P. 1
Mathcad skrypt

Mathcad skrypt

|Views: 12,396|Likes:

More info:

Published by: Pawel Warzecha on Sep 13, 2010
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/28/2013

pdf

text

original

Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer

:

Tytuł: Przedmiot: Wersja:

Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów
Data: Zastępuje:

01

01

14.02.2000

Program numeryczny MATHCAD
Część 1 – operacje podstawowe Wprowadzenie
Program Mathcad służy do przeprowadzania przede wszystkim obliczeń numerycznych tzn. takich, których wynikami są liczby, a nie wzory np. całka oznaczona z granicami liczbowymi lub rozwiązanie równania z konkretnymi wartościami parametrów. Jest produktem firmy MathSoft. Program Mathcad jest dostępny w wersjach dla systemów: DOS, Windows (Win16 i Win32). W sprzedaży znajduje się obecnie (styczeń roku 2000) dziewiąta wersja Mathcad oznaczona nazwą handlową Mathcad 2000. Program Mathcad w wersji dla systemu MS Windows ma szereg zalet w porównaniu do wersji dla systemu DOS. Po pierwsze: prezentacja danych jeszcze bardziej jest zbliżona do tradycyjnej notacji matematycznej. Po drugie: komunikacja użytkownika z programem jest dostosowana do powszechnie znanych standardów systemu MS Windows i dzięki temu skrócony jest okres niezbędny do nauczenia się programu w zakresie podstawowym. Dużą zaletą programu jest nieomal pełna zgodność ze skrótami klawiszowymi stosowanymi w wersjach wcześniejszych, także dla systemu DOS. Jest to nieoceniona pomoc dla zaawansowanych użytkowników programu, którzy są zmuszeni przejść do wersji 2000 z wersji wcześniejszych. Najpoważniejszą jednak zaletą jest możliwość komunikacji z danymi zapisanymi w formatach innych programów m.in. Matlab i Excel.

Klawisze specjalne
Opis odświeżenie ekranu usuwanie wyrażenia definiowanie wartoœci zmiennej lub funkcji dodawanie skalarne odejmowanie skalarne mnożenie skalarne dzielenie skalarne pierwiastek kwadratowy potęgowanie silnia wartość bezwzględna wartościowanie (wymuszenie obliczeń) definiowanie zakresu (licznik pętli z krokiem 1) pierwszy.. ostatni definiowanie zakresu Ctrl-R Ctrl-D : + * / \ ^ ! | = ; t := 10 acc := 10 + t acc := t – 10.5 x := a b x := a / b Klawisz Wygląd

a : = x+ y
a := 10 ^ 3.2 x := 128 ! x := | a + b | x + 2 = 12.53 x := 1 .. 10

;

x := 1,1.5 .. 10

Mathcad dla Windows cz.1. Opis (licznik pętli z dowolnym krokiem) pierwszy, drugi.. ostatni Liczba π Liczba e Symbol nieskończoności Procent (1/100) tekst opisowy (nieobliczeniowy) operator logiczny „większy niż” operator logiczny „mniejszy niż” operator logiczny „większy lub równy” operator logiczny „mniejszy lub równy” operator logiczny „równy” operator logiczny „nierówny” funkcja warunkowa „jeżeli” Ctrl-Shift–p e Ctrl-Shift-Z % ” > < Ctrl-0 Ctrl-9 Ctrl-= Ctrl-3 if(warunek,prawda,fałsz) sin( π / 4 ) = 0.707 e = 2.718 ∞ % = 0.01 ”to nie jest obliczane” 2 > 1 2 < 5 8 ≥ 3 3 ≤ 8 x = 5 x ≠ 15 if(x>0, x^2, -x^2) Klawisz Wygląd

2/4

Podstawowe wiadomości
1. Wyrażenia mogą być wpisywane w dowolnym miejscu ekranu, ale ich wartościowanie jest wykonywane w układzie z góry na dół. 2. W przypadku dokonania jakiejkolwiek zmiany w postaci wyrażeń i definicji należy albo – przy pomocy klawiszy kursorów (strzałek) lub myszy – przesunąć znak kursora poza zmieniane wyrażenie, albo nacisnąć klawisz ENTER. Dopiero wówczas program dokona automatycznego przeliczenia wartości wyrażeń, jeżeli znajduje się w trybie automatycznego (automatic) obliczania wyrażeń. Jeżeli natomiast jest ustawiony w trybie ręcznego wymuszania obliczeń (manual), wówczas należy nacisnąć klawisz F9. Program po uruchomieniu znajduje się w trybie automatycznego obliczania wyrażeń. Włączenia ręcznego lub automatycznego trybu obliczeń dokonuje się przy pomocy poleceń menu: Math→Automatic. Jeżeli w menu opcja jest zaznaczona, aktywny jest tryb automatyczny – w przeciwnym razie tryb ręczny obliczeń. Tryb automatyczny, dość wygodny w przypadku niedużych obliczeń skalarnych, może być uciążliwy, jeżeli rozmiar obliczeń jest duży, pojawiają się w nich macierze oraz wektory, albo występują wykresy. Pamiętać należy bowiem, że naniesienie jakiejkolwiek poprawki powoduje przeliczenie całego zestawu obliczeń. Może to trwać dość długo, blokować pracę z programem, a co gorsza w przypadku nanoszenia dużego zestawu poprawek (np. wprowadzania nowych danych wejściowych) takie nieustanne odświeżanie obliczeń może być pozbawione sensu. 3. Mathcad ma bardzo bogate menu, składające się z kilkudziesięciu pozycji. W codziennej, typowej pracy stosowanie ich wszystkich nie jest potrzebne. Poniżej przedstawiona jest charakterystyka głownych grup poleceń: File – tworzenie, odczyt, zapis i zamykanie arkuszy roboczych, wysyłanie ich pocztą elektroniczną (email), polecenia związane z drukowaniem arkusza i definiowaniem formatu strony wydruku Edit – operacje na schowku (wycinanie, kopiowanie, wklejanie), wyszukiwanie i zastępowanie, sprawdzanie pisowni (angielskiej), edycja obiektów osadzonych i łączy do obiektów

Mathcad dla Windows cz.1.

3/4

View – włączanie poszczególnych pasków narzędziowych (toolbars), włączanie paska informacyjnego (status bar), włączanie linijki (ruler), tworzenie i wyświetlanie animacji w arkuszu roboczym Insert – definiowanie wykresów, definiowanie macierzy, wstawianie funkcji z biblioteki standardowej programu, wstawianie jednostek miar, definiowanie ilustracji, definiowanie obszarów rozwijalnych (szczególnie wygodne, gdy niezbędne są obliczenia pomocnicze, które jednak mogłyby zaciemniać główną prezentację wyników) Format – formatowanie różnorodnych elementów arkusza m.in. równań, wykresów, ustawianie tabulatorów, kolorów, definiowanie nagłówków i stopek itp. Math – wymuszanie obliczeń w trybie ręcznym, włączanie trybu ręcznego lub automatycznego, Symbolics – polecenia służące do obliczeń symbolicznych wewnątrz arkusza Mathcada – program uruchamia wówczas podprogram symboliczny będący w istocie pracującym w tle fragmentem programu Maple Window – polecenia służące do porządkowania okien i określania sposobu ich ułożenia na ekranie Help – polecenia wywołujące system pomocy oraz informacja o programie

Ćwiczenia
1.

Obliczyć wartość wyrażenia sin( ) . 4 Wskazówka: wpisać sin (Ctrl-Shift–p / 4 ) =

π

2. 3.

Obliczyć wartość wyrażenia 2π + e Wskazówka: wpisać \ ( 2 * Ctrl-Shift-p + e ) = Obliczyć tablicę wartości funkcji x 2 + x dla kolejnych wartości argumentu x od 0 do 9 w odstępach 1. Wskazówka: wpisać x : 0 ; 9 nacisnąć ENTER wpisać f ( x ) : x ^ 2 → + x nacisnąć ENTER wpisać f ( x ) = Uwaga: użycie w trakcie wpisywania strzałki w prawo jest konieczne, aby wyjść z poziomu wykładnika (jest to zmiana w stosunku do wersji DOS) 1 Obliczyć wartości funkcji dla wartości argumentu x od 1 do 10 w odstępie 0,25. x Wskazówka: wpisać arg : 1 , 1.25 ; 10 nacisnąć ENTER wpisać f ( x ) : 1 / x nacisnąć ENTER wpisać f ( arg ) =

4.

Uwagi: jeżeli krok przyrostu jest różny od 1 należy zastosować wariant definiowania ciągu poprzez podanie elementu pierwszego, drugiego i ostatniego aby zakończyć wpisywanie ułamka tzn. opuścić licznik lub mianownik i kontynuować wpisywanie wyrażenia poza ułamkiem należy nacisnąć klawisz spacji 5. Obliczyć wartość wyrażenia
2 ⎡9 x x 2⎤ ⎢ 2 arcsin 3 + 2 9 − x ⎥ 3⎣ ⎦

Mathcad dla Windows cz.1.

4/4

dla wartości x od 0 do 3 co 0,5. Uwaga: w programie Mathcad funkcja arc sin jest oznaczana symbolem asin, podobnie pozostałe funkcje cyklometryczne: arc cos oznaczany jest jako acos, arc tg jako atan. Mathcad nie dysponuje oznaczeniem dla funkcji arc ctg. 6. Obliczyć wartość wyrażenia 1

(1 + cos x )
7.

2

dla wartości x od 0 do π/2 co π/6. Obliczyć wartości wyrażenia
cos 2x

dla wartości x od 0 do π/2 co π/12. Uwaga: w programie Mathcad (inaczej niż w Derive) nie można opuszczać nawiasów obejmujących argument funkcji. 8. Obliczyć wartość wyrażenia
2 + 3cos x tg x cos x dla wartości x=p/4. 9. Podać wartości współczynników rozwinięcia (1+x)10. Uwaga: skorzystać z funkcji combin(n,k) realizującej kombinację k-elementową z nelementów 10. Obliczyć wartość wyrażenia

π2

e ⎛ x⎞ x arc sin ⎜ ⎟ + 4 − x2 + 8 ln π ⎝ 2⎠ 2

od 0 do π/2 co π/8. 11. Zbuduj funkcję realizującą ciąg zdefiniowany rekurencyjnie
⎧1 ⎪ an = ⎨1 ⎪a − a ⎩ n −1 n − 2 n=0 n =1 n >1

Ujmując to językiem potocznym: dwa pierwsze elementy ciągu są równe 1, każdy następny jest równy dwóm poprzednikom. Należy zbudować tablicę wartości ciągu dla wartości n z zakresu od 10 do 20. Uwaga: do zdefiniowania funkcji realizującej wartości ciągu należy zastosować operator logiczny if.

Iloczynem liczby α przez n-wymiarowy wektor a = [a1. Definicja 8.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 2 – algebra wektorowa i macierzowa Streszczenie matematyczne Definicja 1. Iloczynem skalarnym dwóch wektorów n-wymiarowych a oraz b jest liczba określona wzorem ab = a1 b1 + a2 b2 + K + an bn Definicja 7. c2. an] jest wektor postaci αa = [αa1. cn] o współrzędnych określonych wzorem ci = ai − bi Definicja 6. αan]. an ] lub w postaci kolumnowej ⎡ a1 ⎤ ⎢a ⎥ ⎢ 2⎥ ⎢ M⎥ ⎢ ⎥ ⎢ an ⎥ ⎣ ⎦ Komentarz [JP1]: Komentarz [JP2]: Komentarz [JP3]: nazywamy wektorem n-wymiarowym. które wykonujemy poprzez potraktowanie wektora jako macierzy jednowierszowej (wektor wierszowy) lub macierzy jednokolumnowej (wektor kolumnowy). …. c2. Liczby ai nazywamy składowymi (współrzędnymi) wektora. którego i-ta składowa jest równa jeden. Różnicą dwóch wektorów n-wymiarowych a oraz b jest wektor c = [c1. Sumą dwóch wektorów n-wymiarowych a oraz b jest wektor c = [c1. ….03. a2 . Wektor ei. Komentarz [JP4]: Definicja 2. a2. c2. Definicja 4. Iloczynem wektorowym dwóch wektorów trójwymiarowych a oraz b jest wektor c = [c1. …. …. Definicja 3. αa2. Uporządkowany zbiór n liczb rzeczywistych ai zapisanych w postaci wierszowej [ a1 . cn] o współrzędnych określonych wzorem ci = ai + bi Definicja 5. K .Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 02 01 02. c3] o współrzędnych określonych wzorem ⎡ e1 a × b = ⎢ a1 ⎢ ⎢ b1 ⎣ e2 a2 b2 e3 ⎤ a3 ⎥ ⎥ b3 ⎥ ⎦ . pozostałe zaś składowe są zerami nazywamy i-tym wektorem jednostkowym. Iloczynem macierzy i wektora nazywamy wynik mnożenia.

Działania na macierzach są określone poprzez odpowiednie działania na elementach tych macierzy. . Macierzą transponowaną macierzy A = [aij]nxm jest macierz AT = [aji]mxn. Definicja 16. Macierzą skończoną (prostokątną) o wymiarach n x m nazywamy funkcję A. Przekątną główną (lub krótko przekątną) macierzy kwadratowej A stopnia n nazywamy ciąg (a11 . której wszystkie elementy nie znajdujące się na przekątnej głównej są równe zeru. a liczbę m . Macierz zapisujemy często w postaci tablicy prostokątnej mającej n wierszy i m kolumn: ⎡ a11 ⎢ A = ⎢ a21 ⎢a ⎣ n1 lub krótko: a12 a22 an 2 a1m ⎤ ⎥ a2 m ⎥ anm ⎥ ⎦ A = ⎡ aik ⎤ n×m ⎣ ⎦ Definicja 10.2. Definicja 17.k). to z tego NIE WYNIKA. oraz 1 ≤ k ≤ n. Definicja 14. a22 . Macierz prostokątną. – dodawanie macierzy – odejmowanie macierzy [ A + B ]ij = [ A ]ij + [B]ij [ A − B]ij = [ A ]ij − [B]ij [ a ⋅ A ]ij = a ⋅ [ A ]ij n k =1 – mnożenie macierzy przez liczbę – mnożenie dwóch macierzy [ AB ]ij = ∑ [ A ]ik [B]kj UWAGA! Mnożenie macierzy jest zazwyczaj nieprzemienne tzn. gdzie 1 ≤ i ≤ m. spełniających nierówność 1 ≤ i ≤ m. Definicja 15. nazywamy macierzą zerową i oznaczamy O. która każdej uporządkowanej parze zmiennych naturalnych (i. Definicja 13. AB ≠ BA. Definicja 11.k) → aik. ann ). 2/5 Definicja 9. to macierz nazywamy macierzą kwadratową.stopniem tej macierzy. Jeżeli natomiast w szczególnym przypadku zachodzi przemienność. przyporządkowuje liczbę rzeczywistą. Określamy macierz jednostkową I o elementach eij stopnia n za pomocą następującego wzoru: ⎧1 dla i = j eij = ⎨ ⎩0 dla i ≠ j Definicja 12. …. Śladem Tr(A) macierzy kwadratowej A nazywamy sumę arytmetyczną elementów znajdujących się na przekątnej macierzy A. Jeżeli dla danej macierzy liczba wierszy m jest równa liczbie kolumn n.Mathcad dla Windows cz. AB = O. to istnieje jedna i tylko jedna macierz B taka. że macierz A lub macierz B muszą być macierzami zerowymi. którą będziemy oznaczali symbolem aik: A: (i. UWAGA! Jeżeli iloczyn dwóch macierzy jest macierzą zerową tzn. Macierzą przekątniową albo diagonalną nazywamy macierz kwadratową. Jeżeli macierz A = [aij] jest nieosobliwą macierzą kwadratową stopnia m. której wszystkie elementy są równe zeru. to taką parę macierzy nazywa się macierzami przemiennymi. oraz 1 ≤ k ≤ n. że AB = BA = I Macierz B nazywamy macierzą odwrotną do macierzy A i oznaczamy symbolem A-1.

2. w którym λ jest niewiadomą. Opis wprowadzenie macierzy lub wektora Ctrl-M dodawanie wektorowe odejmowanie wektorowe mnożenie przez liczbę iloczyn skalarny iloczyn wektorowy długość wektora (norma wektora) element wektora (indeksowanie) dodawanie macierzy odejmowanie macierzy mnożenie przez liczbę iloczyn macierzy transpozycja macierzy wyznacznik macierzy odwracanie macierzy element macierzy (indeksowanie) kolumna macierzy (ekstrakcja) Klawisz Wygląd + – * * Ctrl-8 | [ + – * * Ctrl-1 | ^-1 [‘ Ctrl-6 v := x + y v := x – y v := 2. jest n-tego stopnia. a12 ⎡ a11 − λ ⎢ a ⎢ 21 ⎢ K ⎢ ⎢ an1 ⎣ K Operatory Większość operatorów tutaj wymienionych można uzyskać na dwa sposoby: albo posługując się klawiaturą (skróty klawiszowe). albo przy pomocy myszy i palety narzędziowej Matrix.34 K := M<1> min(A) = 3 A := identity(3) elementy ekstremalne wektora lub min max macierzy macierz jednostkowa identity .5 x x y = 25 v := x × y | x | = 4 v2 = 1. Równaniem charakterystycznym macierzy kwadratowej A = [aij]nxn nazywamy równanie następującej postaci (zadane w postaci wyznacznika): a1n ⎤ a22 − λ K a2 n ⎥ ⎥=0 K K K ⎥ ⎥ K ann − λ ⎥ an 2 ⎦ Równanie to.Mathcad dla Windows cz. Pierwiastki tego równania nazywamy wartościami własnymi macierzy A.5 A M := B A A := BT | M | = 4.35 M := A + B M := A – B M := 2. 3/5 Definicja 18.25 A := B-1 A(1.1) = 2.

pierwsza kolumna podobnie). należy odpowiednią liczbę elementów wpisać jako liczbę wierszy. 1). 4).Mathcad dla Windows cz. a następnie podać wartość trzeciej (ostatniej) składowej wyniku. wartości własne wektory własne ślad macierzy 4/5 eigenvals eigenvecs tr eigenvals(A)= eigenvecs(A)= tr(A) = 3. Ekstrakcja kolumny macierzy (wektora kolumnowego) W trakcie obliczeń macierzowych. 2. 1). którego efektem będzie zastosowania dowolnej funkcji do każdego elementu wektora lub macierzy z osobna. ⎣3. V. do którego należy wpisać numer wiersza i numer kolumny oddzielone przecinkiem.1). W pozycji dolnego indeksu pojawia się wówczas pole ujęte w nawiasy okrągłe. 4. Przy pomocy klawiszy strzałek należy ustawić kursor na pierwszym z nich. Wynikiem tego polecenia jest wektor lub macierz identyczne. 3. do którego należy wpisać numer „wyjmowanej” kolumny. 5. pamiętając o odpowiedniej numeracji (wiersz pierwszy ma indeks o wartości 0. W pozycji górnego indeksu pojawia się wówczas pole ujęte w nawiasy trójkątne. 4. pierwsza kolumna podobnie). Wprowadzanie wektorów i macierzy Należy nacisnąć sekwencję Ctrl-M. Podać wynik.2. zachodzi konieczność „wyjęcia” z macierzy poszczególnych kolumn jako samodzielnych wektorów kolumnowych. Podać wynik. wpisać wartość a następnie klawiszem tabulatora TAB przesunąć kursor na następną pozycję. wektoryzacji. W tym celu należy wpisać nazwę macierzy np. Aby móc to zrobić konieczne jest użycie indeksacji. 3. a miejsca przeznaczone na wpisanie wartości są oznaczone prostokątnymi znakami. Indeksowanie wektora Niekiedy. Jeżeli natomiast ma zostać wprowadzona macierz. 5 17 ⎤ ⎡2 Wprowadzić macierz ⎢ ⎥ a następnie przemnożyć przez wektor (0. -1. następnie lewy nawias kwadratowy [ i do pojawiającego się pola dolnego indeksu wpisać numer składowej. 2. a następnie poniżej uzyskanej strzałki wprowadzić funkcję. 2. 3. Dodać wektory (2. W tym celu należy wpisać nazwę wektora np.5⎦ Zdefiniować wektor v o składowych (2. Aby móc to zrobić konieczne jest użycie indeksacji. w trakcie obliczeń zachodzi konieczność użycia pojedynczego elementu składowego wektora. pamiętając o odpowiedniej numeracji (wiersz pierwszy ma indeks o wartości 0. a jako liczbę kolumn podać wartość 1. krótkim wyrażeniu polecenia. Zostanie utworzony wektor kolumnowy. W przypadku konieczności powrotu do poprzedniego pola należy użyć sekwencji klawiszy Shift-TAB. W tym celu należy wpisać nazwę macierzy np.5 3. Na ekranie pojawi się okno dialogowe zawierające pytanie o liczbę wierszy i liczbę kolumn. 8) oraz wektor y o składowych (3.54 1.9 −12. Zdefiniować wektor v o składowych (4. należy wpisać liczbę wierszy oraz liczbę kolumn. Jest to mianowicie możliwość zapisania w jednym. 2. natomiast każdy element wynikowego wektora lub macierzy jest wynikiem uzyskanym z wprowadzonej funkcji. M a następnie wpisać sekwencję Ctrl-6. -1.-1. Wektoryzacja Jedną z bardzo dogodnych możliwości udostępnianych przez Mathcada jest polecenie tzw. w trakcie obliczeń zachodzi konieczność użycia pojedynczego elementu składowego macierzy. co do rozmiarów z pierwotnymi. . Ćwiczenia 1. Argumentem tej funkcji powinien być odpowiedni wektor lub macierz. szczególnie często podczas transformowania układu odniesienia. W tym celu należy wpisać operator wektoryzacji przy pomocy sekwencji Ctrl-minus. Jeżeli ma zostać wprowadzony wektor. pamiętając o odpowiedniej numeracji (element pierwszy ma indeks o wartości 0). Przemnożyć go następnie przez 2 i dodać do wektora (0. M. Obliczyć iloczyn wektorowy tych dwóch wektorów. 4) oraz (0. następnie lewy nawias kwadratowy [ i zaraz za nim znak apostrofu ‘ . Indeksowanie macierzy Niekiedy. Obliczyć wynik. Utworzony w ten sposób wzorzec wektora lub macierzy jest pusty. -6). 3.

1. -5. 12. -0. Obliczyć kosinusy kierunkowe tego wektora w układzie kartezjańskim. 9. Obliczyć wyznaczniki następujących macierzy oraz macierze odwrotne do nich: ⎡1 2 3⎤ ⎢4 5 6⎥ ⎢ ⎥ ⎢7 8 9 ⎥ ⎣ ⎦ 5/5 a) b) ⎡1 4 7 ⎤ ⎢2 5 8⎥ ⎢ ⎥ ⎢3 6 9⎥ ⎣ ⎦ Porównać oba wyniki. obliczyć wyrażenie 3 4⎥ ⎣ ⎦ ⎣ − sin(α ) cos(α ) ⎦ transformujące BT⋅A⋅B. Rozwiązać układ równań M⋅x = v. 5. 10. Przeanalizować uzyskane wyniki.1.3. Wyznaczyć kosinusy kierunkowe wektora (4. Wyznaczyć normalny wektor jednostkowy. 8. Tor punktu jest opisany w układzie biegunowym równaniem r (ϕ ) = sin 2 (2ϕ ) Obliczyć wektor sieczny łączący dwa punkty toru dla wartości φ1 = π/6 i φ2 = π/3. Przeanalizować różnice pomiędzy wynikami.3) oraz (0. Wyznaczyć wartości własne macierzy ⎡1 2 3⎤ A = ⎢4 5 6⎥ ⎢ ⎥ ⎢ ⎥ ⎣7 8 9 ⎦ Sprawdzić ortogonalność otrzymanej macierzy złożonej z wektorów własnych. C(0. ⎡1 2 ⎤ ⎡ cos(α ) sin(α ) ⎤ oraz B = ⎢ Znając macierze A = ⎢ ⎥ a także kąt α = π/4. Uwaga: przed obliczeniem wektorów wodzących należy równanie trajektorii transformować do układu kartezjańskiego.1).1).0).1. 0.25.2. 0. 11. B(-1. Zwrócić uwagę na błędy numeryczne.5. . 13) oraz sprawdzić. Wyznaczyć wektor jednostkowy prostopadły do wektorów (1. 2). 6. Płaszczyzna jest zadana trzema punktami: A(1. Składowe macierzy M oraz wektora prawych stron v wynoszą odpowiednio: ⎡0 1 2⎤ M = ⎢3 0 2⎥ ⎢ ⎥ ⎢5 3 1 ⎥ ⎣ ⎦ ⎡13 ⎤ v = ⎢ −3⎥ ⎢ ⎥ ⎢ 50 ⎥ ⎣ ⎦ Wskazówka: skorzystać ze wzoru x = M-1⋅v 7.Mathcad dla Windows cz. jakiej ulegną zmianie gdy trzecia składowa wektora zwiększy się do 15.

daje również użytkownikowi możliwość przedstawienia danych i rozwiązań w postaci wykresów. pole wektorowe (Vector). Konkretna postać tych danych zależy od typu wykonywanego wykresu – mogą to być wektory lub macierze liczbowe. wykres przestrzenny powierzchniowy (Surface). wykres słupkowy (Bar). Pierwsza czynność polega na przygotowaniu zbioru wartości wielkości niezależnych (argumentów) oraz albo zbioru wartości wielkości zależnej. w szczególności edytorów tekstu.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 03 01 13. Wykresy płaskie funkcyjne Mathcad tworzy wykresy płaskie jako wizualne przedstawienie powiązanych ze sobą wartości zawartych w dwóch tablicach. trasowanie (Trace). Wszystkie wymienione polecenia mogą być uzyskane za pośrednictwem menu Insert→Graph. na podstawie którego wartości te zostaną obliczone. które będą pełnić rolę zmiennej niezależnej. wstawiany jako ilustracja do innych programów. a niektóre z wykresów mogą także być uzyskane za pośrednictwem klawiatury: odpowiednie skróty klawiszowe są opisane w tabeli Operatory. Drugi etap wykonywania wykresu polega na wywołaniu wzorca danego typu wykresu. wykres biegunowy (Polar). kilka rodzajów wykresów płaskich (2D – dwuwymiarowych) oraz wykresy przestrzenne (3D) a także wykresy warstwicowe. przestrzenny wykres punktowy (Scatter). Do dyspozycji jest m. przy pomocy schowka systemowego. który znacznie ułatwia tworzenie wykresów jest paleta narzędziowa Graph wywoływana poleceniem menu View→Toolbars→Graph. Operatory Opis wykres płaski X-Y (2D) wykres biegunowy Shift–2 Ctrl-7 Klawisz wykres przestrzenny powierzchniowy Ctrl-2 wykres warstwicowy Ctrl-5 1. albo wzoru funkcyjnego. lupa (Zoom). W celu stworzenia płaskiego wykresu zależności funkcyjnej należy: • zdefiniować tablicę wartości rzeczywistych. Na jednym wykresie można przedstawić więcej niż jeden przebieg. a następnie wypełnieniu pustych pól wykresu nazwami odpowiednich zmiennych zawierających wartości wielkości niezależnych i zależnych. Tworzenie wykresów jest podzielone na dwie czynności: przygotowanie danych liczbowych oraz ich wizualizację. . Każdy z wykonanych wykresów może być łatwo. Elementem programu znacznie. Polecenia i typy wykresów dostępne za pośrednictwem tej palety to odpowiednio: wykres X-Y (X-Y plot).03.in. wykres warstwicowy (Contour).2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 3 – wykresy płaskie i przestrzenne Wprowadzenie Program Mathcad 2000 oprócz dużych możliwości obliczeniowych. Postać graficzna wykresów jest bardzo zróżnicowana i może być dobrana w zależności od potrzeb.

które będą pełnić rolę zmiennej zależnej.30 i:0. do środkowego pola osi pionowej należy wpisać nazwę funkcji wraz z argumentem – w tym przypadku jest to f(x). M x(t) := (1 + t) * cos(t / 5 * π) y(t) := (1 + t) * sin(t / 5 * π) . Przykład został zaczerpnięty z oryginalnej instrukcji programu Mathcad.3. aby pokrywały się z wartościami minimalnymi i maksymalnymi wielkości odpowiednio: niezależnej (oś pozioma) i zależnej (oś pionowa). że powinien zastosować automatyczne skalowanie osi. pozostałe pola. Przedstawia on spiralę Archimedesa..55^x→*0. W celu stworzenia płaskiego wykresu zależności parametrycznej należy: • • • zdefiniować wektor wartości rzeczywistych.5 . Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: −7 8.0. 0. znajdujące się na końcach osi. zdefiniować wzór funkcji..45^20-x Shift-2 Klawisz Wygląd i := 0.55x * 0.5.4520-x Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy wypełnić odpowiednie pola: • • • do środkowego pola osi poziomej należy wpisać nazwę wielkości niezależnej – w tym przypadku jest to zmienna X.0. które będą pełnić rolę zmiennej zależnej.159 ×10 −7 0 0 0 x 5 10 10 2. • zdefiniować wzór funkcji. należy zostawić puste – w ten sposób program zostaje poinformowany.M x(t):(1+t)*cos(t/5*Ctrl-Shift-p) y(t):(1+i)*sin(t/5*Ctrl-Shift-p) Klawisz Wygląd i := 0. której wartości pełnią rolę drugiej zmiennej zależnej. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu zależności funkcyjnej. 10 f(x) := 0.Mathcad dla Windows cz. 0.10 f(x):0. że zrezygnowano z tworzenie osobnego wektora wartości wielkości zależnej. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu zależności funkcyjnej. które będą pełnić rolę zmiennej niezależnej (parametru). 30 i := 0 . Polega to na ustawieniu dla poszczególnych osi zakresów tak. zdefiniować wzór funkcji. 2/9 • opcjonalnie stworzyć tablicę wartości funkcji. Wykresy płaskie parametryczne Mathcad tworzy wykresy płaskie jako wizualne przedstawienie powiązanych ze sobą wartości zawartych w dwóch tablicach.5 . warto zwrócić uwagę.. której wartości pełnią rolę pierwszej zmiennej zależnej.10 6 . Przykład został zaczerpnięty z oryginalnej instrukcji programu Mathcad. f ( x) 5 10 7 1. Opis wielkość niezależnej – argument X wzór funkcji wzorzec wykresu płaskiego x:0.5. Opis wektor wartości parametru zmienna zakresowa funkcja zmiennej zależnej x(t) funkcja zmiennej zależnej y(t) i:0.625 ×10 1 . • opcjonalnie stworzyć tablicę wartości funkcji. Na jednym wykresie można przedstawić więcej niż jeden przebieg. której wartości mają zostać przedstawione na wykresie płaskim. którą w układzie kartezjańskim można podać wyłącznie w formie parametrycznej.

. należy zostawić puste – w ten sposób program zostaje poinformowany. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu zależności funkcyjnej. Na jednym wykresie można przedstawić więcej niż jeden przebieg. Wykresy płaskie biegunowe Mathcad tworzy wykresy płaskie jako wizualne przedstawienie powiązanych ze sobą wartości zawartych w dwóch tablicach. którą w układzie kartezjańskim można podać wyłącznie w formie parametrycznej lub uwikłanej. wzorzec wykresu płaskiego Shift-2 3/9 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy wypełnić odpowiednie pola: • • • do środkowego pola osi poziomej należy wpisać nazwę pierwszej wielkości zależnej – w tym przypadku jest to funkcja x(i). W celu stworzenia płaskiego wykresu biegunowego należy: • • zdefiniować wektor wartości rzeczywistych. znajdujące się na końcach osi. do pola po lewej stronie wykresu należy wpisać nazwę wielkości zależnej – w tym przypadku jest to funkcja r(i). Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: 50 23. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: . że powinien zastosować automatyczne skalowanie wykresu.01 .3. Przykład przedstawia hiperbolę.01. znajdujące się na końcach osi. do środkowego pola osi pionowej należy wpisać nazwę drugiej wielkości zależnej – w tym przypadku jest to funkcja y(i). której wartości pełnią rolę zmiennej zależnej – wektora wodzącego.Mathcad dla Windows cz. Opis wektor wartości parametru funkcja zmiennej zależnej r(t) Klawisz i:0. że wartości kąta są określane w radianach. że powinien zastosować automatyczne skalowanie osi. które będą pełnić rolę zmiennej zależnej. • opcjonalnie stworzyć tablicę wartości funkcji. Polega to na ustawieniu dla poszczególnych osi zakresów tak.0. pozostałe pola. które będą pełnić rolę zmiennej niezależnej (kąta) – pamiętać należy. należy zostawić puste – w ten sposób program zostaje poinformowany.5*cos(t)) Wygląd i := 0. 0. π x(t ) : = 1 1 + 1. pozostałe pola. zdefiniować wzór funkcji.Ctrl-Shift-p x(t):1/(1+1.5 50 40 − 26 20 0 x( i) 20 40 31 3.5 ⋅ cos(t ) wzorzec wykresu biegunowego Shift-7 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy wypełnić odpowiednie pola: • • • do pola pod wykresem należy wpisać nazwę wielkości niezależnej – w tym przypadku jest to zmienna i.5 y( i) 0 − 28. aby pokrywały się z wartościami minimalnymi i maksymalnymi wielkości odpowiednio: pierwszej zależnej (oś pozioma) i drugiej (oś pionowa).

W celu stworzenia wykresu warstwicowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. Przykład przedstawia powierzchnię siodłową. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane.y). które odpowiadają osiom poziomym. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane. 4/9 120 150 r( t) 90 3 2 1 60 30 3 180 210 240 0 0 0 330 300 270 t 4. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f 5. W razie potrzeby wykreślona powierzchnia może mieć usunięte linie przesłaniane. W celu stworzenia przestrzennego wykresu powierzchniowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. Wykresy warstwicowe Mathcad tworzy przestrzenne wykresy warstwicowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie warstwic powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) wzorzec wykresu przestrzennego powierzchniowego Klawisz f(x. W razie potrzeby wykreślone warstwice mogą być pokolorowane z uwzględnieniem ich wartości. y ) : = x 2 − y 2 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f . które odpowiadają osiom wykresu. . Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu warstwicowego zależności funkcyjnej.Mathcad dla Windows cz. a ponadto może być pokolorowana z uwzględnieniem warstwic. Przykład przedstawia warstwice powierzchni siodłowej.3.y):x^2-y^2 Ctrl-2 Wygląd f ( x. Poniżej przedstawiono przykład wykonania przestrzennego wykresu powierzchniowego zależności funkcyjnej. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. a nie f(x. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. Wykresy przestrzenne powierzchniowe Mathcad tworzy przestrzenne wykresy powierzchniowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową.

Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) Klawisz f(x.3. a nie f(x.Mathcad dla Windows cz.y). a nie f(x.y):x^2-y^2 Ctrl-5 5/9 Wygląd f ( x. Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f . Przykład przedstawia powierzchnię siodłową. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f 6.y).y):x^2-y^2 Wygląd f ( x. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) wzorzec wykresu przestrzennego powierzchniowego Klawisz f(x. y ) : = x 2 − y 2 Wzorzec przestrzennego wykresu punktowego należy wybrać z palety narzędziowej Graph. Wykresy przestrzenne punktowy Mathcad tworzy przestrzenne wykresy punktowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. które odpowiadają osiom poziomym. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f . Poniżej przedstawiono przykład wykonania przestrzennego wykresu punktowego zależności funkcyjnej. W celu stworzenia przestrzennego wykresu punktowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. y ) : = x 2 − y 2 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f .

albo poprzez zadanie dwóch macierzy rzeczywistych. Przykład przedstawia powierzchnię siodłową. y ) : = x 2 − y 2 Wzorzec przestrzennego wykresu punktowego należy wybrać z palety narzędziowej Graph. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f Należy zwrócić uwagę. 5] x [-5 .3.y). Uzyskuje się funkcję wektorową: . Wykres pola wektorowego Mathcad tworzy płaskie wykresy pola wektorowego dostarczając dane do wykresu na dwa sposoby: poprzez zadanie macierzy wartości zespolonych. 5] stosując podział dziedziny na 20 wartości w każdym kierunku. gdyż są one przesłaniane podstawą słupków.y):x^2-y^2 Wygląd f ( x. Poniżej jest to przedstawione na przykładzie. Zadana jest funkcja postaci: f ( x. gdyż – w trakcie wykonywania wykresu – one stanowią wartości współrzędnych poziomych. a nie f(x. Można natomiast wykorzystać tą cechę do wizualizacji brył zdefiniowanych funkcyjnie lub punktowo. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. Wykresy słupkowy Mathcad tworzy przestrzenne wykresy słupkowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. W pierwszym przypadku składową poziomą wektora stanowi część rzeczywista liczby. y ) : = −1 (x 6 + y 6 + 0. pionowa – w macierzy drugiej.Mathcad dla Windows cz. składową pionową – część urojona. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) Klawisz f(x. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane. 8. Poniżej przedstawiono przykład wykonania przestrzennego wykresu słupkowego zależności funkcyjnej. że wykres ten niezbyt nadaje się do prezentacji powierzchni o wartościach ujemnych. W przypadku drugim składowe są dostarczane odpowiednio: pozioma – w macierzy pierwszej. W tym celu oblicza się gradient funkcji (szczegóły opisane są w miniskrypcie nr 5 „Analiza matematyczna”). które odpowiadają osiom poziomym. W celu stworzenia przestrzennego wykresu słupkowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. 6/9 7. Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f . W trakcie przygotowywania danych do wykresu pamiętać należy o odpowiednim odwzorowaniu dziedziny rzeczywistego zagadnienia na numery wierszy i kolumn macierzy.01 ) 6 Należy przedstawić pola wektorowe jej gradientu w przedziale [-5 .

.indeks kolumn macierzy. . że wzory te nie są zamienne.funkcja zwracająca liczbę wierszy macierzy (wraz z wierszem zerowym!). . Wbrew wyglądowi nie jest to indeks i przemnożony przez 1. . Odwzorowanie jest liniowe: xmax − xmin ⋅ i + xmin cols (M ) − 1 y − ymin y : = max ⋅ j + ymin rows (M ) − 1 x := gdzie: xmax. ale ciągły zapis 1i bez znaku mnożenia w środku. . xmin ymax. ⎡ ⎢ ⎢ g ( x. y ( j ))1 Należy szczególną uwagę zwrócić na właściwe wpisanie czynnika urojonego 1i. 10 ⋅i − 5 20 10 ⋅ j −5 y( j) : = 20 x(i ) : = Dla rozważanego tu przypadku wzory te przyjmują postać: Należy zwrócić uwagę. w której umieszczone będą wartości gradientu.zakresy zmienności zmiennej niezależnej x.3. . ymin M i j rows cols . j : = g ( x(i ).01 ⎥ ⎥ ⎦ x5 7/9 ( ( 6 ) ) 7 6 Mając zdefiniowaną funkcję gradientową należy przystąpić do odwzorowania numerów wierszy i kolumn na wartości współrzędnych (x.indeks wierszy macierzy.y) początkowej funkcji f(x. y ( j ))0 + 1i ⋅ g ( x(i ). Można teraz przystąpić do generowania wartości macierzy: M i . gdyż występują w nich różne indeksy. Po wywołaniu wzorca wykresu pola wektorowego i wpisaniu nazwy macierzy (bez indeksów!) otrzymuje się następujący wykres: M co odpowiada polu gradientowemu g(x.y): .y).zakresy zmienności zmiennej niezależnej y.Mathcad dla Windows cz.01 ⎥ ⎥ ⎥ y5 ⎥ 7 6 6 x + y + 0. y ) : = ⎢ ⎢ ⎢ ⎢ ⎢ ⎣ ⎤ ⎥ x 6 + y 6 + 0.funkcja zwracająca liczbę kolumn macierzy (wraz z kolumną zerową!).macierz.

5] x [-1. Wykres wyskalować liniowo. π/6. π/4. 1.2. .3.5 . Narysować wykres funkcji f ( x .5 . 2. 1.01⎟ ⎝ ⎝ 50 ⎠ ⎠ gdzie parametr t zmienia się od 0 do 100.3. π/2.045t ⋅ ⎜ sin ⎜ t ⋅ ⎟ + 0. każda z dwoma odcinkami skalowania logarytmicznego. Wielkość wykresu 15 wierszy x 30 kolumn. natomiast obie osie są skalowane logarytmicznie w zakresach od 1 do 100. 1. 5. y ) = sin( x 2 + y 2 ) nad obszarem [-1. wprowadzić siatkę odniesienia składającą się z 10 linii na każdą oś.y). Narysować wykres funkcji y = x sin( x ) gdzie x zmienia się od –4π do 4π. Zbadać wpływ wartości parametru k (1.Mathcad dla Windows cz. π/3. Narysować wykres parametryczny wg następujących wzorów: x = 10t / 50 ⎛ ⎛ π ⎞ ⎞ y = 1. 8/9 f Jak widać z wykresów pole wektorowe dobrze uwidacznia głęboki lej funkcji f(x.5]. Narysować wykres parametryczny wg następujących wzorów (figury Lissajous): t ⎞ ⎛ x = sin ⎜ 2π ⎟ ⎝ 50 ⎠ t ⎛ ⎞ y = cos⎜ 2kπ + ϕ⎟ ⎝ ⎠ 50 gdzie parametr t zmienia się od 0 do 300.4.6) oraz fazy ϕ (0. π) na kształt wykresu.5. 4. exp( x ) x2 gdzie x zmienia się od 1 do 6. Ćwiczenia Niektóre przykłady zaczerpnięto z oryginalnej instrukcji programu MathCAD. Narysować wykres funkcji y= 3.

9. k) = cos2(kφ) dla wartości k = 2. W przedziale zmienności [0 . 6. W przedziale zmienności [0 . 5]. Funkcję gradientu obliczyć ręcznie.Mathcad dla Windows cz. y ) = − x ⋅ y nad obszarem [–5 .5 . 7. Wykonać wykres powierzchniowy. 8.3. Narysować wykres funkcji y = log(x) w przedziale [0. warstwicowy funkcji: f ( x. y ) := 1 x +y +1 2 2 cos x + y ( 2 2 ) Następnie wykonać wykres wektorowy gradientu funkcji f.01 wykonać wykres biegunowy funkcji r(φ. 4. aby na wykresie nie występowały załamania. 3. Dyskretyzację zmienności φ przyjąć na tyle dużą. Porównać postać wykresów. 2π] z dyskretyzacją 0. 100]. 5] x [–5 . 2π] wykonać wykres biegunowy funkcji r(φ) = cos2(φ). . 10. Narysować wykres funkcji 9/9 f ( x. 5.

gdyż jest to niezbędne z uwagi na sposób poszukiwania pierwiastka: metodę siecznej.zmienna) TOL ERR Given Find Minerr Ctrl-= Ctrl-# < Ctrl-( > Ctrl-) Wygląd root( x2-ex . x ) TOL := 10-5 ERR = 2. z ) ≈ ≠ < ≤ > ≥ 1. która jest niewiadomą. który znajduje się na pograniczu: jest przede wszystkim programem numerycznym.22 ⋅ 10-16 Given Find( x . y . Mathcad 2000 jest programem. Przed wywołaniem funkcji należy zainicjować niewiadomą zmienną przybliżoną wartością rozwiązania.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 04 01 20. ale nie zawsze możliwe do zrealizowania poszukiwanie rozwiązań ścisłych oraz poszukiwanie przybliżonych rozwiązań liczbowych. Poniżej przedstawiony jest przykład rozwiązania równania z jedną niewiadomą. Pierwszym parametrem jest wyrażenie. Możliwe jest dwojakie postępowanie: najbardziej pożądane. w drugim – programów numerycznych. Dalsze postępowanie jest następujące: . Operatory i polecenia Opis rozwiązanie równania z jedną niewiadomą dokładność residuum całkowity kwadrat reszt błędów początek układu równań lub nierówności funkcja rozwiązująca funkcjonał minimalizujący residua w poszczególnych równaniach lub nierównościach relacja równości relacja nierówności relacja mniejszości relacja mniejszości lub równości relacja większości relacja większości lub równości Klawisz root(wyrażenie.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 4 – równania i układy równań Wprowadzenie Rozwiązywanie równań algebraicznych jest zadaniem. ale – poprzez wbudowanie niewielkiej biblioteki symbolicznej – jest zdolny do wykonywania podzbioru operacji symbolicznych. drugim . twórcy programu rozdzielili rozwiązywanie równań z jedną niewiadomą od rozwiązywania układu równań. Równanie ma postać: ex − x2 = 0 Z uwagi na to. z ) Minerr( x . które często staje przed inżynierem. którego wartość należy wyzerować. y . W pierwszym przypadku celowe jest stosowanie programów symbolicznych. Równania z jedną niewiadomą Podstawową funkcją rozwiązującą równania z jedną niewiadomą jest dwuargumentowa funkcja root. Funkcja jako zwraca wartość znalezionego pierwiastka. Definiowanie układu równań wymaga wykonania pewnych dodatkowych czynności w stosunku do pojedynczego równania z jedną niewiadomą. W niniejszym miniskrypcie rozwiązywanie symboliczne równań nie będzie omawiane.03. że nie ma żadnych przesłanek wskazujących przybliżone położenie pierwiastka zdecydowano zainicjować poszukiwania w okolicach wartości 0. Z tego też powodu oraz z uwagi na złożoność zagadnienia.zmienna.

Definicja ciągu była następująca: przedzial := −5 . że mogą istnieć inne wartości pierwiastków i ich znalezienie jest konieczne. wywołuje się funkcję root podając zdefiniowaną funkcję jako pierwszy parametr. Po odpowiednim sformatowaniu wykresu . 2..1 . W przypadku innych przedziałów krok ciągu powinien być kompromisem pomiędzy dokładnością wykonania wykresu. jeżeli jest ich więcej niż jeden. Dysponując powyższym ciągiem wykonano wykres płaski (2D) zależności f(x) w przedziale [-5.704 W powyższym przypadku wynik jest podawany bezpośrednio i nie może być stosowany w dalszych obliczeniach.181 2 1 f ( przedzial) 0 − 0. sugeruje się zastosować wykres rozwiązywanego równania w celu określenie przybliżonych wartości pierwiastków. 0].Mathcad dla Windows cz. która ma być wyzerowana definiuje się jako funkcję jednej zmiennej: f ( x) := e − x x 2 W przypadku. które następnie można użyć do zainicjowania procedury root. Krok ciągu w tym przypadku przyjęto 0. −4. x) = −0. 0]. aby prawa strona była równa zeru i z uwagi na wygodę wprowadzania wzoru lewą stronę równania. należy użyć nieco innej formy wyrażenia i zapamiętać wynik w zmiennej: wynik := root ( f ( x) . . a obciążeniem pamięci.9.976 1 6 −5 5 4 3 2 1 0 − 14 przedzial − 1. (Uwaga: zakresy osi na powyższym wykresie są określone automatycznie przez program). 2/6 1. która ma być wyzerowana definiuje się jako funkcję jednej zmiennej: f ( x) := e 3 − sin ⎛ x⎞ ⎜2 2 ⎝ ⎠ x 2. Dalsze postępowanie jest następujące: 1. Jeżeli natomiast znaleziony pierwiastek jest wynikiem pośrednim i musi być użyty w dalszych obliczeniach. Równanie ma postać: ex ⎛3 ⎞ = sin ⎜ x ⎟ 2 ⎝2 ⎠ Należy znaleźć wszystkie pierwiastki znajdujące się w przedziale [-5. niewiadomą inicjuje się wartością 0: x := 0 3. z uwagi na wygodę i niezawodność wprowadzania wzoru lewą stronę równania.704 Znaleziony wynik nie musi wyczerpywać wszystkich pierwiastków równania. Poniżej jest zamieszczony przykład ilustrujący tą metodę.dołożono siatkę odniesienia . Jeżeli z postaci równania (np. x) W tym przypadku można też uzyskać informację o wartości pierwiastka sprawdzając wartość zmiennej wynik: wynik = −0.można było odczytać przybliżoną wartość pierwiastka. w której prawa strona jest równa 0. 0 3. definiuje się ciąg arytmetyczny. gdyby obie strony równania były niezerowe.4. równanie przekształca się do takiej postaci. wielomian wyższego stopnia) wynika. należy przekształcić je do takiej postaci. a symbol niewiadomej jako parametr drugi: root ( f ( x) . który równomiernie podzieli przeszukiwany przedział.776 ×10 Jak widać z powyższego wykresu przybliżone wartości pierwiastków mogą być oszacowane jako -4 oraz -2. 1.

0001 wynik1 -4. niewiadomą inicjuje się znalezioną przybliżoną wartością pierwszego pierwiastka: x1 := −4 3/6 5.20243 -4.0001 W zamieszczonej poniżej tabeli zamieszczono różne wartości TOL oraz odpowiadające im wartości pierwszego pierwiastka i residuum funkcji. a nie dokładność znalezionego pierwiastka! 2.18387 -4. określającą residualną dokładność rozwiązania. residuum.1000 0. Następnie definiuje się blok równań i nierówności.184 wynik2 = −2. na ile dokładne są uzyskane rozwiązania. TOL 0. poszukuje się dokładniejszej wartości tego pierwiastka: wynik1 := root ( f ( x) .34458 10–3 -1.18371 f(wynik1) 0. czy dla równania L(x) = 0 zachodzi: L( pierwiastek ) ≤ TOL gdzie TOL jest specjalną zmienną. Układy równań i nierówności Układy równań i nierówności algebraicznych rozwiązywane są metodą przybliżoną. Standardowo wartość zmiennej TOL wynosi TOL = 1 × 10 −3 Można ją zmieniać poprzez podstawienie nowej wartości np. które znajdują się w układzie. Należy jednak zawsze pamiętać.36839 10–4 5. mając oba rozwiązania można sprawdzić znalezione wartości: wynik1 = −4. x2) 8. Jeżeli zostanie znaleziony wynik.0100 0.50087 10–9 Jak z powyższego widać. to podawany jest w formie wektora rozwiązań. W celu precyzyjniejszego uwidocznienia różnic zwiększono dokładność wyświetlania wyniku poprzez ustawienie w menu Format→Result→Number format→Number of decimal places wartości 5.134 Powstaje oczywiście pytanie. Polega to na sprawdzeniu.Mathcad dla Windows cz. przy pomocy odpowiedniej funkcji uruchamia się procedurę wyszukiwania rozwiązania. 4. czy uzyskana dokładność znalezionego pierwiastka jest wystarczająca. a na koniec. x) 6. Stosowana w programie Mathcad 2000 procedura siecznych posługuje się kryterium resztowym (residualnym) do stwierdzenia. Podobnie. że wartość parametru TOL określa zawsze dokładność zerowania równania (czyli tzw. w niektórych przypadkach zmniejszenie wartości TOL może – paradoksalnie – prowadzić do pogorszenia wyników.2000 0.0010 0. Układ równań ma postać: ⎧cos( x) + x − y = 0 ⎨ 2 2 ⎩x + y − 4 = 0 . poszukuje się dokładniejszej wartości tego pierwiastka: wynik2 := root ( f ( x2) . TOL := 0.02794 2.4. resztę równania). jak w przypadku pojedynczego równania z jedną niewiadomą wymagane jest zainicjowanie przybliżonych wartości dla wszystkich niewiadomych. Uzyskano w ten sposób wyświetlanie wyników z dokładnością do 5 cyfr po znaku dziesiętnym.00016 10–4 -3.18364 -4.18729 -4. niewiadomą inicjuje się znalezioną przybliżoną wartością drugiego pierwiastka: x2 := −2 7. Poniżej zamieszczono przykład prostego układu równań.

ale wartości reszt poszczególnych równań.5 y := −1.5) oraz (x = 1. w jakiej występują na liście argumentów funkcji Find. y ) = ⎜ 2 2 x := 1 y := 1.466 ⎞ ⎝ −1.4. który ułatwi znalezienie właściwych wartości inicjujących zmienne. Zmienna ta jest bezpośrednią realizacją funkcjonału najmniejszych kwadratów.814 10–8 . x1( t) 1 2 2 Z powyższego wykresu można ustalić. tak i tutaj warto wykonać wykres. jak w przypadku równań z jedną niewiadomą kryterium oceny znalezionego rozwiązania nie jest dokładność wyznaczenia pierwiastków.762 10–7 5.5 Given 0 cos ( x) + x − y x +y −4 Find( x. Dla rozpatrywanego tu przykładu wartości ERR były następujące: • • zestaw 1: zestaw 2: 4. której nie można sprowadzić do postaci funkcyjnej. Po zainicjowaniu zmiennych należy zdefiniować blok równań.565 ⎠ Należy zwrócić uwagę. dla obu zestawów inicjujących. y = –1. który rozpoczyna się słowem kluczowym Given. która zawiera sumę poszczególnych kwadratów reszt.5 Given cos ( x) + x − y x +y −4 Find( x.416 4 t ∈ [ 0. Syntetycznym kryterium. Pierwsze równanie łatwo można sprowadzić do postaci funkcyjnej (jawnej): y = cos( x) + x W przypadku drugiego równania (okrąg o promieniu 2) występuje postać uwikłana. rozwiązanie zadania wygląda następująco: Zestaw 1 Zestaw 2 x := −1. Podobnie.Mathcad dla Windows cz.5. że przybliżone (inicjujące) pary rozwiązań to: (x = –1. 2π ) Dla takich dwóch przebiegów można wykonać wykres płaski (2D): 1. a kończy – po ostatnim równaniu lub niewiadomej – poleceniem znalezienia wyniku: Find lub Minerr. 4/6 Podobnie. Pozostaje więc jedynie zapis parametryczny: ⎧ x(t ) = 2 cos(t ) ⎨ ⎩ y (t ) = 2sin(t ) 2 1 0 f ( x) y1( t) 1 2 3 − 2.999 2 −2 1 0 x .5). jak w przypadku bardziej skomplikowanych równań z jedną niewiadomą. że znalezione pierwiastki są umieszczane w wektorze rozwiązań w takiej kolejności.245 ⎞ ⎝ 1. W całości.361 ⎠ ⎛ 1. y ) = ⎜ 2 2 0 0 0 ⎛ −1. y = 1. które służy do całościowej oceny jakości rozwiązania jest zmienna systemowa ERR.

wartość końcowa. iż suma kwadratów reszt zestawu 2 jest mniejsza niż w przypadku zestawu 1 wcale nie wypływa wniosek. Wręcz przeciwnie. 1. 1. –0. każdej wyznaczonej przez trzy punkty: Π1: (0. 0).5 ⋅ sin( β ) = 0. Znaleźć dodatnie pierwiastki równania 8x2 − 2 = sin( x) 4x2 + 1 6. następnie z nich wyprowadzić wektor normalny do płaszczyzny. (2.000 zł. y = 0.0) i promieniu r = 1 oraz do prostej wyznaczonej przecięciem się płaszczyzn Π1 i Π2.000 zł.liczba przyjętych jednostek czasu. równanie bankierów: p (1 + i ) n (1 + i ) +r i n −1 − f =0 gdzie: p .rata. gdyż zaciągnięto kredyt).5) (4. Mamy dwie możliwości. równania te wraz z równaniem sfery tworzą układ.5) Wskazówka: dla każdej płaszczyzny wyznaczyć przy pomocy znanych punktów wektory leżące wewnątrz płaszczyzny.4.6 . Rozwiązać układ równań t ⎞ ⎛ x = sin ⎜ 2π ⎟ ⎝ 50 ⎠ t ⎛ ⎞ +ϕ ⎟ y = cos ⎜ 2π ⎝ 50 ⎠ względem zmiennych t oraz φ przy warunkach x = 0.stopa procentowa w przyjętej jednostce czasu. którą należy spłacać kredyt? Wskazówka: wykorzystać tzw. 0.8 ⎨ ⎩cos(α ) + 0. Po otrzymaniu rozwiązania sprawdzić przez podstawienie.wartość początkowa. f = 0 (zero. Samochód osobowy kupowany za gotówkę kosztuje 46. f . Należy rozwiązać równanie bankierów względem raty r.0. W rozpatrywanym przypadku: p = –46. i . a później z niego i z warunku zawierania w sobie podanych punktów wyznaczyć równanie każdej płaszczyzny. i = 0. –3). którego rozwiązaniem są współrzędne poszukiwanego punktu wspólnego. (1. Jaka jest przewidywana wielkość miesięcznej raty. 7. gdyż nie ma żadnych umorzeń kredytu). 8. który oferuje oprocentowanie lokat w wysokości 16% w skali roku. 1. 4. Dysponujemy oszczędnościami w wysokości 10. Obliczyć wszystkie pierwiastki równania x 4 − x3 − 7 x 2 + x + 6 = 0 3. Obliczyć wszystkie pierwiastki równania x2 + 6 x − 4 = 0 2.2 Wartości początkowe przyjąć według własnego uznania.5) (1. Znaleźć co najmniej jeden punkt wspólny należący do sfery o środku (0. 2.28/12 (dzielone przez 12. czy układ równań jest spełniony. Na zakup został wzięty kredyt na 60 miesięcy oprocentowany w skali roku na 28%.3. gdyż ze stopy rocznej należy przejść na miesięczną). 0. 5/6 Nie należy zapominać. 5. w niektórych przypadkach może być na odwrót! Ćwiczenia 1. Druga . r . n . n = 60 (liczba miesięcy). Pierwsza polega na złożeniu pieniędzy w banku. że rozwiązanie 2 jest dokładniejsze. 8.Mathcad dla Windows cz. –3) Π2: (0. 5. że z faktu.5 ⋅ cos( β ) = 0.000 (ujemne. Rozwiązać układ równań ⎧sin(α ) + 0.

1340 zł/kWh cena niezbędnego pieca akumulacyjnego 10.000 zł sprawność grzejnika akumulacyjnego 100% cena oleju opałowego 1.4.000 zł lub w całości po 11 miesiącach w wysokości 12. Jaki maksymalny kredyt na 60 miesięcy spłacany w ratach miesięcznych może zaciągnąć? Stopa roczna oprocentowania kredytów wynosi 27%. który z powyższych systemów jest najtańszy. pożyczki na 11 miesięcy. 6/6 możliwość to udzielenie sąsiadowi. Pracownik może przy swoich dochodach spłacać maksymalnie 200 zł miesięcznie rat kredytowych. .000 zł sprawność pieca olejowego 92% cena węgla 400 zł/tonę wartość opałowa węgla 28 MJ/kg cena kotłowni węglowej wraz z grzejnikami 16.Mathcad dla Windows cz. Wskazówka: a) rozłożyć koszt zakupu kotłowni lub pieca akumulacyjnego na raty w okresie 20 lat przyjmując stopę oprocentowania lokat długoterminowych 18%. Rozważane są trzy warianty ogrzewania: prądem (licznik dwutaryfowy). Dom wymaga ogrzewania w zimie.000 zł sprawność pieca węglowego 80% Zakładając czas eksploatacji wybranego systemu przez 20 lat ustalić. Sąsiad deklaruje dwa warianty spłaty pożyczki: w równych ratach po 1. Parametry ekonomiczne są następujące: cena energii elektrycznej (II taryfa) 0. który otwiera warsztat. lekkim olejem opałowym oraz węglem.6 MJ 10.6 zł/dm3 wartość opałowa oleju opałowego 40 MJ/dm3 cena kotłowni olejowej wraz z grzejnikami 25. 9.200 zł. b) przelicznik: 1 kWh = 3. Niezbędna ilość energii cieplnej wynosi 180 GJ w sezonie. Który z trzech wariantów inwestycyjnych jest najbardziej opłacalny? Wskazówka: z równania bankierów wyliczyć oprocentowanie obu wariantów pożyczki dla sąsiada i porównać z oprocentowaniem w banku. Podać średni koszt sezonu wraz z amortyzacją urządzeń.

. Gradient pola skalarnego f jest prostopadły do linii (powierzchni) ekwipotencjalnej tego pola. W przypadkach nietypowych pozwala to zaś na zdefiniowanie dowolnych operatorów. laplasjan itd. Pozostałe operatory muszą być zdefiniowane przez użytkownika. . jaka jest w danej sytuacji potrzebna. Przykłady typowych wektorowych operatorów analitycznych są podane w pliku vctrdiff. który wraz z innymi przykładami jest dostarczany z programem. Z operatorów wbudowanych Mathcad 2000 posiada jedynie pochodną w punkcie oraz całkę oznaczoną.mcd.03. Gradientem funkcji f nazywamy wektor g o współrzędnych równych odpowiednio pochodnym cząstkowym funkcji f. w takiej postaci. Nazwa pola solenoidalnego pochodzi stąd. Definicja 1. Cecha ta jest jednocześnie słabą i silną stroną programu. az] nazywamy pole skalarne div a określone w układzie ortokartezjańskim następującym wzorem: div a = ∂ ax ∂ a y ∂ az ∂a ∂a ∂a + + = i ⋅ + j⋅ + k ⋅ ∂x ∂y ∂z ∂x ∂y ∂z Pole wektorowe. nazywamy polem bezźródłowym lub solenoidalnym. Dywergencją (albo rozbieżnością) pola wektorowego a = [ax. natomiast w odniesieniu do procedur różniczkowania numerycznego błędy te są duże. Stabilność i dokładność takich rozwiązań jest o wiele większa. że nie jest równy zeru. którego dywergencja jest w każdym punkcie równa zeru. Twierdzenie 2. takich jak gradient. W sytuacjach typowych konieczność definiowania typowych operatorów jest uciążliwa i opóźnia wykonanie obliczeń. ⎥ ⎣ ∂x ∂y ⎦ ⎡ ∂f ∂f ∂f ⎤ grad f = ⎢ .2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 5 – analiza matematyczna Wprowadzenie W trakcie obliczeń inżynierskich często staje się przed zadaniem obliczenia zarówno prostych pochodnych i całek. W przypadku procedur całkowania błędy te nie są znaczne. że za wszelką cenę należy unikać numerycznego rozwiązywania zagadnień różniczkowych. rotacja. Potencjałem skalarnym pola wektorowego a nazywamy taką funkcję skalarną ϕ. lecz starać się przekształcić je w równoważne zagadnienia całkowe. Płynie stąd wniosek.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 05 01 28. że pole elektryczne wytworzone w wyniku przepływu stałego prądu przez solenoid (cewkę) ma właśnie rozbieżność równą zeru. Definicja 3. dla której zachodzi: a = grad φ Definicja 4. jak i bardziej skomplikowanych operatorów. Numeryczne realizacje operacji analitycznych obarczone są nieuniknionymi błędami. co zapisujemy: f : R2 → R ⎡ ∂f ∂f ⎤ grad f = ⎢ . ay. ⎥ ⎣ ∂x ∂y ∂z ⎦ f : R3 → R Gradient wyznacza kierunek największego przyrostu funkcji f pod warunkiem. dywergencja.

nazywamy polem wektorowym bezwirowym. której tworząca opisana jest funkcją y=f(x). w przedziale x∈<a.Mathcad dla Windows cz. Własności dywergencji: 2/7 1. Twierdzenie 6. α. w przedziale t∈<t0.t1>: L=∫ t0 t1 ( x′(t ))2 + ( y′(t ))2 dt Twierdzenie 11. Dowolne pole wektorowe jest sumą pola potencjalnego i pola solenoidalnego. y=y(t). Laplasjanem pola skalarnego ϕ nazywamy dywergencję pola wektorowego potencjalnego a = grad ϕ o potencjale ϕ i oznaczamy ∆φ = div grad φ Definicja 8. Pole wektorowe bezwirowe określone w obszarze powierzchniowo jednospójnym jest polem potencjalnym.t1>: V =π t0 ∫ ( y(t )) t1 2 x′(t )dt . w przedziale x∈<a. Liniowość div(α a + β b) = α div a + β div b 2.b>: L= x1 x0 ∫ 1 + ( f ′( x) ) dx 2 Długość łuku dla krzywej opisanej zależnością parametryczną x=x(t).5. której tworząca opisana jest zależnością parametryczną x=x(t). Długość łuku dla krzywej opisanej zależnością funkcyjną y=f(x). Rotacją (albo wirowością) różniczkowalnego pola wektorowego a = [ax. div(φ a) = φ div a + (grad φ ) ⋅ a gdzie: a. Twierdzenie 10. β – stałe skalary. w przedziale t∈<t0. Twierdzenie 5. b – różniczkowalne pola wektorowe. Objętość bryły obrotowej. którego rotacja jest w każdym punkcie równa zeru. az] nazywamy pole wektorowe rot a przyporządkowane danemu polu a i określone w układzie ortokartezjańskim wzorem: ⎛ ∂ a ∂ a y ⎞ ⎛ ∂ ax ∂ az ⎞ ⎛ ∂ a y ∂ ax ⎞ − − rot a = ⎜ z − ⎟i+⎜ ⎟k ⎟ j+⎜ ∂z ⎠ ⎝ ∂z ∂x ⎠ ⎝ ∂x ∂y ⎠ ⎝ ∂y Pole wektorowe. Definicja 7. y=y(t). Twierdzenie 9. ϕ – różniczkowalne pole skalarne.b>: V = π ∫ f 2 ( x)dx a b Objętość bryły obrotowej. ay.

Dokonuje się tego przy pomocy następującego wyrażenia: f ( x) := d 5 4 x +x +3 dx ( ) Wówczas wartość funkcji pochodnej w punkcie x = 2 wynosi: f ( 2) = 112 . zdefiniować funkcję pochodną. którym jest znak pytajnika ?. w którym pochodna ma zostać obliczona.Mathcad dla Windows cz. o ile nie zostało to wcześniej dokonane. której tworząca opisana jest zależnością parametryczną x=x(t).5. której tworząca opisana jest funkcją y=f(x). którą można następnie stosować przy różnych wartościach zmiennej niezależnej. 3/7 Pole powierzchni obrotowej. • należy wpisać polecenie różniczkowania.t1>: S = 2π ∫ y (t ) t0 t1 ( x′(t ) )2 + ( y′(t ) )2 dt Operatory i polecenia Opis operator pochodnej w punkcie Klawisz Wygląd ? d 3 x dx operator całki oznaczonej Shift-7 ∫ xdx a ∑ ∏ b sumowanie wg zakresu (szereg) Shift-4 mnożenie wg zakresu Shift-3 1. zamiast liczyć wartość pochodnej w pojedynczym punkcie. • zmiennej. y=y(t). względem której jest różniczkowane wyrażenie należy nadać wartość równą punktowi. Jeżeli różniczkowane jest wyrażenie złożone należy wówczas ująć je w nawiasy. na ekranie pojawi się wówczas symbol pochodnej z pustymi polami. w przedziale x∈<a. Poniżej przedstawiono przykład ilustrujący powyższy sposób: x := 2 d 5 4 x + x + 3 = 112 dx ( ) Można też ewentualnie. której wyrażenie jest różniczkowane. W celu obliczenia wartości pochodnej w danym punkcie należy: • zdefiniować wartości wszystkich zmiennych występujących w różniczkowanym wyrażeniu. Różniczkowanie numeryczne Mathcad 2000 jako program numeryczny jest zdolny policzyć jedynie przybliżoną wartość pochodnej w danym punkcie. Pamiętając o ograniczonej dokładności różniczkowania numerycznego należy podchodzić do tej możliwości bardzo ostrożnie. w przedziale t∈<t0. Twierdzenie 12. do których należy wpisać różniczkowane wyrażenie oraz zmienną względem.b>: S = 2π ∫ f ( x) 1 + ( f ′( x) ) dx 2 a b Pole powierzchni obrotowej.

nieciągłości lub bardzo szybkie zmiany (duże wartości pierwszej pochodnej) to wynik całkowania może być niedokładny.143 ⌡0 π Mathcad 2000 do obliczania całek oznaczonych używa metody Simpsona.Mathcad dla Windows cz. Wzór oczywiście jest nieznany. więc nie jest możliwe zastosowanie prostego wzoru potęgowego. z podanymi granicami całkowania. . Całkowanie numeryczne Mathcad 2000 jako program numeryczny może realizować wyłącznie całkowanie oznaczone tj. Należy pamiętać. Odpowiada to pojęciu szeregu.. 100 ∑ (2⋅i) = 1. Funkcja pierwotna uzyskana metodami analitycznymi wynosi: g ( x) := −cos ( x) Porównując wynik ścisły z przybliżonym można sprawdzić. Poniżej zamieszczono przykład polegający na obliczeniu sumy pierwszych 100 liczb parzystych: i := 1 . które w każdym miesiącu mogą być różne. dla kilku wybranych wartości. Poniżej zamieszczono przykład polegający na obliczeniu rocznej inflacji na podstawie znanych wartości miesięcznych. W celu wprowadzenie całki należy wpisać znak Shift-7 po czym na ekranie pojawi się symbol całki oznaczonej z pustymi polami. 4/7 2. Stosując powyższy operator można zbudować funkcję. Jeżeli w przedziale całkowania występują osobliwości. • wyrażenie całkujące musi być pojedynczą zmienną (nie można używać złożonych wyrażeń całkujących). która – z dokładnością do stałej – zachowuje się jak funkcja pierwotna. Mnożenie według zakresu – produkty Mnożenie wg zakresu polega na wymnożeniu przez siebie wartości wprowadzonego wyrażenia dla kolejnych wartości indeksu (zakresu). Do wyrażeń całkowych stosują się następujące ograniczenia: • granice całkowania muszą być liczbami rzeczywistymi (nie mogą być zespolone ani czysto urojone). do których należy wpisać granice oraz wyrażenie całkowane i zmienną całkującą.5. • za wyjątkiem zmiennej całkującej wszystkie inne zmienne występujące w całkowanym wyrażeniu muszą mieć nadane wartości. Poniżej przedstawiono sposób tworzenia funkcji pierwotnej: ⌠ f ( x) := ⎮ sin ( t) dt ⌡0 x Dolna granica całkowania może być ustalona dowolnie. czyli wynik całki nieoznaczonej. ale uzyskiwane wartości są identyczne z funkcją pierwotną. Poniżej zamieszczono przykład ilustrujący użycie operatora całki oznaczonej: ⌠4 ⎮ sin ( x) 2 dx = 0.01 × 10 i 4 4. że całkowanie numeryczne ma charakter przybliżony. Sumowanie według zakresu – szeregi Sumowanie wg zakresu polega na dodaniu do siebie wartości wyrażenia sumowanego dla kolejnych wartości indeksu sumy (zakresu). Dowolność ta odpowiada dowolności wyboru stałej całkowania w przypadku całki nieoznaczonej. że istotnie różnica pomiędzy f(x) i g(x) jest stała: f ( 0) − g ( 0) = 1 f ( 1) − g ( 1) = 1 f ( 2) − g ( 2) = 1 3.

Mathcad dla Windows cz.03 0.12 Następnie tworzy się wektor x zawierający miesięczne wskaźniki inflacji: 5/7 xi := 0. Dysponując wektorem xi można przystąpić do obliczenia wartości rocznej inflacji wg wzoru: ∏(1 + x ) − 1 = 0.02 wpisując kolejne wartości oddzielane przecinkami. Konstruuje się indeks (zmienną zakresową) opisujący miesiące roku: i := 1. autoselekcję algorytmów dobierając optymalny jego zdaniem dla danej całki.03 0.5.999999999959 ⌡1 ⌠e ⎮ ln( x) dx = 1 ⌡1 Ćwiczenia 1. najpierw metodą Romberga. Błędy numeryczne Mathcad 2000 posiada kilka wbudowanych algorytmów numerycznych pozwalających obliczyć całki oznaczone. . W tym celu należy kliknąć prawym klawiszem myszy w symbol całki i w lokalnym menu.267751841989 i i Wypadkowa inflacja roczna wynosi więc ok. Obliczyć całkę z funkcji y= exp( x) x2 w przedziale od 1 do 6 oraz pochodną w punkcie 1.7 %. które się pojawi wyłączyć opcję AutoSelect. Obliczyć całkę z funkcji y = x sin( x) w przedziale od –4π do 4π.02 0.02 0. później w tym samym menu można wybrać metodę całkowania. 26. 5.01 0. 2. a następnie metodą adaptacyjną: ⌠e ⎮ ln( x) dx = 0.02 0. Autoselekcję można jednak wyłączyć i samemu wybrać metodę.. Program stosuje tzw. Poniżej przedstawiono tę samą całkę obliczoną różnymi metodami.02 0.58.03 0. natomiast po ostatniej wpisanej wartości należy nacisnąć klawisz ENTER.02 0.00 0.02 0.

Obliczyć wartość parcia. aby woda została nagrzana do temperatury 100°C w czasie t? Ciepło właściwe wody cp = 4.81 m/s2 P = 1.5. Jaka powinna być moc grzałki.104 ⋅ 104 N w1 = 10 m.81 m/s2 P = 7. Zakładając moc grzałki P obliczyć czas nagrzania wody od temperatury T1 do temperatury T2 zaniedbując rozpraszanie ciepła.5 dm3 T1 = 20 °C T2 = 100 °C t = 240 s czas nagrzewania przy danej mocy 502. ρ = 1000 kg/m3.185 kJ/kg⋅K. w2 = 10 m.2 s szukana moc grzałki 2.5 m. Grzałka zanurzona jest w wodzie o objętości V. g = 9.243 ⋅ 108 N w1 = 1 m.Mathcad dla Windows cz. a) czajnik kamionkowy z grzałką elektryczną moc grzałki objętość wody temperatura początkowa temperatura końcowa żądany czas gotowania odpowiedź prawidłowa: b) P = 1000 W V = 1. w2 = 1 m.848 ⋅ 105 N b) zasuwa prostokątna w kanale odpływowym stawu: szerokość podstawy szerokość korony wysokość gęstość wody przyspieszenie ziemskie odpowiedź prawidłowa: c) śluza kanałowa: szerokość podstawy szerokość korony wysokość gęstość wody przyspieszenie ziemskie odpowiedź prawidłowa: 4. H = 20 m. 6/7 a) zapora w dolinie górskiej: szerokość podstawy szerokość korony wysokość gęstość wody przyspieszenie ziemskie odpowiedź prawidłowa: w1 = 50 m. ρ = 1000 kg/m3. H = 4 m. 3.093⋅103 W grzałka dla sprzątaczki do nagrzewania wody w wiadrze moc grzałki P = 1500 W objętość wody V = 10 dm3 temperatura początkowa T1 = 15 °C temperatura końcowa T2 = 45 °C żądany czas nagrzewania t = 900 s odpowiedź prawidłowa: czas nagrzewania przy danej mocy 837 s .81 m/s2 P = 1. Zapora o kształcie trapezu (rysunek poniżej) jest obciążona parciem wody. w2 = 90 m. ρ = 1000 kg/m3. g = 9. g = 9. H = 1.

10. 2π>. Pewna spirala Archimedesa jest opisana układem parametrycznym x(t) := (2+t)*cos(t) y(t) := (2+t)*sin(t) Obliczyć długość części spirali zawartej pomiędzy wartościami parametru 0 i 2π. .π>. 9. Odpowiedź: L=7. Krzywa jest zadana zależnością funkcyjną: y(x) := sin(x) K = 6000 zł Pr = 30 % R = 190 zł N = 60 m-cy zadłużenie końcowe 560.33 zł K = 23000.002 8. Zaciągnięto kredyt na kwotę K przy rocznej stopie procentowej Pr i miesięcznej kapitalizacji odsetek. a r=5. Jaka będzie wysokość zadłużenia po N miesiącach? Wykonać wykres ilustrujący zależność stanu zadłużenia od czasu. szukana moc grzałki 1.052⋅103 W 7/7 5. Pewien torus opisany jest układem równań parametrycznych: x(t) := r*cos(t) y(t) := R+r*sin(t) Gdzie R≥r i R=10. Odpowiedź: L=33..395⋅103 W c) bojler łazienkowy moc grzałki P = 2000 W objętość wody V = 150 dm3 temperatura początkowa T1 = 15 °C temperatura końcowa T2 = 50 °C żądany czas nagrzewania t=2h odpowiedź prawidłowa: czas nagrzewania przy danej mocy 10990 s szukana moc grzałki 3. Tworząca bryły obrotowej zadana jest zależnością funkcyjną: y(x) := sin(x) Obliczyć objętość bryły dla x∈<0.5> i k=4. Spłata realizowana będzie poprzez raty miesięczne w stałej wysokości R.64 7..Mathcad dla Windows cz.PZN N = 36 m-cy zadłużenie końcowe 1512..zł kupno nowego Fiata Uno w całości z kredytu Obliczyć długość sinusoidy pomiędzy kątami 0 i 2π. Obliczyć objętość i pole powierzchni bryły dla parametru zawartego w przedziale t∈<0. a) kupno nowego „malucha” przy 40% wkładzie własnym wysokość kredytu roczna stopa procentowa wysokość raty okres spłaty odpowiedź prawidłowa: b) wysokość kredytu roczna stopa procentowa wysokość raty okres spłaty odpowiedź prawidłowa: 6.5.PZN Pr = 30 % R = 950. Tworząca powierzchni obrotowej zadana jest zależnością funkcyjną: y ( x) := k ⋅ x Obliczyć pole powierzchni obrotowej dla x∈<0.

K .2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 6 – interpolacja. Powyższe uwagi można sformalizować w następujący sposób. uzyskiwane wartości są powtarzalne. Możliwe są dwa sposoby postępowania. Stawia się wówczas żądanie. metoda najmniejszych kwadratów: L( x1 . który jest przyjmowany ad hoc. f ) = ∑ z j − f x1/ j . xi / j = z j ( ) j = 1K n Oczywiście zachowanie się interpolacji f pomiędzy punktami pomiarowymi jest jedynie przybliżeniem i nie można mieć gwarancji.K . których dokładność będzie wystarczająca dla potrzeb wykonywanego zadania. Pierwszy sposób jest stosowany wówczas. Aproksymacją nazywa się odwzorowanie f. które nad punktami pomiarowymi minimalizuje pewne kryterium błędu L: L( x1 .K .K . które dla punktów pomiarowych zwraca dokładne wartości zmierzone: f x1/ j . gdy wartości uzyskiwane w trakcie pomiarów są silnie zaburzone. z j )} j = 1K n gdzie i jest liczbą wielkości niezależnych. z . niezaburzone i stosunkowo gęsto rozmieszczone nad dziedziną wielkości niezależnych. Taką technikę określania przebiegów przybliżonych nazywa się interpolacją.K . że zazwyczaj błędy są nieduże. Inżynier staje wówczas przed zadaniem określenia wzorów przybliżonych. z . Najczęściej spotykaną jest tzw. Drugi sposób stosuje się wtedy. iż oddaje to charakter badanego przebiegu. który odda choć ogólny zarys trendu. Oznacza to. Z reguły nieznane są ścisłe wzory wiążące pomiędzy sobą mierzone wielkości. aby przybliżone przebiegi dla punktów pomiarowych zwracały dokładne wartości zmierzone. W zastosowaniach bardzo odpowiedzialnych aproksymację metodą najmniejszych kwadratów należy stosować z dużą ostrożnością. Wyróżnia się pewne typowe postaci kryterium błędu L. xi . ale niekiedy mogą trafić się błędy katastrofalne. natomiast n to liczba punktów pomiarowych (wartości zmierzonych).04. gdy wielkości mierzone są z dużą dokładnością. xi / j j =1 n ( ( )) 2 → min Z uwagi na postać powyższe kryterium często określa się jako minimalizację globalną. . że w pojedynczych punktach pomiarowych błędy aproksymacji mogą być stosunkowo duże! Interpretując to potocznie można powiedzieć. Punktem wyjściowym jest zbiór punktów pomiarowych i wartości zmierzonych: P= {( x 1/ j . statystyka Wprowadzenie W trakcie prac inżynierskich często występuje konieczność wykonania pomiarów wartości wielkości fizycznych opisujących proces lub urządzenie techniczne. f ) → min Z powyższego żądania minimalizacji kryterium błędu określa się parametry konkretnego modelu aproksymacyjnego f. Interpolacją nazywa się odwzorowanie f. Taką technikę określania przebiegów przybliżonych nazywa się aproksymacją.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 06 01 03. a co za tym idzie przeprowadzenie przybliżonego przebiegu przez wszystkie punkty pomiarowe nie jest możliwe. xi / j . Zamiast wymagania dokładnego przejścia przez punkty pomiarowe stawia się osłabione żądanie: przebieg powinien minimalizować pewne kryterium błędu (a niekoniecznie zerować to kryterium). aproksymacja. Zadowalające jest wówczas uzyskanie przebiegu. xi .

czyli mają charakter losowy. xi / j → min j =1K n ( ) Kryterium to jest ostrzejsze niż wcześniej wymieniona metoda najmniejszych kwadratów. w której dobór poszczególnych elementów populacji odbywa się losowo (przypadkowo). Innym ważnym kryterium błędu aproksymacyjnego jest tzw. Badania statystyczne dzielą się na dwa zasadnicze typy: badania pełne – obejmujące wszystkie elementy danej zbiorowości statystycznej. Statystyczne badania częściowe opiera się zwykle na próbie losowej. Są to tzw. wektorami losowymi. estymacji parametrów populacji. ale nigdy nie trafią się błędy katastrofalne! Metoda ta jest zalecana dla zastosowań odpowiedzialnych. tzw. w których występowanie dużych błędów aproksymacyjnych nie jest dopuszczalne. Teoria prawdopodobieństwa bada powiązania między różnymi przestrzeniami probabilistycznymi oraz analizuje własności zmiennych losowych itd. badania reprezentacyjne. Podstawowymi pojęciami statystyki matematycznej są: populacja statystyczna.Mathcad dla Windows cz. Potrzeba stosowania badań statystycznych częściowych wynika zwykle z wielkości populacji oraz z dużego kosztu badania poszczególnych elementów (niekiedy badanie takie jest wręcz niszczące – np.K . lub krótko – populacjach. ogólnie – elementami losowymi. 2 / 11 Specyficzna aproksymacja. badanie wytrzymałości materiałów). funkcjami losowymi. Podstawowymi pojęciami teorii prawdopodobieństwa są pojęcia: przestrzeni probabilistycznej oraz odwzorowań z przestrzeni probabilistycznej do innych przestrzeni. Interpretując to potocznie można powiedzieć. Należy jednak pamiętać. co pozwala.K xi ) = b0 + ∑ bk xk k =1 i nosi nazwę regresji liniowej. zwanej próbą lub próbką.K . populacjach statystycznych. tj. Wariancją z próby nazywamy statystykę postaci 1 n ∑ Xi n i=1 S2 = 1 n ∑( X n i =1 i −X ) 2 . zgodnie z zasadami rachunku prawdopodobieństwa. f ) = max z j − f x1/ j . xi . że przeprowadzenie aproksymacji tą metodą jest znacznie bardziej złożone obliczeniowo niż w przypadku metody najmniejszych kwadratów. oraz badania częściowe (wyrywkowe) – obejmujące jedynie pewną część populacji. uogólniać wyniki badania próby na całą populację. Streszczenie matematyczne statystyki Teoria prawdopodobieństwa nazywana tradycyjnie rachunkiem prawdopodobieństwa zajmuje się modelami matematycznymi zjawisk. macierzami losowymi. aproksymacja jednostajna (minimalizacja największego błędu): L( x1 . w której metoda najmniejszych kwadratów jest skojarzona z modelem liniowym f ( x1 .6. Definicja 1. ciągami losowymi. wylosowana z niej próba oraz określane na próbie funkcje losowe zwane statystykami z próby służące zarówno do szacowania – tzw. że zazwyczaj błędy są większe niż w metodzie najmniejszych kwadratów. Statystyka matematyczna zajmuje się metodami opisu i analizy liczbowych prawidłowości występujących w różnych zbiorowościach. takiej próbie. Głównym obszarem zastosowań teorii prawdopodobieństwa jest statystyka matematyczna. z . jak i do weryfikacji różnych hipotez statystycznych o populacji. których przebieg i wyniki zależą od przypadku. Odwzorowania te nazywają się odpowiednio: zmiennymi losowymi. Średnia arytmetyczną z próby nazywamy statystykę postaci X= Definicja 2. procesami losowymi.

α – przyjęty poziom istotności. Odchyleniem standardowym średniej arytmetycznej z próby nazywamy statystykę postaci: Ss = Definicja 8. tzn. 1 n(n − 1) ∑( X n i =1 i −X ) 2 Przedziałem ufności nazywa się losowy przedział zawierający z prawdopodobieństwem (1-α) szacowany parametr. Odchyleniem standardowym z próby nazywamy statystykę postaci S= 1 n ∑ Xi − X n i =1 ( ) 2 Definicja 4.10. Estymatorem (oszacowaniem) wariancji populacji na podstawie próby losowej jest statystyka postaci: S2 = 1 n ∑ Xi − X n − 1 i =1 ( ) 2 Definicja 5. poprawia się precyzja estymacji przedziałowej.6. 0. aby F(uα) = 1–α/2.01 .1) taka. Definicja 9.Mathcad dla Windows cz. Im większy poziom istotności.05 . Wariancją średniej arytmetycznej z próby nazywamy statystykę postaci: S s2 = 1 n(n − 1) ∑( X n i =1 i −X ) 2 Definicja 7. 0. natomiast wartość (1-α) poziomem ufności. Zazwyczaj przyjmuje się wartość poziomu istotności jako 0. Estymatorem (oszacowaniem) odchylenia standardowego populacji na podstawie próby losowej jest statystyka postaci: 1 n S= ∑ Xi − X n − 1 i =1 ( ) 2 Definicja 6. tym węższy otrzymuje się przedział ufności. 3 / 11 Definicja 3. uα – liczba odczytana z tablicy rozkładu normalnego standaryzowanego N(0. Wielkość α nazywa się poziomem istotności. Przedział ufności dla średniej m w populacji o rozkładzie normalnym ze znaną wariancją σ2 : σ σ ⎫ ⎧ P⎨ X − uα < m < X + uα ⎬ = 1− α n n⎭ ⎩ gdzie: X – średnia z próby o liczebności n. .

Definicja 10. której wartości zawarte są w wektorze odchylenie standardowe próbki. wektorY) interp(wsp. wektorY) wsp := lspline(wektorX.1) = 3 a = slope(wektorX. wektorY) wsp := lspline(wektorX. tα – liczba odczytana z tablicy rozkładu t Studenta dla (n-1) stopni swobody. Ss – odchylenie standardowe średniej arytmetycznej z próby (wg definicji 7). wektorY.6. której wartości zawarte są w wektorze Funkcja linterp lspline pspline cspline interp slope intercept corr mean var stdev Użycie linterp(wektorX.wektorY. d – maksymalny dopuszczalny błąd szacunku (przyjęta z góry wartość połowy długości przedziału ufności). wektorY) r := corr(wektorX. α – przyjęty poziom istotności. Przedział ufności dla średniej m w populacji o rozkładzie normalnym z nieznaną wariancją σ2: P X − tα S s < m < X + tα S s = 1 − α gdzie: { } X – średnia z próby o liczebności n. Operatory i polecenia Opis interpolacja odcinkowo liniowa szukanie współczynników funkcji sklejanej z zakończeniem liniowym szukanie współczynników funkcji sklejanej z zakończeniem parabolicznym szukanie współczynników funkcji sklejanej z zakończeniem kubicznym obliczanie wartości funkcji sklejanej (interpolacja funkcją sklejaną) regresja liniowa – obliczenie współczynnika przy zmiennej niezależnej regresja liniowa – obliczenie składnika wolnego aproksymującej funkcji liniowej współczynnik korelacji Pearsona pomiędzy wartościami składowymi dwóch wektorów średnia arytmetyczna z wartości składowych zawartych w wektorze wariancja próbki. 4 / 11 Minimalną liczebność próby potrzebną do uzyskania ustalonej z góry dokładności przedziałowej estymacji określa nierówność: n≥ 2 uα σ 2 d2 gdzie: σ2 – znana wariancja populacji. x) wsp := lspline(wektorX. wektorY) srednia := mean(wektorDanych) wariancja := var(wektorDanych) odchStand := stdev(wektorDanych) .wektorX. wektorY) b = intercept(wektorX.Mathcad dla Windows cz.

gdy n zdąża do nieskończoności.Rozkłady zmiennych losowych dyskretnych Nazwa rozkładu Prawdopodobieństwo przyjmowania poszczególnych wartości Ograniczenia dla parametrów Wartość oczekiwana EX Wariancja Uwagi Tak zwana zmienna losowa zdegenerowana. 1. n 1 n n ∈N 1 n ∑ xk k =1 n 1 n ⎛1 n ⎞ x − ⎜ ∑ xk ⎟ ∑ ⎝ n k =1 ⎠ k =1 n 2 k 2 Model losowego wyboru jednostki z populacji Dwumianowy ⎛ n⎞ P( X = k ) = ⎜ ⎟ p k (1 − p) n− k ⎝ k⎠ k = 0. x1 ∈ R p ∈ ( 0. 1. 1) p x 0 + (1 − p ) x1 p (1 − p) ( x 0 − x1 ) 2 Równomierny P( X = x k ) = k = 1. n n ∈N p ∈ ( 0. 2. K . Służy jako model wielkości zdeterminowanych. W przypadku x0 = 0. K λk k! e−λ λ>0 λ – Graniczny rozkład rozkładu dwumianowego. p zdąża do zera . x1 = 1 rozkład dwupunktowy staje się rozkładem zerojedynkowym stosowanym jako model obiektów dwustanowych (zmienna losowa binarna). 1) np n p (1 − p) Liczba wystąpień zdarzenia w czasie realizacji doświadczenia Poissona P( X = k ) = k = 0. K . Jednopunktowy (Diraca) P( X = x 0 ) = 1 x0 ∈ R x0 0 Dwupunktowy P( X = x 0 ) = p P( X = x1 ) = 1 − p x 0 .

b) poza tym a<b a+b 2 ( b − a) 2 12 Normalny (Gaussa) 1 σ 2π 1 e − ( x − m) 2 / 2σ 2 σ >0 a+b 2 ( b − a) 2 24 2 Najważniejszy rozkład w zastosowaniach jako rozkład graniczny ciągów innych rozkładów Rozkład zmiennej losowej Y = exp(X). gdy zmienna losowa X ma rozkład normalny Logarytmonormalny σx 2π e − (ln x − m) / 2σ 2 2 σ >0 σ⎞ ⎛ exp⎜ m + ⎟ ⎝ 2⎠ exp( 2m + σ 2 ) exp(σ 2 − 1) t Studenta ⎛ n + 1⎞ Γ⎜ ⎟ ⎝ 2 ⎠ ⎛ n⎞ ⎛ x ⎞ 2π Γ ⎜ ⎟ ⎜1 + ⎟ n⎠ ⎝ 2⎠ ⎝ 2 ( n +1)/ 2 n ∈N ⎧nie istnieje n = 1 ⎨ ⎩0 dla n ≥ 2 ⎧nie istnieje dla n ≤ 2 ⎪ ⎨ n dla n > 2 ⎪n − 2 ⎩ n – liczba stopni swobody . równomierny) ⎧ 1 ⎪b − a ⎪ ⎨ ⎪0 ⎪ ⎩ dla x ∈ ( a.Rozkłady zmiennych losowych absolutnie ciągłych Nazwa rozkładu Prawdopodobieństwo przyjmowania poszczególnych wartości Ograniczenia dla parametrów Wartość oczekiwana EX Wariancja Uwagi Jednostajny (prostokątny.

x) −5 1 1 1. Wartości funkcji pomiędzy sąsiadującymi węzłami interpolacji są przybliżane przy pomocy funkcji liniowej pokrywającej się z nieznaną funkcją w tych węzłach. na podstawie pewnego znanego zbioru jej wartości dokładnych.wektorY.6.67 4. Dysponując oboma wektorami X i Y można przystąpić do obliczenia wartości interpolowanych: linterp(wektorX.3. Wartości zmiennej niezależnej.3) = -1. 7 / 11 1.3 . -5 .(N-1) Następnie tworzy się wektory X oraz Y opisujące węzły interpolacji: wektorXi := 1 2 3 4 5 wektorYi := 0 5 0 -5 0 wpisując kolejne wartości oddzielane przecinkami. 3.) wygodniej jest zdefiniować nową funkcję interpolującą i używać jej jako skrótowego zapisu: funkcja(x) := linterp(wektorX.3 . której wzoru analitycznego nie podano. 0 .wektorY.2.Mathcad dla Windows cz. Poniżej zamieszczono przykład obrazujący zastosowanie interpolacji odcinkowo liniowej.5 linterp(wektorX.33 5 5 . Przy pomocy interpolacji odcinkowo liniowej należy znaleźć wartości funkcji w następujących punktach zmiennej X: 0. wektorY. Zamiast wielokrotnie stosować dość długi w zapisie wzór linterp(. 1..x) Wykres funkcji interpolującej wygląda następująco: 5 5 4 3 2 1 0 1 2 3 4 5 linterp( wektorX .3 .3. 4.3) = -3. natomiast po ostatniej wpisanej wartości należy nacisnąć klawisz ENTER.3 W tym celu tworzy się zmienną zakresową odpowiadającą liczbie węzłów interpolacji: N := 5 i := 0.5 znane są dokładne wartości 0 .67 2.33 3 x 3. 0 funkcji.4.wektorY.3 . której ścisły wzór pozostaje nieznany..4. ekstrapolacja – prowadzi z reguły do otrzymania nonsensownych wyników.wektorY.2. Interpolacja odcinkowo liniowa Interpolacja odcinkowo liniowa jest jedną z metod przewidywania wartości funkcji. Na wykresie interpolację odcinkowo liniową przedstawia się jako łamaną łączącą sąsiednie węzły interpolacyjne.3) = 1. dla których dokładne wartości funkcji są znane nazywa się węzłami interpolacji. Dla następujących wartości zmiennej X 1.wektorY. 2.3) = 3.1. 5 .5 UWAGA! Stosowanie interpolacji odcinkowo liniowej poza zakresem określonym przez węzły interpolacji – czyli tzw.5 linterp(wektorX.5 linterp(wektorX..

wektorX.wektorX.182 interp(wsp. 5. przy czym narzuca się dodatkowe warunki ciągłości w węzłach. cspline. • współczynniki funkcji sklejanej bez nałożenia dodatkowych ograniczeń oblicza funkcja cspline. pspline. ale dodatkowo jeszcze takie same wartości pierwszej i drugiej pochodnej.3) = -4.2.3.x) Na poniższym wykresie porównawczo przedstawiono dwa przebiegi: interpolację odcinkowo liniową oraz interpolację funkcją sklejaną (cspline). narzuca się także odpowiednie warunki na pierwszą i drugą pochodną na brzegach zakresu interpolacji (tzw.393 UWAGA! Stosowanie interpolacji funkcją sklejaną poza zakresem określonym przez węzły interpolacji – czyli tzw. Poniżej zamieszczono przykład interpolacji przy pomocy funkcji sklejanej dla takich samych danych.wektorY.wektorX.wektorY.183 interp(wsp.Mathcad dla Windows cz. która korzysta z wcześniej obliczonych współczynników funkcji sklejanej. ekstrapolacja – prowadzi z reguły do otrzymania nonsensownych wyników. Oznacza to.wektorX. • tworzy się wektory opisujące węzły interpolacji. Zamiast wielokrotnie stosować dość długi w zapisie wzór interp(. Interpolacja funkcjami sklejanymi (spline’ami) Interpolacja przy pomocy funkcji sklejanych polega na zastosowaniu pomiędzy poszczególnymi węzłami interpolacji wielomianów trzeciego stopnia. że dwa wielomiany dochodzące do tego samego węzła muszą mieć w samym węźle nie tylko takie same wartości. warunki brzegowe)..393 interp(wsp. • na końcach zakresu interpolacji funkcja sklejana jest dopasowana do paraboli – współczynniki takiej funkcji sklejanej oblicza funkcja pspline. W programie Mathcad wprowadzono trzy rodzaje warunków brzegowych: • na końcach zakresu interpolacji funkcja sklejana jest dopasowana do prostej (zerowanie drugiej pochodnej) – współczynniki takiej funkcji sklejanej oblicza funkcja lspline.) wygodniej jest zdefiniować nową funkcję aproksymującą i używać jej jako skrótowego zapisu: funkcja(x) := interp(wsp. • oblicza się wartość interpolowaną przy pomocy funkcji interp. jak w przypadku interpolacji odcinkowo liniowej: N := 5 i := 0. 8 / 11 2.002 6 5 4 3 2 liniowa ( x ) spline ( x ) 1 0 1 2 3 4 5 − 5. Oprócz wspomnianych powyżej warunków ciągłości w węzłach interpolacyjnych.wektorY.wektorY) interp(wsp.3) = -2.(N-1) wektorXi := 1 2 3 4 5 wektorYi := 0 5 0 -5 0 wsp := lspline(wektorX.093 6 1 1 2 3 x 4 5 5 .4.wektorY.wektorY..6.wektorX.3) = 2.3) = 4. • oblicza się współczynniki funkcji sklejanej przy pomocy jednej z trzech funkcji (w zależności od potrzeb) lspline.1. Interpolację przy pomocy funkcji sklejanej prowadzi się według następującego schematu: • tworzy się zmienną zakresową odpowiadającą liczbie węzłów interpolacji..

3 + b = 1.3 + b = -1. Wartość średnia próbki dana jest poniższym wzorem: 1 n X = ∑ Xi n i=1 .3 Dodatkowo. Współczynnik ten jest wykorzystywany jako miara związku pomiędzy wartościami tych dwóch wektorów. Służą do tego dwie funkcje slope oraz intercept obliczające odpowiednio współczynnik przy zmiennej niezależnej oraz składnik wolny aproksymującej funkcji liniowej.7 a ⋅ 3. Przyjęte dane liczbowe są takie same jak w przykładach poprzednich.6.wektorY) Na poniższym wykresie przedstawiono porównawczo dwa przebiegi: interpolację odcinkowo liniową oraz regresję liniową. N := 5 i := 0. Regresja liniowa Program MathCAD oblicza współczynniki regresji liniowej według metody najmniejszych kwadratów.wektorY) ⋅ x + intercept(wektorX.(N-1) wektorXi := 1 2 3 4 5 wektorYi := 0 5 0 -5 0 a := slope(wektorX.7 a ⋅ 2.wektorY) a ⋅ 1. Poniżej zamieszczono przykład użycia regresji liniowej do znalezienia wartości nieznanej funkcji.wektorY) b := intercept(wektorX.447 Zamiast wielokrotnie stosować dość długi w zapisie wzór złożony z funkcji slope i intercept wygodniej jest zdefiniować nową funkcję aproksymującą i używać jej jako skrótowego zapisu: funkcja(x) := slope(wektorX. var oraz stdev służące do obliczania wartości średniej z próbki oraz wariancji i odchylenia standardowego z próbki. 9 / 11 3. Dla wektorów z powyższego przykładu: corr(x. Można zauważyć. Nie są dostępne wzory do obliczania estymatorów populacyjnych na podstawie próbki. można obliczyć współczynnik korelacji Pearsona pomiędzy wartościami zmiennej niezależnej i wartościami węzłowymi nieznanej funkcji. że regresja liniowa wyraża trend liniowy mierzonego przebiegu.3 + b = 0.Mathcad dla Windows cz.y) = -0. Parametry statystyczne Dostępne są funkcje mean.3 + b = -0.3 a ⋅ 4. 5 5 4 3 2 liniowa( x) regresja( x) 1 0 1 2 3 4 −5 5 1 1 2 3 x 4 5 5 4..

6 . 5. 4. gdy niezbędne jest obliczenie estymatora odchylenia standardowego populacji na podstawie próbki należy zastosować poniższy wzór przekształcający: s= n ⋅S n −1 Dostępna jest funkcja cnorm służąca do obliczania wartości dystrybuanty rozkładu normalnego dla zadanych wartości zmiennej losowej standaryzowanej. i := 0.96 alfa / 2 minimum := srednia .99 .13 .95 .098 Następny przykład dotyczy korzystania z funkcji cnorm przy obliczaniu przedziałów ufności dla dużych próbek (powyżej 30 wartości): srednia := 50 odchylenie := 10 alfa := 0. 5.wsp ⋅ odchylenie maksimum := srednia + wsp ⋅ odchylenie minimum = 30.Mathcad dla Windows cz.017 var(x) = 0. 4.95 5. 5.87 . gdy niezbędne jest obliczenie estymatora wariancji populacji na podstawie próbki należy zastosować poniższy wzór przekształcający: s2 = n ⋅ S2 n −1 Odchylenie standardowe próbki dane jest poniższym wzorem: S= 1 n ∑ Xi − X n i =1 ( ) 2 W przypadku.05 wsp := 1 given cnorm(wsp) ≈ 1 wsp := Find(wsp) wsp = 1.01 stdev(x) = 0.13 5. Poniżej zamieszczono przykład obliczenia parametrów statystycznych z następującej próbki: 4. Wariancja próbki dana jest poniższym wzorem: 10 / 11 S2 = 1 n ∑( X n i =1 i −X ) 2 W przypadku.6.01 .4 maksimum = 69..01 4.15 4.5 xi := 4.99 5.87 mean(x) = 5.15 .

73 .time to failure) wiertła w zależności od siły nacisku. Z pewnej populacji o rozkładzie normalnym z nieznaną wartością średnią i znanym odchyleniem standardowym σ = 20 wylosowano próbę 36-elementową otrzymując z niej średnią arytmetyczną o wartości 60. aby w każdym dostarczanym mu transporcie dokładność określenie średniej wartości długości była z 95% pewnością nie większa niż 0.005 mm. . Obliczyć średnią arytmetyczną i oszacować odchylenie standardowe populacji na podstawie następującej próbki: 0.0 Wskazówka: zastosować funkcje mean oraz stdev 4. – znaleźć odpowiadającą temu poziomowi wartość argumentu dystrybuanty rozkładu normalnego tj. 1. Wyniki pomiarów zestawiono w poniższej tabelce: siła nacisku [N] czas [h] czas [h] czas [h] czas [h] czas [h] czas [h] 100 42 43 43 42 44 43 150 35 36 35 35 37 35 200 27 29 28 28 29 28 300 12 15 13 12 15 12 Wyznaczyć funkcję regresji liniowej czasu wystąpienia awarii w zależności od siły nacisku wiertła. 0. Ile śrub z każdego transportu należy poddać pomiarom? Wskazówka: – określić minimalną liczebność próby posługując się wzorem z definicji 9. 1. 1.2 .1 Obliczyć – poprzez interpolację funkcją sklejaną – wartości zużycia paliwa dla następujących prędkości: 45 . – wymaganą we wzorze wartość uα określić przy pomocy funkcji cnorm. 3. 1. Uzyskano następujące wyniki: v [km/h] p [dm /100km] 3 40 6.3 60 4.Mathcad dla Windows cz.9 . że oszacowanie pragniemy otrzymać przy 95% pewności? Wskazówka: – obliczyć poziom istotności α. W fabryce śrub w trakcie procesu produkcyjnego odchylenie standardowe długości śrub wynosi 0. Jakie jest przedziałowe oszacowanie wartości średniej arytmetycznej.4 . Dla czterech różnych sił nacisku wykonano po sześć pomiarów. 1. 5. Dla samochodu Fiat 126p przeprowadzono pomiary zużycia paliwa w zależności od średniej prędkości jazdy. Zamawiający wymaga.2 . Przeprowadzono pomiary czasu wystąpienia awarii (TMF .1 .03 mm. 1. 53 . 11 / 11 Ćwiczenia 1. dla jakiej wartości x funkcja cnorm(x) = 1–α/2 – przy pomocy definicji 9 obliczyć przedział ufności.8 70 5. jeżeli założymy.6. Porównać otrzymane wyniki.3 . 58 . 78 Interpolację przeprowadzić stosując po kolei wszystkie warianty warunków brzegowych.0 50 5. 2. określić współczynnik korelacji pomiędzy naciskiem a czasem wystąpienia awarii oraz dokonać tabelaryzacji oczekiwanego czasu wystąpienia awarii dla zakresu sił od 100 N do 300 N w odstępie 10 N.7 . 67 .7 80 7.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->