Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer

:

Tytuł: Przedmiot: Wersja:

Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów
Data: Zastępuje:

01

01

14.02.2000

Program numeryczny MATHCAD
Część 1 – operacje podstawowe Wprowadzenie
Program Mathcad służy do przeprowadzania przede wszystkim obliczeń numerycznych tzn. takich, których wynikami są liczby, a nie wzory np. całka oznaczona z granicami liczbowymi lub rozwiązanie równania z konkretnymi wartościami parametrów. Jest produktem firmy MathSoft. Program Mathcad jest dostępny w wersjach dla systemów: DOS, Windows (Win16 i Win32). W sprzedaży znajduje się obecnie (styczeń roku 2000) dziewiąta wersja Mathcad oznaczona nazwą handlową Mathcad 2000. Program Mathcad w wersji dla systemu MS Windows ma szereg zalet w porównaniu do wersji dla systemu DOS. Po pierwsze: prezentacja danych jeszcze bardziej jest zbliżona do tradycyjnej notacji matematycznej. Po drugie: komunikacja użytkownika z programem jest dostosowana do powszechnie znanych standardów systemu MS Windows i dzięki temu skrócony jest okres niezbędny do nauczenia się programu w zakresie podstawowym. Dużą zaletą programu jest nieomal pełna zgodność ze skrótami klawiszowymi stosowanymi w wersjach wcześniejszych, także dla systemu DOS. Jest to nieoceniona pomoc dla zaawansowanych użytkowników programu, którzy są zmuszeni przejść do wersji 2000 z wersji wcześniejszych. Najpoważniejszą jednak zaletą jest możliwość komunikacji z danymi zapisanymi w formatach innych programów m.in. Matlab i Excel.

Klawisze specjalne
Opis odświeżenie ekranu usuwanie wyrażenia definiowanie wartoœci zmiennej lub funkcji dodawanie skalarne odejmowanie skalarne mnożenie skalarne dzielenie skalarne pierwiastek kwadratowy potęgowanie silnia wartość bezwzględna wartościowanie (wymuszenie obliczeń) definiowanie zakresu (licznik pętli z krokiem 1) pierwszy.. ostatni definiowanie zakresu Ctrl-R Ctrl-D : + * / \ ^ ! | = ; t := 10 acc := 10 + t acc := t – 10.5 x := a b x := a / b Klawisz Wygląd

a : = x+ y
a := 10 ^ 3.2 x := 128 ! x := | a + b | x + 2 = 12.53 x := 1 .. 10

;

x := 1,1.5 .. 10

Mathcad dla Windows cz.1. Opis (licznik pętli z dowolnym krokiem) pierwszy, drugi.. ostatni Liczba π Liczba e Symbol nieskończoności Procent (1/100) tekst opisowy (nieobliczeniowy) operator logiczny „większy niż” operator logiczny „mniejszy niż” operator logiczny „większy lub równy” operator logiczny „mniejszy lub równy” operator logiczny „równy” operator logiczny „nierówny” funkcja warunkowa „jeżeli” Ctrl-Shift–p e Ctrl-Shift-Z % ” > < Ctrl-0 Ctrl-9 Ctrl-= Ctrl-3 if(warunek,prawda,fałsz) sin( π / 4 ) = 0.707 e = 2.718 ∞ % = 0.01 ”to nie jest obliczane” 2 > 1 2 < 5 8 ≥ 3 3 ≤ 8 x = 5 x ≠ 15 if(x>0, x^2, -x^2) Klawisz Wygląd

2/4

Podstawowe wiadomości
1. Wyrażenia mogą być wpisywane w dowolnym miejscu ekranu, ale ich wartościowanie jest wykonywane w układzie z góry na dół. 2. W przypadku dokonania jakiejkolwiek zmiany w postaci wyrażeń i definicji należy albo – przy pomocy klawiszy kursorów (strzałek) lub myszy – przesunąć znak kursora poza zmieniane wyrażenie, albo nacisnąć klawisz ENTER. Dopiero wówczas program dokona automatycznego przeliczenia wartości wyrażeń, jeżeli znajduje się w trybie automatycznego (automatic) obliczania wyrażeń. Jeżeli natomiast jest ustawiony w trybie ręcznego wymuszania obliczeń (manual), wówczas należy nacisnąć klawisz F9. Program po uruchomieniu znajduje się w trybie automatycznego obliczania wyrażeń. Włączenia ręcznego lub automatycznego trybu obliczeń dokonuje się przy pomocy poleceń menu: Math→Automatic. Jeżeli w menu opcja jest zaznaczona, aktywny jest tryb automatyczny – w przeciwnym razie tryb ręczny obliczeń. Tryb automatyczny, dość wygodny w przypadku niedużych obliczeń skalarnych, może być uciążliwy, jeżeli rozmiar obliczeń jest duży, pojawiają się w nich macierze oraz wektory, albo występują wykresy. Pamiętać należy bowiem, że naniesienie jakiejkolwiek poprawki powoduje przeliczenie całego zestawu obliczeń. Może to trwać dość długo, blokować pracę z programem, a co gorsza w przypadku nanoszenia dużego zestawu poprawek (np. wprowadzania nowych danych wejściowych) takie nieustanne odświeżanie obliczeń może być pozbawione sensu. 3. Mathcad ma bardzo bogate menu, składające się z kilkudziesięciu pozycji. W codziennej, typowej pracy stosowanie ich wszystkich nie jest potrzebne. Poniżej przedstawiona jest charakterystyka głownych grup poleceń: File – tworzenie, odczyt, zapis i zamykanie arkuszy roboczych, wysyłanie ich pocztą elektroniczną (email), polecenia związane z drukowaniem arkusza i definiowaniem formatu strony wydruku Edit – operacje na schowku (wycinanie, kopiowanie, wklejanie), wyszukiwanie i zastępowanie, sprawdzanie pisowni (angielskiej), edycja obiektów osadzonych i łączy do obiektów

Mathcad dla Windows cz.1.

3/4

View – włączanie poszczególnych pasków narzędziowych (toolbars), włączanie paska informacyjnego (status bar), włączanie linijki (ruler), tworzenie i wyświetlanie animacji w arkuszu roboczym Insert – definiowanie wykresów, definiowanie macierzy, wstawianie funkcji z biblioteki standardowej programu, wstawianie jednostek miar, definiowanie ilustracji, definiowanie obszarów rozwijalnych (szczególnie wygodne, gdy niezbędne są obliczenia pomocnicze, które jednak mogłyby zaciemniać główną prezentację wyników) Format – formatowanie różnorodnych elementów arkusza m.in. równań, wykresów, ustawianie tabulatorów, kolorów, definiowanie nagłówków i stopek itp. Math – wymuszanie obliczeń w trybie ręcznym, włączanie trybu ręcznego lub automatycznego, Symbolics – polecenia służące do obliczeń symbolicznych wewnątrz arkusza Mathcada – program uruchamia wówczas podprogram symboliczny będący w istocie pracującym w tle fragmentem programu Maple Window – polecenia służące do porządkowania okien i określania sposobu ich ułożenia na ekranie Help – polecenia wywołujące system pomocy oraz informacja o programie

Ćwiczenia
1.

Obliczyć wartość wyrażenia sin( ) . 4 Wskazówka: wpisać sin (Ctrl-Shift–p / 4 ) =

π

2. 3.

Obliczyć wartość wyrażenia 2π + e Wskazówka: wpisać \ ( 2 * Ctrl-Shift-p + e ) = Obliczyć tablicę wartości funkcji x 2 + x dla kolejnych wartości argumentu x od 0 do 9 w odstępach 1. Wskazówka: wpisać x : 0 ; 9 nacisnąć ENTER wpisać f ( x ) : x ^ 2 → + x nacisnąć ENTER wpisać f ( x ) = Uwaga: użycie w trakcie wpisywania strzałki w prawo jest konieczne, aby wyjść z poziomu wykładnika (jest to zmiana w stosunku do wersji DOS) 1 Obliczyć wartości funkcji dla wartości argumentu x od 1 do 10 w odstępie 0,25. x Wskazówka: wpisać arg : 1 , 1.25 ; 10 nacisnąć ENTER wpisać f ( x ) : 1 / x nacisnąć ENTER wpisać f ( arg ) =

4.

Uwagi: jeżeli krok przyrostu jest różny od 1 należy zastosować wariant definiowania ciągu poprzez podanie elementu pierwszego, drugiego i ostatniego aby zakończyć wpisywanie ułamka tzn. opuścić licznik lub mianownik i kontynuować wpisywanie wyrażenia poza ułamkiem należy nacisnąć klawisz spacji 5. Obliczyć wartość wyrażenia
2 ⎡9 x x 2⎤ ⎢ 2 arcsin 3 + 2 9 − x ⎥ 3⎣ ⎦

Mathcad dla Windows cz.1.

4/4

dla wartości x od 0 do 3 co 0,5. Uwaga: w programie Mathcad funkcja arc sin jest oznaczana symbolem asin, podobnie pozostałe funkcje cyklometryczne: arc cos oznaczany jest jako acos, arc tg jako atan. Mathcad nie dysponuje oznaczeniem dla funkcji arc ctg. 6. Obliczyć wartość wyrażenia 1

(1 + cos x )
7.

2

dla wartości x od 0 do π/2 co π/6. Obliczyć wartości wyrażenia
cos 2x

dla wartości x od 0 do π/2 co π/12. Uwaga: w programie Mathcad (inaczej niż w Derive) nie można opuszczać nawiasów obejmujących argument funkcji. 8. Obliczyć wartość wyrażenia
2 + 3cos x tg x cos x dla wartości x=p/4. 9. Podać wartości współczynników rozwinięcia (1+x)10. Uwaga: skorzystać z funkcji combin(n,k) realizującej kombinację k-elementową z nelementów 10. Obliczyć wartość wyrażenia

π2

e ⎛ x⎞ x arc sin ⎜ ⎟ + 4 − x2 + 8 ln π ⎝ 2⎠ 2

od 0 do π/2 co π/8. 11. Zbuduj funkcję realizującą ciąg zdefiniowany rekurencyjnie
⎧1 ⎪ an = ⎨1 ⎪a − a ⎩ n −1 n − 2 n=0 n =1 n >1

Ujmując to językiem potocznym: dwa pierwsze elementy ciągu są równe 1, każdy następny jest równy dwóm poprzednikom. Należy zbudować tablicę wartości ciągu dla wartości n z zakresu od 10 do 20. Uwaga: do zdefiniowania funkcji realizującej wartości ciągu należy zastosować operator logiczny if.

…. Definicja 4. Iloczynem skalarnym dwóch wektorów n-wymiarowych a oraz b jest liczba określona wzorem ab = a1 b1 + a2 b2 + K + an bn Definicja 7. ….Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 02 01 02. an ] lub w postaci kolumnowej ⎡ a1 ⎤ ⎢a ⎥ ⎢ 2⎥ ⎢ M⎥ ⎢ ⎥ ⎢ an ⎥ ⎣ ⎦ Komentarz [JP1]: Komentarz [JP2]: Komentarz [JP3]: nazywamy wektorem n-wymiarowym. c2. cn] o współrzędnych określonych wzorem ci = ai − bi Definicja 6. …. Liczby ai nazywamy składowymi (współrzędnymi) wektora. Różnicą dwóch wektorów n-wymiarowych a oraz b jest wektor c = [c1. …. Iloczynem wektorowym dwóch wektorów trójwymiarowych a oraz b jest wektor c = [c1. an] jest wektor postaci αa = [αa1. którego i-ta składowa jest równa jeden. c3] o współrzędnych określonych wzorem ⎡ e1 a × b = ⎢ a1 ⎢ ⎢ b1 ⎣ e2 a2 b2 e3 ⎤ a3 ⎥ ⎥ b3 ⎥ ⎦ . αa2. c2. a2 . Wektor ei. K . c2.03. Iloczynem macierzy i wektora nazywamy wynik mnożenia. Sumą dwóch wektorów n-wymiarowych a oraz b jest wektor c = [c1. Uporządkowany zbiór n liczb rzeczywistych ai zapisanych w postaci wierszowej [ a1 . które wykonujemy poprzez potraktowanie wektora jako macierzy jednowierszowej (wektor wierszowy) lub macierzy jednokolumnowej (wektor kolumnowy). Komentarz [JP4]: Definicja 2. pozostałe zaś składowe są zerami nazywamy i-tym wektorem jednostkowym.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 2 – algebra wektorowa i macierzowa Streszczenie matematyczne Definicja 1. Definicja 8. Iloczynem liczby α przez n-wymiarowy wektor a = [a1. Definicja 3. a2. αan]. cn] o współrzędnych określonych wzorem ci = ai + bi Definicja 5.

stopniem tej macierzy. nazywamy macierzą zerową i oznaczamy O. AB ≠ BA. Określamy macierz jednostkową I o elementach eij stopnia n za pomocą następującego wzoru: ⎧1 dla i = j eij = ⎨ ⎩0 dla i ≠ j Definicja 12. że macierz A lub macierz B muszą być macierzami zerowymi. to z tego NIE WYNIKA. która każdej uporządkowanej parze zmiennych naturalnych (i. oraz 1 ≤ k ≤ n. oraz 1 ≤ k ≤ n. którą będziemy oznaczali symbolem aik: A: (i.2. przyporządkowuje liczbę rzeczywistą. to macierz nazywamy macierzą kwadratową. a22 . to taką parę macierzy nazywa się macierzami przemiennymi. Jeżeli macierz A = [aij] jest nieosobliwą macierzą kwadratową stopnia m. . Działania na macierzach są określone poprzez odpowiednie działania na elementach tych macierzy. ann ). Przekątną główną (lub krótko przekątną) macierzy kwadratowej A stopnia n nazywamy ciąg (a11 . UWAGA! Jeżeli iloczyn dwóch macierzy jest macierzą zerową tzn. że AB = BA = I Macierz B nazywamy macierzą odwrotną do macierzy A i oznaczamy symbolem A-1.Mathcad dla Windows cz. Macierzą przekątniową albo diagonalną nazywamy macierz kwadratową. to istnieje jedna i tylko jedna macierz B taka. 2/5 Definicja 9. Macierz zapisujemy często w postaci tablicy prostokątnej mającej n wierszy i m kolumn: ⎡ a11 ⎢ A = ⎢ a21 ⎢a ⎣ n1 lub krótko: a12 a22 an 2 a1m ⎤ ⎥ a2 m ⎥ anm ⎥ ⎦ A = ⎡ aik ⎤ n×m ⎣ ⎦ Definicja 10. Macierzą transponowaną macierzy A = [aij]nxm jest macierz AT = [aji]mxn. Definicja 16. Jeżeli natomiast w szczególnym przypadku zachodzi przemienność. spełniających nierówność 1 ≤ i ≤ m. …. a liczbę m . Macierz prostokątną. gdzie 1 ≤ i ≤ m. której wszystkie elementy nie znajdujące się na przekątnej głównej są równe zeru. AB = O. – dodawanie macierzy – odejmowanie macierzy [ A + B ]ij = [ A ]ij + [B]ij [ A − B]ij = [ A ]ij − [B]ij [ a ⋅ A ]ij = a ⋅ [ A ]ij n k =1 – mnożenie macierzy przez liczbę – mnożenie dwóch macierzy [ AB ]ij = ∑ [ A ]ik [B]kj UWAGA! Mnożenie macierzy jest zazwyczaj nieprzemienne tzn. Jeżeli dla danej macierzy liczba wierszy m jest równa liczbie kolumn n. Definicja 14. Definicja 13.k) → aik. Śladem Tr(A) macierzy kwadratowej A nazywamy sumę arytmetyczną elementów znajdujących się na przekątnej macierzy A.k). Definicja 17. Definicja 15. Definicja 11. Macierzą skończoną (prostokątną) o wymiarach n x m nazywamy funkcję A. której wszystkie elementy są równe zeru.

34 K := M<1> min(A) = 3 A := identity(3) elementy ekstremalne wektora lub min max macierzy macierz jednostkowa identity . a12 ⎡ a11 − λ ⎢ a ⎢ 21 ⎢ K ⎢ ⎢ an1 ⎣ K Operatory Większość operatorów tutaj wymienionych można uzyskać na dwa sposoby: albo posługując się klawiaturą (skróty klawiszowe).1) = 2.35 M := A + B M := A – B M := 2.5 A M := B A A := BT | M | = 4.2.Mathcad dla Windows cz. 3/5 Definicja 18. albo przy pomocy myszy i palety narzędziowej Matrix.5 x x y = 25 v := x × y | x | = 4 v2 = 1. Równaniem charakterystycznym macierzy kwadratowej A = [aij]nxn nazywamy równanie następującej postaci (zadane w postaci wyznacznika): a1n ⎤ a22 − λ K a2 n ⎥ ⎥=0 K K K ⎥ ⎥ K ann − λ ⎥ an 2 ⎦ Równanie to. Opis wprowadzenie macierzy lub wektora Ctrl-M dodawanie wektorowe odejmowanie wektorowe mnożenie przez liczbę iloczyn skalarny iloczyn wektorowy długość wektora (norma wektora) element wektora (indeksowanie) dodawanie macierzy odejmowanie macierzy mnożenie przez liczbę iloczyn macierzy transpozycja macierzy wyznacznik macierzy odwracanie macierzy element macierzy (indeksowanie) kolumna macierzy (ekstrakcja) Klawisz Wygląd + – * * Ctrl-8 | [ + – * * Ctrl-1 | ^-1 [‘ Ctrl-6 v := x + y v := x – y v := 2. Pierwiastki tego równania nazywamy wartościami własnymi macierzy A. w którym λ jest niewiadomą.25 A := B-1 A(1. jest n-tego stopnia.

pierwsza kolumna podobnie). Podać wynik. 4). Zdefiniować wektor v o składowych (4. Jeżeli natomiast ma zostać wprowadzona macierz. Dodać wektory (2. 5. Przy pomocy klawiszy strzałek należy ustawić kursor na pierwszym z nich. . 4) oraz (0. Zostanie utworzony wektor kolumnowy. M. Wprowadzanie wektorów i macierzy Należy nacisnąć sekwencję Ctrl-M. pamiętając o odpowiedniej numeracji (wiersz pierwszy ma indeks o wartości 0. Obliczyć iloczyn wektorowy tych dwóch wektorów. 2. Podać wynik. 3. wartości własne wektory własne ślad macierzy 4/5 eigenvals eigenvecs tr eigenvals(A)= eigenvecs(A)= tr(A) = 3.9 −12. natomiast każdy element wynikowego wektora lub macierzy jest wynikiem uzyskanym z wprowadzonej funkcji. do którego należy wpisać numer „wyjmowanej” kolumny. co do rozmiarów z pierwotnymi. Na ekranie pojawi się okno dialogowe zawierające pytanie o liczbę wierszy i liczbę kolumn.54 1. 8) oraz wektor y o składowych (3. 3. V. Aby móc to zrobić konieczne jest użycie indeksacji. ⎣3. krótkim wyrażeniu polecenia. Ekstrakcja kolumny macierzy (wektora kolumnowego) W trakcie obliczeń macierzowych. pamiętając o odpowiedniej numeracji (wiersz pierwszy ma indeks o wartości 0. zachodzi konieczność „wyjęcia” z macierzy poszczególnych kolumn jako samodzielnych wektorów kolumnowych. następnie lewy nawias kwadratowy [ i do pojawiającego się pola dolnego indeksu wpisać numer składowej. do którego należy wpisać numer wiersza i numer kolumny oddzielone przecinkiem. W tym celu należy wpisać nazwę wektora np. Ćwiczenia 1. -1. W pozycji dolnego indeksu pojawia się wówczas pole ujęte w nawiasy okrągłe. 1). w trakcie obliczeń zachodzi konieczność użycia pojedynczego elementu składowego macierzy. Wektoryzacja Jedną z bardzo dogodnych możliwości udostępnianych przez Mathcada jest polecenie tzw. 2. Jeżeli ma zostać wprowadzony wektor. W tym celu należy wpisać operator wektoryzacji przy pomocy sekwencji Ctrl-minus. w trakcie obliczeń zachodzi konieczność użycia pojedynczego elementu składowego wektora. pamiętając o odpowiedniej numeracji (element pierwszy ma indeks o wartości 0). którego efektem będzie zastosowania dowolnej funkcji do każdego elementu wektora lub macierzy z osobna. Argumentem tej funkcji powinien być odpowiedni wektor lub macierz. W przypadku konieczności powrotu do poprzedniego pola należy użyć sekwencji klawiszy Shift-TAB. Obliczyć wynik. należy wpisać liczbę wierszy oraz liczbę kolumn. Aby móc to zrobić konieczne jest użycie indeksacji. wpisać wartość a następnie klawiszem tabulatora TAB przesunąć kursor na następną pozycję. należy odpowiednią liczbę elementów wpisać jako liczbę wierszy. a następnie podać wartość trzeciej (ostatniej) składowej wyniku. następnie lewy nawias kwadratowy [ i zaraz za nim znak apostrofu ‘ . Jest to mianowicie możliwość zapisania w jednym. W pozycji górnego indeksu pojawia się wówczas pole ujęte w nawiasy trójkątne. 4. szczególnie często podczas transformowania układu odniesienia. Indeksowanie wektora Niekiedy. Utworzony w ten sposób wzorzec wektora lub macierzy jest pusty. Przemnożyć go następnie przez 2 i dodać do wektora (0.-1.2. -6). W tym celu należy wpisać nazwę macierzy np.5 3. a jako liczbę kolumn podać wartość 1. pierwsza kolumna podobnie). M a następnie wpisać sekwencję Ctrl-6. 3. 1). 5 17 ⎤ ⎡2 Wprowadzić macierz ⎢ ⎥ a następnie przemnożyć przez wektor (0.Mathcad dla Windows cz. 3. Indeksowanie macierzy Niekiedy. Wynikiem tego polecenia jest wektor lub macierz identyczne. 4.1). wektoryzacji. a miejsca przeznaczone na wpisanie wartości są oznaczone prostokątnymi znakami.5⎦ Zdefiniować wektor v o składowych (2. a następnie poniżej uzyskanej strzałki wprowadzić funkcję. -1. 2. 2. W tym celu należy wpisać nazwę macierzy np.

11.1). Uwaga: przed obliczeniem wektorów wodzących należy równanie trajektorii transformować do układu kartezjańskiego. ⎡1 2 ⎤ ⎡ cos(α ) sin(α ) ⎤ oraz B = ⎢ Znając macierze A = ⎢ ⎥ a także kąt α = π/4. Wyznaczyć kosinusy kierunkowe wektora (4. Wyznaczyć normalny wektor jednostkowy.1. 6. 12. 8. 10. Rozwiązać układ równań M⋅x = v. 0. B(-1. Obliczyć wyznaczniki następujących macierzy oraz macierze odwrotne do nich: ⎡1 2 3⎤ ⎢4 5 6⎥ ⎢ ⎥ ⎢7 8 9 ⎥ ⎣ ⎦ 5/5 a) b) ⎡1 4 7 ⎤ ⎢2 5 8⎥ ⎢ ⎥ ⎢3 6 9⎥ ⎣ ⎦ Porównać oba wyniki. jakiej ulegną zmianie gdy trzecia składowa wektora zwiększy się do 15.1. Przeanalizować uzyskane wyniki. 2).3.1.3) oraz (0.25. Składowe macierzy M oraz wektora prawych stron v wynoszą odpowiednio: ⎡0 1 2⎤ M = ⎢3 0 2⎥ ⎢ ⎥ ⎢5 3 1 ⎥ ⎣ ⎦ ⎡13 ⎤ v = ⎢ −3⎥ ⎢ ⎥ ⎢ 50 ⎥ ⎣ ⎦ Wskazówka: skorzystać ze wzoru x = M-1⋅v 7.0). Przeanalizować różnice pomiędzy wynikami. . Tor punktu jest opisany w układzie biegunowym równaniem r (ϕ ) = sin 2 (2ϕ ) Obliczyć wektor sieczny łączący dwa punkty toru dla wartości φ1 = π/6 i φ2 = π/3. 13) oraz sprawdzić. Wyznaczyć wartości własne macierzy ⎡1 2 3⎤ A = ⎢4 5 6⎥ ⎢ ⎥ ⎢ ⎥ ⎣7 8 9 ⎦ Sprawdzić ortogonalność otrzymanej macierzy złożonej z wektorów własnych. Płaszczyzna jest zadana trzema punktami: A(1. 5. 9. Obliczyć kosinusy kierunkowe tego wektora w układzie kartezjańskim.2. C(0.5.1). -5. obliczyć wyrażenie 3 4⎥ ⎣ ⎦ ⎣ − sin(α ) cos(α ) ⎦ transformujące BT⋅A⋅B.Mathcad dla Windows cz. 0. Zwrócić uwagę na błędy numeryczne. -0. Wyznaczyć wektor jednostkowy prostopadły do wektorów (1.

Konkretna postać tych danych zależy od typu wykonywanego wykresu – mogą to być wektory lub macierze liczbowe. W celu stworzenia płaskiego wykresu zależności funkcyjnej należy: • zdefiniować tablicę wartości rzeczywistych. wykres słupkowy (Bar). wykres warstwicowy (Contour). Polecenia i typy wykresów dostępne za pośrednictwem tej palety to odpowiednio: wykres X-Y (X-Y plot).in. wykres biegunowy (Polar). Każdy z wykonanych wykresów może być łatwo. Na jednym wykresie można przedstawić więcej niż jeden przebieg. wstawiany jako ilustracja do innych programów. przestrzenny wykres punktowy (Scatter). .2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 3 – wykresy płaskie i przestrzenne Wprowadzenie Program Mathcad 2000 oprócz dużych możliwości obliczeniowych. daje również użytkownikowi możliwość przedstawienia danych i rozwiązań w postaci wykresów. Wykresy płaskie funkcyjne Mathcad tworzy wykresy płaskie jako wizualne przedstawienie powiązanych ze sobą wartości zawartych w dwóch tablicach. w szczególności edytorów tekstu. a niektóre z wykresów mogą także być uzyskane za pośrednictwem klawiatury: odpowiednie skróty klawiszowe są opisane w tabeli Operatory. Wszystkie wymienione polecenia mogą być uzyskane za pośrednictwem menu Insert→Graph. na podstawie którego wartości te zostaną obliczone. lupa (Zoom).Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 03 01 13. Pierwsza czynność polega na przygotowaniu zbioru wartości wielkości niezależnych (argumentów) oraz albo zbioru wartości wielkości zależnej. Tworzenie wykresów jest podzielone na dwie czynności: przygotowanie danych liczbowych oraz ich wizualizację. a następnie wypełnieniu pustych pól wykresu nazwami odpowiednich zmiennych zawierających wartości wielkości niezależnych i zależnych. Operatory Opis wykres płaski X-Y (2D) wykres biegunowy Shift–2 Ctrl-7 Klawisz wykres przestrzenny powierzchniowy Ctrl-2 wykres warstwicowy Ctrl-5 1.03. przy pomocy schowka systemowego. albo wzoru funkcyjnego. wykres przestrzenny powierzchniowy (Surface). trasowanie (Trace). Drugi etap wykonywania wykresu polega na wywołaniu wzorca danego typu wykresu. które będą pełnić rolę zmiennej niezależnej. który znacznie ułatwia tworzenie wykresów jest paleta narzędziowa Graph wywoływana poleceniem menu View→Toolbars→Graph. Do dyspozycji jest m. Postać graficzna wykresów jest bardzo zróżnicowana i może być dobrana w zależności od potrzeb. pole wektorowe (Vector). Elementem programu znacznie. kilka rodzajów wykresów płaskich (2D – dwuwymiarowych) oraz wykresy przestrzenne (3D) a także wykresy warstwicowe.

zdefiniować wzór funkcji. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: −7 8. 0. Wykresy płaskie parametryczne Mathcad tworzy wykresy płaskie jako wizualne przedstawienie powiązanych ze sobą wartości zawartych w dwóch tablicach..0. 0. f ( x) 5 10 7 1.10 6 . zdefiniować wzór funkcji. warto zwrócić uwagę. • zdefiniować wzór funkcji.55x * 0.10 f(x):0. które będą pełnić rolę zmiennej niezależnej (parametru). Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu zależności funkcyjnej. Polega to na ustawieniu dla poszczególnych osi zakresów tak. Przedstawia on spiralę Archimedesa.45^20-x Shift-2 Klawisz Wygląd i := 0.30 i:0.4520-x Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy wypełnić odpowiednie pola: • • • do środkowego pola osi poziomej należy wpisać nazwę wielkości niezależnej – w tym przypadku jest to zmienna X.3.625 ×10 1 . do środkowego pola osi pionowej należy wpisać nazwę funkcji wraz z argumentem – w tym przypadku jest to f(x). że zrezygnowano z tworzenie osobnego wektora wartości wielkości zależnej. której wartości pełnią rolę drugiej zmiennej zależnej.. które będą pełnić rolę zmiennej zależnej. Przykład został zaczerpnięty z oryginalnej instrukcji programu Mathcad.M x(t):(1+t)*cos(t/5*Ctrl-Shift-p) y(t):(1+i)*sin(t/5*Ctrl-Shift-p) Klawisz Wygląd i := 0. że powinien zastosować automatyczne skalowanie osi. pozostałe pola. którą w układzie kartezjańskim można podać wyłącznie w formie parametrycznej.Mathcad dla Windows cz. której wartości pełnią rolę pierwszej zmiennej zależnej. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu zależności funkcyjnej.5 . W celu stworzenia płaskiego wykresu zależności parametrycznej należy: • • • zdefiniować wektor wartości rzeczywistych. należy zostawić puste – w ten sposób program zostaje poinformowany.55^x→*0. 30 i := 0 . • opcjonalnie stworzyć tablicę wartości funkcji. Przykład został zaczerpnięty z oryginalnej instrukcji programu Mathcad. które będą pełnić rolę zmiennej zależnej.. aby pokrywały się z wartościami minimalnymi i maksymalnymi wielkości odpowiednio: niezależnej (oś pozioma) i zależnej (oś pionowa). znajdujące się na końcach osi.0.5.5. 10 f(x) := 0. Opis wielkość niezależnej – argument X wzór funkcji wzorzec wykresu płaskiego x:0.159 ×10 −7 0 0 0 x 5 10 10 2. Opis wektor wartości parametru zmienna zakresowa funkcja zmiennej zależnej x(t) funkcja zmiennej zależnej y(t) i:0. 2/9 • opcjonalnie stworzyć tablicę wartości funkcji. M x(t) := (1 + t) * cos(t / 5 * π) y(t) := (1 + t) * sin(t / 5 * π) .5 . której wartości mają zostać przedstawione na wykresie płaskim. Na jednym wykresie można przedstawić więcej niż jeden przebieg.

Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: 50 23. W celu stworzenia płaskiego wykresu biegunowego należy: • • zdefiniować wektor wartości rzeczywistych. aby pokrywały się z wartościami minimalnymi i maksymalnymi wielkości odpowiednio: pierwszej zależnej (oś pozioma) i drugiej (oś pionowa). Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: . do środkowego pola osi pionowej należy wpisać nazwę drugiej wielkości zależnej – w tym przypadku jest to funkcja y(i). pozostałe pola. Opis wektor wartości parametru funkcja zmiennej zależnej r(t) Klawisz i:0. że wartości kąta są określane w radianach.5 50 40 − 26 20 0 x( i) 20 40 31 3. zdefiniować wzór funkcji. że powinien zastosować automatyczne skalowanie osi.. 0. wzorzec wykresu płaskiego Shift-2 3/9 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy wypełnić odpowiednie pola: • • • do środkowego pola osi poziomej należy wpisać nazwę pierwszej wielkości zależnej – w tym przypadku jest to funkcja x(i). do pola po lewej stronie wykresu należy wpisać nazwę wielkości zależnej – w tym przypadku jest to funkcja r(i). Przykład przedstawia hiperbolę. że powinien zastosować automatyczne skalowanie wykresu.01. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu zależności funkcyjnej. której wartości pełnią rolę zmiennej zależnej – wektora wodzącego.5 y( i) 0 − 28.01 . Wykresy płaskie biegunowe Mathcad tworzy wykresy płaskie jako wizualne przedstawienie powiązanych ze sobą wartości zawartych w dwóch tablicach. Na jednym wykresie można przedstawić więcej niż jeden przebieg. które będą pełnić rolę zmiennej niezależnej (kąta) – pamiętać należy. które będą pełnić rolę zmiennej zależnej.5*cos(t)) Wygląd i := 0. Polega to na ustawieniu dla poszczególnych osi zakresów tak. znajdujące się na końcach osi. należy zostawić puste – w ten sposób program zostaje poinformowany. którą w układzie kartezjańskim można podać wyłącznie w formie parametrycznej lub uwikłanej.Ctrl-Shift-p x(t):1/(1+1.5 ⋅ cos(t ) wzorzec wykresu biegunowego Shift-7 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy wypełnić odpowiednie pola: • • • do pola pod wykresem należy wpisać nazwę wielkości niezależnej – w tym przypadku jest to zmienna i.Mathcad dla Windows cz. π x(t ) : = 1 1 + 1.3. znajdujące się na końcach osi.0. pozostałe pola. • opcjonalnie stworzyć tablicę wartości funkcji. należy zostawić puste – w ten sposób program zostaje poinformowany.

Poniżej przedstawiono przykład wykonania przestrzennego wykresu powierzchniowego zależności funkcyjnej. Przykład przedstawia powierzchnię siodłową. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane. Wykresy przestrzenne powierzchniowe Mathcad tworzy przestrzenne wykresy powierzchniowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. Wykresy warstwicowe Mathcad tworzy przestrzenne wykresy warstwicowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie warstwic powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) wzorzec wykresu przestrzennego powierzchniowego Klawisz f(x. W razie potrzeby wykreślone warstwice mogą być pokolorowane z uwzględnieniem ich wartości. W razie potrzeby wykreślona powierzchnia może mieć usunięte linie przesłaniane. które odpowiadają osiom poziomym. Przykład przedstawia warstwice powierzchni siodłowej. a ponadto może być pokolorowana z uwzględnieniem warstwic. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu warstwicowego zależności funkcyjnej. y ) : = x 2 − y 2 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f .y). Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f 5. które odpowiadają osiom wykresu. W celu stworzenia wykresu warstwicowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. W celu stworzenia przestrzennego wykresu powierzchniowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. 4/9 120 150 r( t) 90 3 2 1 60 30 3 180 210 240 0 0 0 330 300 270 t 4. a nie f(x. . ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie.Mathcad dla Windows cz.3.y):x^2-y^2 Ctrl-2 Wygląd f ( x. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie.

Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) wzorzec wykresu przestrzennego powierzchniowego Klawisz f(x. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane. y ) : = x 2 − y 2 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f . Poniżej przedstawiono przykład wykonania przestrzennego wykresu punktowego zależności funkcyjnej. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f 6. które odpowiadają osiom poziomym. W celu stworzenia przestrzennego wykresu punktowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych.Mathcad dla Windows cz. Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f .y).y). y ) : = x 2 − y 2 Wzorzec przestrzennego wykresu punktowego należy wybrać z palety narzędziowej Graph. a nie f(x. Wykresy przestrzenne punktowy Mathcad tworzy przestrzenne wykresy punktowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f . Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) Klawisz f(x. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie.y):x^2-y^2 Ctrl-5 5/9 Wygląd f ( x.y):x^2-y^2 Wygląd f ( x. Przykład przedstawia powierzchnię siodłową.3. a nie f(x.

pionowa – w macierzy drugiej. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) Klawisz f(x. W przypadku drugim składowe są dostarczane odpowiednio: pozioma – w macierzy pierwszej. 5] stosując podział dziedziny na 20 wartości w każdym kierunku. Można natomiast wykorzystać tą cechę do wizualizacji brył zdefiniowanych funkcyjnie lub punktowo. Poniżej jest to przedstawione na przykładzie. 8. 5] x [-5 . składową pionową – część urojona. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane.3. Uzyskuje się funkcję wektorową: . Przykład przedstawia powierzchnię siodłową. a nie f(x.Mathcad dla Windows cz. y ) : = −1 (x 6 + y 6 + 0. że wykres ten niezbyt nadaje się do prezentacji powierzchni o wartościach ujemnych. Wykres pola wektorowego Mathcad tworzy płaskie wykresy pola wektorowego dostarczając dane do wykresu na dwa sposoby: poprzez zadanie macierzy wartości zespolonych. 6/9 7. W pierwszym przypadku składową poziomą wektora stanowi część rzeczywista liczby. albo poprzez zadanie dwóch macierzy rzeczywistych. Poniżej przedstawiono przykład wykonania przestrzennego wykresu słupkowego zależności funkcyjnej. Zadana jest funkcja postaci: f ( x. Wykresy słupkowy Mathcad tworzy przestrzenne wykresy słupkowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. W tym celu oblicza się gradient funkcji (szczegóły opisane są w miniskrypcie nr 5 „Analiza matematyczna”).y). W celu stworzenia przestrzennego wykresu słupkowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f Należy zwrócić uwagę. W trakcie przygotowywania danych do wykresu pamiętać należy o odpowiednim odwzorowaniu dziedziny rzeczywistego zagadnienia na numery wierszy i kolumn macierzy. Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f .01 ) 6 Należy przedstawić pola wektorowe jej gradientu w przedziale [-5 . gdyż – w trakcie wykonywania wykresu – one stanowią wartości współrzędnych poziomych. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie.y):x^2-y^2 Wygląd f ( x. które odpowiadają osiom poziomym. gdyż są one przesłaniane podstawą słupków. y ) : = x 2 − y 2 Wzorzec przestrzennego wykresu punktowego należy wybrać z palety narzędziowej Graph.

Mathcad dla Windows cz. Wbrew wyglądowi nie jest to indeks i przemnożony przez 1.indeks wierszy macierzy. .funkcja zwracająca liczbę kolumn macierzy (wraz z kolumną zerową!). . że wzory te nie są zamienne. ⎡ ⎢ ⎢ g ( x. gdyż występują w nich różne indeksy. Odwzorowanie jest liniowe: xmax − xmin ⋅ i + xmin cols (M ) − 1 y − ymin y : = max ⋅ j + ymin rows (M ) − 1 x := gdzie: xmax. y ( j ))1 Należy szczególną uwagę zwrócić na właściwe wpisanie czynnika urojonego 1i. y ) : = ⎢ ⎢ ⎢ ⎢ ⎢ ⎣ ⎤ ⎥ x 6 + y 6 + 0. Można teraz przystąpić do generowania wartości macierzy: M i . j : = g ( x(i ).indeks kolumn macierzy.macierz. . .y) początkowej funkcji f(x. . ale ciągły zapis 1i bez znaku mnożenia w środku.funkcja zwracająca liczbę wierszy macierzy (wraz z wierszem zerowym!). y ( j ))0 + 1i ⋅ g ( x(i ). xmin ymax.y). w której umieszczone będą wartości gradientu. 10 ⋅i − 5 20 10 ⋅ j −5 y( j) : = 20 x(i ) : = Dla rozważanego tu przypadku wzory te przyjmują postać: Należy zwrócić uwagę. ymin M i j rows cols .01 ⎥ ⎥ ⎦ x5 7/9 ( ( 6 ) ) 7 6 Mając zdefiniowaną funkcję gradientową należy przystąpić do odwzorowania numerów wierszy i kolumn na wartości współrzędnych (x.3.zakresy zmienności zmiennej niezależnej y.zakresy zmienności zmiennej niezależnej x. . Po wywołaniu wzorca wykresu pola wektorowego i wpisaniu nazwy macierzy (bez indeksów!) otrzymuje się następujący wykres: M co odpowiada polu gradientowemu g(x.y): .01 ⎥ ⎥ ⎥ y5 ⎥ 7 6 6 x + y + 0.

5. π/6. Ćwiczenia Niektóre przykłady zaczerpnięto z oryginalnej instrukcji programu MathCAD.y).5]. wprowadzić siatkę odniesienia składającą się z 10 linii na każdą oś. 1. π/2. Narysować wykres funkcji y= 3.Mathcad dla Windows cz. π/4.045t ⋅ ⎜ sin ⎜ t ⋅ ⎟ + 0. π) na kształt wykresu. Narysować wykres parametryczny wg następujących wzorów (figury Lissajous): t ⎞ ⎛ x = sin ⎜ 2π ⎟ ⎝ 50 ⎠ t ⎛ ⎞ y = cos⎜ 2kπ + ϕ⎟ ⎝ ⎠ 50 gdzie parametr t zmienia się od 0 do 300. każda z dwoma odcinkami skalowania logarytmicznego.5 . . Wielkość wykresu 15 wierszy x 30 kolumn.3. 1. π/3.3. 2. exp( x ) x2 gdzie x zmienia się od 1 do 6.6) oraz fazy ϕ (0. 4.5] x [-1. 8/9 f Jak widać z wykresów pole wektorowe dobrze uwidacznia głęboki lej funkcji f(x. natomiast obie osie są skalowane logarytmicznie w zakresach od 1 do 100. Zbadać wpływ wartości parametru k (1. Narysować wykres funkcji y = x sin( x ) gdzie x zmienia się od –4π do 4π. Wykres wyskalować liniowo. Narysować wykres funkcji f ( x . 5. 1. Narysować wykres parametryczny wg następujących wzorów: x = 10t / 50 ⎛ ⎛ π ⎞ ⎞ y = 1.4. y ) = sin( x 2 + y 2 ) nad obszarem [-1.01⎟ ⎝ ⎝ 50 ⎠ ⎠ gdzie parametr t zmienia się od 0 do 100.5 .2.

Porównać postać wykresów. y ) := 1 x +y +1 2 2 cos x + y ( 2 2 ) Następnie wykonać wykres wektorowy gradientu funkcji f. W przedziale zmienności [0 . k) = cos2(kφ) dla wartości k = 2. warstwicowy funkcji: f ( x. 5] x [–5 . Dyskretyzację zmienności φ przyjąć na tyle dużą. Wykonać wykres powierzchniowy. 6.3. 9.Mathcad dla Windows cz. 8. 2π] z dyskretyzacją 0. Funkcję gradientu obliczyć ręcznie. aby na wykresie nie występowały załamania. Narysować wykres funkcji y = log(x) w przedziale [0. 3.01 wykonać wykres biegunowy funkcji r(φ. . y ) = − x ⋅ y nad obszarem [–5 . 100]. 2π] wykonać wykres biegunowy funkcji r(φ) = cos2(φ). 10.5 . 5. 5]. Narysować wykres funkcji 9/9 f ( x. 7. W przedziale zmienności [0 . 4.

Przed wywołaniem funkcji należy zainicjować niewiadomą zmienną przybliżoną wartością rozwiązania. Funkcja jako zwraca wartość znalezionego pierwiastka. Z tego też powodu oraz z uwagi na złożoność zagadnienia. gdyż jest to niezbędne z uwagi na sposób poszukiwania pierwiastka: metodę siecznej. y . które często staje przed inżynierem.22 ⋅ 10-16 Given Find( x . która jest niewiadomą.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 04 01 20. twórcy programu rozdzielili rozwiązywanie równań z jedną niewiadomą od rozwiązywania układu równań. którego wartość należy wyzerować. Pierwszym parametrem jest wyrażenie. który znajduje się na pograniczu: jest przede wszystkim programem numerycznym. Poniżej przedstawiony jest przykład rozwiązania równania z jedną niewiadomą. z ) Minerr( x .zmienna) TOL ERR Given Find Minerr Ctrl-= Ctrl-# < Ctrl-( > Ctrl-) Wygląd root( x2-ex .2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 4 – równania i układy równań Wprowadzenie Rozwiązywanie równań algebraicznych jest zadaniem. x ) TOL := 10-5 ERR = 2. że nie ma żadnych przesłanek wskazujących przybliżone położenie pierwiastka zdecydowano zainicjować poszukiwania w okolicach wartości 0. ale nie zawsze możliwe do zrealizowania poszukiwanie rozwiązań ścisłych oraz poszukiwanie przybliżonych rozwiązań liczbowych. Równanie ma postać: ex − x2 = 0 Z uwagi na to. W pierwszym przypadku celowe jest stosowanie programów symbolicznych. y . z ) ≈ ≠ < ≤ > ≥ 1. Równania z jedną niewiadomą Podstawową funkcją rozwiązującą równania z jedną niewiadomą jest dwuargumentowa funkcja root. Dalsze postępowanie jest następujące: . Możliwe jest dwojakie postępowanie: najbardziej pożądane. w drugim – programów numerycznych.03. ale – poprzez wbudowanie niewielkiej biblioteki symbolicznej – jest zdolny do wykonywania podzbioru operacji symbolicznych.zmienna. Mathcad 2000 jest programem. W niniejszym miniskrypcie rozwiązywanie symboliczne równań nie będzie omawiane. Operatory i polecenia Opis rozwiązanie równania z jedną niewiadomą dokładność residuum całkowity kwadrat reszt błędów początek układu równań lub nierówności funkcja rozwiązująca funkcjonał minimalizujący residua w poszczególnych równaniach lub nierównościach relacja równości relacja nierówności relacja mniejszości relacja mniejszości lub równości relacja większości relacja większości lub równości Klawisz root(wyrażenie. Definiowanie układu równań wymaga wykonania pewnych dodatkowych czynności w stosunku do pojedynczego równania z jedną niewiadomą. drugim .

jeżeli jest ich więcej niż jeden.. wielomian wyższego stopnia) wynika. w której prawa strona jest równa 0. definiuje się ciąg arytmetyczny. Poniżej jest zamieszczony przykład ilustrujący tą metodę. 1. −4. 0].1 . że mogą istnieć inne wartości pierwiastków i ich znalezienie jest konieczne. Jeżeli z postaci równania (np. który równomiernie podzieli przeszukiwany przedział.Mathcad dla Windows cz.704 Znaleziony wynik nie musi wyczerpywać wszystkich pierwiastków równania.9.976 1 6 −5 5 4 3 2 1 0 − 14 przedzial − 1. należy użyć nieco innej formy wyrażenia i zapamiętać wynik w zmiennej: wynik := root ( f ( x) . 0]. . równanie przekształca się do takiej postaci. Dysponując powyższym ciągiem wykonano wykres płaski (2D) zależności f(x) w przedziale [-5. (Uwaga: zakresy osi na powyższym wykresie są określone automatycznie przez program).181 2 1 f ( przedzial) 0 − 0. 0 3. wywołuje się funkcję root podając zdefiniowaną funkcję jako pierwszy parametr.4. 2/6 1. aby prawa strona była równa zeru i z uwagi na wygodę wprowadzania wzoru lewą stronę równania. Definicja ciągu była następująca: przedzial := −5 . x) = −0. W przypadku innych przedziałów krok ciągu powinien być kompromisem pomiędzy dokładnością wykonania wykresu. Dalsze postępowanie jest następujące: 1. Krok ciągu w tym przypadku przyjęto 0. Równanie ma postać: ex ⎛3 ⎞ = sin ⎜ x ⎟ 2 ⎝2 ⎠ Należy znaleźć wszystkie pierwiastki znajdujące się w przedziale [-5. a symbol niewiadomej jako parametr drugi: root ( f ( x) . 2. które następnie można użyć do zainicjowania procedury root. należy przekształcić je do takiej postaci.można było odczytać przybliżoną wartość pierwiastka. a obciążeniem pamięci. niewiadomą inicjuje się wartością 0: x := 0 3.dołożono siatkę odniesienia .704 W powyższym przypadku wynik jest podawany bezpośrednio i nie może być stosowany w dalszych obliczeniach.776 ×10 Jak widać z powyższego wykresu przybliżone wartości pierwiastków mogą być oszacowane jako -4 oraz -2. z uwagi na wygodę i niezawodność wprowadzania wzoru lewą stronę równania. sugeruje się zastosować wykres rozwiązywanego równania w celu określenie przybliżonych wartości pierwiastków. Jeżeli natomiast znaleziony pierwiastek jest wynikiem pośrednim i musi być użyty w dalszych obliczeniach. gdyby obie strony równania były niezerowe. która ma być wyzerowana definiuje się jako funkcję jednej zmiennej: f ( x) := e − x x 2 W przypadku. Po odpowiednim sformatowaniu wykresu . x) W tym przypadku można też uzyskać informację o wartości pierwiastka sprawdzając wartość zmiennej wynik: wynik = −0. która ma być wyzerowana definiuje się jako funkcję jednej zmiennej: f ( x) := e 3 − sin ⎛ x⎞ ⎜2 2 ⎝ ⎠ x 2.

TOL 0. Jeżeli zostanie znaleziony wynik. Poniżej zamieszczono przykład prostego układu równań.00016 10–4 -3. które znajdują się w układzie. że wartość parametru TOL określa zawsze dokładność zerowania równania (czyli tzw. jak w przypadku pojedynczego równania z jedną niewiadomą wymagane jest zainicjowanie przybliżonych wartości dla wszystkich niewiadomych. poszukuje się dokładniejszej wartości tego pierwiastka: wynik1 := root ( f ( x) . Uzyskano w ten sposób wyświetlanie wyników z dokładnością do 5 cyfr po znaku dziesiętnym.36839 10–4 5. Układ równań ma postać: ⎧cos( x) + x − y = 0 ⎨ 2 2 ⎩x + y − 4 = 0 . a nie dokładność znalezionego pierwiastka! 2. TOL := 0.02794 2. Stosowana w programie Mathcad 2000 procedura siecznych posługuje się kryterium resztowym (residualnym) do stwierdzenia. na ile dokładne są uzyskane rozwiązania.0010 0.2000 0.184 wynik2 = −2.18729 -4. Polega to na sprawdzeniu.0001 wynik1 -4. czy uzyskana dokładność znalezionego pierwiastka jest wystarczająca.34458 10–3 -1. residuum. W celu precyzyjniejszego uwidocznienia różnic zwiększono dokładność wyświetlania wyniku poprzez ustawienie w menu Format→Result→Number format→Number of decimal places wartości 5. Standardowo wartość zmiennej TOL wynosi TOL = 1 × 10 −3 Można ją zmieniać poprzez podstawienie nowej wartości np. w niektórych przypadkach zmniejszenie wartości TOL może – paradoksalnie – prowadzić do pogorszenia wyników. mając oba rozwiązania można sprawdzić znalezione wartości: wynik1 = −4.1000 0. czy dla równania L(x) = 0 zachodzi: L( pierwiastek ) ≤ TOL gdzie TOL jest specjalną zmienną. przy pomocy odpowiedniej funkcji uruchamia się procedurę wyszukiwania rozwiązania. Układy równań i nierówności Układy równań i nierówności algebraicznych rozwiązywane są metodą przybliżoną.4.18364 -4. niewiadomą inicjuje się znalezioną przybliżoną wartością drugiego pierwiastka: x2 := −2 7.50087 10–9 Jak z powyższego widać.18387 -4. 4. Podobnie.134 Powstaje oczywiście pytanie. resztę równania).0001 W zamieszczonej poniżej tabeli zamieszczono różne wartości TOL oraz odpowiadające im wartości pierwszego pierwiastka i residuum funkcji. niewiadomą inicjuje się znalezioną przybliżoną wartością pierwszego pierwiastka: x1 := −4 3/6 5.18371 f(wynik1) 0.0100 0. Należy jednak zawsze pamiętać. to podawany jest w formie wektora rozwiązań. x2) 8.Mathcad dla Windows cz. poszukuje się dokładniejszej wartości tego pierwiastka: wynik2 := root ( f ( x2) . określającą residualną dokładność rozwiązania. Następnie definiuje się blok równań i nierówności.20243 -4. a na koniec. x) 6.

5.466 ⎞ ⎝ −1.999 2 −2 1 0 x . dla obu zestawów inicjujących. jak w przypadku bardziej skomplikowanych równań z jedną niewiadomą. ale wartości reszt poszczególnych równań.814 10–8 .5). Dla rozpatrywanego tu przykładu wartości ERR były następujące: • • zestaw 1: zestaw 2: 4. jak w przypadku równań z jedną niewiadomą kryterium oceny znalezionego rozwiązania nie jest dokładność wyznaczenia pierwiastków. y = –1. a kończy – po ostatnim równaniu lub niewiadomej – poleceniem znalezienia wyniku: Find lub Minerr.Mathcad dla Windows cz. który rozpoczyna się słowem kluczowym Given. y = 1.565 ⎠ Należy zwrócić uwagę. Podobnie.4.416 4 t ∈ [ 0.361 ⎠ ⎛ 1. że przybliżone (inicjujące) pary rozwiązań to: (x = –1. że znalezione pierwiastki są umieszczane w wektorze rozwiązań w takiej kolejności. 2π ) Dla takich dwóch przebiegów można wykonać wykres płaski (2D): 1. y ) = ⎜ 2 2 0 0 0 ⎛ −1. W całości. y ) = ⎜ 2 2 x := 1 y := 1. Pierwsze równanie łatwo można sprowadzić do postaci funkcyjnej (jawnej): y = cos( x) + x W przypadku drugiego równania (okrąg o promieniu 2) występuje postać uwikłana. x1( t) 1 2 2 Z powyższego wykresu można ustalić.245 ⎞ ⎝ 1.5 y := −1. Po zainicjowaniu zmiennych należy zdefiniować blok równań.5 Given 0 cos ( x) + x − y x +y −4 Find( x. Syntetycznym kryterium.5 Given cos ( x) + x − y x +y −4 Find( x. której nie można sprowadzić do postaci funkcyjnej. który ułatwi znalezienie właściwych wartości inicjujących zmienne.762 10–7 5.5) oraz (x = 1. Zmienna ta jest bezpośrednią realizacją funkcjonału najmniejszych kwadratów. rozwiązanie zadania wygląda następująco: Zestaw 1 Zestaw 2 x := −1. w jakiej występują na liście argumentów funkcji Find. które służy do całościowej oceny jakości rozwiązania jest zmienna systemowa ERR. 4/6 Podobnie. która zawiera sumę poszczególnych kwadratów reszt. Pozostaje więc jedynie zapis parametryczny: ⎧ x(t ) = 2 cos(t ) ⎨ ⎩ y (t ) = 2sin(t ) 2 1 0 f ( x) y1( t) 1 2 3 − 2. tak i tutaj warto wykonać wykres.

gdyż nie ma żadnych umorzeń kredytu).3. (2.000 zł. a później z niego i z warunku zawierania w sobie podanych punktów wyznaczyć równanie każdej płaszczyzny. Po otrzymaniu rozwiązania sprawdzić przez podstawienie.0. Obliczyć wszystkie pierwiastki równania x 4 − x3 − 7 x 2 + x + 6 = 0 3. 0).5 ⋅ sin( β ) = 0. W rozpatrywanym przypadku: p = –46. którą należy spłacać kredyt? Wskazówka: wykorzystać tzw. Obliczyć wszystkie pierwiastki równania x2 + 6 x − 4 = 0 2.28/12 (dzielone przez 12. gdyż ze stopy rocznej należy przejść na miesięczną). r . –3). gdyż zaciągnięto kredyt). y = 0.000 zł.5) Wskazówka: dla każdej płaszczyzny wyznaczyć przy pomocy znanych punktów wektory leżące wewnątrz płaszczyzny.rata. Pierwsza polega na złożeniu pieniędzy w banku. Rozwiązać układ równań ⎧sin(α ) + 0. f = 0 (zero. którego rozwiązaniem są współrzędne poszukiwanego punktu wspólnego. każdej wyznaczonej przez trzy punkty: Π1: (0. który oferuje oprocentowanie lokat w wysokości 16% w skali roku. Należy rozwiązać równanie bankierów względem raty r. Samochód osobowy kupowany za gotówkę kosztuje 46.6 .wartość początkowa. że z faktu. (1. Mamy dwie możliwości. 7. 5/6 Nie należy zapominać. f . równanie bankierów: p (1 + i ) n (1 + i ) +r i n −1 − f =0 gdzie: p .5 ⋅ cos( β ) = 0. Znaleźć dodatnie pierwiastki równania 8x2 − 2 = sin( x) 4x2 + 1 6. Znaleźć co najmniej jeden punkt wspólny należący do sfery o środku (0. 1. Druga . 0. Rozwiązać układ równań t ⎞ ⎛ x = sin ⎜ 2π ⎟ ⎝ 50 ⎠ t ⎛ ⎞ +ϕ ⎟ y = cos ⎜ 2π ⎝ 50 ⎠ względem zmiennych t oraz φ przy warunkach x = 0. 4.0) i promieniu r = 1 oraz do prostej wyznaczonej przecięciem się płaszczyzn Π1 i Π2. 5. Wręcz przeciwnie. 1. –3) Π2: (0. iż suma kwadratów reszt zestawu 2 jest mniejsza niż w przypadku zestawu 1 wcale nie wypływa wniosek. 5.5) (1. n = 60 (liczba miesięcy).8 ⎨ ⎩cos(α ) + 0. czy układ równań jest spełniony.2 Wartości początkowe przyjąć według własnego uznania.liczba przyjętych jednostek czasu. n . Na zakup został wzięty kredyt na 60 miesięcy oprocentowany w skali roku na 28%. i = 0. 8.000 (ujemne. 8. w niektórych przypadkach może być na odwrót! Ćwiczenia 1.Mathcad dla Windows cz. Dysponujemy oszczędnościami w wysokości 10. –0. że rozwiązanie 2 jest dokładniejsze. równania te wraz z równaniem sfery tworzą układ.4.wartość końcowa.stopa procentowa w przyjętej jednostce czasu. 1. 0. 2. następnie z nich wyprowadzić wektor normalny do płaszczyzny.5) (4. i . Jaka jest przewidywana wielkość miesięcznej raty.

4. Dom wymaga ogrzewania w zimie. pożyczki na 11 miesięcy. Który z trzech wariantów inwestycyjnych jest najbardziej opłacalny? Wskazówka: z równania bankierów wyliczyć oprocentowanie obu wariantów pożyczki dla sąsiada i porównać z oprocentowaniem w banku.6 zł/dm3 wartość opałowa oleju opałowego 40 MJ/dm3 cena kotłowni olejowej wraz z grzejnikami 25.1340 zł/kWh cena niezbędnego pieca akumulacyjnego 10. 6/6 możliwość to udzielenie sąsiadowi. Parametry ekonomiczne są następujące: cena energii elektrycznej (II taryfa) 0.000 zł sprawność pieca olejowego 92% cena węgla 400 zł/tonę wartość opałowa węgla 28 MJ/kg cena kotłowni węglowej wraz z grzejnikami 16. Podać średni koszt sezonu wraz z amortyzacją urządzeń.000 zł sprawność pieca węglowego 80% Zakładając czas eksploatacji wybranego systemu przez 20 lat ustalić.Mathcad dla Windows cz. 9. .000 zł sprawność grzejnika akumulacyjnego 100% cena oleju opałowego 1. Pracownik może przy swoich dochodach spłacać maksymalnie 200 zł miesięcznie rat kredytowych. b) przelicznik: 1 kWh = 3. Jaki maksymalny kredyt na 60 miesięcy spłacany w ratach miesięcznych może zaciągnąć? Stopa roczna oprocentowania kredytów wynosi 27%. który z powyższych systemów jest najtańszy.6 MJ 10. Sąsiad deklaruje dwa warianty spłaty pożyczki: w równych ratach po 1.000 zł lub w całości po 11 miesiącach w wysokości 12. Wskazówka: a) rozłożyć koszt zakupu kotłowni lub pieca akumulacyjnego na raty w okresie 20 lat przyjmując stopę oprocentowania lokat długoterminowych 18%. lekkim olejem opałowym oraz węglem. który otwiera warsztat. Niezbędna ilość energii cieplnej wynosi 180 GJ w sezonie.200 zł. Rozważane są trzy warianty ogrzewania: prądem (licznik dwutaryfowy).

że pole elektryczne wytworzone w wyniku przepływu stałego prądu przez solenoid (cewkę) ma właśnie rozbieżność równą zeru. ay. który wraz z innymi przykładami jest dostarczany z programem. nazywamy polem bezźródłowym lub solenoidalnym. az] nazywamy pole skalarne div a określone w układzie ortokartezjańskim następującym wzorem: div a = ∂ ax ∂ a y ∂ az ∂a ∂a ∂a + + = i ⋅ + j⋅ + k ⋅ ∂x ∂y ∂z ∂x ∂y ∂z Pole wektorowe.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 05 01 28. Cecha ta jest jednocześnie słabą i silną stroną programu. jak i bardziej skomplikowanych operatorów. Gradientem funkcji f nazywamy wektor g o współrzędnych równych odpowiednio pochodnym cząstkowym funkcji f. Definicja 1. Gradient pola skalarnego f jest prostopadły do linii (powierzchni) ekwipotencjalnej tego pola. Twierdzenie 2. Definicja 3. dywergencja. W przypadku procedur całkowania błędy te nie są znaczne. Numeryczne realizacje operacji analitycznych obarczone są nieuniknionymi błędami. Dywergencją (albo rozbieżnością) pola wektorowego a = [ax. Pozostałe operatory muszą być zdefiniowane przez użytkownika. W przypadkach nietypowych pozwala to zaś na zdefiniowanie dowolnych operatorów. . lecz starać się przekształcić je w równoważne zagadnienia całkowe. Przykłady typowych wektorowych operatorów analitycznych są podane w pliku vctrdiff. laplasjan itd. Płynie stąd wniosek.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 5 – analiza matematyczna Wprowadzenie W trakcie obliczeń inżynierskich często staje się przed zadaniem obliczenia zarówno prostych pochodnych i całek. natomiast w odniesieniu do procedur różniczkowania numerycznego błędy te są duże. co zapisujemy: f : R2 → R ⎡ ∂f ∂f ⎤ grad f = ⎢ . jaka jest w danej sytuacji potrzebna. takich jak gradient.03. ⎥ ⎣ ∂x ∂y ∂z ⎦ f : R3 → R Gradient wyznacza kierunek największego przyrostu funkcji f pod warunkiem.mcd. dla której zachodzi: a = grad φ Definicja 4. rotacja. że za wszelką cenę należy unikać numerycznego rozwiązywania zagadnień różniczkowych. . Stabilność i dokładność takich rozwiązań jest o wiele większa. w takiej postaci. że nie jest równy zeru. Z operatorów wbudowanych Mathcad 2000 posiada jedynie pochodną w punkcie oraz całkę oznaczoną. Potencjałem skalarnym pola wektorowego a nazywamy taką funkcję skalarną ϕ. Nazwa pola solenoidalnego pochodzi stąd. ⎥ ⎣ ∂x ∂y ⎦ ⎡ ∂f ∂f ∂f ⎤ grad f = ⎢ . którego dywergencja jest w każdym punkcie równa zeru. W sytuacjach typowych konieczność definiowania typowych operatorów jest uciążliwa i opóźnia wykonanie obliczeń.

β – stałe skalary. w przedziale t∈<t0.b>: L= x1 x0 ∫ 1 + ( f ′( x) ) dx 2 Długość łuku dla krzywej opisanej zależnością parametryczną x=x(t).Mathcad dla Windows cz. Pole wektorowe bezwirowe określone w obszarze powierzchniowo jednospójnym jest polem potencjalnym. nazywamy polem wektorowym bezwirowym. w przedziale t∈<t0. ay. α. Liniowość div(α a + β b) = α div a + β div b 2. Twierdzenie 10. w przedziale x∈<a.b>: V = π ∫ f 2 ( x)dx a b Objętość bryły obrotowej. Definicja 7. az] nazywamy pole wektorowe rot a przyporządkowane danemu polu a i określone w układzie ortokartezjańskim wzorem: ⎛ ∂ a ∂ a y ⎞ ⎛ ∂ ax ∂ az ⎞ ⎛ ∂ a y ∂ ax ⎞ − − rot a = ⎜ z − ⎟i+⎜ ⎟k ⎟ j+⎜ ∂z ⎠ ⎝ ∂z ∂x ⎠ ⎝ ∂x ∂y ⎠ ⎝ ∂y Pole wektorowe. Rotacją (albo wirowością) różniczkowalnego pola wektorowego a = [ax. której tworząca opisana jest zależnością parametryczną x=x(t). Twierdzenie 6. Twierdzenie 5. Laplasjanem pola skalarnego ϕ nazywamy dywergencję pola wektorowego potencjalnego a = grad ϕ o potencjale ϕ i oznaczamy ∆φ = div grad φ Definicja 8. w przedziale x∈<a. której tworząca opisana jest funkcją y=f(x). Długość łuku dla krzywej opisanej zależnością funkcyjną y=f(x). Twierdzenie 9. b – różniczkowalne pola wektorowe.t1>: V =π t0 ∫ ( y(t )) t1 2 x′(t )dt . ϕ – różniczkowalne pole skalarne. div(φ a) = φ div a + (grad φ ) ⋅ a gdzie: a. y=y(t). Dowolne pole wektorowe jest sumą pola potencjalnego i pola solenoidalnego.5. Objętość bryły obrotowej. Własności dywergencji: 2/7 1. y=y(t). którego rotacja jest w każdym punkcie równa zeru.t1>: L=∫ t0 t1 ( x′(t ))2 + ( y′(t ))2 dt Twierdzenie 11.

• należy wpisać polecenie różniczkowania.5. Różniczkowanie numeryczne Mathcad 2000 jako program numeryczny jest zdolny policzyć jedynie przybliżoną wartość pochodnej w danym punkcie. którą można następnie stosować przy różnych wartościach zmiennej niezależnej. w przedziale t∈<t0. Pamiętając o ograniczonej dokładności różniczkowania numerycznego należy podchodzić do tej możliwości bardzo ostrożnie.b>: S = 2π ∫ f ( x) 1 + ( f ′( x) ) dx 2 a b Pole powierzchni obrotowej. zdefiniować funkcję pochodną. Jeżeli różniczkowane jest wyrażenie złożone należy wówczas ująć je w nawiasy. w którym pochodna ma zostać obliczona. do których należy wpisać różniczkowane wyrażenie oraz zmienną względem. Dokonuje się tego przy pomocy następującego wyrażenia: f ( x) := d 5 4 x +x +3 dx ( ) Wówczas wartość funkcji pochodnej w punkcie x = 2 wynosi: f ( 2) = 112 . którym jest znak pytajnika ?. której wyrażenie jest różniczkowane. y=y(t). w przedziale x∈<a. • zmiennej. Poniżej przedstawiono przykład ilustrujący powyższy sposób: x := 2 d 5 4 x + x + 3 = 112 dx ( ) Można też ewentualnie.Mathcad dla Windows cz. na ekranie pojawi się wówczas symbol pochodnej z pustymi polami. względem której jest różniczkowane wyrażenie należy nadać wartość równą punktowi. której tworząca opisana jest funkcją y=f(x). zamiast liczyć wartość pochodnej w pojedynczym punkcie. Twierdzenie 12. której tworząca opisana jest zależnością parametryczną x=x(t).t1>: S = 2π ∫ y (t ) t0 t1 ( x′(t ) )2 + ( y′(t ) )2 dt Operatory i polecenia Opis operator pochodnej w punkcie Klawisz Wygląd ? d 3 x dx operator całki oznaczonej Shift-7 ∫ xdx a ∑ ∏ b sumowanie wg zakresu (szereg) Shift-4 mnożenie wg zakresu Shift-3 1. W celu obliczenia wartości pochodnej w danym punkcie należy: • zdefiniować wartości wszystkich zmiennych występujących w różniczkowanym wyrażeniu. 3/7 Pole powierzchni obrotowej. o ile nie zostało to wcześniej dokonane.

więc nie jest możliwe zastosowanie prostego wzoru potęgowego. które w każdym miesiącu mogą być różne. Poniżej zamieszczono przykład ilustrujący użycie operatora całki oznaczonej: ⌠4 ⎮ sin ( x) 2 dx = 0.01 × 10 i 4 4.143 ⌡0 π Mathcad 2000 do obliczania całek oznaczonych używa metody Simpsona. że istotnie różnica pomiędzy f(x) i g(x) jest stała: f ( 0) − g ( 0) = 1 f ( 1) − g ( 1) = 1 f ( 2) − g ( 2) = 1 3. Poniżej zamieszczono przykład polegający na obliczeniu sumy pierwszych 100 liczb parzystych: i := 1 . Należy pamiętać. ale uzyskiwane wartości są identyczne z funkcją pierwotną.Mathcad dla Windows cz. nieciągłości lub bardzo szybkie zmiany (duże wartości pierwszej pochodnej) to wynik całkowania może być niedokładny. Sumowanie według zakresu – szeregi Sumowanie wg zakresu polega na dodaniu do siebie wartości wyrażenia sumowanego dla kolejnych wartości indeksu sumy (zakresu). Dowolność ta odpowiada dowolności wyboru stałej całkowania w przypadku całki nieoznaczonej. Funkcja pierwotna uzyskana metodami analitycznymi wynosi: g ( x) := −cos ( x) Porównując wynik ścisły z przybliżonym można sprawdzić. która – z dokładnością do stałej – zachowuje się jak funkcja pierwotna. do których należy wpisać granice oraz wyrażenie całkowane i zmienną całkującą. Poniżej przedstawiono sposób tworzenia funkcji pierwotnej: ⌠ f ( x) := ⎮ sin ( t) dt ⌡0 x Dolna granica całkowania może być ustalona dowolnie. Stosując powyższy operator można zbudować funkcję. że całkowanie numeryczne ma charakter przybliżony. Mnożenie według zakresu – produkty Mnożenie wg zakresu polega na wymnożeniu przez siebie wartości wprowadzonego wyrażenia dla kolejnych wartości indeksu (zakresu). Jeżeli w przedziale całkowania występują osobliwości. Do wyrażeń całkowych stosują się następujące ograniczenia: • granice całkowania muszą być liczbami rzeczywistymi (nie mogą być zespolone ani czysto urojone). Odpowiada to pojęciu szeregu. Poniżej zamieszczono przykład polegający na obliczeniu rocznej inflacji na podstawie znanych wartości miesięcznych. dla kilku wybranych wartości.5. • za wyjątkiem zmiennej całkującej wszystkie inne zmienne występujące w całkowanym wyrażeniu muszą mieć nadane wartości. . Wzór oczywiście jest nieznany. czyli wynik całki nieoznaczonej. 100 ∑ (2⋅i) = 1. • wyrażenie całkujące musi być pojedynczą zmienną (nie można używać złożonych wyrażeń całkujących). 4/7 2. z podanymi granicami całkowania. Całkowanie numeryczne Mathcad 2000 jako program numeryczny może realizować wyłącznie całkowanie oznaczone tj. W celu wprowadzenie całki należy wpisać znak Shift-7 po czym na ekranie pojawi się symbol całki oznaczonej z pustymi polami..

999999999959 ⌡1 ⌠e ⎮ ln( x) dx = 1 ⌡1 Ćwiczenia 1.03 0. 2. które się pojawi wyłączyć opcję AutoSelect.03 0. Błędy numeryczne Mathcad 2000 posiada kilka wbudowanych algorytmów numerycznych pozwalających obliczyć całki oznaczone.02 0. Obliczyć całkę z funkcji y = x sin( x) w przedziale od –4π do 4π. Program stosuje tzw.03 0. . a następnie metodą adaptacyjną: ⌠e ⎮ ln( x) dx = 0.02 wpisując kolejne wartości oddzielane przecinkami.01 0. najpierw metodą Romberga.5.02 0.267751841989 i i Wypadkowa inflacja roczna wynosi więc ok. Poniżej przedstawiono tę samą całkę obliczoną różnymi metodami. 5.58.Mathcad dla Windows cz. Obliczyć całkę z funkcji y= exp( x) x2 w przedziale od 1 do 6 oraz pochodną w punkcie 1.02 0. Autoselekcję można jednak wyłączyć i samemu wybrać metodę. Dysponując wektorem xi można przystąpić do obliczenia wartości rocznej inflacji wg wzoru: ∏(1 + x ) − 1 = 0.02 0. autoselekcję algorytmów dobierając optymalny jego zdaniem dla danej całki. natomiast po ostatniej wpisanej wartości należy nacisnąć klawisz ENTER. 26.7 %.02 0. Konstruuje się indeks (zmienną zakresową) opisujący miesiące roku: i := 1.02 0. później w tym samym menu można wybrać metodę całkowania.00 0. W tym celu należy kliknąć prawym klawiszem myszy w symbol całki i w lokalnym menu..12 Następnie tworzy się wektor x zawierający miesięczne wskaźniki inflacji: 5/7 xi := 0.

81 m/s2 P = 1. Jaka powinna być moc grzałki. w2 = 10 m.5.185 kJ/kg⋅K. a) czajnik kamionkowy z grzałką elektryczną moc grzałki objętość wody temperatura początkowa temperatura końcowa żądany czas gotowania odpowiedź prawidłowa: b) P = 1000 W V = 1.5 dm3 T1 = 20 °C T2 = 100 °C t = 240 s czas nagrzewania przy danej mocy 502. Grzałka zanurzona jest w wodzie o objętości V. aby woda została nagrzana do temperatury 100°C w czasie t? Ciepło właściwe wody cp = 4. Obliczyć wartość parcia.81 m/s2 P = 7.81 m/s2 P = 1.104 ⋅ 104 N w1 = 10 m. g = 9. 3. ρ = 1000 kg/m3. g = 9. H = 1. Zakładając moc grzałki P obliczyć czas nagrzania wody od temperatury T1 do temperatury T2 zaniedbując rozpraszanie ciepła.243 ⋅ 108 N w1 = 1 m. Zapora o kształcie trapezu (rysunek poniżej) jest obciążona parciem wody.093⋅103 W grzałka dla sprzątaczki do nagrzewania wody w wiadrze moc grzałki P = 1500 W objętość wody V = 10 dm3 temperatura początkowa T1 = 15 °C temperatura końcowa T2 = 45 °C żądany czas nagrzewania t = 900 s odpowiedź prawidłowa: czas nagrzewania przy danej mocy 837 s .Mathcad dla Windows cz. 6/7 a) zapora w dolinie górskiej: szerokość podstawy szerokość korony wysokość gęstość wody przyspieszenie ziemskie odpowiedź prawidłowa: w1 = 50 m. H = 20 m. ρ = 1000 kg/m3. H = 4 m. g = 9. w2 = 90 m. ρ = 1000 kg/m3.5 m.848 ⋅ 105 N b) zasuwa prostokątna w kanale odpływowym stawu: szerokość podstawy szerokość korony wysokość gęstość wody przyspieszenie ziemskie odpowiedź prawidłowa: c) śluza kanałowa: szerokość podstawy szerokość korony wysokość gęstość wody przyspieszenie ziemskie odpowiedź prawidłowa: 4.2 s szukana moc grzałki 2. w2 = 1 m.

2π>.π>.PZN N = 36 m-cy zadłużenie końcowe 1512.5. szukana moc grzałki 1.33 zł K = 23000. a) kupno nowego „malucha” przy 40% wkładzie własnym wysokość kredytu roczna stopa procentowa wysokość raty okres spłaty odpowiedź prawidłowa: b) wysokość kredytu roczna stopa procentowa wysokość raty okres spłaty odpowiedź prawidłowa: 6.Mathcad dla Windows cz.052⋅103 W 7/7 5.. Pewien torus opisany jest układem równań parametrycznych: x(t) := r*cos(t) y(t) := R+r*sin(t) Gdzie R≥r i R=10. Obliczyć objętość i pole powierzchni bryły dla parametru zawartego w przedziale t∈<0. . 9. Pewna spirala Archimedesa jest opisana układem parametrycznym x(t) := (2+t)*cos(t) y(t) := (2+t)*sin(t) Obliczyć długość części spirali zawartej pomiędzy wartościami parametru 0 i 2π. a r=5.395⋅103 W c) bojler łazienkowy moc grzałki P = 2000 W objętość wody V = 150 dm3 temperatura początkowa T1 = 15 °C temperatura końcowa T2 = 50 °C żądany czas nagrzewania t=2h odpowiedź prawidłowa: czas nagrzewania przy danej mocy 10990 s szukana moc grzałki 3. Krzywa jest zadana zależnością funkcyjną: y(x) := sin(x) K = 6000 zł Pr = 30 % R = 190 zł N = 60 m-cy zadłużenie końcowe 560..zł kupno nowego Fiata Uno w całości z kredytu Obliczyć długość sinusoidy pomiędzy kątami 0 i 2π. Tworząca bryły obrotowej zadana jest zależnością funkcyjną: y(x) := sin(x) Obliczyć objętość bryły dla x∈<0. Odpowiedź: L=7.5> i k=4.. Zaciągnięto kredyt na kwotę K przy rocznej stopie procentowej Pr i miesięcznej kapitalizacji odsetek. Tworząca powierzchni obrotowej zadana jest zależnością funkcyjną: y ( x) := k ⋅ x Obliczyć pole powierzchni obrotowej dla x∈<0. Jaka będzie wysokość zadłużenia po N miesiącach? Wykonać wykres ilustrujący zależność stanu zadłużenia od czasu.PZN Pr = 30 % R = 950.002 8. Odpowiedź: L=33. 10.64 7. Spłata realizowana będzie poprzez raty miesięczne w stałej wysokości R.

gdy wartości uzyskiwane w trakcie pomiarów są silnie zaburzone. f ) = ∑ z j − f x1/ j . Punktem wyjściowym jest zbiór punktów pomiarowych i wartości zmierzonych: P= {( x 1/ j . Aproksymacją nazywa się odwzorowanie f. Z reguły nieznane są ścisłe wzory wiążące pomiędzy sobą mierzone wielkości. z . metoda najmniejszych kwadratów: L( x1 .K .04. xi / j = z j ( ) j = 1K n Oczywiście zachowanie się interpolacji f pomiędzy punktami pomiarowymi jest jedynie przybliżeniem i nie można mieć gwarancji.K .2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 6 – interpolacja. które nad punktami pomiarowymi minimalizuje pewne kryterium błędu L: L( x1 . Drugi sposób stosuje się wtedy. aby przybliżone przebiegi dla punktów pomiarowych zwracały dokładne wartości zmierzone. ale niekiedy mogą trafić się błędy katastrofalne. Możliwe są dwa sposoby postępowania. a co za tym idzie przeprowadzenie przybliżonego przebiegu przez wszystkie punkty pomiarowe nie jest możliwe. xi / j . aproksymacja. . uzyskiwane wartości są powtarzalne. xi . xi . Taką technikę określania przebiegów przybliżonych nazywa się interpolacją. Oznacza to. z . z j )} j = 1K n gdzie i jest liczbą wielkości niezależnych. Interpolacją nazywa się odwzorowanie f. które dla punktów pomiarowych zwraca dokładne wartości zmierzone: f x1/ j . f ) → min Z powyższego żądania minimalizacji kryterium błędu określa się parametry konkretnego modelu aproksymacyjnego f. Inżynier staje wówczas przed zadaniem określenia wzorów przybliżonych. Taką technikę określania przebiegów przybliżonych nazywa się aproksymacją. Powyższe uwagi można sformalizować w następujący sposób. statystyka Wprowadzenie W trakcie prac inżynierskich często występuje konieczność wykonania pomiarów wartości wielkości fizycznych opisujących proces lub urządzenie techniczne. xi / j j =1 n ( ( )) 2 → min Z uwagi na postać powyższe kryterium często określa się jako minimalizację globalną. Wyróżnia się pewne typowe postaci kryterium błędu L.K . W zastosowaniach bardzo odpowiedzialnych aproksymację metodą najmniejszych kwadratów należy stosować z dużą ostrożnością.K .K . Najczęściej spotykaną jest tzw. że w pojedynczych punktach pomiarowych błędy aproksymacji mogą być stosunkowo duże! Interpretując to potocznie można powiedzieć. że zazwyczaj błędy są nieduże. Pierwszy sposób jest stosowany wówczas. Zadowalające jest wówczas uzyskanie przebiegu. natomiast n to liczba punktów pomiarowych (wartości zmierzonych). których dokładność będzie wystarczająca dla potrzeb wykonywanego zadania. Stawia się wówczas żądanie. który jest przyjmowany ad hoc. który odda choć ogólny zarys trendu. Zamiast wymagania dokładnego przejścia przez punkty pomiarowe stawia się osłabione żądanie: przebieg powinien minimalizować pewne kryterium błędu (a niekoniecznie zerować to kryterium). gdy wielkości mierzone są z dużą dokładnością.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 06 01 03. iż oddaje to charakter badanego przebiegu. niezaburzone i stosunkowo gęsto rozmieszczone nad dziedziną wielkości niezależnych.

6. funkcjami losowymi. f ) = max z j − f x1/ j .K . xi / j → min j =1K n ( ) Kryterium to jest ostrzejsze niż wcześniej wymieniona metoda najmniejszych kwadratów. procesami losowymi. Należy jednak pamiętać. uogólniać wyniki badania próby na całą populację. Statystyka matematyczna zajmuje się metodami opisu i analizy liczbowych prawidłowości występujących w różnych zbiorowościach. Są to tzw. zgodnie z zasadami rachunku prawdopodobieństwa. badania reprezentacyjne. ogólnie – elementami losowymi. badanie wytrzymałości materiałów). tj.K xi ) = b0 + ∑ bk xk k =1 i nosi nazwę regresji liniowej. tzw. że przeprowadzenie aproksymacji tą metodą jest znacznie bardziej złożone obliczeniowo niż w przypadku metody najmniejszych kwadratów. z . takiej próbie. w której metoda najmniejszych kwadratów jest skojarzona z modelem liniowym f ( x1 . Teoria prawdopodobieństwa bada powiązania między różnymi przestrzeniami probabilistycznymi oraz analizuje własności zmiennych losowych itd. jak i do weryfikacji różnych hipotez statystycznych o populacji. Wariancją z próby nazywamy statystykę postaci 1 n ∑ Xi n i=1 S2 = 1 n ∑( X n i =1 i −X ) 2 . Streszczenie matematyczne statystyki Teoria prawdopodobieństwa nazywana tradycyjnie rachunkiem prawdopodobieństwa zajmuje się modelami matematycznymi zjawisk.K . Podstawowymi pojęciami statystyki matematycznej są: populacja statystyczna. populacjach statystycznych. w której dobór poszczególnych elementów populacji odbywa się losowo (przypadkowo).Mathcad dla Windows cz. ciągami losowymi. oraz badania częściowe (wyrywkowe) – obejmujące jedynie pewną część populacji. Definicja 1. 2 / 11 Specyficzna aproksymacja. zwanej próbą lub próbką. Odwzorowania te nazywają się odpowiednio: zmiennymi losowymi. aproksymacja jednostajna (minimalizacja największego błędu): L( x1 . lub krótko – populacjach. w których występowanie dużych błędów aproksymacyjnych nie jest dopuszczalne. Potrzeba stosowania badań statystycznych częściowych wynika zwykle z wielkości populacji oraz z dużego kosztu badania poszczególnych elementów (niekiedy badanie takie jest wręcz niszczące – np. wylosowana z niej próba oraz określane na próbie funkcje losowe zwane statystykami z próby służące zarówno do szacowania – tzw. Średnia arytmetyczną z próby nazywamy statystykę postaci X= Definicja 2. Podstawowymi pojęciami teorii prawdopodobieństwa są pojęcia: przestrzeni probabilistycznej oraz odwzorowań z przestrzeni probabilistycznej do innych przestrzeni. macierzami losowymi. co pozwala. Statystyczne badania częściowe opiera się zwykle na próbie losowej. wektorami losowymi. że zazwyczaj błędy są większe niż w metodzie najmniejszych kwadratów. Interpretując to potocznie można powiedzieć. Badania statystyczne dzielą się na dwa zasadnicze typy: badania pełne – obejmujące wszystkie elementy danej zbiorowości statystycznej. Głównym obszarem zastosowań teorii prawdopodobieństwa jest statystyka matematyczna. ale nigdy nie trafią się błędy katastrofalne! Metoda ta jest zalecana dla zastosowań odpowiedzialnych. xi . których przebieg i wyniki zależą od przypadku. Innym ważnym kryterium błędu aproksymacyjnego jest tzw. czyli mają charakter losowy. estymacji parametrów populacji.

01 . 0. 3 / 11 Definicja 3. Wariancją średniej arytmetycznej z próby nazywamy statystykę postaci: S s2 = 1 n(n − 1) ∑( X n i =1 i −X ) 2 Definicja 7. 1 n(n − 1) ∑( X n i =1 i −X ) 2 Przedziałem ufności nazywa się losowy przedział zawierający z prawdopodobieństwem (1-α) szacowany parametr. Definicja 9. poprawia się precyzja estymacji przedziałowej. Estymatorem (oszacowaniem) odchylenia standardowego populacji na podstawie próby losowej jest statystyka postaci: 1 n S= ∑ Xi − X n − 1 i =1 ( ) 2 Definicja 6.10. tym węższy otrzymuje się przedział ufności. tzn.05 . uα – liczba odczytana z tablicy rozkładu normalnego standaryzowanego N(0. Estymatorem (oszacowaniem) wariancji populacji na podstawie próby losowej jest statystyka postaci: S2 = 1 n ∑ Xi − X n − 1 i =1 ( ) 2 Definicja 5. Wielkość α nazywa się poziomem istotności.6. Odchyleniem standardowym średniej arytmetycznej z próby nazywamy statystykę postaci: Ss = Definicja 8.1) taka. 0.Mathcad dla Windows cz. Przedział ufności dla średniej m w populacji o rozkładzie normalnym ze znaną wariancją σ2 : σ σ ⎫ ⎧ P⎨ X − uα < m < X + uα ⎬ = 1− α n n⎭ ⎩ gdzie: X – średnia z próby o liczebności n. Im większy poziom istotności. α – przyjęty poziom istotności. Zazwyczaj przyjmuje się wartość poziomu istotności jako 0. natomiast wartość (1-α) poziomem ufności. Odchyleniem standardowym z próby nazywamy statystykę postaci S= 1 n ∑ Xi − X n i =1 ( ) 2 Definicja 4. . aby F(uα) = 1–α/2.

wektorX. Przedział ufności dla średniej m w populacji o rozkładzie normalnym z nieznaną wariancją σ2: P X − tα S s < m < X + tα S s = 1 − α gdzie: { } X – średnia z próby o liczebności n. której wartości zawarte są w wektorze odchylenie standardowe próbki. tα – liczba odczytana z tablicy rozkładu t Studenta dla (n-1) stopni swobody. d – maksymalny dopuszczalny błąd szacunku (przyjęta z góry wartość połowy długości przedziału ufności).wektorY. wektorY) srednia := mean(wektorDanych) wariancja := var(wektorDanych) odchStand := stdev(wektorDanych) .6. Ss – odchylenie standardowe średniej arytmetycznej z próby (wg definicji 7). której wartości zawarte są w wektorze Funkcja linterp lspline pspline cspline interp slope intercept corr mean var stdev Użycie linterp(wektorX. wektorY.1) = 3 a = slope(wektorX. wektorY) wsp := lspline(wektorX. Definicja 10. 4 / 11 Minimalną liczebność próby potrzebną do uzyskania ustalonej z góry dokładności przedziałowej estymacji określa nierówność: n≥ 2 uα σ 2 d2 gdzie: σ2 – znana wariancja populacji. Operatory i polecenia Opis interpolacja odcinkowo liniowa szukanie współczynników funkcji sklejanej z zakończeniem liniowym szukanie współczynników funkcji sklejanej z zakończeniem parabolicznym szukanie współczynników funkcji sklejanej z zakończeniem kubicznym obliczanie wartości funkcji sklejanej (interpolacja funkcją sklejaną) regresja liniowa – obliczenie współczynnika przy zmiennej niezależnej regresja liniowa – obliczenie składnika wolnego aproksymującej funkcji liniowej współczynnik korelacji Pearsona pomiędzy wartościami składowymi dwóch wektorów średnia arytmetyczna z wartości składowych zawartych w wektorze wariancja próbki. α – przyjęty poziom istotności. wektorY) interp(wsp. wektorY) r := corr(wektorX. wektorY) wsp := lspline(wektorX. x) wsp := lspline(wektorX. wektorY) b = intercept(wektorX.Mathcad dla Windows cz.

1. n 1 n n ∈N 1 n ∑ xk k =1 n 1 n ⎛1 n ⎞ x − ⎜ ∑ xk ⎟ ∑ ⎝ n k =1 ⎠ k =1 n 2 k 2 Model losowego wyboru jednostki z populacji Dwumianowy ⎛ n⎞ P( X = k ) = ⎜ ⎟ p k (1 − p) n− k ⎝ k⎠ k = 0. Jednopunktowy (Diraca) P( X = x 0 ) = 1 x0 ∈ R x0 0 Dwupunktowy P( X = x 0 ) = p P( X = x1 ) = 1 − p x 0 . n n ∈N p ∈ ( 0. 1. K . x1 = 1 rozkład dwupunktowy staje się rozkładem zerojedynkowym stosowanym jako model obiektów dwustanowych (zmienna losowa binarna). 1) np n p (1 − p) Liczba wystąpień zdarzenia w czasie realizacji doświadczenia Poissona P( X = k ) = k = 0. 1) p x 0 + (1 − p ) x1 p (1 − p) ( x 0 − x1 ) 2 Równomierny P( X = x k ) = k = 1. K λk k! e−λ λ>0 λ – Graniczny rozkład rozkładu dwumianowego. W przypadku x0 = 0. Służy jako model wielkości zdeterminowanych. K .Rozkłady zmiennych losowych dyskretnych Nazwa rozkładu Prawdopodobieństwo przyjmowania poszczególnych wartości Ograniczenia dla parametrów Wartość oczekiwana EX Wariancja Uwagi Tak zwana zmienna losowa zdegenerowana. x1 ∈ R p ∈ ( 0. 2. gdy n zdąża do nieskończoności. p zdąża do zera .

Rozkłady zmiennych losowych absolutnie ciągłych Nazwa rozkładu Prawdopodobieństwo przyjmowania poszczególnych wartości Ograniczenia dla parametrów Wartość oczekiwana EX Wariancja Uwagi Jednostajny (prostokątny. równomierny) ⎧ 1 ⎪b − a ⎪ ⎨ ⎪0 ⎪ ⎩ dla x ∈ ( a. gdy zmienna losowa X ma rozkład normalny Logarytmonormalny σx 2π e − (ln x − m) / 2σ 2 2 σ >0 σ⎞ ⎛ exp⎜ m + ⎟ ⎝ 2⎠ exp( 2m + σ 2 ) exp(σ 2 − 1) t Studenta ⎛ n + 1⎞ Γ⎜ ⎟ ⎝ 2 ⎠ ⎛ n⎞ ⎛ x ⎞ 2π Γ ⎜ ⎟ ⎜1 + ⎟ n⎠ ⎝ 2⎠ ⎝ 2 ( n +1)/ 2 n ∈N ⎧nie istnieje n = 1 ⎨ ⎩0 dla n ≥ 2 ⎧nie istnieje dla n ≤ 2 ⎪ ⎨ n dla n > 2 ⎪n − 2 ⎩ n – liczba stopni swobody . b) poza tym a<b a+b 2 ( b − a) 2 12 Normalny (Gaussa) 1 σ 2π 1 e − ( x − m) 2 / 2σ 2 σ >0 a+b 2 ( b − a) 2 24 2 Najważniejszy rozkład w zastosowaniach jako rozkład graniczny ciągów innych rozkładów Rozkład zmiennej losowej Y = exp(X).

wektorY. Dysponując oboma wektorami X i Y można przystąpić do obliczenia wartości interpolowanych: linterp(wektorX. 0 funkcji.3 W tym celu tworzy się zmienną zakresową odpowiadającą liczbie węzłów interpolacji: N := 5 i := 0.3 .. na podstawie pewnego znanego zbioru jej wartości dokładnych.4. Interpolacja odcinkowo liniowa Interpolacja odcinkowo liniowa jest jedną z metod przewidywania wartości funkcji. której ścisły wzór pozostaje nieznany.3) = 1.wektorY. 7 / 11 1.5 znane są dokładne wartości 0 .) wygodniej jest zdefiniować nową funkcję interpolującą i używać jej jako skrótowego zapisu: funkcja(x) := linterp(wektorX.3) = -1. Zamiast wielokrotnie stosować dość długi w zapisie wzór linterp(.. Poniżej zamieszczono przykład obrazujący zastosowanie interpolacji odcinkowo liniowej. 2.2.67 4.wektorY. Przy pomocy interpolacji odcinkowo liniowej należy znaleźć wartości funkcji w następujących punktach zmiennej X: 0. dla których dokładne wartości funkcji są znane nazywa się węzłami interpolacji.1. 3.3.5 linterp(wektorX.5 linterp(wektorX. -5 .33 5 5 .x) Wykres funkcji interpolującej wygląda następująco: 5 5 4 3 2 1 0 1 2 3 4 5 linterp( wektorX . wektorY.33 3 x 3. 5 .3 . 0 .2. Dla następujących wartości zmiennej X 1. Wartości zmiennej niezależnej.(N-1) Następnie tworzy się wektory X oraz Y opisujące węzły interpolacji: wektorXi := 1 2 3 4 5 wektorYi := 0 5 0 -5 0 wpisując kolejne wartości oddzielane przecinkami.5 UWAGA! Stosowanie interpolacji odcinkowo liniowej poza zakresem określonym przez węzły interpolacji – czyli tzw. ekstrapolacja – prowadzi z reguły do otrzymania nonsensownych wyników.3.3) = 3. Wartości funkcji pomiędzy sąsiadującymi węzłami interpolacji są przybliżane przy pomocy funkcji liniowej pokrywającej się z nieznaną funkcją w tych węzłach.Mathcad dla Windows cz.wektorY.. Na wykresie interpolację odcinkowo liniową przedstawia się jako łamaną łączącą sąsiednie węzły interpolacyjne.3 .67 2. natomiast po ostatniej wpisanej wartości należy nacisnąć klawisz ENTER.3) = -3.6.4. 1. 4. x) −5 1 1 1.3 .wektorY. której wzoru analitycznego nie podano.5 linterp(wektorX.

pspline.393 UWAGA! Stosowanie interpolacji funkcją sklejaną poza zakresem określonym przez węzły interpolacji – czyli tzw. Poniżej zamieszczono przykład interpolacji przy pomocy funkcji sklejanej dla takich samych danych. 8 / 11 2.3.wektorY. Oprócz wspomnianych powyżej warunków ciągłości w węzłach interpolacyjnych.wektorY) interp(wsp.wektorX. przy czym narzuca się dodatkowe warunki ciągłości w węzłach.3) = -2. Zamiast wielokrotnie stosować dość długi w zapisie wzór interp(. ale dodatkowo jeszcze takie same wartości pierwszej i drugiej pochodnej.6. • oblicza się współczynniki funkcji sklejanej przy pomocy jednej z trzech funkcji (w zależności od potrzeb) lspline. cspline. Interpolacja funkcjami sklejanymi (spline’ami) Interpolacja przy pomocy funkcji sklejanych polega na zastosowaniu pomiędzy poszczególnymi węzłami interpolacji wielomianów trzeciego stopnia. że dwa wielomiany dochodzące do tego samego węzła muszą mieć w samym węźle nie tylko takie same wartości.3) = -4.wektorX.1. warunki brzegowe)..3) = 2.wektorX.Mathcad dla Windows cz. ekstrapolacja – prowadzi z reguły do otrzymania nonsensownych wyników.4.x) Na poniższym wykresie porównawczo przedstawiono dwa przebiegi: interpolację odcinkowo liniową oraz interpolację funkcją sklejaną (cspline). która korzysta z wcześniej obliczonych współczynników funkcji sklejanej. • na końcach zakresu interpolacji funkcja sklejana jest dopasowana do paraboli – współczynniki takiej funkcji sklejanej oblicza funkcja pspline.(N-1) wektorXi := 1 2 3 4 5 wektorYi := 0 5 0 -5 0 wsp := lspline(wektorX. Oznacza to.) wygodniej jest zdefiniować nową funkcję aproksymującą i używać jej jako skrótowego zapisu: funkcja(x) := interp(wsp.wektorY.002 6 5 4 3 2 liniowa ( x ) spline ( x ) 1 0 1 2 3 4 5 − 5. 5. • współczynniki funkcji sklejanej bez nałożenia dodatkowych ograniczeń oblicza funkcja cspline.183 interp(wsp.. • oblicza się wartość interpolowaną przy pomocy funkcji interp.wektorY.wektorX.wektorY.. narzuca się także odpowiednie warunki na pierwszą i drugą pochodną na brzegach zakresu interpolacji (tzw. jak w przypadku interpolacji odcinkowo liniowej: N := 5 i := 0. • tworzy się wektory opisujące węzły interpolacji.182 interp(wsp.wektorY. W programie Mathcad wprowadzono trzy rodzaje warunków brzegowych: • na końcach zakresu interpolacji funkcja sklejana jest dopasowana do prostej (zerowanie drugiej pochodnej) – współczynniki takiej funkcji sklejanej oblicza funkcja lspline.2.093 6 1 1 2 3 x 4 5 5 . Interpolację przy pomocy funkcji sklejanej prowadzi się według następującego schematu: • tworzy się zmienną zakresową odpowiadającą liczbie węzłów interpolacji.wektorX.393 interp(wsp.3) = 4.

Służą do tego dwie funkcje slope oraz intercept obliczające odpowiednio współczynnik przy zmiennej niezależnej oraz składnik wolny aproksymującej funkcji liniowej.3 + b = -0. Wartość średnia próbki dana jest poniższym wzorem: 1 n X = ∑ Xi n i=1 .7 a ⋅ 3.3 + b = -1.Mathcad dla Windows cz. Regresja liniowa Program MathCAD oblicza współczynniki regresji liniowej według metody najmniejszych kwadratów. Nie są dostępne wzory do obliczania estymatorów populacyjnych na podstawie próbki. 9 / 11 3. Można zauważyć. Dla wektorów z powyższego przykładu: corr(x. że regresja liniowa wyraża trend liniowy mierzonego przebiegu. Przyjęte dane liczbowe są takie same jak w przykładach poprzednich. N := 5 i := 0.wektorY) a ⋅ 1.3 + b = 1. 5 5 4 3 2 liniowa( x) regresja( x) 1 0 1 2 3 4 −5 5 1 1 2 3 x 4 5 5 4.3 a ⋅ 4.y) = -0.7 a ⋅ 2.447 Zamiast wielokrotnie stosować dość długi w zapisie wzór złożony z funkcji slope i intercept wygodniej jest zdefiniować nową funkcję aproksymującą i używać jej jako skrótowego zapisu: funkcja(x) := slope(wektorX. Poniżej zamieszczono przykład użycia regresji liniowej do znalezienia wartości nieznanej funkcji. można obliczyć współczynnik korelacji Pearsona pomiędzy wartościami zmiennej niezależnej i wartościami węzłowymi nieznanej funkcji.3 Dodatkowo. Parametry statystyczne Dostępne są funkcje mean.wektorY) b := intercept(wektorX.wektorY) ⋅ x + intercept(wektorX. var oraz stdev służące do obliczania wartości średniej z próbki oraz wariancji i odchylenia standardowego z próbki.6.3 + b = 0.wektorY) Na poniższym wykresie przedstawiono porównawczo dwa przebiegi: interpolację odcinkowo liniową oraz regresję liniową..(N-1) wektorXi := 1 2 3 4 5 wektorYi := 0 5 0 -5 0 a := slope(wektorX. Współczynnik ten jest wykorzystywany jako miara związku pomiędzy wartościami tych dwóch wektorów.

99 .87 .4 maksimum = 69.15 4. gdy niezbędne jest obliczenie estymatora odchylenia standardowego populacji na podstawie próbki należy zastosować poniższy wzór przekształcający: s= n ⋅S n −1 Dostępna jest funkcja cnorm służąca do obliczania wartości dystrybuanty rozkładu normalnego dla zadanych wartości zmiennej losowej standaryzowanej. Poniżej zamieszczono przykład obliczenia parametrów statystycznych z następującej próbki: 4.95 5.96 alfa / 2 minimum := srednia .01 stdev(x) = 0.6 .13 . 5.5 xi := 4.wsp ⋅ odchylenie maksimum := srednia + wsp ⋅ odchylenie minimum = 30. 5. Wariancja próbki dana jest poniższym wzorem: 10 / 11 S2 = 1 n ∑( X n i =1 i −X ) 2 W przypadku.13 5.95 .05 wsp := 1 given cnorm(wsp) ≈ 1 wsp := Find(wsp) wsp = 1. 4. i := 0. gdy niezbędne jest obliczenie estymatora wariancji populacji na podstawie próbki należy zastosować poniższy wzór przekształcający: s2 = n ⋅ S2 n −1 Odchylenie standardowe próbki dane jest poniższym wzorem: S= 1 n ∑ Xi − X n i =1 ( ) 2 W przypadku.01 .Mathcad dla Windows cz.87 mean(x) = 5.017 var(x) = 0.15 . 5.01 4.6.99 5. 4.098 Następny przykład dotyczy korzystania z funkcji cnorm przy obliczaniu przedziałów ufności dla dużych próbek (powyżej 30 wartości): srednia := 50 odchylenie := 10 alfa := 0..

Wyniki pomiarów zestawiono w poniższej tabelce: siła nacisku [N] czas [h] czas [h] czas [h] czas [h] czas [h] czas [h] 100 42 43 43 42 44 43 150 35 36 35 35 37 35 200 27 29 28 28 29 28 300 12 15 13 12 15 12 Wyznaczyć funkcję regresji liniowej czasu wystąpienia awarii w zależności od siły nacisku wiertła.7 80 7. 1.2 . 1. że oszacowanie pragniemy otrzymać przy 95% pewności? Wskazówka: – obliczyć poziom istotności α. Ile śrub z każdego transportu należy poddać pomiarom? Wskazówka: – określić minimalną liczebność próby posługując się wzorem z definicji 9.time to failure) wiertła w zależności od siły nacisku. .2 . aby w każdym dostarczanym mu transporcie dokładność określenie średniej wartości długości była z 95% pewnością nie większa niż 0. – znaleźć odpowiadającą temu poziomowi wartość argumentu dystrybuanty rozkładu normalnego tj. dla jakiej wartości x funkcja cnorm(x) = 1–α/2 – przy pomocy definicji 9 obliczyć przedział ufności.7 .3 60 4. 11 / 11 Ćwiczenia 1. Przeprowadzono pomiary czasu wystąpienia awarii (TMF . 73 . 58 . jeżeli założymy. Z pewnej populacji o rozkładzie normalnym z nieznaną wartością średnią i znanym odchyleniem standardowym σ = 20 wylosowano próbę 36-elementową otrzymując z niej średnią arytmetyczną o wartości 60. 3.03 mm. – wymaganą we wzorze wartość uα określić przy pomocy funkcji cnorm. Dla samochodu Fiat 126p przeprowadzono pomiary zużycia paliwa w zależności od średniej prędkości jazdy. 5.1 Obliczyć – poprzez interpolację funkcją sklejaną – wartości zużycia paliwa dla następujących prędkości: 45 . Jakie jest przedziałowe oszacowanie wartości średniej arytmetycznej.0 50 5. 67 .1 . Uzyskano następujące wyniki: v [km/h] p [dm /100km] 3 40 6.6.0 Wskazówka: zastosować funkcje mean oraz stdev 4.005 mm.4 .8 70 5. Zamawiający wymaga.9 . 1. 53 .Mathcad dla Windows cz. Obliczyć średnią arytmetyczną i oszacować odchylenie standardowe populacji na podstawie następującej próbki: 0. 0. 78 Interpolację przeprowadzić stosując po kolei wszystkie warianty warunków brzegowych. 2. 1. 1. W fabryce śrub w trakcie procesu produkcyjnego odchylenie standardowe długości śrub wynosi 0. 1.3 . określić współczynnik korelacji pomiędzy naciskiem a czasem wystąpienia awarii oraz dokonać tabelaryzacji oczekiwanego czasu wystąpienia awarii dla zakresu sił od 100 N do 300 N w odstępie 10 N. Porównać otrzymane wyniki. Dla czterech różnych sił nacisku wykonano po sześć pomiarów.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful