Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer

:

Tytuł: Przedmiot: Wersja:

Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów
Data: Zastępuje:

01

01

14.02.2000

Program numeryczny MATHCAD
Część 1 – operacje podstawowe Wprowadzenie
Program Mathcad służy do przeprowadzania przede wszystkim obliczeń numerycznych tzn. takich, których wynikami są liczby, a nie wzory np. całka oznaczona z granicami liczbowymi lub rozwiązanie równania z konkretnymi wartościami parametrów. Jest produktem firmy MathSoft. Program Mathcad jest dostępny w wersjach dla systemów: DOS, Windows (Win16 i Win32). W sprzedaży znajduje się obecnie (styczeń roku 2000) dziewiąta wersja Mathcad oznaczona nazwą handlową Mathcad 2000. Program Mathcad w wersji dla systemu MS Windows ma szereg zalet w porównaniu do wersji dla systemu DOS. Po pierwsze: prezentacja danych jeszcze bardziej jest zbliżona do tradycyjnej notacji matematycznej. Po drugie: komunikacja użytkownika z programem jest dostosowana do powszechnie znanych standardów systemu MS Windows i dzięki temu skrócony jest okres niezbędny do nauczenia się programu w zakresie podstawowym. Dużą zaletą programu jest nieomal pełna zgodność ze skrótami klawiszowymi stosowanymi w wersjach wcześniejszych, także dla systemu DOS. Jest to nieoceniona pomoc dla zaawansowanych użytkowników programu, którzy są zmuszeni przejść do wersji 2000 z wersji wcześniejszych. Najpoważniejszą jednak zaletą jest możliwość komunikacji z danymi zapisanymi w formatach innych programów m.in. Matlab i Excel.

Klawisze specjalne
Opis odświeżenie ekranu usuwanie wyrażenia definiowanie wartoœci zmiennej lub funkcji dodawanie skalarne odejmowanie skalarne mnożenie skalarne dzielenie skalarne pierwiastek kwadratowy potęgowanie silnia wartość bezwzględna wartościowanie (wymuszenie obliczeń) definiowanie zakresu (licznik pętli z krokiem 1) pierwszy.. ostatni definiowanie zakresu Ctrl-R Ctrl-D : + * / \ ^ ! | = ; t := 10 acc := 10 + t acc := t – 10.5 x := a b x := a / b Klawisz Wygląd

a : = x+ y
a := 10 ^ 3.2 x := 128 ! x := | a + b | x + 2 = 12.53 x := 1 .. 10

;

x := 1,1.5 .. 10

Mathcad dla Windows cz.1. Opis (licznik pętli z dowolnym krokiem) pierwszy, drugi.. ostatni Liczba π Liczba e Symbol nieskończoności Procent (1/100) tekst opisowy (nieobliczeniowy) operator logiczny „większy niż” operator logiczny „mniejszy niż” operator logiczny „większy lub równy” operator logiczny „mniejszy lub równy” operator logiczny „równy” operator logiczny „nierówny” funkcja warunkowa „jeżeli” Ctrl-Shift–p e Ctrl-Shift-Z % ” > < Ctrl-0 Ctrl-9 Ctrl-= Ctrl-3 if(warunek,prawda,fałsz) sin( π / 4 ) = 0.707 e = 2.718 ∞ % = 0.01 ”to nie jest obliczane” 2 > 1 2 < 5 8 ≥ 3 3 ≤ 8 x = 5 x ≠ 15 if(x>0, x^2, -x^2) Klawisz Wygląd

2/4

Podstawowe wiadomości
1. Wyrażenia mogą być wpisywane w dowolnym miejscu ekranu, ale ich wartościowanie jest wykonywane w układzie z góry na dół. 2. W przypadku dokonania jakiejkolwiek zmiany w postaci wyrażeń i definicji należy albo – przy pomocy klawiszy kursorów (strzałek) lub myszy – przesunąć znak kursora poza zmieniane wyrażenie, albo nacisnąć klawisz ENTER. Dopiero wówczas program dokona automatycznego przeliczenia wartości wyrażeń, jeżeli znajduje się w trybie automatycznego (automatic) obliczania wyrażeń. Jeżeli natomiast jest ustawiony w trybie ręcznego wymuszania obliczeń (manual), wówczas należy nacisnąć klawisz F9. Program po uruchomieniu znajduje się w trybie automatycznego obliczania wyrażeń. Włączenia ręcznego lub automatycznego trybu obliczeń dokonuje się przy pomocy poleceń menu: Math→Automatic. Jeżeli w menu opcja jest zaznaczona, aktywny jest tryb automatyczny – w przeciwnym razie tryb ręczny obliczeń. Tryb automatyczny, dość wygodny w przypadku niedużych obliczeń skalarnych, może być uciążliwy, jeżeli rozmiar obliczeń jest duży, pojawiają się w nich macierze oraz wektory, albo występują wykresy. Pamiętać należy bowiem, że naniesienie jakiejkolwiek poprawki powoduje przeliczenie całego zestawu obliczeń. Może to trwać dość długo, blokować pracę z programem, a co gorsza w przypadku nanoszenia dużego zestawu poprawek (np. wprowadzania nowych danych wejściowych) takie nieustanne odświeżanie obliczeń może być pozbawione sensu. 3. Mathcad ma bardzo bogate menu, składające się z kilkudziesięciu pozycji. W codziennej, typowej pracy stosowanie ich wszystkich nie jest potrzebne. Poniżej przedstawiona jest charakterystyka głownych grup poleceń: File – tworzenie, odczyt, zapis i zamykanie arkuszy roboczych, wysyłanie ich pocztą elektroniczną (email), polecenia związane z drukowaniem arkusza i definiowaniem formatu strony wydruku Edit – operacje na schowku (wycinanie, kopiowanie, wklejanie), wyszukiwanie i zastępowanie, sprawdzanie pisowni (angielskiej), edycja obiektów osadzonych i łączy do obiektów

Mathcad dla Windows cz.1.

3/4

View – włączanie poszczególnych pasków narzędziowych (toolbars), włączanie paska informacyjnego (status bar), włączanie linijki (ruler), tworzenie i wyświetlanie animacji w arkuszu roboczym Insert – definiowanie wykresów, definiowanie macierzy, wstawianie funkcji z biblioteki standardowej programu, wstawianie jednostek miar, definiowanie ilustracji, definiowanie obszarów rozwijalnych (szczególnie wygodne, gdy niezbędne są obliczenia pomocnicze, które jednak mogłyby zaciemniać główną prezentację wyników) Format – formatowanie różnorodnych elementów arkusza m.in. równań, wykresów, ustawianie tabulatorów, kolorów, definiowanie nagłówków i stopek itp. Math – wymuszanie obliczeń w trybie ręcznym, włączanie trybu ręcznego lub automatycznego, Symbolics – polecenia służące do obliczeń symbolicznych wewnątrz arkusza Mathcada – program uruchamia wówczas podprogram symboliczny będący w istocie pracującym w tle fragmentem programu Maple Window – polecenia służące do porządkowania okien i określania sposobu ich ułożenia na ekranie Help – polecenia wywołujące system pomocy oraz informacja o programie

Ćwiczenia
1.

Obliczyć wartość wyrażenia sin( ) . 4 Wskazówka: wpisać sin (Ctrl-Shift–p / 4 ) =

π

2. 3.

Obliczyć wartość wyrażenia 2π + e Wskazówka: wpisać \ ( 2 * Ctrl-Shift-p + e ) = Obliczyć tablicę wartości funkcji x 2 + x dla kolejnych wartości argumentu x od 0 do 9 w odstępach 1. Wskazówka: wpisać x : 0 ; 9 nacisnąć ENTER wpisać f ( x ) : x ^ 2 → + x nacisnąć ENTER wpisać f ( x ) = Uwaga: użycie w trakcie wpisywania strzałki w prawo jest konieczne, aby wyjść z poziomu wykładnika (jest to zmiana w stosunku do wersji DOS) 1 Obliczyć wartości funkcji dla wartości argumentu x od 1 do 10 w odstępie 0,25. x Wskazówka: wpisać arg : 1 , 1.25 ; 10 nacisnąć ENTER wpisać f ( x ) : 1 / x nacisnąć ENTER wpisać f ( arg ) =

4.

Uwagi: jeżeli krok przyrostu jest różny od 1 należy zastosować wariant definiowania ciągu poprzez podanie elementu pierwszego, drugiego i ostatniego aby zakończyć wpisywanie ułamka tzn. opuścić licznik lub mianownik i kontynuować wpisywanie wyrażenia poza ułamkiem należy nacisnąć klawisz spacji 5. Obliczyć wartość wyrażenia
2 ⎡9 x x 2⎤ ⎢ 2 arcsin 3 + 2 9 − x ⎥ 3⎣ ⎦

Mathcad dla Windows cz.1.

4/4

dla wartości x od 0 do 3 co 0,5. Uwaga: w programie Mathcad funkcja arc sin jest oznaczana symbolem asin, podobnie pozostałe funkcje cyklometryczne: arc cos oznaczany jest jako acos, arc tg jako atan. Mathcad nie dysponuje oznaczeniem dla funkcji arc ctg. 6. Obliczyć wartość wyrażenia 1

(1 + cos x )
7.

2

dla wartości x od 0 do π/2 co π/6. Obliczyć wartości wyrażenia
cos 2x

dla wartości x od 0 do π/2 co π/12. Uwaga: w programie Mathcad (inaczej niż w Derive) nie można opuszczać nawiasów obejmujących argument funkcji. 8. Obliczyć wartość wyrażenia
2 + 3cos x tg x cos x dla wartości x=p/4. 9. Podać wartości współczynników rozwinięcia (1+x)10. Uwaga: skorzystać z funkcji combin(n,k) realizującej kombinację k-elementową z nelementów 10. Obliczyć wartość wyrażenia

π2

e ⎛ x⎞ x arc sin ⎜ ⎟ + 4 − x2 + 8 ln π ⎝ 2⎠ 2

od 0 do π/2 co π/8. 11. Zbuduj funkcję realizującą ciąg zdefiniowany rekurencyjnie
⎧1 ⎪ an = ⎨1 ⎪a − a ⎩ n −1 n − 2 n=0 n =1 n >1

Ujmując to językiem potocznym: dwa pierwsze elementy ciągu są równe 1, każdy następny jest równy dwóm poprzednikom. Należy zbudować tablicę wartości ciągu dla wartości n z zakresu od 10 do 20. Uwaga: do zdefiniowania funkcji realizującej wartości ciągu należy zastosować operator logiczny if.

αan]. cn] o współrzędnych określonych wzorem ci = ai + bi Definicja 5. Wektor ei. c3] o współrzędnych określonych wzorem ⎡ e1 a × b = ⎢ a1 ⎢ ⎢ b1 ⎣ e2 a2 b2 e3 ⎤ a3 ⎥ ⎥ b3 ⎥ ⎦ . …. a2.03. Sumą dwóch wektorów n-wymiarowych a oraz b jest wektor c = [c1. Iloczynem macierzy i wektora nazywamy wynik mnożenia. Definicja 3. c2. Różnicą dwóch wektorów n-wymiarowych a oraz b jest wektor c = [c1. Iloczynem skalarnym dwóch wektorów n-wymiarowych a oraz b jest liczba określona wzorem ab = a1 b1 + a2 b2 + K + an bn Definicja 7. an] jest wektor postaci αa = [αa1. c2. Liczby ai nazywamy składowymi (współrzędnymi) wektora.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 02 01 02. cn] o współrzędnych określonych wzorem ci = ai − bi Definicja 6. a2 . Komentarz [JP4]: Definicja 2. Definicja 8. …. c2.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 2 – algebra wektorowa i macierzowa Streszczenie matematyczne Definicja 1. Uporządkowany zbiór n liczb rzeczywistych ai zapisanych w postaci wierszowej [ a1 . pozostałe zaś składowe są zerami nazywamy i-tym wektorem jednostkowym. K . Iloczynem liczby α przez n-wymiarowy wektor a = [a1. Iloczynem wektorowym dwóch wektorów trójwymiarowych a oraz b jest wektor c = [c1. an ] lub w postaci kolumnowej ⎡ a1 ⎤ ⎢a ⎥ ⎢ 2⎥ ⎢ M⎥ ⎢ ⎥ ⎢ an ⎥ ⎣ ⎦ Komentarz [JP1]: Komentarz [JP2]: Komentarz [JP3]: nazywamy wektorem n-wymiarowym. αa2. którego i-ta składowa jest równa jeden. …. Definicja 4. …. które wykonujemy poprzez potraktowanie wektora jako macierzy jednowierszowej (wektor wierszowy) lub macierzy jednokolumnowej (wektor kolumnowy).

2. którą będziemy oznaczali symbolem aik: A: (i. Działania na macierzach są określone poprzez odpowiednie działania na elementach tych macierzy. Jeżeli macierz A = [aij] jest nieosobliwą macierzą kwadratową stopnia m. Macierzą transponowaną macierzy A = [aij]nxm jest macierz AT = [aji]mxn. Śladem Tr(A) macierzy kwadratowej A nazywamy sumę arytmetyczną elementów znajdujących się na przekątnej macierzy A. Macierzą skończoną (prostokątną) o wymiarach n x m nazywamy funkcję A. to taką parę macierzy nazywa się macierzami przemiennymi. której wszystkie elementy nie znajdujące się na przekątnej głównej są równe zeru. …. Przekątną główną (lub krótko przekątną) macierzy kwadratowej A stopnia n nazywamy ciąg (a11 . nazywamy macierzą zerową i oznaczamy O.k) → aik. przyporządkowuje liczbę rzeczywistą. Definicja 14. AB = O. której wszystkie elementy są równe zeru. Definicja 11. to istnieje jedna i tylko jedna macierz B taka. gdzie 1 ≤ i ≤ m. która każdej uporządkowanej parze zmiennych naturalnych (i. Jeżeli dla danej macierzy liczba wierszy m jest równa liczbie kolumn n. Jeżeli natomiast w szczególnym przypadku zachodzi przemienność. oraz 1 ≤ k ≤ n. to macierz nazywamy macierzą kwadratową. to z tego NIE WYNIKA. AB ≠ BA.k). że AB = BA = I Macierz B nazywamy macierzą odwrotną do macierzy A i oznaczamy symbolem A-1. a22 . Definicja 16. że macierz A lub macierz B muszą być macierzami zerowymi. a liczbę m . 2/5 Definicja 9. Definicja 13. Określamy macierz jednostkową I o elementach eij stopnia n za pomocą następującego wzoru: ⎧1 dla i = j eij = ⎨ ⎩0 dla i ≠ j Definicja 12. Macierz prostokątną. oraz 1 ≤ k ≤ n. Macierzą przekątniową albo diagonalną nazywamy macierz kwadratową. Definicja 15. spełniających nierówność 1 ≤ i ≤ m. – dodawanie macierzy – odejmowanie macierzy [ A + B ]ij = [ A ]ij + [B]ij [ A − B]ij = [ A ]ij − [B]ij [ a ⋅ A ]ij = a ⋅ [ A ]ij n k =1 – mnożenie macierzy przez liczbę – mnożenie dwóch macierzy [ AB ]ij = ∑ [ A ]ik [B]kj UWAGA! Mnożenie macierzy jest zazwyczaj nieprzemienne tzn.stopniem tej macierzy. . Macierz zapisujemy często w postaci tablicy prostokątnej mającej n wierszy i m kolumn: ⎡ a11 ⎢ A = ⎢ a21 ⎢a ⎣ n1 lub krótko: a12 a22 an 2 a1m ⎤ ⎥ a2 m ⎥ anm ⎥ ⎦ A = ⎡ aik ⎤ n×m ⎣ ⎦ Definicja 10. Definicja 17. ann ).Mathcad dla Windows cz. UWAGA! Jeżeli iloczyn dwóch macierzy jest macierzą zerową tzn.

5 x x y = 25 v := x × y | x | = 4 v2 = 1.2. w którym λ jest niewiadomą. Pierwiastki tego równania nazywamy wartościami własnymi macierzy A. albo przy pomocy myszy i palety narzędziowej Matrix.1) = 2. 3/5 Definicja 18.5 A M := B A A := BT | M | = 4.35 M := A + B M := A – B M := 2. Opis wprowadzenie macierzy lub wektora Ctrl-M dodawanie wektorowe odejmowanie wektorowe mnożenie przez liczbę iloczyn skalarny iloczyn wektorowy długość wektora (norma wektora) element wektora (indeksowanie) dodawanie macierzy odejmowanie macierzy mnożenie przez liczbę iloczyn macierzy transpozycja macierzy wyznacznik macierzy odwracanie macierzy element macierzy (indeksowanie) kolumna macierzy (ekstrakcja) Klawisz Wygląd + – * * Ctrl-8 | [ + – * * Ctrl-1 | ^-1 [‘ Ctrl-6 v := x + y v := x – y v := 2.34 K := M<1> min(A) = 3 A := identity(3) elementy ekstremalne wektora lub min max macierzy macierz jednostkowa identity .25 A := B-1 A(1. a12 ⎡ a11 − λ ⎢ a ⎢ 21 ⎢ K ⎢ ⎢ an1 ⎣ K Operatory Większość operatorów tutaj wymienionych można uzyskać na dwa sposoby: albo posługując się klawiaturą (skróty klawiszowe). Równaniem charakterystycznym macierzy kwadratowej A = [aij]nxn nazywamy równanie następującej postaci (zadane w postaci wyznacznika): a1n ⎤ a22 − λ K a2 n ⎥ ⎥=0 K K K ⎥ ⎥ K ann − λ ⎥ an 2 ⎦ Równanie to.Mathcad dla Windows cz. jest n-tego stopnia.

Przy pomocy klawiszy strzałek należy ustawić kursor na pierwszym z nich. M a następnie wpisać sekwencję Ctrl-6. a następnie poniżej uzyskanej strzałki wprowadzić funkcję. wartości własne wektory własne ślad macierzy 4/5 eigenvals eigenvecs tr eigenvals(A)= eigenvecs(A)= tr(A) = 3. W tym celu należy wpisać nazwę wektora np. Utworzony w ten sposób wzorzec wektora lub macierzy jest pusty. Dodać wektory (2. co do rozmiarów z pierwotnymi. Indeksowanie macierzy Niekiedy. Ćwiczenia 1. pierwsza kolumna podobnie). do którego należy wpisać numer wiersza i numer kolumny oddzielone przecinkiem. krótkim wyrażeniu polecenia. 5 17 ⎤ ⎡2 Wprowadzić macierz ⎢ ⎥ a następnie przemnożyć przez wektor (0. Wektoryzacja Jedną z bardzo dogodnych możliwości udostępnianych przez Mathcada jest polecenie tzw. Wprowadzanie wektorów i macierzy Należy nacisnąć sekwencję Ctrl-M. 3. 2. należy odpowiednią liczbę elementów wpisać jako liczbę wierszy. pamiętając o odpowiedniej numeracji (element pierwszy ma indeks o wartości 0). a miejsca przeznaczone na wpisanie wartości są oznaczone prostokątnymi znakami. Aby móc to zrobić konieczne jest użycie indeksacji. w trakcie obliczeń zachodzi konieczność użycia pojedynczego elementu składowego macierzy. 2. 4. zachodzi konieczność „wyjęcia” z macierzy poszczególnych kolumn jako samodzielnych wektorów kolumnowych. pamiętając o odpowiedniej numeracji (wiersz pierwszy ma indeks o wartości 0. W przypadku konieczności powrotu do poprzedniego pola należy użyć sekwencji klawiszy Shift-TAB. 2. pamiętając o odpowiedniej numeracji (wiersz pierwszy ma indeks o wartości 0. wpisać wartość a następnie klawiszem tabulatora TAB przesunąć kursor na następną pozycję.54 1.5 3. W pozycji górnego indeksu pojawia się wówczas pole ujęte w nawiasy trójkątne. 1). 2. a jako liczbę kolumn podać wartość 1. 4. 8) oraz wektor y o składowych (3. 1). 3. Jeżeli natomiast ma zostać wprowadzona macierz. Przemnożyć go następnie przez 2 i dodać do wektora (0. V.5⎦ Zdefiniować wektor v o składowych (2. wektoryzacji. Zostanie utworzony wektor kolumnowy. 3. pierwsza kolumna podobnie). Indeksowanie wektora Niekiedy. Jeżeli ma zostać wprowadzony wektor. Ekstrakcja kolumny macierzy (wektora kolumnowego) W trakcie obliczeń macierzowych. W tym celu należy wpisać nazwę macierzy np.-1. w trakcie obliczeń zachodzi konieczność użycia pojedynczego elementu składowego wektora. a następnie podać wartość trzeciej (ostatniej) składowej wyniku. 4). Zdefiniować wektor v o składowych (4. szczególnie często podczas transformowania układu odniesienia.Mathcad dla Windows cz. Obliczyć wynik. W tym celu należy wpisać nazwę macierzy np. M. Podać wynik. 5. -6). Aby móc to zrobić konieczne jest użycie indeksacji. ⎣3. W tym celu należy wpisać operator wektoryzacji przy pomocy sekwencji Ctrl-minus.1). następnie lewy nawias kwadratowy [ i do pojawiającego się pola dolnego indeksu wpisać numer składowej. 3. natomiast każdy element wynikowego wektora lub macierzy jest wynikiem uzyskanym z wprowadzonej funkcji. następnie lewy nawias kwadratowy [ i zaraz za nim znak apostrofu ‘ . -1. Obliczyć iloczyn wektorowy tych dwóch wektorów. W pozycji dolnego indeksu pojawia się wówczas pole ujęte w nawiasy okrągłe. Na ekranie pojawi się okno dialogowe zawierające pytanie o liczbę wierszy i liczbę kolumn. Argumentem tej funkcji powinien być odpowiedni wektor lub macierz. należy wpisać liczbę wierszy oraz liczbę kolumn. którego efektem będzie zastosowania dowolnej funkcji do każdego elementu wektora lub macierzy z osobna. Jest to mianowicie możliwość zapisania w jednym. do którego należy wpisać numer „wyjmowanej” kolumny. Podać wynik. 4) oraz (0.2.9 −12. Wynikiem tego polecenia jest wektor lub macierz identyczne. . -1.

Wyznaczyć wektor jednostkowy prostopadły do wektorów (1.Mathcad dla Windows cz. Wyznaczyć kosinusy kierunkowe wektora (4.2. Rozwiązać układ równań M⋅x = v. 0. Obliczyć kosinusy kierunkowe tego wektora w układzie kartezjańskim.1). 0.0). 11. Wyznaczyć normalny wektor jednostkowy. obliczyć wyrażenie 3 4⎥ ⎣ ⎦ ⎣ − sin(α ) cos(α ) ⎦ transformujące BT⋅A⋅B. Zwrócić uwagę na błędy numeryczne. 10. 12. 13) oraz sprawdzić. B(-1. 6.3. -0.25.1. Tor punktu jest opisany w układzie biegunowym równaniem r (ϕ ) = sin 2 (2ϕ ) Obliczyć wektor sieczny łączący dwa punkty toru dla wartości φ1 = π/6 i φ2 = π/3. 2). 9. ⎡1 2 ⎤ ⎡ cos(α ) sin(α ) ⎤ oraz B = ⎢ Znając macierze A = ⎢ ⎥ a także kąt α = π/4. -5. 5. Płaszczyzna jest zadana trzema punktami: A(1. jakiej ulegną zmianie gdy trzecia składowa wektora zwiększy się do 15. Obliczyć wyznaczniki następujących macierzy oraz macierze odwrotne do nich: ⎡1 2 3⎤ ⎢4 5 6⎥ ⎢ ⎥ ⎢7 8 9 ⎥ ⎣ ⎦ 5/5 a) b) ⎡1 4 7 ⎤ ⎢2 5 8⎥ ⎢ ⎥ ⎢3 6 9⎥ ⎣ ⎦ Porównać oba wyniki.1).5. . Przeanalizować uzyskane wyniki. Uwaga: przed obliczeniem wektorów wodzących należy równanie trajektorii transformować do układu kartezjańskiego. 8. Wyznaczyć wartości własne macierzy ⎡1 2 3⎤ A = ⎢4 5 6⎥ ⎢ ⎥ ⎢ ⎥ ⎣7 8 9 ⎦ Sprawdzić ortogonalność otrzymanej macierzy złożonej z wektorów własnych.1. Składowe macierzy M oraz wektora prawych stron v wynoszą odpowiednio: ⎡0 1 2⎤ M = ⎢3 0 2⎥ ⎢ ⎥ ⎢5 3 1 ⎥ ⎣ ⎦ ⎡13 ⎤ v = ⎢ −3⎥ ⎢ ⎥ ⎢ 50 ⎥ ⎣ ⎦ Wskazówka: skorzystać ze wzoru x = M-1⋅v 7.3) oraz (0. C(0. Przeanalizować różnice pomiędzy wynikami.1.

lupa (Zoom). Każdy z wykonanych wykresów może być łatwo. a niektóre z wykresów mogą także być uzyskane za pośrednictwem klawiatury: odpowiednie skróty klawiszowe są opisane w tabeli Operatory. . albo wzoru funkcyjnego. wykres słupkowy (Bar). w szczególności edytorów tekstu. Tworzenie wykresów jest podzielone na dwie czynności: przygotowanie danych liczbowych oraz ich wizualizację. W celu stworzenia płaskiego wykresu zależności funkcyjnej należy: • zdefiniować tablicę wartości rzeczywistych. trasowanie (Trace). na podstawie którego wartości te zostaną obliczone. pole wektorowe (Vector). przestrzenny wykres punktowy (Scatter). Na jednym wykresie można przedstawić więcej niż jeden przebieg.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 3 – wykresy płaskie i przestrzenne Wprowadzenie Program Mathcad 2000 oprócz dużych możliwości obliczeniowych. który znacznie ułatwia tworzenie wykresów jest paleta narzędziowa Graph wywoływana poleceniem menu View→Toolbars→Graph. Do dyspozycji jest m. przy pomocy schowka systemowego. Operatory Opis wykres płaski X-Y (2D) wykres biegunowy Shift–2 Ctrl-7 Klawisz wykres przestrzenny powierzchniowy Ctrl-2 wykres warstwicowy Ctrl-5 1. Konkretna postać tych danych zależy od typu wykonywanego wykresu – mogą to być wektory lub macierze liczbowe. Polecenia i typy wykresów dostępne za pośrednictwem tej palety to odpowiednio: wykres X-Y (X-Y plot). które będą pełnić rolę zmiennej niezależnej. Postać graficzna wykresów jest bardzo zróżnicowana i może być dobrana w zależności od potrzeb. Wykresy płaskie funkcyjne Mathcad tworzy wykresy płaskie jako wizualne przedstawienie powiązanych ze sobą wartości zawartych w dwóch tablicach. kilka rodzajów wykresów płaskich (2D – dwuwymiarowych) oraz wykresy przestrzenne (3D) a także wykresy warstwicowe. Pierwsza czynność polega na przygotowaniu zbioru wartości wielkości niezależnych (argumentów) oraz albo zbioru wartości wielkości zależnej.in. Wszystkie wymienione polecenia mogą być uzyskane za pośrednictwem menu Insert→Graph. Drugi etap wykonywania wykresu polega na wywołaniu wzorca danego typu wykresu. wykres warstwicowy (Contour). wstawiany jako ilustracja do innych programów. wykres biegunowy (Polar). Elementem programu znacznie. a następnie wypełnieniu pustych pól wykresu nazwami odpowiednich zmiennych zawierających wartości wielkości niezależnych i zależnych. daje również użytkownikowi możliwość przedstawienia danych i rozwiązań w postaci wykresów. wykres przestrzenny powierzchniowy (Surface).03.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 03 01 13.

zdefiniować wzór funkcji. W celu stworzenia płaskiego wykresu zależności parametrycznej należy: • • • zdefiniować wektor wartości rzeczywistych. którą w układzie kartezjańskim można podać wyłącznie w formie parametrycznej. • opcjonalnie stworzyć tablicę wartości funkcji. że powinien zastosować automatyczne skalowanie osi.159 ×10 −7 0 0 0 x 5 10 10 2. Na jednym wykresie można przedstawić więcej niż jeden przebieg. aby pokrywały się z wartościami minimalnymi i maksymalnymi wielkości odpowiednio: niezależnej (oś pozioma) i zależnej (oś pionowa).5. Opis wielkość niezależnej – argument X wzór funkcji wzorzec wykresu płaskiego x:0. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu zależności funkcyjnej. 30 i := 0 . które będą pełnić rolę zmiennej zależnej. f ( x) 5 10 7 1. 10 f(x) := 0. Polega to na ustawieniu dla poszczególnych osi zakresów tak.3. której wartości pełnią rolę pierwszej zmiennej zależnej. że zrezygnowano z tworzenie osobnego wektora wartości wielkości zależnej. warto zwrócić uwagę.. 2/9 • opcjonalnie stworzyć tablicę wartości funkcji.10 6 . Przykład został zaczerpnięty z oryginalnej instrukcji programu Mathcad. • zdefiniować wzór funkcji. M x(t) := (1 + t) * cos(t / 5 * π) y(t) := (1 + t) * sin(t / 5 * π) .5.. Przedstawia on spiralę Archimedesa.0.0.5 . Opis wektor wartości parametru zmienna zakresowa funkcja zmiennej zależnej x(t) funkcja zmiennej zależnej y(t) i:0. pozostałe pola. które będą pełnić rolę zmiennej niezależnej (parametru). Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu zależności funkcyjnej. do środkowego pola osi pionowej należy wpisać nazwę funkcji wraz z argumentem – w tym przypadku jest to f(x).5 . znajdujące się na końcach osi. zdefiniować wzór funkcji. której wartości mają zostać przedstawione na wykresie płaskim. Przykład został zaczerpnięty z oryginalnej instrukcji programu Mathcad.Mathcad dla Windows cz.M x(t):(1+t)*cos(t/5*Ctrl-Shift-p) y(t):(1+i)*sin(t/5*Ctrl-Shift-p) Klawisz Wygląd i := 0. 0. 0.45^20-x Shift-2 Klawisz Wygląd i := 0.625 ×10 1 .4520-x Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy wypełnić odpowiednie pola: • • • do środkowego pola osi poziomej należy wpisać nazwę wielkości niezależnej – w tym przypadku jest to zmienna X.. Wykresy płaskie parametryczne Mathcad tworzy wykresy płaskie jako wizualne przedstawienie powiązanych ze sobą wartości zawartych w dwóch tablicach. należy zostawić puste – w ten sposób program zostaje poinformowany.10 f(x):0.30 i:0. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: −7 8.55x * 0. której wartości pełnią rolę drugiej zmiennej zależnej. które będą pełnić rolę zmiennej zależnej.55^x→*0.

do środkowego pola osi pionowej należy wpisać nazwę drugiej wielkości zależnej – w tym przypadku jest to funkcja y(i). znajdujące się na końcach osi.5*cos(t)) Wygląd i := 0.. znajdujące się na końcach osi.Ctrl-Shift-p x(t):1/(1+1. że wartości kąta są określane w radianach. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: 50 23. zdefiniować wzór funkcji.5 ⋅ cos(t ) wzorzec wykresu biegunowego Shift-7 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy wypełnić odpowiednie pola: • • • do pola pod wykresem należy wpisać nazwę wielkości niezależnej – w tym przypadku jest to zmienna i. Wykresy płaskie biegunowe Mathcad tworzy wykresy płaskie jako wizualne przedstawienie powiązanych ze sobą wartości zawartych w dwóch tablicach. której wartości pełnią rolę zmiennej zależnej – wektora wodzącego.01 .01. • opcjonalnie stworzyć tablicę wartości funkcji. π x(t ) : = 1 1 + 1. należy zostawić puste – w ten sposób program zostaje poinformowany. 0.Mathcad dla Windows cz. które będą pełnić rolę zmiennej niezależnej (kąta) – pamiętać należy. pozostałe pola. wzorzec wykresu płaskiego Shift-2 3/9 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy wypełnić odpowiednie pola: • • • do środkowego pola osi poziomej należy wpisać nazwę pierwszej wielkości zależnej – w tym przypadku jest to funkcja x(i). którą w układzie kartezjańskim można podać wyłącznie w formie parametrycznej lub uwikłanej. które będą pełnić rolę zmiennej zależnej. że powinien zastosować automatyczne skalowanie osi.5 50 40 − 26 20 0 x( i) 20 40 31 3. pozostałe pola. Przykład przedstawia hiperbolę. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu zależności funkcyjnej.5 y( i) 0 − 28. aby pokrywały się z wartościami minimalnymi i maksymalnymi wielkości odpowiednio: pierwszej zależnej (oś pozioma) i drugiej (oś pionowa). że powinien zastosować automatyczne skalowanie wykresu. do pola po lewej stronie wykresu należy wpisać nazwę wielkości zależnej – w tym przypadku jest to funkcja r(i).0. należy zostawić puste – w ten sposób program zostaje poinformowany. W celu stworzenia płaskiego wykresu biegunowego należy: • • zdefiniować wektor wartości rzeczywistych. Polega to na ustawieniu dla poszczególnych osi zakresów tak. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: . Opis wektor wartości parametru funkcja zmiennej zależnej r(t) Klawisz i:0. Na jednym wykresie można przedstawić więcej niż jeden przebieg.3.

Wykresy warstwicowe Mathcad tworzy przestrzenne wykresy warstwicowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie warstwic powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. Przykład przedstawia warstwice powierzchni siodłowej. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) wzorzec wykresu przestrzennego powierzchniowego Klawisz f(x. W razie potrzeby wykreślona powierzchnia może mieć usunięte linie przesłaniane.Mathcad dla Windows cz. Przykład przedstawia powierzchnię siodłową.y). ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. Wykresy przestrzenne powierzchniowe Mathcad tworzy przestrzenne wykresy powierzchniowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. W razie potrzeby wykreślone warstwice mogą być pokolorowane z uwzględnieniem ich wartości. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu warstwicowego zależności funkcyjnej. które odpowiadają osiom wykresu. 4/9 120 150 r( t) 90 3 2 1 60 30 3 180 210 240 0 0 0 330 300 270 t 4. W celu stworzenia przestrzennego wykresu powierzchniowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. a ponadto może być pokolorowana z uwzględnieniem warstwic. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f 5. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane.3. W celu stworzenia wykresu warstwicowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych.y):x^2-y^2 Ctrl-2 Wygląd f ( x. . Poniżej przedstawiono przykład wykonania przestrzennego wykresu powierzchniowego zależności funkcyjnej. y ) : = x 2 − y 2 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f . które odpowiadają osiom poziomym. a nie f(x.

Wykresy przestrzenne punktowy Mathcad tworzy przestrzenne wykresy punktowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. Przykład przedstawia powierzchnię siodłową. Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f . Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f .y).Mathcad dla Windows cz. które odpowiadają osiom poziomym. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) wzorzec wykresu przestrzennego powierzchniowego Klawisz f(x.3. a nie f(x. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) Klawisz f(x. y ) : = x 2 − y 2 Wzorzec przestrzennego wykresu punktowego należy wybrać z palety narzędziowej Graph. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f 6. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. W celu stworzenia przestrzennego wykresu punktowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych.y).y):x^2-y^2 Ctrl-5 5/9 Wygląd f ( x. Poniżej przedstawiono przykład wykonania przestrzennego wykresu punktowego zależności funkcyjnej. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane.y):x^2-y^2 Wygląd f ( x. a nie f(x. y ) : = x 2 − y 2 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f .

gdyż są one przesłaniane podstawą słupków. 5] x [-5 .01 ) 6 Należy przedstawić pola wektorowe jej gradientu w przedziale [-5 . Poniżej przedstawiono przykład wykonania przestrzennego wykresu słupkowego zależności funkcyjnej.Mathcad dla Windows cz. że wykres ten niezbyt nadaje się do prezentacji powierzchni o wartościach ujemnych. W przypadku drugim składowe są dostarczane odpowiednio: pozioma – w macierzy pierwszej. Uzyskuje się funkcję wektorową: . 8. gdyż – w trakcie wykonywania wykresu – one stanowią wartości współrzędnych poziomych. Wykres pola wektorowego Mathcad tworzy płaskie wykresy pola wektorowego dostarczając dane do wykresu na dwa sposoby: poprzez zadanie macierzy wartości zespolonych. W trakcie przygotowywania danych do wykresu pamiętać należy o odpowiednim odwzorowaniu dziedziny rzeczywistego zagadnienia na numery wierszy i kolumn macierzy. y ) : = x 2 − y 2 Wzorzec przestrzennego wykresu punktowego należy wybrać z palety narzędziowej Graph. Zadana jest funkcja postaci: f ( x.3. które odpowiadają osiom poziomym.y):x^2-y^2 Wygląd f ( x. Przykład przedstawia powierzchnię siodłową. y ) : = −1 (x 6 + y 6 + 0. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f Należy zwrócić uwagę. Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f . a nie f(x. albo poprzez zadanie dwóch macierzy rzeczywistych. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) Klawisz f(x. Poniżej jest to przedstawione na przykładzie.y). 5] stosując podział dziedziny na 20 wartości w każdym kierunku. Wykresy słupkowy Mathcad tworzy przestrzenne wykresy słupkowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. pionowa – w macierzy drugiej. 6/9 7. W pierwszym przypadku składową poziomą wektora stanowi część rzeczywista liczby. W celu stworzenia przestrzennego wykresu słupkowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. składową pionową – część urojona. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. W tym celu oblicza się gradient funkcji (szczegóły opisane są w miniskrypcie nr 5 „Analiza matematyczna”). Można natomiast wykorzystać tą cechę do wizualizacji brył zdefiniowanych funkcyjnie lub punktowo.

y).y): . xmin ymax. y ) : = ⎢ ⎢ ⎢ ⎢ ⎢ ⎣ ⎤ ⎥ x 6 + y 6 + 0. j : = g ( x(i ).01 ⎥ ⎥ ⎥ y5 ⎥ 7 6 6 x + y + 0. że wzory te nie są zamienne. y ( j ))1 Należy szczególną uwagę zwrócić na właściwe wpisanie czynnika urojonego 1i. Wbrew wyglądowi nie jest to indeks i przemnożony przez 1.funkcja zwracająca liczbę kolumn macierzy (wraz z kolumną zerową!).y) początkowej funkcji f(x. Można teraz przystąpić do generowania wartości macierzy: M i .zakresy zmienności zmiennej niezależnej x. . ⎡ ⎢ ⎢ g ( x.Mathcad dla Windows cz. .indeks wierszy macierzy.funkcja zwracająca liczbę wierszy macierzy (wraz z wierszem zerowym!). .macierz.indeks kolumn macierzy. y ( j ))0 + 1i ⋅ g ( x(i ). ale ciągły zapis 1i bez znaku mnożenia w środku. gdyż występują w nich różne indeksy. ymin M i j rows cols .3.01 ⎥ ⎥ ⎦ x5 7/9 ( ( 6 ) ) 7 6 Mając zdefiniowaną funkcję gradientową należy przystąpić do odwzorowania numerów wierszy i kolumn na wartości współrzędnych (x. .zakresy zmienności zmiennej niezależnej y. . Odwzorowanie jest liniowe: xmax − xmin ⋅ i + xmin cols (M ) − 1 y − ymin y : = max ⋅ j + ymin rows (M ) − 1 x := gdzie: xmax. 10 ⋅i − 5 20 10 ⋅ j −5 y( j) : = 20 x(i ) : = Dla rozważanego tu przypadku wzory te przyjmują postać: Należy zwrócić uwagę. w której umieszczone będą wartości gradientu. Po wywołaniu wzorca wykresu pola wektorowego i wpisaniu nazwy macierzy (bez indeksów!) otrzymuje się następujący wykres: M co odpowiada polu gradientowemu g(x. .

5 . 4. Wielkość wykresu 15 wierszy x 30 kolumn. π/4.y).3. y ) = sin( x 2 + y 2 ) nad obszarem [-1. Ćwiczenia Niektóre przykłady zaczerpnięto z oryginalnej instrukcji programu MathCAD. 8/9 f Jak widać z wykresów pole wektorowe dobrze uwidacznia głęboki lej funkcji f(x.2.4. π/3.5]. 5.5 . wprowadzić siatkę odniesienia składającą się z 10 linii na każdą oś. Zbadać wpływ wartości parametru k (1. każda z dwoma odcinkami skalowania logarytmicznego.6) oraz fazy ϕ (0. Narysować wykres parametryczny wg następujących wzorów (figury Lissajous): t ⎞ ⎛ x = sin ⎜ 2π ⎟ ⎝ 50 ⎠ t ⎛ ⎞ y = cos⎜ 2kπ + ϕ⎟ ⎝ ⎠ 50 gdzie parametr t zmienia się od 0 do 300. 1. Wykres wyskalować liniowo.Mathcad dla Windows cz. .3.5] x [-1. 2. natomiast obie osie są skalowane logarytmicznie w zakresach od 1 do 100. π) na kształt wykresu. 1. 1. Narysować wykres funkcji f ( x . Narysować wykres funkcji y= 3.045t ⋅ ⎜ sin ⎜ t ⋅ ⎟ + 0.5. Narysować wykres funkcji y = x sin( x ) gdzie x zmienia się od –4π do 4π. π/6. Narysować wykres parametryczny wg następujących wzorów: x = 10t / 50 ⎛ ⎛ π ⎞ ⎞ y = 1.01⎟ ⎝ ⎝ 50 ⎠ ⎠ gdzie parametr t zmienia się od 0 do 100. exp( x ) x2 gdzie x zmienia się od 1 do 6. π/2.

9. 10. 5].01 wykonać wykres biegunowy funkcji r(φ.5 . 5. Narysować wykres funkcji y = log(x) w przedziale [0. 6. 100]. 3. W przedziale zmienności [0 . y ) = − x ⋅ y nad obszarem [–5 . 5] x [–5 . 8. 2π] z dyskretyzacją 0. 7. Funkcję gradientu obliczyć ręcznie.3. Narysować wykres funkcji 9/9 f ( x. Dyskretyzację zmienności φ przyjąć na tyle dużą. k) = cos2(kφ) dla wartości k = 2. Wykonać wykres powierzchniowy. y ) := 1 x +y +1 2 2 cos x + y ( 2 2 ) Następnie wykonać wykres wektorowy gradientu funkcji f. W przedziale zmienności [0 . aby na wykresie nie występowały załamania. Porównać postać wykresów. . 4.Mathcad dla Windows cz. warstwicowy funkcji: f ( x. 2π] wykonać wykres biegunowy funkcji r(φ) = cos2(φ).

gdyż jest to niezbędne z uwagi na sposób poszukiwania pierwiastka: metodę siecznej. Poniżej przedstawiony jest przykład rozwiązania równania z jedną niewiadomą. która jest niewiadomą. ale nie zawsze możliwe do zrealizowania poszukiwanie rozwiązań ścisłych oraz poszukiwanie przybliżonych rozwiązań liczbowych. który znajduje się na pograniczu: jest przede wszystkim programem numerycznym.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 4 – równania i układy równań Wprowadzenie Rozwiązywanie równań algebraicznych jest zadaniem.03. ale – poprzez wbudowanie niewielkiej biblioteki symbolicznej – jest zdolny do wykonywania podzbioru operacji symbolicznych. Definiowanie układu równań wymaga wykonania pewnych dodatkowych czynności w stosunku do pojedynczego równania z jedną niewiadomą. Operatory i polecenia Opis rozwiązanie równania z jedną niewiadomą dokładność residuum całkowity kwadrat reszt błędów początek układu równań lub nierówności funkcja rozwiązująca funkcjonał minimalizujący residua w poszczególnych równaniach lub nierównościach relacja równości relacja nierówności relacja mniejszości relacja mniejszości lub równości relacja większości relacja większości lub równości Klawisz root(wyrażenie. którego wartość należy wyzerować. z ) Minerr( x . y . y . x ) TOL := 10-5 ERR = 2.zmienna) TOL ERR Given Find Minerr Ctrl-= Ctrl-# < Ctrl-( > Ctrl-) Wygląd root( x2-ex . Pierwszym parametrem jest wyrażenie. które często staje przed inżynierem. Równanie ma postać: ex − x2 = 0 Z uwagi na to. Funkcja jako zwraca wartość znalezionego pierwiastka.zmienna. Możliwe jest dwojakie postępowanie: najbardziej pożądane. Równania z jedną niewiadomą Podstawową funkcją rozwiązującą równania z jedną niewiadomą jest dwuargumentowa funkcja root. z ) ≈ ≠ < ≤ > ≥ 1. że nie ma żadnych przesłanek wskazujących przybliżone położenie pierwiastka zdecydowano zainicjować poszukiwania w okolicach wartości 0.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 04 01 20. w drugim – programów numerycznych. drugim . Z tego też powodu oraz z uwagi na złożoność zagadnienia. W niniejszym miniskrypcie rozwiązywanie symboliczne równań nie będzie omawiane. Przed wywołaniem funkcji należy zainicjować niewiadomą zmienną przybliżoną wartością rozwiązania. Mathcad 2000 jest programem. twórcy programu rozdzielili rozwiązywanie równań z jedną niewiadomą od rozwiązywania układu równań.22 ⋅ 10-16 Given Find( x . W pierwszym przypadku celowe jest stosowanie programów symbolicznych. Dalsze postępowanie jest następujące: .

Poniżej jest zamieszczony przykład ilustrujący tą metodę. a obciążeniem pamięci.. x) = −0. jeżeli jest ich więcej niż jeden. W przypadku innych przedziałów krok ciągu powinien być kompromisem pomiędzy dokładnością wykonania wykresu. x) W tym przypadku można też uzyskać informację o wartości pierwiastka sprawdzając wartość zmiennej wynik: wynik = −0.9. równanie przekształca się do takiej postaci. 0]. z uwagi na wygodę i niezawodność wprowadzania wzoru lewą stronę równania. który równomiernie podzieli przeszukiwany przedział. Dysponując powyższym ciągiem wykonano wykres płaski (2D) zależności f(x) w przedziale [-5. w której prawa strona jest równa 0. a symbol niewiadomej jako parametr drugi: root ( f ( x) . . Dalsze postępowanie jest następujące: 1.dołożono siatkę odniesienia . która ma być wyzerowana definiuje się jako funkcję jednej zmiennej: f ( x) := e − x x 2 W przypadku. aby prawa strona była równa zeru i z uwagi na wygodę wprowadzania wzoru lewą stronę równania. Po odpowiednim sformatowaniu wykresu . wielomian wyższego stopnia) wynika. Jeżeli z postaci równania (np. 0].704 Znaleziony wynik nie musi wyczerpywać wszystkich pierwiastków równania. 2. −4. Definicja ciągu była następująca: przedzial := −5 . Krok ciągu w tym przypadku przyjęto 0.704 W powyższym przypadku wynik jest podawany bezpośrednio i nie może być stosowany w dalszych obliczeniach. należy użyć nieco innej formy wyrażenia i zapamiętać wynik w zmiennej: wynik := root ( f ( x) . Jeżeli natomiast znaleziony pierwiastek jest wynikiem pośrednim i musi być użyty w dalszych obliczeniach. gdyby obie strony równania były niezerowe. niewiadomą inicjuje się wartością 0: x := 0 3. która ma być wyzerowana definiuje się jako funkcję jednej zmiennej: f ( x) := e 3 − sin ⎛ x⎞ ⎜2 2 ⎝ ⎠ x 2. 0 3.4. sugeruje się zastosować wykres rozwiązywanego równania w celu określenie przybliżonych wartości pierwiastków. 2/6 1.976 1 6 −5 5 4 3 2 1 0 − 14 przedzial − 1.776 ×10 Jak widać z powyższego wykresu przybliżone wartości pierwiastków mogą być oszacowane jako -4 oraz -2. należy przekształcić je do takiej postaci. definiuje się ciąg arytmetyczny.1 .Mathcad dla Windows cz.można było odczytać przybliżoną wartość pierwiastka. (Uwaga: zakresy osi na powyższym wykresie są określone automatycznie przez program). Równanie ma postać: ex ⎛3 ⎞ = sin ⎜ x ⎟ 2 ⎝2 ⎠ Należy znaleźć wszystkie pierwiastki znajdujące się w przedziale [-5. które następnie można użyć do zainicjowania procedury root.181 2 1 f ( przedzial) 0 − 0. że mogą istnieć inne wartości pierwiastków i ich znalezienie jest konieczne. 1. wywołuje się funkcję root podając zdefiniowaną funkcję jako pierwszy parametr.

a na koniec.0010 0. Podobnie.Mathcad dla Windows cz.20243 -4. na ile dokładne są uzyskane rozwiązania. a nie dokładność znalezionego pierwiastka! 2. czy dla równania L(x) = 0 zachodzi: L( pierwiastek ) ≤ TOL gdzie TOL jest specjalną zmienną. 4.4. Uzyskano w ten sposób wyświetlanie wyników z dokładnością do 5 cyfr po znaku dziesiętnym. Polega to na sprawdzeniu. niewiadomą inicjuje się znalezioną przybliżoną wartością pierwszego pierwiastka: x1 := −4 3/6 5.18371 f(wynik1) 0. to podawany jest w formie wektora rozwiązań.18364 -4.34458 10–3 -1. poszukuje się dokładniejszej wartości tego pierwiastka: wynik2 := root ( f ( x2) . resztę równania). określającą residualną dokładność rozwiązania. Standardowo wartość zmiennej TOL wynosi TOL = 1 × 10 −3 Można ją zmieniać poprzez podstawienie nowej wartości np.18729 -4. W celu precyzyjniejszego uwidocznienia różnic zwiększono dokładność wyświetlania wyniku poprzez ustawienie w menu Format→Result→Number format→Number of decimal places wartości 5.02794 2.0001 W zamieszczonej poniżej tabeli zamieszczono różne wartości TOL oraz odpowiadające im wartości pierwszego pierwiastka i residuum funkcji. Stosowana w programie Mathcad 2000 procedura siecznych posługuje się kryterium resztowym (residualnym) do stwierdzenia. TOL := 0. że wartość parametru TOL określa zawsze dokładność zerowania równania (czyli tzw. Należy jednak zawsze pamiętać. TOL 0.184 wynik2 = −2. x2) 8.36839 10–4 5.18387 -4. Układ równań ma postać: ⎧cos( x) + x − y = 0 ⎨ 2 2 ⎩x + y − 4 = 0 . Poniżej zamieszczono przykład prostego układu równań.0001 wynik1 -4. Układy równań i nierówności Układy równań i nierówności algebraicznych rozwiązywane są metodą przybliżoną.00016 10–4 -3. czy uzyskana dokładność znalezionego pierwiastka jest wystarczająca. Następnie definiuje się blok równań i nierówności. niewiadomą inicjuje się znalezioną przybliżoną wartością drugiego pierwiastka: x2 := −2 7. poszukuje się dokładniejszej wartości tego pierwiastka: wynik1 := root ( f ( x) .0100 0. residuum. mając oba rozwiązania można sprawdzić znalezione wartości: wynik1 = −4.134 Powstaje oczywiście pytanie. przy pomocy odpowiedniej funkcji uruchamia się procedurę wyszukiwania rozwiązania. jak w przypadku pojedynczego równania z jedną niewiadomą wymagane jest zainicjowanie przybliżonych wartości dla wszystkich niewiadomych. które znajdują się w układzie.50087 10–9 Jak z powyższego widać. x) 6. Jeżeli zostanie znaleziony wynik.1000 0. w niektórych przypadkach zmniejszenie wartości TOL może – paradoksalnie – prowadzić do pogorszenia wyników.2000 0.

jak w przypadku bardziej skomplikowanych równań z jedną niewiadomą. w jakiej występują na liście argumentów funkcji Find. 2π ) Dla takich dwóch przebiegów można wykonać wykres płaski (2D): 1. ale wartości reszt poszczególnych równań.5) oraz (x = 1. Syntetycznym kryterium. Zmienna ta jest bezpośrednią realizacją funkcjonału najmniejszych kwadratów.4. Pozostaje więc jedynie zapis parametryczny: ⎧ x(t ) = 2 cos(t ) ⎨ ⎩ y (t ) = 2sin(t ) 2 1 0 f ( x) y1( t) 1 2 3 − 2.5). że przybliżone (inicjujące) pary rozwiązań to: (x = –1. której nie można sprowadzić do postaci funkcyjnej.5 Given 0 cos ( x) + x − y x +y −4 Find( x.416 4 t ∈ [ 0.814 10–8 . tak i tutaj warto wykonać wykres. które służy do całościowej oceny jakości rozwiązania jest zmienna systemowa ERR.245 ⎞ ⎝ 1. Dla rozpatrywanego tu przykładu wartości ERR były następujące: • • zestaw 1: zestaw 2: 4.5. y ) = ⎜ 2 2 0 0 0 ⎛ −1. Podobnie. jak w przypadku równań z jedną niewiadomą kryterium oceny znalezionego rozwiązania nie jest dokładność wyznaczenia pierwiastków. który rozpoczyna się słowem kluczowym Given. rozwiązanie zadania wygląda następująco: Zestaw 1 Zestaw 2 x := −1. W całości. dla obu zestawów inicjujących. która zawiera sumę poszczególnych kwadratów reszt.5 Given cos ( x) + x − y x +y −4 Find( x. y ) = ⎜ 2 2 x := 1 y := 1. że znalezione pierwiastki są umieszczane w wektorze rozwiązań w takiej kolejności.999 2 −2 1 0 x .762 10–7 5.361 ⎠ ⎛ 1. który ułatwi znalezienie właściwych wartości inicjujących zmienne. a kończy – po ostatnim równaniu lub niewiadomej – poleceniem znalezienia wyniku: Find lub Minerr. y = –1. 4/6 Podobnie.Mathcad dla Windows cz. Po zainicjowaniu zmiennych należy zdefiniować blok równań. x1( t) 1 2 2 Z powyższego wykresu można ustalić. y = 1.466 ⎞ ⎝ −1.565 ⎠ Należy zwrócić uwagę. Pierwsze równanie łatwo można sprowadzić do postaci funkcyjnej (jawnej): y = cos( x) + x W przypadku drugiego równania (okrąg o promieniu 2) występuje postać uwikłana.5 y := −1.

Obliczyć wszystkie pierwiastki równania x2 + 6 x − 4 = 0 2. iż suma kwadratów reszt zestawu 2 jest mniejsza niż w przypadku zestawu 1 wcale nie wypływa wniosek. Znaleźć dodatnie pierwiastki równania 8x2 − 2 = sin( x) 4x2 + 1 6.rata. Pierwsza polega na złożeniu pieniędzy w banku.5) Wskazówka: dla każdej płaszczyzny wyznaczyć przy pomocy znanych punktów wektory leżące wewnątrz płaszczyzny.5) (1.wartość końcowa.Mathcad dla Windows cz. 1. który oferuje oprocentowanie lokat w wysokości 16% w skali roku.wartość początkowa. f = 0 (zero. 8. że rozwiązanie 2 jest dokładniejsze.0) i promieniu r = 1 oraz do prostej wyznaczonej przecięciem się płaszczyzn Π1 i Π2. równania te wraz z równaniem sfery tworzą układ. Dysponujemy oszczędnościami w wysokości 10. 5/6 Nie należy zapominać. (1. n = 60 (liczba miesięcy). Na zakup został wzięty kredyt na 60 miesięcy oprocentowany w skali roku na 28%. r .000 zł. równanie bankierów: p (1 + i ) n (1 + i ) +r i n −1 − f =0 gdzie: p . następnie z nich wyprowadzić wektor normalny do płaszczyzny. Obliczyć wszystkie pierwiastki równania x 4 − x3 − 7 x 2 + x + 6 = 0 3. i . Samochód osobowy kupowany za gotówkę kosztuje 46. którą należy spłacać kredyt? Wskazówka: wykorzystać tzw. którego rozwiązaniem są współrzędne poszukiwanego punktu wspólnego. 1. 4.5 ⋅ cos( β ) = 0. gdyż ze stopy rocznej należy przejść na miesięczną). w niektórych przypadkach może być na odwrót! Ćwiczenia 1.stopa procentowa w przyjętej jednostce czasu.000 (ujemne. Druga . 8. 7. Mamy dwie możliwości.4. W rozpatrywanym przypadku: p = –46.5) (4. y = 0. Rozwiązać układ równań t ⎞ ⎛ x = sin ⎜ 2π ⎟ ⎝ 50 ⎠ t ⎛ ⎞ +ϕ ⎟ y = cos ⎜ 2π ⎝ 50 ⎠ względem zmiennych t oraz φ przy warunkach x = 0.000 zł. 0. gdyż zaciągnięto kredyt). –3). Wręcz przeciwnie. n . gdyż nie ma żadnych umorzeń kredytu). 5. 0).5 ⋅ sin( β ) = 0. 5. czy układ równań jest spełniony. że z faktu. 2. –0. Po otrzymaniu rozwiązania sprawdzić przez podstawienie.3. Rozwiązać układ równań ⎧sin(α ) + 0.6 . 0.28/12 (dzielone przez 12. i = 0. Jaka jest przewidywana wielkość miesięcznej raty. Znaleźć co najmniej jeden punkt wspólny należący do sfery o środku (0. każdej wyznaczonej przez trzy punkty: Π1: (0.2 Wartości początkowe przyjąć według własnego uznania.8 ⎨ ⎩cos(α ) + 0. Należy rozwiązać równanie bankierów względem raty r. a później z niego i z warunku zawierania w sobie podanych punktów wyznaczyć równanie każdej płaszczyzny. f . (2.0. –3) Π2: (0.liczba przyjętych jednostek czasu. 1.

Sąsiad deklaruje dwa warianty spłaty pożyczki: w równych ratach po 1. 9. który z powyższych systemów jest najtańszy. Podać średni koszt sezonu wraz z amortyzacją urządzeń.200 zł. Niezbędna ilość energii cieplnej wynosi 180 GJ w sezonie.4. Dom wymaga ogrzewania w zimie. Pracownik może przy swoich dochodach spłacać maksymalnie 200 zł miesięcznie rat kredytowych. . Parametry ekonomiczne są następujące: cena energii elektrycznej (II taryfa) 0.000 zł sprawność pieca węglowego 80% Zakładając czas eksploatacji wybranego systemu przez 20 lat ustalić. Który z trzech wariantów inwestycyjnych jest najbardziej opłacalny? Wskazówka: z równania bankierów wyliczyć oprocentowanie obu wariantów pożyczki dla sąsiada i porównać z oprocentowaniem w banku.6 zł/dm3 wartość opałowa oleju opałowego 40 MJ/dm3 cena kotłowni olejowej wraz z grzejnikami 25.000 zł sprawność grzejnika akumulacyjnego 100% cena oleju opałowego 1. Wskazówka: a) rozłożyć koszt zakupu kotłowni lub pieca akumulacyjnego na raty w okresie 20 lat przyjmując stopę oprocentowania lokat długoterminowych 18%. który otwiera warsztat. Jaki maksymalny kredyt na 60 miesięcy spłacany w ratach miesięcznych może zaciągnąć? Stopa roczna oprocentowania kredytów wynosi 27%.6 MJ 10. 6/6 możliwość to udzielenie sąsiadowi.1340 zł/kWh cena niezbędnego pieca akumulacyjnego 10. pożyczki na 11 miesięcy. b) przelicznik: 1 kWh = 3.Mathcad dla Windows cz. Rozważane są trzy warianty ogrzewania: prądem (licznik dwutaryfowy).000 zł sprawność pieca olejowego 92% cena węgla 400 zł/tonę wartość opałowa węgla 28 MJ/kg cena kotłowni węglowej wraz z grzejnikami 16. lekkim olejem opałowym oraz węglem.000 zł lub w całości po 11 miesiącach w wysokości 12.

W sytuacjach typowych konieczność definiowania typowych operatorów jest uciążliwa i opóźnia wykonanie obliczeń. że za wszelką cenę należy unikać numerycznego rozwiązywania zagadnień różniczkowych. natomiast w odniesieniu do procedur różniczkowania numerycznego błędy te są duże. Potencjałem skalarnym pola wektorowego a nazywamy taką funkcję skalarną ϕ. który wraz z innymi przykładami jest dostarczany z programem. co zapisujemy: f : R2 → R ⎡ ∂f ∂f ⎤ grad f = ⎢ . Definicja 1. Numeryczne realizacje operacji analitycznych obarczone są nieuniknionymi błędami. Cecha ta jest jednocześnie słabą i silną stroną programu. nazywamy polem bezźródłowym lub solenoidalnym. Gradientem funkcji f nazywamy wektor g o współrzędnych równych odpowiednio pochodnym cząstkowym funkcji f.mcd. lecz starać się przekształcić je w równoważne zagadnienia całkowe. ay. takich jak gradient. Twierdzenie 2. ⎥ ⎣ ∂x ∂y ⎦ ⎡ ∂f ∂f ∂f ⎤ grad f = ⎢ . . az] nazywamy pole skalarne div a określone w układzie ortokartezjańskim następującym wzorem: div a = ∂ ax ∂ a y ∂ az ∂a ∂a ∂a + + = i ⋅ + j⋅ + k ⋅ ∂x ∂y ∂z ∂x ∂y ∂z Pole wektorowe. ⎥ ⎣ ∂x ∂y ∂z ⎦ f : R3 → R Gradient wyznacza kierunek największego przyrostu funkcji f pod warunkiem.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 5 – analiza matematyczna Wprowadzenie W trakcie obliczeń inżynierskich często staje się przed zadaniem obliczenia zarówno prostych pochodnych i całek. Z operatorów wbudowanych Mathcad 2000 posiada jedynie pochodną w punkcie oraz całkę oznaczoną. Dywergencją (albo rozbieżnością) pola wektorowego a = [ax. że nie jest równy zeru. Płynie stąd wniosek. jaka jest w danej sytuacji potrzebna. dla której zachodzi: a = grad φ Definicja 4. laplasjan itd. W przypadku procedur całkowania błędy te nie są znaczne.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 05 01 28. Definicja 3. w takiej postaci. . Stabilność i dokładność takich rozwiązań jest o wiele większa. że pole elektryczne wytworzone w wyniku przepływu stałego prądu przez solenoid (cewkę) ma właśnie rozbieżność równą zeru. rotacja. którego dywergencja jest w każdym punkcie równa zeru. Gradient pola skalarnego f jest prostopadły do linii (powierzchni) ekwipotencjalnej tego pola. Pozostałe operatory muszą być zdefiniowane przez użytkownika. Nazwa pola solenoidalnego pochodzi stąd. W przypadkach nietypowych pozwala to zaś na zdefiniowanie dowolnych operatorów.03. jak i bardziej skomplikowanych operatorów. Przykłady typowych wektorowych operatorów analitycznych są podane w pliku vctrdiff. dywergencja.

Dowolne pole wektorowe jest sumą pola potencjalnego i pola solenoidalnego. Rotacją (albo wirowością) różniczkowalnego pola wektorowego a = [ax.5. ϕ – różniczkowalne pole skalarne. ay.Mathcad dla Windows cz. Twierdzenie 9. Twierdzenie 6. w przedziale x∈<a. w przedziale t∈<t0. Liniowość div(α a + β b) = α div a + β div b 2. Długość łuku dla krzywej opisanej zależnością funkcyjną y=f(x). którego rotacja jest w każdym punkcie równa zeru.t1>: V =π t0 ∫ ( y(t )) t1 2 x′(t )dt . której tworząca opisana jest funkcją y=f(x).b>: V = π ∫ f 2 ( x)dx a b Objętość bryły obrotowej. b – różniczkowalne pola wektorowe. Własności dywergencji: 2/7 1. y=y(t). w przedziale x∈<a. w przedziale t∈<t0.b>: L= x1 x0 ∫ 1 + ( f ′( x) ) dx 2 Długość łuku dla krzywej opisanej zależnością parametryczną x=x(t). nazywamy polem wektorowym bezwirowym. az] nazywamy pole wektorowe rot a przyporządkowane danemu polu a i określone w układzie ortokartezjańskim wzorem: ⎛ ∂ a ∂ a y ⎞ ⎛ ∂ ax ∂ az ⎞ ⎛ ∂ a y ∂ ax ⎞ − − rot a = ⎜ z − ⎟i+⎜ ⎟k ⎟ j+⎜ ∂z ⎠ ⎝ ∂z ∂x ⎠ ⎝ ∂x ∂y ⎠ ⎝ ∂y Pole wektorowe. Objętość bryły obrotowej. Twierdzenie 10. Laplasjanem pola skalarnego ϕ nazywamy dywergencję pola wektorowego potencjalnego a = grad ϕ o potencjale ϕ i oznaczamy ∆φ = div grad φ Definicja 8. α. której tworząca opisana jest zależnością parametryczną x=x(t). div(φ a) = φ div a + (grad φ ) ⋅ a gdzie: a.t1>: L=∫ t0 t1 ( x′(t ))2 + ( y′(t ))2 dt Twierdzenie 11. Definicja 7. Pole wektorowe bezwirowe określone w obszarze powierzchniowo jednospójnym jest polem potencjalnym. Twierdzenie 5. y=y(t). β – stałe skalary.

t1>: S = 2π ∫ y (t ) t0 t1 ( x′(t ) )2 + ( y′(t ) )2 dt Operatory i polecenia Opis operator pochodnej w punkcie Klawisz Wygląd ? d 3 x dx operator całki oznaczonej Shift-7 ∫ xdx a ∑ ∏ b sumowanie wg zakresu (szereg) Shift-4 mnożenie wg zakresu Shift-3 1. Pamiętając o ograniczonej dokładności różniczkowania numerycznego należy podchodzić do tej możliwości bardzo ostrożnie.b>: S = 2π ∫ f ( x) 1 + ( f ′( x) ) dx 2 a b Pole powierzchni obrotowej. zamiast liczyć wartość pochodnej w pojedynczym punkcie. którą można następnie stosować przy różnych wartościach zmiennej niezależnej. Różniczkowanie numeryczne Mathcad 2000 jako program numeryczny jest zdolny policzyć jedynie przybliżoną wartość pochodnej w danym punkcie. do których należy wpisać różniczkowane wyrażenie oraz zmienną względem. Jeżeli różniczkowane jest wyrażenie złożone należy wówczas ująć je w nawiasy. y=y(t). w przedziale x∈<a.Mathcad dla Windows cz. której tworząca opisana jest funkcją y=f(x). Dokonuje się tego przy pomocy następującego wyrażenia: f ( x) := d 5 4 x +x +3 dx ( ) Wówczas wartość funkcji pochodnej w punkcie x = 2 wynosi: f ( 2) = 112 . Twierdzenie 12. W celu obliczenia wartości pochodnej w danym punkcie należy: • zdefiniować wartości wszystkich zmiennych występujących w różniczkowanym wyrażeniu. której wyrażenie jest różniczkowane. • należy wpisać polecenie różniczkowania. 3/7 Pole powierzchni obrotowej. zdefiniować funkcję pochodną. o ile nie zostało to wcześniej dokonane. • zmiennej. względem której jest różniczkowane wyrażenie należy nadać wartość równą punktowi. której tworząca opisana jest zależnością parametryczną x=x(t).5. Poniżej przedstawiono przykład ilustrujący powyższy sposób: x := 2 d 5 4 x + x + 3 = 112 dx ( ) Można też ewentualnie. którym jest znak pytajnika ?. w przedziale t∈<t0. w którym pochodna ma zostać obliczona. na ekranie pojawi się wówczas symbol pochodnej z pustymi polami.

143 ⌡0 π Mathcad 2000 do obliczania całek oznaczonych używa metody Simpsona.Mathcad dla Windows cz. Całkowanie numeryczne Mathcad 2000 jako program numeryczny może realizować wyłącznie całkowanie oznaczone tj. . które w każdym miesiącu mogą być różne. Funkcja pierwotna uzyskana metodami analitycznymi wynosi: g ( x) := −cos ( x) Porównując wynik ścisły z przybliżonym można sprawdzić. Do wyrażeń całkowych stosują się następujące ograniczenia: • granice całkowania muszą być liczbami rzeczywistymi (nie mogą być zespolone ani czysto urojone). Dowolność ta odpowiada dowolności wyboru stałej całkowania w przypadku całki nieoznaczonej.01 × 10 i 4 4. ale uzyskiwane wartości są identyczne z funkcją pierwotną. nieciągłości lub bardzo szybkie zmiany (duże wartości pierwszej pochodnej) to wynik całkowania może być niedokładny. Stosując powyższy operator można zbudować funkcję. Sumowanie według zakresu – szeregi Sumowanie wg zakresu polega na dodaniu do siebie wartości wyrażenia sumowanego dla kolejnych wartości indeksu sumy (zakresu).. że istotnie różnica pomiędzy f(x) i g(x) jest stała: f ( 0) − g ( 0) = 1 f ( 1) − g ( 1) = 1 f ( 2) − g ( 2) = 1 3. czyli wynik całki nieoznaczonej. Jeżeli w przedziale całkowania występują osobliwości. • wyrażenie całkujące musi być pojedynczą zmienną (nie można używać złożonych wyrażeń całkujących). z podanymi granicami całkowania. dla kilku wybranych wartości. Odpowiada to pojęciu szeregu. Należy pamiętać. Poniżej zamieszczono przykład polegający na obliczeniu sumy pierwszych 100 liczb parzystych: i := 1 .5. Poniżej zamieszczono przykład ilustrujący użycie operatora całki oznaczonej: ⌠4 ⎮ sin ( x) 2 dx = 0. Poniżej zamieszczono przykład polegający na obliczeniu rocznej inflacji na podstawie znanych wartości miesięcznych. 100 ∑ (2⋅i) = 1. W celu wprowadzenie całki należy wpisać znak Shift-7 po czym na ekranie pojawi się symbol całki oznaczonej z pustymi polami. Poniżej przedstawiono sposób tworzenia funkcji pierwotnej: ⌠ f ( x) := ⎮ sin ( t) dt ⌡0 x Dolna granica całkowania może być ustalona dowolnie. Mnożenie według zakresu – produkty Mnożenie wg zakresu polega na wymnożeniu przez siebie wartości wprowadzonego wyrażenia dla kolejnych wartości indeksu (zakresu). która – z dokładnością do stałej – zachowuje się jak funkcja pierwotna. że całkowanie numeryczne ma charakter przybliżony. Wzór oczywiście jest nieznany. więc nie jest możliwe zastosowanie prostego wzoru potęgowego. 4/7 2. • za wyjątkiem zmiennej całkującej wszystkie inne zmienne występujące w całkowanym wyrażeniu muszą mieć nadane wartości. do których należy wpisać granice oraz wyrażenie całkowane i zmienną całkującą.

00 0.03 0. Błędy numeryczne Mathcad 2000 posiada kilka wbudowanych algorytmów numerycznych pozwalających obliczyć całki oznaczone. Obliczyć całkę z funkcji y= exp( x) x2 w przedziale od 1 do 6 oraz pochodną w punkcie 1. Obliczyć całkę z funkcji y = x sin( x) w przedziale od –4π do 4π.5. W tym celu należy kliknąć prawym klawiszem myszy w symbol całki i w lokalnym menu. 2.02 0. . Konstruuje się indeks (zmienną zakresową) opisujący miesiące roku: i := 1. a następnie metodą adaptacyjną: ⌠e ⎮ ln( x) dx = 0. Poniżej przedstawiono tę samą całkę obliczoną różnymi metodami.267751841989 i i Wypadkowa inflacja roczna wynosi więc ok. natomiast po ostatniej wpisanej wartości należy nacisnąć klawisz ENTER.01 0. najpierw metodą Romberga. które się pojawi wyłączyć opcję AutoSelect.02 wpisując kolejne wartości oddzielane przecinkami.02 0. 26.58.02 0.03 0. Autoselekcję można jednak wyłączyć i samemu wybrać metodę.02 0.. 5.02 0. Program stosuje tzw.Mathcad dla Windows cz.12 Następnie tworzy się wektor x zawierający miesięczne wskaźniki inflacji: 5/7 xi := 0.03 0. autoselekcję algorytmów dobierając optymalny jego zdaniem dla danej całki. później w tym samym menu można wybrać metodę całkowania.999999999959 ⌡1 ⌠e ⎮ ln( x) dx = 1 ⌡1 Ćwiczenia 1. Dysponując wektorem xi można przystąpić do obliczenia wartości rocznej inflacji wg wzoru: ∏(1 + x ) − 1 = 0.02 0.7 %.

H = 1.81 m/s2 P = 7.093⋅103 W grzałka dla sprzątaczki do nagrzewania wody w wiadrze moc grzałki P = 1500 W objętość wody V = 10 dm3 temperatura początkowa T1 = 15 °C temperatura końcowa T2 = 45 °C żądany czas nagrzewania t = 900 s odpowiedź prawidłowa: czas nagrzewania przy danej mocy 837 s .243 ⋅ 108 N w1 = 1 m.81 m/s2 P = 1. g = 9.5 m. 3.Mathcad dla Windows cz. w2 = 1 m. g = 9. aby woda została nagrzana do temperatury 100°C w czasie t? Ciepło właściwe wody cp = 4.2 s szukana moc grzałki 2. Zapora o kształcie trapezu (rysunek poniżej) jest obciążona parciem wody. ρ = 1000 kg/m3.185 kJ/kg⋅K. w2 = 90 m.104 ⋅ 104 N w1 = 10 m. Jaka powinna być moc grzałki. Zakładając moc grzałki P obliczyć czas nagrzania wody od temperatury T1 do temperatury T2 zaniedbując rozpraszanie ciepła.5 dm3 T1 = 20 °C T2 = 100 °C t = 240 s czas nagrzewania przy danej mocy 502. g = 9. Obliczyć wartość parcia.5. H = 20 m. Grzałka zanurzona jest w wodzie o objętości V. a) czajnik kamionkowy z grzałką elektryczną moc grzałki objętość wody temperatura początkowa temperatura końcowa żądany czas gotowania odpowiedź prawidłowa: b) P = 1000 W V = 1. ρ = 1000 kg/m3. w2 = 10 m. 6/7 a) zapora w dolinie górskiej: szerokość podstawy szerokość korony wysokość gęstość wody przyspieszenie ziemskie odpowiedź prawidłowa: w1 = 50 m.848 ⋅ 105 N b) zasuwa prostokątna w kanale odpływowym stawu: szerokość podstawy szerokość korony wysokość gęstość wody przyspieszenie ziemskie odpowiedź prawidłowa: c) śluza kanałowa: szerokość podstawy szerokość korony wysokość gęstość wody przyspieszenie ziemskie odpowiedź prawidłowa: 4. H = 4 m.81 m/s2 P = 1. ρ = 1000 kg/m3.

395⋅103 W c) bojler łazienkowy moc grzałki P = 2000 W objętość wody V = 150 dm3 temperatura początkowa T1 = 15 °C temperatura końcowa T2 = 50 °C żądany czas nagrzewania t=2h odpowiedź prawidłowa: czas nagrzewania przy danej mocy 10990 s szukana moc grzałki 3..33 zł K = 23000.. Obliczyć objętość i pole powierzchni bryły dla parametru zawartego w przedziale t∈<0. szukana moc grzałki 1.Mathcad dla Windows cz..π>.052⋅103 W 7/7 5. 9. Pewna spirala Archimedesa jest opisana układem parametrycznym x(t) := (2+t)*cos(t) y(t) := (2+t)*sin(t) Obliczyć długość części spirali zawartej pomiędzy wartościami parametru 0 i 2π.PZN Pr = 30 % R = 950.64 7. a r=5. Pewien torus opisany jest układem równań parametrycznych: x(t) := r*cos(t) y(t) := R+r*sin(t) Gdzie R≥r i R=10. a) kupno nowego „malucha” przy 40% wkładzie własnym wysokość kredytu roczna stopa procentowa wysokość raty okres spłaty odpowiedź prawidłowa: b) wysokość kredytu roczna stopa procentowa wysokość raty okres spłaty odpowiedź prawidłowa: 6.002 8. 10. Tworząca bryły obrotowej zadana jest zależnością funkcyjną: y(x) := sin(x) Obliczyć objętość bryły dla x∈<0. Zaciągnięto kredyt na kwotę K przy rocznej stopie procentowej Pr i miesięcznej kapitalizacji odsetek.zł kupno nowego Fiata Uno w całości z kredytu Obliczyć długość sinusoidy pomiędzy kątami 0 i 2π.5> i k=4. . Odpowiedź: L=33. Krzywa jest zadana zależnością funkcyjną: y(x) := sin(x) K = 6000 zł Pr = 30 % R = 190 zł N = 60 m-cy zadłużenie końcowe 560. Spłata realizowana będzie poprzez raty miesięczne w stałej wysokości R. Tworząca powierzchni obrotowej zadana jest zależnością funkcyjną: y ( x) := k ⋅ x Obliczyć pole powierzchni obrotowej dla x∈<0. Odpowiedź: L=7.PZN N = 36 m-cy zadłużenie końcowe 1512. 2π>. Jaka będzie wysokość zadłużenia po N miesiącach? Wykonać wykres ilustrujący zależność stanu zadłużenia od czasu.5.

xi / j j =1 n ( ( )) 2 → min Z uwagi na postać powyższe kryterium często określa się jako minimalizację globalną.K . które nad punktami pomiarowymi minimalizuje pewne kryterium błędu L: L( x1 . ale niekiedy mogą trafić się błędy katastrofalne. Taką technikę określania przebiegów przybliżonych nazywa się interpolacją. który odda choć ogólny zarys trendu. xi / j . Z reguły nieznane są ścisłe wzory wiążące pomiędzy sobą mierzone wielkości. f ) = ∑ z j − f x1/ j . z . aproksymacja. który jest przyjmowany ad hoc.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 06 01 03. Aproksymacją nazywa się odwzorowanie f. Pierwszy sposób jest stosowany wówczas. uzyskiwane wartości są powtarzalne.K . . Punktem wyjściowym jest zbiór punktów pomiarowych i wartości zmierzonych: P= {( x 1/ j . Interpolacją nazywa się odwzorowanie f. z j )} j = 1K n gdzie i jest liczbą wielkości niezależnych. których dokładność będzie wystarczająca dla potrzeb wykonywanego zadania. Inżynier staje wówczas przed zadaniem określenia wzorów przybliżonych. Zadowalające jest wówczas uzyskanie przebiegu.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 6 – interpolacja. niezaburzone i stosunkowo gęsto rozmieszczone nad dziedziną wielkości niezależnych. natomiast n to liczba punktów pomiarowych (wartości zmierzonych). iż oddaje to charakter badanego przebiegu. gdy wielkości mierzone są z dużą dokładnością. xi . Drugi sposób stosuje się wtedy. xi . że w pojedynczych punktach pomiarowych błędy aproksymacji mogą być stosunkowo duże! Interpretując to potocznie można powiedzieć.K . Powyższe uwagi można sformalizować w następujący sposób. z . że zazwyczaj błędy są nieduże. Zamiast wymagania dokładnego przejścia przez punkty pomiarowe stawia się osłabione żądanie: przebieg powinien minimalizować pewne kryterium błędu (a niekoniecznie zerować to kryterium). Stawia się wówczas żądanie. statystyka Wprowadzenie W trakcie prac inżynierskich często występuje konieczność wykonania pomiarów wartości wielkości fizycznych opisujących proces lub urządzenie techniczne. Najczęściej spotykaną jest tzw.04.K . Wyróżnia się pewne typowe postaci kryterium błędu L. Taką technikę określania przebiegów przybliżonych nazywa się aproksymacją. gdy wartości uzyskiwane w trakcie pomiarów są silnie zaburzone. Możliwe są dwa sposoby postępowania. które dla punktów pomiarowych zwraca dokładne wartości zmierzone: f x1/ j . metoda najmniejszych kwadratów: L( x1 . aby przybliżone przebiegi dla punktów pomiarowych zwracały dokładne wartości zmierzone. xi / j = z j ( ) j = 1K n Oczywiście zachowanie się interpolacji f pomiędzy punktami pomiarowymi jest jedynie przybliżeniem i nie można mieć gwarancji. W zastosowaniach bardzo odpowiedzialnych aproksymację metodą najmniejszych kwadratów należy stosować z dużą ostrożnością. a co za tym idzie przeprowadzenie przybliżonego przebiegu przez wszystkie punkty pomiarowe nie jest możliwe.K . Oznacza to. f ) → min Z powyższego żądania minimalizacji kryterium błędu określa się parametry konkretnego modelu aproksymacyjnego f.

w których występowanie dużych błędów aproksymacyjnych nie jest dopuszczalne. Podstawowymi pojęciami statystyki matematycznej są: populacja statystyczna. funkcjami losowymi. populacjach statystycznych. w której dobór poszczególnych elementów populacji odbywa się losowo (przypadkowo).Mathcad dla Windows cz. Badania statystyczne dzielą się na dwa zasadnicze typy: badania pełne – obejmujące wszystkie elementy danej zbiorowości statystycznej. w której metoda najmniejszych kwadratów jest skojarzona z modelem liniowym f ( x1 . Innym ważnym kryterium błędu aproksymacyjnego jest tzw. Należy jednak pamiętać. macierzami losowymi. wektorami losowymi. estymacji parametrów populacji. ogólnie – elementami losowymi. Potrzeba stosowania badań statystycznych częściowych wynika zwykle z wielkości populacji oraz z dużego kosztu badania poszczególnych elementów (niekiedy badanie takie jest wręcz niszczące – np.6. jak i do weryfikacji różnych hipotez statystycznych o populacji. tj. zgodnie z zasadami rachunku prawdopodobieństwa. Statystyczne badania częściowe opiera się zwykle na próbie losowej. Interpretując to potocznie można powiedzieć. aproksymacja jednostajna (minimalizacja największego błędu): L( x1 . ciągami losowymi. Definicja 1. procesami losowymi. Średnia arytmetyczną z próby nazywamy statystykę postaci X= Definicja 2. 2 / 11 Specyficzna aproksymacja. że przeprowadzenie aproksymacji tą metodą jest znacznie bardziej złożone obliczeniowo niż w przypadku metody najmniejszych kwadratów. co pozwala.K . Odwzorowania te nazywają się odpowiednio: zmiennymi losowymi. Streszczenie matematyczne statystyki Teoria prawdopodobieństwa nazywana tradycyjnie rachunkiem prawdopodobieństwa zajmuje się modelami matematycznymi zjawisk. f ) = max z j − f x1/ j . xi / j → min j =1K n ( ) Kryterium to jest ostrzejsze niż wcześniej wymieniona metoda najmniejszych kwadratów. czyli mają charakter losowy. których przebieg i wyniki zależą od przypadku. xi . Teoria prawdopodobieństwa bada powiązania między różnymi przestrzeniami probabilistycznymi oraz analizuje własności zmiennych losowych itd. takiej próbie. badanie wytrzymałości materiałów). badania reprezentacyjne. zwanej próbą lub próbką. Są to tzw. że zazwyczaj błędy są większe niż w metodzie najmniejszych kwadratów. Głównym obszarem zastosowań teorii prawdopodobieństwa jest statystyka matematyczna. oraz badania częściowe (wyrywkowe) – obejmujące jedynie pewną część populacji.K .K xi ) = b0 + ∑ bk xk k =1 i nosi nazwę regresji liniowej. wylosowana z niej próba oraz określane na próbie funkcje losowe zwane statystykami z próby służące zarówno do szacowania – tzw. lub krótko – populacjach. Podstawowymi pojęciami teorii prawdopodobieństwa są pojęcia: przestrzeni probabilistycznej oraz odwzorowań z przestrzeni probabilistycznej do innych przestrzeni. ale nigdy nie trafią się błędy katastrofalne! Metoda ta jest zalecana dla zastosowań odpowiedzialnych. z . uogólniać wyniki badania próby na całą populację. Statystyka matematyczna zajmuje się metodami opisu i analizy liczbowych prawidłowości występujących w różnych zbiorowościach. Wariancją z próby nazywamy statystykę postaci 1 n ∑ Xi n i=1 S2 = 1 n ∑( X n i =1 i −X ) 2 . tzw.

10. Przedział ufności dla średniej m w populacji o rozkładzie normalnym ze znaną wariancją σ2 : σ σ ⎫ ⎧ P⎨ X − uα < m < X + uα ⎬ = 1− α n n⎭ ⎩ gdzie: X – średnia z próby o liczebności n. Odchyleniem standardowym średniej arytmetycznej z próby nazywamy statystykę postaci: Ss = Definicja 8. uα – liczba odczytana z tablicy rozkładu normalnego standaryzowanego N(0. Odchyleniem standardowym z próby nazywamy statystykę postaci S= 1 n ∑ Xi − X n i =1 ( ) 2 Definicja 4. aby F(uα) = 1–α/2.6.05 . Wariancją średniej arytmetycznej z próby nazywamy statystykę postaci: S s2 = 1 n(n − 1) ∑( X n i =1 i −X ) 2 Definicja 7. 0.Mathcad dla Windows cz. 0. Estymatorem (oszacowaniem) odchylenia standardowego populacji na podstawie próby losowej jest statystyka postaci: 1 n S= ∑ Xi − X n − 1 i =1 ( ) 2 Definicja 6. 3 / 11 Definicja 3. Estymatorem (oszacowaniem) wariancji populacji na podstawie próby losowej jest statystyka postaci: S2 = 1 n ∑ Xi − X n − 1 i =1 ( ) 2 Definicja 5. natomiast wartość (1-α) poziomem ufności. 1 n(n − 1) ∑( X n i =1 i −X ) 2 Przedziałem ufności nazywa się losowy przedział zawierający z prawdopodobieństwem (1-α) szacowany parametr. Zazwyczaj przyjmuje się wartość poziomu istotności jako 0. α – przyjęty poziom istotności. .01 . Im większy poziom istotności. tzn. Wielkość α nazywa się poziomem istotności. tym węższy otrzymuje się przedział ufności. poprawia się precyzja estymacji przedziałowej. Definicja 9.1) taka.

Definicja 10. wektorY) wsp := lspline(wektorX. α – przyjęty poziom istotności. tα – liczba odczytana z tablicy rozkładu t Studenta dla (n-1) stopni swobody. wektorY) b = intercept(wektorX. wektorY) srednia := mean(wektorDanych) wariancja := var(wektorDanych) odchStand := stdev(wektorDanych) . wektorY) interp(wsp.6.Mathcad dla Windows cz. Ss – odchylenie standardowe średniej arytmetycznej z próby (wg definicji 7). której wartości zawarte są w wektorze Funkcja linterp lspline pspline cspline interp slope intercept corr mean var stdev Użycie linterp(wektorX. Przedział ufności dla średniej m w populacji o rozkładzie normalnym z nieznaną wariancją σ2: P X − tα S s < m < X + tα S s = 1 − α gdzie: { } X – średnia z próby o liczebności n. d – maksymalny dopuszczalny błąd szacunku (przyjęta z góry wartość połowy długości przedziału ufności). Operatory i polecenia Opis interpolacja odcinkowo liniowa szukanie współczynników funkcji sklejanej z zakończeniem liniowym szukanie współczynników funkcji sklejanej z zakończeniem parabolicznym szukanie współczynników funkcji sklejanej z zakończeniem kubicznym obliczanie wartości funkcji sklejanej (interpolacja funkcją sklejaną) regresja liniowa – obliczenie współczynnika przy zmiennej niezależnej regresja liniowa – obliczenie składnika wolnego aproksymującej funkcji liniowej współczynnik korelacji Pearsona pomiędzy wartościami składowymi dwóch wektorów średnia arytmetyczna z wartości składowych zawartych w wektorze wariancja próbki. wektorY) wsp := lspline(wektorX.1) = 3 a = slope(wektorX. wektorY. 4 / 11 Minimalną liczebność próby potrzebną do uzyskania ustalonej z góry dokładności przedziałowej estymacji określa nierówność: n≥ 2 uα σ 2 d2 gdzie: σ2 – znana wariancja populacji. wektorY) r := corr(wektorX.wektorX.wektorY. której wartości zawarte są w wektorze odchylenie standardowe próbki. x) wsp := lspline(wektorX.

Jednopunktowy (Diraca) P( X = x 0 ) = 1 x0 ∈ R x0 0 Dwupunktowy P( X = x 0 ) = p P( X = x1 ) = 1 − p x 0 . 1. n n ∈N p ∈ ( 0. 2. x1 = 1 rozkład dwupunktowy staje się rozkładem zerojedynkowym stosowanym jako model obiektów dwustanowych (zmienna losowa binarna). 1) p x 0 + (1 − p ) x1 p (1 − p) ( x 0 − x1 ) 2 Równomierny P( X = x k ) = k = 1. K λk k! e−λ λ>0 λ – Graniczny rozkład rozkładu dwumianowego. W przypadku x0 = 0. gdy n zdąża do nieskończoności. Służy jako model wielkości zdeterminowanych. 1) np n p (1 − p) Liczba wystąpień zdarzenia w czasie realizacji doświadczenia Poissona P( X = k ) = k = 0.Rozkłady zmiennych losowych dyskretnych Nazwa rozkładu Prawdopodobieństwo przyjmowania poszczególnych wartości Ograniczenia dla parametrów Wartość oczekiwana EX Wariancja Uwagi Tak zwana zmienna losowa zdegenerowana. K . p zdąża do zera . K . 1. x1 ∈ R p ∈ ( 0. n 1 n n ∈N 1 n ∑ xk k =1 n 1 n ⎛1 n ⎞ x − ⎜ ∑ xk ⎟ ∑ ⎝ n k =1 ⎠ k =1 n 2 k 2 Model losowego wyboru jednostki z populacji Dwumianowy ⎛ n⎞ P( X = k ) = ⎜ ⎟ p k (1 − p) n− k ⎝ k⎠ k = 0.

b) poza tym a<b a+b 2 ( b − a) 2 12 Normalny (Gaussa) 1 σ 2π 1 e − ( x − m) 2 / 2σ 2 σ >0 a+b 2 ( b − a) 2 24 2 Najważniejszy rozkład w zastosowaniach jako rozkład graniczny ciągów innych rozkładów Rozkład zmiennej losowej Y = exp(X). równomierny) ⎧ 1 ⎪b − a ⎪ ⎨ ⎪0 ⎪ ⎩ dla x ∈ ( a. gdy zmienna losowa X ma rozkład normalny Logarytmonormalny σx 2π e − (ln x − m) / 2σ 2 2 σ >0 σ⎞ ⎛ exp⎜ m + ⎟ ⎝ 2⎠ exp( 2m + σ 2 ) exp(σ 2 − 1) t Studenta ⎛ n + 1⎞ Γ⎜ ⎟ ⎝ 2 ⎠ ⎛ n⎞ ⎛ x ⎞ 2π Γ ⎜ ⎟ ⎜1 + ⎟ n⎠ ⎝ 2⎠ ⎝ 2 ( n +1)/ 2 n ∈N ⎧nie istnieje n = 1 ⎨ ⎩0 dla n ≥ 2 ⎧nie istnieje dla n ≤ 2 ⎪ ⎨ n dla n > 2 ⎪n − 2 ⎩ n – liczba stopni swobody .Rozkłady zmiennych losowych absolutnie ciągłych Nazwa rozkładu Prawdopodobieństwo przyjmowania poszczególnych wartości Ograniczenia dla parametrów Wartość oczekiwana EX Wariancja Uwagi Jednostajny (prostokątny.

Dysponując oboma wektorami X i Y można przystąpić do obliczenia wartości interpolowanych: linterp(wektorX.2.5 znane są dokładne wartości 0 .4. Poniżej zamieszczono przykład obrazujący zastosowanie interpolacji odcinkowo liniowej. Zamiast wielokrotnie stosować dość długi w zapisie wzór linterp(. wektorY.5 UWAGA! Stosowanie interpolacji odcinkowo liniowej poza zakresem określonym przez węzły interpolacji – czyli tzw. Dla następujących wartości zmiennej X 1. 3.4. 5 .3 .3) = -3.2.3 . na podstawie pewnego znanego zbioru jej wartości dokładnych.3 . Wartości zmiennej niezależnej. Przy pomocy interpolacji odcinkowo liniowej należy znaleźć wartości funkcji w następujących punktach zmiennej X: 0. której wzoru analitycznego nie podano.wektorY. 1. dla których dokładne wartości funkcji są znane nazywa się węzłami interpolacji.3..5 linterp(wektorX. której ścisły wzór pozostaje nieznany. Wartości funkcji pomiędzy sąsiadującymi węzłami interpolacji są przybliżane przy pomocy funkcji liniowej pokrywającej się z nieznaną funkcją w tych węzłach. ekstrapolacja – prowadzi z reguły do otrzymania nonsensownych wyników. 0 funkcji.67 2.1.67 4.(N-1) Następnie tworzy się wektory X oraz Y opisujące węzły interpolacji: wektorXi := 1 2 3 4 5 wektorYi := 0 5 0 -5 0 wpisując kolejne wartości oddzielane przecinkami.5 linterp(wektorX.wektorY. -5 . 4.33 5 5 .Mathcad dla Windows cz.3) = -1.wektorY. 2. 7 / 11 1.3) = 3. natomiast po ostatniej wpisanej wartości należy nacisnąć klawisz ENTER. Na wykresie interpolację odcinkowo liniową przedstawia się jako łamaną łączącą sąsiednie węzły interpolacyjne. x) −5 1 1 1. Interpolacja odcinkowo liniowa Interpolacja odcinkowo liniowa jest jedną z metod przewidywania wartości funkcji.wektorY.3 .3.5 linterp(wektorX.) wygodniej jest zdefiniować nową funkcję interpolującą i używać jej jako skrótowego zapisu: funkcja(x) := linterp(wektorX.3) = 1.6.wektorY.x) Wykres funkcji interpolującej wygląda następująco: 5 5 4 3 2 1 0 1 2 3 4 5 linterp( wektorX .3 W tym celu tworzy się zmienną zakresową odpowiadającą liczbie węzłów interpolacji: N := 5 i := 0..33 3 x 3.. 0 .

że dwa wielomiany dochodzące do tego samego węzła muszą mieć w samym węźle nie tylko takie same wartości. ekstrapolacja – prowadzi z reguły do otrzymania nonsensownych wyników.(N-1) wektorXi := 1 2 3 4 5 wektorYi := 0 5 0 -5 0 wsp := lspline(wektorX.wektorY. cspline. 5.1.wektorY.wektorX. Oprócz wspomnianych powyżej warunków ciągłości w węzłach interpolacyjnych.002 6 5 4 3 2 liniowa ( x ) spline ( x ) 1 0 1 2 3 4 5 − 5.093 6 1 1 2 3 x 4 5 5 .wektorY.wektorY) interp(wsp.3) = -4.wektorX. Interpolację przy pomocy funkcji sklejanej prowadzi się według następującego schematu: • tworzy się zmienną zakresową odpowiadającą liczbie węzłów interpolacji.wektorY.183 interp(wsp. narzuca się także odpowiednie warunki na pierwszą i drugą pochodną na brzegach zakresu interpolacji (tzw.3) = -2.wektorY. Interpolacja funkcjami sklejanymi (spline’ami) Interpolacja przy pomocy funkcji sklejanych polega na zastosowaniu pomiędzy poszczególnymi węzłami interpolacji wielomianów trzeciego stopnia.393 UWAGA! Stosowanie interpolacji funkcją sklejaną poza zakresem określonym przez węzły interpolacji – czyli tzw.wektorX. • na końcach zakresu interpolacji funkcja sklejana jest dopasowana do paraboli – współczynniki takiej funkcji sklejanej oblicza funkcja pspline.) wygodniej jest zdefiniować nową funkcję aproksymującą i używać jej jako skrótowego zapisu: funkcja(x) := interp(wsp. warunki brzegowe). 8 / 11 2.3) = 4.x) Na poniższym wykresie porównawczo przedstawiono dwa przebiegi: interpolację odcinkowo liniową oraz interpolację funkcją sklejaną (cspline).. Poniżej zamieszczono przykład interpolacji przy pomocy funkcji sklejanej dla takich samych danych. która korzysta z wcześniej obliczonych współczynników funkcji sklejanej. • oblicza się współczynniki funkcji sklejanej przy pomocy jednej z trzech funkcji (w zależności od potrzeb) lspline. przy czym narzuca się dodatkowe warunki ciągłości w węzłach.2.4.3. pspline. ale dodatkowo jeszcze takie same wartości pierwszej i drugiej pochodnej. • współczynniki funkcji sklejanej bez nałożenia dodatkowych ograniczeń oblicza funkcja cspline. • oblicza się wartość interpolowaną przy pomocy funkcji interp. Zamiast wielokrotnie stosować dość długi w zapisie wzór interp(.6.wektorX.182 interp(wsp. jak w przypadku interpolacji odcinkowo liniowej: N := 5 i := 0. • tworzy się wektory opisujące węzły interpolacji.. Oznacza to.3) = 2.393 interp(wsp.wektorX. W programie Mathcad wprowadzono trzy rodzaje warunków brzegowych: • na końcach zakresu interpolacji funkcja sklejana jest dopasowana do prostej (zerowanie drugiej pochodnej) – współczynniki takiej funkcji sklejanej oblicza funkcja lspline..Mathcad dla Windows cz.

3 Dodatkowo. że regresja liniowa wyraża trend liniowy mierzonego przebiegu. Współczynnik ten jest wykorzystywany jako miara związku pomiędzy wartościami tych dwóch wektorów. Poniżej zamieszczono przykład użycia regresji liniowej do znalezienia wartości nieznanej funkcji.3 + b = 1.wektorY) b := intercept(wektorX.wektorY) Na poniższym wykresie przedstawiono porównawczo dwa przebiegi: interpolację odcinkowo liniową oraz regresję liniową. 9 / 11 3.3 + b = -0..(N-1) wektorXi := 1 2 3 4 5 wektorYi := 0 5 0 -5 0 a := slope(wektorX.447 Zamiast wielokrotnie stosować dość długi w zapisie wzór złożony z funkcji slope i intercept wygodniej jest zdefiniować nową funkcję aproksymującą i używać jej jako skrótowego zapisu: funkcja(x) := slope(wektorX. można obliczyć współczynnik korelacji Pearsona pomiędzy wartościami zmiennej niezależnej i wartościami węzłowymi nieznanej funkcji. Dla wektorów z powyższego przykładu: corr(x.y) = -0.wektorY) ⋅ x + intercept(wektorX.6. Regresja liniowa Program MathCAD oblicza współczynniki regresji liniowej według metody najmniejszych kwadratów.7 a ⋅ 2. N := 5 i := 0. var oraz stdev służące do obliczania wartości średniej z próbki oraz wariancji i odchylenia standardowego z próbki. Można zauważyć.3 + b = -1.wektorY) a ⋅ 1.7 a ⋅ 3.3 + b = 0. Parametry statystyczne Dostępne są funkcje mean. Wartość średnia próbki dana jest poniższym wzorem: 1 n X = ∑ Xi n i=1 . Służą do tego dwie funkcje slope oraz intercept obliczające odpowiednio współczynnik przy zmiennej niezależnej oraz składnik wolny aproksymującej funkcji liniowej. 5 5 4 3 2 liniowa( x) regresja( x) 1 0 1 2 3 4 −5 5 1 1 2 3 x 4 5 5 4.Mathcad dla Windows cz. Przyjęte dane liczbowe są takie same jak w przykładach poprzednich. Nie są dostępne wzory do obliczania estymatorów populacyjnych na podstawie próbki.3 a ⋅ 4.

6. 5.15 .15 4.5 xi := 4.95 5.098 Następny przykład dotyczy korzystania z funkcji cnorm przy obliczaniu przedziałów ufności dla dużych próbek (powyżej 30 wartości): srednia := 50 odchylenie := 10 alfa := 0.05 wsp := 1 given cnorm(wsp) ≈ 1 wsp := Find(wsp) wsp = 1.017 var(x) = 0.96 alfa / 2 minimum := srednia .13 5.4 maksimum = 69.87 . 5. 4. i := 0.01 . 4.01 stdev(x) = 0..01 4. gdy niezbędne jest obliczenie estymatora odchylenia standardowego populacji na podstawie próbki należy zastosować poniższy wzór przekształcający: s= n ⋅S n −1 Dostępna jest funkcja cnorm służąca do obliczania wartości dystrybuanty rozkładu normalnego dla zadanych wartości zmiennej losowej standaryzowanej.6 .wsp ⋅ odchylenie maksimum := srednia + wsp ⋅ odchylenie minimum = 30. Poniżej zamieszczono przykład obliczenia parametrów statystycznych z następującej próbki: 4.Mathcad dla Windows cz.99 .13 .95 . 5. gdy niezbędne jest obliczenie estymatora wariancji populacji na podstawie próbki należy zastosować poniższy wzór przekształcający: s2 = n ⋅ S2 n −1 Odchylenie standardowe próbki dane jest poniższym wzorem: S= 1 n ∑ Xi − X n i =1 ( ) 2 W przypadku. Wariancja próbki dana jest poniższym wzorem: 10 / 11 S2 = 1 n ∑( X n i =1 i −X ) 2 W przypadku.99 5.87 mean(x) = 5.

1. Z pewnej populacji o rozkładzie normalnym z nieznaną wartością średnią i znanym odchyleniem standardowym σ = 20 wylosowano próbę 36-elementową otrzymując z niej średnią arytmetyczną o wartości 60.7 . Dla samochodu Fiat 126p przeprowadzono pomiary zużycia paliwa w zależności od średniej prędkości jazdy. 1.1 Obliczyć – poprzez interpolację funkcją sklejaną – wartości zużycia paliwa dla następujących prędkości: 45 . aby w każdym dostarczanym mu transporcie dokładność określenie średniej wartości długości była z 95% pewnością nie większa niż 0. Dla czterech różnych sił nacisku wykonano po sześć pomiarów. Obliczyć średnią arytmetyczną i oszacować odchylenie standardowe populacji na podstawie następującej próbki: 0.3 60 4. jeżeli założymy.9 . 58 . – znaleźć odpowiadającą temu poziomowi wartość argumentu dystrybuanty rozkładu normalnego tj.1 .005 mm. Przeprowadzono pomiary czasu wystąpienia awarii (TMF .Mathcad dla Windows cz. 53 . 11 / 11 Ćwiczenia 1.03 mm.4 .0 Wskazówka: zastosować funkcje mean oraz stdev 4.3 . określić współczynnik korelacji pomiędzy naciskiem a czasem wystąpienia awarii oraz dokonać tabelaryzacji oczekiwanego czasu wystąpienia awarii dla zakresu sił od 100 N do 300 N w odstępie 10 N. że oszacowanie pragniemy otrzymać przy 95% pewności? Wskazówka: – obliczyć poziom istotności α. 0. – wymaganą we wzorze wartość uα określić przy pomocy funkcji cnorm. Porównać otrzymane wyniki. .2 . Ile śrub z każdego transportu należy poddać pomiarom? Wskazówka: – określić minimalną liczebność próby posługując się wzorem z definicji 9. 78 Interpolację przeprowadzić stosując po kolei wszystkie warianty warunków brzegowych. 2. Jakie jest przedziałowe oszacowanie wartości średniej arytmetycznej. Wyniki pomiarów zestawiono w poniższej tabelce: siła nacisku [N] czas [h] czas [h] czas [h] czas [h] czas [h] czas [h] 100 42 43 43 42 44 43 150 35 36 35 35 37 35 200 27 29 28 28 29 28 300 12 15 13 12 15 12 Wyznaczyć funkcję regresji liniowej czasu wystąpienia awarii w zależności od siły nacisku wiertła.time to failure) wiertła w zależności od siły nacisku.8 70 5. 67 . 1. dla jakiej wartości x funkcja cnorm(x) = 1–α/2 – przy pomocy definicji 9 obliczyć przedział ufności.0 50 5.2 . 3. 73 . W fabryce śrub w trakcie procesu produkcyjnego odchylenie standardowe długości śrub wynosi 0.7 80 7. Zamawiający wymaga. 1. Uzyskano następujące wyniki: v [km/h] p [dm /100km] 3 40 6. 1. 5. 1.6.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful