Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer

:

Tytuł: Przedmiot: Wersja:

Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów
Data: Zastępuje:

01

01

14.02.2000

Program numeryczny MATHCAD
Część 1 – operacje podstawowe Wprowadzenie
Program Mathcad służy do przeprowadzania przede wszystkim obliczeń numerycznych tzn. takich, których wynikami są liczby, a nie wzory np. całka oznaczona z granicami liczbowymi lub rozwiązanie równania z konkretnymi wartościami parametrów. Jest produktem firmy MathSoft. Program Mathcad jest dostępny w wersjach dla systemów: DOS, Windows (Win16 i Win32). W sprzedaży znajduje się obecnie (styczeń roku 2000) dziewiąta wersja Mathcad oznaczona nazwą handlową Mathcad 2000. Program Mathcad w wersji dla systemu MS Windows ma szereg zalet w porównaniu do wersji dla systemu DOS. Po pierwsze: prezentacja danych jeszcze bardziej jest zbliżona do tradycyjnej notacji matematycznej. Po drugie: komunikacja użytkownika z programem jest dostosowana do powszechnie znanych standardów systemu MS Windows i dzięki temu skrócony jest okres niezbędny do nauczenia się programu w zakresie podstawowym. Dużą zaletą programu jest nieomal pełna zgodność ze skrótami klawiszowymi stosowanymi w wersjach wcześniejszych, także dla systemu DOS. Jest to nieoceniona pomoc dla zaawansowanych użytkowników programu, którzy są zmuszeni przejść do wersji 2000 z wersji wcześniejszych. Najpoważniejszą jednak zaletą jest możliwość komunikacji z danymi zapisanymi w formatach innych programów m.in. Matlab i Excel.

Klawisze specjalne
Opis odświeżenie ekranu usuwanie wyrażenia definiowanie wartoœci zmiennej lub funkcji dodawanie skalarne odejmowanie skalarne mnożenie skalarne dzielenie skalarne pierwiastek kwadratowy potęgowanie silnia wartość bezwzględna wartościowanie (wymuszenie obliczeń) definiowanie zakresu (licznik pętli z krokiem 1) pierwszy.. ostatni definiowanie zakresu Ctrl-R Ctrl-D : + * / \ ^ ! | = ; t := 10 acc := 10 + t acc := t – 10.5 x := a b x := a / b Klawisz Wygląd

a : = x+ y
a := 10 ^ 3.2 x := 128 ! x := | a + b | x + 2 = 12.53 x := 1 .. 10

;

x := 1,1.5 .. 10

Mathcad dla Windows cz.1. Opis (licznik pętli z dowolnym krokiem) pierwszy, drugi.. ostatni Liczba π Liczba e Symbol nieskończoności Procent (1/100) tekst opisowy (nieobliczeniowy) operator logiczny „większy niż” operator logiczny „mniejszy niż” operator logiczny „większy lub równy” operator logiczny „mniejszy lub równy” operator logiczny „równy” operator logiczny „nierówny” funkcja warunkowa „jeżeli” Ctrl-Shift–p e Ctrl-Shift-Z % ” > < Ctrl-0 Ctrl-9 Ctrl-= Ctrl-3 if(warunek,prawda,fałsz) sin( π / 4 ) = 0.707 e = 2.718 ∞ % = 0.01 ”to nie jest obliczane” 2 > 1 2 < 5 8 ≥ 3 3 ≤ 8 x = 5 x ≠ 15 if(x>0, x^2, -x^2) Klawisz Wygląd

2/4

Podstawowe wiadomości
1. Wyrażenia mogą być wpisywane w dowolnym miejscu ekranu, ale ich wartościowanie jest wykonywane w układzie z góry na dół. 2. W przypadku dokonania jakiejkolwiek zmiany w postaci wyrażeń i definicji należy albo – przy pomocy klawiszy kursorów (strzałek) lub myszy – przesunąć znak kursora poza zmieniane wyrażenie, albo nacisnąć klawisz ENTER. Dopiero wówczas program dokona automatycznego przeliczenia wartości wyrażeń, jeżeli znajduje się w trybie automatycznego (automatic) obliczania wyrażeń. Jeżeli natomiast jest ustawiony w trybie ręcznego wymuszania obliczeń (manual), wówczas należy nacisnąć klawisz F9. Program po uruchomieniu znajduje się w trybie automatycznego obliczania wyrażeń. Włączenia ręcznego lub automatycznego trybu obliczeń dokonuje się przy pomocy poleceń menu: Math→Automatic. Jeżeli w menu opcja jest zaznaczona, aktywny jest tryb automatyczny – w przeciwnym razie tryb ręczny obliczeń. Tryb automatyczny, dość wygodny w przypadku niedużych obliczeń skalarnych, może być uciążliwy, jeżeli rozmiar obliczeń jest duży, pojawiają się w nich macierze oraz wektory, albo występują wykresy. Pamiętać należy bowiem, że naniesienie jakiejkolwiek poprawki powoduje przeliczenie całego zestawu obliczeń. Może to trwać dość długo, blokować pracę z programem, a co gorsza w przypadku nanoszenia dużego zestawu poprawek (np. wprowadzania nowych danych wejściowych) takie nieustanne odświeżanie obliczeń może być pozbawione sensu. 3. Mathcad ma bardzo bogate menu, składające się z kilkudziesięciu pozycji. W codziennej, typowej pracy stosowanie ich wszystkich nie jest potrzebne. Poniżej przedstawiona jest charakterystyka głownych grup poleceń: File – tworzenie, odczyt, zapis i zamykanie arkuszy roboczych, wysyłanie ich pocztą elektroniczną (email), polecenia związane z drukowaniem arkusza i definiowaniem formatu strony wydruku Edit – operacje na schowku (wycinanie, kopiowanie, wklejanie), wyszukiwanie i zastępowanie, sprawdzanie pisowni (angielskiej), edycja obiektów osadzonych i łączy do obiektów

Mathcad dla Windows cz.1.

3/4

View – włączanie poszczególnych pasków narzędziowych (toolbars), włączanie paska informacyjnego (status bar), włączanie linijki (ruler), tworzenie i wyświetlanie animacji w arkuszu roboczym Insert – definiowanie wykresów, definiowanie macierzy, wstawianie funkcji z biblioteki standardowej programu, wstawianie jednostek miar, definiowanie ilustracji, definiowanie obszarów rozwijalnych (szczególnie wygodne, gdy niezbędne są obliczenia pomocnicze, które jednak mogłyby zaciemniać główną prezentację wyników) Format – formatowanie różnorodnych elementów arkusza m.in. równań, wykresów, ustawianie tabulatorów, kolorów, definiowanie nagłówków i stopek itp. Math – wymuszanie obliczeń w trybie ręcznym, włączanie trybu ręcznego lub automatycznego, Symbolics – polecenia służące do obliczeń symbolicznych wewnątrz arkusza Mathcada – program uruchamia wówczas podprogram symboliczny będący w istocie pracującym w tle fragmentem programu Maple Window – polecenia służące do porządkowania okien i określania sposobu ich ułożenia na ekranie Help – polecenia wywołujące system pomocy oraz informacja o programie

Ćwiczenia
1.

Obliczyć wartość wyrażenia sin( ) . 4 Wskazówka: wpisać sin (Ctrl-Shift–p / 4 ) =

π

2. 3.

Obliczyć wartość wyrażenia 2π + e Wskazówka: wpisać \ ( 2 * Ctrl-Shift-p + e ) = Obliczyć tablicę wartości funkcji x 2 + x dla kolejnych wartości argumentu x od 0 do 9 w odstępach 1. Wskazówka: wpisać x : 0 ; 9 nacisnąć ENTER wpisać f ( x ) : x ^ 2 → + x nacisnąć ENTER wpisać f ( x ) = Uwaga: użycie w trakcie wpisywania strzałki w prawo jest konieczne, aby wyjść z poziomu wykładnika (jest to zmiana w stosunku do wersji DOS) 1 Obliczyć wartości funkcji dla wartości argumentu x od 1 do 10 w odstępie 0,25. x Wskazówka: wpisać arg : 1 , 1.25 ; 10 nacisnąć ENTER wpisać f ( x ) : 1 / x nacisnąć ENTER wpisać f ( arg ) =

4.

Uwagi: jeżeli krok przyrostu jest różny od 1 należy zastosować wariant definiowania ciągu poprzez podanie elementu pierwszego, drugiego i ostatniego aby zakończyć wpisywanie ułamka tzn. opuścić licznik lub mianownik i kontynuować wpisywanie wyrażenia poza ułamkiem należy nacisnąć klawisz spacji 5. Obliczyć wartość wyrażenia
2 ⎡9 x x 2⎤ ⎢ 2 arcsin 3 + 2 9 − x ⎥ 3⎣ ⎦

Mathcad dla Windows cz.1.

4/4

dla wartości x od 0 do 3 co 0,5. Uwaga: w programie Mathcad funkcja arc sin jest oznaczana symbolem asin, podobnie pozostałe funkcje cyklometryczne: arc cos oznaczany jest jako acos, arc tg jako atan. Mathcad nie dysponuje oznaczeniem dla funkcji arc ctg. 6. Obliczyć wartość wyrażenia 1

(1 + cos x )
7.

2

dla wartości x od 0 do π/2 co π/6. Obliczyć wartości wyrażenia
cos 2x

dla wartości x od 0 do π/2 co π/12. Uwaga: w programie Mathcad (inaczej niż w Derive) nie można opuszczać nawiasów obejmujących argument funkcji. 8. Obliczyć wartość wyrażenia
2 + 3cos x tg x cos x dla wartości x=p/4. 9. Podać wartości współczynników rozwinięcia (1+x)10. Uwaga: skorzystać z funkcji combin(n,k) realizującej kombinację k-elementową z nelementów 10. Obliczyć wartość wyrażenia

π2

e ⎛ x⎞ x arc sin ⎜ ⎟ + 4 − x2 + 8 ln π ⎝ 2⎠ 2

od 0 do π/2 co π/8. 11. Zbuduj funkcję realizującą ciąg zdefiniowany rekurencyjnie
⎧1 ⎪ an = ⎨1 ⎪a − a ⎩ n −1 n − 2 n=0 n =1 n >1

Ujmując to językiem potocznym: dwa pierwsze elementy ciągu są równe 1, każdy następny jest równy dwóm poprzednikom. Należy zbudować tablicę wartości ciągu dla wartości n z zakresu od 10 do 20. Uwaga: do zdefiniowania funkcji realizującej wartości ciągu należy zastosować operator logiczny if.

an ] lub w postaci kolumnowej ⎡ a1 ⎤ ⎢a ⎥ ⎢ 2⎥ ⎢ M⎥ ⎢ ⎥ ⎢ an ⎥ ⎣ ⎦ Komentarz [JP1]: Komentarz [JP2]: Komentarz [JP3]: nazywamy wektorem n-wymiarowym. …. …. Definicja 8. Komentarz [JP4]: Definicja 2. Iloczynem skalarnym dwóch wektorów n-wymiarowych a oraz b jest liczba określona wzorem ab = a1 b1 + a2 b2 + K + an bn Definicja 7. a2 . αan]. cn] o współrzędnych określonych wzorem ci = ai − bi Definicja 6. którego i-ta składowa jest równa jeden. Definicja 4. c3] o współrzędnych określonych wzorem ⎡ e1 a × b = ⎢ a1 ⎢ ⎢ b1 ⎣ e2 a2 b2 e3 ⎤ a3 ⎥ ⎥ b3 ⎥ ⎦ . Sumą dwóch wektorów n-wymiarowych a oraz b jest wektor c = [c1. ….03. Iloczynem wektorowym dwóch wektorów trójwymiarowych a oraz b jest wektor c = [c1. a2. …. Iloczynem macierzy i wektora nazywamy wynik mnożenia.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 02 01 02. c2. αa2.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 2 – algebra wektorowa i macierzowa Streszczenie matematyczne Definicja 1. K . c2. Wektor ei. Definicja 3. an] jest wektor postaci αa = [αa1. cn] o współrzędnych określonych wzorem ci = ai + bi Definicja 5. Iloczynem liczby α przez n-wymiarowy wektor a = [a1. Uporządkowany zbiór n liczb rzeczywistych ai zapisanych w postaci wierszowej [ a1 . które wykonujemy poprzez potraktowanie wektora jako macierzy jednowierszowej (wektor wierszowy) lub macierzy jednokolumnowej (wektor kolumnowy). Różnicą dwóch wektorów n-wymiarowych a oraz b jest wektor c = [c1. pozostałe zaś składowe są zerami nazywamy i-tym wektorem jednostkowym. Liczby ai nazywamy składowymi (współrzędnymi) wektora. c2.

. …. której wszystkie elementy są równe zeru. Przekątną główną (lub krótko przekątną) macierzy kwadratowej A stopnia n nazywamy ciąg (a11 .k). Definicja 14.Mathcad dla Windows cz. AB = O. Macierz prostokątną. że macierz A lub macierz B muszą być macierzami zerowymi. Macierzą przekątniową albo diagonalną nazywamy macierz kwadratową. Śladem Tr(A) macierzy kwadratowej A nazywamy sumę arytmetyczną elementów znajdujących się na przekątnej macierzy A. to istnieje jedna i tylko jedna macierz B taka. oraz 1 ≤ k ≤ n. spełniających nierówność 1 ≤ i ≤ m. Określamy macierz jednostkową I o elementach eij stopnia n za pomocą następującego wzoru: ⎧1 dla i = j eij = ⎨ ⎩0 dla i ≠ j Definicja 12. przyporządkowuje liczbę rzeczywistą. Definicja 15. Jeżeli natomiast w szczególnym przypadku zachodzi przemienność. Macierzą skończoną (prostokątną) o wymiarach n x m nazywamy funkcję A. Definicja 11. nazywamy macierzą zerową i oznaczamy O. – dodawanie macierzy – odejmowanie macierzy [ A + B ]ij = [ A ]ij + [B]ij [ A − B]ij = [ A ]ij − [B]ij [ a ⋅ A ]ij = a ⋅ [ A ]ij n k =1 – mnożenie macierzy przez liczbę – mnożenie dwóch macierzy [ AB ]ij = ∑ [ A ]ik [B]kj UWAGA! Mnożenie macierzy jest zazwyczaj nieprzemienne tzn.k) → aik. Jeżeli macierz A = [aij] jest nieosobliwą macierzą kwadratową stopnia m. której wszystkie elementy nie znajdujące się na przekątnej głównej są równe zeru. że AB = BA = I Macierz B nazywamy macierzą odwrotną do macierzy A i oznaczamy symbolem A-1. a22 . oraz 1 ≤ k ≤ n. gdzie 1 ≤ i ≤ m. UWAGA! Jeżeli iloczyn dwóch macierzy jest macierzą zerową tzn. to macierz nazywamy macierzą kwadratową. to z tego NIE WYNIKA. to taką parę macierzy nazywa się macierzami przemiennymi. Macierz zapisujemy często w postaci tablicy prostokątnej mającej n wierszy i m kolumn: ⎡ a11 ⎢ A = ⎢ a21 ⎢a ⎣ n1 lub krótko: a12 a22 an 2 a1m ⎤ ⎥ a2 m ⎥ anm ⎥ ⎦ A = ⎡ aik ⎤ n×m ⎣ ⎦ Definicja 10. Definicja 16. AB ≠ BA. 2/5 Definicja 9. którą będziemy oznaczali symbolem aik: A: (i.stopniem tej macierzy. która każdej uporządkowanej parze zmiennych naturalnych (i. ann ). Definicja 17. Macierzą transponowaną macierzy A = [aij]nxm jest macierz AT = [aji]mxn. Jeżeli dla danej macierzy liczba wierszy m jest równa liczbie kolumn n. Definicja 13.2. a liczbę m . Działania na macierzach są określone poprzez odpowiednie działania na elementach tych macierzy.

jest n-tego stopnia.34 K := M<1> min(A) = 3 A := identity(3) elementy ekstremalne wektora lub min max macierzy macierz jednostkowa identity . Równaniem charakterystycznym macierzy kwadratowej A = [aij]nxn nazywamy równanie następującej postaci (zadane w postaci wyznacznika): a1n ⎤ a22 − λ K a2 n ⎥ ⎥=0 K K K ⎥ ⎥ K ann − λ ⎥ an 2 ⎦ Równanie to.2.5 A M := B A A := BT | M | = 4.25 A := B-1 A(1.1) = 2.35 M := A + B M := A – B M := 2. Pierwiastki tego równania nazywamy wartościami własnymi macierzy A.Mathcad dla Windows cz. 3/5 Definicja 18. a12 ⎡ a11 − λ ⎢ a ⎢ 21 ⎢ K ⎢ ⎢ an1 ⎣ K Operatory Większość operatorów tutaj wymienionych można uzyskać na dwa sposoby: albo posługując się klawiaturą (skróty klawiszowe).5 x x y = 25 v := x × y | x | = 4 v2 = 1. albo przy pomocy myszy i palety narzędziowej Matrix. w którym λ jest niewiadomą. Opis wprowadzenie macierzy lub wektora Ctrl-M dodawanie wektorowe odejmowanie wektorowe mnożenie przez liczbę iloczyn skalarny iloczyn wektorowy długość wektora (norma wektora) element wektora (indeksowanie) dodawanie macierzy odejmowanie macierzy mnożenie przez liczbę iloczyn macierzy transpozycja macierzy wyznacznik macierzy odwracanie macierzy element macierzy (indeksowanie) kolumna macierzy (ekstrakcja) Klawisz Wygląd + – * * Ctrl-8 | [ + – * * Ctrl-1 | ^-1 [‘ Ctrl-6 v := x + y v := x – y v := 2.

54 1. pamiętając o odpowiedniej numeracji (wiersz pierwszy ma indeks o wartości 0. W tym celu należy wpisać nazwę macierzy np. M a następnie wpisać sekwencję Ctrl-6. Argumentem tej funkcji powinien być odpowiedni wektor lub macierz. Aby móc to zrobić konieczne jest użycie indeksacji. Jest to mianowicie możliwość zapisania w jednym. 1).9 −12. należy wpisać liczbę wierszy oraz liczbę kolumn. 2. a następnie poniżej uzyskanej strzałki wprowadzić funkcję. W przypadku konieczności powrotu do poprzedniego pola należy użyć sekwencji klawiszy Shift-TAB. W pozycji górnego indeksu pojawia się wówczas pole ujęte w nawiasy trójkątne. 2. W tym celu należy wpisać nazwę wektora np. 1).1). w trakcie obliczeń zachodzi konieczność użycia pojedynczego elementu składowego wektora. 3. Aby móc to zrobić konieczne jest użycie indeksacji. 2. krótkim wyrażeniu polecenia. Zdefiniować wektor v o składowych (4. zachodzi konieczność „wyjęcia” z macierzy poszczególnych kolumn jako samodzielnych wektorów kolumnowych. wektoryzacji. 4) oraz (0. natomiast każdy element wynikowego wektora lub macierzy jest wynikiem uzyskanym z wprowadzonej funkcji. pamiętając o odpowiedniej numeracji (element pierwszy ma indeks o wartości 0). Jeżeli natomiast ma zostać wprowadzona macierz. -1. 4. Na ekranie pojawi się okno dialogowe zawierające pytanie o liczbę wierszy i liczbę kolumn. szczególnie często podczas transformowania układu odniesienia. w trakcie obliczeń zachodzi konieczność użycia pojedynczego elementu składowego macierzy. należy odpowiednią liczbę elementów wpisać jako liczbę wierszy. 8) oraz wektor y o składowych (3. Wynikiem tego polecenia jest wektor lub macierz identyczne. M. Wprowadzanie wektorów i macierzy Należy nacisnąć sekwencję Ctrl-M. a jako liczbę kolumn podać wartość 1. Zostanie utworzony wektor kolumnowy. Indeksowanie wektora Niekiedy. Obliczyć wynik. Ekstrakcja kolumny macierzy (wektora kolumnowego) W trakcie obliczeń macierzowych. 4). Utworzony w ten sposób wzorzec wektora lub macierzy jest pusty. następnie lewy nawias kwadratowy [ i do pojawiającego się pola dolnego indeksu wpisać numer składowej. Obliczyć iloczyn wektorowy tych dwóch wektorów.5 3. Indeksowanie macierzy Niekiedy. którego efektem będzie zastosowania dowolnej funkcji do każdego elementu wektora lub macierzy z osobna. do którego należy wpisać numer wiersza i numer kolumny oddzielone przecinkiem. W pozycji dolnego indeksu pojawia się wówczas pole ujęte w nawiasy okrągłe. pierwsza kolumna podobnie). wpisać wartość a następnie klawiszem tabulatora TAB przesunąć kursor na następną pozycję. Przemnożyć go następnie przez 2 i dodać do wektora (0. pamiętając o odpowiedniej numeracji (wiersz pierwszy ma indeks o wartości 0. 4. 3. -6). Podać wynik. -1. Podać wynik. Jeżeli ma zostać wprowadzony wektor. ⎣3. W tym celu należy wpisać nazwę macierzy np. 2. W tym celu należy wpisać operator wektoryzacji przy pomocy sekwencji Ctrl-minus. 3. 3. pierwsza kolumna podobnie). następnie lewy nawias kwadratowy [ i zaraz za nim znak apostrofu ‘ . .5⎦ Zdefiniować wektor v o składowych (2. wartości własne wektory własne ślad macierzy 4/5 eigenvals eigenvecs tr eigenvals(A)= eigenvecs(A)= tr(A) = 3. do którego należy wpisać numer „wyjmowanej” kolumny.2. Wektoryzacja Jedną z bardzo dogodnych możliwości udostępnianych przez Mathcada jest polecenie tzw.-1. a następnie podać wartość trzeciej (ostatniej) składowej wyniku. a miejsca przeznaczone na wpisanie wartości są oznaczone prostokątnymi znakami.Mathcad dla Windows cz. Dodać wektory (2. Ćwiczenia 1. co do rozmiarów z pierwotnymi. Przy pomocy klawiszy strzałek należy ustawić kursor na pierwszym z nich. V. 5. 5 17 ⎤ ⎡2 Wprowadzić macierz ⎢ ⎥ a następnie przemnożyć przez wektor (0.

2).2. Wyznaczyć wektor jednostkowy prostopadły do wektorów (1. 0. ⎡1 2 ⎤ ⎡ cos(α ) sin(α ) ⎤ oraz B = ⎢ Znając macierze A = ⎢ ⎥ a także kąt α = π/4. obliczyć wyrażenie 3 4⎥ ⎣ ⎦ ⎣ − sin(α ) cos(α ) ⎦ transformujące BT⋅A⋅B.3. Wyznaczyć kosinusy kierunkowe wektora (4. 9. Składowe macierzy M oraz wektora prawych stron v wynoszą odpowiednio: ⎡0 1 2⎤ M = ⎢3 0 2⎥ ⎢ ⎥ ⎢5 3 1 ⎥ ⎣ ⎦ ⎡13 ⎤ v = ⎢ −3⎥ ⎢ ⎥ ⎢ 50 ⎥ ⎣ ⎦ Wskazówka: skorzystać ze wzoru x = M-1⋅v 7. .5. Tor punktu jest opisany w układzie biegunowym równaniem r (ϕ ) = sin 2 (2ϕ ) Obliczyć wektor sieczny łączący dwa punkty toru dla wartości φ1 = π/6 i φ2 = π/3.0). Przeanalizować uzyskane wyniki. -5. 13) oraz sprawdzić. B(-1.3) oraz (0. Rozwiązać układ równań M⋅x = v. 11. Płaszczyzna jest zadana trzema punktami: A(1.1. jakiej ulegną zmianie gdy trzecia składowa wektora zwiększy się do 15.25. Uwaga: przed obliczeniem wektorów wodzących należy równanie trajektorii transformować do układu kartezjańskiego.Mathcad dla Windows cz. Zwrócić uwagę na błędy numeryczne. 12. 6.1. Obliczyć wyznaczniki następujących macierzy oraz macierze odwrotne do nich: ⎡1 2 3⎤ ⎢4 5 6⎥ ⎢ ⎥ ⎢7 8 9 ⎥ ⎣ ⎦ 5/5 a) b) ⎡1 4 7 ⎤ ⎢2 5 8⎥ ⎢ ⎥ ⎢3 6 9⎥ ⎣ ⎦ Porównać oba wyniki. -0.1).1. Obliczyć kosinusy kierunkowe tego wektora w układzie kartezjańskim. 10. 8. Wyznaczyć normalny wektor jednostkowy. 5. Przeanalizować różnice pomiędzy wynikami. Wyznaczyć wartości własne macierzy ⎡1 2 3⎤ A = ⎢4 5 6⎥ ⎢ ⎥ ⎢ ⎥ ⎣7 8 9 ⎦ Sprawdzić ortogonalność otrzymanej macierzy złożonej z wektorów własnych.1). 0. C(0.

. albo wzoru funkcyjnego. Polecenia i typy wykresów dostępne za pośrednictwem tej palety to odpowiednio: wykres X-Y (X-Y plot). na podstawie którego wartości te zostaną obliczone. wstawiany jako ilustracja do innych programów. kilka rodzajów wykresów płaskich (2D – dwuwymiarowych) oraz wykresy przestrzenne (3D) a także wykresy warstwicowe. wykres warstwicowy (Contour).2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 3 – wykresy płaskie i przestrzenne Wprowadzenie Program Mathcad 2000 oprócz dużych możliwości obliczeniowych. Wykresy płaskie funkcyjne Mathcad tworzy wykresy płaskie jako wizualne przedstawienie powiązanych ze sobą wartości zawartych w dwóch tablicach. Konkretna postać tych danych zależy od typu wykonywanego wykresu – mogą to być wektory lub macierze liczbowe. Tworzenie wykresów jest podzielone na dwie czynności: przygotowanie danych liczbowych oraz ich wizualizację.03. lupa (Zoom). wykres biegunowy (Polar). wykres przestrzenny powierzchniowy (Surface). Operatory Opis wykres płaski X-Y (2D) wykres biegunowy Shift–2 Ctrl-7 Klawisz wykres przestrzenny powierzchniowy Ctrl-2 wykres warstwicowy Ctrl-5 1. Wszystkie wymienione polecenia mogą być uzyskane za pośrednictwem menu Insert→Graph.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 03 01 13. pole wektorowe (Vector). które będą pełnić rolę zmiennej niezależnej. Drugi etap wykonywania wykresu polega na wywołaniu wzorca danego typu wykresu. Elementem programu znacznie. daje również użytkownikowi możliwość przedstawienia danych i rozwiązań w postaci wykresów. który znacznie ułatwia tworzenie wykresów jest paleta narzędziowa Graph wywoływana poleceniem menu View→Toolbars→Graph. W celu stworzenia płaskiego wykresu zależności funkcyjnej należy: • zdefiniować tablicę wartości rzeczywistych. w szczególności edytorów tekstu. a następnie wypełnieniu pustych pól wykresu nazwami odpowiednich zmiennych zawierających wartości wielkości niezależnych i zależnych. przestrzenny wykres punktowy (Scatter). Każdy z wykonanych wykresów może być łatwo. Pierwsza czynność polega na przygotowaniu zbioru wartości wielkości niezależnych (argumentów) oraz albo zbioru wartości wielkości zależnej. trasowanie (Trace). Do dyspozycji jest m. Postać graficzna wykresów jest bardzo zróżnicowana i może być dobrana w zależności od potrzeb. wykres słupkowy (Bar). a niektóre z wykresów mogą także być uzyskane za pośrednictwem klawiatury: odpowiednie skróty klawiszowe są opisane w tabeli Operatory.in. Na jednym wykresie można przedstawić więcej niż jeden przebieg. przy pomocy schowka systemowego.

M x(t):(1+t)*cos(t/5*Ctrl-Shift-p) y(t):(1+i)*sin(t/5*Ctrl-Shift-p) Klawisz Wygląd i := 0. • opcjonalnie stworzyć tablicę wartości funkcji. Przedstawia on spiralę Archimedesa. które będą pełnić rolę zmiennej niezależnej (parametru). Opis wektor wartości parametru zmienna zakresowa funkcja zmiennej zależnej x(t) funkcja zmiennej zależnej y(t) i:0.10 f(x):0.30 i:0. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu zależności funkcyjnej. że powinien zastosować automatyczne skalowanie osi. której wartości pełnią rolę pierwszej zmiennej zależnej. 2/9 • opcjonalnie stworzyć tablicę wartości funkcji. znajdujące się na końcach osi. M x(t) := (1 + t) * cos(t / 5 * π) y(t) := (1 + t) * sin(t / 5 * π) . • zdefiniować wzór funkcji.10 6 . 10 f(x) := 0.. Wykresy płaskie parametryczne Mathcad tworzy wykresy płaskie jako wizualne przedstawienie powiązanych ze sobą wartości zawartych w dwóch tablicach. pozostałe pola.4520-x Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy wypełnić odpowiednie pola: • • • do środkowego pola osi poziomej należy wpisać nazwę wielkości niezależnej – w tym przypadku jest to zmienna X..0. W celu stworzenia płaskiego wykresu zależności parametrycznej należy: • • • zdefiniować wektor wartości rzeczywistych. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu zależności funkcyjnej. f ( x) 5 10 7 1. 0.5. 30 i := 0 . że zrezygnowano z tworzenie osobnego wektora wartości wielkości zależnej.5. należy zostawić puste – w ten sposób program zostaje poinformowany. której wartości mają zostać przedstawione na wykresie płaskim. Opis wielkość niezależnej – argument X wzór funkcji wzorzec wykresu płaskiego x:0. zdefiniować wzór funkcji.159 ×10 −7 0 0 0 x 5 10 10 2. której wartości pełnią rolę drugiej zmiennej zależnej.625 ×10 1 .. aby pokrywały się z wartościami minimalnymi i maksymalnymi wielkości odpowiednio: niezależnej (oś pozioma) i zależnej (oś pionowa). zdefiniować wzór funkcji. Przykład został zaczerpnięty z oryginalnej instrukcji programu Mathcad. warto zwrócić uwagę.55^x→*0.45^20-x Shift-2 Klawisz Wygląd i := 0. które będą pełnić rolę zmiennej zależnej. 0.Mathcad dla Windows cz.55x * 0. które będą pełnić rolę zmiennej zależnej. którą w układzie kartezjańskim można podać wyłącznie w formie parametrycznej. Na jednym wykresie można przedstawić więcej niż jeden przebieg. do środkowego pola osi pionowej należy wpisać nazwę funkcji wraz z argumentem – w tym przypadku jest to f(x). Przykład został zaczerpnięty z oryginalnej instrukcji programu Mathcad.5 .0.3. Polega to na ustawieniu dla poszczególnych osi zakresów tak. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: −7 8.5 .

pozostałe pola.. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: . które będą pełnić rolę zmiennej zależnej. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu zależności funkcyjnej. której wartości pełnią rolę zmiennej zależnej – wektora wodzącego. Wykresy płaskie biegunowe Mathcad tworzy wykresy płaskie jako wizualne przedstawienie powiązanych ze sobą wartości zawartych w dwóch tablicach. Opis wektor wartości parametru funkcja zmiennej zależnej r(t) Klawisz i:0.5 50 40 − 26 20 0 x( i) 20 40 31 3. do środkowego pola osi pionowej należy wpisać nazwę drugiej wielkości zależnej – w tym przypadku jest to funkcja y(i). które będą pełnić rolę zmiennej niezależnej (kąta) – pamiętać należy.Mathcad dla Windows cz. że powinien zastosować automatyczne skalowanie wykresu. zdefiniować wzór funkcji. aby pokrywały się z wartościami minimalnymi i maksymalnymi wielkości odpowiednio: pierwszej zależnej (oś pozioma) i drugiej (oś pionowa). • opcjonalnie stworzyć tablicę wartości funkcji.5 ⋅ cos(t ) wzorzec wykresu biegunowego Shift-7 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy wypełnić odpowiednie pola: • • • do pola pod wykresem należy wpisać nazwę wielkości niezależnej – w tym przypadku jest to zmienna i. π x(t ) : = 1 1 + 1. Przykład przedstawia hiperbolę. W celu stworzenia płaskiego wykresu biegunowego należy: • • zdefiniować wektor wartości rzeczywistych.01 . należy zostawić puste – w ten sposób program zostaje poinformowany.5*cos(t)) Wygląd i := 0. znajdujące się na końcach osi.Ctrl-Shift-p x(t):1/(1+1. Na jednym wykresie można przedstawić więcej niż jeden przebieg.0. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: 50 23. że powinien zastosować automatyczne skalowanie osi. że wartości kąta są określane w radianach. należy zostawić puste – w ten sposób program zostaje poinformowany. Polega to na ustawieniu dla poszczególnych osi zakresów tak. pozostałe pola.5 y( i) 0 − 28. wzorzec wykresu płaskiego Shift-2 3/9 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy wypełnić odpowiednie pola: • • • do środkowego pola osi poziomej należy wpisać nazwę pierwszej wielkości zależnej – w tym przypadku jest to funkcja x(i). 0. do pola po lewej stronie wykresu należy wpisać nazwę wielkości zależnej – w tym przypadku jest to funkcja r(i).3. znajdujące się na końcach osi.01. którą w układzie kartezjańskim można podać wyłącznie w formie parametrycznej lub uwikłanej.

ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. . a nie f(x. Wykresy warstwicowe Mathcad tworzy przestrzenne wykresy warstwicowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie warstwic powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f 5. W razie potrzeby wykreślona powierzchnia może mieć usunięte linie przesłaniane. W celu stworzenia wykresu warstwicowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. 4/9 120 150 r( t) 90 3 2 1 60 30 3 180 210 240 0 0 0 330 300 270 t 4. W razie potrzeby wykreślone warstwice mogą być pokolorowane z uwzględnieniem ich wartości. a ponadto może być pokolorowana z uwzględnieniem warstwic. W celu stworzenia przestrzennego wykresu powierzchniowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. Poniżej przedstawiono przykład wykonania przestrzennego wykresu powierzchniowego zależności funkcyjnej.y). Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu warstwicowego zależności funkcyjnej.3. y ) : = x 2 − y 2 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f .y):x^2-y^2 Ctrl-2 Wygląd f ( x. które odpowiadają osiom wykresu. Przykład przedstawia powierzchnię siodłową. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) wzorzec wykresu przestrzennego powierzchniowego Klawisz f(x.Mathcad dla Windows cz. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane. Przykład przedstawia warstwice powierzchni siodłowej. które odpowiadają osiom poziomym. Wykresy przestrzenne powierzchniowe Mathcad tworzy przestrzenne wykresy powierzchniowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową.

Mathcad dla Windows cz. Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f .y):x^2-y^2 Wygląd f ( x. Przykład przedstawia powierzchnię siodłową. a nie f(x. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane. y ) : = x 2 − y 2 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f . Poniżej przedstawiono przykład wykonania przestrzennego wykresu punktowego zależności funkcyjnej. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) Klawisz f(x. Wykresy przestrzenne punktowy Mathcad tworzy przestrzenne wykresy punktowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową.y). a nie f(x.y):x^2-y^2 Ctrl-5 5/9 Wygląd f ( x. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f . Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f 6. y ) : = x 2 − y 2 Wzorzec przestrzennego wykresu punktowego należy wybrać z palety narzędziowej Graph.3.y). ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. W celu stworzenia przestrzennego wykresu punktowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. które odpowiadają osiom poziomym. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) wzorzec wykresu przestrzennego powierzchniowego Klawisz f(x.

Zadana jest funkcja postaci: f ( x. Przykład przedstawia powierzchnię siodłową. y ) : = −1 (x 6 + y 6 + 0. pionowa – w macierzy drugiej. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane. W tym celu oblicza się gradient funkcji (szczegóły opisane są w miniskrypcie nr 5 „Analiza matematyczna”).01 ) 6 Należy przedstawić pola wektorowe jej gradientu w przedziale [-5 . Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f .y). 5] x [-5 . Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) Klawisz f(x. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f Należy zwrócić uwagę. Wykresy słupkowy Mathcad tworzy przestrzenne wykresy słupkowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. że wykres ten niezbyt nadaje się do prezentacji powierzchni o wartościach ujemnych. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. gdyż – w trakcie wykonywania wykresu – one stanowią wartości współrzędnych poziomych. Poniżej jest to przedstawione na przykładzie. W przypadku drugim składowe są dostarczane odpowiednio: pozioma – w macierzy pierwszej. Można natomiast wykorzystać tą cechę do wizualizacji brył zdefiniowanych funkcyjnie lub punktowo. W pierwszym przypadku składową poziomą wektora stanowi część rzeczywista liczby. 5] stosując podział dziedziny na 20 wartości w każdym kierunku. gdyż są one przesłaniane podstawą słupków. 8. y ) : = x 2 − y 2 Wzorzec przestrzennego wykresu punktowego należy wybrać z palety narzędziowej Graph. W trakcie przygotowywania danych do wykresu pamiętać należy o odpowiednim odwzorowaniu dziedziny rzeczywistego zagadnienia na numery wierszy i kolumn macierzy. Poniżej przedstawiono przykład wykonania przestrzennego wykresu słupkowego zależności funkcyjnej. Uzyskuje się funkcję wektorową: . a nie f(x.y):x^2-y^2 Wygląd f ( x. W celu stworzenia przestrzennego wykresu słupkowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. 6/9 7.Mathcad dla Windows cz. które odpowiadają osiom poziomym. składową pionową – część urojona. Wykres pola wektorowego Mathcad tworzy płaskie wykresy pola wektorowego dostarczając dane do wykresu na dwa sposoby: poprzez zadanie macierzy wartości zespolonych.3. albo poprzez zadanie dwóch macierzy rzeczywistych.

y ) : = ⎢ ⎢ ⎢ ⎢ ⎢ ⎣ ⎤ ⎥ x 6 + y 6 + 0. xmin ymax. .indeks kolumn macierzy.zakresy zmienności zmiennej niezależnej y. gdyż występują w nich różne indeksy.y).3. Odwzorowanie jest liniowe: xmax − xmin ⋅ i + xmin cols (M ) − 1 y − ymin y : = max ⋅ j + ymin rows (M ) − 1 x := gdzie: xmax. . y ( j ))1 Należy szczególną uwagę zwrócić na właściwe wpisanie czynnika urojonego 1i.zakresy zmienności zmiennej niezależnej x.indeks wierszy macierzy.01 ⎥ ⎥ ⎥ y5 ⎥ 7 6 6 x + y + 0. y ( j ))0 + 1i ⋅ g ( x(i ). .01 ⎥ ⎥ ⎦ x5 7/9 ( ( 6 ) ) 7 6 Mając zdefiniowaną funkcję gradientową należy przystąpić do odwzorowania numerów wierszy i kolumn na wartości współrzędnych (x. że wzory te nie są zamienne. Po wywołaniu wzorca wykresu pola wektorowego i wpisaniu nazwy macierzy (bez indeksów!) otrzymuje się następujący wykres: M co odpowiada polu gradientowemu g(x. w której umieszczone będą wartości gradientu.y): . . ⎡ ⎢ ⎢ g ( x. Wbrew wyglądowi nie jest to indeks i przemnożony przez 1. ale ciągły zapis 1i bez znaku mnożenia w środku.macierz. j : = g ( x(i ). . ymin M i j rows cols .funkcja zwracająca liczbę wierszy macierzy (wraz z wierszem zerowym!). 10 ⋅i − 5 20 10 ⋅ j −5 y( j) : = 20 x(i ) : = Dla rozważanego tu przypadku wzory te przyjmują postać: Należy zwrócić uwagę. Można teraz przystąpić do generowania wartości macierzy: M i .y) początkowej funkcji f(x. .Mathcad dla Windows cz.funkcja zwracająca liczbę kolumn macierzy (wraz z kolumną zerową!).

Narysować wykres parametryczny wg następujących wzorów: x = 10t / 50 ⎛ ⎛ π ⎞ ⎞ y = 1. Narysować wykres funkcji y= 3.2. każda z dwoma odcinkami skalowania logarytmicznego. 4. 1. π) na kształt wykresu. π/6. Wielkość wykresu 15 wierszy x 30 kolumn. π/2. 8/9 f Jak widać z wykresów pole wektorowe dobrze uwidacznia głęboki lej funkcji f(x.5 .5 .5] x [-1.6) oraz fazy ϕ (0. natomiast obie osie są skalowane logarytmicznie w zakresach od 1 do 100.4. 1.3. . 2. Narysować wykres funkcji y = x sin( x ) gdzie x zmienia się od –4π do 4π. y ) = sin( x 2 + y 2 ) nad obszarem [-1.5. Narysować wykres parametryczny wg następujących wzorów (figury Lissajous): t ⎞ ⎛ x = sin ⎜ 2π ⎟ ⎝ 50 ⎠ t ⎛ ⎞ y = cos⎜ 2kπ + ϕ⎟ ⎝ ⎠ 50 gdzie parametr t zmienia się od 0 do 300.5]. 5. wprowadzić siatkę odniesienia składającą się z 10 linii na każdą oś. π/3.y). Zbadać wpływ wartości parametru k (1.01⎟ ⎝ ⎝ 50 ⎠ ⎠ gdzie parametr t zmienia się od 0 do 100. exp( x ) x2 gdzie x zmienia się od 1 do 6.3.045t ⋅ ⎜ sin ⎜ t ⋅ ⎟ + 0.Mathcad dla Windows cz. 1. π/4. Narysować wykres funkcji f ( x . Ćwiczenia Niektóre przykłady zaczerpnięto z oryginalnej instrukcji programu MathCAD. Wykres wyskalować liniowo.

aby na wykresie nie występowały załamania. 9.01 wykonać wykres biegunowy funkcji r(φ. 6. 7. y ) := 1 x +y +1 2 2 cos x + y ( 2 2 ) Następnie wykonać wykres wektorowy gradientu funkcji f. 5. 5] x [–5 . W przedziale zmienności [0 . Narysować wykres funkcji 9/9 f ( x. Narysować wykres funkcji y = log(x) w przedziale [0. 2π] z dyskretyzacją 0. Dyskretyzację zmienności φ przyjąć na tyle dużą. 2π] wykonać wykres biegunowy funkcji r(φ) = cos2(φ).Mathcad dla Windows cz. warstwicowy funkcji: f ( x. k) = cos2(kφ) dla wartości k = 2. 100].5 . 8. 4. W przedziale zmienności [0 . 5]. Porównać postać wykresów. .3. 10. y ) = − x ⋅ y nad obszarem [–5 . 3. Wykonać wykres powierzchniowy. Funkcję gradientu obliczyć ręcznie.

który znajduje się na pograniczu: jest przede wszystkim programem numerycznym. W niniejszym miniskrypcie rozwiązywanie symboliczne równań nie będzie omawiane. Równania z jedną niewiadomą Podstawową funkcją rozwiązującą równania z jedną niewiadomą jest dwuargumentowa funkcja root. ale – poprzez wbudowanie niewielkiej biblioteki symbolicznej – jest zdolny do wykonywania podzbioru operacji symbolicznych.22 ⋅ 10-16 Given Find( x . Możliwe jest dwojakie postępowanie: najbardziej pożądane. ale nie zawsze możliwe do zrealizowania poszukiwanie rozwiązań ścisłych oraz poszukiwanie przybliżonych rozwiązań liczbowych. Mathcad 2000 jest programem. y . Poniżej przedstawiony jest przykład rozwiązania równania z jedną niewiadomą. Równanie ma postać: ex − x2 = 0 Z uwagi na to. Operatory i polecenia Opis rozwiązanie równania z jedną niewiadomą dokładność residuum całkowity kwadrat reszt błędów początek układu równań lub nierówności funkcja rozwiązująca funkcjonał minimalizujący residua w poszczególnych równaniach lub nierównościach relacja równości relacja nierówności relacja mniejszości relacja mniejszości lub równości relacja większości relacja większości lub równości Klawisz root(wyrażenie. Przed wywołaniem funkcji należy zainicjować niewiadomą zmienną przybliżoną wartością rozwiązania. które często staje przed inżynierem.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 4 – równania i układy równań Wprowadzenie Rozwiązywanie równań algebraicznych jest zadaniem. y . Definiowanie układu równań wymaga wykonania pewnych dodatkowych czynności w stosunku do pojedynczego równania z jedną niewiadomą.zmienna) TOL ERR Given Find Minerr Ctrl-= Ctrl-# < Ctrl-( > Ctrl-) Wygląd root( x2-ex . gdyż jest to niezbędne z uwagi na sposób poszukiwania pierwiastka: metodę siecznej. z ) ≈ ≠ < ≤ > ≥ 1. Z tego też powodu oraz z uwagi na złożoność zagadnienia. z ) Minerr( x .zmienna. że nie ma żadnych przesłanek wskazujących przybliżone położenie pierwiastka zdecydowano zainicjować poszukiwania w okolicach wartości 0. twórcy programu rozdzielili rozwiązywanie równań z jedną niewiadomą od rozwiązywania układu równań. x ) TOL := 10-5 ERR = 2. W pierwszym przypadku celowe jest stosowanie programów symbolicznych. Dalsze postępowanie jest następujące: . która jest niewiadomą.03. drugim .Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 04 01 20. w drugim – programów numerycznych. którego wartość należy wyzerować. Pierwszym parametrem jest wyrażenie. Funkcja jako zwraca wartość znalezionego pierwiastka.

2. . 0 3. 0]. x) W tym przypadku można też uzyskać informację o wartości pierwiastka sprawdzając wartość zmiennej wynik: wynik = −0.976 1 6 −5 5 4 3 2 1 0 − 14 przedzial − 1. która ma być wyzerowana definiuje się jako funkcję jednej zmiennej: f ( x) := e − x x 2 W przypadku. Po odpowiednim sformatowaniu wykresu .181 2 1 f ( przedzial) 0 − 0. który równomiernie podzieli przeszukiwany przedział. 1. Jeżeli natomiast znaleziony pierwiastek jest wynikiem pośrednim i musi być użyty w dalszych obliczeniach. należy użyć nieco innej formy wyrażenia i zapamiętać wynik w zmiennej: wynik := root ( f ( x) . które następnie można użyć do zainicjowania procedury root. Dysponując powyższym ciągiem wykonano wykres płaski (2D) zależności f(x) w przedziale [-5. równanie przekształca się do takiej postaci. −4.dołożono siatkę odniesienia . Poniżej jest zamieszczony przykład ilustrujący tą metodę. 2/6 1.4. wielomian wyższego stopnia) wynika.9. gdyby obie strony równania były niezerowe. a symbol niewiadomej jako parametr drugi: root ( f ( x) . x) = −0. w której prawa strona jest równa 0. jeżeli jest ich więcej niż jeden. (Uwaga: zakresy osi na powyższym wykresie są określone automatycznie przez program). należy przekształcić je do takiej postaci. a obciążeniem pamięci.można było odczytać przybliżoną wartość pierwiastka. aby prawa strona była równa zeru i z uwagi na wygodę wprowadzania wzoru lewą stronę równania. która ma być wyzerowana definiuje się jako funkcję jednej zmiennej: f ( x) := e 3 − sin ⎛ x⎞ ⎜2 2 ⎝ ⎠ x 2.704 W powyższym przypadku wynik jest podawany bezpośrednio i nie może być stosowany w dalszych obliczeniach.1 . Równanie ma postać: ex ⎛3 ⎞ = sin ⎜ x ⎟ 2 ⎝2 ⎠ Należy znaleźć wszystkie pierwiastki znajdujące się w przedziale [-5. niewiadomą inicjuje się wartością 0: x := 0 3. Definicja ciągu była następująca: przedzial := −5 . definiuje się ciąg arytmetyczny. 0]. Krok ciągu w tym przypadku przyjęto 0. W przypadku innych przedziałów krok ciągu powinien być kompromisem pomiędzy dokładnością wykonania wykresu. że mogą istnieć inne wartości pierwiastków i ich znalezienie jest konieczne. Jeżeli z postaci równania (np. Dalsze postępowanie jest następujące: 1. sugeruje się zastosować wykres rozwiązywanego równania w celu określenie przybliżonych wartości pierwiastków.Mathcad dla Windows cz.776 ×10 Jak widać z powyższego wykresu przybliżone wartości pierwiastków mogą być oszacowane jako -4 oraz -2..704 Znaleziony wynik nie musi wyczerpywać wszystkich pierwiastków równania. z uwagi na wygodę i niezawodność wprowadzania wzoru lewą stronę równania. wywołuje się funkcję root podając zdefiniowaną funkcję jako pierwszy parametr.

Jeżeli zostanie znaleziony wynik.18364 -4.18387 -4. TOL := 0.00016 10–4 -3. x) 6. Następnie definiuje się blok równań i nierówności.4.1000 0. Uzyskano w ten sposób wyświetlanie wyników z dokładnością do 5 cyfr po znaku dziesiętnym.Mathcad dla Windows cz.36839 10–4 5.18729 -4.0010 0. jak w przypadku pojedynczego równania z jedną niewiadomą wymagane jest zainicjowanie przybliżonych wartości dla wszystkich niewiadomych. Poniżej zamieszczono przykład prostego układu równań. resztę równania).02794 2. poszukuje się dokładniejszej wartości tego pierwiastka: wynik1 := root ( f ( x) . na ile dokładne są uzyskane rozwiązania.2000 0. Stosowana w programie Mathcad 2000 procedura siecznych posługuje się kryterium resztowym (residualnym) do stwierdzenia. 4. określającą residualną dokładność rozwiązania. a nie dokładność znalezionego pierwiastka! 2. a na koniec. to podawany jest w formie wektora rozwiązań.134 Powstaje oczywiście pytanie. Należy jednak zawsze pamiętać. przy pomocy odpowiedniej funkcji uruchamia się procedurę wyszukiwania rozwiązania. W celu precyzyjniejszego uwidocznienia różnic zwiększono dokładność wyświetlania wyniku poprzez ustawienie w menu Format→Result→Number format→Number of decimal places wartości 5. Polega to na sprawdzeniu. Układ równań ma postać: ⎧cos( x) + x − y = 0 ⎨ 2 2 ⎩x + y − 4 = 0 . Podobnie. które znajdują się w układzie. niewiadomą inicjuje się znalezioną przybliżoną wartością pierwszego pierwiastka: x1 := −4 3/6 5. Układy równań i nierówności Układy równań i nierówności algebraicznych rozwiązywane są metodą przybliżoną. Standardowo wartość zmiennej TOL wynosi TOL = 1 × 10 −3 Można ją zmieniać poprzez podstawienie nowej wartości np.20243 -4.18371 f(wynik1) 0. TOL 0.0001 wynik1 -4.50087 10–9 Jak z powyższego widać. czy uzyskana dokładność znalezionego pierwiastka jest wystarczająca. mając oba rozwiązania można sprawdzić znalezione wartości: wynik1 = −4. w niektórych przypadkach zmniejszenie wartości TOL może – paradoksalnie – prowadzić do pogorszenia wyników.34458 10–3 -1. residuum.184 wynik2 = −2.0001 W zamieszczonej poniżej tabeli zamieszczono różne wartości TOL oraz odpowiadające im wartości pierwszego pierwiastka i residuum funkcji. niewiadomą inicjuje się znalezioną przybliżoną wartością drugiego pierwiastka: x2 := −2 7. czy dla równania L(x) = 0 zachodzi: L( pierwiastek ) ≤ TOL gdzie TOL jest specjalną zmienną. poszukuje się dokładniejszej wartości tego pierwiastka: wynik2 := root ( f ( x2) . że wartość parametru TOL określa zawsze dokładność zerowania równania (czyli tzw.0100 0. x2) 8.

y = –1. y ) = ⎜ 2 2 0 0 0 ⎛ −1.5.999 2 −2 1 0 x . y = 1. że przybliżone (inicjujące) pary rozwiązań to: (x = –1.5 y := −1.565 ⎠ Należy zwrócić uwagę.5 Given cos ( x) + x − y x +y −4 Find( x. Podobnie. Po zainicjowaniu zmiennych należy zdefiniować blok równań.416 4 t ∈ [ 0. której nie można sprowadzić do postaci funkcyjnej. W całości. Dla rozpatrywanego tu przykładu wartości ERR były następujące: • • zestaw 1: zestaw 2: 4. w jakiej występują na liście argumentów funkcji Find. Pozostaje więc jedynie zapis parametryczny: ⎧ x(t ) = 2 cos(t ) ⎨ ⎩ y (t ) = 2sin(t ) 2 1 0 f ( x) y1( t) 1 2 3 − 2.5 Given 0 cos ( x) + x − y x +y −4 Find( x.4. że znalezione pierwiastki są umieszczane w wektorze rozwiązań w takiej kolejności. rozwiązanie zadania wygląda następująco: Zestaw 1 Zestaw 2 x := −1. Zmienna ta jest bezpośrednią realizacją funkcjonału najmniejszych kwadratów. które służy do całościowej oceny jakości rozwiązania jest zmienna systemowa ERR. Syntetycznym kryterium. tak i tutaj warto wykonać wykres.762 10–7 5. ale wartości reszt poszczególnych równań.5).466 ⎞ ⎝ −1. jak w przypadku równań z jedną niewiadomą kryterium oceny znalezionego rozwiązania nie jest dokładność wyznaczenia pierwiastków. dla obu zestawów inicjujących.814 10–8 . 4/6 Podobnie. a kończy – po ostatnim równaniu lub niewiadomej – poleceniem znalezienia wyniku: Find lub Minerr. który ułatwi znalezienie właściwych wartości inicjujących zmienne.245 ⎞ ⎝ 1.361 ⎠ ⎛ 1. jak w przypadku bardziej skomplikowanych równań z jedną niewiadomą. Pierwsze równanie łatwo można sprowadzić do postaci funkcyjnej (jawnej): y = cos( x) + x W przypadku drugiego równania (okrąg o promieniu 2) występuje postać uwikłana. x1( t) 1 2 2 Z powyższego wykresu można ustalić.Mathcad dla Windows cz. y ) = ⎜ 2 2 x := 1 y := 1. która zawiera sumę poszczególnych kwadratów reszt. który rozpoczyna się słowem kluczowym Given.5) oraz (x = 1. 2π ) Dla takich dwóch przebiegów można wykonać wykres płaski (2D): 1.

a później z niego i z warunku zawierania w sobie podanych punktów wyznaczyć równanie każdej płaszczyzny.liczba przyjętych jednostek czasu. 1.5 ⋅ sin( β ) = 0. równanie bankierów: p (1 + i ) n (1 + i ) +r i n −1 − f =0 gdzie: p . f = 0 (zero. gdyż nie ma żadnych umorzeń kredytu).5) (4. 5. Mamy dwie możliwości. 1. Jaka jest przewidywana wielkość miesięcznej raty. którego rozwiązaniem są współrzędne poszukiwanego punktu wspólnego.5) (1. który oferuje oprocentowanie lokat w wysokości 16% w skali roku. –0. iż suma kwadratów reszt zestawu 2 jest mniejsza niż w przypadku zestawu 1 wcale nie wypływa wniosek. Należy rozwiązać równanie bankierów względem raty r. Znaleźć co najmniej jeden punkt wspólny należący do sfery o środku (0. gdyż zaciągnięto kredyt). 8.28/12 (dzielone przez 12.5) Wskazówka: dla każdej płaszczyzny wyznaczyć przy pomocy znanych punktów wektory leżące wewnątrz płaszczyzny. Obliczyć wszystkie pierwiastki równania x 4 − x3 − 7 x 2 + x + 6 = 0 3. Znaleźć dodatnie pierwiastki równania 8x2 − 2 = sin( x) 4x2 + 1 6. 1. Pierwsza polega na złożeniu pieniędzy w banku.0) i promieniu r = 1 oraz do prostej wyznaczonej przecięciem się płaszczyzn Π1 i Π2. Na zakup został wzięty kredyt na 60 miesięcy oprocentowany w skali roku na 28%. równania te wraz z równaniem sfery tworzą układ. Obliczyć wszystkie pierwiastki równania x2 + 6 x − 4 = 0 2. Samochód osobowy kupowany za gotówkę kosztuje 46. w niektórych przypadkach może być na odwrót! Ćwiczenia 1. 0). f .Mathcad dla Windows cz.5 ⋅ cos( β ) = 0.stopa procentowa w przyjętej jednostce czasu. (2. n = 60 (liczba miesięcy).wartość początkowa.8 ⎨ ⎩cos(α ) + 0.3. Dysponujemy oszczędnościami w wysokości 10. r . 0. każdej wyznaczonej przez trzy punkty: Π1: (0. 2. którą należy spłacać kredyt? Wskazówka: wykorzystać tzw. Wręcz przeciwnie. czy układ równań jest spełniony. n . 0. następnie z nich wyprowadzić wektor normalny do płaszczyzny.wartość końcowa. –3) Π2: (0. Druga . i .000 zł.000 (ujemne. Rozwiązać układ równań t ⎞ ⎛ x = sin ⎜ 2π ⎟ ⎝ 50 ⎠ t ⎛ ⎞ +ϕ ⎟ y = cos ⎜ 2π ⎝ 50 ⎠ względem zmiennych t oraz φ przy warunkach x = 0.000 zł.6 . y = 0.rata.0. że rozwiązanie 2 jest dokładniejsze. 5/6 Nie należy zapominać. gdyż ze stopy rocznej należy przejść na miesięczną). (1. –3). i = 0. Rozwiązać układ równań ⎧sin(α ) + 0. 5.2 Wartości początkowe przyjąć według własnego uznania. Po otrzymaniu rozwiązania sprawdzić przez podstawienie. 8. 4. że z faktu. 7. W rozpatrywanym przypadku: p = –46.4.

Sąsiad deklaruje dwa warianty spłaty pożyczki: w równych ratach po 1. lekkim olejem opałowym oraz węglem.000 zł lub w całości po 11 miesiącach w wysokości 12. Niezbędna ilość energii cieplnej wynosi 180 GJ w sezonie. Parametry ekonomiczne są następujące: cena energii elektrycznej (II taryfa) 0.000 zł sprawność pieca węglowego 80% Zakładając czas eksploatacji wybranego systemu przez 20 lat ustalić.1340 zł/kWh cena niezbędnego pieca akumulacyjnego 10. Pracownik może przy swoich dochodach spłacać maksymalnie 200 zł miesięcznie rat kredytowych.200 zł. 9.6 MJ 10. Dom wymaga ogrzewania w zimie. pożyczki na 11 miesięcy. Który z trzech wariantów inwestycyjnych jest najbardziej opłacalny? Wskazówka: z równania bankierów wyliczyć oprocentowanie obu wariantów pożyczki dla sąsiada i porównać z oprocentowaniem w banku. który z powyższych systemów jest najtańszy.6 zł/dm3 wartość opałowa oleju opałowego 40 MJ/dm3 cena kotłowni olejowej wraz z grzejnikami 25. który otwiera warsztat. Podać średni koszt sezonu wraz z amortyzacją urządzeń.000 zł sprawność grzejnika akumulacyjnego 100% cena oleju opałowego 1.000 zł sprawność pieca olejowego 92% cena węgla 400 zł/tonę wartość opałowa węgla 28 MJ/kg cena kotłowni węglowej wraz z grzejnikami 16. 6/6 możliwość to udzielenie sąsiadowi.4. b) przelicznik: 1 kWh = 3. . Rozważane są trzy warianty ogrzewania: prądem (licznik dwutaryfowy). Wskazówka: a) rozłożyć koszt zakupu kotłowni lub pieca akumulacyjnego na raty w okresie 20 lat przyjmując stopę oprocentowania lokat długoterminowych 18%. Jaki maksymalny kredyt na 60 miesięcy spłacany w ratach miesięcznych może zaciągnąć? Stopa roczna oprocentowania kredytów wynosi 27%.Mathcad dla Windows cz.

Gradientem funkcji f nazywamy wektor g o współrzędnych równych odpowiednio pochodnym cząstkowym funkcji f. Definicja 1. W przypadku procedur całkowania błędy te nie są znaczne. dywergencja. W sytuacjach typowych konieczność definiowania typowych operatorów jest uciążliwa i opóźnia wykonanie obliczeń.03. ⎥ ⎣ ∂x ∂y ∂z ⎦ f : R3 → R Gradient wyznacza kierunek największego przyrostu funkcji f pod warunkiem. natomiast w odniesieniu do procedur różniczkowania numerycznego błędy te są duże. którego dywergencja jest w każdym punkcie równa zeru. Numeryczne realizacje operacji analitycznych obarczone są nieuniknionymi błędami. ay. Twierdzenie 2. jaka jest w danej sytuacji potrzebna. . w takiej postaci. laplasjan itd. Nazwa pola solenoidalnego pochodzi stąd. Z operatorów wbudowanych Mathcad 2000 posiada jedynie pochodną w punkcie oraz całkę oznaczoną. Dywergencją (albo rozbieżnością) pola wektorowego a = [ax. jak i bardziej skomplikowanych operatorów. co zapisujemy: f : R2 → R ⎡ ∂f ∂f ⎤ grad f = ⎢ . W przypadkach nietypowych pozwala to zaś na zdefiniowanie dowolnych operatorów. . Cecha ta jest jednocześnie słabą i silną stroną programu. takich jak gradient. Płynie stąd wniosek. dla której zachodzi: a = grad φ Definicja 4. że nie jest równy zeru.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 5 – analiza matematyczna Wprowadzenie W trakcie obliczeń inżynierskich często staje się przed zadaniem obliczenia zarówno prostych pochodnych i całek. Definicja 3. Potencjałem skalarnym pola wektorowego a nazywamy taką funkcję skalarną ϕ. rotacja.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 05 01 28. az] nazywamy pole skalarne div a określone w układzie ortokartezjańskim następującym wzorem: div a = ∂ ax ∂ a y ∂ az ∂a ∂a ∂a + + = i ⋅ + j⋅ + k ⋅ ∂x ∂y ∂z ∂x ∂y ∂z Pole wektorowe. Przykłady typowych wektorowych operatorów analitycznych są podane w pliku vctrdiff. Gradient pola skalarnego f jest prostopadły do linii (powierzchni) ekwipotencjalnej tego pola. lecz starać się przekształcić je w równoważne zagadnienia całkowe. który wraz z innymi przykładami jest dostarczany z programem. nazywamy polem bezźródłowym lub solenoidalnym. że pole elektryczne wytworzone w wyniku przepływu stałego prądu przez solenoid (cewkę) ma właśnie rozbieżność równą zeru. że za wszelką cenę należy unikać numerycznego rozwiązywania zagadnień różniczkowych.mcd. Stabilność i dokładność takich rozwiązań jest o wiele większa. Pozostałe operatory muszą być zdefiniowane przez użytkownika. ⎥ ⎣ ∂x ∂y ⎦ ⎡ ∂f ∂f ∂f ⎤ grad f = ⎢ .

Liniowość div(α a + β b) = α div a + β div b 2. ϕ – różniczkowalne pole skalarne. którego rotacja jest w każdym punkcie równa zeru.Mathcad dla Windows cz. y=y(t). Dowolne pole wektorowe jest sumą pola potencjalnego i pola solenoidalnego. ay. nazywamy polem wektorowym bezwirowym. div(φ a) = φ div a + (grad φ ) ⋅ a gdzie: a. Objętość bryły obrotowej. Pole wektorowe bezwirowe określone w obszarze powierzchniowo jednospójnym jest polem potencjalnym. α. Twierdzenie 9. Własności dywergencji: 2/7 1. b – różniczkowalne pola wektorowe. y=y(t). Laplasjanem pola skalarnego ϕ nazywamy dywergencję pola wektorowego potencjalnego a = grad ϕ o potencjale ϕ i oznaczamy ∆φ = div grad φ Definicja 8. Długość łuku dla krzywej opisanej zależnością funkcyjną y=f(x). której tworząca opisana jest funkcją y=f(x). w przedziale x∈<a. Twierdzenie 10. Definicja 7. w przedziale t∈<t0. w przedziale t∈<t0.5. której tworząca opisana jest zależnością parametryczną x=x(t). az] nazywamy pole wektorowe rot a przyporządkowane danemu polu a i określone w układzie ortokartezjańskim wzorem: ⎛ ∂ a ∂ a y ⎞ ⎛ ∂ ax ∂ az ⎞ ⎛ ∂ a y ∂ ax ⎞ − − rot a = ⎜ z − ⎟i+⎜ ⎟k ⎟ j+⎜ ∂z ⎠ ⎝ ∂z ∂x ⎠ ⎝ ∂x ∂y ⎠ ⎝ ∂y Pole wektorowe.t1>: L=∫ t0 t1 ( x′(t ))2 + ( y′(t ))2 dt Twierdzenie 11. Twierdzenie 6.b>: L= x1 x0 ∫ 1 + ( f ′( x) ) dx 2 Długość łuku dla krzywej opisanej zależnością parametryczną x=x(t). β – stałe skalary.b>: V = π ∫ f 2 ( x)dx a b Objętość bryły obrotowej.t1>: V =π t0 ∫ ( y(t )) t1 2 x′(t )dt . w przedziale x∈<a. Rotacją (albo wirowością) różniczkowalnego pola wektorowego a = [ax. Twierdzenie 5.

Jeżeli różniczkowane jest wyrażenie złożone należy wówczas ująć je w nawiasy. zamiast liczyć wartość pochodnej w pojedynczym punkcie. względem której jest różniczkowane wyrażenie należy nadać wartość równą punktowi. zdefiniować funkcję pochodną. na ekranie pojawi się wówczas symbol pochodnej z pustymi polami. w którym pochodna ma zostać obliczona. • zmiennej.b>: S = 2π ∫ f ( x) 1 + ( f ′( x) ) dx 2 a b Pole powierzchni obrotowej. Twierdzenie 12. W celu obliczenia wartości pochodnej w danym punkcie należy: • zdefiniować wartości wszystkich zmiennych występujących w różniczkowanym wyrażeniu. której tworząca opisana jest zależnością parametryczną x=x(t). Dokonuje się tego przy pomocy następującego wyrażenia: f ( x) := d 5 4 x +x +3 dx ( ) Wówczas wartość funkcji pochodnej w punkcie x = 2 wynosi: f ( 2) = 112 . Poniżej przedstawiono przykład ilustrujący powyższy sposób: x := 2 d 5 4 x + x + 3 = 112 dx ( ) Można też ewentualnie. y=y(t). Różniczkowanie numeryczne Mathcad 2000 jako program numeryczny jest zdolny policzyć jedynie przybliżoną wartość pochodnej w danym punkcie. w przedziale x∈<a. Pamiętając o ograniczonej dokładności różniczkowania numerycznego należy podchodzić do tej możliwości bardzo ostrożnie. w przedziale t∈<t0.t1>: S = 2π ∫ y (t ) t0 t1 ( x′(t ) )2 + ( y′(t ) )2 dt Operatory i polecenia Opis operator pochodnej w punkcie Klawisz Wygląd ? d 3 x dx operator całki oznaczonej Shift-7 ∫ xdx a ∑ ∏ b sumowanie wg zakresu (szereg) Shift-4 mnożenie wg zakresu Shift-3 1. 3/7 Pole powierzchni obrotowej. której wyrażenie jest różniczkowane. • należy wpisać polecenie różniczkowania.Mathcad dla Windows cz. o ile nie zostało to wcześniej dokonane. do których należy wpisać różniczkowane wyrażenie oraz zmienną względem. której tworząca opisana jest funkcją y=f(x). którym jest znak pytajnika ?. którą można następnie stosować przy różnych wartościach zmiennej niezależnej.5.

Całkowanie numeryczne Mathcad 2000 jako program numeryczny może realizować wyłącznie całkowanie oznaczone tj. Wzór oczywiście jest nieznany. Mnożenie według zakresu – produkty Mnożenie wg zakresu polega na wymnożeniu przez siebie wartości wprowadzonego wyrażenia dla kolejnych wartości indeksu (zakresu). Należy pamiętać. że całkowanie numeryczne ma charakter przybliżony.143 ⌡0 π Mathcad 2000 do obliczania całek oznaczonych używa metody Simpsona. Sumowanie według zakresu – szeregi Sumowanie wg zakresu polega na dodaniu do siebie wartości wyrażenia sumowanego dla kolejnych wartości indeksu sumy (zakresu). dla kilku wybranych wartości. do których należy wpisać granice oraz wyrażenie całkowane i zmienną całkującą. że istotnie różnica pomiędzy f(x) i g(x) jest stała: f ( 0) − g ( 0) = 1 f ( 1) − g ( 1) = 1 f ( 2) − g ( 2) = 1 3.. więc nie jest możliwe zastosowanie prostego wzoru potęgowego. czyli wynik całki nieoznaczonej. Poniżej przedstawiono sposób tworzenia funkcji pierwotnej: ⌠ f ( x) := ⎮ sin ( t) dt ⌡0 x Dolna granica całkowania może być ustalona dowolnie. Do wyrażeń całkowych stosują się następujące ograniczenia: • granice całkowania muszą być liczbami rzeczywistymi (nie mogą być zespolone ani czysto urojone). Odpowiada to pojęciu szeregu. 4/7 2. ale uzyskiwane wartości są identyczne z funkcją pierwotną. Poniżej zamieszczono przykład polegający na obliczeniu rocznej inflacji na podstawie znanych wartości miesięcznych. nieciągłości lub bardzo szybkie zmiany (duże wartości pierwszej pochodnej) to wynik całkowania może być niedokładny. Funkcja pierwotna uzyskana metodami analitycznymi wynosi: g ( x) := −cos ( x) Porównując wynik ścisły z przybliżonym można sprawdzić.Mathcad dla Windows cz. Poniżej zamieszczono przykład polegający na obliczeniu sumy pierwszych 100 liczb parzystych: i := 1 . Poniżej zamieszczono przykład ilustrujący użycie operatora całki oznaczonej: ⌠4 ⎮ sin ( x) 2 dx = 0. która – z dokładnością do stałej – zachowuje się jak funkcja pierwotna. Stosując powyższy operator można zbudować funkcję. 100 ∑ (2⋅i) = 1. . Jeżeli w przedziale całkowania występują osobliwości. • wyrażenie całkujące musi być pojedynczą zmienną (nie można używać złożonych wyrażeń całkujących). Dowolność ta odpowiada dowolności wyboru stałej całkowania w przypadku całki nieoznaczonej. W celu wprowadzenie całki należy wpisać znak Shift-7 po czym na ekranie pojawi się symbol całki oznaczonej z pustymi polami.01 × 10 i 4 4. z podanymi granicami całkowania. • za wyjątkiem zmiennej całkującej wszystkie inne zmienne występujące w całkowanym wyrażeniu muszą mieć nadane wartości.5. które w każdym miesiącu mogą być różne.

które się pojawi wyłączyć opcję AutoSelect. Obliczyć całkę z funkcji y= exp( x) x2 w przedziale od 1 do 6 oraz pochodną w punkcie 1. natomiast po ostatniej wpisanej wartości należy nacisnąć klawisz ENTER. 26. Błędy numeryczne Mathcad 2000 posiada kilka wbudowanych algorytmów numerycznych pozwalających obliczyć całki oznaczone.03 0.00 0. a następnie metodą adaptacyjną: ⌠e ⎮ ln( x) dx = 0.01 0.02 0.999999999959 ⌡1 ⌠e ⎮ ln( x) dx = 1 ⌡1 Ćwiczenia 1.02 0. Dysponując wektorem xi można przystąpić do obliczenia wartości rocznej inflacji wg wzoru: ∏(1 + x ) − 1 = 0.02 0. autoselekcję algorytmów dobierając optymalny jego zdaniem dla danej całki.58. Autoselekcję można jednak wyłączyć i samemu wybrać metodę.02 0. 5. Obliczyć całkę z funkcji y = x sin( x) w przedziale od –4π do 4π.02 0.03 0. Konstruuje się indeks (zmienną zakresową) opisujący miesiące roku: i := 1. W tym celu należy kliknąć prawym klawiszem myszy w symbol całki i w lokalnym menu.7 %.02 0. najpierw metodą Romberga.267751841989 i i Wypadkowa inflacja roczna wynosi więc ok.12 Następnie tworzy się wektor x zawierający miesięczne wskaźniki inflacji: 5/7 xi := 0. .. później w tym samym menu można wybrać metodę całkowania. 2.Mathcad dla Windows cz.5. Program stosuje tzw.02 wpisując kolejne wartości oddzielane przecinkami. Poniżej przedstawiono tę samą całkę obliczoną różnymi metodami.03 0.

w2 = 1 m. Grzałka zanurzona jest w wodzie o objętości V.185 kJ/kg⋅K.093⋅103 W grzałka dla sprzątaczki do nagrzewania wody w wiadrze moc grzałki P = 1500 W objętość wody V = 10 dm3 temperatura początkowa T1 = 15 °C temperatura końcowa T2 = 45 °C żądany czas nagrzewania t = 900 s odpowiedź prawidłowa: czas nagrzewania przy danej mocy 837 s . a) czajnik kamionkowy z grzałką elektryczną moc grzałki objętość wody temperatura początkowa temperatura końcowa żądany czas gotowania odpowiedź prawidłowa: b) P = 1000 W V = 1. Zakładając moc grzałki P obliczyć czas nagrzania wody od temperatury T1 do temperatury T2 zaniedbując rozpraszanie ciepła.81 m/s2 P = 7.2 s szukana moc grzałki 2.81 m/s2 P = 1. H = 20 m. Obliczyć wartość parcia. w2 = 90 m.5 dm3 T1 = 20 °C T2 = 100 °C t = 240 s czas nagrzewania przy danej mocy 502. 6/7 a) zapora w dolinie górskiej: szerokość podstawy szerokość korony wysokość gęstość wody przyspieszenie ziemskie odpowiedź prawidłowa: w1 = 50 m. ρ = 1000 kg/m3. Zapora o kształcie trapezu (rysunek poniżej) jest obciążona parciem wody. 3. g = 9.104 ⋅ 104 N w1 = 10 m.5 m. H = 1. Jaka powinna być moc grzałki.848 ⋅ 105 N b) zasuwa prostokątna w kanale odpływowym stawu: szerokość podstawy szerokość korony wysokość gęstość wody przyspieszenie ziemskie odpowiedź prawidłowa: c) śluza kanałowa: szerokość podstawy szerokość korony wysokość gęstość wody przyspieszenie ziemskie odpowiedź prawidłowa: 4. g = 9.5. aby woda została nagrzana do temperatury 100°C w czasie t? Ciepło właściwe wody cp = 4. w2 = 10 m. ρ = 1000 kg/m3.Mathcad dla Windows cz. H = 4 m.243 ⋅ 108 N w1 = 1 m. g = 9. ρ = 1000 kg/m3.81 m/s2 P = 1.

zł kupno nowego Fiata Uno w całości z kredytu Obliczyć długość sinusoidy pomiędzy kątami 0 i 2π. Pewna spirala Archimedesa jest opisana układem parametrycznym x(t) := (2+t)*cos(t) y(t) := (2+t)*sin(t) Obliczyć długość części spirali zawartej pomiędzy wartościami parametru 0 i 2π.64 7.PZN N = 36 m-cy zadłużenie końcowe 1512. Krzywa jest zadana zależnością funkcyjną: y(x) := sin(x) K = 6000 zł Pr = 30 % R = 190 zł N = 60 m-cy zadłużenie końcowe 560.Mathcad dla Windows cz.. Odpowiedź: L=33.π>. szukana moc grzałki 1. Tworząca powierzchni obrotowej zadana jest zależnością funkcyjną: y ( x) := k ⋅ x Obliczyć pole powierzchni obrotowej dla x∈<0. Zaciągnięto kredyt na kwotę K przy rocznej stopie procentowej Pr i miesięcznej kapitalizacji odsetek. . 9.. 2π>.PZN Pr = 30 % R = 950.33 zł K = 23000. Odpowiedź: L=7.002 8. Pewien torus opisany jest układem równań parametrycznych: x(t) := r*cos(t) y(t) := R+r*sin(t) Gdzie R≥r i R=10. Obliczyć objętość i pole powierzchni bryły dla parametru zawartego w przedziale t∈<0. 10. Tworząca bryły obrotowej zadana jest zależnością funkcyjną: y(x) := sin(x) Obliczyć objętość bryły dla x∈<0. Jaka będzie wysokość zadłużenia po N miesiącach? Wykonać wykres ilustrujący zależność stanu zadłużenia od czasu.5> i k=4. Spłata realizowana będzie poprzez raty miesięczne w stałej wysokości R. a) kupno nowego „malucha” przy 40% wkładzie własnym wysokość kredytu roczna stopa procentowa wysokość raty okres spłaty odpowiedź prawidłowa: b) wysokość kredytu roczna stopa procentowa wysokość raty okres spłaty odpowiedź prawidłowa: 6. a r=5.5..052⋅103 W 7/7 5.395⋅103 W c) bojler łazienkowy moc grzałki P = 2000 W objętość wody V = 150 dm3 temperatura początkowa T1 = 15 °C temperatura końcowa T2 = 50 °C żądany czas nagrzewania t=2h odpowiedź prawidłowa: czas nagrzewania przy danej mocy 10990 s szukana moc grzałki 3.

aby przybliżone przebiegi dla punktów pomiarowych zwracały dokładne wartości zmierzone. niezaburzone i stosunkowo gęsto rozmieszczone nad dziedziną wielkości niezależnych. Inżynier staje wówczas przed zadaniem określenia wzorów przybliżonych. xi . gdy wartości uzyskiwane w trakcie pomiarów są silnie zaburzone. Aproksymacją nazywa się odwzorowanie f. Taką technikę określania przebiegów przybliżonych nazywa się interpolacją. Najczęściej spotykaną jest tzw. Stawia się wówczas żądanie. który odda choć ogólny zarys trendu. że zazwyczaj błędy są nieduże. Wyróżnia się pewne typowe postaci kryterium błędu L. Taką technikę określania przebiegów przybliżonych nazywa się aproksymacją. Interpolacją nazywa się odwzorowanie f. f ) → min Z powyższego żądania minimalizacji kryterium błędu określa się parametry konkretnego modelu aproksymacyjnego f.K . a co za tym idzie przeprowadzenie przybliżonego przebiegu przez wszystkie punkty pomiarowe nie jest możliwe. Powyższe uwagi można sformalizować w następujący sposób. Drugi sposób stosuje się wtedy. z . Z reguły nieznane są ścisłe wzory wiążące pomiędzy sobą mierzone wielkości. aproksymacja.K . metoda najmniejszych kwadratów: L( x1 . xi / j = z j ( ) j = 1K n Oczywiście zachowanie się interpolacji f pomiędzy punktami pomiarowymi jest jedynie przybliżeniem i nie można mieć gwarancji. że w pojedynczych punktach pomiarowych błędy aproksymacji mogą być stosunkowo duże! Interpretując to potocznie można powiedzieć. Zamiast wymagania dokładnego przejścia przez punkty pomiarowe stawia się osłabione żądanie: przebieg powinien minimalizować pewne kryterium błędu (a niekoniecznie zerować to kryterium). xi . W zastosowaniach bardzo odpowiedzialnych aproksymację metodą najmniejszych kwadratów należy stosować z dużą ostrożnością. Możliwe są dwa sposoby postępowania. uzyskiwane wartości są powtarzalne. Pierwszy sposób jest stosowany wówczas. f ) = ∑ z j − f x1/ j . których dokładność będzie wystarczająca dla potrzeb wykonywanego zadania. które nad punktami pomiarowymi minimalizuje pewne kryterium błędu L: L( x1 . które dla punktów pomiarowych zwraca dokładne wartości zmierzone: f x1/ j . z .K .K . ale niekiedy mogą trafić się błędy katastrofalne. który jest przyjmowany ad hoc.K . gdy wielkości mierzone są z dużą dokładnością. . Punktem wyjściowym jest zbiór punktów pomiarowych i wartości zmierzonych: P= {( x 1/ j . xi / j .Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 06 01 03. iż oddaje to charakter badanego przebiegu. z j )} j = 1K n gdzie i jest liczbą wielkości niezależnych.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 6 – interpolacja. natomiast n to liczba punktów pomiarowych (wartości zmierzonych). Oznacza to. Zadowalające jest wówczas uzyskanie przebiegu. xi / j j =1 n ( ( )) 2 → min Z uwagi na postać powyższe kryterium często określa się jako minimalizację globalną.04. statystyka Wprowadzenie W trakcie prac inżynierskich często występuje konieczność wykonania pomiarów wartości wielkości fizycznych opisujących proces lub urządzenie techniczne.

K .6. Teoria prawdopodobieństwa bada powiązania między różnymi przestrzeniami probabilistycznymi oraz analizuje własności zmiennych losowych itd. estymacji parametrów populacji. Innym ważnym kryterium błędu aproksymacyjnego jest tzw.Mathcad dla Windows cz. wektorami losowymi. z . w której dobór poszczególnych elementów populacji odbywa się losowo (przypadkowo). Odwzorowania te nazywają się odpowiednio: zmiennymi losowymi. xi / j → min j =1K n ( ) Kryterium to jest ostrzejsze niż wcześniej wymieniona metoda najmniejszych kwadratów. f ) = max z j − f x1/ j . ale nigdy nie trafią się błędy katastrofalne! Metoda ta jest zalecana dla zastosowań odpowiedzialnych. 2 / 11 Specyficzna aproksymacja.K xi ) = b0 + ∑ bk xk k =1 i nosi nazwę regresji liniowej. Definicja 1. zgodnie z zasadami rachunku prawdopodobieństwa. oraz badania częściowe (wyrywkowe) – obejmujące jedynie pewną część populacji. tzw. funkcjami losowymi. uogólniać wyniki badania próby na całą populację. Są to tzw. Interpretując to potocznie można powiedzieć. badania reprezentacyjne. czyli mają charakter losowy. Statystyka matematyczna zajmuje się metodami opisu i analizy liczbowych prawidłowości występujących w różnych zbiorowościach. aproksymacja jednostajna (minimalizacja największego błędu): L( x1 . w których występowanie dużych błędów aproksymacyjnych nie jest dopuszczalne.K . jak i do weryfikacji różnych hipotez statystycznych o populacji. Wariancją z próby nazywamy statystykę postaci 1 n ∑ Xi n i=1 S2 = 1 n ∑( X n i =1 i −X ) 2 . co pozwala. macierzami losowymi. Podstawowymi pojęciami teorii prawdopodobieństwa są pojęcia: przestrzeni probabilistycznej oraz odwzorowań z przestrzeni probabilistycznej do innych przestrzeni. takiej próbie. xi . wylosowana z niej próba oraz określane na próbie funkcje losowe zwane statystykami z próby służące zarówno do szacowania – tzw. Średnia arytmetyczną z próby nazywamy statystykę postaci X= Definicja 2. Streszczenie matematyczne statystyki Teoria prawdopodobieństwa nazywana tradycyjnie rachunkiem prawdopodobieństwa zajmuje się modelami matematycznymi zjawisk. Potrzeba stosowania badań statystycznych częściowych wynika zwykle z wielkości populacji oraz z dużego kosztu badania poszczególnych elementów (niekiedy badanie takie jest wręcz niszczące – np. Badania statystyczne dzielą się na dwa zasadnicze typy: badania pełne – obejmujące wszystkie elementy danej zbiorowości statystycznej. procesami losowymi. zwanej próbą lub próbką. Statystyczne badania częściowe opiera się zwykle na próbie losowej. populacjach statystycznych. Należy jednak pamiętać. że przeprowadzenie aproksymacji tą metodą jest znacznie bardziej złożone obliczeniowo niż w przypadku metody najmniejszych kwadratów. Podstawowymi pojęciami statystyki matematycznej są: populacja statystyczna. lub krótko – populacjach. tj. Głównym obszarem zastosowań teorii prawdopodobieństwa jest statystyka matematyczna. że zazwyczaj błędy są większe niż w metodzie najmniejszych kwadratów. ciągami losowymi. ogólnie – elementami losowymi. których przebieg i wyniki zależą od przypadku. w której metoda najmniejszych kwadratów jest skojarzona z modelem liniowym f ( x1 . badanie wytrzymałości materiałów).

natomiast wartość (1-α) poziomem ufności. Wariancją średniej arytmetycznej z próby nazywamy statystykę postaci: S s2 = 1 n(n − 1) ∑( X n i =1 i −X ) 2 Definicja 7. Estymatorem (oszacowaniem) wariancji populacji na podstawie próby losowej jest statystyka postaci: S2 = 1 n ∑ Xi − X n − 1 i =1 ( ) 2 Definicja 5. Definicja 9. uα – liczba odczytana z tablicy rozkładu normalnego standaryzowanego N(0.05 .6. tym węższy otrzymuje się przedział ufności. Im większy poziom istotności.01 .1) taka. tzn. α – przyjęty poziom istotności. 0. 1 n(n − 1) ∑( X n i =1 i −X ) 2 Przedziałem ufności nazywa się losowy przedział zawierający z prawdopodobieństwem (1-α) szacowany parametr. Wielkość α nazywa się poziomem istotności. aby F(uα) = 1–α/2. Odchyleniem standardowym z próby nazywamy statystykę postaci S= 1 n ∑ Xi − X n i =1 ( ) 2 Definicja 4. 3 / 11 Definicja 3. .Mathcad dla Windows cz. 0. Odchyleniem standardowym średniej arytmetycznej z próby nazywamy statystykę postaci: Ss = Definicja 8. Przedział ufności dla średniej m w populacji o rozkładzie normalnym ze znaną wariancją σ2 : σ σ ⎫ ⎧ P⎨ X − uα < m < X + uα ⎬ = 1− α n n⎭ ⎩ gdzie: X – średnia z próby o liczebności n. Estymatorem (oszacowaniem) odchylenia standardowego populacji na podstawie próby losowej jest statystyka postaci: 1 n S= ∑ Xi − X n − 1 i =1 ( ) 2 Definicja 6. Zazwyczaj przyjmuje się wartość poziomu istotności jako 0.10. poprawia się precyzja estymacji przedziałowej.

α – przyjęty poziom istotności. d – maksymalny dopuszczalny błąd szacunku (przyjęta z góry wartość połowy długości przedziału ufności). Przedział ufności dla średniej m w populacji o rozkładzie normalnym z nieznaną wariancją σ2: P X − tα S s < m < X + tα S s = 1 − α gdzie: { } X – średnia z próby o liczebności n. której wartości zawarte są w wektorze Funkcja linterp lspline pspline cspline interp slope intercept corr mean var stdev Użycie linterp(wektorX. x) wsp := lspline(wektorX.1) = 3 a = slope(wektorX.6. wektorY) r := corr(wektorX.Mathcad dla Windows cz. Operatory i polecenia Opis interpolacja odcinkowo liniowa szukanie współczynników funkcji sklejanej z zakończeniem liniowym szukanie współczynników funkcji sklejanej z zakończeniem parabolicznym szukanie współczynników funkcji sklejanej z zakończeniem kubicznym obliczanie wartości funkcji sklejanej (interpolacja funkcją sklejaną) regresja liniowa – obliczenie współczynnika przy zmiennej niezależnej regresja liniowa – obliczenie składnika wolnego aproksymującej funkcji liniowej współczynnik korelacji Pearsona pomiędzy wartościami składowymi dwóch wektorów średnia arytmetyczna z wartości składowych zawartych w wektorze wariancja próbki. Definicja 10.wektorY. Ss – odchylenie standardowe średniej arytmetycznej z próby (wg definicji 7). wektorY. wektorY) wsp := lspline(wektorX. której wartości zawarte są w wektorze odchylenie standardowe próbki. wektorY) srednia := mean(wektorDanych) wariancja := var(wektorDanych) odchStand := stdev(wektorDanych) . wektorY) interp(wsp. wektorY) b = intercept(wektorX. 4 / 11 Minimalną liczebność próby potrzebną do uzyskania ustalonej z góry dokładności przedziałowej estymacji określa nierówność: n≥ 2 uα σ 2 d2 gdzie: σ2 – znana wariancja populacji. wektorY) wsp := lspline(wektorX.wektorX. tα – liczba odczytana z tablicy rozkładu t Studenta dla (n-1) stopni swobody.

K λk k! e−λ λ>0 λ – Graniczny rozkład rozkładu dwumianowego. W przypadku x0 = 0. 1. K . K . n n ∈N p ∈ ( 0. Służy jako model wielkości zdeterminowanych. 2. gdy n zdąża do nieskończoności. 1. p zdąża do zera . n 1 n n ∈N 1 n ∑ xk k =1 n 1 n ⎛1 n ⎞ x − ⎜ ∑ xk ⎟ ∑ ⎝ n k =1 ⎠ k =1 n 2 k 2 Model losowego wyboru jednostki z populacji Dwumianowy ⎛ n⎞ P( X = k ) = ⎜ ⎟ p k (1 − p) n− k ⎝ k⎠ k = 0. x1 ∈ R p ∈ ( 0. 1) p x 0 + (1 − p ) x1 p (1 − p) ( x 0 − x1 ) 2 Równomierny P( X = x k ) = k = 1. Jednopunktowy (Diraca) P( X = x 0 ) = 1 x0 ∈ R x0 0 Dwupunktowy P( X = x 0 ) = p P( X = x1 ) = 1 − p x 0 .Rozkłady zmiennych losowych dyskretnych Nazwa rozkładu Prawdopodobieństwo przyjmowania poszczególnych wartości Ograniczenia dla parametrów Wartość oczekiwana EX Wariancja Uwagi Tak zwana zmienna losowa zdegenerowana. x1 = 1 rozkład dwupunktowy staje się rozkładem zerojedynkowym stosowanym jako model obiektów dwustanowych (zmienna losowa binarna). 1) np n p (1 − p) Liczba wystąpień zdarzenia w czasie realizacji doświadczenia Poissona P( X = k ) = k = 0.

Rozkłady zmiennych losowych absolutnie ciągłych Nazwa rozkładu Prawdopodobieństwo przyjmowania poszczególnych wartości Ograniczenia dla parametrów Wartość oczekiwana EX Wariancja Uwagi Jednostajny (prostokątny. b) poza tym a<b a+b 2 ( b − a) 2 12 Normalny (Gaussa) 1 σ 2π 1 e − ( x − m) 2 / 2σ 2 σ >0 a+b 2 ( b − a) 2 24 2 Najważniejszy rozkład w zastosowaniach jako rozkład graniczny ciągów innych rozkładów Rozkład zmiennej losowej Y = exp(X). gdy zmienna losowa X ma rozkład normalny Logarytmonormalny σx 2π e − (ln x − m) / 2σ 2 2 σ >0 σ⎞ ⎛ exp⎜ m + ⎟ ⎝ 2⎠ exp( 2m + σ 2 ) exp(σ 2 − 1) t Studenta ⎛ n + 1⎞ Γ⎜ ⎟ ⎝ 2 ⎠ ⎛ n⎞ ⎛ x ⎞ 2π Γ ⎜ ⎟ ⎜1 + ⎟ n⎠ ⎝ 2⎠ ⎝ 2 ( n +1)/ 2 n ∈N ⎧nie istnieje n = 1 ⎨ ⎩0 dla n ≥ 2 ⎧nie istnieje dla n ≤ 2 ⎪ ⎨ n dla n > 2 ⎪n − 2 ⎩ n – liczba stopni swobody . równomierny) ⎧ 1 ⎪b − a ⎪ ⎨ ⎪0 ⎪ ⎩ dla x ∈ ( a.

Dysponując oboma wektorami X i Y można przystąpić do obliczenia wartości interpolowanych: linterp(wektorX. 0 funkcji.3) = 3. na podstawie pewnego znanego zbioru jej wartości dokładnych.1. 4.5 linterp(wektorX. Poniżej zamieszczono przykład obrazujący zastosowanie interpolacji odcinkowo liniowej.3 .6. Wartości funkcji pomiędzy sąsiadującymi węzłami interpolacji są przybliżane przy pomocy funkcji liniowej pokrywającej się z nieznaną funkcją w tych węzłach.3) = -3.3 W tym celu tworzy się zmienną zakresową odpowiadającą liczbie węzłów interpolacji: N := 5 i := 0.(N-1) Następnie tworzy się wektory X oraz Y opisujące węzły interpolacji: wektorXi := 1 2 3 4 5 wektorYi := 0 5 0 -5 0 wpisując kolejne wartości oddzielane przecinkami.) wygodniej jest zdefiniować nową funkcję interpolującą i używać jej jako skrótowego zapisu: funkcja(x) := linterp(wektorX.3 . Na wykresie interpolację odcinkowo liniową przedstawia się jako łamaną łączącą sąsiednie węzły interpolacyjne.wektorY. 7 / 11 1.wektorY. 5 . Zamiast wielokrotnie stosować dość długi w zapisie wzór linterp(. 2.5 znane są dokładne wartości 0 . dla których dokładne wartości funkcji są znane nazywa się węzłami interpolacji. wektorY..67 4. ekstrapolacja – prowadzi z reguły do otrzymania nonsensownych wyników. Dla następujących wartości zmiennej X 1.Mathcad dla Windows cz..5 linterp(wektorX. Interpolacja odcinkowo liniowa Interpolacja odcinkowo liniowa jest jedną z metod przewidywania wartości funkcji.wektorY.4. której wzoru analitycznego nie podano. której ścisły wzór pozostaje nieznany.5 UWAGA! Stosowanie interpolacji odcinkowo liniowej poza zakresem określonym przez węzły interpolacji – czyli tzw.3) = 1. 3. -5 .67 2.3 . natomiast po ostatniej wpisanej wartości należy nacisnąć klawisz ENTER.33 3 x 3.4. 0 . Wartości zmiennej niezależnej.3 .33 5 5 . Przy pomocy interpolacji odcinkowo liniowej należy znaleźć wartości funkcji w następujących punktach zmiennej X: 0..5 linterp(wektorX.3) = -1.wektorY.wektorY.3.2.x) Wykres funkcji interpolującej wygląda następująco: 5 5 4 3 2 1 0 1 2 3 4 5 linterp( wektorX . x) −5 1 1 1.2.3. 1.

1. która korzysta z wcześniej obliczonych współczynników funkcji sklejanej. • tworzy się wektory opisujące węzły interpolacji.x) Na poniższym wykresie porównawczo przedstawiono dwa przebiegi: interpolację odcinkowo liniową oraz interpolację funkcją sklejaną (cspline).wektorY.wektorX.3.393 interp(wsp.(N-1) wektorXi := 1 2 3 4 5 wektorYi := 0 5 0 -5 0 wsp := lspline(wektorX. ale dodatkowo jeszcze takie same wartości pierwszej i drugiej pochodnej. że dwa wielomiany dochodzące do tego samego węzła muszą mieć w samym węźle nie tylko takie same wartości.Mathcad dla Windows cz.3) = 2. cspline.. narzuca się także odpowiednie warunki na pierwszą i drugą pochodną na brzegach zakresu interpolacji (tzw.. ekstrapolacja – prowadzi z reguły do otrzymania nonsensownych wyników.wektorY.002 6 5 4 3 2 liniowa ( x ) spline ( x ) 1 0 1 2 3 4 5 − 5. Oprócz wspomnianych powyżej warunków ciągłości w węzłach interpolacyjnych. Interpolację przy pomocy funkcji sklejanej prowadzi się według następującego schematu: • tworzy się zmienną zakresową odpowiadającą liczbie węzłów interpolacji.182 interp(wsp.wektorY. pspline.3) = 4.wektorX.3) = -4. W programie Mathcad wprowadzono trzy rodzaje warunków brzegowych: • na końcach zakresu interpolacji funkcja sklejana jest dopasowana do prostej (zerowanie drugiej pochodnej) – współczynniki takiej funkcji sklejanej oblicza funkcja lspline. • oblicza się współczynniki funkcji sklejanej przy pomocy jednej z trzech funkcji (w zależności od potrzeb) lspline. 8 / 11 2. Oznacza to.393 UWAGA! Stosowanie interpolacji funkcją sklejaną poza zakresem określonym przez węzły interpolacji – czyli tzw. • na końcach zakresu interpolacji funkcja sklejana jest dopasowana do paraboli – współczynniki takiej funkcji sklejanej oblicza funkcja pspline. warunki brzegowe). Poniżej zamieszczono przykład interpolacji przy pomocy funkcji sklejanej dla takich samych danych. przy czym narzuca się dodatkowe warunki ciągłości w węzłach.wektorY. Zamiast wielokrotnie stosować dość długi w zapisie wzór interp(. • oblicza się wartość interpolowaną przy pomocy funkcji interp.4. • współczynniki funkcji sklejanej bez nałożenia dodatkowych ograniczeń oblicza funkcja cspline.183 interp(wsp. jak w przypadku interpolacji odcinkowo liniowej: N := 5 i := 0.) wygodniej jest zdefiniować nową funkcję aproksymującą i używać jej jako skrótowego zapisu: funkcja(x) := interp(wsp.6.wektorX..wektorX. 5.093 6 1 1 2 3 x 4 5 5 .wektorX.3) = -2. Interpolacja funkcjami sklejanymi (spline’ami) Interpolacja przy pomocy funkcji sklejanych polega na zastosowaniu pomiędzy poszczególnymi węzłami interpolacji wielomianów trzeciego stopnia.wektorY.wektorY) interp(wsp.2.

3 + b = -1.Mathcad dla Windows cz. Służą do tego dwie funkcje slope oraz intercept obliczające odpowiednio współczynnik przy zmiennej niezależnej oraz składnik wolny aproksymującej funkcji liniowej.(N-1) wektorXi := 1 2 3 4 5 wektorYi := 0 5 0 -5 0 a := slope(wektorX. Przyjęte dane liczbowe są takie same jak w przykładach poprzednich.447 Zamiast wielokrotnie stosować dość długi w zapisie wzór złożony z funkcji slope i intercept wygodniej jest zdefiniować nową funkcję aproksymującą i używać jej jako skrótowego zapisu: funkcja(x) := slope(wektorX. 5 5 4 3 2 liniowa( x) regresja( x) 1 0 1 2 3 4 −5 5 1 1 2 3 x 4 5 5 4. 9 / 11 3.wektorY) a ⋅ 1. Współczynnik ten jest wykorzystywany jako miara związku pomiędzy wartościami tych dwóch wektorów.3 + b = -0. Poniżej zamieszczono przykład użycia regresji liniowej do znalezienia wartości nieznanej funkcji. N := 5 i := 0. Regresja liniowa Program MathCAD oblicza współczynniki regresji liniowej według metody najmniejszych kwadratów..6. Można zauważyć. można obliczyć współczynnik korelacji Pearsona pomiędzy wartościami zmiennej niezależnej i wartościami węzłowymi nieznanej funkcji. Parametry statystyczne Dostępne są funkcje mean. Wartość średnia próbki dana jest poniższym wzorem: 1 n X = ∑ Xi n i=1 .3 + b = 1.wektorY) b := intercept(wektorX. że regresja liniowa wyraża trend liniowy mierzonego przebiegu.y) = -0.7 a ⋅ 2. var oraz stdev służące do obliczania wartości średniej z próbki oraz wariancji i odchylenia standardowego z próbki.3 a ⋅ 4. Dla wektorów z powyższego przykładu: corr(x.wektorY) Na poniższym wykresie przedstawiono porównawczo dwa przebiegi: interpolację odcinkowo liniową oraz regresję liniową.7 a ⋅ 3.wektorY) ⋅ x + intercept(wektorX. Nie są dostępne wzory do obliczania estymatorów populacyjnych na podstawie próbki.3 Dodatkowo.3 + b = 0.

87 mean(x) = 5.6.4 maksimum = 69.95 . 4.95 5.15 . 5.13 .. gdy niezbędne jest obliczenie estymatora wariancji populacji na podstawie próbki należy zastosować poniższy wzór przekształcający: s2 = n ⋅ S2 n −1 Odchylenie standardowe próbki dane jest poniższym wzorem: S= 1 n ∑ Xi − X n i =1 ( ) 2 W przypadku.99 . Poniżej zamieszczono przykład obliczenia parametrów statystycznych z następującej próbki: 4.13 5. gdy niezbędne jest obliczenie estymatora odchylenia standardowego populacji na podstawie próbki należy zastosować poniższy wzór przekształcający: s= n ⋅S n −1 Dostępna jest funkcja cnorm służąca do obliczania wartości dystrybuanty rozkładu normalnego dla zadanych wartości zmiennej losowej standaryzowanej. 5.01 stdev(x) = 0. i := 0.05 wsp := 1 given cnorm(wsp) ≈ 1 wsp := Find(wsp) wsp = 1.017 var(x) = 0.99 5.87 .96 alfa / 2 minimum := srednia .01 .15 4.5 xi := 4.098 Następny przykład dotyczy korzystania z funkcji cnorm przy obliczaniu przedziałów ufności dla dużych próbek (powyżej 30 wartości): srednia := 50 odchylenie := 10 alfa := 0.wsp ⋅ odchylenie maksimum := srednia + wsp ⋅ odchylenie minimum = 30. Wariancja próbki dana jest poniższym wzorem: 10 / 11 S2 = 1 n ∑( X n i =1 i −X ) 2 W przypadku. 5.6 .Mathcad dla Windows cz. 4.01 4.

Porównać otrzymane wyniki.1 Obliczyć – poprzez interpolację funkcją sklejaną – wartości zużycia paliwa dla następujących prędkości: 45 .8 70 5. 67 . jeżeli założymy. określić współczynnik korelacji pomiędzy naciskiem a czasem wystąpienia awarii oraz dokonać tabelaryzacji oczekiwanego czasu wystąpienia awarii dla zakresu sił od 100 N do 300 N w odstępie 10 N. 3.1 . Przeprowadzono pomiary czasu wystąpienia awarii (TMF . – znaleźć odpowiadającą temu poziomowi wartość argumentu dystrybuanty rozkładu normalnego tj. Obliczyć średnią arytmetyczną i oszacować odchylenie standardowe populacji na podstawie następującej próbki: 0.2 . . Z pewnej populacji o rozkładzie normalnym z nieznaną wartością średnią i znanym odchyleniem standardowym σ = 20 wylosowano próbę 36-elementową otrzymując z niej średnią arytmetyczną o wartości 60.7 80 7. Zamawiający wymaga. 1. Dla czterech różnych sił nacisku wykonano po sześć pomiarów. aby w każdym dostarczanym mu transporcie dokładność określenie średniej wartości długości była z 95% pewnością nie większa niż 0. 1. 0. 1. 1.7 . 1.3 60 4.0 Wskazówka: zastosować funkcje mean oraz stdev 4.time to failure) wiertła w zależności od siły nacisku. 2. W fabryce śrub w trakcie procesu produkcyjnego odchylenie standardowe długości śrub wynosi 0.4 .9 . 5. że oszacowanie pragniemy otrzymać przy 95% pewności? Wskazówka: – obliczyć poziom istotności α. Uzyskano następujące wyniki: v [km/h] p [dm /100km] 3 40 6.3 . 78 Interpolację przeprowadzić stosując po kolei wszystkie warianty warunków brzegowych. 1. Jakie jest przedziałowe oszacowanie wartości średniej arytmetycznej. Dla samochodu Fiat 126p przeprowadzono pomiary zużycia paliwa w zależności od średniej prędkości jazdy.Mathcad dla Windows cz. – wymaganą we wzorze wartość uα określić przy pomocy funkcji cnorm.6.0 50 5. 58 . Wyniki pomiarów zestawiono w poniższej tabelce: siła nacisku [N] czas [h] czas [h] czas [h] czas [h] czas [h] czas [h] 100 42 43 43 42 44 43 150 35 36 35 35 37 35 200 27 29 28 28 29 28 300 12 15 13 12 15 12 Wyznaczyć funkcję regresji liniowej czasu wystąpienia awarii w zależności od siły nacisku wiertła.005 mm. Ile śrub z każdego transportu należy poddać pomiarom? Wskazówka: – określić minimalną liczebność próby posługując się wzorem z definicji 9. 73 . 11 / 11 Ćwiczenia 1. 53 .2 .03 mm. dla jakiej wartości x funkcja cnorm(x) = 1–α/2 – przy pomocy definicji 9 obliczyć przedział ufności.