Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer

:

Tytuł: Przedmiot: Wersja:

Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów
Data: Zastępuje:

01

01

14.02.2000

Program numeryczny MATHCAD
Część 1 – operacje podstawowe Wprowadzenie
Program Mathcad służy do przeprowadzania przede wszystkim obliczeń numerycznych tzn. takich, których wynikami są liczby, a nie wzory np. całka oznaczona z granicami liczbowymi lub rozwiązanie równania z konkretnymi wartościami parametrów. Jest produktem firmy MathSoft. Program Mathcad jest dostępny w wersjach dla systemów: DOS, Windows (Win16 i Win32). W sprzedaży znajduje się obecnie (styczeń roku 2000) dziewiąta wersja Mathcad oznaczona nazwą handlową Mathcad 2000. Program Mathcad w wersji dla systemu MS Windows ma szereg zalet w porównaniu do wersji dla systemu DOS. Po pierwsze: prezentacja danych jeszcze bardziej jest zbliżona do tradycyjnej notacji matematycznej. Po drugie: komunikacja użytkownika z programem jest dostosowana do powszechnie znanych standardów systemu MS Windows i dzięki temu skrócony jest okres niezbędny do nauczenia się programu w zakresie podstawowym. Dużą zaletą programu jest nieomal pełna zgodność ze skrótami klawiszowymi stosowanymi w wersjach wcześniejszych, także dla systemu DOS. Jest to nieoceniona pomoc dla zaawansowanych użytkowników programu, którzy są zmuszeni przejść do wersji 2000 z wersji wcześniejszych. Najpoważniejszą jednak zaletą jest możliwość komunikacji z danymi zapisanymi w formatach innych programów m.in. Matlab i Excel.

Klawisze specjalne
Opis odświeżenie ekranu usuwanie wyrażenia definiowanie wartoœci zmiennej lub funkcji dodawanie skalarne odejmowanie skalarne mnożenie skalarne dzielenie skalarne pierwiastek kwadratowy potęgowanie silnia wartość bezwzględna wartościowanie (wymuszenie obliczeń) definiowanie zakresu (licznik pętli z krokiem 1) pierwszy.. ostatni definiowanie zakresu Ctrl-R Ctrl-D : + * / \ ^ ! | = ; t := 10 acc := 10 + t acc := t – 10.5 x := a b x := a / b Klawisz Wygląd

a : = x+ y
a := 10 ^ 3.2 x := 128 ! x := | a + b | x + 2 = 12.53 x := 1 .. 10

;

x := 1,1.5 .. 10

Mathcad dla Windows cz.1. Opis (licznik pętli z dowolnym krokiem) pierwszy, drugi.. ostatni Liczba π Liczba e Symbol nieskończoności Procent (1/100) tekst opisowy (nieobliczeniowy) operator logiczny „większy niż” operator logiczny „mniejszy niż” operator logiczny „większy lub równy” operator logiczny „mniejszy lub równy” operator logiczny „równy” operator logiczny „nierówny” funkcja warunkowa „jeżeli” Ctrl-Shift–p e Ctrl-Shift-Z % ” > < Ctrl-0 Ctrl-9 Ctrl-= Ctrl-3 if(warunek,prawda,fałsz) sin( π / 4 ) = 0.707 e = 2.718 ∞ % = 0.01 ”to nie jest obliczane” 2 > 1 2 < 5 8 ≥ 3 3 ≤ 8 x = 5 x ≠ 15 if(x>0, x^2, -x^2) Klawisz Wygląd

2/4

Podstawowe wiadomości
1. Wyrażenia mogą być wpisywane w dowolnym miejscu ekranu, ale ich wartościowanie jest wykonywane w układzie z góry na dół. 2. W przypadku dokonania jakiejkolwiek zmiany w postaci wyrażeń i definicji należy albo – przy pomocy klawiszy kursorów (strzałek) lub myszy – przesunąć znak kursora poza zmieniane wyrażenie, albo nacisnąć klawisz ENTER. Dopiero wówczas program dokona automatycznego przeliczenia wartości wyrażeń, jeżeli znajduje się w trybie automatycznego (automatic) obliczania wyrażeń. Jeżeli natomiast jest ustawiony w trybie ręcznego wymuszania obliczeń (manual), wówczas należy nacisnąć klawisz F9. Program po uruchomieniu znajduje się w trybie automatycznego obliczania wyrażeń. Włączenia ręcznego lub automatycznego trybu obliczeń dokonuje się przy pomocy poleceń menu: Math→Automatic. Jeżeli w menu opcja jest zaznaczona, aktywny jest tryb automatyczny – w przeciwnym razie tryb ręczny obliczeń. Tryb automatyczny, dość wygodny w przypadku niedużych obliczeń skalarnych, może być uciążliwy, jeżeli rozmiar obliczeń jest duży, pojawiają się w nich macierze oraz wektory, albo występują wykresy. Pamiętać należy bowiem, że naniesienie jakiejkolwiek poprawki powoduje przeliczenie całego zestawu obliczeń. Może to trwać dość długo, blokować pracę z programem, a co gorsza w przypadku nanoszenia dużego zestawu poprawek (np. wprowadzania nowych danych wejściowych) takie nieustanne odświeżanie obliczeń może być pozbawione sensu. 3. Mathcad ma bardzo bogate menu, składające się z kilkudziesięciu pozycji. W codziennej, typowej pracy stosowanie ich wszystkich nie jest potrzebne. Poniżej przedstawiona jest charakterystyka głownych grup poleceń: File – tworzenie, odczyt, zapis i zamykanie arkuszy roboczych, wysyłanie ich pocztą elektroniczną (email), polecenia związane z drukowaniem arkusza i definiowaniem formatu strony wydruku Edit – operacje na schowku (wycinanie, kopiowanie, wklejanie), wyszukiwanie i zastępowanie, sprawdzanie pisowni (angielskiej), edycja obiektów osadzonych i łączy do obiektów

Mathcad dla Windows cz.1.

3/4

View – włączanie poszczególnych pasków narzędziowych (toolbars), włączanie paska informacyjnego (status bar), włączanie linijki (ruler), tworzenie i wyświetlanie animacji w arkuszu roboczym Insert – definiowanie wykresów, definiowanie macierzy, wstawianie funkcji z biblioteki standardowej programu, wstawianie jednostek miar, definiowanie ilustracji, definiowanie obszarów rozwijalnych (szczególnie wygodne, gdy niezbędne są obliczenia pomocnicze, które jednak mogłyby zaciemniać główną prezentację wyników) Format – formatowanie różnorodnych elementów arkusza m.in. równań, wykresów, ustawianie tabulatorów, kolorów, definiowanie nagłówków i stopek itp. Math – wymuszanie obliczeń w trybie ręcznym, włączanie trybu ręcznego lub automatycznego, Symbolics – polecenia służące do obliczeń symbolicznych wewnątrz arkusza Mathcada – program uruchamia wówczas podprogram symboliczny będący w istocie pracującym w tle fragmentem programu Maple Window – polecenia służące do porządkowania okien i określania sposobu ich ułożenia na ekranie Help – polecenia wywołujące system pomocy oraz informacja o programie

Ćwiczenia
1.

Obliczyć wartość wyrażenia sin( ) . 4 Wskazówka: wpisać sin (Ctrl-Shift–p / 4 ) =

π

2. 3.

Obliczyć wartość wyrażenia 2π + e Wskazówka: wpisać \ ( 2 * Ctrl-Shift-p + e ) = Obliczyć tablicę wartości funkcji x 2 + x dla kolejnych wartości argumentu x od 0 do 9 w odstępach 1. Wskazówka: wpisać x : 0 ; 9 nacisnąć ENTER wpisać f ( x ) : x ^ 2 → + x nacisnąć ENTER wpisać f ( x ) = Uwaga: użycie w trakcie wpisywania strzałki w prawo jest konieczne, aby wyjść z poziomu wykładnika (jest to zmiana w stosunku do wersji DOS) 1 Obliczyć wartości funkcji dla wartości argumentu x od 1 do 10 w odstępie 0,25. x Wskazówka: wpisać arg : 1 , 1.25 ; 10 nacisnąć ENTER wpisać f ( x ) : 1 / x nacisnąć ENTER wpisać f ( arg ) =

4.

Uwagi: jeżeli krok przyrostu jest różny od 1 należy zastosować wariant definiowania ciągu poprzez podanie elementu pierwszego, drugiego i ostatniego aby zakończyć wpisywanie ułamka tzn. opuścić licznik lub mianownik i kontynuować wpisywanie wyrażenia poza ułamkiem należy nacisnąć klawisz spacji 5. Obliczyć wartość wyrażenia
2 ⎡9 x x 2⎤ ⎢ 2 arcsin 3 + 2 9 − x ⎥ 3⎣ ⎦

Mathcad dla Windows cz.1.

4/4

dla wartości x od 0 do 3 co 0,5. Uwaga: w programie Mathcad funkcja arc sin jest oznaczana symbolem asin, podobnie pozostałe funkcje cyklometryczne: arc cos oznaczany jest jako acos, arc tg jako atan. Mathcad nie dysponuje oznaczeniem dla funkcji arc ctg. 6. Obliczyć wartość wyrażenia 1

(1 + cos x )
7.

2

dla wartości x od 0 do π/2 co π/6. Obliczyć wartości wyrażenia
cos 2x

dla wartości x od 0 do π/2 co π/12. Uwaga: w programie Mathcad (inaczej niż w Derive) nie można opuszczać nawiasów obejmujących argument funkcji. 8. Obliczyć wartość wyrażenia
2 + 3cos x tg x cos x dla wartości x=p/4. 9. Podać wartości współczynników rozwinięcia (1+x)10. Uwaga: skorzystać z funkcji combin(n,k) realizującej kombinację k-elementową z nelementów 10. Obliczyć wartość wyrażenia

π2

e ⎛ x⎞ x arc sin ⎜ ⎟ + 4 − x2 + 8 ln π ⎝ 2⎠ 2

od 0 do π/2 co π/8. 11. Zbuduj funkcję realizującą ciąg zdefiniowany rekurencyjnie
⎧1 ⎪ an = ⎨1 ⎪a − a ⎩ n −1 n − 2 n=0 n =1 n >1

Ujmując to językiem potocznym: dwa pierwsze elementy ciągu są równe 1, każdy następny jest równy dwóm poprzednikom. Należy zbudować tablicę wartości ciągu dla wartości n z zakresu od 10 do 20. Uwaga: do zdefiniowania funkcji realizującej wartości ciągu należy zastosować operator logiczny if.

Wektor ei. pozostałe zaś składowe są zerami nazywamy i-tym wektorem jednostkowym. Definicja 3. a2. które wykonujemy poprzez potraktowanie wektora jako macierzy jednowierszowej (wektor wierszowy) lub macierzy jednokolumnowej (wektor kolumnowy). a2 . Iloczynem macierzy i wektora nazywamy wynik mnożenia. αa2. αan]. cn] o współrzędnych określonych wzorem ci = ai − bi Definicja 6. Iloczynem liczby α przez n-wymiarowy wektor a = [a1. …. c3] o współrzędnych określonych wzorem ⎡ e1 a × b = ⎢ a1 ⎢ ⎢ b1 ⎣ e2 a2 b2 e3 ⎤ a3 ⎥ ⎥ b3 ⎥ ⎦ .Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 02 01 02. Uporządkowany zbiór n liczb rzeczywistych ai zapisanych w postaci wierszowej [ a1 . an] jest wektor postaci αa = [αa1. …. …. Iloczynem skalarnym dwóch wektorów n-wymiarowych a oraz b jest liczba określona wzorem ab = a1 b1 + a2 b2 + K + an bn Definicja 7. c2. K .03. Definicja 8.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 2 – algebra wektorowa i macierzowa Streszczenie matematyczne Definicja 1. c2. Komentarz [JP4]: Definicja 2. cn] o współrzędnych określonych wzorem ci = ai + bi Definicja 5. an ] lub w postaci kolumnowej ⎡ a1 ⎤ ⎢a ⎥ ⎢ 2⎥ ⎢ M⎥ ⎢ ⎥ ⎢ an ⎥ ⎣ ⎦ Komentarz [JP1]: Komentarz [JP2]: Komentarz [JP3]: nazywamy wektorem n-wymiarowym. Iloczynem wektorowym dwóch wektorów trójwymiarowych a oraz b jest wektor c = [c1. Liczby ai nazywamy składowymi (współrzędnymi) wektora. …. Sumą dwóch wektorów n-wymiarowych a oraz b jest wektor c = [c1. którego i-ta składowa jest równa jeden. c2. Definicja 4. Różnicą dwóch wektorów n-wymiarowych a oraz b jest wektor c = [c1.

stopniem tej macierzy. Śladem Tr(A) macierzy kwadratowej A nazywamy sumę arytmetyczną elementów znajdujących się na przekątnej macierzy A. Jeżeli macierz A = [aij] jest nieosobliwą macierzą kwadratową stopnia m. to taką parę macierzy nazywa się macierzami przemiennymi. oraz 1 ≤ k ≤ n. że AB = BA = I Macierz B nazywamy macierzą odwrotną do macierzy A i oznaczamy symbolem A-1. Definicja 17. Macierzą przekątniową albo diagonalną nazywamy macierz kwadratową. – dodawanie macierzy – odejmowanie macierzy [ A + B ]ij = [ A ]ij + [B]ij [ A − B]ij = [ A ]ij − [B]ij [ a ⋅ A ]ij = a ⋅ [ A ]ij n k =1 – mnożenie macierzy przez liczbę – mnożenie dwóch macierzy [ AB ]ij = ∑ [ A ]ik [B]kj UWAGA! Mnożenie macierzy jest zazwyczaj nieprzemienne tzn. Określamy macierz jednostkową I o elementach eij stopnia n za pomocą następującego wzoru: ⎧1 dla i = j eij = ⎨ ⎩0 dla i ≠ j Definicja 12. . a22 . Macierz zapisujemy często w postaci tablicy prostokątnej mającej n wierszy i m kolumn: ⎡ a11 ⎢ A = ⎢ a21 ⎢a ⎣ n1 lub krótko: a12 a22 an 2 a1m ⎤ ⎥ a2 m ⎥ anm ⎥ ⎦ A = ⎡ aik ⎤ n×m ⎣ ⎦ Definicja 10. Definicja 11. to macierz nazywamy macierzą kwadratową. gdzie 1 ≤ i ≤ m. Działania na macierzach są określone poprzez odpowiednie działania na elementach tych macierzy. Macierzą transponowaną macierzy A = [aij]nxm jest macierz AT = [aji]mxn. AB ≠ BA. przyporządkowuje liczbę rzeczywistą.k) → aik. Macierz prostokątną. Przekątną główną (lub krótko przekątną) macierzy kwadratowej A stopnia n nazywamy ciąg (a11 . to z tego NIE WYNIKA. nazywamy macierzą zerową i oznaczamy O. Definicja 14. którą będziemy oznaczali symbolem aik: A: (i.k). spełniających nierówność 1 ≤ i ≤ m. 2/5 Definicja 9. a liczbę m . która każdej uporządkowanej parze zmiennych naturalnych (i. Definicja 16. to istnieje jedna i tylko jedna macierz B taka. ann ). Definicja 13. Jeżeli dla danej macierzy liczba wierszy m jest równa liczbie kolumn n. której wszystkie elementy nie znajdujące się na przekątnej głównej są równe zeru.Mathcad dla Windows cz. Macierzą skończoną (prostokątną) o wymiarach n x m nazywamy funkcję A. oraz 1 ≤ k ≤ n. Definicja 15. UWAGA! Jeżeli iloczyn dwóch macierzy jest macierzą zerową tzn. że macierz A lub macierz B muszą być macierzami zerowymi. której wszystkie elementy są równe zeru. AB = O. ….2. Jeżeli natomiast w szczególnym przypadku zachodzi przemienność.

2.1) = 2. 3/5 Definicja 18.Mathcad dla Windows cz. Pierwiastki tego równania nazywamy wartościami własnymi macierzy A. albo przy pomocy myszy i palety narzędziowej Matrix.5 A M := B A A := BT | M | = 4.25 A := B-1 A(1. jest n-tego stopnia. Opis wprowadzenie macierzy lub wektora Ctrl-M dodawanie wektorowe odejmowanie wektorowe mnożenie przez liczbę iloczyn skalarny iloczyn wektorowy długość wektora (norma wektora) element wektora (indeksowanie) dodawanie macierzy odejmowanie macierzy mnożenie przez liczbę iloczyn macierzy transpozycja macierzy wyznacznik macierzy odwracanie macierzy element macierzy (indeksowanie) kolumna macierzy (ekstrakcja) Klawisz Wygląd + – * * Ctrl-8 | [ + – * * Ctrl-1 | ^-1 [‘ Ctrl-6 v := x + y v := x – y v := 2.34 K := M<1> min(A) = 3 A := identity(3) elementy ekstremalne wektora lub min max macierzy macierz jednostkowa identity . w którym λ jest niewiadomą. Równaniem charakterystycznym macierzy kwadratowej A = [aij]nxn nazywamy równanie następującej postaci (zadane w postaci wyznacznika): a1n ⎤ a22 − λ K a2 n ⎥ ⎥=0 K K K ⎥ ⎥ K ann − λ ⎥ an 2 ⎦ Równanie to. a12 ⎡ a11 − λ ⎢ a ⎢ 21 ⎢ K ⎢ ⎢ an1 ⎣ K Operatory Większość operatorów tutaj wymienionych można uzyskać na dwa sposoby: albo posługując się klawiaturą (skróty klawiszowe).5 x x y = 25 v := x × y | x | = 4 v2 = 1.35 M := A + B M := A – B M := 2.

pierwsza kolumna podobnie). Podać wynik. Przemnożyć go następnie przez 2 i dodać do wektora (0. pamiętając o odpowiedniej numeracji (wiersz pierwszy ma indeks o wartości 0. 3. Wprowadzanie wektorów i macierzy Należy nacisnąć sekwencję Ctrl-M. W tym celu należy wpisać nazwę macierzy np. W pozycji górnego indeksu pojawia się wówczas pole ujęte w nawiasy trójkątne. W tym celu należy wpisać operator wektoryzacji przy pomocy sekwencji Ctrl-minus. -1. Obliczyć iloczyn wektorowy tych dwóch wektorów. Jeżeli natomiast ma zostać wprowadzona macierz.1). -6). co do rozmiarów z pierwotnymi. V. pamiętając o odpowiedniej numeracji (wiersz pierwszy ma indeks o wartości 0. Utworzony w ten sposób wzorzec wektora lub macierzy jest pusty. w trakcie obliczeń zachodzi konieczność użycia pojedynczego elementu składowego wektora.54 1. 2. następnie lewy nawias kwadratowy [ i do pojawiającego się pola dolnego indeksu wpisać numer składowej. W tym celu należy wpisać nazwę macierzy np. W tym celu należy wpisać nazwę wektora np. wpisać wartość a następnie klawiszem tabulatora TAB przesunąć kursor na następną pozycję.5⎦ Zdefiniować wektor v o składowych (2. a miejsca przeznaczone na wpisanie wartości są oznaczone prostokątnymi znakami. którego efektem będzie zastosowania dowolnej funkcji do każdego elementu wektora lub macierzy z osobna. Argumentem tej funkcji powinien być odpowiedni wektor lub macierz. Aby móc to zrobić konieczne jest użycie indeksacji. Indeksowanie macierzy Niekiedy. Dodać wektory (2.9 −12. Zdefiniować wektor v o składowych (4. 8) oraz wektor y o składowych (3. 3. 4) oraz (0. Wynikiem tego polecenia jest wektor lub macierz identyczne.-1. W przypadku konieczności powrotu do poprzedniego pola należy użyć sekwencji klawiszy Shift-TAB. 3. 4). a następnie poniżej uzyskanej strzałki wprowadzić funkcję. 4. następnie lewy nawias kwadratowy [ i zaraz za nim znak apostrofu ‘ . w trakcie obliczeń zachodzi konieczność użycia pojedynczego elementu składowego macierzy. 4. 2. 1). 3. Przy pomocy klawiszy strzałek należy ustawić kursor na pierwszym z nich. krótkim wyrażeniu polecenia. 1). Jeżeli ma zostać wprowadzony wektor. wektoryzacji. do którego należy wpisać numer wiersza i numer kolumny oddzielone przecinkiem. a następnie podać wartość trzeciej (ostatniej) składowej wyniku. Na ekranie pojawi się okno dialogowe zawierające pytanie o liczbę wierszy i liczbę kolumn. wartości własne wektory własne ślad macierzy 4/5 eigenvals eigenvecs tr eigenvals(A)= eigenvecs(A)= tr(A) = 3. a jako liczbę kolumn podać wartość 1. 5 17 ⎤ ⎡2 Wprowadzić macierz ⎢ ⎥ a następnie przemnożyć przez wektor (0. szczególnie często podczas transformowania układu odniesienia.Mathcad dla Windows cz. 5. 2. Indeksowanie wektora Niekiedy. Obliczyć wynik. Ćwiczenia 1. zachodzi konieczność „wyjęcia” z macierzy poszczególnych kolumn jako samodzielnych wektorów kolumnowych.2. Ekstrakcja kolumny macierzy (wektora kolumnowego) W trakcie obliczeń macierzowych. do którego należy wpisać numer „wyjmowanej” kolumny. pamiętając o odpowiedniej numeracji (element pierwszy ma indeks o wartości 0). Jest to mianowicie możliwość zapisania w jednym. pierwsza kolumna podobnie). Wektoryzacja Jedną z bardzo dogodnych możliwości udostępnianych przez Mathcada jest polecenie tzw. Aby móc to zrobić konieczne jest użycie indeksacji.5 3. 2. należy wpisać liczbę wierszy oraz liczbę kolumn. natomiast każdy element wynikowego wektora lub macierzy jest wynikiem uzyskanym z wprowadzonej funkcji. Zostanie utworzony wektor kolumnowy. W pozycji dolnego indeksu pojawia się wówczas pole ujęte w nawiasy okrągłe. Podać wynik. ⎣3. M a następnie wpisać sekwencję Ctrl-6. M. -1. . należy odpowiednią liczbę elementów wpisać jako liczbę wierszy.

2. Zwrócić uwagę na błędy numeryczne.3) oraz (0.1. Wyznaczyć normalny wektor jednostkowy.25. 2). 10. Obliczyć kosinusy kierunkowe tego wektora w układzie kartezjańskim.Mathcad dla Windows cz. Uwaga: przed obliczeniem wektorów wodzących należy równanie trajektorii transformować do układu kartezjańskiego. -5. 6. C(0. Rozwiązać układ równań M⋅x = v. Tor punktu jest opisany w układzie biegunowym równaniem r (ϕ ) = sin 2 (2ϕ ) Obliczyć wektor sieczny łączący dwa punkty toru dla wartości φ1 = π/6 i φ2 = π/3.1. 5.0).1. -0. 13) oraz sprawdzić. Wyznaczyć wektor jednostkowy prostopadły do wektorów (1. . 0. Składowe macierzy M oraz wektora prawych stron v wynoszą odpowiednio: ⎡0 1 2⎤ M = ⎢3 0 2⎥ ⎢ ⎥ ⎢5 3 1 ⎥ ⎣ ⎦ ⎡13 ⎤ v = ⎢ −3⎥ ⎢ ⎥ ⎢ 50 ⎥ ⎣ ⎦ Wskazówka: skorzystać ze wzoru x = M-1⋅v 7. Wyznaczyć kosinusy kierunkowe wektora (4. Obliczyć wyznaczniki następujących macierzy oraz macierze odwrotne do nich: ⎡1 2 3⎤ ⎢4 5 6⎥ ⎢ ⎥ ⎢7 8 9 ⎥ ⎣ ⎦ 5/5 a) b) ⎡1 4 7 ⎤ ⎢2 5 8⎥ ⎢ ⎥ ⎢3 6 9⎥ ⎣ ⎦ Porównać oba wyniki. B(-1.1). 0. 8. jakiej ulegną zmianie gdy trzecia składowa wektora zwiększy się do 15. 12. 11. Płaszczyzna jest zadana trzema punktami: A(1.5. obliczyć wyrażenie 3 4⎥ ⎣ ⎦ ⎣ − sin(α ) cos(α ) ⎦ transformujące BT⋅A⋅B. ⎡1 2 ⎤ ⎡ cos(α ) sin(α ) ⎤ oraz B = ⎢ Znając macierze A = ⎢ ⎥ a także kąt α = π/4. Przeanalizować różnice pomiędzy wynikami.1). Przeanalizować uzyskane wyniki. 9. Wyznaczyć wartości własne macierzy ⎡1 2 3⎤ A = ⎢4 5 6⎥ ⎢ ⎥ ⎢ ⎥ ⎣7 8 9 ⎦ Sprawdzić ortogonalność otrzymanej macierzy złożonej z wektorów własnych.3.

a niektóre z wykresów mogą także być uzyskane za pośrednictwem klawiatury: odpowiednie skróty klawiszowe są opisane w tabeli Operatory. Pierwsza czynność polega na przygotowaniu zbioru wartości wielkości niezależnych (argumentów) oraz albo zbioru wartości wielkości zależnej. Na jednym wykresie można przedstawić więcej niż jeden przebieg. które będą pełnić rolę zmiennej niezależnej. wykres przestrzenny powierzchniowy (Surface). który znacznie ułatwia tworzenie wykresów jest paleta narzędziowa Graph wywoływana poleceniem menu View→Toolbars→Graph. na podstawie którego wartości te zostaną obliczone. Wszystkie wymienione polecenia mogą być uzyskane za pośrednictwem menu Insert→Graph. Wykresy płaskie funkcyjne Mathcad tworzy wykresy płaskie jako wizualne przedstawienie powiązanych ze sobą wartości zawartych w dwóch tablicach. albo wzoru funkcyjnego. Polecenia i typy wykresów dostępne za pośrednictwem tej palety to odpowiednio: wykres X-Y (X-Y plot). trasowanie (Trace). Postać graficzna wykresów jest bardzo zróżnicowana i może być dobrana w zależności od potrzeb. daje również użytkownikowi możliwość przedstawienia danych i rozwiązań w postaci wykresów. W celu stworzenia płaskiego wykresu zależności funkcyjnej należy: • zdefiniować tablicę wartości rzeczywistych. Każdy z wykonanych wykresów może być łatwo. Tworzenie wykresów jest podzielone na dwie czynności: przygotowanie danych liczbowych oraz ich wizualizację. Do dyspozycji jest m. Operatory Opis wykres płaski X-Y (2D) wykres biegunowy Shift–2 Ctrl-7 Klawisz wykres przestrzenny powierzchniowy Ctrl-2 wykres warstwicowy Ctrl-5 1. pole wektorowe (Vector). Konkretna postać tych danych zależy od typu wykonywanego wykresu – mogą to być wektory lub macierze liczbowe. wstawiany jako ilustracja do innych programów. lupa (Zoom).03. w szczególności edytorów tekstu. kilka rodzajów wykresów płaskich (2D – dwuwymiarowych) oraz wykresy przestrzenne (3D) a także wykresy warstwicowe.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 03 01 13.in. wykres słupkowy (Bar). a następnie wypełnieniu pustych pól wykresu nazwami odpowiednich zmiennych zawierających wartości wielkości niezależnych i zależnych. Elementem programu znacznie. . wykres warstwicowy (Contour). przy pomocy schowka systemowego.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 3 – wykresy płaskie i przestrzenne Wprowadzenie Program Mathcad 2000 oprócz dużych możliwości obliczeniowych. wykres biegunowy (Polar). przestrzenny wykres punktowy (Scatter). Drugi etap wykonywania wykresu polega na wywołaniu wzorca danego typu wykresu.

3.5 . aby pokrywały się z wartościami minimalnymi i maksymalnymi wielkości odpowiednio: niezależnej (oś pozioma) i zależnej (oś pionowa). M x(t) := (1 + t) * cos(t / 5 * π) y(t) := (1 + t) * sin(t / 5 * π) . zdefiniować wzór funkcji. do środkowego pola osi pionowej należy wpisać nazwę funkcji wraz z argumentem – w tym przypadku jest to f(x). f ( x) 5 10 7 1.55x * 0.625 ×10 1 . 30 i := 0 .M x(t):(1+t)*cos(t/5*Ctrl-Shift-p) y(t):(1+i)*sin(t/5*Ctrl-Shift-p) Klawisz Wygląd i := 0. Wykresy płaskie parametryczne Mathcad tworzy wykresy płaskie jako wizualne przedstawienie powiązanych ze sobą wartości zawartych w dwóch tablicach. Opis wielkość niezależnej – argument X wzór funkcji wzorzec wykresu płaskiego x:0. Na jednym wykresie można przedstawić więcej niż jeden przebieg. które będą pełnić rolę zmiennej zależnej.10 f(x):0.5.55^x→*0. Opis wektor wartości parametru zmienna zakresowa funkcja zmiennej zależnej x(t) funkcja zmiennej zależnej y(t) i:0. Przykład został zaczerpnięty z oryginalnej instrukcji programu Mathcad.. 10 f(x) := 0.Mathcad dla Windows cz.30 i:0. 0. które będą pełnić rolę zmiennej zależnej. • opcjonalnie stworzyć tablicę wartości funkcji. W celu stworzenia płaskiego wykresu zależności parametrycznej należy: • • • zdefiniować wektor wartości rzeczywistych. że zrezygnowano z tworzenie osobnego wektora wartości wielkości zależnej.. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu zależności funkcyjnej. której wartości pełnią rolę pierwszej zmiennej zależnej. które będą pełnić rolę zmiennej niezależnej (parametru). Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: −7 8. której wartości pełnią rolę drugiej zmiennej zależnej.4520-x Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy wypełnić odpowiednie pola: • • • do środkowego pola osi poziomej należy wpisać nazwę wielkości niezależnej – w tym przypadku jest to zmienna X. że powinien zastosować automatyczne skalowanie osi. Przykład został zaczerpnięty z oryginalnej instrukcji programu Mathcad. pozostałe pola. Przedstawia on spiralę Archimedesa.5 .0.159 ×10 −7 0 0 0 x 5 10 10 2.. 2/9 • opcjonalnie stworzyć tablicę wartości funkcji. znajdujące się na końcach osi. której wartości mają zostać przedstawione na wykresie płaskim.5. warto zwrócić uwagę.10 6 .45^20-x Shift-2 Klawisz Wygląd i := 0. 0. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu zależności funkcyjnej.0. należy zostawić puste – w ten sposób program zostaje poinformowany. • zdefiniować wzór funkcji. Polega to na ustawieniu dla poszczególnych osi zakresów tak. zdefiniować wzór funkcji. którą w układzie kartezjańskim można podać wyłącznie w formie parametrycznej.

aby pokrywały się z wartościami minimalnymi i maksymalnymi wielkości odpowiednio: pierwszej zależnej (oś pozioma) i drugiej (oś pionowa).Ctrl-Shift-p x(t):1/(1+1.3. należy zostawić puste – w ten sposób program zostaje poinformowany. • opcjonalnie stworzyć tablicę wartości funkcji. że powinien zastosować automatyczne skalowanie osi. że wartości kąta są określane w radianach. które będą pełnić rolę zmiennej niezależnej (kąta) – pamiętać należy. W celu stworzenia płaskiego wykresu biegunowego należy: • • zdefiniować wektor wartości rzeczywistych. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu zależności funkcyjnej. do środkowego pola osi pionowej należy wpisać nazwę drugiej wielkości zależnej – w tym przypadku jest to funkcja y(i). Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: 50 23. Na jednym wykresie można przedstawić więcej niż jeden przebieg. które będą pełnić rolę zmiennej zależnej. Przykład przedstawia hiperbolę.Mathcad dla Windows cz. pozostałe pola.5*cos(t)) Wygląd i := 0. pozostałe pola. należy zostawić puste – w ten sposób program zostaje poinformowany. π x(t ) : = 1 1 + 1.5 ⋅ cos(t ) wzorzec wykresu biegunowego Shift-7 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy wypełnić odpowiednie pola: • • • do pola pod wykresem należy wpisać nazwę wielkości niezależnej – w tym przypadku jest to zmienna i. Opis wektor wartości parametru funkcja zmiennej zależnej r(t) Klawisz i:0.01 . której wartości pełnią rolę zmiennej zależnej – wektora wodzącego. którą w układzie kartezjańskim można podać wyłącznie w formie parametrycznej lub uwikłanej.01. 0. do pola po lewej stronie wykresu należy wpisać nazwę wielkości zależnej – w tym przypadku jest to funkcja r(i). znajdujące się na końcach osi.. Polega to na ustawieniu dla poszczególnych osi zakresów tak. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: .5 50 40 − 26 20 0 x( i) 20 40 31 3. wzorzec wykresu płaskiego Shift-2 3/9 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy wypełnić odpowiednie pola: • • • do środkowego pola osi poziomej należy wpisać nazwę pierwszej wielkości zależnej – w tym przypadku jest to funkcja x(i). zdefiniować wzór funkcji. znajdujące się na końcach osi.5 y( i) 0 − 28. Wykresy płaskie biegunowe Mathcad tworzy wykresy płaskie jako wizualne przedstawienie powiązanych ze sobą wartości zawartych w dwóch tablicach.0. że powinien zastosować automatyczne skalowanie wykresu.

Wykresy warstwicowe Mathcad tworzy przestrzenne wykresy warstwicowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie warstwic powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. W celu stworzenia przestrzennego wykresu powierzchniowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. Wykresy przestrzenne powierzchniowe Mathcad tworzy przestrzenne wykresy powierzchniowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. a ponadto może być pokolorowana z uwzględnieniem warstwic. Przykład przedstawia warstwice powierzchni siodłowej. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane. W razie potrzeby wykreślone warstwice mogą być pokolorowane z uwzględnieniem ich wartości. Przykład przedstawia powierzchnię siodłową. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie.y). które odpowiadają osiom wykresu. które odpowiadają osiom poziomym. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu warstwicowego zależności funkcyjnej.y):x^2-y^2 Ctrl-2 Wygląd f ( x. W celu stworzenia wykresu warstwicowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. . y ) : = x 2 − y 2 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f . Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) wzorzec wykresu przestrzennego powierzchniowego Klawisz f(x. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f 5. Poniżej przedstawiono przykład wykonania przestrzennego wykresu powierzchniowego zależności funkcyjnej.Mathcad dla Windows cz. W razie potrzeby wykreślona powierzchnia może mieć usunięte linie przesłaniane. a nie f(x. 4/9 120 150 r( t) 90 3 2 1 60 30 3 180 210 240 0 0 0 330 300 270 t 4.3. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane.

3. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f 6.y):x^2-y^2 Wygląd f ( x. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f . y ) : = x 2 − y 2 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f .y):x^2-y^2 Ctrl-5 5/9 Wygląd f ( x.Mathcad dla Windows cz. Przykład przedstawia powierzchnię siodłową. Wykresy przestrzenne punktowy Mathcad tworzy przestrzenne wykresy punktowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) wzorzec wykresu przestrzennego powierzchniowego Klawisz f(x. a nie f(x. W celu stworzenia przestrzennego wykresu punktowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych.y). y ) : = x 2 − y 2 Wzorzec przestrzennego wykresu punktowego należy wybrać z palety narzędziowej Graph.y). a nie f(x. Poniżej przedstawiono przykład wykonania przestrzennego wykresu punktowego zależności funkcyjnej. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f . Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) Klawisz f(x. które odpowiadają osiom poziomym.

01 ) 6 Należy przedstawić pola wektorowe jej gradientu w przedziale [-5 . y ) : = −1 (x 6 + y 6 + 0. Można natomiast wykorzystać tą cechę do wizualizacji brył zdefiniowanych funkcyjnie lub punktowo. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f Należy zwrócić uwagę. 5] x [-5 . 8.Mathcad dla Windows cz. albo poprzez zadanie dwóch macierzy rzeczywistych. Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f . 6/9 7. Wykres pola wektorowego Mathcad tworzy płaskie wykresy pola wektorowego dostarczając dane do wykresu na dwa sposoby: poprzez zadanie macierzy wartości zespolonych. które odpowiadają osiom poziomym.3. Zadana jest funkcja postaci: f ( x. Przykład przedstawia powierzchnię siodłową. W celu stworzenia przestrzennego wykresu słupkowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. gdyż są one przesłaniane podstawą słupków. 5] stosując podział dziedziny na 20 wartości w każdym kierunku. W trakcie przygotowywania danych do wykresu pamiętać należy o odpowiednim odwzorowaniu dziedziny rzeczywistego zagadnienia na numery wierszy i kolumn macierzy. gdyż – w trakcie wykonywania wykresu – one stanowią wartości współrzędnych poziomych. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane. Poniżej przedstawiono przykład wykonania przestrzennego wykresu słupkowego zależności funkcyjnej. W pierwszym przypadku składową poziomą wektora stanowi część rzeczywista liczby. Poniżej jest to przedstawione na przykładzie. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) Klawisz f(x.y):x^2-y^2 Wygląd f ( x. Uzyskuje się funkcję wektorową: . że wykres ten niezbyt nadaje się do prezentacji powierzchni o wartościach ujemnych. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. pionowa – w macierzy drugiej.y). składową pionową – część urojona. y ) : = x 2 − y 2 Wzorzec przestrzennego wykresu punktowego należy wybrać z palety narzędziowej Graph. Wykresy słupkowy Mathcad tworzy przestrzenne wykresy słupkowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. a nie f(x. W przypadku drugim składowe są dostarczane odpowiednio: pozioma – w macierzy pierwszej. W tym celu oblicza się gradient funkcji (szczegóły opisane są w miniskrypcie nr 5 „Analiza matematyczna”).

xmin ymax. że wzory te nie są zamienne. Odwzorowanie jest liniowe: xmax − xmin ⋅ i + xmin cols (M ) − 1 y − ymin y : = max ⋅ j + ymin rows (M ) − 1 x := gdzie: xmax. . Po wywołaniu wzorca wykresu pola wektorowego i wpisaniu nazwy macierzy (bez indeksów!) otrzymuje się następujący wykres: M co odpowiada polu gradientowemu g(x.3. ⎡ ⎢ ⎢ g ( x.zakresy zmienności zmiennej niezależnej x.zakresy zmienności zmiennej niezależnej y. . y ( j ))0 + 1i ⋅ g ( x(i ).y). j : = g ( x(i ). gdyż występują w nich różne indeksy. 10 ⋅i − 5 20 10 ⋅ j −5 y( j) : = 20 x(i ) : = Dla rozważanego tu przypadku wzory te przyjmują postać: Należy zwrócić uwagę. w której umieszczone będą wartości gradientu.indeks kolumn macierzy. .01 ⎥ ⎥ ⎦ x5 7/9 ( ( 6 ) ) 7 6 Mając zdefiniowaną funkcję gradientową należy przystąpić do odwzorowania numerów wierszy i kolumn na wartości współrzędnych (x. y ( j ))1 Należy szczególną uwagę zwrócić na właściwe wpisanie czynnika urojonego 1i.funkcja zwracająca liczbę kolumn macierzy (wraz z kolumną zerową!).funkcja zwracająca liczbę wierszy macierzy (wraz z wierszem zerowym!). Można teraz przystąpić do generowania wartości macierzy: M i . y ) : = ⎢ ⎢ ⎢ ⎢ ⎢ ⎣ ⎤ ⎥ x 6 + y 6 + 0. ymin M i j rows cols .Mathcad dla Windows cz.y): . ale ciągły zapis 1i bez znaku mnożenia w środku.y) początkowej funkcji f(x. . . Wbrew wyglądowi nie jest to indeks i przemnożony przez 1.01 ⎥ ⎥ ⎥ y5 ⎥ 7 6 6 x + y + 0.macierz. .indeks wierszy macierzy.

natomiast obie osie są skalowane logarytmicznie w zakresach od 1 do 100. 1. Ćwiczenia Niektóre przykłady zaczerpnięto z oryginalnej instrukcji programu MathCAD.5 .6) oraz fazy ϕ (0. Narysować wykres parametryczny wg następujących wzorów: x = 10t / 50 ⎛ ⎛ π ⎞ ⎞ y = 1.045t ⋅ ⎜ sin ⎜ t ⋅ ⎟ + 0. Wielkość wykresu 15 wierszy x 30 kolumn.01⎟ ⎝ ⎝ 50 ⎠ ⎠ gdzie parametr t zmienia się od 0 do 100. Narysować wykres funkcji f ( x .5] x [-1.5 . 8/9 f Jak widać z wykresów pole wektorowe dobrze uwidacznia głęboki lej funkcji f(x. π) na kształt wykresu. exp( x ) x2 gdzie x zmienia się od 1 do 6. Zbadać wpływ wartości parametru k (1.3. Narysować wykres funkcji y = x sin( x ) gdzie x zmienia się od –4π do 4π. π/2. y ) = sin( x 2 + y 2 ) nad obszarem [-1. 5. Narysować wykres funkcji y= 3. 1.Mathcad dla Windows cz. wprowadzić siatkę odniesienia składającą się z 10 linii na każdą oś.4. każda z dwoma odcinkami skalowania logarytmicznego. π/3. Wykres wyskalować liniowo. 4. 1.3. 2. π/6. π/4. . Narysować wykres parametryczny wg następujących wzorów (figury Lissajous): t ⎞ ⎛ x = sin ⎜ 2π ⎟ ⎝ 50 ⎠ t ⎛ ⎞ y = cos⎜ 2kπ + ϕ⎟ ⎝ ⎠ 50 gdzie parametr t zmienia się od 0 do 300.5].2.y).5.

2π] z dyskretyzacją 0. Wykonać wykres powierzchniowy. Narysować wykres funkcji 9/9 f ( x. 5]. 10.Mathcad dla Windows cz. Dyskretyzację zmienności φ przyjąć na tyle dużą. warstwicowy funkcji: f ( x. k) = cos2(kφ) dla wartości k = 2. y ) := 1 x +y +1 2 2 cos x + y ( 2 2 ) Następnie wykonać wykres wektorowy gradientu funkcji f.3. 2π] wykonać wykres biegunowy funkcji r(φ) = cos2(φ). aby na wykresie nie występowały załamania. 6. 8. Porównać postać wykresów. Funkcję gradientu obliczyć ręcznie. 100]. 7.5 . W przedziale zmienności [0 . 4. 9. 3. W przedziale zmienności [0 . 5] x [–5 . .01 wykonać wykres biegunowy funkcji r(φ. 5. Narysować wykres funkcji y = log(x) w przedziale [0. y ) = − x ⋅ y nad obszarem [–5 .

Dalsze postępowanie jest następujące: . Mathcad 2000 jest programem.zmienna) TOL ERR Given Find Minerr Ctrl-= Ctrl-# < Ctrl-( > Ctrl-) Wygląd root( x2-ex . gdyż jest to niezbędne z uwagi na sposób poszukiwania pierwiastka: metodę siecznej. w drugim – programów numerycznych. y . Równania z jedną niewiadomą Podstawową funkcją rozwiązującą równania z jedną niewiadomą jest dwuargumentowa funkcja root. W niniejszym miniskrypcie rozwiązywanie symboliczne równań nie będzie omawiane.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 4 – równania i układy równań Wprowadzenie Rozwiązywanie równań algebraicznych jest zadaniem. Możliwe jest dwojakie postępowanie: najbardziej pożądane. twórcy programu rozdzielili rozwiązywanie równań z jedną niewiadomą od rozwiązywania układu równań. Operatory i polecenia Opis rozwiązanie równania z jedną niewiadomą dokładność residuum całkowity kwadrat reszt błędów początek układu równań lub nierówności funkcja rozwiązująca funkcjonał minimalizujący residua w poszczególnych równaniach lub nierównościach relacja równości relacja nierówności relacja mniejszości relacja mniejszości lub równości relacja większości relacja większości lub równości Klawisz root(wyrażenie. Równanie ma postać: ex − x2 = 0 Z uwagi na to.22 ⋅ 10-16 Given Find( x .Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 04 01 20. Poniżej przedstawiony jest przykład rozwiązania równania z jedną niewiadomą. Przed wywołaniem funkcji należy zainicjować niewiadomą zmienną przybliżoną wartością rozwiązania. Definiowanie układu równań wymaga wykonania pewnych dodatkowych czynności w stosunku do pojedynczego równania z jedną niewiadomą. drugim . ale nie zawsze możliwe do zrealizowania poszukiwanie rozwiązań ścisłych oraz poszukiwanie przybliżonych rozwiązań liczbowych. który znajduje się na pograniczu: jest przede wszystkim programem numerycznym. W pierwszym przypadku celowe jest stosowanie programów symbolicznych. ale – poprzez wbudowanie niewielkiej biblioteki symbolicznej – jest zdolny do wykonywania podzbioru operacji symbolicznych. z ) ≈ ≠ < ≤ > ≥ 1. która jest niewiadomą. że nie ma żadnych przesłanek wskazujących przybliżone położenie pierwiastka zdecydowano zainicjować poszukiwania w okolicach wartości 0. Funkcja jako zwraca wartość znalezionego pierwiastka. Z tego też powodu oraz z uwagi na złożoność zagadnienia. x ) TOL := 10-5 ERR = 2. z ) Minerr( x . którego wartość należy wyzerować.zmienna. y . Pierwszym parametrem jest wyrażenie.03. które często staje przed inżynierem.

która ma być wyzerowana definiuje się jako funkcję jednej zmiennej: f ( x) := e 3 − sin ⎛ x⎞ ⎜2 2 ⎝ ⎠ x 2. 2. że mogą istnieć inne wartości pierwiastków i ich znalezienie jest konieczne.704 Znaleziony wynik nie musi wyczerpywać wszystkich pierwiastków równania.można było odczytać przybliżoną wartość pierwiastka. aby prawa strona była równa zeru i z uwagi na wygodę wprowadzania wzoru lewą stronę równania. należy przekształcić je do takiej postaci. Dalsze postępowanie jest następujące: 1.. 0]. niewiadomą inicjuje się wartością 0: x := 0 3. Jeżeli natomiast znaleziony pierwiastek jest wynikiem pośrednim i musi być użyty w dalszych obliczeniach. −4. . 0 3.976 1 6 −5 5 4 3 2 1 0 − 14 przedzial − 1. w której prawa strona jest równa 0.776 ×10 Jak widać z powyższego wykresu przybliżone wartości pierwiastków mogą być oszacowane jako -4 oraz -2. która ma być wyzerowana definiuje się jako funkcję jednej zmiennej: f ( x) := e − x x 2 W przypadku. należy użyć nieco innej formy wyrażenia i zapamiętać wynik w zmiennej: wynik := root ( f ( x) . definiuje się ciąg arytmetyczny.181 2 1 f ( przedzial) 0 − 0. równanie przekształca się do takiej postaci. 2/6 1. Poniżej jest zamieszczony przykład ilustrujący tą metodę. Po odpowiednim sformatowaniu wykresu . 1. wielomian wyższego stopnia) wynika.4. sugeruje się zastosować wykres rozwiązywanego równania w celu określenie przybliżonych wartości pierwiastków. x) = −0. Krok ciągu w tym przypadku przyjęto 0. (Uwaga: zakresy osi na powyższym wykresie są określone automatycznie przez program). gdyby obie strony równania były niezerowe. Równanie ma postać: ex ⎛3 ⎞ = sin ⎜ x ⎟ 2 ⎝2 ⎠ Należy znaleźć wszystkie pierwiastki znajdujące się w przedziale [-5. x) W tym przypadku można też uzyskać informację o wartości pierwiastka sprawdzając wartość zmiennej wynik: wynik = −0. wywołuje się funkcję root podając zdefiniowaną funkcję jako pierwszy parametr.1 . Jeżeli z postaci równania (np. W przypadku innych przedziałów krok ciągu powinien być kompromisem pomiędzy dokładnością wykonania wykresu.Mathcad dla Windows cz.9. które następnie można użyć do zainicjowania procedury root. a symbol niewiadomej jako parametr drugi: root ( f ( x) .704 W powyższym przypadku wynik jest podawany bezpośrednio i nie może być stosowany w dalszych obliczeniach. a obciążeniem pamięci. Dysponując powyższym ciągiem wykonano wykres płaski (2D) zależności f(x) w przedziale [-5. Definicja ciągu była następująca: przedzial := −5 . z uwagi na wygodę i niezawodność wprowadzania wzoru lewą stronę równania.dołożono siatkę odniesienia . który równomiernie podzieli przeszukiwany przedział. jeżeli jest ich więcej niż jeden. 0].

TOL 0. na ile dokładne są uzyskane rozwiązania. poszukuje się dokładniejszej wartości tego pierwiastka: wynik1 := root ( f ( x) . Polega to na sprawdzeniu. czy uzyskana dokładność znalezionego pierwiastka jest wystarczająca. to podawany jest w formie wektora rozwiązań. Układy równań i nierówności Układy równań i nierówności algebraicznych rozwiązywane są metodą przybliżoną.02794 2. Następnie definiuje się blok równań i nierówności.0010 0.18364 -4.0001 wynik1 -4.134 Powstaje oczywiście pytanie. resztę równania). W celu precyzyjniejszego uwidocznienia różnic zwiększono dokładność wyświetlania wyniku poprzez ustawienie w menu Format→Result→Number format→Number of decimal places wartości 5. Podobnie.0100 0.Mathcad dla Windows cz. jak w przypadku pojedynczego równania z jedną niewiadomą wymagane jest zainicjowanie przybliżonych wartości dla wszystkich niewiadomych. poszukuje się dokładniejszej wartości tego pierwiastka: wynik2 := root ( f ( x2) . w niektórych przypadkach zmniejszenie wartości TOL może – paradoksalnie – prowadzić do pogorszenia wyników. niewiadomą inicjuje się znalezioną przybliżoną wartością pierwszego pierwiastka: x1 := −4 3/6 5. a na koniec. Jeżeli zostanie znaleziony wynik.18371 f(wynik1) 0.00016 10–4 -3. x) 6. Należy jednak zawsze pamiętać. TOL := 0. że wartość parametru TOL określa zawsze dokładność zerowania równania (czyli tzw.184 wynik2 = −2. x2) 8.34458 10–3 -1.0001 W zamieszczonej poniżej tabeli zamieszczono różne wartości TOL oraz odpowiadające im wartości pierwszego pierwiastka i residuum funkcji.1000 0. Uzyskano w ten sposób wyświetlanie wyników z dokładnością do 5 cyfr po znaku dziesiętnym. 4. przy pomocy odpowiedniej funkcji uruchamia się procedurę wyszukiwania rozwiązania.2000 0. Układ równań ma postać: ⎧cos( x) + x − y = 0 ⎨ 2 2 ⎩x + y − 4 = 0 . residuum.20243 -4. mając oba rozwiązania można sprawdzić znalezione wartości: wynik1 = −4.18729 -4.50087 10–9 Jak z powyższego widać. które znajdują się w układzie. Poniżej zamieszczono przykład prostego układu równań.4. niewiadomą inicjuje się znalezioną przybliżoną wartością drugiego pierwiastka: x2 := −2 7. określającą residualną dokładność rozwiązania. Stosowana w programie Mathcad 2000 procedura siecznych posługuje się kryterium resztowym (residualnym) do stwierdzenia.18387 -4. czy dla równania L(x) = 0 zachodzi: L( pierwiastek ) ≤ TOL gdzie TOL jest specjalną zmienną. a nie dokładność znalezionego pierwiastka! 2.36839 10–4 5. Standardowo wartość zmiennej TOL wynosi TOL = 1 × 10 −3 Można ją zmieniać poprzez podstawienie nowej wartości np.

której nie można sprowadzić do postaci funkcyjnej. y = 1.5 Given 0 cos ( x) + x − y x +y −4 Find( x.416 4 t ∈ [ 0.361 ⎠ ⎛ 1.999 2 −2 1 0 x . W całości. a kończy – po ostatnim równaniu lub niewiadomej – poleceniem znalezienia wyniku: Find lub Minerr.762 10–7 5. w jakiej występują na liście argumentów funkcji Find. y = –1. Dla rozpatrywanego tu przykładu wartości ERR były następujące: • • zestaw 1: zestaw 2: 4. dla obu zestawów inicjujących.Mathcad dla Windows cz.466 ⎞ ⎝ −1.245 ⎞ ⎝ 1. jak w przypadku równań z jedną niewiadomą kryterium oceny znalezionego rozwiązania nie jest dokładność wyznaczenia pierwiastków. 2π ) Dla takich dwóch przebiegów można wykonać wykres płaski (2D): 1.814 10–8 . która zawiera sumę poszczególnych kwadratów reszt.5) oraz (x = 1. że przybliżone (inicjujące) pary rozwiązań to: (x = –1. tak i tutaj warto wykonać wykres. że znalezione pierwiastki są umieszczane w wektorze rozwiązań w takiej kolejności.565 ⎠ Należy zwrócić uwagę.5). 4/6 Podobnie. Pozostaje więc jedynie zapis parametryczny: ⎧ x(t ) = 2 cos(t ) ⎨ ⎩ y (t ) = 2sin(t ) 2 1 0 f ( x) y1( t) 1 2 3 − 2. które służy do całościowej oceny jakości rozwiązania jest zmienna systemowa ERR.5 Given cos ( x) + x − y x +y −4 Find( x.4. Podobnie. który ułatwi znalezienie właściwych wartości inicjujących zmienne. y ) = ⎜ 2 2 0 0 0 ⎛ −1.5. y ) = ⎜ 2 2 x := 1 y := 1. Pierwsze równanie łatwo można sprowadzić do postaci funkcyjnej (jawnej): y = cos( x) + x W przypadku drugiego równania (okrąg o promieniu 2) występuje postać uwikłana. ale wartości reszt poszczególnych równań. Po zainicjowaniu zmiennych należy zdefiniować blok równań.5 y := −1. x1( t) 1 2 2 Z powyższego wykresu można ustalić. który rozpoczyna się słowem kluczowym Given. Zmienna ta jest bezpośrednią realizacją funkcjonału najmniejszych kwadratów. rozwiązanie zadania wygląda następująco: Zestaw 1 Zestaw 2 x := −1. Syntetycznym kryterium. jak w przypadku bardziej skomplikowanych równań z jedną niewiadomą.

f . czy układ równań jest spełniony. 1. 0). Samochód osobowy kupowany za gotówkę kosztuje 46. i . Obliczyć wszystkie pierwiastki równania x 4 − x3 − 7 x 2 + x + 6 = 0 3. Mamy dwie możliwości. f = 0 (zero.0) i promieniu r = 1 oraz do prostej wyznaczonej przecięciem się płaszczyzn Π1 i Π2.000 (ujemne. Znaleźć dodatnie pierwiastki równania 8x2 − 2 = sin( x) 4x2 + 1 6.2 Wartości początkowe przyjąć według własnego uznania. że rozwiązanie 2 jest dokładniejsze. 8.4. Rozwiązać układ równań t ⎞ ⎛ x = sin ⎜ 2π ⎟ ⎝ 50 ⎠ t ⎛ ⎞ +ϕ ⎟ y = cos ⎜ 2π ⎝ 50 ⎠ względem zmiennych t oraz φ przy warunkach x = 0. którą należy spłacać kredyt? Wskazówka: wykorzystać tzw. (1.Mathcad dla Windows cz. który oferuje oprocentowanie lokat w wysokości 16% w skali roku. 4.3.rata. następnie z nich wyprowadzić wektor normalny do płaszczyzny. r . gdyż ze stopy rocznej należy przejść na miesięczną). (2. 5/6 Nie należy zapominać. w niektórych przypadkach może być na odwrót! Ćwiczenia 1. Wręcz przeciwnie. n .5 ⋅ cos( β ) = 0. –0.wartość początkowa. Obliczyć wszystkie pierwiastki równania x2 + 6 x − 4 = 0 2. –3) Π2: (0. Rozwiązać układ równań ⎧sin(α ) + 0. –3). że z faktu. gdyż zaciągnięto kredyt). n = 60 (liczba miesięcy). Dysponujemy oszczędnościami w wysokości 10.wartość końcowa. a później z niego i z warunku zawierania w sobie podanych punktów wyznaczyć równanie każdej płaszczyzny.000 zł. y = 0.28/12 (dzielone przez 12. i = 0. 2. 0. 5. 1.5) Wskazówka: dla każdej płaszczyzny wyznaczyć przy pomocy znanych punktów wektory leżące wewnątrz płaszczyzny. Pierwsza polega na złożeniu pieniędzy w banku. Należy rozwiązać równanie bankierów względem raty r. Jaka jest przewidywana wielkość miesięcznej raty.5) (4. 5.0.6 .5 ⋅ sin( β ) = 0. 0.5) (1.8 ⎨ ⎩cos(α ) + 0. którego rozwiązaniem są współrzędne poszukiwanego punktu wspólnego. równania te wraz z równaniem sfery tworzą układ. Druga .liczba przyjętych jednostek czasu. Na zakup został wzięty kredyt na 60 miesięcy oprocentowany w skali roku na 28%. gdyż nie ma żadnych umorzeń kredytu).stopa procentowa w przyjętej jednostce czasu. 8. Znaleźć co najmniej jeden punkt wspólny należący do sfery o środku (0. 1. Po otrzymaniu rozwiązania sprawdzić przez podstawienie. W rozpatrywanym przypadku: p = –46. równanie bankierów: p (1 + i ) n (1 + i ) +r i n −1 − f =0 gdzie: p .000 zł. każdej wyznaczonej przez trzy punkty: Π1: (0. iż suma kwadratów reszt zestawu 2 jest mniejsza niż w przypadku zestawu 1 wcale nie wypływa wniosek. 7.

6 MJ 10. 9.000 zł lub w całości po 11 miesiącach w wysokości 12. Niezbędna ilość energii cieplnej wynosi 180 GJ w sezonie. który z powyższych systemów jest najtańszy. .1340 zł/kWh cena niezbędnego pieca akumulacyjnego 10. Sąsiad deklaruje dwa warianty spłaty pożyczki: w równych ratach po 1. Pracownik może przy swoich dochodach spłacać maksymalnie 200 zł miesięcznie rat kredytowych. Rozważane są trzy warianty ogrzewania: prądem (licznik dwutaryfowy). Wskazówka: a) rozłożyć koszt zakupu kotłowni lub pieca akumulacyjnego na raty w okresie 20 lat przyjmując stopę oprocentowania lokat długoterminowych 18%.4.000 zł sprawność grzejnika akumulacyjnego 100% cena oleju opałowego 1.6 zł/dm3 wartość opałowa oleju opałowego 40 MJ/dm3 cena kotłowni olejowej wraz z grzejnikami 25. 6/6 możliwość to udzielenie sąsiadowi. Jaki maksymalny kredyt na 60 miesięcy spłacany w ratach miesięcznych może zaciągnąć? Stopa roczna oprocentowania kredytów wynosi 27%.000 zł sprawność pieca olejowego 92% cena węgla 400 zł/tonę wartość opałowa węgla 28 MJ/kg cena kotłowni węglowej wraz z grzejnikami 16. lekkim olejem opałowym oraz węglem.Mathcad dla Windows cz. Parametry ekonomiczne są następujące: cena energii elektrycznej (II taryfa) 0.200 zł. pożyczki na 11 miesięcy. Który z trzech wariantów inwestycyjnych jest najbardziej opłacalny? Wskazówka: z równania bankierów wyliczyć oprocentowanie obu wariantów pożyczki dla sąsiada i porównać z oprocentowaniem w banku. Dom wymaga ogrzewania w zimie. który otwiera warsztat.000 zł sprawność pieca węglowego 80% Zakładając czas eksploatacji wybranego systemu przez 20 lat ustalić. b) przelicznik: 1 kWh = 3. Podać średni koszt sezonu wraz z amortyzacją urządzeń.

natomiast w odniesieniu do procedur różniczkowania numerycznego błędy te są duże. az] nazywamy pole skalarne div a określone w układzie ortokartezjańskim następującym wzorem: div a = ∂ ax ∂ a y ∂ az ∂a ∂a ∂a + + = i ⋅ + j⋅ + k ⋅ ∂x ∂y ∂z ∂x ∂y ∂z Pole wektorowe. Płynie stąd wniosek. Potencjałem skalarnym pola wektorowego a nazywamy taką funkcję skalarną ϕ. jaka jest w danej sytuacji potrzebna. dywergencja. lecz starać się przekształcić je w równoważne zagadnienia całkowe. Numeryczne realizacje operacji analitycznych obarczone są nieuniknionymi błędami. dla której zachodzi: a = grad φ Definicja 4. co zapisujemy: f : R2 → R ⎡ ∂f ∂f ⎤ grad f = ⎢ . Gradient pola skalarnego f jest prostopadły do linii (powierzchni) ekwipotencjalnej tego pola. którego dywergencja jest w każdym punkcie równa zeru. Twierdzenie 2. rotacja. że pole elektryczne wytworzone w wyniku przepływu stałego prądu przez solenoid (cewkę) ma właśnie rozbieżność równą zeru. Cecha ta jest jednocześnie słabą i silną stroną programu.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 05 01 28. Definicja 1. jak i bardziej skomplikowanych operatorów. laplasjan itd. . który wraz z innymi przykładami jest dostarczany z programem. Nazwa pola solenoidalnego pochodzi stąd. Definicja 3. w takiej postaci. że za wszelką cenę należy unikać numerycznego rozwiązywania zagadnień różniczkowych.mcd.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 5 – analiza matematyczna Wprowadzenie W trakcie obliczeń inżynierskich często staje się przed zadaniem obliczenia zarówno prostych pochodnych i całek. Pozostałe operatory muszą być zdefiniowane przez użytkownika. ⎥ ⎣ ∂x ∂y ∂z ⎦ f : R3 → R Gradient wyznacza kierunek największego przyrostu funkcji f pod warunkiem. W przypadku procedur całkowania błędy te nie są znaczne. Przykłady typowych wektorowych operatorów analitycznych są podane w pliku vctrdiff. . Gradientem funkcji f nazywamy wektor g o współrzędnych równych odpowiednio pochodnym cząstkowym funkcji f. ⎥ ⎣ ∂x ∂y ⎦ ⎡ ∂f ∂f ∂f ⎤ grad f = ⎢ . Stabilność i dokładność takich rozwiązań jest o wiele większa. ay. Dywergencją (albo rozbieżnością) pola wektorowego a = [ax.03. W sytuacjach typowych konieczność definiowania typowych operatorów jest uciążliwa i opóźnia wykonanie obliczeń. że nie jest równy zeru. takich jak gradient. Z operatorów wbudowanych Mathcad 2000 posiada jedynie pochodną w punkcie oraz całkę oznaczoną. nazywamy polem bezźródłowym lub solenoidalnym. W przypadkach nietypowych pozwala to zaś na zdefiniowanie dowolnych operatorów.

ay. az] nazywamy pole wektorowe rot a przyporządkowane danemu polu a i określone w układzie ortokartezjańskim wzorem: ⎛ ∂ a ∂ a y ⎞ ⎛ ∂ ax ∂ az ⎞ ⎛ ∂ a y ∂ ax ⎞ − − rot a = ⎜ z − ⎟i+⎜ ⎟k ⎟ j+⎜ ∂z ⎠ ⎝ ∂z ∂x ⎠ ⎝ ∂x ∂y ⎠ ⎝ ∂y Pole wektorowe. Pole wektorowe bezwirowe określone w obszarze powierzchniowo jednospójnym jest polem potencjalnym. którego rotacja jest w każdym punkcie równa zeru.t1>: V =π t0 ∫ ( y(t )) t1 2 x′(t )dt . Twierdzenie 6. w przedziale t∈<t0. w przedziale x∈<a.5.b>: L= x1 x0 ∫ 1 + ( f ′( x) ) dx 2 Długość łuku dla krzywej opisanej zależnością parametryczną x=x(t). Laplasjanem pola skalarnego ϕ nazywamy dywergencję pola wektorowego potencjalnego a = grad ϕ o potencjale ϕ i oznaczamy ∆φ = div grad φ Definicja 8. której tworząca opisana jest funkcją y=f(x). nazywamy polem wektorowym bezwirowym. Twierdzenie 9. Twierdzenie 10.b>: V = π ∫ f 2 ( x)dx a b Objętość bryły obrotowej. β – stałe skalary. w przedziale t∈<t0.t1>: L=∫ t0 t1 ( x′(t ))2 + ( y′(t ))2 dt Twierdzenie 11. y=y(t). Dowolne pole wektorowe jest sumą pola potencjalnego i pola solenoidalnego. Rotacją (albo wirowością) różniczkowalnego pola wektorowego a = [ax. div(φ a) = φ div a + (grad φ ) ⋅ a gdzie: a. y=y(t). Długość łuku dla krzywej opisanej zależnością funkcyjną y=f(x). Własności dywergencji: 2/7 1.Mathcad dla Windows cz. Twierdzenie 5. Definicja 7. w przedziale x∈<a. ϕ – różniczkowalne pole skalarne. Liniowość div(α a + β b) = α div a + β div b 2. α. b – różniczkowalne pola wektorowe. której tworząca opisana jest zależnością parametryczną x=x(t). Objętość bryły obrotowej.

względem której jest różniczkowane wyrażenie należy nadać wartość równą punktowi. Różniczkowanie numeryczne Mathcad 2000 jako program numeryczny jest zdolny policzyć jedynie przybliżoną wartość pochodnej w danym punkcie. którą można następnie stosować przy różnych wartościach zmiennej niezależnej. w którym pochodna ma zostać obliczona. na ekranie pojawi się wówczas symbol pochodnej z pustymi polami. • zmiennej.t1>: S = 2π ∫ y (t ) t0 t1 ( x′(t ) )2 + ( y′(t ) )2 dt Operatory i polecenia Opis operator pochodnej w punkcie Klawisz Wygląd ? d 3 x dx operator całki oznaczonej Shift-7 ∫ xdx a ∑ ∏ b sumowanie wg zakresu (szereg) Shift-4 mnożenie wg zakresu Shift-3 1. Poniżej przedstawiono przykład ilustrujący powyższy sposób: x := 2 d 5 4 x + x + 3 = 112 dx ( ) Można też ewentualnie. zdefiniować funkcję pochodną.5. Twierdzenie 12. w przedziale t∈<t0. Pamiętając o ograniczonej dokładności różniczkowania numerycznego należy podchodzić do tej możliwości bardzo ostrożnie. której tworząca opisana jest zależnością parametryczną x=x(t). zamiast liczyć wartość pochodnej w pojedynczym punkcie. do których należy wpisać różniczkowane wyrażenie oraz zmienną względem. której tworząca opisana jest funkcją y=f(x). y=y(t).Mathcad dla Windows cz. Jeżeli różniczkowane jest wyrażenie złożone należy wówczas ująć je w nawiasy. w przedziale x∈<a. Dokonuje się tego przy pomocy następującego wyrażenia: f ( x) := d 5 4 x +x +3 dx ( ) Wówczas wartość funkcji pochodnej w punkcie x = 2 wynosi: f ( 2) = 112 . 3/7 Pole powierzchni obrotowej. W celu obliczenia wartości pochodnej w danym punkcie należy: • zdefiniować wartości wszystkich zmiennych występujących w różniczkowanym wyrażeniu. którym jest znak pytajnika ?. o ile nie zostało to wcześniej dokonane. • należy wpisać polecenie różniczkowania.b>: S = 2π ∫ f ( x) 1 + ( f ′( x) ) dx 2 a b Pole powierzchni obrotowej. której wyrażenie jest różniczkowane.

Wzór oczywiście jest nieznany. Poniżej zamieszczono przykład polegający na obliczeniu sumy pierwszych 100 liczb parzystych: i := 1 . • wyrażenie całkujące musi być pojedynczą zmienną (nie można używać złożonych wyrażeń całkujących). • za wyjątkiem zmiennej całkującej wszystkie inne zmienne występujące w całkowanym wyrażeniu muszą mieć nadane wartości. że istotnie różnica pomiędzy f(x) i g(x) jest stała: f ( 0) − g ( 0) = 1 f ( 1) − g ( 1) = 1 f ( 2) − g ( 2) = 1 3. W celu wprowadzenie całki należy wpisać znak Shift-7 po czym na ekranie pojawi się symbol całki oznaczonej z pustymi polami. z podanymi granicami całkowania. Odpowiada to pojęciu szeregu. Poniżej przedstawiono sposób tworzenia funkcji pierwotnej: ⌠ f ( x) := ⎮ sin ( t) dt ⌡0 x Dolna granica całkowania może być ustalona dowolnie. Należy pamiętać. Poniżej zamieszczono przykład polegający na obliczeniu rocznej inflacji na podstawie znanych wartości miesięcznych. Do wyrażeń całkowych stosują się następujące ograniczenia: • granice całkowania muszą być liczbami rzeczywistymi (nie mogą być zespolone ani czysto urojone).. 100 ∑ (2⋅i) = 1. Mnożenie według zakresu – produkty Mnożenie wg zakresu polega na wymnożeniu przez siebie wartości wprowadzonego wyrażenia dla kolejnych wartości indeksu (zakresu). które w każdym miesiącu mogą być różne. Dowolność ta odpowiada dowolności wyboru stałej całkowania w przypadku całki nieoznaczonej. Stosując powyższy operator można zbudować funkcję.5. 4/7 2. Jeżeli w przedziale całkowania występują osobliwości.143 ⌡0 π Mathcad 2000 do obliczania całek oznaczonych używa metody Simpsona.01 × 10 i 4 4. Całkowanie numeryczne Mathcad 2000 jako program numeryczny może realizować wyłącznie całkowanie oznaczone tj. że całkowanie numeryczne ma charakter przybliżony. Poniżej zamieszczono przykład ilustrujący użycie operatora całki oznaczonej: ⌠4 ⎮ sin ( x) 2 dx = 0. dla kilku wybranych wartości. czyli wynik całki nieoznaczonej. Sumowanie według zakresu – szeregi Sumowanie wg zakresu polega na dodaniu do siebie wartości wyrażenia sumowanego dla kolejnych wartości indeksu sumy (zakresu). więc nie jest możliwe zastosowanie prostego wzoru potęgowego. nieciągłości lub bardzo szybkie zmiany (duże wartości pierwszej pochodnej) to wynik całkowania może być niedokładny. .Mathcad dla Windows cz. ale uzyskiwane wartości są identyczne z funkcją pierwotną. do których należy wpisać granice oraz wyrażenie całkowane i zmienną całkującą. która – z dokładnością do stałej – zachowuje się jak funkcja pierwotna. Funkcja pierwotna uzyskana metodami analitycznymi wynosi: g ( x) := −cos ( x) Porównując wynik ścisły z przybliżonym można sprawdzić.

26. które się pojawi wyłączyć opcję AutoSelect.02 wpisując kolejne wartości oddzielane przecinkami. później w tym samym menu można wybrać metodę całkowania.12 Następnie tworzy się wektor x zawierający miesięczne wskaźniki inflacji: 5/7 xi := 0. 5.03 0.267751841989 i i Wypadkowa inflacja roczna wynosi więc ok.7 %. . Dysponując wektorem xi można przystąpić do obliczenia wartości rocznej inflacji wg wzoru: ∏(1 + x ) − 1 = 0..58. a następnie metodą adaptacyjną: ⌠e ⎮ ln( x) dx = 0. W tym celu należy kliknąć prawym klawiszem myszy w symbol całki i w lokalnym menu. Obliczyć całkę z funkcji y = x sin( x) w przedziale od –4π do 4π. 2.03 0. autoselekcję algorytmów dobierając optymalny jego zdaniem dla danej całki. Konstruuje się indeks (zmienną zakresową) opisujący miesiące roku: i := 1. najpierw metodą Romberga. natomiast po ostatniej wpisanej wartości należy nacisnąć klawisz ENTER.03 0.00 0.02 0.Mathcad dla Windows cz.01 0.5. Program stosuje tzw.02 0. Obliczyć całkę z funkcji y= exp( x) x2 w przedziale od 1 do 6 oraz pochodną w punkcie 1.02 0. Poniżej przedstawiono tę samą całkę obliczoną różnymi metodami. Błędy numeryczne Mathcad 2000 posiada kilka wbudowanych algorytmów numerycznych pozwalających obliczyć całki oznaczone.999999999959 ⌡1 ⌠e ⎮ ln( x) dx = 1 ⌡1 Ćwiczenia 1.02 0.02 0.02 0. Autoselekcję można jednak wyłączyć i samemu wybrać metodę.

5.5 m.848 ⋅ 105 N b) zasuwa prostokątna w kanale odpływowym stawu: szerokość podstawy szerokość korony wysokość gęstość wody przyspieszenie ziemskie odpowiedź prawidłowa: c) śluza kanałowa: szerokość podstawy szerokość korony wysokość gęstość wody przyspieszenie ziemskie odpowiedź prawidłowa: 4. Grzałka zanurzona jest w wodzie o objętości V. g = 9. w2 = 1 m. H = 20 m. ρ = 1000 kg/m3. 6/7 a) zapora w dolinie górskiej: szerokość podstawy szerokość korony wysokość gęstość wody przyspieszenie ziemskie odpowiedź prawidłowa: w1 = 50 m. aby woda została nagrzana do temperatury 100°C w czasie t? Ciepło właściwe wody cp = 4. ρ = 1000 kg/m3. H = 4 m.2 s szukana moc grzałki 2.Mathcad dla Windows cz. w2 = 10 m.093⋅103 W grzałka dla sprzątaczki do nagrzewania wody w wiadrze moc grzałki P = 1500 W objętość wody V = 10 dm3 temperatura początkowa T1 = 15 °C temperatura końcowa T2 = 45 °C żądany czas nagrzewania t = 900 s odpowiedź prawidłowa: czas nagrzewania przy danej mocy 837 s . Zapora o kształcie trapezu (rysunek poniżej) jest obciążona parciem wody. Zakładając moc grzałki P obliczyć czas nagrzania wody od temperatury T1 do temperatury T2 zaniedbując rozpraszanie ciepła.5 dm3 T1 = 20 °C T2 = 100 °C t = 240 s czas nagrzewania przy danej mocy 502. Obliczyć wartość parcia.81 m/s2 P = 1.185 kJ/kg⋅K. g = 9.243 ⋅ 108 N w1 = 1 m.104 ⋅ 104 N w1 = 10 m. a) czajnik kamionkowy z grzałką elektryczną moc grzałki objętość wody temperatura początkowa temperatura końcowa żądany czas gotowania odpowiedź prawidłowa: b) P = 1000 W V = 1. ρ = 1000 kg/m3.81 m/s2 P = 7. Jaka powinna być moc grzałki. w2 = 90 m. 3. H = 1.81 m/s2 P = 1. g = 9.

. Odpowiedź: L=7.33 zł K = 23000. Pewna spirala Archimedesa jest opisana układem parametrycznym x(t) := (2+t)*cos(t) y(t) := (2+t)*sin(t) Obliczyć długość części spirali zawartej pomiędzy wartościami parametru 0 i 2π. . Jaka będzie wysokość zadłużenia po N miesiącach? Wykonać wykres ilustrujący zależność stanu zadłużenia od czasu. a r=5. Tworząca powierzchni obrotowej zadana jest zależnością funkcyjną: y ( x) := k ⋅ x Obliczyć pole powierzchni obrotowej dla x∈<0. Tworząca bryły obrotowej zadana jest zależnością funkcyjną: y(x) := sin(x) Obliczyć objętość bryły dla x∈<0. 9.π>. Obliczyć objętość i pole powierzchni bryły dla parametru zawartego w przedziale t∈<0.64 7. Pewien torus opisany jest układem równań parametrycznych: x(t) := r*cos(t) y(t) := R+r*sin(t) Gdzie R≥r i R=10.002 8.5.PZN Pr = 30 % R = 950.395⋅103 W c) bojler łazienkowy moc grzałki P = 2000 W objętość wody V = 150 dm3 temperatura początkowa T1 = 15 °C temperatura końcowa T2 = 50 °C żądany czas nagrzewania t=2h odpowiedź prawidłowa: czas nagrzewania przy danej mocy 10990 s szukana moc grzałki 3. Spłata realizowana będzie poprzez raty miesięczne w stałej wysokości R. 2π>. szukana moc grzałki 1.5> i k=4.zł kupno nowego Fiata Uno w całości z kredytu Obliczyć długość sinusoidy pomiędzy kątami 0 i 2π. 10.Mathcad dla Windows cz.. a) kupno nowego „malucha” przy 40% wkładzie własnym wysokość kredytu roczna stopa procentowa wysokość raty okres spłaty odpowiedź prawidłowa: b) wysokość kredytu roczna stopa procentowa wysokość raty okres spłaty odpowiedź prawidłowa: 6.PZN N = 36 m-cy zadłużenie końcowe 1512..052⋅103 W 7/7 5. Odpowiedź: L=33. Zaciągnięto kredyt na kwotę K przy rocznej stopie procentowej Pr i miesięcznej kapitalizacji odsetek. Krzywa jest zadana zależnością funkcyjną: y(x) := sin(x) K = 6000 zł Pr = 30 % R = 190 zł N = 60 m-cy zadłużenie końcowe 560.

xi / j j =1 n ( ( )) 2 → min Z uwagi na postać powyższe kryterium często określa się jako minimalizację globalną. niezaburzone i stosunkowo gęsto rozmieszczone nad dziedziną wielkości niezależnych. uzyskiwane wartości są powtarzalne. xi . Oznacza to. Możliwe są dwa sposoby postępowania. natomiast n to liczba punktów pomiarowych (wartości zmierzonych). Z reguły nieznane są ścisłe wzory wiążące pomiędzy sobą mierzone wielkości. Zamiast wymagania dokładnego przejścia przez punkty pomiarowe stawia się osłabione żądanie: przebieg powinien minimalizować pewne kryterium błędu (a niekoniecznie zerować to kryterium). ale niekiedy mogą trafić się błędy katastrofalne. Drugi sposób stosuje się wtedy. Najczęściej spotykaną jest tzw. Taką technikę określania przebiegów przybliżonych nazywa się interpolacją. które nad punktami pomiarowymi minimalizuje pewne kryterium błędu L: L( x1 . Powyższe uwagi można sformalizować w następujący sposób. Zadowalające jest wówczas uzyskanie przebiegu. xi . a co za tym idzie przeprowadzenie przybliżonego przebiegu przez wszystkie punkty pomiarowe nie jest możliwe. Taką technikę określania przebiegów przybliżonych nazywa się aproksymacją. Pierwszy sposób jest stosowany wówczas. że w pojedynczych punktach pomiarowych błędy aproksymacji mogą być stosunkowo duże! Interpretując to potocznie można powiedzieć. że zazwyczaj błędy są nieduże.K .K .2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 6 – interpolacja. f ) → min Z powyższego żądania minimalizacji kryterium błędu określa się parametry konkretnego modelu aproksymacyjnego f. aproksymacja.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 06 01 03. Stawia się wówczas żądanie. statystyka Wprowadzenie W trakcie prac inżynierskich często występuje konieczność wykonania pomiarów wartości wielkości fizycznych opisujących proces lub urządzenie techniczne. aby przybliżone przebiegi dla punktów pomiarowych zwracały dokładne wartości zmierzone.K . xi / j . które dla punktów pomiarowych zwraca dokładne wartości zmierzone: f x1/ j . gdy wielkości mierzone są z dużą dokładnością. Punktem wyjściowym jest zbiór punktów pomiarowych i wartości zmierzonych: P= {( x 1/ j . iż oddaje to charakter badanego przebiegu. z j )} j = 1K n gdzie i jest liczbą wielkości niezależnych.04. W zastosowaniach bardzo odpowiedzialnych aproksymację metodą najmniejszych kwadratów należy stosować z dużą ostrożnością. który jest przyjmowany ad hoc.K . f ) = ∑ z j − f x1/ j . z . których dokładność będzie wystarczająca dla potrzeb wykonywanego zadania. który odda choć ogólny zarys trendu.K . metoda najmniejszych kwadratów: L( x1 . Inżynier staje wówczas przed zadaniem określenia wzorów przybliżonych. z . . gdy wartości uzyskiwane w trakcie pomiarów są silnie zaburzone. Wyróżnia się pewne typowe postaci kryterium błędu L. xi / j = z j ( ) j = 1K n Oczywiście zachowanie się interpolacji f pomiędzy punktami pomiarowymi jest jedynie przybliżeniem i nie można mieć gwarancji. Aproksymacją nazywa się odwzorowanie f. Interpolacją nazywa się odwzorowanie f.

z . lub krótko – populacjach. xi . estymacji parametrów populacji. wektorami losowymi. procesami losowymi. populacjach statystycznych. takiej próbie.K xi ) = b0 + ∑ bk xk k =1 i nosi nazwę regresji liniowej. w których występowanie dużych błędów aproksymacyjnych nie jest dopuszczalne. ciągami losowymi. Streszczenie matematyczne statystyki Teoria prawdopodobieństwa nazywana tradycyjnie rachunkiem prawdopodobieństwa zajmuje się modelami matematycznymi zjawisk. ale nigdy nie trafią się błędy katastrofalne! Metoda ta jest zalecana dla zastosowań odpowiedzialnych. 2 / 11 Specyficzna aproksymacja.K . w której metoda najmniejszych kwadratów jest skojarzona z modelem liniowym f ( x1 . co pozwala. badania reprezentacyjne. czyli mają charakter losowy. których przebieg i wyniki zależą od przypadku. Wariancją z próby nazywamy statystykę postaci 1 n ∑ Xi n i=1 S2 = 1 n ∑( X n i =1 i −X ) 2 . Podstawowymi pojęciami statystyki matematycznej są: populacja statystyczna. oraz badania częściowe (wyrywkowe) – obejmujące jedynie pewną część populacji. jak i do weryfikacji różnych hipotez statystycznych o populacji. Potrzeba stosowania badań statystycznych częściowych wynika zwykle z wielkości populacji oraz z dużego kosztu badania poszczególnych elementów (niekiedy badanie takie jest wręcz niszczące – np. Interpretując to potocznie można powiedzieć. Teoria prawdopodobieństwa bada powiązania między różnymi przestrzeniami probabilistycznymi oraz analizuje własności zmiennych losowych itd. tj. Podstawowymi pojęciami teorii prawdopodobieństwa są pojęcia: przestrzeni probabilistycznej oraz odwzorowań z przestrzeni probabilistycznej do innych przestrzeni. Definicja 1. macierzami losowymi. Odwzorowania te nazywają się odpowiednio: zmiennymi losowymi. Badania statystyczne dzielą się na dwa zasadnicze typy: badania pełne – obejmujące wszystkie elementy danej zbiorowości statystycznej. że przeprowadzenie aproksymacji tą metodą jest znacznie bardziej złożone obliczeniowo niż w przypadku metody najmniejszych kwadratów. aproksymacja jednostajna (minimalizacja największego błędu): L( x1 .Mathcad dla Windows cz. w której dobór poszczególnych elementów populacji odbywa się losowo (przypadkowo). ogólnie – elementami losowymi. xi / j → min j =1K n ( ) Kryterium to jest ostrzejsze niż wcześniej wymieniona metoda najmniejszych kwadratów. Statystyczne badania częściowe opiera się zwykle na próbie losowej. Głównym obszarem zastosowań teorii prawdopodobieństwa jest statystyka matematyczna.K . uogólniać wyniki badania próby na całą populację.6. badanie wytrzymałości materiałów). Średnia arytmetyczną z próby nazywamy statystykę postaci X= Definicja 2. zwanej próbą lub próbką. funkcjami losowymi. tzw. wylosowana z niej próba oraz określane na próbie funkcje losowe zwane statystykami z próby służące zarówno do szacowania – tzw. Są to tzw. Należy jednak pamiętać. zgodnie z zasadami rachunku prawdopodobieństwa. że zazwyczaj błędy są większe niż w metodzie najmniejszych kwadratów. f ) = max z j − f x1/ j . Statystyka matematyczna zajmuje się metodami opisu i analizy liczbowych prawidłowości występujących w różnych zbiorowościach. Innym ważnym kryterium błędu aproksymacyjnego jest tzw.

10. tzn.01 . Estymatorem (oszacowaniem) wariancji populacji na podstawie próby losowej jest statystyka postaci: S2 = 1 n ∑ Xi − X n − 1 i =1 ( ) 2 Definicja 5. poprawia się precyzja estymacji przedziałowej.1) taka. 3 / 11 Definicja 3. Zazwyczaj przyjmuje się wartość poziomu istotności jako 0. Odchyleniem standardowym średniej arytmetycznej z próby nazywamy statystykę postaci: Ss = Definicja 8. Przedział ufności dla średniej m w populacji o rozkładzie normalnym ze znaną wariancją σ2 : σ σ ⎫ ⎧ P⎨ X − uα < m < X + uα ⎬ = 1− α n n⎭ ⎩ gdzie: X – średnia z próby o liczebności n. Wielkość α nazywa się poziomem istotności. Wariancją średniej arytmetycznej z próby nazywamy statystykę postaci: S s2 = 1 n(n − 1) ∑( X n i =1 i −X ) 2 Definicja 7.6. aby F(uα) = 1–α/2. tym węższy otrzymuje się przedział ufności. Im większy poziom istotności. α – przyjęty poziom istotności. Definicja 9. 0. natomiast wartość (1-α) poziomem ufności. . 0. Odchyleniem standardowym z próby nazywamy statystykę postaci S= 1 n ∑ Xi − X n i =1 ( ) 2 Definicja 4. Estymatorem (oszacowaniem) odchylenia standardowego populacji na podstawie próby losowej jest statystyka postaci: 1 n S= ∑ Xi − X n − 1 i =1 ( ) 2 Definicja 6. uα – liczba odczytana z tablicy rozkładu normalnego standaryzowanego N(0.Mathcad dla Windows cz.05 . 1 n(n − 1) ∑( X n i =1 i −X ) 2 Przedziałem ufności nazywa się losowy przedział zawierający z prawdopodobieństwem (1-α) szacowany parametr.

której wartości zawarte są w wektorze odchylenie standardowe próbki. Operatory i polecenia Opis interpolacja odcinkowo liniowa szukanie współczynników funkcji sklejanej z zakończeniem liniowym szukanie współczynników funkcji sklejanej z zakończeniem parabolicznym szukanie współczynników funkcji sklejanej z zakończeniem kubicznym obliczanie wartości funkcji sklejanej (interpolacja funkcją sklejaną) regresja liniowa – obliczenie współczynnika przy zmiennej niezależnej regresja liniowa – obliczenie składnika wolnego aproksymującej funkcji liniowej współczynnik korelacji Pearsona pomiędzy wartościami składowymi dwóch wektorów średnia arytmetyczna z wartości składowych zawartych w wektorze wariancja próbki. d – maksymalny dopuszczalny błąd szacunku (przyjęta z góry wartość połowy długości przedziału ufności).wektorY. Definicja 10.6. wektorY) interp(wsp.Mathcad dla Windows cz.wektorX. wektorY) b = intercept(wektorX. x) wsp := lspline(wektorX. tα – liczba odczytana z tablicy rozkładu t Studenta dla (n-1) stopni swobody. Ss – odchylenie standardowe średniej arytmetycznej z próby (wg definicji 7). wektorY) wsp := lspline(wektorX. której wartości zawarte są w wektorze Funkcja linterp lspline pspline cspline interp slope intercept corr mean var stdev Użycie linterp(wektorX.1) = 3 a = slope(wektorX. Przedział ufności dla średniej m w populacji o rozkładzie normalnym z nieznaną wariancją σ2: P X − tα S s < m < X + tα S s = 1 − α gdzie: { } X – średnia z próby o liczebności n. α – przyjęty poziom istotności. 4 / 11 Minimalną liczebność próby potrzebną do uzyskania ustalonej z góry dokładności przedziałowej estymacji określa nierówność: n≥ 2 uα σ 2 d2 gdzie: σ2 – znana wariancja populacji. wektorY. wektorY) srednia := mean(wektorDanych) wariancja := var(wektorDanych) odchStand := stdev(wektorDanych) . wektorY) r := corr(wektorX. wektorY) wsp := lspline(wektorX.

x1 = 1 rozkład dwupunktowy staje się rozkładem zerojedynkowym stosowanym jako model obiektów dwustanowych (zmienna losowa binarna). 1. n n ∈N p ∈ ( 0. 2. Służy jako model wielkości zdeterminowanych.Rozkłady zmiennych losowych dyskretnych Nazwa rozkładu Prawdopodobieństwo przyjmowania poszczególnych wartości Ograniczenia dla parametrów Wartość oczekiwana EX Wariancja Uwagi Tak zwana zmienna losowa zdegenerowana. gdy n zdąża do nieskończoności. K . n 1 n n ∈N 1 n ∑ xk k =1 n 1 n ⎛1 n ⎞ x − ⎜ ∑ xk ⎟ ∑ ⎝ n k =1 ⎠ k =1 n 2 k 2 Model losowego wyboru jednostki z populacji Dwumianowy ⎛ n⎞ P( X = k ) = ⎜ ⎟ p k (1 − p) n− k ⎝ k⎠ k = 0. 1) p x 0 + (1 − p ) x1 p (1 − p) ( x 0 − x1 ) 2 Równomierny P( X = x k ) = k = 1. p zdąża do zera . x1 ∈ R p ∈ ( 0. K λk k! e−λ λ>0 λ – Graniczny rozkład rozkładu dwumianowego. Jednopunktowy (Diraca) P( X = x 0 ) = 1 x0 ∈ R x0 0 Dwupunktowy P( X = x 0 ) = p P( X = x1 ) = 1 − p x 0 . K . 1. W przypadku x0 = 0. 1) np n p (1 − p) Liczba wystąpień zdarzenia w czasie realizacji doświadczenia Poissona P( X = k ) = k = 0.

b) poza tym a<b a+b 2 ( b − a) 2 12 Normalny (Gaussa) 1 σ 2π 1 e − ( x − m) 2 / 2σ 2 σ >0 a+b 2 ( b − a) 2 24 2 Najważniejszy rozkład w zastosowaniach jako rozkład graniczny ciągów innych rozkładów Rozkład zmiennej losowej Y = exp(X).Rozkłady zmiennych losowych absolutnie ciągłych Nazwa rozkładu Prawdopodobieństwo przyjmowania poszczególnych wartości Ograniczenia dla parametrów Wartość oczekiwana EX Wariancja Uwagi Jednostajny (prostokątny. równomierny) ⎧ 1 ⎪b − a ⎪ ⎨ ⎪0 ⎪ ⎩ dla x ∈ ( a. gdy zmienna losowa X ma rozkład normalny Logarytmonormalny σx 2π e − (ln x − m) / 2σ 2 2 σ >0 σ⎞ ⎛ exp⎜ m + ⎟ ⎝ 2⎠ exp( 2m + σ 2 ) exp(σ 2 − 1) t Studenta ⎛ n + 1⎞ Γ⎜ ⎟ ⎝ 2 ⎠ ⎛ n⎞ ⎛ x ⎞ 2π Γ ⎜ ⎟ ⎜1 + ⎟ n⎠ ⎝ 2⎠ ⎝ 2 ( n +1)/ 2 n ∈N ⎧nie istnieje n = 1 ⎨ ⎩0 dla n ≥ 2 ⎧nie istnieje dla n ≤ 2 ⎪ ⎨ n dla n > 2 ⎪n − 2 ⎩ n – liczba stopni swobody .

5 .3 .Mathcad dla Windows cz. x) −5 1 1 1. 0 . Na wykresie interpolację odcinkowo liniową przedstawia się jako łamaną łączącą sąsiednie węzły interpolacyjne.(N-1) Następnie tworzy się wektory X oraz Y opisujące węzły interpolacji: wektorXi := 1 2 3 4 5 wektorYi := 0 5 0 -5 0 wpisując kolejne wartości oddzielane przecinkami.wektorY. Zamiast wielokrotnie stosować dość długi w zapisie wzór linterp(.wektorY.3 .33 5 5 . 2. której wzoru analitycznego nie podano. Wartości funkcji pomiędzy sąsiadującymi węzłami interpolacji są przybliżane przy pomocy funkcji liniowej pokrywającej się z nieznaną funkcją w tych węzłach. 7 / 11 1.2.1.3.5 linterp(wektorX. 1.67 2.wektorY. Interpolacja odcinkowo liniowa Interpolacja odcinkowo liniowa jest jedną z metod przewidywania wartości funkcji.x) Wykres funkcji interpolującej wygląda następująco: 5 5 4 3 2 1 0 1 2 3 4 5 linterp( wektorX .33 3 x 3.5 znane są dokładne wartości 0 . Przy pomocy interpolacji odcinkowo liniowej należy znaleźć wartości funkcji w następujących punktach zmiennej X: 0.3) = 3.6. 4.3) = -3.3) = 1. -5 .3 . dla których dokładne wartości funkcji są znane nazywa się węzłami interpolacji. na podstawie pewnego znanego zbioru jej wartości dokładnych.3) = -1. Dysponując oboma wektorami X i Y można przystąpić do obliczenia wartości interpolowanych: linterp(wektorX. Poniżej zamieszczono przykład obrazujący zastosowanie interpolacji odcinkowo liniowej..3.67 4. której ścisły wzór pozostaje nieznany. wektorY. Dla następujących wartości zmiennej X 1.4.2.wektorY.wektorY. 3.5 linterp(wektorX.5 UWAGA! Stosowanie interpolacji odcinkowo liniowej poza zakresem określonym przez węzły interpolacji – czyli tzw. 0 funkcji. natomiast po ostatniej wpisanej wartości należy nacisnąć klawisz ENTER.4.) wygodniej jest zdefiniować nową funkcję interpolującą i używać jej jako skrótowego zapisu: funkcja(x) := linterp(wektorX... Wartości zmiennej niezależnej.3 .5 linterp(wektorX. ekstrapolacja – prowadzi z reguły do otrzymania nonsensownych wyników.3 W tym celu tworzy się zmienną zakresową odpowiadającą liczbie węzłów interpolacji: N := 5 i := 0.

183 interp(wsp. 8 / 11 2..wektorY.1.Mathcad dla Windows cz. • tworzy się wektory opisujące węzły interpolacji.4. przy czym narzuca się dodatkowe warunki ciągłości w węzłach.093 6 1 1 2 3 x 4 5 5 .002 6 5 4 3 2 liniowa ( x ) spline ( x ) 1 0 1 2 3 4 5 − 5. • oblicza się wartość interpolowaną przy pomocy funkcji interp.3) = -2.wektorX. Oznacza to. • oblicza się współczynniki funkcji sklejanej przy pomocy jednej z trzech funkcji (w zależności od potrzeb) lspline. warunki brzegowe).wektorY.(N-1) wektorXi := 1 2 3 4 5 wektorYi := 0 5 0 -5 0 wsp := lspline(wektorX.wektorY.) wygodniej jest zdefiniować nową funkcję aproksymującą i używać jej jako skrótowego zapisu: funkcja(x) := interp(wsp.393 interp(wsp.3) = 2..182 interp(wsp.wektorY. 5.wektorX.wektorY) interp(wsp. że dwa wielomiany dochodzące do tego samego węzła muszą mieć w samym węźle nie tylko takie same wartości. W programie Mathcad wprowadzono trzy rodzaje warunków brzegowych: • na końcach zakresu interpolacji funkcja sklejana jest dopasowana do prostej (zerowanie drugiej pochodnej) – współczynniki takiej funkcji sklejanej oblicza funkcja lspline.2. narzuca się także odpowiednie warunki na pierwszą i drugą pochodną na brzegach zakresu interpolacji (tzw.3) = 4. • na końcach zakresu interpolacji funkcja sklejana jest dopasowana do paraboli – współczynniki takiej funkcji sklejanej oblicza funkcja pspline. Poniżej zamieszczono przykład interpolacji przy pomocy funkcji sklejanej dla takich samych danych. Oprócz wspomnianych powyżej warunków ciągłości w węzłach interpolacyjnych. Interpolacja funkcjami sklejanymi (spline’ami) Interpolacja przy pomocy funkcji sklejanych polega na zastosowaniu pomiędzy poszczególnymi węzłami interpolacji wielomianów trzeciego stopnia. ekstrapolacja – prowadzi z reguły do otrzymania nonsensownych wyników. jak w przypadku interpolacji odcinkowo liniowej: N := 5 i := 0.6.wektorX. Zamiast wielokrotnie stosować dość długi w zapisie wzór interp(.3) = -4. ale dodatkowo jeszcze takie same wartości pierwszej i drugiej pochodnej.wektorX. która korzysta z wcześniej obliczonych współczynników funkcji sklejanej.. cspline.3. Interpolację przy pomocy funkcji sklejanej prowadzi się według następującego schematu: • tworzy się zmienną zakresową odpowiadającą liczbie węzłów interpolacji.x) Na poniższym wykresie porównawczo przedstawiono dwa przebiegi: interpolację odcinkowo liniową oraz interpolację funkcją sklejaną (cspline). • współczynniki funkcji sklejanej bez nałożenia dodatkowych ograniczeń oblicza funkcja cspline.wektorY.wektorX.393 UWAGA! Stosowanie interpolacji funkcją sklejaną poza zakresem określonym przez węzły interpolacji – czyli tzw. pspline.

9 / 11 3.447 Zamiast wielokrotnie stosować dość długi w zapisie wzór złożony z funkcji slope i intercept wygodniej jest zdefiniować nową funkcję aproksymującą i używać jej jako skrótowego zapisu: funkcja(x) := slope(wektorX. Poniżej zamieszczono przykład użycia regresji liniowej do znalezienia wartości nieznanej funkcji.7 a ⋅ 2. Współczynnik ten jest wykorzystywany jako miara związku pomiędzy wartościami tych dwóch wektorów.Mathcad dla Windows cz. Parametry statystyczne Dostępne są funkcje mean.wektorY) Na poniższym wykresie przedstawiono porównawczo dwa przebiegi: interpolację odcinkowo liniową oraz regresję liniową. Służą do tego dwie funkcje slope oraz intercept obliczające odpowiednio współczynnik przy zmiennej niezależnej oraz składnik wolny aproksymującej funkcji liniowej.3 + b = 1. Przyjęte dane liczbowe są takie same jak w przykładach poprzednich.y) = -0.3 a ⋅ 4..7 a ⋅ 3. Regresja liniowa Program MathCAD oblicza współczynniki regresji liniowej według metody najmniejszych kwadratów. Nie są dostępne wzory do obliczania estymatorów populacyjnych na podstawie próbki.3 + b = -0. że regresja liniowa wyraża trend liniowy mierzonego przebiegu.6. 5 5 4 3 2 liniowa( x) regresja( x) 1 0 1 2 3 4 −5 5 1 1 2 3 x 4 5 5 4. N := 5 i := 0.3 Dodatkowo.wektorY) b := intercept(wektorX. Można zauważyć.wektorY) ⋅ x + intercept(wektorX.3 + b = 0. var oraz stdev służące do obliczania wartości średniej z próbki oraz wariancji i odchylenia standardowego z próbki. Wartość średnia próbki dana jest poniższym wzorem: 1 n X = ∑ Xi n i=1 . Dla wektorów z powyższego przykładu: corr(x.3 + b = -1.(N-1) wektorXi := 1 2 3 4 5 wektorYi := 0 5 0 -5 0 a := slope(wektorX.wektorY) a ⋅ 1. można obliczyć współczynnik korelacji Pearsona pomiędzy wartościami zmiennej niezależnej i wartościami węzłowymi nieznanej funkcji.

87 .6.01 .13 5.99 .99 5.95 . 4.5 xi := 4. gdy niezbędne jest obliczenie estymatora wariancji populacji na podstawie próbki należy zastosować poniższy wzór przekształcający: s2 = n ⋅ S2 n −1 Odchylenie standardowe próbki dane jest poniższym wzorem: S= 1 n ∑ Xi − X n i =1 ( ) 2 W przypadku..098 Następny przykład dotyczy korzystania z funkcji cnorm przy obliczaniu przedziałów ufności dla dużych próbek (powyżej 30 wartości): srednia := 50 odchylenie := 10 alfa := 0. 5.01 4.96 alfa / 2 minimum := srednia .Mathcad dla Windows cz. Wariancja próbki dana jest poniższym wzorem: 10 / 11 S2 = 1 n ∑( X n i =1 i −X ) 2 W przypadku.15 4.6 .017 var(x) = 0.13 .wsp ⋅ odchylenie maksimum := srednia + wsp ⋅ odchylenie minimum = 30. 4.4 maksimum = 69. 5. i := 0. Poniżej zamieszczono przykład obliczenia parametrów statystycznych z następującej próbki: 4. 5.95 5.05 wsp := 1 given cnorm(wsp) ≈ 1 wsp := Find(wsp) wsp = 1. gdy niezbędne jest obliczenie estymatora odchylenia standardowego populacji na podstawie próbki należy zastosować poniższy wzór przekształcający: s= n ⋅S n −1 Dostępna jest funkcja cnorm służąca do obliczania wartości dystrybuanty rozkładu normalnego dla zadanych wartości zmiennej losowej standaryzowanej.15 .01 stdev(x) = 0.87 mean(x) = 5.

Uzyskano następujące wyniki: v [km/h] p [dm /100km] 3 40 6. dla jakiej wartości x funkcja cnorm(x) = 1–α/2 – przy pomocy definicji 9 obliczyć przedział ufności.8 70 5. Ile śrub z każdego transportu należy poddać pomiarom? Wskazówka: – określić minimalną liczebność próby posługując się wzorem z definicji 9.3 . aby w każdym dostarczanym mu transporcie dokładność określenie średniej wartości długości była z 95% pewnością nie większa niż 0. – znaleźć odpowiadającą temu poziomowi wartość argumentu dystrybuanty rozkładu normalnego tj.005 mm. jeżeli założymy. W fabryce śrub w trakcie procesu produkcyjnego odchylenie standardowe długości śrub wynosi 0. 2. 3. Przeprowadzono pomiary czasu wystąpienia awarii (TMF .7 . Wyniki pomiarów zestawiono w poniższej tabelce: siła nacisku [N] czas [h] czas [h] czas [h] czas [h] czas [h] czas [h] 100 42 43 43 42 44 43 150 35 36 35 35 37 35 200 27 29 28 28 29 28 300 12 15 13 12 15 12 Wyznaczyć funkcję regresji liniowej czasu wystąpienia awarii w zależności od siły nacisku wiertła.7 80 7. .9 . 78 Interpolację przeprowadzić stosując po kolei wszystkie warianty warunków brzegowych. Dla czterech różnych sił nacisku wykonano po sześć pomiarów. 1. Dla samochodu Fiat 126p przeprowadzono pomiary zużycia paliwa w zależności od średniej prędkości jazdy. Z pewnej populacji o rozkładzie normalnym z nieznaną wartością średnią i znanym odchyleniem standardowym σ = 20 wylosowano próbę 36-elementową otrzymując z niej średnią arytmetyczną o wartości 60.03 mm. że oszacowanie pragniemy otrzymać przy 95% pewności? Wskazówka: – obliczyć poziom istotności α.3 60 4.Mathcad dla Windows cz. 58 . 1. 73 . 1. Jakie jest przedziałowe oszacowanie wartości średniej arytmetycznej. 5. 1.2 .1 . Porównać otrzymane wyniki.0 50 5. – wymaganą we wzorze wartość uα określić przy pomocy funkcji cnorm. 67 . Obliczyć średnią arytmetyczną i oszacować odchylenie standardowe populacji na podstawie następującej próbki: 0. 1. 53 . 11 / 11 Ćwiczenia 1. określić współczynnik korelacji pomiędzy naciskiem a czasem wystąpienia awarii oraz dokonać tabelaryzacji oczekiwanego czasu wystąpienia awarii dla zakresu sił od 100 N do 300 N w odstępie 10 N.time to failure) wiertła w zależności od siły nacisku.0 Wskazówka: zastosować funkcje mean oraz stdev 4. 0. 1.2 .1 Obliczyć – poprzez interpolację funkcją sklejaną – wartości zużycia paliwa dla następujących prędkości: 45 .4 . Zamawiający wymaga.6.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful