Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer

:

Tytuł: Przedmiot: Wersja:

Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów
Data: Zastępuje:

01

01

14.02.2000

Program numeryczny MATHCAD
Część 1 – operacje podstawowe Wprowadzenie
Program Mathcad służy do przeprowadzania przede wszystkim obliczeń numerycznych tzn. takich, których wynikami są liczby, a nie wzory np. całka oznaczona z granicami liczbowymi lub rozwiązanie równania z konkretnymi wartościami parametrów. Jest produktem firmy MathSoft. Program Mathcad jest dostępny w wersjach dla systemów: DOS, Windows (Win16 i Win32). W sprzedaży znajduje się obecnie (styczeń roku 2000) dziewiąta wersja Mathcad oznaczona nazwą handlową Mathcad 2000. Program Mathcad w wersji dla systemu MS Windows ma szereg zalet w porównaniu do wersji dla systemu DOS. Po pierwsze: prezentacja danych jeszcze bardziej jest zbliżona do tradycyjnej notacji matematycznej. Po drugie: komunikacja użytkownika z programem jest dostosowana do powszechnie znanych standardów systemu MS Windows i dzięki temu skrócony jest okres niezbędny do nauczenia się programu w zakresie podstawowym. Dużą zaletą programu jest nieomal pełna zgodność ze skrótami klawiszowymi stosowanymi w wersjach wcześniejszych, także dla systemu DOS. Jest to nieoceniona pomoc dla zaawansowanych użytkowników programu, którzy są zmuszeni przejść do wersji 2000 z wersji wcześniejszych. Najpoważniejszą jednak zaletą jest możliwość komunikacji z danymi zapisanymi w formatach innych programów m.in. Matlab i Excel.

Klawisze specjalne
Opis odświeżenie ekranu usuwanie wyrażenia definiowanie wartoœci zmiennej lub funkcji dodawanie skalarne odejmowanie skalarne mnożenie skalarne dzielenie skalarne pierwiastek kwadratowy potęgowanie silnia wartość bezwzględna wartościowanie (wymuszenie obliczeń) definiowanie zakresu (licznik pętli z krokiem 1) pierwszy.. ostatni definiowanie zakresu Ctrl-R Ctrl-D : + * / \ ^ ! | = ; t := 10 acc := 10 + t acc := t – 10.5 x := a b x := a / b Klawisz Wygląd

a : = x+ y
a := 10 ^ 3.2 x := 128 ! x := | a + b | x + 2 = 12.53 x := 1 .. 10

;

x := 1,1.5 .. 10

Mathcad dla Windows cz.1. Opis (licznik pętli z dowolnym krokiem) pierwszy, drugi.. ostatni Liczba π Liczba e Symbol nieskończoności Procent (1/100) tekst opisowy (nieobliczeniowy) operator logiczny „większy niż” operator logiczny „mniejszy niż” operator logiczny „większy lub równy” operator logiczny „mniejszy lub równy” operator logiczny „równy” operator logiczny „nierówny” funkcja warunkowa „jeżeli” Ctrl-Shift–p e Ctrl-Shift-Z % ” > < Ctrl-0 Ctrl-9 Ctrl-= Ctrl-3 if(warunek,prawda,fałsz) sin( π / 4 ) = 0.707 e = 2.718 ∞ % = 0.01 ”to nie jest obliczane” 2 > 1 2 < 5 8 ≥ 3 3 ≤ 8 x = 5 x ≠ 15 if(x>0, x^2, -x^2) Klawisz Wygląd

2/4

Podstawowe wiadomości
1. Wyrażenia mogą być wpisywane w dowolnym miejscu ekranu, ale ich wartościowanie jest wykonywane w układzie z góry na dół. 2. W przypadku dokonania jakiejkolwiek zmiany w postaci wyrażeń i definicji należy albo – przy pomocy klawiszy kursorów (strzałek) lub myszy – przesunąć znak kursora poza zmieniane wyrażenie, albo nacisnąć klawisz ENTER. Dopiero wówczas program dokona automatycznego przeliczenia wartości wyrażeń, jeżeli znajduje się w trybie automatycznego (automatic) obliczania wyrażeń. Jeżeli natomiast jest ustawiony w trybie ręcznego wymuszania obliczeń (manual), wówczas należy nacisnąć klawisz F9. Program po uruchomieniu znajduje się w trybie automatycznego obliczania wyrażeń. Włączenia ręcznego lub automatycznego trybu obliczeń dokonuje się przy pomocy poleceń menu: Math→Automatic. Jeżeli w menu opcja jest zaznaczona, aktywny jest tryb automatyczny – w przeciwnym razie tryb ręczny obliczeń. Tryb automatyczny, dość wygodny w przypadku niedużych obliczeń skalarnych, może być uciążliwy, jeżeli rozmiar obliczeń jest duży, pojawiają się w nich macierze oraz wektory, albo występują wykresy. Pamiętać należy bowiem, że naniesienie jakiejkolwiek poprawki powoduje przeliczenie całego zestawu obliczeń. Może to trwać dość długo, blokować pracę z programem, a co gorsza w przypadku nanoszenia dużego zestawu poprawek (np. wprowadzania nowych danych wejściowych) takie nieustanne odświeżanie obliczeń może być pozbawione sensu. 3. Mathcad ma bardzo bogate menu, składające się z kilkudziesięciu pozycji. W codziennej, typowej pracy stosowanie ich wszystkich nie jest potrzebne. Poniżej przedstawiona jest charakterystyka głownych grup poleceń: File – tworzenie, odczyt, zapis i zamykanie arkuszy roboczych, wysyłanie ich pocztą elektroniczną (email), polecenia związane z drukowaniem arkusza i definiowaniem formatu strony wydruku Edit – operacje na schowku (wycinanie, kopiowanie, wklejanie), wyszukiwanie i zastępowanie, sprawdzanie pisowni (angielskiej), edycja obiektów osadzonych i łączy do obiektów

Mathcad dla Windows cz.1.

3/4

View – włączanie poszczególnych pasków narzędziowych (toolbars), włączanie paska informacyjnego (status bar), włączanie linijki (ruler), tworzenie i wyświetlanie animacji w arkuszu roboczym Insert – definiowanie wykresów, definiowanie macierzy, wstawianie funkcji z biblioteki standardowej programu, wstawianie jednostek miar, definiowanie ilustracji, definiowanie obszarów rozwijalnych (szczególnie wygodne, gdy niezbędne są obliczenia pomocnicze, które jednak mogłyby zaciemniać główną prezentację wyników) Format – formatowanie różnorodnych elementów arkusza m.in. równań, wykresów, ustawianie tabulatorów, kolorów, definiowanie nagłówków i stopek itp. Math – wymuszanie obliczeń w trybie ręcznym, włączanie trybu ręcznego lub automatycznego, Symbolics – polecenia służące do obliczeń symbolicznych wewnątrz arkusza Mathcada – program uruchamia wówczas podprogram symboliczny będący w istocie pracującym w tle fragmentem programu Maple Window – polecenia służące do porządkowania okien i określania sposobu ich ułożenia na ekranie Help – polecenia wywołujące system pomocy oraz informacja o programie

Ćwiczenia
1.

Obliczyć wartość wyrażenia sin( ) . 4 Wskazówka: wpisać sin (Ctrl-Shift–p / 4 ) =

π

2. 3.

Obliczyć wartość wyrażenia 2π + e Wskazówka: wpisać \ ( 2 * Ctrl-Shift-p + e ) = Obliczyć tablicę wartości funkcji x 2 + x dla kolejnych wartości argumentu x od 0 do 9 w odstępach 1. Wskazówka: wpisać x : 0 ; 9 nacisnąć ENTER wpisać f ( x ) : x ^ 2 → + x nacisnąć ENTER wpisać f ( x ) = Uwaga: użycie w trakcie wpisywania strzałki w prawo jest konieczne, aby wyjść z poziomu wykładnika (jest to zmiana w stosunku do wersji DOS) 1 Obliczyć wartości funkcji dla wartości argumentu x od 1 do 10 w odstępie 0,25. x Wskazówka: wpisać arg : 1 , 1.25 ; 10 nacisnąć ENTER wpisać f ( x ) : 1 / x nacisnąć ENTER wpisać f ( arg ) =

4.

Uwagi: jeżeli krok przyrostu jest różny od 1 należy zastosować wariant definiowania ciągu poprzez podanie elementu pierwszego, drugiego i ostatniego aby zakończyć wpisywanie ułamka tzn. opuścić licznik lub mianownik i kontynuować wpisywanie wyrażenia poza ułamkiem należy nacisnąć klawisz spacji 5. Obliczyć wartość wyrażenia
2 ⎡9 x x 2⎤ ⎢ 2 arcsin 3 + 2 9 − x ⎥ 3⎣ ⎦

Mathcad dla Windows cz.1.

4/4

dla wartości x od 0 do 3 co 0,5. Uwaga: w programie Mathcad funkcja arc sin jest oznaczana symbolem asin, podobnie pozostałe funkcje cyklometryczne: arc cos oznaczany jest jako acos, arc tg jako atan. Mathcad nie dysponuje oznaczeniem dla funkcji arc ctg. 6. Obliczyć wartość wyrażenia 1

(1 + cos x )
7.

2

dla wartości x od 0 do π/2 co π/6. Obliczyć wartości wyrażenia
cos 2x

dla wartości x od 0 do π/2 co π/12. Uwaga: w programie Mathcad (inaczej niż w Derive) nie można opuszczać nawiasów obejmujących argument funkcji. 8. Obliczyć wartość wyrażenia
2 + 3cos x tg x cos x dla wartości x=p/4. 9. Podać wartości współczynników rozwinięcia (1+x)10. Uwaga: skorzystać z funkcji combin(n,k) realizującej kombinację k-elementową z nelementów 10. Obliczyć wartość wyrażenia

π2

e ⎛ x⎞ x arc sin ⎜ ⎟ + 4 − x2 + 8 ln π ⎝ 2⎠ 2

od 0 do π/2 co π/8. 11. Zbuduj funkcję realizującą ciąg zdefiniowany rekurencyjnie
⎧1 ⎪ an = ⎨1 ⎪a − a ⎩ n −1 n − 2 n=0 n =1 n >1

Ujmując to językiem potocznym: dwa pierwsze elementy ciągu są równe 1, każdy następny jest równy dwóm poprzednikom. Należy zbudować tablicę wartości ciągu dla wartości n z zakresu od 10 do 20. Uwaga: do zdefiniowania funkcji realizującej wartości ciągu należy zastosować operator logiczny if.

c2. …. …. c2. Liczby ai nazywamy składowymi (współrzędnymi) wektora. a2 .2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 2 – algebra wektorowa i macierzowa Streszczenie matematyczne Definicja 1. które wykonujemy poprzez potraktowanie wektora jako macierzy jednowierszowej (wektor wierszowy) lub macierzy jednokolumnowej (wektor kolumnowy). Iloczynem liczby α przez n-wymiarowy wektor a = [a1. Różnicą dwóch wektorów n-wymiarowych a oraz b jest wektor c = [c1. c2. którego i-ta składowa jest równa jeden. …. Sumą dwóch wektorów n-wymiarowych a oraz b jest wektor c = [c1. Iloczynem wektorowym dwóch wektorów trójwymiarowych a oraz b jest wektor c = [c1. Definicja 3. αan]. αa2.03. pozostałe zaś składowe są zerami nazywamy i-tym wektorem jednostkowym. c3] o współrzędnych określonych wzorem ⎡ e1 a × b = ⎢ a1 ⎢ ⎢ b1 ⎣ e2 a2 b2 e3 ⎤ a3 ⎥ ⎥ b3 ⎥ ⎦ . K . Definicja 4. cn] o współrzędnych określonych wzorem ci = ai + bi Definicja 5. a2. Uporządkowany zbiór n liczb rzeczywistych ai zapisanych w postaci wierszowej [ a1 . Iloczynem skalarnym dwóch wektorów n-wymiarowych a oraz b jest liczba określona wzorem ab = a1 b1 + a2 b2 + K + an bn Definicja 7. …. an] jest wektor postaci αa = [αa1. Definicja 8.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 02 01 02. Komentarz [JP4]: Definicja 2. cn] o współrzędnych określonych wzorem ci = ai − bi Definicja 6. an ] lub w postaci kolumnowej ⎡ a1 ⎤ ⎢a ⎥ ⎢ 2⎥ ⎢ M⎥ ⎢ ⎥ ⎢ an ⎥ ⎣ ⎦ Komentarz [JP1]: Komentarz [JP2]: Komentarz [JP3]: nazywamy wektorem n-wymiarowym. Iloczynem macierzy i wektora nazywamy wynik mnożenia. Wektor ei.

której wszystkie elementy są równe zeru. że AB = BA = I Macierz B nazywamy macierzą odwrotną do macierzy A i oznaczamy symbolem A-1. Macierzą przekątniową albo diagonalną nazywamy macierz kwadratową. to istnieje jedna i tylko jedna macierz B taka. Jeżeli natomiast w szczególnym przypadku zachodzi przemienność. Jeżeli macierz A = [aij] jest nieosobliwą macierzą kwadratową stopnia m. że macierz A lub macierz B muszą być macierzami zerowymi. Macierzą transponowaną macierzy A = [aij]nxm jest macierz AT = [aji]mxn. Definicja 16. UWAGA! Jeżeli iloczyn dwóch macierzy jest macierzą zerową tzn. przyporządkowuje liczbę rzeczywistą. AB = O. którą będziemy oznaczali symbolem aik: A: (i. Definicja 13. Macierz prostokątną. 2/5 Definicja 9. ann ). to taką parę macierzy nazywa się macierzami przemiennymi.Mathcad dla Windows cz. gdzie 1 ≤ i ≤ m. a22 .k) → aik. a liczbę m . Śladem Tr(A) macierzy kwadratowej A nazywamy sumę arytmetyczną elementów znajdujących się na przekątnej macierzy A. .k). to z tego NIE WYNIKA. Definicja 17. która każdej uporządkowanej parze zmiennych naturalnych (i. której wszystkie elementy nie znajdujące się na przekątnej głównej są równe zeru. Macierzą skończoną (prostokątną) o wymiarach n x m nazywamy funkcję A. Przekątną główną (lub krótko przekątną) macierzy kwadratowej A stopnia n nazywamy ciąg (a11 .2.stopniem tej macierzy. AB ≠ BA. – dodawanie macierzy – odejmowanie macierzy [ A + B ]ij = [ A ]ij + [B]ij [ A − B]ij = [ A ]ij − [B]ij [ a ⋅ A ]ij = a ⋅ [ A ]ij n k =1 – mnożenie macierzy przez liczbę – mnożenie dwóch macierzy [ AB ]ij = ∑ [ A ]ik [B]kj UWAGA! Mnożenie macierzy jest zazwyczaj nieprzemienne tzn. nazywamy macierzą zerową i oznaczamy O. Działania na macierzach są określone poprzez odpowiednie działania na elementach tych macierzy. Definicja 15. to macierz nazywamy macierzą kwadratową. Jeżeli dla danej macierzy liczba wierszy m jest równa liczbie kolumn n. oraz 1 ≤ k ≤ n. Definicja 14. …. Określamy macierz jednostkową I o elementach eij stopnia n za pomocą następującego wzoru: ⎧1 dla i = j eij = ⎨ ⎩0 dla i ≠ j Definicja 12. spełniających nierówność 1 ≤ i ≤ m. Macierz zapisujemy często w postaci tablicy prostokątnej mającej n wierszy i m kolumn: ⎡ a11 ⎢ A = ⎢ a21 ⎢a ⎣ n1 lub krótko: a12 a22 an 2 a1m ⎤ ⎥ a2 m ⎥ anm ⎥ ⎦ A = ⎡ aik ⎤ n×m ⎣ ⎦ Definicja 10. oraz 1 ≤ k ≤ n. Definicja 11.

w którym λ jest niewiadomą. Równaniem charakterystycznym macierzy kwadratowej A = [aij]nxn nazywamy równanie następującej postaci (zadane w postaci wyznacznika): a1n ⎤ a22 − λ K a2 n ⎥ ⎥=0 K K K ⎥ ⎥ K ann − λ ⎥ an 2 ⎦ Równanie to. 3/5 Definicja 18. Pierwiastki tego równania nazywamy wartościami własnymi macierzy A.1) = 2. albo przy pomocy myszy i palety narzędziowej Matrix. a12 ⎡ a11 − λ ⎢ a ⎢ 21 ⎢ K ⎢ ⎢ an1 ⎣ K Operatory Większość operatorów tutaj wymienionych można uzyskać na dwa sposoby: albo posługując się klawiaturą (skróty klawiszowe). Opis wprowadzenie macierzy lub wektora Ctrl-M dodawanie wektorowe odejmowanie wektorowe mnożenie przez liczbę iloczyn skalarny iloczyn wektorowy długość wektora (norma wektora) element wektora (indeksowanie) dodawanie macierzy odejmowanie macierzy mnożenie przez liczbę iloczyn macierzy transpozycja macierzy wyznacznik macierzy odwracanie macierzy element macierzy (indeksowanie) kolumna macierzy (ekstrakcja) Klawisz Wygląd + – * * Ctrl-8 | [ + – * * Ctrl-1 | ^-1 [‘ Ctrl-6 v := x + y v := x – y v := 2.34 K := M<1> min(A) = 3 A := identity(3) elementy ekstremalne wektora lub min max macierzy macierz jednostkowa identity .25 A := B-1 A(1.5 x x y = 25 v := x × y | x | = 4 v2 = 1.Mathcad dla Windows cz.2. jest n-tego stopnia.5 A M := B A A := BT | M | = 4.35 M := A + B M := A – B M := 2.

wartości własne wektory własne ślad macierzy 4/5 eigenvals eigenvecs tr eigenvals(A)= eigenvecs(A)= tr(A) = 3. 3. wpisać wartość a następnie klawiszem tabulatora TAB przesunąć kursor na następną pozycję. 1). należy wpisać liczbę wierszy oraz liczbę kolumn. W przypadku konieczności powrotu do poprzedniego pola należy użyć sekwencji klawiszy Shift-TAB. Obliczyć wynik. Podać wynik. pamiętając o odpowiedniej numeracji (wiersz pierwszy ma indeks o wartości 0. następnie lewy nawias kwadratowy [ i do pojawiającego się pola dolnego indeksu wpisać numer składowej. 8) oraz wektor y o składowych (3.2. należy odpowiednią liczbę elementów wpisać jako liczbę wierszy. 4. -1. Zdefiniować wektor v o składowych (4. w trakcie obliczeń zachodzi konieczność użycia pojedynczego elementu składowego macierzy. Wektoryzacja Jedną z bardzo dogodnych możliwości udostępnianych przez Mathcada jest polecenie tzw. Przemnożyć go następnie przez 2 i dodać do wektora (0. 4. pierwsza kolumna podobnie). wektoryzacji. Indeksowanie macierzy Niekiedy. Na ekranie pojawi się okno dialogowe zawierające pytanie o liczbę wierszy i liczbę kolumn. zachodzi konieczność „wyjęcia” z macierzy poszczególnych kolumn jako samodzielnych wektorów kolumnowych. do którego należy wpisać numer „wyjmowanej” kolumny. W pozycji dolnego indeksu pojawia się wówczas pole ujęte w nawiasy okrągłe. Zostanie utworzony wektor kolumnowy.9 −12. pamiętając o odpowiedniej numeracji (wiersz pierwszy ma indeks o wartości 0. 5 17 ⎤ ⎡2 Wprowadzić macierz ⎢ ⎥ a następnie przemnożyć przez wektor (0. M a następnie wpisać sekwencję Ctrl-6. a następnie poniżej uzyskanej strzałki wprowadzić funkcję. natomiast każdy element wynikowego wektora lub macierzy jest wynikiem uzyskanym z wprowadzonej funkcji. W pozycji górnego indeksu pojawia się wówczas pole ujęte w nawiasy trójkątne. -6). . 2. 3. 3. Wynikiem tego polecenia jest wektor lub macierz identyczne. Utworzony w ten sposób wzorzec wektora lub macierzy jest pusty. 1). W tym celu należy wpisać nazwę macierzy np. 2. Wprowadzanie wektorów i macierzy Należy nacisnąć sekwencję Ctrl-M. 2. 4). pierwsza kolumna podobnie). 5. 4) oraz (0. W tym celu należy wpisać nazwę macierzy np. Podać wynik.Mathcad dla Windows cz. ⎣3. pamiętając o odpowiedniej numeracji (element pierwszy ma indeks o wartości 0). a miejsca przeznaczone na wpisanie wartości są oznaczone prostokątnymi znakami.5⎦ Zdefiniować wektor v o składowych (2. Argumentem tej funkcji powinien być odpowiedni wektor lub macierz. Dodać wektory (2. następnie lewy nawias kwadratowy [ i zaraz za nim znak apostrofu ‘ . Ćwiczenia 1.1).5 3. Indeksowanie wektora Niekiedy. Jest to mianowicie możliwość zapisania w jednym. V. w trakcie obliczeń zachodzi konieczność użycia pojedynczego elementu składowego wektora. Aby móc to zrobić konieczne jest użycie indeksacji. Jeżeli natomiast ma zostać wprowadzona macierz. szczególnie często podczas transformowania układu odniesienia. Aby móc to zrobić konieczne jest użycie indeksacji. krótkim wyrażeniu polecenia. a jako liczbę kolumn podać wartość 1. do którego należy wpisać numer wiersza i numer kolumny oddzielone przecinkiem. 3. 2. -1.54 1.-1. którego efektem będzie zastosowania dowolnej funkcji do każdego elementu wektora lub macierzy z osobna. co do rozmiarów z pierwotnymi. Obliczyć iloczyn wektorowy tych dwóch wektorów. a następnie podać wartość trzeciej (ostatniej) składowej wyniku. Ekstrakcja kolumny macierzy (wektora kolumnowego) W trakcie obliczeń macierzowych. Przy pomocy klawiszy strzałek należy ustawić kursor na pierwszym z nich. Jeżeli ma zostać wprowadzony wektor. W tym celu należy wpisać operator wektoryzacji przy pomocy sekwencji Ctrl-minus. W tym celu należy wpisać nazwę wektora np. M.

11. obliczyć wyrażenie 3 4⎥ ⎣ ⎦ ⎣ − sin(α ) cos(α ) ⎦ transformujące BT⋅A⋅B.1. Wyznaczyć wektor jednostkowy prostopadły do wektorów (1. jakiej ulegną zmianie gdy trzecia składowa wektora zwiększy się do 15. 6. 2). Przeanalizować uzyskane wyniki. Uwaga: przed obliczeniem wektorów wodzących należy równanie trajektorii transformować do układu kartezjańskiego. Rozwiązać układ równań M⋅x = v. Płaszczyzna jest zadana trzema punktami: A(1. Tor punktu jest opisany w układzie biegunowym równaniem r (ϕ ) = sin 2 (2ϕ ) Obliczyć wektor sieczny łączący dwa punkty toru dla wartości φ1 = π/6 i φ2 = π/3.3. 12. ⎡1 2 ⎤ ⎡ cos(α ) sin(α ) ⎤ oraz B = ⎢ Znając macierze A = ⎢ ⎥ a także kąt α = π/4. 9.1.1. C(0. . Przeanalizować różnice pomiędzy wynikami. B(-1. Wyznaczyć normalny wektor jednostkowy.Mathcad dla Windows cz.25. 0. Zwrócić uwagę na błędy numeryczne. Wyznaczyć kosinusy kierunkowe wektora (4. 10. 8. Obliczyć kosinusy kierunkowe tego wektora w układzie kartezjańskim.0).3) oraz (0. Obliczyć wyznaczniki następujących macierzy oraz macierze odwrotne do nich: ⎡1 2 3⎤ ⎢4 5 6⎥ ⎢ ⎥ ⎢7 8 9 ⎥ ⎣ ⎦ 5/5 a) b) ⎡1 4 7 ⎤ ⎢2 5 8⎥ ⎢ ⎥ ⎢3 6 9⎥ ⎣ ⎦ Porównać oba wyniki. -5. Wyznaczyć wartości własne macierzy ⎡1 2 3⎤ A = ⎢4 5 6⎥ ⎢ ⎥ ⎢ ⎥ ⎣7 8 9 ⎦ Sprawdzić ortogonalność otrzymanej macierzy złożonej z wektorów własnych. 13) oraz sprawdzić.2. -0.1).5. 5.1). Składowe macierzy M oraz wektora prawych stron v wynoszą odpowiednio: ⎡0 1 2⎤ M = ⎢3 0 2⎥ ⎢ ⎥ ⎢5 3 1 ⎥ ⎣ ⎦ ⎡13 ⎤ v = ⎢ −3⎥ ⎢ ⎥ ⎢ 50 ⎥ ⎣ ⎦ Wskazówka: skorzystać ze wzoru x = M-1⋅v 7. 0.

kilka rodzajów wykresów płaskich (2D – dwuwymiarowych) oraz wykresy przestrzenne (3D) a także wykresy warstwicowe. który znacznie ułatwia tworzenie wykresów jest paleta narzędziowa Graph wywoływana poleceniem menu View→Toolbars→Graph.03. Postać graficzna wykresów jest bardzo zróżnicowana i może być dobrana w zależności od potrzeb. Konkretna postać tych danych zależy od typu wykonywanego wykresu – mogą to być wektory lub macierze liczbowe. Na jednym wykresie można przedstawić więcej niż jeden przebieg. przy pomocy schowka systemowego. Operatory Opis wykres płaski X-Y (2D) wykres biegunowy Shift–2 Ctrl-7 Klawisz wykres przestrzenny powierzchniowy Ctrl-2 wykres warstwicowy Ctrl-5 1. wykres biegunowy (Polar). albo wzoru funkcyjnego. które będą pełnić rolę zmiennej niezależnej. Do dyspozycji jest m. Pierwsza czynność polega na przygotowaniu zbioru wartości wielkości niezależnych (argumentów) oraz albo zbioru wartości wielkości zależnej. . wstawiany jako ilustracja do innych programów. daje również użytkownikowi możliwość przedstawienia danych i rozwiązań w postaci wykresów. przestrzenny wykres punktowy (Scatter). wykres słupkowy (Bar). w szczególności edytorów tekstu. lupa (Zoom). na podstawie którego wartości te zostaną obliczone. Każdy z wykonanych wykresów może być łatwo. wykres przestrzenny powierzchniowy (Surface). a niektóre z wykresów mogą także być uzyskane za pośrednictwem klawiatury: odpowiednie skróty klawiszowe są opisane w tabeli Operatory. Drugi etap wykonywania wykresu polega na wywołaniu wzorca danego typu wykresu. Polecenia i typy wykresów dostępne za pośrednictwem tej palety to odpowiednio: wykres X-Y (X-Y plot).2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 3 – wykresy płaskie i przestrzenne Wprowadzenie Program Mathcad 2000 oprócz dużych możliwości obliczeniowych. Wykresy płaskie funkcyjne Mathcad tworzy wykresy płaskie jako wizualne przedstawienie powiązanych ze sobą wartości zawartych w dwóch tablicach. Wszystkie wymienione polecenia mogą być uzyskane za pośrednictwem menu Insert→Graph. Elementem programu znacznie.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 03 01 13. wykres warstwicowy (Contour). Tworzenie wykresów jest podzielone na dwie czynności: przygotowanie danych liczbowych oraz ich wizualizację. W celu stworzenia płaskiego wykresu zależności funkcyjnej należy: • zdefiniować tablicę wartości rzeczywistych.in. a następnie wypełnieniu pustych pól wykresu nazwami odpowiednich zmiennych zawierających wartości wielkości niezależnych i zależnych. trasowanie (Trace). pole wektorowe (Vector).

Polega to na ustawieniu dla poszczególnych osi zakresów tak.4520-x Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy wypełnić odpowiednie pola: • • • do środkowego pola osi poziomej należy wpisać nazwę wielkości niezależnej – w tym przypadku jest to zmienna X.45^20-x Shift-2 Klawisz Wygląd i := 0.. Przykład został zaczerpnięty z oryginalnej instrukcji programu Mathcad.Mathcad dla Windows cz. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu zależności funkcyjnej. które będą pełnić rolę zmiennej zależnej. Przykład został zaczerpnięty z oryginalnej instrukcji programu Mathcad.5 .55^x→*0. którą w układzie kartezjańskim można podać wyłącznie w formie parametrycznej. warto zwrócić uwagę. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu zależności funkcyjnej.30 i:0. zdefiniować wzór funkcji. Opis wektor wartości parametru zmienna zakresowa funkcja zmiennej zależnej x(t) funkcja zmiennej zależnej y(t) i:0. M x(t) := (1 + t) * cos(t / 5 * π) y(t) := (1 + t) * sin(t / 5 * π) . pozostałe pola. 2/9 • opcjonalnie stworzyć tablicę wartości funkcji.5. do środkowego pola osi pionowej należy wpisać nazwę funkcji wraz z argumentem – w tym przypadku jest to f(x).M x(t):(1+t)*cos(t/5*Ctrl-Shift-p) y(t):(1+i)*sin(t/5*Ctrl-Shift-p) Klawisz Wygląd i := 0. aby pokrywały się z wartościami minimalnymi i maksymalnymi wielkości odpowiednio: niezależnej (oś pozioma) i zależnej (oś pionowa). 0.. Przedstawia on spiralę Archimedesa. Opis wielkość niezależnej – argument X wzór funkcji wzorzec wykresu płaskiego x:0. które będą pełnić rolę zmiennej zależnej. której wartości mają zostać przedstawione na wykresie płaskim. f ( x) 5 10 7 1. • opcjonalnie stworzyć tablicę wartości funkcji.5. 30 i := 0 . że powinien zastosować automatyczne skalowanie osi.3. znajdujące się na końcach osi.10 6 . Wykresy płaskie parametryczne Mathcad tworzy wykresy płaskie jako wizualne przedstawienie powiązanych ze sobą wartości zawartych w dwóch tablicach. 0.625 ×10 1 . której wartości pełnią rolę drugiej zmiennej zależnej. że zrezygnowano z tworzenie osobnego wektora wartości wielkości zależnej.0.10 f(x):0. które będą pełnić rolę zmiennej niezależnej (parametru).55x * 0. 10 f(x) := 0.159 ×10 −7 0 0 0 x 5 10 10 2.5 . której wartości pełnią rolę pierwszej zmiennej zależnej.. Na jednym wykresie można przedstawić więcej niż jeden przebieg. należy zostawić puste – w ten sposób program zostaje poinformowany. • zdefiniować wzór funkcji. W celu stworzenia płaskiego wykresu zależności parametrycznej należy: • • • zdefiniować wektor wartości rzeczywistych.0. zdefiniować wzór funkcji. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: −7 8.

5*cos(t)) Wygląd i := 0.01. zdefiniować wzór funkcji.3. Polega to na ustawieniu dla poszczególnych osi zakresów tak.0. że powinien zastosować automatyczne skalowanie osi.5 ⋅ cos(t ) wzorzec wykresu biegunowego Shift-7 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy wypełnić odpowiednie pola: • • • do pola pod wykresem należy wpisać nazwę wielkości niezależnej – w tym przypadku jest to zmienna i. pozostałe pola. Opis wektor wartości parametru funkcja zmiennej zależnej r(t) Klawisz i:0. Na jednym wykresie można przedstawić więcej niż jeden przebieg. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu zależności funkcyjnej. Wykresy płaskie biegunowe Mathcad tworzy wykresy płaskie jako wizualne przedstawienie powiązanych ze sobą wartości zawartych w dwóch tablicach. π x(t ) : = 1 1 + 1. której wartości pełnią rolę zmiennej zależnej – wektora wodzącego. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: ..01 .Ctrl-Shift-p x(t):1/(1+1. wzorzec wykresu płaskiego Shift-2 3/9 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy wypełnić odpowiednie pola: • • • do środkowego pola osi poziomej należy wpisać nazwę pierwszej wielkości zależnej – w tym przypadku jest to funkcja x(i). 0.Mathcad dla Windows cz.5 50 40 − 26 20 0 x( i) 20 40 31 3. należy zostawić puste – w ten sposób program zostaje poinformowany. znajdujące się na końcach osi. pozostałe pola. do pola po lewej stronie wykresu należy wpisać nazwę wielkości zależnej – w tym przypadku jest to funkcja r(i). należy zostawić puste – w ten sposób program zostaje poinformowany. Przykład przedstawia hiperbolę. którą w układzie kartezjańskim można podać wyłącznie w formie parametrycznej lub uwikłanej. znajdujące się na końcach osi. że wartości kąta są określane w radianach. do środkowego pola osi pionowej należy wpisać nazwę drugiej wielkości zależnej – w tym przypadku jest to funkcja y(i). aby pokrywały się z wartościami minimalnymi i maksymalnymi wielkości odpowiednio: pierwszej zależnej (oś pozioma) i drugiej (oś pionowa). • opcjonalnie stworzyć tablicę wartości funkcji. że powinien zastosować automatyczne skalowanie wykresu. które będą pełnić rolę zmiennej zależnej. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: 50 23. które będą pełnić rolę zmiennej niezależnej (kąta) – pamiętać należy. W celu stworzenia płaskiego wykresu biegunowego należy: • • zdefiniować wektor wartości rzeczywistych.5 y( i) 0 − 28.

3. y ) : = x 2 − y 2 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f . W razie potrzeby wykreślona powierzchnia może mieć usunięte linie przesłaniane. Wykresy przestrzenne powierzchniowe Mathcad tworzy przestrzenne wykresy powierzchniowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. Poniżej przedstawiono przykład wykonania wykresu warstwicowego zależności funkcyjnej. Poniżej przedstawiono przykład wykonania przestrzennego wykresu powierzchniowego zależności funkcyjnej. 4/9 120 150 r( t) 90 3 2 1 60 30 3 180 210 240 0 0 0 330 300 270 t 4.Mathcad dla Windows cz. . które odpowiadają osiom wykresu. W celu stworzenia wykresu warstwicowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane. Przykład przedstawia warstwice powierzchni siodłowej. W razie potrzeby wykreślone warstwice mogą być pokolorowane z uwzględnieniem ich wartości. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. Przykład przedstawia powierzchnię siodłową. W celu stworzenia przestrzennego wykresu powierzchniowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych.y):x^2-y^2 Ctrl-2 Wygląd f ( x. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane. które odpowiadają osiom poziomym. Wykresy warstwicowe Mathcad tworzy przestrzenne wykresy warstwicowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie warstwic powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. a ponadto może być pokolorowana z uwzględnieniem warstwic. a nie f(x.y). Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f 5. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) wzorzec wykresu przestrzennego powierzchniowego Klawisz f(x.

y ) : = x 2 − y 2 Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f . które odpowiadają osiom poziomym. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) Klawisz f(x. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f .y).y). a nie f(x. y ) : = x 2 − y 2 Wzorzec przestrzennego wykresu punktowego należy wybrać z palety narzędziowej Graph. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) wzorzec wykresu przestrzennego powierzchniowego Klawisz f(x.3. W celu stworzenia przestrzennego wykresu punktowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f 6.y):x^2-y^2 Ctrl-5 5/9 Wygląd f ( x.Mathcad dla Windows cz. Wykresy przestrzenne punktowy Mathcad tworzy przestrzenne wykresy punktowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. a nie f(x. Poniżej przedstawiono przykład wykonania przestrzennego wykresu punktowego zależności funkcyjnej. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane.y):x^2-y^2 Wygląd f ( x. Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f . Przykład przedstawia powierzchnię siodłową.

y):x^2-y^2 Wygląd f ( x. Uzyskuje się funkcję wektorową: . W trakcie przygotowywania danych do wykresu pamiętać należy o odpowiednim odwzorowaniu dziedziny rzeczywistego zagadnienia na numery wierszy i kolumn macierzy.Mathcad dla Windows cz. a nie f(x. 6/9 7. albo poprzez zadanie dwóch macierzy rzeczywistych.01 ) 6 Należy przedstawić pola wektorowe jej gradientu w przedziale [-5 . W celu stworzenia przestrzennego wykresu słupkowego zadanego wzorem funkcyjnym należy zdefiniować wzór funkcji dwóch zmiennych niezależnych. pionowa – w macierzy drugiej.y). gdyż są one przesłaniane podstawą słupków. Zakresy zmiennych niezależnych posiadają wartości domniemane. 8. Wykresy słupkowy Mathcad tworzy przestrzenne wykresy słupkowe na dwa sposoby: poprzez wykreślenie powierzchni zadanej wzorem funkcyjnym albo macierzą liczbową. Wynikiem przytoczonych tu działań jest następujący wykres: f Należy zwrócić uwagę. że wykres ten niezbyt nadaje się do prezentacji powierzchni o wartościach ujemnych. y ) : = −1 (x 6 + y 6 + 0. y ) : = x 2 − y 2 Wzorzec przestrzennego wykresu punktowego należy wybrać z palety narzędziowej Graph. Poniżej jest to przedstawione na przykładzie. Po pojawieniu się na ekranie wzorca wykresu należy do jedynego pola wykresu wpisać nazwę funkcji z pominięciem listy argumentów – w rozważanym przypadku jest to nazwa f . składową pionową – część urojona. Wykres pola wektorowego Mathcad tworzy płaskie wykresy pola wektorowego dostarczając dane do wykresu na dwa sposoby: poprzez zadanie macierzy wartości zespolonych. Opis funkcja zmiennej zależnej r(t) Klawisz f(x. 5] x [-5 . W pierwszym przypadku składową poziomą wektora stanowi część rzeczywista liczby. ale – w razie konieczności – można je modyfikować ręcznie. Zadana jest funkcja postaci: f ( x.3. W przypadku drugim składowe są dostarczane odpowiednio: pozioma – w macierzy pierwszej. 5] stosując podział dziedziny na 20 wartości w każdym kierunku. W tym celu oblicza się gradient funkcji (szczegóły opisane są w miniskrypcie nr 5 „Analiza matematyczna”). które odpowiadają osiom poziomym. Przykład przedstawia powierzchnię siodłową. Poniżej przedstawiono przykład wykonania przestrzennego wykresu słupkowego zależności funkcyjnej. gdyż – w trakcie wykonywania wykresu – one stanowią wartości współrzędnych poziomych. Można natomiast wykorzystać tą cechę do wizualizacji brył zdefiniowanych funkcyjnie lub punktowo.

j : = g ( x(i ). gdyż występują w nich różne indeksy. y ( j ))1 Należy szczególną uwagę zwrócić na właściwe wpisanie czynnika urojonego 1i. .zakresy zmienności zmiennej niezależnej y. ⎡ ⎢ ⎢ g ( x. . Można teraz przystąpić do generowania wartości macierzy: M i . 10 ⋅i − 5 20 10 ⋅ j −5 y( j) : = 20 x(i ) : = Dla rozważanego tu przypadku wzory te przyjmują postać: Należy zwrócić uwagę.funkcja zwracająca liczbę wierszy macierzy (wraz z wierszem zerowym!). xmin ymax.3. że wzory te nie są zamienne. Po wywołaniu wzorca wykresu pola wektorowego i wpisaniu nazwy macierzy (bez indeksów!) otrzymuje się następujący wykres: M co odpowiada polu gradientowemu g(x.Mathcad dla Windows cz. y ) : = ⎢ ⎢ ⎢ ⎢ ⎢ ⎣ ⎤ ⎥ x 6 + y 6 + 0. Wbrew wyglądowi nie jest to indeks i przemnożony przez 1.01 ⎥ ⎥ ⎥ y5 ⎥ 7 6 6 x + y + 0. .y). y ( j ))0 + 1i ⋅ g ( x(i ). . ymin M i j rows cols .macierz. ale ciągły zapis 1i bez znaku mnożenia w środku.zakresy zmienności zmiennej niezależnej x. .y) początkowej funkcji f(x.indeks wierszy macierzy.y): . . w której umieszczone będą wartości gradientu.funkcja zwracająca liczbę kolumn macierzy (wraz z kolumną zerową!).indeks kolumn macierzy. Odwzorowanie jest liniowe: xmax − xmin ⋅ i + xmin cols (M ) − 1 y − ymin y : = max ⋅ j + ymin rows (M ) − 1 x := gdzie: xmax.01 ⎥ ⎥ ⎦ x5 7/9 ( ( 6 ) ) 7 6 Mając zdefiniowaną funkcję gradientową należy przystąpić do odwzorowania numerów wierszy i kolumn na wartości współrzędnych (x.

Ćwiczenia Niektóre przykłady zaczerpnięto z oryginalnej instrukcji programu MathCAD.5 . π/2.3. 1. 2.Mathcad dla Windows cz. 1. 5.2. 1.5 .01⎟ ⎝ ⎝ 50 ⎠ ⎠ gdzie parametr t zmienia się od 0 do 100.5] x [-1. . Wykres wyskalować liniowo. 4. Narysować wykres parametryczny wg następujących wzorów (figury Lissajous): t ⎞ ⎛ x = sin ⎜ 2π ⎟ ⎝ 50 ⎠ t ⎛ ⎞ y = cos⎜ 2kπ + ϕ⎟ ⎝ ⎠ 50 gdzie parametr t zmienia się od 0 do 300.3. π/3. Narysować wykres funkcji f ( x . y ) = sin( x 2 + y 2 ) nad obszarem [-1. π/4.045t ⋅ ⎜ sin ⎜ t ⋅ ⎟ + 0.4. Narysować wykres funkcji y = x sin( x ) gdzie x zmienia się od –4π do 4π.6) oraz fazy ϕ (0. natomiast obie osie są skalowane logarytmicznie w zakresach od 1 do 100. każda z dwoma odcinkami skalowania logarytmicznego. Wielkość wykresu 15 wierszy x 30 kolumn. wprowadzić siatkę odniesienia składającą się z 10 linii na każdą oś. exp( x ) x2 gdzie x zmienia się od 1 do 6. 8/9 f Jak widać z wykresów pole wektorowe dobrze uwidacznia głęboki lej funkcji f(x. Narysować wykres funkcji y= 3. Zbadać wpływ wartości parametru k (1.5]. Narysować wykres parametryczny wg następujących wzorów: x = 10t / 50 ⎛ ⎛ π ⎞ ⎞ y = 1.y). π) na kształt wykresu.5. π/6.

Funkcję gradientu obliczyć ręcznie. 9. 4. Porównać postać wykresów. k) = cos2(kφ) dla wartości k = 2. Dyskretyzację zmienności φ przyjąć na tyle dużą. warstwicowy funkcji: f ( x.Mathcad dla Windows cz. 6. aby na wykresie nie występowały załamania. W przedziale zmienności [0 . 2π] z dyskretyzacją 0.5 . 5. . 7. 8. Narysować wykres funkcji 9/9 f ( x. 100]. 5]. 5] x [–5 . y ) = − x ⋅ y nad obszarem [–5 . 10. Wykonać wykres powierzchniowy. 2π] wykonać wykres biegunowy funkcji r(φ) = cos2(φ). y ) := 1 x +y +1 2 2 cos x + y ( 2 2 ) Następnie wykonać wykres wektorowy gradientu funkcji f.01 wykonać wykres biegunowy funkcji r(φ. 3. W przedziale zmienności [0 . Narysować wykres funkcji y = log(x) w przedziale [0.3.

2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 4 – równania i układy równań Wprowadzenie Rozwiązywanie równań algebraicznych jest zadaniem. Z tego też powodu oraz z uwagi na złożoność zagadnienia. z ) ≈ ≠ < ≤ > ≥ 1. która jest niewiadomą. Możliwe jest dwojakie postępowanie: najbardziej pożądane.zmienna) TOL ERR Given Find Minerr Ctrl-= Ctrl-# < Ctrl-( > Ctrl-) Wygląd root( x2-ex . W pierwszym przypadku celowe jest stosowanie programów symbolicznych. y . x ) TOL := 10-5 ERR = 2. Operatory i polecenia Opis rozwiązanie równania z jedną niewiadomą dokładność residuum całkowity kwadrat reszt błędów początek układu równań lub nierówności funkcja rozwiązująca funkcjonał minimalizujący residua w poszczególnych równaniach lub nierównościach relacja równości relacja nierówności relacja mniejszości relacja mniejszości lub równości relacja większości relacja większości lub równości Klawisz root(wyrażenie. Definiowanie układu równań wymaga wykonania pewnych dodatkowych czynności w stosunku do pojedynczego równania z jedną niewiadomą. W niniejszym miniskrypcie rozwiązywanie symboliczne równań nie będzie omawiane. Równanie ma postać: ex − x2 = 0 Z uwagi na to. Pierwszym parametrem jest wyrażenie. z ) Minerr( x .22 ⋅ 10-16 Given Find( x .Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 04 01 20. Dalsze postępowanie jest następujące: . który znajduje się na pograniczu: jest przede wszystkim programem numerycznym. które często staje przed inżynierem.zmienna. Przed wywołaniem funkcji należy zainicjować niewiadomą zmienną przybliżoną wartością rozwiązania. ale nie zawsze możliwe do zrealizowania poszukiwanie rozwiązań ścisłych oraz poszukiwanie przybliżonych rozwiązań liczbowych. Równania z jedną niewiadomą Podstawową funkcją rozwiązującą równania z jedną niewiadomą jest dwuargumentowa funkcja root. ale – poprzez wbudowanie niewielkiej biblioteki symbolicznej – jest zdolny do wykonywania podzbioru operacji symbolicznych. którego wartość należy wyzerować.03. Funkcja jako zwraca wartość znalezionego pierwiastka. w drugim – programów numerycznych. drugim . twórcy programu rozdzielili rozwiązywanie równań z jedną niewiadomą od rozwiązywania układu równań. że nie ma żadnych przesłanek wskazujących przybliżone położenie pierwiastka zdecydowano zainicjować poszukiwania w okolicach wartości 0. gdyż jest to niezbędne z uwagi na sposób poszukiwania pierwiastka: metodę siecznej. y . Poniżej przedstawiony jest przykład rozwiązania równania z jedną niewiadomą. Mathcad 2000 jest programem.

Definicja ciągu była następująca: przedzial := −5 . gdyby obie strony równania były niezerowe. W przypadku innych przedziałów krok ciągu powinien być kompromisem pomiędzy dokładnością wykonania wykresu. które następnie można użyć do zainicjowania procedury root. Poniżej jest zamieszczony przykład ilustrujący tą metodę. 2/6 1. Po odpowiednim sformatowaniu wykresu .Mathcad dla Windows cz. sugeruje się zastosować wykres rozwiązywanego równania w celu określenie przybliżonych wartości pierwiastków. 1. x) = −0.704 Znaleziony wynik nie musi wyczerpywać wszystkich pierwiastków równania. Dalsze postępowanie jest następujące: 1.1 . −4. należy przekształcić je do takiej postaci. jeżeli jest ich więcej niż jeden.976 1 6 −5 5 4 3 2 1 0 − 14 przedzial − 1. Krok ciągu w tym przypadku przyjęto 0. Jeżeli z postaci równania (np. w której prawa strona jest równa 0. (Uwaga: zakresy osi na powyższym wykresie są określone automatycznie przez program). która ma być wyzerowana definiuje się jako funkcję jednej zmiennej: f ( x) := e − x x 2 W przypadku.dołożono siatkę odniesienia . x) W tym przypadku można też uzyskać informację o wartości pierwiastka sprawdzając wartość zmiennej wynik: wynik = −0.4.można było odczytać przybliżoną wartość pierwiastka. która ma być wyzerowana definiuje się jako funkcję jednej zmiennej: f ( x) := e 3 − sin ⎛ x⎞ ⎜2 2 ⎝ ⎠ x 2. który równomiernie podzieli przeszukiwany przedział. a symbol niewiadomej jako parametr drugi: root ( f ( x) .776 ×10 Jak widać z powyższego wykresu przybliżone wartości pierwiastków mogą być oszacowane jako -4 oraz -2.704 W powyższym przypadku wynik jest podawany bezpośrednio i nie może być stosowany w dalszych obliczeniach. że mogą istnieć inne wartości pierwiastków i ich znalezienie jest konieczne. wywołuje się funkcję root podając zdefiniowaną funkcję jako pierwszy parametr.181 2 1 f ( przedzial) 0 − 0. . 0]. a obciążeniem pamięci. niewiadomą inicjuje się wartością 0: x := 0 3. Jeżeli natomiast znaleziony pierwiastek jest wynikiem pośrednim i musi być użyty w dalszych obliczeniach. równanie przekształca się do takiej postaci. 0]. 2.. należy użyć nieco innej formy wyrażenia i zapamiętać wynik w zmiennej: wynik := root ( f ( x) . Dysponując powyższym ciągiem wykonano wykres płaski (2D) zależności f(x) w przedziale [-5. Równanie ma postać: ex ⎛3 ⎞ = sin ⎜ x ⎟ 2 ⎝2 ⎠ Należy znaleźć wszystkie pierwiastki znajdujące się w przedziale [-5. 0 3. wielomian wyższego stopnia) wynika.9. aby prawa strona była równa zeru i z uwagi na wygodę wprowadzania wzoru lewą stronę równania. definiuje się ciąg arytmetyczny. z uwagi na wygodę i niezawodność wprowadzania wzoru lewą stronę równania.

a na koniec. przy pomocy odpowiedniej funkcji uruchamia się procedurę wyszukiwania rozwiązania.50087 10–9 Jak z powyższego widać.18729 -4. Uzyskano w ten sposób wyświetlanie wyników z dokładnością do 5 cyfr po znaku dziesiętnym.2000 0. Następnie definiuje się blok równań i nierówności.0100 0.34458 10–3 -1.18387 -4. Układy równań i nierówności Układy równań i nierówności algebraicznych rozwiązywane są metodą przybliżoną.18364 -4. Podobnie. Polega to na sprawdzeniu.0010 0.0001 W zamieszczonej poniżej tabeli zamieszczono różne wartości TOL oraz odpowiadające im wartości pierwszego pierwiastka i residuum funkcji. Jeżeli zostanie znaleziony wynik. w niektórych przypadkach zmniejszenie wartości TOL może – paradoksalnie – prowadzić do pogorszenia wyników. Standardowo wartość zmiennej TOL wynosi TOL = 1 × 10 −3 Można ją zmieniać poprzez podstawienie nowej wartości np.Mathcad dla Windows cz.0001 wynik1 -4. określającą residualną dokładność rozwiązania. resztę równania).36839 10–4 5.00016 10–4 -3. Stosowana w programie Mathcad 2000 procedura siecznych posługuje się kryterium resztowym (residualnym) do stwierdzenia. TOL 0.20243 -4. x) 6. a nie dokładność znalezionego pierwiastka! 2. TOL := 0. residuum. że wartość parametru TOL określa zawsze dokładność zerowania równania (czyli tzw. 4.02794 2. Należy jednak zawsze pamiętać. W celu precyzyjniejszego uwidocznienia różnic zwiększono dokładność wyświetlania wyniku poprzez ustawienie w menu Format→Result→Number format→Number of decimal places wartości 5.134 Powstaje oczywiście pytanie. poszukuje się dokładniejszej wartości tego pierwiastka: wynik2 := root ( f ( x2) . Poniżej zamieszczono przykład prostego układu równań. to podawany jest w formie wektora rozwiązań.1000 0. czy dla równania L(x) = 0 zachodzi: L( pierwiastek ) ≤ TOL gdzie TOL jest specjalną zmienną. na ile dokładne są uzyskane rozwiązania. poszukuje się dokładniejszej wartości tego pierwiastka: wynik1 := root ( f ( x) .4.184 wynik2 = −2. jak w przypadku pojedynczego równania z jedną niewiadomą wymagane jest zainicjowanie przybliżonych wartości dla wszystkich niewiadomych. mając oba rozwiązania można sprawdzić znalezione wartości: wynik1 = −4. które znajdują się w układzie. niewiadomą inicjuje się znalezioną przybliżoną wartością pierwszego pierwiastka: x1 := −4 3/6 5. Układ równań ma postać: ⎧cos( x) + x − y = 0 ⎨ 2 2 ⎩x + y − 4 = 0 .18371 f(wynik1) 0. x2) 8. niewiadomą inicjuje się znalezioną przybliżoną wartością drugiego pierwiastka: x2 := −2 7. czy uzyskana dokładność znalezionego pierwiastka jest wystarczająca.

565 ⎠ Należy zwrócić uwagę. Dla rozpatrywanego tu przykładu wartości ERR były następujące: • • zestaw 1: zestaw 2: 4.5 y := −1. dla obu zestawów inicjujących. Syntetycznym kryterium. której nie można sprowadzić do postaci funkcyjnej.762 10–7 5.5) oraz (x = 1. x1( t) 1 2 2 Z powyższego wykresu można ustalić. W całości. że przybliżone (inicjujące) pary rozwiązań to: (x = –1. y ) = ⎜ 2 2 0 0 0 ⎛ −1. Zmienna ta jest bezpośrednią realizacją funkcjonału najmniejszych kwadratów. który rozpoczyna się słowem kluczowym Given. w jakiej występują na liście argumentów funkcji Find. tak i tutaj warto wykonać wykres.999 2 −2 1 0 x . y = 1. która zawiera sumę poszczególnych kwadratów reszt.5.5). Pierwsze równanie łatwo można sprowadzić do postaci funkcyjnej (jawnej): y = cos( x) + x W przypadku drugiego równania (okrąg o promieniu 2) występuje postać uwikłana.4. ale wartości reszt poszczególnych równań.Mathcad dla Windows cz.416 4 t ∈ [ 0. Podobnie. y = –1. Pozostaje więc jedynie zapis parametryczny: ⎧ x(t ) = 2 cos(t ) ⎨ ⎩ y (t ) = 2sin(t ) 2 1 0 f ( x) y1( t) 1 2 3 − 2.245 ⎞ ⎝ 1. 2π ) Dla takich dwóch przebiegów można wykonać wykres płaski (2D): 1.814 10–8 .5 Given 0 cos ( x) + x − y x +y −4 Find( x. jak w przypadku bardziej skomplikowanych równań z jedną niewiadomą. który ułatwi znalezienie właściwych wartości inicjujących zmienne.5 Given cos ( x) + x − y x +y −4 Find( x. rozwiązanie zadania wygląda następująco: Zestaw 1 Zestaw 2 x := −1. Po zainicjowaniu zmiennych należy zdefiniować blok równań. a kończy – po ostatnim równaniu lub niewiadomej – poleceniem znalezienia wyniku: Find lub Minerr. 4/6 Podobnie. y ) = ⎜ 2 2 x := 1 y := 1.361 ⎠ ⎛ 1.466 ⎞ ⎝ −1. że znalezione pierwiastki są umieszczane w wektorze rozwiązań w takiej kolejności. które służy do całościowej oceny jakości rozwiązania jest zmienna systemowa ERR. jak w przypadku równań z jedną niewiadomą kryterium oceny znalezionego rozwiązania nie jest dokładność wyznaczenia pierwiastków.

2 Wartości początkowe przyjąć według własnego uznania.5 ⋅ sin( β ) = 0. (1. Znaleźć co najmniej jeden punkt wspólny należący do sfery o środku (0. –3) Π2: (0.5) (4. który oferuje oprocentowanie lokat w wysokości 16% w skali roku.stopa procentowa w przyjętej jednostce czasu. że rozwiązanie 2 jest dokładniejsze. Wręcz przeciwnie. 1. iż suma kwadratów reszt zestawu 2 jest mniejsza niż w przypadku zestawu 1 wcale nie wypływa wniosek.Mathcad dla Windows cz. Rozwiązać układ równań t ⎞ ⎛ x = sin ⎜ 2π ⎟ ⎝ 50 ⎠ t ⎛ ⎞ +ϕ ⎟ y = cos ⎜ 2π ⎝ 50 ⎠ względem zmiennych t oraz φ przy warunkach x = 0. r . y = 0. 8. f = 0 (zero. 2. Obliczyć wszystkie pierwiastki równania x2 + 6 x − 4 = 0 2. którą należy spłacać kredyt? Wskazówka: wykorzystać tzw. gdyż nie ma żadnych umorzeń kredytu). Jaka jest przewidywana wielkość miesięcznej raty. równania te wraz z równaniem sfery tworzą układ. –0.5) Wskazówka: dla każdej płaszczyzny wyznaczyć przy pomocy znanych punktów wektory leżące wewnątrz płaszczyzny. 4. 7. (2.3. którego rozwiązaniem są współrzędne poszukiwanego punktu wspólnego. że z faktu.0) i promieniu r = 1 oraz do prostej wyznaczonej przecięciem się płaszczyzn Π1 i Π2. i = 0. 5.wartość końcowa. 1. 0.wartość początkowa.000 zł. Rozwiązać układ równań ⎧sin(α ) + 0. 0).5 ⋅ cos( β ) = 0.000 (ujemne.5) (1. 1. Mamy dwie możliwości. Pierwsza polega na złożeniu pieniędzy w banku. n = 60 (liczba miesięcy).0. Należy rozwiązać równanie bankierów względem raty r. a później z niego i z warunku zawierania w sobie podanych punktów wyznaczyć równanie każdej płaszczyzny.liczba przyjętych jednostek czasu. Na zakup został wzięty kredyt na 60 miesięcy oprocentowany w skali roku na 28%. Dysponujemy oszczędnościami w wysokości 10. gdyż ze stopy rocznej należy przejść na miesięczną). Po otrzymaniu rozwiązania sprawdzić przez podstawienie. 0. f .6 . Obliczyć wszystkie pierwiastki równania x 4 − x3 − 7 x 2 + x + 6 = 0 3.28/12 (dzielone przez 12. n . czy układ równań jest spełniony. i . każdej wyznaczonej przez trzy punkty: Π1: (0. w niektórych przypadkach może być na odwrót! Ćwiczenia 1. –3). gdyż zaciągnięto kredyt).000 zł. 5/6 Nie należy zapominać. Znaleźć dodatnie pierwiastki równania 8x2 − 2 = sin( x) 4x2 + 1 6.8 ⎨ ⎩cos(α ) + 0. następnie z nich wyprowadzić wektor normalny do płaszczyzny. Druga . 5.rata. W rozpatrywanym przypadku: p = –46. równanie bankierów: p (1 + i ) n (1 + i ) +r i n −1 − f =0 gdzie: p . Samochód osobowy kupowany za gotówkę kosztuje 46. 8.4.

Jaki maksymalny kredyt na 60 miesięcy spłacany w ratach miesięcznych może zaciągnąć? Stopa roczna oprocentowania kredytów wynosi 27%. 9.000 zł lub w całości po 11 miesiącach w wysokości 12.6 MJ 10. b) przelicznik: 1 kWh = 3.000 zł sprawność pieca węglowego 80% Zakładając czas eksploatacji wybranego systemu przez 20 lat ustalić.Mathcad dla Windows cz.1340 zł/kWh cena niezbędnego pieca akumulacyjnego 10. Podać średni koszt sezonu wraz z amortyzacją urządzeń. Rozważane są trzy warianty ogrzewania: prądem (licznik dwutaryfowy). pożyczki na 11 miesięcy.6 zł/dm3 wartość opałowa oleju opałowego 40 MJ/dm3 cena kotłowni olejowej wraz z grzejnikami 25. Niezbędna ilość energii cieplnej wynosi 180 GJ w sezonie. Sąsiad deklaruje dwa warianty spłaty pożyczki: w równych ratach po 1. Dom wymaga ogrzewania w zimie.200 zł. 6/6 możliwość to udzielenie sąsiadowi. Parametry ekonomiczne są następujące: cena energii elektrycznej (II taryfa) 0.000 zł sprawność grzejnika akumulacyjnego 100% cena oleju opałowego 1. Pracownik może przy swoich dochodach spłacać maksymalnie 200 zł miesięcznie rat kredytowych. . który otwiera warsztat.000 zł sprawność pieca olejowego 92% cena węgla 400 zł/tonę wartość opałowa węgla 28 MJ/kg cena kotłowni węglowej wraz z grzejnikami 16. lekkim olejem opałowym oraz węglem. który z powyższych systemów jest najtańszy. Wskazówka: a) rozłożyć koszt zakupu kotłowni lub pieca akumulacyjnego na raty w okresie 20 lat przyjmując stopę oprocentowania lokat długoterminowych 18%.4. Który z trzech wariantów inwestycyjnych jest najbardziej opłacalny? Wskazówka: z równania bankierów wyliczyć oprocentowanie obu wariantów pożyczki dla sąsiada i porównać z oprocentowaniem w banku.

Twierdzenie 2. jaka jest w danej sytuacji potrzebna. Z operatorów wbudowanych Mathcad 2000 posiada jedynie pochodną w punkcie oraz całkę oznaczoną. Stabilność i dokładność takich rozwiązań jest o wiele większa. laplasjan itd. . którego dywergencja jest w każdym punkcie równa zeru. Gradientem funkcji f nazywamy wektor g o współrzędnych równych odpowiednio pochodnym cząstkowym funkcji f.03. Gradient pola skalarnego f jest prostopadły do linii (powierzchni) ekwipotencjalnej tego pola.mcd. Pozostałe operatory muszą być zdefiniowane przez użytkownika. rotacja. Potencjałem skalarnym pola wektorowego a nazywamy taką funkcję skalarną ϕ. lecz starać się przekształcić je w równoważne zagadnienia całkowe. ⎥ ⎣ ∂x ∂y ∂z ⎦ f : R3 → R Gradient wyznacza kierunek największego przyrostu funkcji f pod warunkiem. że pole elektryczne wytworzone w wyniku przepływu stałego prądu przez solenoid (cewkę) ma właśnie rozbieżność równą zeru. nazywamy polem bezźródłowym lub solenoidalnym. w takiej postaci. Definicja 3. że za wszelką cenę należy unikać numerycznego rozwiązywania zagadnień różniczkowych. co zapisujemy: f : R2 → R ⎡ ∂f ∂f ⎤ grad f = ⎢ .Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 05 01 28. Płynie stąd wniosek. az] nazywamy pole skalarne div a określone w układzie ortokartezjańskim następującym wzorem: div a = ∂ ax ∂ a y ∂ az ∂a ∂a ∂a + + = i ⋅ + j⋅ + k ⋅ ∂x ∂y ∂z ∂x ∂y ∂z Pole wektorowe. jak i bardziej skomplikowanych operatorów. Numeryczne realizacje operacji analitycznych obarczone są nieuniknionymi błędami. ay. takich jak gradient. że nie jest równy zeru. Dywergencją (albo rozbieżnością) pola wektorowego a = [ax. dla której zachodzi: a = grad φ Definicja 4. Cecha ta jest jednocześnie słabą i silną stroną programu.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 5 – analiza matematyczna Wprowadzenie W trakcie obliczeń inżynierskich często staje się przed zadaniem obliczenia zarówno prostych pochodnych i całek. . natomiast w odniesieniu do procedur różniczkowania numerycznego błędy te są duże. W przypadkach nietypowych pozwala to zaś na zdefiniowanie dowolnych operatorów. W sytuacjach typowych konieczność definiowania typowych operatorów jest uciążliwa i opóźnia wykonanie obliczeń. Nazwa pola solenoidalnego pochodzi stąd. Przykłady typowych wektorowych operatorów analitycznych są podane w pliku vctrdiff. W przypadku procedur całkowania błędy te nie są znaczne. dywergencja. Definicja 1. który wraz z innymi przykładami jest dostarczany z programem. ⎥ ⎣ ∂x ∂y ⎦ ⎡ ∂f ∂f ∂f ⎤ grad f = ⎢ .

w przedziale x∈<a. której tworząca opisana jest zależnością parametryczną x=x(t). y=y(t).Mathcad dla Windows cz. Objętość bryły obrotowej. nazywamy polem wektorowym bezwirowym. Własności dywergencji: 2/7 1. Twierdzenie 10. β – stałe skalary. Twierdzenie 6. ϕ – różniczkowalne pole skalarne. Dowolne pole wektorowe jest sumą pola potencjalnego i pola solenoidalnego. Długość łuku dla krzywej opisanej zależnością funkcyjną y=f(x). az] nazywamy pole wektorowe rot a przyporządkowane danemu polu a i określone w układzie ortokartezjańskim wzorem: ⎛ ∂ a ∂ a y ⎞ ⎛ ∂ ax ∂ az ⎞ ⎛ ∂ a y ∂ ax ⎞ − − rot a = ⎜ z − ⎟i+⎜ ⎟k ⎟ j+⎜ ∂z ⎠ ⎝ ∂z ∂x ⎠ ⎝ ∂x ∂y ⎠ ⎝ ∂y Pole wektorowe. której tworząca opisana jest funkcją y=f(x). ay. Rotacją (albo wirowością) różniczkowalnego pola wektorowego a = [ax. Pole wektorowe bezwirowe określone w obszarze powierzchniowo jednospójnym jest polem potencjalnym.b>: V = π ∫ f 2 ( x)dx a b Objętość bryły obrotowej. b – różniczkowalne pola wektorowe.t1>: V =π t0 ∫ ( y(t )) t1 2 x′(t )dt . w przedziale t∈<t0. w przedziale x∈<a. div(φ a) = φ div a + (grad φ ) ⋅ a gdzie: a. Laplasjanem pola skalarnego ϕ nazywamy dywergencję pola wektorowego potencjalnego a = grad ϕ o potencjale ϕ i oznaczamy ∆φ = div grad φ Definicja 8. którego rotacja jest w każdym punkcie równa zeru. Twierdzenie 9.t1>: L=∫ t0 t1 ( x′(t ))2 + ( y′(t ))2 dt Twierdzenie 11. y=y(t).5. α. w przedziale t∈<t0.b>: L= x1 x0 ∫ 1 + ( f ′( x) ) dx 2 Długość łuku dla krzywej opisanej zależnością parametryczną x=x(t). Liniowość div(α a + β b) = α div a + β div b 2. Twierdzenie 5. Definicja 7.

której wyrażenie jest różniczkowane. do których należy wpisać różniczkowane wyrażenie oraz zmienną względem. Pamiętając o ograniczonej dokładności różniczkowania numerycznego należy podchodzić do tej możliwości bardzo ostrożnie. 3/7 Pole powierzchni obrotowej. w przedziale t∈<t0. której tworząca opisana jest funkcją y=f(x). W celu obliczenia wartości pochodnej w danym punkcie należy: • zdefiniować wartości wszystkich zmiennych występujących w różniczkowanym wyrażeniu. Jeżeli różniczkowane jest wyrażenie złożone należy wówczas ująć je w nawiasy. Poniżej przedstawiono przykład ilustrujący powyższy sposób: x := 2 d 5 4 x + x + 3 = 112 dx ( ) Można też ewentualnie. zamiast liczyć wartość pochodnej w pojedynczym punkcie. • należy wpisać polecenie różniczkowania. y=y(t). względem której jest różniczkowane wyrażenie należy nadać wartość równą punktowi. Dokonuje się tego przy pomocy następującego wyrażenia: f ( x) := d 5 4 x +x +3 dx ( ) Wówczas wartość funkcji pochodnej w punkcie x = 2 wynosi: f ( 2) = 112 .t1>: S = 2π ∫ y (t ) t0 t1 ( x′(t ) )2 + ( y′(t ) )2 dt Operatory i polecenia Opis operator pochodnej w punkcie Klawisz Wygląd ? d 3 x dx operator całki oznaczonej Shift-7 ∫ xdx a ∑ ∏ b sumowanie wg zakresu (szereg) Shift-4 mnożenie wg zakresu Shift-3 1.Mathcad dla Windows cz. • zmiennej. Twierdzenie 12. w przedziale x∈<a. Różniczkowanie numeryczne Mathcad 2000 jako program numeryczny jest zdolny policzyć jedynie przybliżoną wartość pochodnej w danym punkcie.5. w którym pochodna ma zostać obliczona. którym jest znak pytajnika ?. o ile nie zostało to wcześniej dokonane. zdefiniować funkcję pochodną. której tworząca opisana jest zależnością parametryczną x=x(t).b>: S = 2π ∫ f ( x) 1 + ( f ′( x) ) dx 2 a b Pole powierzchni obrotowej. którą można następnie stosować przy różnych wartościach zmiennej niezależnej. na ekranie pojawi się wówczas symbol pochodnej z pustymi polami.

Należy pamiętać. do których należy wpisać granice oraz wyrażenie całkowane i zmienną całkującą. Poniżej zamieszczono przykład polegający na obliczeniu rocznej inflacji na podstawie znanych wartości miesięcznych. czyli wynik całki nieoznaczonej. że całkowanie numeryczne ma charakter przybliżony. Poniżej przedstawiono sposób tworzenia funkcji pierwotnej: ⌠ f ( x) := ⎮ sin ( t) dt ⌡0 x Dolna granica całkowania może być ustalona dowolnie. Wzór oczywiście jest nieznany.143 ⌡0 π Mathcad 2000 do obliczania całek oznaczonych używa metody Simpsona.5. Dowolność ta odpowiada dowolności wyboru stałej całkowania w przypadku całki nieoznaczonej.Mathcad dla Windows cz. dla kilku wybranych wartości. Stosując powyższy operator można zbudować funkcję. Poniżej zamieszczono przykład ilustrujący użycie operatora całki oznaczonej: ⌠4 ⎮ sin ( x) 2 dx = 0. Odpowiada to pojęciu szeregu. . z podanymi granicami całkowania. że istotnie różnica pomiędzy f(x) i g(x) jest stała: f ( 0) − g ( 0) = 1 f ( 1) − g ( 1) = 1 f ( 2) − g ( 2) = 1 3. Całkowanie numeryczne Mathcad 2000 jako program numeryczny może realizować wyłącznie całkowanie oznaczone tj. 100 ∑ (2⋅i) = 1. więc nie jest możliwe zastosowanie prostego wzoru potęgowego. • za wyjątkiem zmiennej całkującej wszystkie inne zmienne występujące w całkowanym wyrażeniu muszą mieć nadane wartości. ale uzyskiwane wartości są identyczne z funkcją pierwotną.. Sumowanie według zakresu – szeregi Sumowanie wg zakresu polega na dodaniu do siebie wartości wyrażenia sumowanego dla kolejnych wartości indeksu sumy (zakresu). które w każdym miesiącu mogą być różne. Mnożenie według zakresu – produkty Mnożenie wg zakresu polega na wymnożeniu przez siebie wartości wprowadzonego wyrażenia dla kolejnych wartości indeksu (zakresu). Funkcja pierwotna uzyskana metodami analitycznymi wynosi: g ( x) := −cos ( x) Porównując wynik ścisły z przybliżonym można sprawdzić. Poniżej zamieszczono przykład polegający na obliczeniu sumy pierwszych 100 liczb parzystych: i := 1 . 4/7 2. która – z dokładnością do stałej – zachowuje się jak funkcja pierwotna. W celu wprowadzenie całki należy wpisać znak Shift-7 po czym na ekranie pojawi się symbol całki oznaczonej z pustymi polami. nieciągłości lub bardzo szybkie zmiany (duże wartości pierwszej pochodnej) to wynik całkowania może być niedokładny. • wyrażenie całkujące musi być pojedynczą zmienną (nie można używać złożonych wyrażeń całkujących). Do wyrażeń całkowych stosują się następujące ograniczenia: • granice całkowania muszą być liczbami rzeczywistymi (nie mogą być zespolone ani czysto urojone). Jeżeli w przedziale całkowania występują osobliwości.01 × 10 i 4 4.

Dysponując wektorem xi można przystąpić do obliczenia wartości rocznej inflacji wg wzoru: ∏(1 + x ) − 1 = 0. Obliczyć całkę z funkcji y = x sin( x) w przedziale od –4π do 4π.02 0. Autoselekcję można jednak wyłączyć i samemu wybrać metodę..02 wpisując kolejne wartości oddzielane przecinkami. 2. Obliczyć całkę z funkcji y= exp( x) x2 w przedziale od 1 do 6 oraz pochodną w punkcie 1.03 0.00 0.02 0.5. natomiast po ostatniej wpisanej wartości należy nacisnąć klawisz ENTER. autoselekcję algorytmów dobierając optymalny jego zdaniem dla danej całki.03 0. .Mathcad dla Windows cz. Konstruuje się indeks (zmienną zakresową) opisujący miesiące roku: i := 1.999999999959 ⌡1 ⌠e ⎮ ln( x) dx = 1 ⌡1 Ćwiczenia 1. Błędy numeryczne Mathcad 2000 posiada kilka wbudowanych algorytmów numerycznych pozwalających obliczyć całki oznaczone.02 0. 26. najpierw metodą Romberga.02 0. a następnie metodą adaptacyjną: ⌠e ⎮ ln( x) dx = 0. W tym celu należy kliknąć prawym klawiszem myszy w symbol całki i w lokalnym menu.02 0.7 %. 5. później w tym samym menu można wybrać metodę całkowania.267751841989 i i Wypadkowa inflacja roczna wynosi więc ok. Program stosuje tzw.12 Następnie tworzy się wektor x zawierający miesięczne wskaźniki inflacji: 5/7 xi := 0.02 0.03 0. Poniżej przedstawiono tę samą całkę obliczoną różnymi metodami.58. które się pojawi wyłączyć opcję AutoSelect.01 0.

Grzałka zanurzona jest w wodzie o objętości V. Zakładając moc grzałki P obliczyć czas nagrzania wody od temperatury T1 do temperatury T2 zaniedbując rozpraszanie ciepła. w2 = 10 m.243 ⋅ 108 N w1 = 1 m.093⋅103 W grzałka dla sprzątaczki do nagrzewania wody w wiadrze moc grzałki P = 1500 W objętość wody V = 10 dm3 temperatura początkowa T1 = 15 °C temperatura końcowa T2 = 45 °C żądany czas nagrzewania t = 900 s odpowiedź prawidłowa: czas nagrzewania przy danej mocy 837 s .2 s szukana moc grzałki 2.Mathcad dla Windows cz. 3. Obliczyć wartość parcia. H = 4 m. H = 1. g = 9. ρ = 1000 kg/m3.185 kJ/kg⋅K. H = 20 m.848 ⋅ 105 N b) zasuwa prostokątna w kanale odpływowym stawu: szerokość podstawy szerokość korony wysokość gęstość wody przyspieszenie ziemskie odpowiedź prawidłowa: c) śluza kanałowa: szerokość podstawy szerokość korony wysokość gęstość wody przyspieszenie ziemskie odpowiedź prawidłowa: 4. ρ = 1000 kg/m3. g = 9.104 ⋅ 104 N w1 = 10 m. g = 9. a) czajnik kamionkowy z grzałką elektryczną moc grzałki objętość wody temperatura początkowa temperatura końcowa żądany czas gotowania odpowiedź prawidłowa: b) P = 1000 W V = 1. w2 = 1 m.5 m. aby woda została nagrzana do temperatury 100°C w czasie t? Ciepło właściwe wody cp = 4.81 m/s2 P = 1. Jaka powinna być moc grzałki. 6/7 a) zapora w dolinie górskiej: szerokość podstawy szerokość korony wysokość gęstość wody przyspieszenie ziemskie odpowiedź prawidłowa: w1 = 50 m.5.5 dm3 T1 = 20 °C T2 = 100 °C t = 240 s czas nagrzewania przy danej mocy 502. w2 = 90 m. ρ = 1000 kg/m3. Zapora o kształcie trapezu (rysunek poniżej) jest obciążona parciem wody.81 m/s2 P = 1.81 m/s2 P = 7.

. Pewna spirala Archimedesa jest opisana układem parametrycznym x(t) := (2+t)*cos(t) y(t) := (2+t)*sin(t) Obliczyć długość części spirali zawartej pomiędzy wartościami parametru 0 i 2π. Pewien torus opisany jest układem równań parametrycznych: x(t) := r*cos(t) y(t) := R+r*sin(t) Gdzie R≥r i R=10. a r=5.. Krzywa jest zadana zależnością funkcyjną: y(x) := sin(x) K = 6000 zł Pr = 30 % R = 190 zł N = 60 m-cy zadłużenie końcowe 560.33 zł K = 23000. Jaka będzie wysokość zadłużenia po N miesiącach? Wykonać wykres ilustrujący zależność stanu zadłużenia od czasu. 9. Tworząca powierzchni obrotowej zadana jest zależnością funkcyjną: y ( x) := k ⋅ x Obliczyć pole powierzchni obrotowej dla x∈<0.052⋅103 W 7/7 5.5> i k=4. a) kupno nowego „malucha” przy 40% wkładzie własnym wysokość kredytu roczna stopa procentowa wysokość raty okres spłaty odpowiedź prawidłowa: b) wysokość kredytu roczna stopa procentowa wysokość raty okres spłaty odpowiedź prawidłowa: 6.PZN N = 36 m-cy zadłużenie końcowe 1512. Spłata realizowana będzie poprzez raty miesięczne w stałej wysokości R. Tworząca bryły obrotowej zadana jest zależnością funkcyjną: y(x) := sin(x) Obliczyć objętość bryły dla x∈<0. szukana moc grzałki 1. Zaciągnięto kredyt na kwotę K przy rocznej stopie procentowej Pr i miesięcznej kapitalizacji odsetek.Mathcad dla Windows cz.002 8. Obliczyć objętość i pole powierzchni bryły dla parametru zawartego w przedziale t∈<0. Odpowiedź: L=33. 10. 2π>.zł kupno nowego Fiata Uno w całości z kredytu Obliczyć długość sinusoidy pomiędzy kątami 0 i 2π.64 7.5. .π>..395⋅103 W c) bojler łazienkowy moc grzałki P = 2000 W objętość wody V = 150 dm3 temperatura początkowa T1 = 15 °C temperatura końcowa T2 = 50 °C żądany czas nagrzewania t=2h odpowiedź prawidłowa: czas nagrzewania przy danej mocy 10990 s szukana moc grzałki 3. Odpowiedź: L=7.PZN Pr = 30 % R = 950.

Powyższe uwagi można sformalizować w następujący sposób.Samodzielna Pracownia Zastosowań Informatyki M-7 Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska Numer: Tytuł: Przedmiot: Wersja: Mathcad dla Windows Metody komputerowe dla inżynierów Data: Zastępuje: 06 01 03.04. Taką technikę określania przebiegów przybliżonych nazywa się interpolacją. które nad punktami pomiarowymi minimalizuje pewne kryterium błędu L: L( x1 .K . Możliwe są dwa sposoby postępowania. których dokładność będzie wystarczająca dla potrzeb wykonywanego zadania. xi / j . gdy wartości uzyskiwane w trakcie pomiarów są silnie zaburzone. niezaburzone i stosunkowo gęsto rozmieszczone nad dziedziną wielkości niezależnych. Punktem wyjściowym jest zbiór punktów pomiarowych i wartości zmierzonych: P= {( x 1/ j . f ) = ∑ z j − f x1/ j . które dla punktów pomiarowych zwraca dokładne wartości zmierzone: f x1/ j . xi .K . Oznacza to. xi . xi / j = z j ( ) j = 1K n Oczywiście zachowanie się interpolacji f pomiędzy punktami pomiarowymi jest jedynie przybliżeniem i nie można mieć gwarancji. . W zastosowaniach bardzo odpowiedzialnych aproksymację metodą najmniejszych kwadratów należy stosować z dużą ostrożnością. Z reguły nieznane są ścisłe wzory wiążące pomiędzy sobą mierzone wielkości. Inżynier staje wówczas przed zadaniem określenia wzorów przybliżonych. Interpolacją nazywa się odwzorowanie f. że zazwyczaj błędy są nieduże. z . Stawia się wówczas żądanie.K . Taką technikę określania przebiegów przybliżonych nazywa się aproksymacją. że w pojedynczych punktach pomiarowych błędy aproksymacji mogą być stosunkowo duże! Interpretując to potocznie można powiedzieć.K . gdy wielkości mierzone są z dużą dokładnością.2000 – Program numeryczny MATHCAD Część 6 – interpolacja. Najczęściej spotykaną jest tzw. statystyka Wprowadzenie W trakcie prac inżynierskich często występuje konieczność wykonania pomiarów wartości wielkości fizycznych opisujących proces lub urządzenie techniczne. Zamiast wymagania dokładnego przejścia przez punkty pomiarowe stawia się osłabione żądanie: przebieg powinien minimalizować pewne kryterium błędu (a niekoniecznie zerować to kryterium). xi / j j =1 n ( ( )) 2 → min Z uwagi na postać powyższe kryterium często określa się jako minimalizację globalną. natomiast n to liczba punktów pomiarowych (wartości zmierzonych). aproksymacja. który odda choć ogólny zarys trendu.K . Aproksymacją nazywa się odwzorowanie f. który jest przyjmowany ad hoc. z j )} j = 1K n gdzie i jest liczbą wielkości niezależnych. iż oddaje to charakter badanego przebiegu. metoda najmniejszych kwadratów: L( x1 . Pierwszy sposób jest stosowany wówczas. Wyróżnia się pewne typowe postaci kryterium błędu L. Drugi sposób stosuje się wtedy. z . ale niekiedy mogą trafić się błędy katastrofalne. uzyskiwane wartości są powtarzalne. a co za tym idzie przeprowadzenie przybliżonego przebiegu przez wszystkie punkty pomiarowe nie jest możliwe. f ) → min Z powyższego żądania minimalizacji kryterium błędu określa się parametry konkretnego modelu aproksymacyjnego f. Zadowalające jest wówczas uzyskanie przebiegu. aby przybliżone przebiegi dla punktów pomiarowych zwracały dokładne wartości zmierzone.

6. oraz badania częściowe (wyrywkowe) – obejmujące jedynie pewną część populacji. w której dobór poszczególnych elementów populacji odbywa się losowo (przypadkowo). Podstawowymi pojęciami teorii prawdopodobieństwa są pojęcia: przestrzeni probabilistycznej oraz odwzorowań z przestrzeni probabilistycznej do innych przestrzeni. badania reprezentacyjne. Definicja 1. że zazwyczaj błędy są większe niż w metodzie najmniejszych kwadratów. zwanej próbą lub próbką. w której metoda najmniejszych kwadratów jest skojarzona z modelem liniowym f ( x1 . procesami losowymi. f ) = max z j − f x1/ j . w których występowanie dużych błędów aproksymacyjnych nie jest dopuszczalne. badanie wytrzymałości materiałów). wylosowana z niej próba oraz określane na próbie funkcje losowe zwane statystykami z próby służące zarówno do szacowania – tzw. zgodnie z zasadami rachunku prawdopodobieństwa. jak i do weryfikacji różnych hipotez statystycznych o populacji. populacjach statystycznych. z . których przebieg i wyniki zależą od przypadku. Interpretując to potocznie można powiedzieć.K . Należy jednak pamiętać. Głównym obszarem zastosowań teorii prawdopodobieństwa jest statystyka matematyczna. lub krótko – populacjach. Średnia arytmetyczną z próby nazywamy statystykę postaci X= Definicja 2.Mathcad dla Windows cz. estymacji parametrów populacji. Odwzorowania te nazywają się odpowiednio: zmiennymi losowymi. ale nigdy nie trafią się błędy katastrofalne! Metoda ta jest zalecana dla zastosowań odpowiedzialnych. Streszczenie matematyczne statystyki Teoria prawdopodobieństwa nazywana tradycyjnie rachunkiem prawdopodobieństwa zajmuje się modelami matematycznymi zjawisk. xi . wektorami losowymi. Potrzeba stosowania badań statystycznych częściowych wynika zwykle z wielkości populacji oraz z dużego kosztu badania poszczególnych elementów (niekiedy badanie takie jest wręcz niszczące – np. Statystyka matematyczna zajmuje się metodami opisu i analizy liczbowych prawidłowości występujących w różnych zbiorowościach. ciągami losowymi. co pozwala. tzw. aproksymacja jednostajna (minimalizacja największego błędu): L( x1 . Teoria prawdopodobieństwa bada powiązania między różnymi przestrzeniami probabilistycznymi oraz analizuje własności zmiennych losowych itd. tj. Statystyczne badania częściowe opiera się zwykle na próbie losowej. że przeprowadzenie aproksymacji tą metodą jest znacznie bardziej złożone obliczeniowo niż w przypadku metody najmniejszych kwadratów. Wariancją z próby nazywamy statystykę postaci 1 n ∑ Xi n i=1 S2 = 1 n ∑( X n i =1 i −X ) 2 . ogólnie – elementami losowymi. 2 / 11 Specyficzna aproksymacja. macierzami losowymi. Podstawowymi pojęciami statystyki matematycznej są: populacja statystyczna. Są to tzw. Badania statystyczne dzielą się na dwa zasadnicze typy: badania pełne – obejmujące wszystkie elementy danej zbiorowości statystycznej. czyli mają charakter losowy.K . xi / j → min j =1K n ( ) Kryterium to jest ostrzejsze niż wcześniej wymieniona metoda najmniejszych kwadratów.K xi ) = b0 + ∑ bk xk k =1 i nosi nazwę regresji liniowej. Innym ważnym kryterium błędu aproksymacyjnego jest tzw. funkcjami losowymi. takiej próbie. uogólniać wyniki badania próby na całą populację.

aby F(uα) = 1–α/2. 1 n(n − 1) ∑( X n i =1 i −X ) 2 Przedziałem ufności nazywa się losowy przedział zawierający z prawdopodobieństwem (1-α) szacowany parametr. Im większy poziom istotności. uα – liczba odczytana z tablicy rozkładu normalnego standaryzowanego N(0. Wariancją średniej arytmetycznej z próby nazywamy statystykę postaci: S s2 = 1 n(n − 1) ∑( X n i =1 i −X ) 2 Definicja 7. Estymatorem (oszacowaniem) wariancji populacji na podstawie próby losowej jest statystyka postaci: S2 = 1 n ∑ Xi − X n − 1 i =1 ( ) 2 Definicja 5. Odchyleniem standardowym z próby nazywamy statystykę postaci S= 1 n ∑ Xi − X n i =1 ( ) 2 Definicja 4.Mathcad dla Windows cz. Definicja 9.10. Przedział ufności dla średniej m w populacji o rozkładzie normalnym ze znaną wariancją σ2 : σ σ ⎫ ⎧ P⎨ X − uα < m < X + uα ⎬ = 1− α n n⎭ ⎩ gdzie: X – średnia z próby o liczebności n.01 .1) taka.6. tym węższy otrzymuje się przedział ufności. 0. Wielkość α nazywa się poziomem istotności. Zazwyczaj przyjmuje się wartość poziomu istotności jako 0.05 . . Estymatorem (oszacowaniem) odchylenia standardowego populacji na podstawie próby losowej jest statystyka postaci: 1 n S= ∑ Xi − X n − 1 i =1 ( ) 2 Definicja 6. natomiast wartość (1-α) poziomem ufności. poprawia się precyzja estymacji przedziałowej. tzn. 0. Odchyleniem standardowym średniej arytmetycznej z próby nazywamy statystykę postaci: Ss = Definicja 8. α – przyjęty poziom istotności. 3 / 11 Definicja 3.

której wartości zawarte są w wektorze odchylenie standardowe próbki. Operatory i polecenia Opis interpolacja odcinkowo liniowa szukanie współczynników funkcji sklejanej z zakończeniem liniowym szukanie współczynników funkcji sklejanej z zakończeniem parabolicznym szukanie współczynników funkcji sklejanej z zakończeniem kubicznym obliczanie wartości funkcji sklejanej (interpolacja funkcją sklejaną) regresja liniowa – obliczenie współczynnika przy zmiennej niezależnej regresja liniowa – obliczenie składnika wolnego aproksymującej funkcji liniowej współczynnik korelacji Pearsona pomiędzy wartościami składowymi dwóch wektorów średnia arytmetyczna z wartości składowych zawartych w wektorze wariancja próbki. α – przyjęty poziom istotności. wektorY. wektorY) interp(wsp. wektorY) srednia := mean(wektorDanych) wariancja := var(wektorDanych) odchStand := stdev(wektorDanych) . Definicja 10.6. wektorY) b = intercept(wektorX.wektorX. której wartości zawarte są w wektorze Funkcja linterp lspline pspline cspline interp slope intercept corr mean var stdev Użycie linterp(wektorX. x) wsp := lspline(wektorX. wektorY) wsp := lspline(wektorX. 4 / 11 Minimalną liczebność próby potrzebną do uzyskania ustalonej z góry dokładności przedziałowej estymacji określa nierówność: n≥ 2 uα σ 2 d2 gdzie: σ2 – znana wariancja populacji. Ss – odchylenie standardowe średniej arytmetycznej z próby (wg definicji 7). d – maksymalny dopuszczalny błąd szacunku (przyjęta z góry wartość połowy długości przedziału ufności). wektorY) wsp := lspline(wektorX.1) = 3 a = slope(wektorX.wektorY.Mathcad dla Windows cz. wektorY) r := corr(wektorX. Przedział ufności dla średniej m w populacji o rozkładzie normalnym z nieznaną wariancją σ2: P X − tα S s < m < X + tα S s = 1 − α gdzie: { } X – średnia z próby o liczebności n. tα – liczba odczytana z tablicy rozkładu t Studenta dla (n-1) stopni swobody.

n n ∈N p ∈ ( 0. K . x1 = 1 rozkład dwupunktowy staje się rozkładem zerojedynkowym stosowanym jako model obiektów dwustanowych (zmienna losowa binarna). Służy jako model wielkości zdeterminowanych. 2. x1 ∈ R p ∈ ( 0. W przypadku x0 = 0. K λk k! e−λ λ>0 λ – Graniczny rozkład rozkładu dwumianowego. 1. 1. p zdąża do zera . 1) np n p (1 − p) Liczba wystąpień zdarzenia w czasie realizacji doświadczenia Poissona P( X = k ) = k = 0. n 1 n n ∈N 1 n ∑ xk k =1 n 1 n ⎛1 n ⎞ x − ⎜ ∑ xk ⎟ ∑ ⎝ n k =1 ⎠ k =1 n 2 k 2 Model losowego wyboru jednostki z populacji Dwumianowy ⎛ n⎞ P( X = k ) = ⎜ ⎟ p k (1 − p) n− k ⎝ k⎠ k = 0.Rozkłady zmiennych losowych dyskretnych Nazwa rozkładu Prawdopodobieństwo przyjmowania poszczególnych wartości Ograniczenia dla parametrów Wartość oczekiwana EX Wariancja Uwagi Tak zwana zmienna losowa zdegenerowana. Jednopunktowy (Diraca) P( X = x 0 ) = 1 x0 ∈ R x0 0 Dwupunktowy P( X = x 0 ) = p P( X = x1 ) = 1 − p x 0 . gdy n zdąża do nieskończoności. 1) p x 0 + (1 − p ) x1 p (1 − p) ( x 0 − x1 ) 2 Równomierny P( X = x k ) = k = 1. K .

b) poza tym a<b a+b 2 ( b − a) 2 12 Normalny (Gaussa) 1 σ 2π 1 e − ( x − m) 2 / 2σ 2 σ >0 a+b 2 ( b − a) 2 24 2 Najważniejszy rozkład w zastosowaniach jako rozkład graniczny ciągów innych rozkładów Rozkład zmiennej losowej Y = exp(X).Rozkłady zmiennych losowych absolutnie ciągłych Nazwa rozkładu Prawdopodobieństwo przyjmowania poszczególnych wartości Ograniczenia dla parametrów Wartość oczekiwana EX Wariancja Uwagi Jednostajny (prostokątny. równomierny) ⎧ 1 ⎪b − a ⎪ ⎨ ⎪0 ⎪ ⎩ dla x ∈ ( a. gdy zmienna losowa X ma rozkład normalny Logarytmonormalny σx 2π e − (ln x − m) / 2σ 2 2 σ >0 σ⎞ ⎛ exp⎜ m + ⎟ ⎝ 2⎠ exp( 2m + σ 2 ) exp(σ 2 − 1) t Studenta ⎛ n + 1⎞ Γ⎜ ⎟ ⎝ 2 ⎠ ⎛ n⎞ ⎛ x ⎞ 2π Γ ⎜ ⎟ ⎜1 + ⎟ n⎠ ⎝ 2⎠ ⎝ 2 ( n +1)/ 2 n ∈N ⎧nie istnieje n = 1 ⎨ ⎩0 dla n ≥ 2 ⎧nie istnieje dla n ≤ 2 ⎪ ⎨ n dla n > 2 ⎪n − 2 ⎩ n – liczba stopni swobody .

Zamiast wielokrotnie stosować dość długi w zapisie wzór linterp(. dla których dokładne wartości funkcji są znane nazywa się węzłami interpolacji. 5 .3 .2. Dla następujących wartości zmiennej X 1.1.2.4.3 W tym celu tworzy się zmienną zakresową odpowiadającą liczbie węzłów interpolacji: N := 5 i := 0. 0 .33 5 5 . Przy pomocy interpolacji odcinkowo liniowej należy znaleźć wartości funkcji w następujących punktach zmiennej X: 0. 7 / 11 1.(N-1) Następnie tworzy się wektory X oraz Y opisujące węzły interpolacji: wektorXi := 1 2 3 4 5 wektorYi := 0 5 0 -5 0 wpisując kolejne wartości oddzielane przecinkami.5 UWAGA! Stosowanie interpolacji odcinkowo liniowej poza zakresem określonym przez węzły interpolacji – czyli tzw. -5 . natomiast po ostatniej wpisanej wartości należy nacisnąć klawisz ENTER.5 linterp(wektorX.3) = -3.33 3 x 3.3 ..Mathcad dla Windows cz. wektorY. Wartości zmiennej niezależnej. Poniżej zamieszczono przykład obrazujący zastosowanie interpolacji odcinkowo liniowej.wektorY.6.3) = 3.wektorY. Wartości funkcji pomiędzy sąsiadującymi węzłami interpolacji są przybliżane przy pomocy funkcji liniowej pokrywającej się z nieznaną funkcją w tych węzłach.3) = -1.wektorY.3.) wygodniej jest zdefiniować nową funkcję interpolującą i używać jej jako skrótowego zapisu: funkcja(x) := linterp(wektorX. Na wykresie interpolację odcinkowo liniową przedstawia się jako łamaną łączącą sąsiednie węzły interpolacyjne. 3.67 4. której wzoru analitycznego nie podano. 0 funkcji.5 linterp(wektorX..5 znane są dokładne wartości 0 .3 . 4. 1.wektorY.3) = 1.3. na podstawie pewnego znanego zbioru jej wartości dokładnych. Interpolacja odcinkowo liniowa Interpolacja odcinkowo liniowa jest jedną z metod przewidywania wartości funkcji. x) −5 1 1 1.. ekstrapolacja – prowadzi z reguły do otrzymania nonsensownych wyników.x) Wykres funkcji interpolującej wygląda następująco: 5 5 4 3 2 1 0 1 2 3 4 5 linterp( wektorX .wektorY.3 .4. 2.5 linterp(wektorX.67 2. Dysponując oboma wektorami X i Y można przystąpić do obliczenia wartości interpolowanych: linterp(wektorX. której ścisły wzór pozostaje nieznany.

183 interp(wsp.6. • oblicza się wartość interpolowaną przy pomocy funkcji interp. Oprócz wspomnianych powyżej warunków ciągłości w węzłach interpolacyjnych.wektorY.4. Zamiast wielokrotnie stosować dość długi w zapisie wzór interp(.3) = 4.182 interp(wsp.393 UWAGA! Stosowanie interpolacji funkcją sklejaną poza zakresem określonym przez węzły interpolacji – czyli tzw.. Interpolacja funkcjami sklejanymi (spline’ami) Interpolacja przy pomocy funkcji sklejanych polega na zastosowaniu pomiędzy poszczególnymi węzłami interpolacji wielomianów trzeciego stopnia.093 6 1 1 2 3 x 4 5 5 .) wygodniej jest zdefiniować nową funkcję aproksymującą i używać jej jako skrótowego zapisu: funkcja(x) := interp(wsp.wektorY.2. która korzysta z wcześniej obliczonych współczynników funkcji sklejanej..wektorY. cspline. pspline.(N-1) wektorXi := 1 2 3 4 5 wektorYi := 0 5 0 -5 0 wsp := lspline(wektorX. przy czym narzuca się dodatkowe warunki ciągłości w węzłach. że dwa wielomiany dochodzące do tego samego węzła muszą mieć w samym węźle nie tylko takie same wartości. Poniżej zamieszczono przykład interpolacji przy pomocy funkcji sklejanej dla takich samych danych. • oblicza się współczynniki funkcji sklejanej przy pomocy jednej z trzech funkcji (w zależności od potrzeb) lspline.3) = 2.wektorX. warunki brzegowe).Mathcad dla Windows cz.3) = -4. • na końcach zakresu interpolacji funkcja sklejana jest dopasowana do paraboli – współczynniki takiej funkcji sklejanej oblicza funkcja pspline. jak w przypadku interpolacji odcinkowo liniowej: N := 5 i := 0.wektorX.wektorX. 8 / 11 2. ale dodatkowo jeszcze takie same wartości pierwszej i drugiej pochodnej. narzuca się także odpowiednie warunki na pierwszą i drugą pochodną na brzegach zakresu interpolacji (tzw.wektorY.wektorY) interp(wsp..wektorX. Oznacza to.3. W programie Mathcad wprowadzono trzy rodzaje warunków brzegowych: • na końcach zakresu interpolacji funkcja sklejana jest dopasowana do prostej (zerowanie drugiej pochodnej) – współczynniki takiej funkcji sklejanej oblicza funkcja lspline.393 interp(wsp. ekstrapolacja – prowadzi z reguły do otrzymania nonsensownych wyników.wektorX.1. • tworzy się wektory opisujące węzły interpolacji.wektorY.002 6 5 4 3 2 liniowa ( x ) spline ( x ) 1 0 1 2 3 4 5 − 5.3) = -2. 5. Interpolację przy pomocy funkcji sklejanej prowadzi się według następującego schematu: • tworzy się zmienną zakresową odpowiadającą liczbie węzłów interpolacji.x) Na poniższym wykresie porównawczo przedstawiono dwa przebiegi: interpolację odcinkowo liniową oraz interpolację funkcją sklejaną (cspline). • współczynniki funkcji sklejanej bez nałożenia dodatkowych ograniczeń oblicza funkcja cspline.

Regresja liniowa Program MathCAD oblicza współczynniki regresji liniowej według metody najmniejszych kwadratów. var oraz stdev służące do obliczania wartości średniej z próbki oraz wariancji i odchylenia standardowego z próbki. Wartość średnia próbki dana jest poniższym wzorem: 1 n X = ∑ Xi n i=1 .3 + b = 0.3 a ⋅ 4.3 + b = -1.3 Dodatkowo. N := 5 i := 0. Parametry statystyczne Dostępne są funkcje mean. można obliczyć współczynnik korelacji Pearsona pomiędzy wartościami zmiennej niezależnej i wartościami węzłowymi nieznanej funkcji.Mathcad dla Windows cz. że regresja liniowa wyraża trend liniowy mierzonego przebiegu.7 a ⋅ 3.(N-1) wektorXi := 1 2 3 4 5 wektorYi := 0 5 0 -5 0 a := slope(wektorX.6. Przyjęte dane liczbowe są takie same jak w przykładach poprzednich. Służą do tego dwie funkcje slope oraz intercept obliczające odpowiednio współczynnik przy zmiennej niezależnej oraz składnik wolny aproksymującej funkcji liniowej..y) = -0. Nie są dostępne wzory do obliczania estymatorów populacyjnych na podstawie próbki.7 a ⋅ 2.wektorY) a ⋅ 1.wektorY) Na poniższym wykresie przedstawiono porównawczo dwa przebiegi: interpolację odcinkowo liniową oraz regresję liniową. 9 / 11 3. Można zauważyć.wektorY) b := intercept(wektorX. Poniżej zamieszczono przykład użycia regresji liniowej do znalezienia wartości nieznanej funkcji. Współczynnik ten jest wykorzystywany jako miara związku pomiędzy wartościami tych dwóch wektorów. Dla wektorów z powyższego przykładu: corr(x.wektorY) ⋅ x + intercept(wektorX. 5 5 4 3 2 liniowa( x) regresja( x) 1 0 1 2 3 4 −5 5 1 1 2 3 x 4 5 5 4.3 + b = -0.3 + b = 1.447 Zamiast wielokrotnie stosować dość długi w zapisie wzór złożony z funkcji slope i intercept wygodniej jest zdefiniować nową funkcję aproksymującą i używać jej jako skrótowego zapisu: funkcja(x) := slope(wektorX.

87 . 5. 5.15 .95 . gdy niezbędne jest obliczenie estymatora odchylenia standardowego populacji na podstawie próbki należy zastosować poniższy wzór przekształcający: s= n ⋅S n −1 Dostępna jest funkcja cnorm służąca do obliczania wartości dystrybuanty rozkładu normalnego dla zadanych wartości zmiennej losowej standaryzowanej.5 xi := 4.13 5.95 5. 4.01 4.15 4.6. i := 0.87 mean(x) = 5. Poniżej zamieszczono przykład obliczenia parametrów statystycznych z następującej próbki: 4.wsp ⋅ odchylenie maksimum := srednia + wsp ⋅ odchylenie minimum = 30.Mathcad dla Windows cz.96 alfa / 2 minimum := srednia .01 stdev(x) = 0.017 var(x) = 0..6 . Wariancja próbki dana jest poniższym wzorem: 10 / 11 S2 = 1 n ∑( X n i =1 i −X ) 2 W przypadku. 4.05 wsp := 1 given cnorm(wsp) ≈ 1 wsp := Find(wsp) wsp = 1.13 .99 .098 Następny przykład dotyczy korzystania z funkcji cnorm przy obliczaniu przedziałów ufności dla dużych próbek (powyżej 30 wartości): srednia := 50 odchylenie := 10 alfa := 0.4 maksimum = 69.01 . 5. gdy niezbędne jest obliczenie estymatora wariancji populacji na podstawie próbki należy zastosować poniższy wzór przekształcający: s2 = n ⋅ S2 n −1 Odchylenie standardowe próbki dane jest poniższym wzorem: S= 1 n ∑ Xi − X n i =1 ( ) 2 W przypadku.99 5.

jeżeli założymy.1 Obliczyć – poprzez interpolację funkcją sklejaną – wartości zużycia paliwa dla następujących prędkości: 45 . Jakie jest przedziałowe oszacowanie wartości średniej arytmetycznej. – wymaganą we wzorze wartość uα określić przy pomocy funkcji cnorm. 3. 73 . Dla czterech różnych sił nacisku wykonano po sześć pomiarów. Przeprowadzono pomiary czasu wystąpienia awarii (TMF . Dla samochodu Fiat 126p przeprowadzono pomiary zużycia paliwa w zależności od średniej prędkości jazdy. 1.0 50 5. 1. określić współczynnik korelacji pomiędzy naciskiem a czasem wystąpienia awarii oraz dokonać tabelaryzacji oczekiwanego czasu wystąpienia awarii dla zakresu sił od 100 N do 300 N w odstępie 10 N.time to failure) wiertła w zależności od siły nacisku. 1.2 . 78 Interpolację przeprowadzić stosując po kolei wszystkie warianty warunków brzegowych. 2. 5. dla jakiej wartości x funkcja cnorm(x) = 1–α/2 – przy pomocy definicji 9 obliczyć przedział ufności. 11 / 11 Ćwiczenia 1. 1. 53 . że oszacowanie pragniemy otrzymać przy 95% pewności? Wskazówka: – obliczyć poziom istotności α. 1.8 70 5. Ile śrub z każdego transportu należy poddać pomiarom? Wskazówka: – określić minimalną liczebność próby posługując się wzorem z definicji 9.4 . 0.005 mm. Zamawiający wymaga. Obliczyć średnią arytmetyczną i oszacować odchylenie standardowe populacji na podstawie następującej próbki: 0. . Porównać otrzymane wyniki.9 .2 .1 .7 . 67 .7 80 7.3 . W fabryce śrub w trakcie procesu produkcyjnego odchylenie standardowe długości śrub wynosi 0. Uzyskano następujące wyniki: v [km/h] p [dm /100km] 3 40 6.6. 1. 58 .3 60 4.Mathcad dla Windows cz. Z pewnej populacji o rozkładzie normalnym z nieznaną wartością średnią i znanym odchyleniem standardowym σ = 20 wylosowano próbę 36-elementową otrzymując z niej średnią arytmetyczną o wartości 60. – znaleźć odpowiadającą temu poziomowi wartość argumentu dystrybuanty rozkładu normalnego tj.03 mm. aby w każdym dostarczanym mu transporcie dokładność określenie średniej wartości długości była z 95% pewnością nie większa niż 0.0 Wskazówka: zastosować funkcje mean oraz stdev 4. Wyniki pomiarów zestawiono w poniższej tabelce: siła nacisku [N] czas [h] czas [h] czas [h] czas [h] czas [h] czas [h] 100 42 43 43 42 44 43 150 35 36 35 35 37 35 200 27 29 28 28 29 28 300 12 15 13 12 15 12 Wyznaczyć funkcję regresji liniowej czasu wystąpienia awarii w zależności od siły nacisku wiertła.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful