P. 1
Palmer H. - Enneagram

Palmer H. - Enneagram

|Views: 1,172|Likes:
Wydawca: marpolek

More info:

Published by: marpolek on Oct 01, 2010
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/24/2013

pdf

text

original

tytuł: "Enneagram" autor: Helen Palmer tytuł oryginału: "Enneagram.

Understanding Yourself and the Others in Your Life" przekład: Helena Grzegotowska tekst wklepał: dunder@poczta.fm - AGENCJA WYDAWNICZA - WARSZAWA 1992 Redakcja językowa i przypisy do wydania polskiego: Katarzyna Wilczek i Piotr Chmielom Copyright 1988 Center for the Investigation and Training of Intuition, New York Right for the Polish edition by Jacek Santorski, 1992 AGENCJA WYDAWNICZA 03-930 Warszawa ul. Nobla 25 tel/fax 17-89-36 ISBN 83-85386-09-2 *** Książkę tę dedykuję wszystkim, którzy dokonali obserwacji swych wewnętrznych dylematów i opowiedzieli mi o nich. Dedykuję ją także Lordowi Johnowi Pentlandowi, wdzięczna za jego rady i przyjaźń. Spis treści Przedmowa (Charies T. Tart) 9 Część I: Wprowadzenie do Enneagramu 1. Historia systemu i wprowadzenie do typologii 19 2. Uwaga, intuicja i typ 40 3. Struktura Enneagramu 50 4. Twórcy systemu 60 Część II: Dziewięć punktów Enneagramu 5. Wprowadzenie do opisu punktów 81 6. Punkt Pierwszy: Perfekcjonista 84 7. Punkt Drugi: Dawca 110 8. Punkt Trzeci: Wykonawca 140 9. Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk 170 10. Punkt Piąty: Obserwator 203 11. Punkt Szósty: Adwokat Diabła 233 12. Punkt Siódmy: Epikurejczyk 268

13. Punkt Ósmy: Szef 298 14. Punkt Dziewiąty: Mediator 334 Załącznik: Badania empiryczne nad Enneagramem 365 Przypisy Autorki 377 Przypisy Redakcji 382 ***

Przedmowa Nie spotkałem jeszcze człowieka nie zainteresowanego problematyką osobowości, a w szczególności człowieka, który nie chciałby poznać bliżej własnej osobowości lub typu, do którego należy. Gdy jako student specjalizowałem się w zagadnieniach osobowości, wypełniałem każdy możliwy test, w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie: jaki jestem. Większość studentów czyniła podobnie. Dlaczego tak bardzo nam zależy na poznaniu samego siebie? Jednym z powodów jest po prostu ciekawość: funkcjonowanie umysłu i sfera uczuć to sprawy ciekawe same w sobie. Dlaczego w taki właśnie sposób odbieram tę sytuację? Dlaczego przeżywam tę konkretną emocję, podczas gdy inni przeżywają co innego? Dlaczego w tej samej sytuacji koleżanka reaguje złością, podczas gdy ja wpa-dam w przygnębienie? Myślenie o takich problemach i rozmawianie o nich z innymi ludźmi to zajęcie ciekawe. Następny powód jest praktyczny. Wiele w naszym życiu cierpienia: ból fizyczny, zawiedzione oczekiwania, mnóstwo drobnych kłopotów i opóźnień w spełnianiu potrzeb, krzywd wyrządzonych nam przez in-nych ludzi i tym podobne. Powszechną reakcją na cierpienie jest zrzuca-nie winy na okoliczności zewnętrzne: gdyby nie ten ból krzyża, gdyby nie opieszałość ekipy remontowej, gdyby nie te dojazdy, gdyby ludzie tylko zechcieli zauważyć, jaki jestem wybitny i uroczy - byłbym na-prawdę szczęśliwy. W miarę nabywania samoświadomości dostrzegamy jednak, że choć rzeczywistość zewnętrzna potrafi doskwierać,, sami też bywamy źródłem najrozmaitszych niepotrzebnych cierpień: gdybym schylony nie dźwigał ciężarów, gdybym nie wyznaczył tak krótkich ter-minów, gdybym wychodził do pracy dziesięć minut wcześniej, gdyby mi tak bardzo nie zależało na aprobacie innych - cierpiałbym znacznie mniej. Co takiego tkwi w mojej osobowości, że jestem tak niecierpliwy? Co wywołuje u mnie tyle bólu, skoro wszystko dookoła działa jak nale-ży? Dlaczego przy moim typie osobowości przykładam nadmierną wagę do aprobaty innych, choć - na poziomie intelektualnym - wiem, że nie jest to aż tak istotne? Rozpowszechnione psychologiczne teorie osobowości pomagają często zrozumieć, dlaczego tak lub inaczej zachowujemy się i odczu-wamy. Rzadziej natomiast wskazują nam, jak dokonywać zmian w określonych obszarach własnego ja, będących źródłem zbędnego cierpienia. Zmiany trudniej osiągnąć niż wgląd, a powodów tego jest kilka. Studiując taką czy inną teorię osobowości możemy osiągnąć wgląd nie-trafny. Dzieje się tak wtedy, gdy nie zrozumieliśmy właściwie idei leżą-cych u podłoża danej teorii. Co więcej, każda teoria osobowości jest tylko częściowo słuszna. To co wydaje się pomagać w zrozumieniu samego siebie i wygląda całkiem sensownie w ramach określonego systemu, może nie mieć żadnego realnego odniesienia lub wręcz może stanowić przeszkodę na drodze do zmiany samego siebie. Ponadto te obszary na-szej osobowości, które nie są bynajmniej zainteresowane uzyskiwaniem prawdziwego rozumienia siebie (np. nadmiernie pozytywny obraz własnej

osoby) mogą zablokować skuteczne wykorzystanie jakiejkol-wiek koncepcji osobowość. I wreszcie wgląd na poziomie intelektu-alnym nie zawsze wystarcza. Potrzebny jest nam także wgląd emocjo-nalny, a w tym może nam pomóc na ogół tylko znający się na rzeczy doradca lub terapeuta, bądź też szok płynący z jakiegoś dramatycznego wydarzenia życiowego. Jest jeszcze jeden ważny powód rozbieżności między poziomem za-interesowania, jaki budzą w nas teorie osobowości, a efektami ich prze-noszenia w życie. Prawie żadna z rozpowszechnionych i ogólnie przyję-tych teorii osobowość nie wykracza poza obszar życia codziennego. Większość ludzi zwraca się do poradni lub do terapeuty w oba-wie, że nie są „normalni". Nie potrafią nawiązywać satysfakcjonujących kontaktów z innymi ludźmi, są z siebie niezadowoleni lub cier-pią z powodu takich czy innych skłonności autodestrukcyjnych. Chcą być tacy sami, jak ludzie „normalni" - którzy, jak sądzą - nie mają trudności w kontaktach z innymi, są zadowoleni z siebie i nie podko-pują własnego życia. Normalne życie ma niewątpliwie swoje wzloty i upadki, niemniej jednak dzięki poradnictwu psychologicznemu i psychoterapii ludzie mogą nieraz (choć bynajmniej nie zawsze) na-uczyć się żyć lepiej normalniej, zwyczajniej. ^ W latach pięćdziesiątych psychoterapeuci zaczęli poszukiwać nowe-go typu klienta, opisanego przeze mnie w książce Waking Up (Shambha-la, 1986) jako „odnoszący sukcesy malkontent". Typ ten, według współ-czesnych kryteriów społecznych, jest człowiekiem o normalnej „dozie sukcesu": ma przyzwoitą pracę i dochody, przyzwoite życie rodzinne, jest w miarę akceptowany i szanowany przez swoje otoczenie. Ma więc 10 Przedmowa to wszystko, co w naszym społeczeństwie jest gwarancją sukcesu. Nie znaczy to, że jego życie wolne jest od cierpień czy trudności. Pewna ich doza to składnik normalnego żyda i jako taki jest akceptowane. Odnoszący sukcesy malkontent wie, że według powszechnie przyję-tych standardów jest „szczęśliwy". Zgłasza się jednak na terapię, bo mimo wszystko życie wydaje mu się „puste". Czyż życie to tylko pie-niądze, kariera, dobra doczesne, życie towarzyskie? Gdzież tkwi jego sens? Konwencjonalne formy terapii, oparte na konwencjonalnych teo-riach ludzkiej natury i osobowości, nie przedstawiły (i nadal nie przedstawiają) dla tego typu ludzi większej wartości. Oczywiście mo-gą one pomóc skorygować pewne niedostatki w strukturze osobowości, dać pewne ciekawe w nią wglądy, lecz kluczowe pytanie o głębszy sens życia pozostaje w zasadzie bez odpowiedzi. Jak już wspomnieliśmy, większość powszechnie znanych i ogólnie przyję-tych koncepcji osobowości nie wykracza poza ramy zwykłego żyda, a odnoszący sukcesy malkontent poszukuje czegoś głębszego. Pojawienie się tego typu klienta wpłynęło na rozwój psychologii humanistycznej i transpersonalnej. Obie te szkoły doceniają zna-czenie wiedzy psychologicznej na temat zwyczajnego życia i jego podstaw osobowościowych, rozumieją jednak, że człowieczeństwo posiada także wymiar egzystencjalny i duchowy. Gdy człowiek osiąg-nie pewien poziom

rozwoju umiejętności potrzebnych do żyda na poziomie przeciętnym, musi zacząć się rozwijać w wymiarach egzys-tencjalnych i duchowych. Bez tego nie osiągnie pełni zdrowia i szczęścia. Teorie osobowości skupiające się na przeciętnym pozio-mie życia są skuteczne do pewnego momentu. Człowiek pragnący rozwijać się powyżej tego poziomu, zaczyna dostrzegać ich płytkość i jest rozczarowany, nie wiedząc nieraz dlaczego. Jeszcze jako student, specjalizujący się w badaniu osobowości, mia-łem silnie rozbudowane zainteresowania duchowymi, transpersonalny-mi wymiarami życia, w związku z czym przydatność konwencjonal-nych koncepcji psychologicznych wydawała mi się ograniczona. Jedynym wyjątkiem był Jung. Jego koncepcja zbiorowej nieświadomości otwarła możliwość rozumienia duchowych wymiarów naszej egzysten-cji. Jung nie był jednak dobrze widziany przez „prawomyślnych" psy-chologów i psychiatrów, w związku z czym jego pomysły nie były bez-pośrednio dostępne w postad łatwych do stosowania systemów wiedzy. Później dotarłem do innych teorii osobowości i koncepcji psychologicz-nych w ramach różnych funkcjonujących na świecie systemów ducho-11 Helen Palmer - Enneagram wych (patrz moje Transpersonal Psychologies, Psychological Processes, 1983), dających duże możliwości ponadprzeciętnego rozwoju. Szczegól-nie jedna koncepcja, Enneagram typów osobowości, była bardzo obiecu-jąca, jeżeli chodzi o możliwość praktycznego zastosowania. Jednakże w pierwszym wydaniu Transpersonal Psychologies z 1975 roku można było przedstawić jedynie zarys tego podejścia. Pojęcie Enneagramu wprowadził G. L Gurdżijew, pionier w adapto-waniu systemów duchowych Wschodu do współczesnych potrzeb Zachodu. W swoim nauczaniu Gurdżijew stosował ogólny zarys Ennea-gramu, natomiast rozszerzenia tej koncepcji dokonał jego najbardziej znany uczeń, P. D. Uspieński, w swojej książce In Search ofthe Miraculous: Fragments ofan Unknown Teaching (Harcourt, Brace i Worid, 1949)'. Gur-dżijew był świadomy tego, ile niepotrzebnych cierpień przysparzają lu-dziom niedostatki ich własnej osobowości. Nauczał, że każdy z nas po-siada dominującą cechę, stanowiącą oś, wokół której obracają się urojeniowe aspekty naszej osobowości. Gdybyśmy umieli ją rozpoznać i porzucić urojeniowe aspekty osobowości (czyli fałszywą osobowość, według terminologii Gurdżijewa, jako że w znacznej częśd została nam narzucona w dzieciństwie, a nie wybrana), funkcjonowalibyśmy o wiele sprawniej. Gurdżijew na pewno używał Enneagramu do opisu osobo-wości w swej pracy z uczniami choć, o ile mi wiadomo, me nauczał stu-dentów żadnych szczegółów tego systemu. Po raz pierwszy zetknąłem się z Enneagramem typów osobowości w czasie prowadzonego przeze mnie w 1972 roku seminarium po-święconego odmiennym stanom świadomości. Jeden z moich studen-tów, Jon Cowan, opowiedział mi co nieco o nim i przyznał, że już mnie zaliczył do określonego typu. Podczas kilku kolejnych obiadów Cowan wyjaśnił mi zarysy systemu, kreśląc schematy na serwetkach (w nauce istnieje długa tradyq'a zapisywania fascynujących pomys-łów na serwetkach!). Bardzo chciałem się rozwijać, więc dołączyłem do grupy w Berkeley, prowadzonej przez chilijskiego psychiatrę, Ciaudio Naranjo, od którego mój student uczył się owego systemu. Naranjo odkrywczo połączył zasadniczy system Enneagramu ze współczesną wiedzą psychologiczną.

Dowiedziałem się, że Naranjo nauczył się podstaw Enneagramu osobowości podczas swoich studiów w Chile u Oscara Ichazo, który twierdził z kolei, że nauczył się go od tajemnej szkoły - Bractwa Sar-Wydanie polskie: Piotr Demianowicz Uspieński, Fragmenty nieznanego nauczania, dum. Magda Ziotowska, wydawnictwo Pusty Obłok, Warszawa 1991 (przyp. red.) 12 Przedmowa mouni - która przekazała wiedzę o Enneagramie Gurdżijewowi. Wszystko to było dość oszałamiające i romantyczne i nie bardzo mieś-ciło się w głowie takiemu młodemu naukowcowi, jakim wtedy byłem - namiętnie oddanemu idei oddzielania prawdy od fałszu w sferze zainteresowań nauki sprawami duchowymi. Być może tajne bractwa istnieją, być może nie, lecz mówienie o nich w kręgach naukowych działa jak czerwona płachta na byka! Ponieważ byłem już zaangażo-wany w badania nad kilkoma sferami podejrzanymi dla prawomyśl-nych naukowców, takimi jak medytacja, odmienne stany świadomoś-ci czy parapsychologia, byłoby rzeczą nader nieroztropną angażować się w system o wybitnie mistycznej proweniencji, wykraczający poza ramy normalnego życia. Ale to, że Enneagram osobowości wykraczał poza ramy zwykłego życia (omawiając przymioty egzystencjalne i duchowe znajdujące się się w zasięgu ręki - o ile jesteśmy w stanie przechwycić na nowo podstawową energię życiową, inwestowaną w patologiczną obronę przed naszą prawdziwą naturą), czyniło ten system szczególnie atrakcyjnym. Skłonny więc byłem unikać systemu Enneagramu, ale miałem na tyle rozumu, by poddać ocenie jego walory teoretyczne, zostawiając na boku jego genezę „mitologiczną" oraz ewentualną krytykę psy-chologii konwencjonalnej. Gdy przyjrzałem się Enneagramowi z pun-ktu widzenia psychologa znającego się na teoriach osobowości, oce-niając go jako system teoretyczny, jako teorię osobowości, ocena wypadła bardzo dobrze. Była to niewątpliwie najbardziej złożona i rozbudowana ze znanych mi teorii. Złożoność ta była jednak sen-sowna, a nie mętna. Większość konwencjonalnych teorii osobowości trąci przy niej nadmiernym uproszczeniem. Naukowcy bardzo starają się podkreślać swój obiektywizm. Z mo-ich własnych obserwacji, a także z obserwacji innych wynika jednak, że większość naszych badań podlega pewnym skrzywieniom i oso-bistym wpływom. Jedynie ciągłe dążenie do obiektywizmu ratuje naukę przed popadaniem w coś na kształt jałowego scholastycyzmu. Moja pozytywna opinia o Enneagramie, wyrażona powyżej, wynika z próby oceny tego systemu, na tyle na ile potrafię, w oparciu o współczesną wiedzę psychologiczną. Oczywiście, równie ważna była moja reakcja osobista. Wyjaśnienie mi, jakim jestem typem oso-bowości, było jedną z najbardziej odkrywczych chwil mojego życia. Tyle różnych, dotychczas niejasnych zdarzeń i reakcji z mojego życia nabrało teraz przejrzystego sensu. Co ważniejsze, mogłem teraz do-strzec podstawowe wady mojego podejścia do życia i wiedziałem już, 13 Helen Palmer - Enneagram z grubsza, jak pracować nad zmianą. Gdy nauczyłem się określać typ osobowości wielu moich znajomych, pojąłem ich zachowanie, i potra-fiłem się z nimi lepiej kontaktować i być lepszym przyjacielem. Gdy zidentyfikowałem mój typ osobowości według Enneagramu,

dokona-łem kilku ważnych wglądów. Ułatwiły mi one dalsze lata pracy nad rozwojem osobistym, a te z kolei pozwoliły mi upewnić się co do traf-ności i użyteczności tego systemu. Przez wiele lat Enneagram osobowości w zasadzie dostępny był tylko uczniom Ciaudio Naranjo i Oscara Ichazo, którzy uczyli tego systemu w ramach intensywnych warsztatów rozwoju psychologicz-nego w małych grupach. Jest to zapewne najskuteczniejszy sposób uczenia, zwiększający znacznie szansę zastosowania systemu przez ucz-nia. W dzisiejszych czasach wiele osób, szczególnie odnoszących sukcesy malkontentów, usiłuje zrozumieć samych siebie i przekroczyć własne gra-nice. Niepełne możliwości nauki w małych grupach są więc oczywiste. Wielkie to więc dobrodziejstwo, że Helen Palmer napisała tę książkę, dzie-ląc się z czytelnikiem swoim własnym rozumieniem Enneagramu osobo-wości. Ten podstawowy system teoretyczny wzbogaciła własną intensyw-ną pracą nad rozwojem i zastosowaniem w nim intuicji. Zwrócenie przez Helen Palmer uwagi na to, jak każdy z typów Enneagramu koncentruje się wokół pewnego określonego skrzywionego stylu spostrzegania jest nie-zwykle pożyteczne. Jestem przekonany, że materiał przedstawiony w tej książce pomoże wielu ludziom nie tylko rozpoznać własny typ osobowości, ale także typ ten przekroczyć. Jest to bardzo skuteczna metoda rozwoju osobistego. System daleki jest od doskonałości i, jak podkreśla Palmer, jeżeli ma się rozwinąć, konieczne są liczne naukowe badania empiryczne. Niemniej jednak już teraz system jest praktyczny i użyteczny. Choć opadły już ze mnie po piętnastu latach doświadczeń pier-wotne emocje związane z odkryciem systemu Enneagramu, nadal po-maga mi on rozumieć innych, wczuwać się w ich sytuację i wchodzić z nimi w relacje. Musimy jednak pamiętać, że ani książka, ani kursy, ani indywidualna nauka Enneagramu osobowości nie przekazują rze-czywistości, a jedynie pewne jej koncepcje: jak przypomina nam stare porzekadło Zeń: „Palec wskazujący księżyc nie jest księżycem". Poznawczo-emocjonalna struktura Enneagramu może stanowić użyteczny drogowskaz ku rozumieniu i przekształcaniu naszej oso-bowości, nie stanowi jednak Prawdy, nie jest rzeczywistością naszego bytowania z chwili na chwilę. Jest teorią osobowości. Przekracza jed-nak ramy konwencjonalnych teorii osobowości przypominając nam 14 Przedmowa wciąż, że nazbyt często żyjemy w świecie iluzji, który tworzą zdezak-tualizowane systemy i że bierzemy nasze myśli o rzeczywistości i uczucia w stosunku do niej za rzeczywistość samą w sobie. Jeżeli bę-dziemy o tym pamiętać stosując Enneagram, może on być dla każde-go z nas znakomitym narzędziem. Jeśli jednak potraktujemy go jako Prawdę, jako substytut rzeczywistej obserwacji siebie i innych, sys-tem Enneagramu, jak każdy inny system teoretyczny, zdegeneruje się. Stanie się li tylko kolejnym sposobem szufladkowania siebie i innych. Będziemy nadal żyć w iluzji i marzyć na jawie. Książka ta jest potęż-nym narzędziem: życzę Ci powodzenia w jego stosowaniu i odkry-waniu Twej głębszej natury. Dr Charles T. Tart Profesor Psychologii

gdyż znaczną część naszej uwagi skupiamy na tych myślach i uczuciach. Po pierwsze. aby pozwolić na roz-kwit kolejnej fazy świadomości. to nasze myśli i uczucia muszą w jakiś sposób stanowić tło dla zrozumienia następnej fazy naszego rozwoju. że zwykłe wzory osobowości . od osobowości ku całej gamie niezwykłych możliwości ludzkich. docenić to. takich jak empatia. Dzięki Enneagramowi możemy nauczyć się lepiej rozu-mieć naszych współpracowników. które zwykliśmy kwitować terminem „neurotyczne" . w której problemy osobowościowe traktowane są jako wskazówki. które utożsamiamy z własnym „ja". I jeś-li. Po drugie. wszechwiedza czy miłość.nawyki serca i umysłu.Enneagram continuum rozwoju ludzkiego. wszechwiedza czy miłość. kochanków. nauczymy się odrywać od własnej osobowości. po-nieważ pełny Enneagram to jeden z bardzo nielicznych modeli świa-domości uwzględniających zależność między osobowością a innymi poziomami ludzkich możliwości. Ta książka może Ci pomóc w zrozumieniu siebie. by nie zapominać o tym szerszym kontekście. Patrząc z tej rozszerzonej perspektywy psychologicznej możemy do-strzec w naszych tendencjach neurotycznych nauczycieli czy przyja-ciół. Mogą się one rozwi-jać. dzięki którym uświa-domić sobie możemy nasze ukryte umiejętności. członków rodziny i przyjaciół.' Jeżeli jednak nasza własna.Uniwersytet Kalifornijski w Davis I. jak to sugeruje Enneagram. w rozwikła-niu Twoich związków z innymi ludźmi. w poznaniu wyższych umie-jętności charakterystych dla Twojego typu umysłu. Historia systemu i wprowadzenie do typologii Enneagram to starodawna nauka suficka opisująca dziewięć różnych typów osobowości oraz związki między nimi. gdy będziemy skupiać uwagę na dziewięciu typach charakteru. że każdy typ ma możność rozwijania wyż-szych umiejętności ludzkich.traktowane są tu jako potencjal-ne punkty dostępu do wyższych stanów świadomości. Ważne jest. . WPROWADZENIE DO ENNEAGRAMU l. Łatwo nam docenić wartość Enneagramów opisujących osobowość. Enneagram stanowi część tradycji nauczania. co zwykle traktuje-my jako „moje ja") jest w rzeczywistości tylko jednym z aspektów 19 Helen Palmer . uczyni nas to skuteczniej działającymi i szczęśliwszymi. unikalna osobowość (inaczej mówiąc to. Siła tego systemu tkwi w tym. Może nam ona dopomóc w rozpoznaniu własnego typu oraz w radzeniu sobie z naszymi problemami. Schematy przytoczone w tej książce pozwalają zbliżyć się do pełniejszego modelu opisującego po-ziomy potencjalnej ewolucji ludzkości. gdy rozwija się wyższa świadomość. wiodących nas godnie naprzód ku następnej fazie rozwoju. osobowość nasza jest pomostem na drodze ku poszerzonej świadomości. takich jak empatia. to możemy odnieść podwójną korzyść ze zrozumienia naszych własnych problemów.

Obserwator zwraca bo-wiem uwagę na różnice płci. Gdy zaczniesz postrzegać świat z perspektywy innych niż Twój typów umysłu. Każdemu typowi towarzyszy jedyna w swym rodzaju atmosfera. wieku. preferencje. w brzmieniu emocji. 20 Historia systemu i naprowadzenie do typologii Każdemu z dziewięciu typów świat jawi się całkiem inaczej. Wczuwając się w to. jak odbierają go inni. System ten o wie-le potężniej na nas oddziałuje. jak ja rea-lizuję moją. że mogę na nich liczyć. gdy chcę. odróżniająca go od innych . które opowiadają o swoim życiu. sali wykładowej czy sali do medytacji. możesz porzucić własny punkt widzenia i posiąść prawdziwe zrozumienie ludzi takich. gdy nie-zwykle intymne informacje ujawniane są z intencją wyjścia poza kon-tekst własnej osoby. gdy rozpoznaję osiowe sche-maty własnego życia w opowiadaniach grupy złożonej z ludzi podobnych do mnie. jeżeli mamy do czynienia z żywą rela-cją. cele są zbliżone. gdy przestajemy skupiać uwagę na stroju czy specyficznym uśmiechu. realizujący historię swojego życia tak. zawodu czy osobistego sty-lu. w napięciu twarzy oraz w rodzaju psychicznej obecności (co jest bardziej sub-telnym wskaźnikiem typu). w sklepie. W miarę odsłaniania się przed audytorium określonego typu charakteru pewna konkretna jakość za-czyna wypełniać otaczającą przestrzeń.Tradycja ustnego przekazu Enneagram typów osobowości stanowi część tradycyjnego syste-mu nauczania. Zawsze porusza mnie moc tej nauki. Oznacza zatem coś więcej niż zwykłe przepracowywanie problemu aż do zaniku cierpienia. wybory. niezwykle się do siebie upodabniają. W naszym przypadku jednak celem samozrozumienia jest nauczenie się postrzegania tych schematów od wewnątrz.wychodzenia poza obręb własnej osobo-wości.pew-na specyficzna obecność. Materiału tego nadal najłat-wiej się nauczyć uczestnicząc w spotkaniach grup osób należących do tego samego typu. jakimi są naprawdę. Na pierwszy rzut oka grupa osób należących do tego samego typu wydaje się nie mieć ze sobą nic wspólnego. a z czasem . z początku wyglądający tak różnorodnie. przekazywanego ustnie. Oczywiście opowiadanie o sobie może mieć na celu także uzyskanie pewnej jasności co do schematów rządzących życiem. by móc dopuścić do świadomości także . rasy. nawykowym skrzywieniem. jakimi Ci się wydają. Wyjście poza obręb własnej osobowości to umiejętność oderwania uwagi od myśli i uczuć po to. porady. gdy poszukuję informacji. Są to opowiadania o aktualnych sprawach. natychmiast uświadomisz sobie. Po mniej więcej godzinie uczestnicy takiego spotka-nia. To czego unikają i to o czym marzą jest podobne. a nie opisem. Po godzinie jednak wszyscy się do siebie upodabniają: ich historie życia. Opowiadanie o historii własnego życia jest uderzające. odrywania się od nich. Wiem. Jeśli przyjmiesz ich punkt widzenia łatwiej Ci będzie o współodczuwanie z nimi. Obserwator zaczyna dostrzegać podobieństwa w sposo-bach wchodzenia w kontakt fizyczny. dzie-jących się w agencjach reklamowych. a nie takich. Gdy nauczymy się odrywać uwagę od powierzchownych bodźców będziemy mogli rozpoznać określony typ na podstawie aspiracji i trudności wspólnych dla osób do niego należących. by przekazali mi odkrycia na własny temat. Zaczynają nawet wyglądać tak samo. Dzielą się nimi ludzie o schematach myślowych podobnych do moich. To „wychodzenie poza obręb" narzucone jest przez system operujący kilkoma stanami świadomości. że każdy typ ograniczony jest własnym.

Ósemka zaś będzie miała kłopoty z zaakcep-towaniem tego. by para osób zakochanych zro-zumiała podstawy. jest to. Wypowiedzi cytowane w tej książce pochodzą z nagrań dokona-nych w grupie dyskusyjnej. by móc czynić przewidywania oparte na związkach przyczynowo-skutkowych. Pojawia się więc naturalna tendencja do szufladkowania wszystkich w dziewięciu przegródkach. co unikalne dla każdego z dziewięciu typów. stosunkowo łatwym do zrozumienia. wykorzys-tującym bogatą wiedzę psychologiczną. Enneagram nie jest jednak systemem zamkniętym. choć przecież jest otwarty na potrzeby innych ludzL Ograniczenia w kategoryzacji ludzi Jednym z głównych problemów.Enneagram z tego. w której żyją nasi bliscy. co odróżnia dany typ od innych. a nie na tym. że jest tak dobry.inne spostrzeżenia. Dużo pracy na przykład potrzeba. gdyż w ten sposób redukujemy napięcie związane z tym. że miłość osiąga się przez se-rię ostrych konfrontaq'i. Chcemy każdego zaszufladkować. Struktura dziewięcioramiennej gwiazdy sugeruje też. Gdy prowadzę takie grupy zawsze kieruję uwagę na to. Trzeba kłaść nacisk na to. której członkowie mieli podobny typ oso-bowości. by obserwatorzy mogli dzięki temu rozpoznać ich typ. Jest modelem złożonym z wzajemnie powiązanych linii. że jako ludzie Zachodu mamy nieprzepartą skłonność do włączania informacji w ściśle okreś-lone kategorie. Jeśli nauczysz się określać własny typ oraz typ ważnych w Twoim życiu osób. jakie stwarza Enneagram. uzyskasz dostęp do licznych informacji o Twoich potencjalnych relacjach z innymi ludźmi. co dla nich wspólne. że każdy typ może poruszać się pomiędzy poszczególnymi punk-tami. w jaki sposób ludzie różnią się od siebie. ponieważ wiele cierpienia w naszych kontaktach z innymi wynika 21 Helen Palmer . Jeśli jedna z nich jest Dziewiątką (Mediatorem) a druga Ósemką (Szefem). że jesteśmi ślepi na ich punkt widzenia. Pytania. Dziewięć wierzchołków Enneagramu koreluje z typologią współczesnej psychologii2. to Dziewiątce trudno będzie zrozumieć. co nieznane. a także dlatego. na których opiera się miłość każdej z nich. systemem zwartym. Jest jednym z nielicznych systemów zajmujących się raczej zachowaniem normalnym i wybitnie sprawnym niż patologią. choć najsilniej związani jes-teśmy z własnym. że partner opiera się bezpośrednim rozkazom i upar-cie broni przed wmanewrowaniem w takie czy inne zadanie. by móc wyobrazić sobie myśli i prawdopodobne zachowania drugiego człowieka. Ludzie ci gotowi byli wystąpić publicznie i opowiadać o sobie. Każdy z nas kryje w sobie potencjał wszystkich typów czy punktów. a linie łączące . że brak nam zrozumie-nia dla specyfiki rzeczywistości. które zadaję skupiają się zatem na tym.

które stanowią o zachowaniu w warunkach bez-pieczeństwa lub stresu. oraz dwa aspekty dodatkowe. jak każdy punkt czy typ prawdopodobnie zmo-dyfikuje swoje zachowanie w zależności od warunków (stres lub sy-22 Historia systemu i zaprowadzenie do typologii tuacja bezpieczna). W ten sposób będziemy dany typ bardzo skutecznie wzmacniać. w jakim utożsamia-my się z problemami charakterystycznymi dla własnego typu. w jaki inni nas traktują i wszyscy skłonni jesteśmy wierzyć w to. Zależności te psychologia zaczęła badać dopiero od niedawna. że główną wadą Enneagramu jest jego doskonałość. Przyswoiwszy sobie typologię możemy zacząć uważać innych za karykaturalne zbiory cech właściwych danemu typowi. że pozwala udawać jasnowidztwo. Małostkowe postawy wobec typologii prowadzą do jej 23 Helen Palmer . aby móc docierać do wyższej świadomości. Dlatego właśnie uważam. Wszyscy jesteśmy przecież ukształto-wani przez sposób. mimo że przed chwilą zaledwie ją poznali. jak spostrzegają nas inni i przejmujemy cechy takie. by dostrzec inne aspekty sytuacji. że celem określenia typu osobowości jest umiejętność abstrahowania od niego. Kiedy nie umiemy uwolnić się od nękającego nas problemu. Nie zawsze jednak rządzi nami nasza osobowość. wpadamy w potrzask nawyków i tracimy swobodę wyboru. łatwo nam klasyfikować. Nie jes-teśmy wolni. Często potrafi-my przesunąć punkt ciężkości tak. W warunkach stresu lub bezpieczeństwa zachowujemy się odmiennie. znajdujemy się niewątpliwie „w przegródce". Widziałam ludzi. właściwych na-szemu typowi. jesteśmy bowiem w stanie uwolnić się od nawyków ograniczających nasze widzenie i wyjść poza granice problemów określają-cych nasz typ. System jest tak dobry. Każdy punkt ma więc właściwie trzy główne as-pekty: dominujące. którzy umiejąc szybko i trafnie przypisać osobę do odpowiedniego typu. który określa jego stosunek do świata. czego szukać. co inni w nas widzą. Nazbyt często spostrzegamy siebie tak. Gdy już wiemy. Są dni. kiedy tracimy zdolność obserwacji własnego zachowania chłodnym okiem.typy wskazują na szczegól-ne zależności pomiędzy nimi. Niezamierzoną konsekwencją określania typów może być formu-łowanie samospełniających się przepowiedni. jeżeli potrafimy wczuć się w punkt widzenia innego typu.Enneagram . gdy jesteśmy na tyle przejęci sprawami z naszej „przegródki". Na podstawie linii łączących poszczególne punkty jesteśmy też w stanie przewidzieć. potrafili następnie podać wiele osobistych informacji o niej. że nie jesteśmy w stanie na niczym innym skupić uwagi. jakie starano się w nas wytworzyć. a zakres tych zmian zależy od stopnia. Mając niewłaściwe podejście do typologii łatwo zapomnieć. Ilekroć koncentru-jemy się wyłącznie na określonej grupie problemów. W języku Enneagramu posuwamy się wtedy wzwyż w spektrum ewolucji.

jakimi Ty ich widzisz. ale dobrzy przy-jaciele". że partner może zacząć reagować w sposób paradok-salny. ale by redukować własne cierpienia. Nic nam nie przyjdzie z etykietowania i szufladkowania. Dyrektywa „Nie wynajmuj Piątki (Obserwatora) do pracy społecznie eksponowanej" jest błędna. Nie można też stworzyć „idealnej brygady pracowniczej" opierając się na przesłance. by dostrzegać cechy osobowości innych ludzi. Możesz liczyć na to. gdy popadnie w stan stresu i zmie-szania. która generalnej zasadzie przeczy. Trójki to zna-komici sprzedawcy. bo na tej podstawie możesz zacząć budować roboczą relację z samym sobą. Można jednak nauczyć się postrzegać zadanie z punk-tu widzenia współtowarzysza pracy. jest nabycie umiejętności rozumienia innych ludzi takimi. który głosi. Nie można też wybrać sobie partnera mając do dyspozycji listę pożądanych cech osobowości i liczyć na to. że nie można ich określić przy pomocy listy cech osobowości. Drugim powodem. których spełnienie pozwoli Ci się rozwijać zamiast wciąż rozgrywać tendencje neurotyczne. iż Piątki to świetni stratedzy. chociaż przecież przejawia na wskroś artystyczny temperament. Określona Dwójka i określona Czwórka mogły bowiem wy-pracować sobie specyficzną miłosną chemię. że typ jest jedynie pomostem ku wyższym umiejętnościom ludzkim. Optymizmem napawa jednak to. psując bliskość kontaktu.dewaluaqi i sprzeniewierzenia się systemowi. Swatce nie uda się znaleźć magicznej formułki typu: „Idealną parą dla Trójki jest Siódemka" czy też „Dwójki i Czwórki to beznadziejni kochankowie. będziemy mogli zrozumieć ten odmienny punkt widzenia i dostosować do nie-go własne postawy. Na tej podstawie pracodawca nie mo-że na przykład wyodrębnić osób „przydatnych" i „nieprzydatnych" na danym stanowisku. bo da-na Piątka może intensywnie w sobie rozwijać umiejętność kontakto-wania się z ludźmi i mieć głębokie postanowienie przyłożenia się całym sercem do powierzonych jej zadań. skoro żaden zestaw etykietek nie jest w stanie wyeliminowaać ryzyka związanego z najmowaniem pracowników czy wyborem partnera? Warto to jednak robić. Takie rozumienie innych ludzi może zwiększyć efektywność pracy grupowej. że będą je spełniać w sposób 24 Historia systemu i wyprowadzenie do typologii stereotypowy. a nie takimi. Nie można przypisać określonym typom właści-wych im ról zawodowych i oczekiwać. jakimi sami się sobie jawią. że doświadczenia osób Tobie podobnych będą stanowiły dla Ciebie drogowskaz. że jeżeli zwrócimy baczną uwagę na sposób. a Ósemki doskonale funkcjonują w karuzeli biznesu. jeżeli określona Czwórka nie zna się na malarstwie. że klasyfikowanie ludzi nie sprawdza się w realnym życiu. . Typologię warto poznać nie po to. w jaki każdy z typów otwiera się ku miłości. że wybrana osoba nie ujawni mniej pożądanych cech przynależnych swojemu typowi. Możesz odkryć warunki. dla którego warto ją studiować. Zalecenie by wynająć Czwórkę (Tragicznego Romantyka) do pracy w galerii sztuki nie ma sensu. Trze-ba pamiętać. Dlaczego więc przywiązujemy taką wagę do typologii? Po co w ogóle bawić się w odkrywanie typów. gdyż ludzie są na tyle elastyczni i złożeni. rozniecić ma-giczny płomyk w związkach miłosnych i pomóc rodzinom w ponow-nym scaleniu się. Możemy wszakże założyć.

np. której można użyć do wykreślenia przebiegu dowolnego zdarzenia. Nie znamy żadnego przetłumaczonego mistycznego komentarza islamskiego. Gurdżijew starał się wpoić w swoich uczniów odczucie Enneagra-mu jako modelu odwiecznego ruchu. Na podłodze sali w Instytucie Harmonijnego Rozwoju Człowieka miał narysowaną dużą gwiazdę o dziewięciu wierzchołkach.3 Podobieństwo to jest ciekawe: Enneagram opisuje ten sam obszar co nauka Kabały. Ich zadaniem było ukazanie pewnych nieoczywistych cech procesu. tego. aby proces utrzymać na właściwym torze i uchronić przed zanikiem.Dane historyczne Słowo Enneagram pochodzi od dwóch greckich słów: ennea. . czego się uczyli. choć sys-tem Enneagramu przedstawia mistyczne założenie. Uczniowie Gurdżijewa wykorzystywali matematyczne właściwości Enneagramu. przekazywana 25 Helen Palmer . Enneagram to dziewięcioramienna gwiazda. że możliwe jest rozpoznanie momentów. przez jakie przechodzą poszczególne procesy pojawiające się i rozgrywające w świecie mate-rialnym. Uczniowie ustawiani byli w punktach ponumerowanych od jednego do dziewięciu wzdłuż wewnętrznych linii Jeden-Cztery-Dwa-Osiem-Pięć-Siedem i wykony-wali złożone ruchy obrazujące związki między punktami. mistrz duchowy o wielkim mag-netyzmie osobistym. a nawet posia-da kilka punktów z nim stycznych. Model Enneagramu wykorzystywali początkowo mistycy suficcy do wykreślenia procesów kosmologicznych i graficznego przedstawiania rozwoju ludzkiej świadomości. wyzwalanych przez taniec obrazujący związki pomiędzy poszcze-gólnymi punktami i liniami. Ćwiczenia te polegały na zbiorowych tańcach.4 Jako pierwszy w świecie zachodnim zainteresował się Enneagra-mem Georgij Iwanowicz Gurdżijew.Enneagram była za pomocą ćwiczeń ruchowych bez udziału słów. od punktu początkowego poprzez wszystkie stadia prze-biegu tego procesu w świecie materialnym. Uczniowie opisują rozwój świadomości cielesnej w miarę przesuwania uwagi z myślenia ku pełnemu zanu-rzeniu w ruch. by rozpoznać predyspozycje swoich uczniów do takich czy innych form ćwiczeń wewnętrznych. Nawiązywał do Enneagramu jako ustnego prze-kazu sufickiego i korzystał z niego. by dać im możliwość odczucia stadiów. Sporo napisano o pracy Gurdżijewa i wiele tam odniesień do systemu Enneagramu. W całości system ten jest wysoce rozwiniętą nauką sta-nowiącą odpowiednik kabalistycznego Drzewa Życia. że jego rytm można odczuć ciałem. wpisaną w okrąg. tak pomyśla-nych. brak jednak szczegółowego opisu sposobu. że ludzkość ewoluuje w kierunku wyższych form świadomości. Większość tego. (dziewięć) i grammos (punkty). gdy potrzebny jest „szok" lub nowa informaqa. choć prawdo-podobnie nie ma własnego zapisu historycznego. w jaki uży-wał tego diagramu do rozpoznawania ludzkiego potencjału lub z ja-kich informacji korzystał. Istnieją sprawozdania uczniów opisujących swoje doświadczanie wewnętrz-nych rytmów i naturalnych chwil odpoczynku i powrotu równowagi sił.

Jednak aluzje Gurdżijewa do tego systemu oraz jego odpowiedzi na bezpośrednie pytania doty-czące związku pomiędzy Enneagramem a typami osobowości wska-zują na to. by tak rzec. wie-rząc. wanych autoobserwacją i autopamięcią). że ludzie za jego czasów nie mieli odpowiedniego przygotowania do tego. mechanicznych czy też nawykowych wzorów postępowania oraz uporczywości. że poszczególne szkoły nie miały dostępu do wiedzy o dopasowywaniu dziewięciu typów osobowości do wy-kresu Enneagramu lub poziom diagnozy psychologicznej nie był spój-ny z sugestiami zawartymi w diagramach. Wewnętrzny obserwator W różnych tradycyjnych naukach autoobserwacją wymieniana jest jako podstawowa praktyka życia wewnętrznego. co należy odsu-nąć na bok w drodze ku wyższej świadomości. jak osiągnąć wyższe stany umysłu.6 26 Historia systemu i wprowadzenie do typologii Możliwe. Jeśli więc ćwiczyli pilnie. że nasza specyficzna osobowość to stosunkowo słabo rozwinięty aspekt pełni naszych możliwości. by prawidłowo rozpoznać swoje własne wzorce wewnętrzne. To.5 Szkoły te uznały takie podejście za słuszne prawdopodobnie dlatego. uznając je za prawidłową drogę ku życiu wewnętrznemu. Nauka Enneagramu od dawna zachowywana była w tajemnicy i i jeżeli teraz jest. to jedynie w postaci niekompletnej i teoretycznej. że uczniowie by ją po prostu odrzucili. Wychodząc z założenia. oczywiście. z której nikt nie byłby w sta-nie skorzystać bez instrukcji osoby wtajemniczonej. Polega ona na kierowaniu spojrzenia do wewnątrz i nabywaniu umiejętności uświa-damiania sobie myśli i „innych obiektów uwagi".7 Można ją uprawiać na kilka różnych sposobów. Nie próbowały więc wykorzystywać ich jako użytecznego źródła informacji o tym. Możność obserwacji i mówienia o własnych nawykach myślowych i uczuciowych z pozycji niezangażowanego. a szkoły kontynuujące jego system nauczania skłonne były raczej uważać problemy osobowościowe za coś. zgodnie z którą suficki system osobowości mógł być stosowany skutecznie tylko przez „osobę wtajemniczoną". nie dysponowali więc psycho-logicznym doświadczeniem przyjmowanym za oczywiste w naszych czasach. zdystansowanego obser- . z jaką pewne myśli się pojawiają. że unikał ujawniania swej wiedzy. Gurdżijew uważał widocznie. co trudno by było im samym pojąć na po-ziomie psychologicznym. że opierały się na regule nauczania bezpośredniego. szkoły te skupiały się na niewerbalnych ćwiczeniach ruchowych i ćwiczeniach koncentracyjnych Gurdżijewa (nazy-. sądząc. teoria nieświadomości Freuda dopiero zaczynała się przyjmować w ówczesnej Europie. czynili to w ślepym zaufaniu do mistrza. ale pierwszym etapem jest zawsze rozpoznanie własnych. dostępna dla wszystkich. że na ogół nie zdajemy sobie sprawy z własnych moty-wów i że nasze spostrzeżenia zniekształcone są przez mechanizmy obronne. Mimo że uczniowie ćwiczyli się w autoobserwacji. iż nauczy ich czegoś.Za życia Gurdżijewa nie było żadnego zapisu o Enneagramach osobowości. stanowiło dla ówczesnych studentów istotną nowość.

po czym wszyscy wznosili toast na cześć tego szczególnego typu idioty. nastąpi zapewne utrata wszelkiej obiektywności i ponowne przełączenie na sterowanie „automatyczne". Myśli „oddzielają się od nas". ponieważ część świadomości pozostaje na tyle niezaangażowana. by pomóc im rozpoznać ich własny charakter. Dwie najczęściej opisywane metody stosowane przez Gurdżijewa to „nadeptywanie na czyjeś ulubione odciski" i „wznoszenie toastów idiotom". by jego uczniowie byli w stanie uchwycić znaczenie własnego typu według Enneagramu. By móc rozpoznać własny typ osobowości. oderwanej świadomości rozpłynie się. Jeżeli nadal będziemy przyglądać się swoim myślom i uczuciom. Gdy uwaga przesu-wa się na pozycję wewnętrznego obserwatora. jakby z wielką satysfakcją i pełną gotowością. co kryło się w jego wnętrzu. z niezwykłą łatwością. że bez żadnego wysiłku z mej strony. Zgodnie ze swoim typem uczył poprzez oddziaływanie na najwraż-liwsze obszary charakteru ucznia i nacisk aż do uzyskania reakq'i obronnej. że jesteśmy w stanie obserwować ich przepływ. spokojnie i bez pośpiechu mogłem przyglądać się temu. gdy uwaga przesunie się z powrotem ku myślom.8 Toasty to inny sposób zaznajamiania uczniów z koncepcją typu. Gdy pojawia się nieza-27 Helen Palmer . W pewnym sensie sukces każdej psychoterapii polega na umiejęt-ności oderwania uwagi od nawyków i opisania ich z pozycji neutral-nego obserwatora. czyli Szefem. ponieważ tylko umiejąc rozpoznawać nawyki własnego serca i umysłu będziemy mogli rozpoznać siebie w relacjach ludzi do nas podobnych. myśli zaczynają spra-wiać wrażenie „tego. Niemniej jednak zro-bił bardzo wiele. Dzięki temu natychmiast. Gurdżijew był Ósemką według Enneagramu. nie są już „nami samymi". kto się ze mną zetknął. poczu-cie tej oddzielnej. kim jest naprawdę. Nowy gość proszony był o określenie kategorii. Oczywiście. zdejmował maskę przekazaną mu z wielką powagą przez tatę lub mamę. o czym myślę" a nie „mojego prawdziwego ja". trzeba umieć trafnie siebie postrzegać. do której najlepiej pasował. ich uporczywość stanie się nieco obca i drażniąca. W miarę przyrostu doświad-czenia zaczyna swoje prawdziwe „ja" utożsamiać z tym właśnie obserwatorem a nie z jakimiś konkretnymi myślami czy uczuciami.watora pozwala uczynić je mniej przymusowymi i mniej automatycz-nymi. Używa on tego słowa (idiota) w jego pierwotnym znaczeniu. Gurdżijew nie wierzył. Ludzie spożywający z Gurdżijewem posiłek musieli wypijać sporo alkoholu wznosząc toasty na cześć kolejnych kategorii ludzi. W trakde posiłku trzeba wznieść szereg 28 Historia systemu i wprowadzenie do typologii . Właściwie oznacza ono to samo co typ. człowiek może być bardziej obiektywny w określaniu tego. Tak bardzo dotykała każdego.Enneagram leżne obserwujące „ja". Dla mnie zasada działania na najbardziej wrażliwy odcisk okazała się zbawiennym odkryciem.

i przy stole pojawił się arogancki indyk paradujący przed samicą. by pracować sku-tecznie nad typami osobowości? Czy też. Styka się bardzo wieloma ludźmi i musi ich rozgryźć jak najszybciej. Ale jest inny. „Dlaczego spoglądasz na mnie jak jeden byk na drugiego?" zapytał kogoś innego. zademonstrował nam się jako szarżujący byk. To mają na myśli Arabowie. a mimo wszystko zachęcano ich do introspekcji w poszukiwaniu nieświadomych systemów obronnych. Uczniowie Gurdżijewa byli psychologicznie naiwni i nie znali takich pojęć. czy też psychologicznych mechanizmów obronnych. identyfi-kacja. zaprzeczanie i narkotyzowanie się. „Ty jesteś indorem. Dzisiaj bardziej rozpowszech-nione jest przeświadczenie. Mniej więcej w tym samym czasie. Tak 29 Helen Palmer . Czasem jednego wieczoru wznosi się nawet dwadzieścia pięć toastów.rzekł komuś pierwszego wieczoru . że „alkohol uwypukla człowieka w człowieku". sposobu trzymania głowy i kształtu ust. Był przekonany. co Gurdżijew nazwał buforami. dla którego wszyscy jego goście muszą pić . od Jedynki do Dzie-wiątki to w kolejności: reakcja upozorowana. on jest Rosjaninem. Czasem wymieniał tę cechę. Czy Gurdżijew nie posiadał wystarczających kwalifikacji psychologicznych. Czynią nas one ślepymi na siły działające wewnątrz naszej osobowości. Po chwili naszym oczom ukazało się o wiele większe zwierzę..toastów.9 W czasie toastów Gurdżijew często ukazywał cechy temperamen-tu spostrzeżone u jednego z idiotów. a Rosjanie zawsze piją dużo. nie chciało mu się tracić czasu na grzebanie w osobistych historiach i wolał od razu przejść do przekraczenia granic osobowości? Psychologiczne bufory Główną przeszkodą na drodze do rozpoznawania u siebie typu jest to. gdy mówią. izolacja. że*alkohol otwiera człowieka: to co udawało mu się wcześniej ukryć. teraz wychodzi na jaw.Enneagram więc próba uczenia ludzi obserwacji własnych buforów zamiast son-dować nieświadomość przy pomocy analityka. stanowiła radykalne podejście do życia wewnętrznego." . projekcja. racjonalizacja. cza-sem ją inscenizował. że polegamy na mechanizmach obron-nych dla utrzymania poczucia własnego „ja". Główne mechanizmy obronne odpowiadające typom Enneagramu. ale definicja typu charakteru nadal była niejasna. że ukrywamy negatywne cechy charakteru przed samym sobą za pomocą rozbudo-wanego systemu wewnętrznych buforów. .10 W ten sposób wywoływał śmiech." Kilka mistrzowskich ruchów głową. wyparcie. Zrozumcie. Dla kobiet stosuje się łagodniejsze kryterium: kieliszek na sześć toastów. introjekcja. a jeden kieliszek brandy czy wódki wystarcza na trzy toasty.. na podobieństwo naszych współczesnych nauczycieli życia wewnętrznego. daleko ważniejszy powód. jedno i drugie zagulgotanie. Freud tworzył swoją pionierską koncepcję nieświadomych mechanizmów obronnych.„Indorem udającym prawdziwego pawia. I dzięki zmianie wyrazu oczu. a czasem obrazę. gdy uczniowie Gurdżijewa uczyli się autoobserwacji. Wiecie.

emocji. słowach i czynach. widziany z per-spektywy naszego typu. kim naprawdę jesteśmy i jak dalece zniekształcony jest obraz świata. uczuciach. Tworzy je nie natura. kto chce stać się. Jest Ci trochę nieswojo z tą zaletą i to może oznaczać. prawdziwą istotą ludzką. by zwracali uwagę na swoje bufory. ale „bufory" chronią go przed wstrząsem powstającym przy konfrontacji wyklucza-jących się punktów widzenia. Zwracaj więc uwagę na wewnętrzne dysonanse. że popada w szaleń-stwo. ale jeszcze nie dostrzegłeś sprzeczności znajdującej się po jego przeciwnej strome. gdy jakiś temat jest dla Ciebie drażliwy. Uspieński. mechanizmów obronnych i dysonansu poznawczego w obrębie struktury własnego charakteru jest problemem zasadniczym dla każde-go. sympa-tiach. które zmniejszają wstrząs. redukują także tarcie w obrębie systemu.12 Rozpowszechnione jest dziś przekonanie. U człowieka występują takie same mechanizmy. Gdy jednak praca nad sobą zaczyna ujawniać niektóre sprzeczności w nas samych. Demaskowanie białych plam. które popycha ludzi ku roz-wojowi. Człowiek nie może co prawda usunąć sprzeczności. Gdyby ich nie było. przeżywałby stałe ich ścieranie się. Usypiają nas niejako i nie umiemy dostrzec. wstrząs byłby bardzo niebezpiecz-ny i nieprzyjemny. także wymieniał bufory jako sposób redukowania tarcia między niespójnymi częścia-mi naszego „ja". Być może przypisałeś sobie pewną zaletę i ta myśl leży po jednej stronie bufora. ponieważ mechanizmy obronne wymu-szają szczególne przesunięcia uwagi. Przyczyną ich powstania są liczne sprzeczności tkwiące w psychice . co leży po obu jego strofach. Bądź szczególnie czujny. ciągły niepokój. że zbliżasz się ku jakiemuś buforowi. że jesteśmy ślepi na znacz-ną część naszego podstawowego charakteru. w wypadku gwałtownego zetknięcia się dwóch wagonów.w opiniach. Osoby poszukujące powinny być wyjątkowo wrażliwe na działanie buforów. wobec których można reagować obronnie. Mówił uczniom. . jakim jest. słów. wskutek których postrzegamy rze-czywistość w sposób zniekształcony. że choć bufory czynią życie lżejszym. dopro-wadzą Cię bowiem do rozpoznania buforów. jak to nazywa Gurdżijew. Bufory łagodzą skutki takich zderzeń. że między nimi ulokowany jest bufor i za pomocą autoobserwacji powoli zaczynamy sobie uświadamiać. odniósłby wrażenie. ale mimo woli sam człowiek. wiemy. Zadanie jest podwójnie ważne dla kogoś. Gdyby człowiek miał doświadczać wszystkich istniejących w nim sprzeczności. Gdyby musiał wszystkie je odczuwać. czynią je nie-zauważalnymi." Gurdżijew powiada dalej. kto pragnie prowadzić psychologicznie dojrzałe życie. gdyż jest całkiem nieświadomy istnienia w sobie niespójności i akceptuje siebie w pełni takim. które rozpoznać mogą skupiając się na tych aspektach życia. 30 Historia systemu i wprowadzenie do typologii Człowiek o bardzo silnych buforach nie widzi powodu usprawiedliwia-nia się. autor wypowiadający się często na temat rozwoju wewnętrznego z perspektywy gurdżijewowskiej.Wiemy czym są bufory przy wagonach kolejowych: to te urządzenia.

z jakim przyszliśmy na świat (w przeciwieństwie do tego. niczym więcej. wyrosłego z zaufania do otoczenia i innych ludzi. Niczego nie spostrzegamy jasno ani obiektywnie. lecz zawsze poprzez pośredniczącą mgłę naszych sympatii i antypatii.Enneagram Osobowość nabyta Termin osobowość znaczy w języku potocznym tyle co „ja". Na ogół głoszą także. Jako dorośli świadomi jes-teśmy posiadania jakiegoś nieszkodliwego. iż w procesie rozwoju osobowość przeciwstawia się esencji.14 Przeświadczenie. że posiadamy podstawową naturę („esencję"). zanim zdamy so-bie sprawę. że nasze ciała działają. jest podstawową ideą psy-chologii religijnej. potenq'ał. sposoby stabilizowania energii fizycznej i uwagi wewnętrznej. której nabywamy w ciągu życia. co „nasze własne". obsesyj i idiosynkrazyj. W ter-minologii duchowej osobowość nazywana jest także czasem ego. Założenie.15 Przekazane nam przez historię metody oferują różne. Każda z tych metod może doprowadzić do doświadczenia jakiegoś . a następnie ją unieszkodliwić. W chwilach takich wiemy. jakościowo różną od osobowości nabytej. Zniekształcające okulary osobowoś-ci powodują. emocjami czy instynktami. co chcemy powiedzieć. nie zniekształconego przez nasz system obronny. nasze własne idee. ale takim jakim nam się jawi. co chcemy zrobić lub nagle słyszymy wypowiadane przez siebie prawdy. jeżeli nie potrafimy uwolnić się od tego balastu? Jak możemy zdobyć dodatkową wiedzę (szczególnie ten rodzaj wiedzy. jakimi są. w których przekazywano strategie po-zwalające osiągnąć wyższy ludzki potencjał zgodnie przyjmują takie założenie. nie wiadomo skąd. Gdy docieramy do naszej esencji.13 31 Helen Palmer . Esenq'ą nazywano to. zanim uświadomimy sobie. podobni jesteśmy do małych dzieci: nie ma konfliktu pomiędzy naszymi myślami. ponieważ od czasu do czasu uzyskujemy poczucie jed-ności ze środowiskiem. intuicyjnie poznając lub działając w sposób 32 Historia systemu i wprowadzenie do typologii wysoce skuteczny. że widzimy wszystko nie takim jakim jest. jeżeli najpierw nie pozbędziemy się osobowości? Tak zwana intuicja człowieka opano-wanego przez osobowość jest jedynie przejawem jego przesądów i skrzywień. co nabyte poprzez wychowanie). iż nasza zdolność wchodzenia w intuicyjne relacje ze światem wypływa z podstawowej.Był jeszcze inny powód. cza-sem osobowością fałszywą. Działamy prawidłowo i bez wahania dla zachowania dobrego samo-poczucia. że będziemy umieli dostrzec sprawy i ludzi takimi. nieświadomego potenq'ału. który czerpie się z intuicji lub bezpośredniego oglądu. jest nie do udo-wodnienia. małostkowości i uprzedzeń. Jednakże tradycje. nie zaś z intelektu). dla którego należało najpierw zobaczyć osobo-wość. Oba te terminy zwracają uwagę na uczy-nione przez Gurdżijewa rozróżnienie między naszą podstawową naturą a osobowością. Skąd mamy czerpać nadzieję. własne przekonania. wrodzonej natury.

Motorem tych poszukiwań jest głód czegoś więcej niż to. Zdolność uświadamiania sobie. To tak. dlatego że musimy przetrwać w świecie fizycznym. Często znajduje wyraz w wyliczaniu poszczególnych aspektów esenq'i ludzkiej: „Chcę się nauczyć kochać innych". co zwykle życie przynosi. że zapomniałem co robię" a „Obserwowałem. więc zgłaszamy się na terapię. osobowość kształtuje się po to.to wypowiedzi świadczące o tym. by osłaniać ją i bronić przed zranieniem. że uczucie złości wyparło zdolność obserwacji. gdy narzekamy. gdy nasze życie przebiega tak mechanicznie. Oznaczać to może pragnienie rozbudzenia związku z tym. że mamy poczucie alienacji od samego siebie. iż działamy nawykowo także do-wodzi istnienia wewnętrznego obserwatora. a strata ta pomagała nam następnie skoncentrować się na poszukiwaniach. nato-miast drugie świadczy o zachowaniu tej zdolności. Osobowość kształtuje się. Dziewięcioramienna gwiazda Enneagramu sugeruje. co własne.aspektu pod-stawowego związku z otoczeniem i z innymi ludźmi.Enneagram wskazuje na to. Z punktu widzenia teorii psychologicznych uwzględniających pojęcie esencji. cierpimy więc uczymy się medytacji. Jeżeli na przykład stale się boisz. Zwróć uwagę na różnicę między sformułowaniem „Życie jest nudne" a „Jestem znudzony sobą". Pierwsze sformułowanie 33 Helen Palmer . jak narasta we mnie wściekłość na nią". Odczuwamy brak podstawowego składnika naszej natury zawsze wtedy. Rodzi się sprzeczność pomiędzy podstawowym zaufa-niem dziecka wobec środowiska a życiem w rodzinie. Wobec tego głównym motywem Twojego życia będzie poszuki-wanie odwagi. której należy okazać posłuszeństwo. Dążenie do uzupełnienia brakującego ogniwa pomaga nam zebrać siły i dynamizuje nasze życie. że wypierają świadomość „ja". że przeszliśmy na „sterowanie automatycz-ne". Gdy zagrożony jest jakiś aspekt pełnego otwartości związku dziecka z . Doświadczenia dotykające esencji mają charakter totalny w tym sensie. Czujemy się znerwicowani. „Chcę się uniezależnić" lub „Chcę zdobyć się na odwagę działania". że mechaniczne postępowanie zagradza nam drogę do tego. Poszukujesz określonego as-pektu swojego podstawowego bytu. że istnieje dziewięć głównych aspektów podstawowego bytu i że do każdego z nich można dojść w nieco inny sposób. dlatego że cierpisz z powodu je-go braku. „Chcę zacząć życie od nowa" . cierpisz z powodu utraty podstawowego dziecinnego zaufania do środowiska i do innych lu-dzi. więc w pewnym sensie porzucamy naszą dorosłą osobowość i wracamy do stanu umysłu dziecka. „Mam serdecznie dość swoich nawyków". Dążenie takie jest jakościowo różne od pragnienia powrotu do bezpieczeństwa okresu dziecięcego czy nawet pragnienia miłości ze strony partnera. Taka sama różnica akcentu występuje między określeniem „Byłem tak wściekły. jakby pewien aspekt naszej osoby uległ uszkodze-niu we wczesnym okresie życia. co jest po-tencjalnie nasze własne. Przeżycie alienacji „od samego siebie" idzie często w parze z prag-nieniem „odnalezienia siebie" czy odkrycia „swojego prawdziwego ja". Tracimy wtedy poczucie „naszych osobistych myśli" czy „naszych jednostkowych uczuć".

Psychologia Zachodu nie przypisuje wszakże tej wczes-nej.l czucie odrębności. przez co każdy z nas jest absolutnie unikalny. „gdy byłam szczęśliwa". gdy niemowlę wchodzi w relację z matką i z otoczeniem w sposób wysoce zmysłowy i niezróżnicowany. straciliśmy zarazem to co nasze i skazani jesteśmy na kontakt wyłącznie ze światem fizycznym. „gdy niczego się nie bałem" czy „gdy byłam otwarta na miłość". ani nie podkreśla wagi ponownego połączenia z tymi pier-wotnymi spostrzeżeniami. który oczywiście nie da się pogodzić z życiem we wrażliwym i nieobronnym współbrzmieniu ze środowiskiem i z innymi ludźmi.16 Cecha główna . Kształtuje więc bariery. W miarę wzrastania muszą wytworzyć w sobie po. Z cza-sem uwaga nasza zawęża się do przyswojonych sfer problemowych. kim byłeś zanim byłeś.otoczeniem. 34 Historia systemu i wprowadzenie do typologii Wraz z tym przesunięciem punktu ciężkości nasze pierwotne powią-zanie ze środowiskiem i z innymi ludźmi ulega zapomnieniu i relego-wane zostaje do sfery nieświadomej. Dojrzewamy nabywając dziwnej kombinacji talentów.| mów obronnych. a nie „to kim jestem" . czym się stałeś". by chronić zagro-żony aspekt esenqi. przystosowane do stresu życia rodzinnego. Utraciwszy wewnętrzną więź z esencją.wtedy budzi się pragnienie „odnalezienia prawdzi-wego ja". Uczenie się na nowo nawiązywania kontaktu ze środowiskiem i z innymi ludźmi jest rzeczywiście „powrotem do domu". Mówi ono o „stawaniu się tym. Jako dorośli nadal zachowujemy jednak pewną więź ze wspomnieniem naszej esencji. Jest pewne powiedzenie sufickie określające pokrewieństwo mię-dzy osobowością a esencją. Małe dzieci nie od. Przypominamy ją sobie mó-wiąc np. musi się ono bro-nić przed dalszą krzywdą. własne „ja". Wiemy ponadto. różniają siebie od innych. Jest to zbiór idei i przekonań nabytych w drodze naśladowania rodziców. Pierwotne powiązanie zastępowane jest przez to. co tradycja du-chowa nazywa fałszywą osobowością. że te pierwotne spostrzeżenia nadal istnieją w naszej nieświadomości. przy zachowaniu pamięci i zrozumienia tego. Gdy jednak lęki i pragnienia naszej nabytej osobowości zaczynają słabnąć. Można to określić jako utratę podstawowej więzi czy też utratę stanu łaski. gdzie zadowolenie przychodzi i odchodzi i gdzie rzadko kiedy czuje-my się całkiem bezpieczni i spokojni. niezróżnicowanej więzi żadnych szczególnych atrybutów świa-domości. Stykamy się z nimi. Talenty i umiejętności wieku dorosłego mogą stać się wehikułem pozwalającym wykorzystać podstawowe zdolności dla wspólnego dobra. redukowania strat i uczenia się pozorów. nie mają własnych granic ani mechaniz. Jest to jak nawoływanie do powrotu do domu. Aby dawać sobie radę musimy stworzyć skuteczny system granic i obron. zaintere-sowań i obron. gdy jesteśmy w stanie je odczuwać jako „to co robię". gdy „przechodzimy samych siebie" lub w chwilach szcze-gólnie nasilonych potrzeb. a droga ta wymaga integracji dojrzałej osobowości i zdolności doświadczania różnych aspektów własnej esencji wedle woli. Psychologia rozwojowa definiuje podstawową więź jako ten okres życia..

że w ogóle go nie ma. Uwzględniano przy tym fakt. że Twoją typową cechą jest branie na siebie zbyt licznych obowiązków. Nikt nie mógł powstrzymać się od śmiechu. Gurdżijew twierdził. Jeżeli jesteś Dziewiątką. będziesz wiedział. „Rozumiesz.leń).. wymienił jednego z nas). jak bardzo typ zawęża nasze opcje i jak ograniczony daje nam 35 Helen Palmer . „Jego cechą główną jest to." . to fakt." Komuś innemu z naszej grupy powiedział. choćby nie wiem jak była ukrywana. że spostrzegamy peł-nię rzeczywistości w bardzo zredukowany sposób. Gdy nauczysz się dostrzegać moment. a większość na-szych decyzji i zainteresowań opiera się raczej na bardzo rozbudowa-nych nawykach niż na prawdziwej swobodzie wyboru. będzie Ci stale przypominał.Dowiadując się. nie zauważam Ciebie. przez co nie.natychmiast odparł tamten z ożywieniem. Ale jeżeli jesteś taki. że nie skupiasz się na własnych.Enneagram punkt widzenia. to powinieneś przede wszystkim skupić się na celach zasadniczych i wyborze właściwej linii działania. by omi-36 Historia systemu i zaprowadzenie do typologii . by dać do zrozumienia. że jego cechą główną jest to. że każdy typ zorganizowany jest wokół głównej cechy charakteru. że zawsze jesteś taki. Dla Dziewiątek lenistwo stało się obroną przed bólem związanym z koniecznością za-jęcia własnego stanowiska. Chodziło o to. Zdumieniem napawać może. podstawowych potrzebach. że nigdy nie ma go w domu.„Nie znaczy to. Ludzie postronni dojrzą cechę główną człowieka. to w ogóle nie istniejesz. Weźmy na przykład X-a (G. iż problemy określonego typu to potencjami sprzymierzeńcy w wysiłkach odzyskiwania esencji. możesz się zająć najważniejsą sprawą w Twoim życiu (Dziewiątka . ale ich określenia są często bardzo dobre. kiedy masz wy-cofać uwagę z celu wtórnego i wrócić do priorytetowych. do jakiego typu należymy możemy przeżyć wstrząs. Oczywiście nie zawsze potrafią ją zdefiniować..17 W rozmaitych szkołach ezoterycznych problem typu ujawniano powoli i ostrożnie. w którym ten na-wyk zaczyna brać nad Tobą górę. Przekonane są bowiem. by mieć zawsze w zanadrzu wiele różnych możliwości." Jeszcze innemu powiedział. że ich pozycja i tak zostanie zlekceważona. „Aleja nigdy się nie sprzeczam" . jak w tej chwili. iż dajesz się wciągnąć ponad mia-rę w zajęcia wtórne i że bardzo Ci ciężko komuś odmówić. że nie jes-teśmy wolni na tyle. Nie chcesz.powiedział . Wraz z tym odkryciem przychodzi bowiem świadomość tego. Jeżeli według Enneagramu jesteś Siódemką żyjesz tak. że jego główna cecha polega na tym.. że ze wszystkimi na każdy temat się sprzecza. na ile jest to możliwe. bardzo trafne. Jeśli na przykład zauważysz.

gdy utraciliśmy pierwotną więź z naszą esen-cją . gdzie kula nigdy 37 Helen Palmer . Jej odkrycie poszerza naszą świadomość. rodzi się z jednego lub kilku grzechów głównych. Można ją człowiekowi pokazać. studiować. Ulgę może Ci przynieść nabycie umiejętności skupiania się na jednej tylko rzeczy na raz. Pojęcie wyższej świadomości oka-że się atrakcyjne. ale uwagę naszą pochłaniać będą sprawy wzmacniające nasz wąski punkt widzenia. Podobnie jak w grze w kręgle. ale powie „To absurd. skakanie z jednego na drugie bę-dzie Twoim wewnętrznym nauczycielem.gdy byli świadomi swej cechy głównej. stanowiącej oś.dominującej słabości. Im bardziej będziesz próbował skupić uwagę. Źródłem cechy głównej jest zawsze ten sam motyw. Często przyjaciołom łatwiej jest dostrzec cechy naszego temperamentu niż nam samym.19 Namiętności Enneagram opisuje dziewięć głównych cech życia emocjonalnego.18 Wszyscy mamy trudności w obserwowaniu niuansów działania naszej osobowości. Wtedy pojawią się Twoi sprzymierzeńcy: potok wspaniałych po-mysłów.nie będziesz wiedział. że nie sposób jej zaprzeczyć. będące kluczem do wewnętrznego życia jednostki. tym bardziej będą Cię kusić Twoje myśli i plany. skupiając uwagę na jed-nym purtkcie. Jeśli jesteś Siódemką.gdy o niej zapominali. Odpowiadają one siedmiu grzechom głównym chrześcijaństwa. że nie masz ograniczeń i że codziennie masz wol-ny wybór. Dopóki zajmują nas problemy charakterystyczne dla naszego typu. która także odchyla nas od prostej. Iluzja ta trwać będzie dopóki nie przyjmiesz stałego zobo-wiązania lub też nie spróbujesz medytować.Enneagram nie biegnie prosto. Znam ludzi. który nadaje także kierunek całemu życiu. Można ją odkryć stając się bardziej uważnym.żarłoczność). jakby nigdy jej nie byli nazwali. z do-daniem oszustwa i strachu w punktach Trzecim i Szóstym. Najczęściej z chciwości i pychy. Czasem zaś zdawali się mieć dwie twarze: jedną . Cecha główna. wszystko tylko nie to!" Czasem cecha główna jest tak wyraźna. Gdy uwaga Twoja przenosi się z tematu na temat.nęły Cię jakieś podniecające przygody (punkt Siódmy . Bardzo ważne jest na pewnym etapie studiowania samego siebie odna-lezienie swojej cechy głównej . Gdy cechę Twoją nazwą inni . Może-my swobodnie podróżować. którzy nazywali swą cechę główną wiele razy. gdy stwierdzisz. potem gdzieś im umykała. Jeżeli jesteś Siódemką. możemy swobodnie wybierać zawód lub styl ubierania się. ludzie Zachodu. drugą . Pamiętali o niej przez jakiś czas. wspinać się po szczeblach kariery. lecz dzięki buforom znów można o niej zapomnieć. szczególnie niechętnie przyjmujemy. Dopóki sam nie doświadczysz . że nie potrafisz kontrolować włas-nego umysłu. dobrze Ci zrobi przywołanie jej do porządku. że na-sza osobowość może być ograniczeniem dla naszej wolności. Te emocjo-nalne nawyki powstały. My. przyjmowanie wielu opcji stwarza Ci pozory.zapomnisz. Nierzadko cechę uwydatnia przezwisko. wokół której wszystko się obraca. Ty sam musisz się do tego zbliżyć.

Uwaga. Zdolność auto-obserwacji zmniejsza się i nie potrafimy przejść do innych spraw. Nasze neurotyczne skrzywienie uwagi możemy wtedy wyko-rzystać jako sprzymierzeńca. Jeśli dziecko rozwija się prawidłowo. Nie dostrzegamy całej reszty. szukałabym pretekstu do opuszczenia . Zatracamy podstawową dzie-cięcą zdolność reagowania na świat takim. Ctwtes Tart. Jest także oso-bistym nauczycielem. namiętności te ujawniają się jedynie w postaci tendencji. NAMIĘTNOŚCI IX LENISTWO NIECZYSTOŚĆ VIII UPYCHA STRACH VI CHCIWOŚĆ V IYZAZDROŚĆ Zrozdziału Johna Lilly i Josepha Harfa. Cecha główna jest neurotycznym nawykiem nabytym w dzieciństwie. co tracimy. czynnikiem przypominającym. że poprzez nazwanie swojej cechy głównej na-uczymy się obserwować przejawy owładnięcia naszego życia przez nawyk. Red. zmusza nas więc do uświadamiania sobie. stale obecnym w naszym życiu wewnętrznym. Można je też nazwać namiętnościami cienia emocjonalnego. Gdybyśmy weszli do pokoju pełnego nieznajomych. 1975. Jeśli zaś ja nawykowo się boję.i stanęliśmy twarzą w twarz z rzeczywistością. uwaga zanurza się w problemach charakterystycznych dla naszego typu. Transpersonal Psychologies. wypływającymi z po-trzeby radzenia sobie z życiem rodzinnym w okresie dzieciństwa. 1983 38 Historia systemu i uprowadzenie do typologii Nadzieja w tym. Widzimy to. przedruk Psychological Processes. Harper & Rów. Jego obecność jest źródłem cierpień. by przetrwać. w sposób nawykowy. co musimy zobaczyć.. jakim jest naprawdę i za-czynamy reagować wybiórczo na informaq'e podtrzymujące nasz ob-raz świata. intuicja i typ Uwaga i typ Gdy ukształtuje się osobowość. 39 2. szukałbyś aprobaty. Jeżeli jednak sytuacja psychologiczna jest trudna. być może Ty. jeden z ukrytych problemów staje się obsesją. The Ar/ca Training. Inc.

jak jest ona zorganizowana wtedy. jeśli chce-my nauczyć się odrywać uwagę od naszych nawyków. z których wielu medytowało intensywnie przez długie lata. że żadne z nas nie dostrzega całego 360-stopnio-wego spektrum możliwości. które są ważne z punktu widzenia naszego typu.Ty w poszukiwaniu atenq'i i aprobaty. Osoby niedoświadczone w autoobserwacji odpowiedzą mniej więcej tak: „Czuję do kogoś pociąg i mam ochotę flirtować" . dlaczego na tyle nam zależy na nazywaniu tego. Obserwuj. dokąd wędruje Twoja uwaga. by udowodnić. Chciałam po-40 Uwaga. Żad-ne z nas jednak nie dotykałoby swojej esencji. a na tych samych twarzach nie zna-nych nam osób dostrzegliśmy całkiem różne emocje. Nic dziwnego. że ludzie wyćwiczeni w autoobserwacji. że aż zapominamy sku-piać się na tym. Opowiadają o prob-lemach. jak koncentrują się na tym. gdy wychwytuje-my informację interesującą dla naszego typu. ja bowiem zajęta byłabym czym innym. Ta książka pełna jest opisów samych siebie. powinni umieć nam opowiedzieć o tym. które pasują do naszego punktu widzenia. co dla Ciebie jest ważne dla utrzymania po-czucia bezpieczeństwa. co nie zwraca naszej uwagi i skłonni skupiać się na tych tylko informacjach. Musiałbyś mi specjalnie pokazać to. intuicja i typ nownie podkreślić. W notesach mielibyśmy od-mienne zestawy telefonów. co się z nimi dzieje. ponieważ obojętni jesteśmy na to. gdy się boją. Pod koniec wieczoru mielibyśmy za sobą rozmowy z całkiem różnymi ludźmi.moglibyśmy za-pytać Dwójki. które skupiają ich uwagę. którą osiągamy w chwilach szczytowych doświadczeń naszego życia. że z tych samych rozmów wyciągnęliśmy różne wnioski. gdyż uwaga nasza zawężona byłaby do wyłapywania tych infor-macji. ale nie sposobów poszukiwania pod-trzymujących je informacji. ale także o tym. Przebiegałyby one zupełnie ina-czej. Pozostańmy przy tym przykładzie. Daleka byłaby nam pozycja zewnętrznego obserwatora. czy oddaliłeś się? Zwróć uwagę na przedmiot swojej koncentracji. Jeżeli pójdziemy razem na przyjęcie . Nie spostrzegamy tej samej rzeczywis-tości. co steruje ich życiem. Nie umielibyś-my dostrzec zdarzeń tak. Aby rozszerzyć porównanie typów (punktów) .tego miejsca. Terminy „obserwacja" i „uwaga" stale pojawiają się w języku osoby medytującej.równie dobrze moglibyśmy pójść na przyjęciach na dwu różnych planetach. Przesadziłam nieco po to. dokonywanych przez uważnych autoobserwatorów. jak skupiają się na problemach zawiadujących ich umysłami. okazałoby się.2 Świadomi jesteśmy problemów. łatwo zauważać różnice pomiędzy obiektami umysło-wymi i emocjonalnymi przepływającymi przez przestrzeń wewnętrz-ną. Takie relacje są dla nas cenne. że Ty i ja prawdopobnie zwracamy uwagę na różne aspekty identycznej sytuacji. Mnie natomiast bardzo interesuje to. gdy poszukują czyjejś aprobaty.szukającej miłości i aprobaty Dwójki (duma) i lękliwej Szóstki (strach) . co skupia naszą uwagę.* Gdy rozwinie się już stabilny obserwator wewnętrzny. jak one obiektywnie w tym pokoju przebie-gają. Pełni byśmy byli myśli i uczuć charakterystycznych dla naszych typów. które nas nurtują. ja zmuszona prze-zwyciężyć strach . Łatwo wymienić problemy charakterystyczne dla poszczególnych typów. Gdybyśmy się później zdecydowali na konfrontację doświadczeń. Różnie byśmy się zaprezentowali. Czego jesteś świadomy? Czy jesteś obecny. a Szóstki. by podzie-lić się z nami opowieściami o nawykach swych serc i głównych przedmiotach zainteresowania swych umysłów. co się dzieje. czy też ta. Byli oni na tyle hojni.

gdyż wyobraża-łam sobie. Od-ruchowo skręciłam w przeciwną stronę. Mogą nie umieć wska-zać nam. chyba że byłam czymś zdenerwowana. by trzymać się z dala od wyobrażeń. lecz prowadziłeś kiedyś samochód nadmorską autostradą numer 101 w Kalifornii. widziała skały. przeistaczała się w istotę wstrętną. Było to tak silne. że upadek ten wydawał jej się bardzo realny: czu-ła. nie zdadzą sobie sprawy z charakterystycznych dla siebie sposobów wyławiania odpowiednich sygnałów ani nie będą potrafiły opisać. a mimo 41 Helen Palmer . Przestawała być sobą. Historia skoń-czyła się tym. Jeżeli Dwójki czy Szóstki nie potrafią zaobserwować wewnę-trznych przesunięć uwagi. jak pokierować ich uwagą tak. Pracowałam w Los Angeles. Jeżeli nawet nie jesteś z natury lękliwy. Wciąż zmuszona byłam przystawać i brać się w garść. Przytaczamy poniżej typową relację Szóstki. Lepiej się więc czułam w roli kierowcy. przekonana była. że spadłam w przepaść. że robiło mi się niedobrze. charakterystyczne dla ich sposobu widzenia świata. Ta Szóstka znalazła się w szponach umysłowej projekcji. Gdy zaczynała pić 42 Uwaga. Nie dlatego jednak. jak adaptują się do sytuacji. intukja i typ . bo wciąż miałam przed oczyma wizję. że spadam. by mogły pełniej wejść w świat zewnętrzny. zrozumiesz opisany tu stan ducha. Osoby doświadczone w autoobserwacji lepiej opisują kierunki koncentracji uwagi. a mąż robił dyplom na Politechnice Kalifor-nijskiej. Usiłowa-ła uchronić się przed upadkiem rozgrywającym się jedynie w jej umy-śle. dopóki mąż nie skończył studiów. Mówiła potem. Ta sama kobieta opowiadała o swoim dzieciństwie: Matka mnie przerażała. Miała wobec mnie złe zamiary. jak wpada w przepaść.Enneagram to mogą nie umieć opisać własnej wrażliwości. że próba ratunku się nie powiedzie. Pewnej niedzieli naprawdę nie miałam ochoty jechać do Los Angeles. a gdy skręcała kierownicą. ale dlatego. Gdy wyszła ze szpitala ponownie siadła za kierownicą.czy „Staję się roztrzęsiona i mam ochotę uciec". że wylądowałam w szpitalu. Wtedy musiałam naprawdę się skupić na jeździe. Te same Dwójki i Szóstki mogą być prawdziwymi ekspertami w rozpoznawa-niu minimalnych sygnałów potencjalnej miłości czy krzywdy. Dawałam sobie radę i nie miałam z tym żadnych problemów. Jeżeli to mąż siedział za kierownicą nie mogłam w żaden sposób patrzeć przez okno po stronie przepaści. że cały ten incydent trwał zaledwie kilka sekund. gdy tydzień źle mi poszedł. Kilka razy w tygodniu przejeżdżałam autostradą numer 101. że spadam w przepaść i rozbijam się o skały. Zdawała sobie także sprawę z tego. Teraz stero-wała swą uwagą tak. że wydawało mi się. Nadużywała alkoholu i potrafiła się radykalnie zmienić w ciągu kwadransa. przejechałam przeciwległy pas ruchu i uderzyłam w stok. Potem bez kłopotów jeździła autostradą 101. że wpadamy w poślizg lub nie mieścimy się w zakręcie.

Jako dziecko uciekała w swe wizje. Ta Szóstka doświadczyła błogosławieństwa i udręki wyobraźni wzmocnionej przez trwające całe życie. a dziewczynkę przerażała perspekty-wa upokorzenia lub bicia. Nie mogłam jej tego powiedzieć. A gdy piła. Błogo-sławieństwem jest to. Było to dziwaczne. Nauczyła się ufać im i używała tych „innych twarzy" )ako źródła informacji dającej emocjonalne wsparcie. gdy skręciła kierownicą.Enneagram jadółka była naprawdę szczęśliwa. ale ta druga pochmurniała. Poszłyśmy do meksykańskiej restauracji.zapłakana i poorana bruzdami smutku. niczego z tej „innej twarzy" wyczytywać. by w ciągu jednej chwili zastąpić obiektywną rzeczywistość. codzienne ćwiczenie. Była wtedy w takim samym stanie umysłu jak wtedy gdy samochód „spadał" lub pojawiały się „odmienione twarze" matki. czy nie ukryła gdzieś butel-ki. Gdy zadzwoniła. gdy zaczęła pić. była w wyśmienitym nastroju i postanowiłyśmy umówić się.zawsze nurtowało mnie pytanie: Czy przekroczy tę granicę? Jak bardzo źle to się skończy? Obserwowałam ją cały czas. przez co mylnie zinterpretowała sytuację. Jej prawdziwa twarz nadal mówiła. gdy mówiła. Z drugiej strony faktem jest. że projekcja działała przy próbach odczytywania zwyczajów matki-alkohohczki. by uczcić to wydarzenie. Moja bliska przyjaciółka zaszła w ciążę po kilku latach starań. Nagle zesztywniała i zobaczyłam w niej zdeterminowanie. Intuicja a typ Ta sama Szóstka podzieliła się z nami także doświadczeniem jasnowidzenia. Moja przy-43 Helen Palmer . Patrzyłam na nią. ale na jei twarz nałożyła mi się inna . Zgodziła się także. co dziać się będzie z jej twarzą. gdy sytuacja była dramatycz-na. podjąć drugą próbę (to symbolizowały zesztywniałe szczęki) i za drugim razem miało się udać. ale wiedziałam. by zastąpić myślenie. Spoglądałam na nią i starałam się odpowiedzieć na pytanie: Czy ma spokojną twarz? Czy zacznie na mnie wrzeszczeć? Czy jej twarz przybiera już wygląd groteskowy? Czy zasypia? Wyobrażałam sobie jej różne oblicza z okresu. Planowałam pozostanie albo ucieczkę w zależności od tego. ze )e) wyobraźnia działa na tyle silnie. W ciągu paru sekund znałam całą prawdę. co zobaczyła. potem uspokoiła się i znikła. Uległa projekcji. Udręką to. . jaka będzie później. że ma potencjalny dostęp do bogatego i pełnego szczegółów świata wewnętrznego doświadczenia. obserwowałam jej twarz i zastanawiałam się. Nagle uka-zała mi się jej „inna twarz". Gdy ją ujrzałam. że strad to dziecko. promieniała. Wtedy jej wyobrażenia rzutowane były na zewnątrz. Ale w tamtej sytuacji nie chciałam przecież nic wiedzieć. Działała w oparciu o to. aby sprawdzić. Więk-szość obserwacji zapewne opierała się na znanych sygnałach fizycz-nych wysyłanych przez matkę. Moja przyjadółka miała poronić. że były one na tyle silne.

że wydarzenia ujawnione przez drugą twarz przyjaciółki roze-grały się w ciągu kilkunastu następnych miesięcy. z twarzy przy-jaciółki. bo najbardziej precyzyjny ję-zyk nie zapewni tego. może być zarówno przeszkodą. Do-dała. Dla naszych celów ważne jest więc jedynie podkreślenie. Opisana Szóstka wiele by skorzystała. że sposób. Bez podstawowego treningu uwagi ma-my tendenq'ę do nadmiernego skupiania się na sferze myśli. Szóstka z przyzwyczajenia wyobra-ża sobie najgorsze i nie wie. Postępuje zgodnie z nawykami. na szosie . Uwaga. Ta Szóstka jest bezkonkurencyjna w przewidywaniu najgorszego. Ale czy Szóstka ta umiałaby dokonać precyzyjnego rozróżnienia pomiędzy fantazjami a trafnymi intuicyjnymi wizjami. Książka ta poświęcona jest problemom cha-rakterystycznym dla różnych typów ludzi. Ćwiczenie uwagi Intuiq'ę najlepiej można określić jako efekt uboczny odcięcia się od nawykowych myśli i uczuć. ale przewidywanie naj-lepszych rozwiązań wydawałoby jej się fikcją. że zapomina wyobrażać sobie to co najlepsze. które pasowały do jej dziecięcych potrzeb bezpieczeństwa. a więc wyobrażanie sobie tego.mogłaby odkryć. że wyspecjalizowała się w pewnym szczególnym rodzaju intuicji. Niestety nasz nawykowy sposób kierowania uwagą służy nieświadomemu utrzymywaniu nas w kontakcie z informacjami podtrzy-mującymi neurotyczne problemy. To dziwne. jak i zakamuflowanym dobrodziejstwem. Dużo by jej dało. gdyby te dwa rodzaje doświadczenia były ściśle ze sobą splecione? Czy umiałaby nauczyć się wytwarzania trafnych intuicyjnych wizji w sposób dowolny? By moc wykorzystać w praktyce swój umysłowy nawyk. Takiego właśnie przesunięcia uwagi dokonała. we wspierającym otoczeniu. w związ-ku z czym nie mamy autentycznego dostępu do innych równocześnie obecnych wrażeń. Praktykować należy pod kierunkiem doświadczonego nauczyciela. gdyby na-uczyła się rozpoznawać moment. co najlepsze odrzucone zostałoby jako dziecinna fantazja.Szóstka ta opisała następnie swoje reakq'e emocjonalne. by uzyskać dostęp do od-miennego stanu umysłu. Nie da się w tym przypadku korzystać z książki. co jest potrzebne. co miało się wydarzyć w przyszłości.w samochodzie. co najgorsze stanowiło kiedyś probierz rzeczywistości. Wyobrażanie sobie te-go. .miast pozwolić wyobraźni zawładnąć sobą. intuicja i typ Opis nawet najbardziej podstawowych praktyk wewnętrznych nie wchodzi w zakres tej książki. zanim wyobrażenia staną się zbyt rzeczywiste. Powiedziała też. w którym nawyk oddawania się wyobrażeniom na temat najgorszych możliwych rozwiązań bierze nad nią górę. gdy ujrza-ła to. gdy potrafiła utrzymać się w realnym świecie . które leżą u pod-łoża jej strategii obronnej . Takie wyższe umiejętności różnicowania istnieją w prakty-kach mistycznych. musiała-by nauczyć się odróżniać myśli i subiektywnie rzutowane fantazje od trafnych intuicyjnych informacji. że epizod ten wydał jej się wtedy czymś całkiem naturalnym i znajomym. odczytywanych np. Początkiem jest zawsze wzmocnienie wewnętrz-nego obserwatora. gdyby umiała skierować uwagę na inne tory. w jaki każdy z typów sku-pia uwagę na swych dominujących problemach. Gdyby nauczyła się odtwarzania przesunięć uwagi.

mają szansę uświadomienia sobie swojego intuicyjnego stylu. wychwytu-jące prawdziwe intencje innych ludzi. jak i pomagała im w życiu. a ja musiałem dotrzeć do prawdy" lub „Czułam jak dostosowuję się do wymagań innych ludzi". „Staję się nimi" lub „Stoję z boku i obserwuję". które muszą podtrzymywać neurotyczne lęki. Powtarzały się wspomnienia z dzieciństwa o konieczności rozszyfro-wywania dorosłych. Na podstawie tych opowieści można sformułować hipotezę roboczą dotyczącą dróg. jest bardzo pouczające. wiele sposobów przesuwania uwagi ku wewnętrznym wyobrażeniom. Po drugie. Sły-szymy sformułowania typu: „Stapiam się". że Dwójki (histe-rycy) czułyby się bardziej kochane mogąc wierzyć. Załóżmy.W związku z Enneagramem specjalnie interesują mnie opowiada-nia ludzi. którzy przeżyli doświadczenia intuicyjne i związane z e-sencją.Enneagram Już jako osoby dorosłe uczniowie moi przekonani są. Raz po raz słyszę znajomą opowieść. że mo-żemy mieć dostęp do szczególnej wiedzy o konfliktowych obszarach naszego życia? Czy opierają się na minimalnych sygnałach fizycz-nych czy też mają swoje źródło częściowo w autentycznej wrażliwoś-ci na problemy charakterystyczne dla naszego typu? . ukryte za zewnętrzną fasadą. że mają szczególny intuicyjny wgląd w te obszary. „Przejmuję ich uczucia". uwalniają się od zniekształconego spoj-rzenia na świat. że mają doskonale nastrojone czujniki. Istnieje wiele „odmiennych twarzy". w miarę jak uczyli się modyfikować swoją uwagę. Ewidentna jest dla mnie rola ćwiczenia uwagi. To co mówią osoby doświadczone w autoobserwacji o sposobach. Brzmi ona mniej więcej tak: „Rodzice nadawali sprzeczne komunikaty. że zdolne są przewidywać (a więc i od-dalać) potencjalne niebezpieczeństwo. które w nich zachodziły. Wróćmy do porównań typów. 45 Helen Palmer . Zobaczyłam. by zyskać akceptację i miłość. że intuicja zarówno przeszkadzała. Uczniowie opowiadali mi szczegółowo o wew-nętrznych procesach. Przyjmijmy. Udało mi się opisać kilka nie-zwykle wymyślnych przesunięć uwagi używanych mimowolnie przez uczniów. Dwójki (duma) zgodnie wierzą/ że umieją intuicyjnie modyfikować swoją autoprezentaq'ę. który być może wcześniej działał w sposób nie-uświadomiony. by móc wytrzymać stres życia rodzinnego. Po pierwsze. że problemy danego typu mogą predysponować do rozwija-nia intuicyjnych technik wychwytywania dokładnie tych informacji. że są w stanie przybrać cechy osoby atrakcyjnej. którymi nasze neurotyczne trudności wiodą nas ku odmiennym stanom umysłu. by móc wyjść poza ograniczenia własnej nerwicy. w jakie zwracają uwagę na emocjonalnie obciążone sprawy osobiste. Jako instruktorka miałam wiele cennych obserwacji. które stwarzały problem w dzieciństwie. Czy sformułowania te opierają się wyłącz-nie na zniekształceniach płynących z psychologicznej projekcji? Czy mają swe źródło jedynie w wybujałym pragnieniu wiary w to. „Część mojej osoby wypy-chana jest do przodu". że Szóstki (nastawione paranoidalnie) czułyby się bezpieczniej z przekonaniem. by intuicyjnie utrzymać więź z dominującymi problemami. Szóstki (strach) jedno-głośnie twierdzą. Uczniowie odnoszą podwójną korzyść z nauki podstawo-wych praktyk. Nadal jednak uderzające jest dla mnie to.

Dwójka. więc natężamy zmysły i skupiamy się na tym.4 W Rondori. Dzieci rozpaczliwie wołające o miłość potrafią np. których dominu-46 Uwaga.W przeciwieństwie do Szóstki. Gdy jesteśmy zaangażowani neurotycznie. Także przestraszone dzieci łatwo dopasowują się. Dwójka może być w pełni zdolna do nauczenia się „dostrzegania innej twarzy". Opowieść o „stapianiu się" lub „stawaniu się" bardzo mi przypo-minają mego czcigodnego mistrza sztuk walki.Enneagram nieświadomie odczytywać cudze potrzeby we własnym ciele. by zjednoczyć się z rodzicem lub 47 Helen Palmer . intuicja i typ jącym akcentem jest „stapianie się". której świadomość przesuwa się poza granice własnego „ja". rozwija się w nas potę-ga koncentracji. to jeszcze jeden spektakularny pokaz umiejętności odczuwania na odległość. choć Dwójki przede wszystkim produkują opowieści. które rozwijają umiejętność różnico-wania między fantazjami będącymi projekcją osobistego myślenia a trafnymi wizjami intuicyjnymi niezależnymi od myślącego/odczu-wającego „ja". które można wykonywać z zasłoniętymi oczyma. by innych zadowolić. że prob-lemy wokół których skupia się nawykowo nasza uwaga to punkt star-tu dla psychiki podejmującej obserwację różnych jej przesunięć. otwórz się na wrażenia i stop się z nimi. Przez to zmieniają się tak. w wy-daniu laika. Także stwierdzenie typu: „Widzę wewnętrzną twarz" przypomina efekty innych ćwiczeń. która chce się podobać. aby opisać swój charakterystyczny sposób mobilizowania uwagi. Mój instruktor daje polecenia: „Zejdź do poziomu hara [skieruj uwagę na brzuch]. nieświadomie lecz . Mogłoby być owocem ćwiczeń wyobrażenio-wych „na wewnętrzne oko". Dzięki nim stale utrzymujemy kontakt z otoczeniem i z innymi ludź-mi. która się boi. Historię o „stapianiu się" możemy też usłyszeć od pacjenta z po-granicza psychozy (borderline)." 3 W po-zycji gotowości zwanej „otwartym odczuwaniem" potrafi on dokład-nie naśladować mimowolne ruchy partnera sparingowego stojącego w odległości kilku metrów i schowanego za przesłoną. u którego nigdy nie rozwinęły się jas-ne granice własnego ja. nauczyć się ste-rowania wewnętrzną uwagą tak. szczególnie przestrzeni z tyłu. Musi mieć jasną percepcję przestrzeni ota-czającej własne ciało. Jeślf jednak prosimy osobę doświadczoną w autoobserwacji o szczegółowy opis przeżycia tego typu.5 Dlaczego percepcje takie mają szansę ujawnienia się w punktach psychologicznego uszkodzenia naszego typu? Prawdą jest. powie prawdopodobnie „Stapiam się". który jest chodzącym przykładem umiejętności włączania innych ludzi w obręb własnych postrzeżeń. Klasyczne Rondori. człowiek atakowany jest jednocześnie z kilku stron. Chcemy czegoś. czyli atak wielu osób naraz. relacja jej zadziwiająco przy-pomina opis koncentracji uwagi w praktykach medytacyjnych. a nie wyobrażanie sobie najgor-szego. Może to być także głębokie przeżycie osoby zakochanej.

możesz ćwiczyć. w jaki zwracasz uwagę na kluczowe problemy w Twoim życiu może znacząco wykraczać poza obszar zwykłej percepcji. Na poziomie esen-cji nie ma potrzeby uprawiania praktyk duchowych. co powinniśmy uczynić i wypowiadamy prawdę zanim wiemy. okreś-lającą trzy siły obecne na początku wydarzeń. jaką dro-gą zapewnianiamy sobie informacje o przedmiotach naszej neuro-tycznej troski. Intuiq'a nie polega na nauczeniu się odczytywania subtelnych sygnałów. Uwaga skupiona jest na jednoczącej więzi ze środowiskiem i innymi ludźmi. choć nie uświadamiasz sobie. i zasadą Siódemki (oktaw). 3. doznawania wglądu czy kierowania się intuicją. nie posiada. Od czasu do czasu w sposób naturalny docieramy do jednej z wielu jakości esenqi i w tych szczytowych momentach na mgnienie oka widzimy. Może ona wpływać na podejmowane przez Ciebie decyzje i przydawać Ci szczególnej wrażliwości w życiu osobistym. Jest jedy-nie źródłem wglądu i wehikułem twórczych mocy. co chcieliśmy powiedzieć. Struktura Enneagramu Struktura Enneagramu Dziewięcioramienna gwiazda reprezentuje związek pomiędzy dwiema podstawowymi zasadami mistycyzmu: zasadą Trójcy. Zapewne broniłbyś się przed zgłębianiem tego. Może wnikać w obszary intuicji. gdy ciało porusza się pra-widłowo zanim wiemy. intuicja i typ Jesteśmy w kontakcie z naszą esencją. nie zdając sobie z te-go sprawy. 48 Uwaga. co mistycy nazywają spostrzeżeniowymi zasłonami. '• jak rozgrywają się one w świecie fizycznym. Blisko związana jest jednak ze zwykłym myśleniem i jeżeli nie wahasz się przed lekką zmianą własnych spostrzeżeń. niczym nie jest kierowany. Gdyby intuiq'a nie służyła Ci w okresie dzieciństwa. których dostrzeganie było nie do zniesienia . Jest to rodzaj poznania płynący ze stanu umysłu wolnego od myśli. w związku z tym jest bardzo pożądaną władzą. bo nie ma tam poczucia osobiste-go „ja". Jeżeli in-tuicja podtrzymywała Twoje poczucie bezpieczeństwa i dobre samopoczucie gdy byłeś mały. takich jak język ciała czy mimika twarzy. . Zdolności te mogą trwać i w życiu dorosłym w postaci rzeczy-wistej wrażliwości.odwróciłbyś prawdopodobnie uwagę od swych wewnę-trznych spostrzeżeń. zawiadującej stadiami wcielania w życie tych wydarzeń tak. mających władzę nad ich ży-ciem. że dzieje się coś niezykłego.6 Intuicja a esencja Intuicja pozwala nam dotrzeć do wielu informacji. to w wieku dorosłym prawdopodobnie często wykorzystujesz ją jako źródło informaq'i. Jako dorośli potrafimy jednak zaledwie nazwać nasze główne problemy.adekwatnie. czym mógłby być ród ludzki. Sposób. nie umiemy natomiast powiedzieć. W takim stanie umysłu zachowujemy się naturalnie i trafnie bez uświadamiania sobie własnych myśli czy uczuć. do potenqalnej wrogości osób większych i silniejszych. Nie jest jednak esencją. Nikt niczego nie robi. gdybyś mu-siał uświadamiać sobie różne rzeczy.

. receptywną i pojednawczą. np. 50 Struktura Enneagramu dwie. które są widoczne. 3. Według niego ludzkość jest ślepa na wszystkie te trzy siły. że jest to mo-del odwiecznego ruchu. Na przykład siła pojednawcza. 0§Zawieszenie uczuć. przeradza się w następnej fazie się w siłę aktywną. Idea ta zachowana jest w chrześcijańskiej koncepcji Trójcy Świętej i w hinduizmie w po-jęciu trzech boskich sił stworzenia . GNIEW Gnieww'stuszneii vs l Gniew uzewnętrzniony Gniew jest rozproszony Uzewnętrzniony wariant postawy "Co czuję T na przyjemne opcje. Trzy siły można by także nazwać tworzącą. Trzeba mieć rację.Zasadę Trójcy reprezentuje wewnętrzny trójkąt Enneagramu. by pod-trzymać trwanie zdarzenia. że dla kreacji potrzebne są trzy siły. podstawowe źródło dla systemu Enneagramu. tj. by usprawiedliwić gniew. gdy potrzebny jest dopływ energii. niszczącą i zachowującą lub aktywną.Brahmy. Wgłębiając się w symbolikę Enneagramu stwierdzamy. moment. / Gniew uzewnętrzniony Gniew uwewnętrzniony Gniew jest łatwo dostępny. Gurdżijew. przyczyna i skutek. a nie tylko te K Punkt podstawowy gniewu Gniew uśpiony. Drugą i Trzecią. Wisznu i Siwy. możemy pomóc zdarzeniu trwać. Obrazuje on ideę. Zrozumiawszy jak trójca sił współpracuje ze sobą. Schemat ukazuje pewne nieoczywiste aspek-ty procesu. W różnych fazach przebiegu danego zdarzenia te trzy siły zmieniają swój znak. yy knemaagresja. W §Punkt podstawowy strachu lRzutowanie uwewnętrzrmnego (0ll Punkt podstawowy postawy 'Co czuję?" strachu na otoczenie•'0Zawieszenie uczuć. działają-ca na początku. nazywał je po prostu silą Pierwszą. Uwewnętrzniony strach Obawa przed własnymi Uwewnętrzniony wariant postawy 'Co czuję T" Zawieszenie uczuć.

51 Struktura Enneagramu Dziewięć typów 1. Rywalizacyjny. Poszukuje miłości i uznania. tj. Dojrzałe Dwójki okazują szczerą troskę i są wspierające. Relację między Siedmioma a jednością można wyrazić dzieląc l przez 7.. . obecnych przy pierwotnym tworzeniu. Agresywny uwodziciel. która nie zawiera żadnej wielokrotności trzech. Przedstawiony poniżej schemat pokazuje umysłowe i emocjonalne problemy trzech podstawowych typów osobowości. W muzyce prawo to przejawia się w sekwencji siedmiu dźwięków... stara-jąc się być niezbędnym dla drugiej osoby. strachu (punkt Szósty) i zapo-minania o własnym „ja" (punkt Dziewiąty).) Gdy jakieś zdarzenie zostało zapoczątkowane. punkt Trzeci).' Gdy stosujemy model Enneagramu do opisu człowieka. przedstawiające fuzję zasady Trójcy i zasady Siódemki. Używający często sformułowań „powinienem" i „muszę". Zasady te współdziałają ze sobą w szczególny sposób na wewnętrznych liniach schematu. Od-raczający decyzje z powodu lęku przed pomyłką. co zrobił i osiągnął. Pełny Enneagram to koło podzielone na dziewięć równych części. Wykonawca Chce być kochany za to. 2. w którym ostatnia cyfra powtarza się w nieskończoność (1:3 = 03333. Przekonany." Nie odróżnia praw-dziwego „ja" od identyfikacji zawodowej.Środkowy trójkąt Trzy-Sześć-Dziewięć można też opisać matema-tycznie jako próbę ponownego zjednoczenia trójcy sił. Tym podstawowym problemom umysłowym odpowiadają namiętności. że istnieje tylko jed-na słuszna droga.. Perfekcjonista Krytyczny wobec siebie i innych. zaczyna działać za-sada Siódemki. Przeświadczony o swojej wyższości moralnej. prawo oktawy. zakończonych powtórzeniem pierw-szego. Dojrzałe Jedynki bywają krytycznymi piewcami powszechnej mo-ralności. co daje powtarzającą się serię 0.pokazuje inne „ja" każdemu z przyjaciół. co daje ułamek. Zasada ta rządzi następstwem stadiów rozgrywającego się zdarzenia. Mistrz pozorów. Dawca Domaga się czułości i aprobaty. 3. Ilustracją arytmetyczną jest dzielenie l (czyli jedności) przez 3.. Opę-tany wizją siebie jako zwycięzcy. Mający status odpowiadający osiąg-nięciom. Poświęca się zaspokajaniu cudzych potrzeb.142857142857.. Manipulator. Osobowość typu A. Ma wiele różnych twarzy . środkowy trókąt sugeruje istnienie trzech podstawowych problemów umysło-wych: obrazu (lub czaru. Może sprawiać wrażenie bardziej wydajnego niż jest w istocie..

antyautorytarny. ale nic nie kończy. Chroni swą prywatność. wiecznie młody. Dojrzałe Piątki znakomicie podejmują decyzje. śmierci. lojal-nymi żołnierzami i dobrymi przyjaciółmi. Dojrzałe Szóstki bywają świetnymi graczami drużynowymi. kompetentny-mi pracownikami od reklamy. czują się prześladowane. Umieją pracować dla spra-wy. 7. w związku z czym przeciwstawiają się terrorowi w sposób agresywny. smakujący życie. powierzchowny. uczuć i rzeczy. Zobowiązania i cudze potrze-by wyczerpują go. łowca przygód. Szufladkuje obowiązki. Obywanie się bez czegoś stanowi dla niego obronę przed zaangażowaniem. Wielu badaczy stwierdza związek osobowości typu A ze skłonnością do zawałów i choroby wieńcowej. Odkłada sprawy do jutra . . nadmiernymi ambicjami. smutny. co niedostępne. Dojrzałe Czwórki są twórcze w wybranej przez siebie dziedzinie życia i umieją pomóc innym poradzić sobie z cierpieniem. seksowi. wrażliwy. Oddają się pięknu i namiętnościom życia: narodzinom.typ osobowości charakteryzujący się nadmiernym napędem i nastawieniem rywalizacyjnym. Boi się działać. stymulujący w towarzystwie. chce być zawsze w dobrym humorze. wiele zaczyna. Szóstki z fobią są chwiejne.Enneagram 5. nie angażuje się. chce mieć wiele otwartych możliwości. Dyletant. kapitanami zwycięskich drużyn. Osobowość typu A . Utożsamia się z przegranymi spra-wami. tłum. nierealistycznym poczuciem presji czasowej. Oderwany od ludzi. Trudno mu podejmować zobowiązania. Tragiczny. tak jak inni pracują dla korzyści osobistych. Szóstki nastawione antyfobijnie czują się wiecznie przyparte do muru. Skupiony na nieobec-nym kochanku lub utracie przyjaciela. a przyparte do muru . intensywnym przeżyciom. nieustający chłopiec. gdyż wychylanie się naraża go na atak. Na ogół szczęśli-wy.) 53 Helen Palmer . 6. Obserwator Utrzymuje emocjonalny dystans wobec innych. niechęcią do samooceny. poświęcający się. Tragiczny Romantyk Przyciąga go to. Adwokat Diabła Lękliwy. przedkładaniem wydajności nad jakość pracy. Epikurejczyk Piotruś Pan. dręczony niepewnością.poddają się.myślenie zastępuje u niego działanie. obowiązkowy. ideał nigdy nie jest dany tu i te-raz. (pnyp. lojalny. nie-stały kochanek. 4. bywają intelektua-listami w wieżach z kości słoniowej i wstrzemięźliwymi mnichami.Dojrzałe Trójki bywają skutecznymi przywódcami. artystyczny.

Złość ujawnia w sposób pośredni. która z początku wcale nie wygląda na przestraszoną. Na przykład skrzydła Ósemki. negocjatorzy. o oso-bistych priorytetach. czy nie. lubiący walkę. Skrzydła okalające Szóstkę (Piątka i Siódemka) także charakteryzują się para-noją i nawykowym strachem. Żyje zbyt intensywnie: za dużo. czy nie. stanie się prawdopodobnie bardziej jawnie lękliwa i paranoidalna (podstawowe cechy Szóstki) w miarę słabnięcia psychologicznych obron. Potrafią dać silne wsparcie innym. że dwa punkty okalające Trójkę. | Skrzydła Punkty po obu stronach trójkąta Trzy-Sześć-Dziewięć stanowią warianty podstawowych typów osobowości. Siódemka i Dziewiątka. że Siódemka (uzewnętrzniony typ lękowy). czyli Dwójka i Czwórka. a prawdziwe cele .Szef Niezwykle opiekuńczy. Ma tendencję do trzymania dystansu. Dostrzega wszystkie punkty widzenia. gdy znajdą się na właściwej drodze. za póź-no w nocy. Z łatwością zastępuje własne pragnienia pragnieniami innych ludzi. Skrzydła każdego z . przejmujący ster. i podobną predyspozycję do gniewu. nie stanowią uzewnętrznionej i uwewnętrznionej wersji tego typu osobowości. Osiągają wiele. brak mu pewności czy chce tu być. Cudze potrze-by zna lepiej od własnych. Skrzydła Dziewiątki (Ósemka i Jedyn-ka) mają podobną predyspozycję do zapominania o sobie.Dojrzałe Siódemki świetnie syntetyzują. w podobny sposób skoncentrowane są na tworzeniu odpowiedniego wizerunku i podob-nie wcielają w życie różne warianty pytania „Co ja czuję?". Jawnie ukazuje gniew i siłę. są dobrymi teoretykami. Dojrzałe Dziewiątki to świetni mediatorzy.nic nie znaczącą aktywnością. Wojow-niczy. Ugodowy. czy chce być członkiem dru-żyny. 9. a w terapii predyspozycja podstawowa prawdopodobnie ujawni się w miarę postępu leczenia. Oznacza to. Staje we własnej i cudzej obronie. Oznacza to. szczególnie gdy natrafiają na opór. doradcy. Kontaktuje się poprzez seks i bezpośrednią konfrontację. Mediator Obsesyjnie ambiwalentny. typami renesansowymi. Musi mieć wszystko pod kont-rolą. 8. tj. 54 Struktura Enneagramu Dojrzałe Ósemki są doskonałymi przywódcami. Jedynie punkty trójkąta Trzy-Sześć-Dziewięć mają swoją wersję zewnętrzną i wewnętrzną na skrzydłach. który gotów jest stanąć do walki. Ma tendencję do narkotyzowania się jedzeniem. Ma wielki szacunek dla przeciwni-ka. za głośno. Pragną zabez-pieczyć drogę przyjaciołom. telewizją i alkoholem. Skrzydła dla trójkąta Trzy-Sześć-Dziewięć reprezentują uzew-nętrznioną i uwewnętrznioną wersję podstawowych problemów.

Dynamika typów Zasada Trójcy realizowana jest także w tym. Są to: aspekt dominujący. Nie ma dwóch identycznych ludzi tego samego typu. Odcienie. ubarwiają bowiem dany typ. Każdy typ znajduje się pod wpływem obu swoich skrzydeł i choć jed-no z nich będzie dominowało w osobowości. aspekt ujawniający się. Na przykład Czwórka przechylająca się ku Piątce byłaby Czwórką bardziej wycofującą się i „prywatną" niż Czwórka zbliżająca się do Trójki. Dziewiątka (górna partia Enneagramu . Jeżeliupodobni się do Jedynki (Perfekcjonisty). smutek i poczucie straty. by zredukować stres poprzez kontakt z ludźmi. W jednym i drugim przypadku jednak będą to zachowania bierne i pośrednie. gdy podejmujemy działanie (lub znaj-dujemy się w warunkach stresu) oraz aspekt ujawniający się w wa-runkach bezpieczeństwa (braku stresu). na przy-kład Czwórka (Tragiczny Romantyk . 56 Struktura Enneagramu STRZAŁKI MEDIATOR IX PERFEKCJONISTA Wl EPIKUREJCZYK . Także ktoś zajmujący punkt nie będący podstawowym. Ta druga byłaby bardziej wyrazista i rzucająca się w oczy. zaś punkt bezpieczeństwa znajduje się po przeciwnej stronie. przyczyniają się do nadania każdemu typowi osobowości większej wyrazistości. Na szkoleniach poświęconych Enneagramo-wi uczymy się odróżniać subtelne odcienie u osób należących do tego samego typu i nazywać je. może się przechylić w kierunku punktów sąsied-nich. mimo podob-nych problemów i trosk.Enneagram ma z siebie woli wyrażać złość biernie i nie wprost. ujawni drobiazgowe krytykanctwo.będzie zwalczać depre-sję hiperaktywnością. może przechylić się w stronę Ósemki (Szefa) i wyrażać złość tępym i upartym „nie po-pychaj mnie". który ujawnia się w warunkach normalnych (on właśnie nazywany jest ty-pem). W poniższym wykresie punkt działania (stresu) wskazuje strzałka. choć zachowywałaby cha-rakterystyczne dla Czwórek melancholię. która sa-55 Helen Palmer .będzie bardziej towarzyski i przyjazny. Zareaguje paradoksalnie .punktów mają jednak duże znaczenie. jeśli Trójka (Wykonawca) . przyjmie pozycję internali-zowania depresji. z których każdy stymulowany bę-dzie przez określone sytuacje życiowe. Gdy na przykład Obserwator (na ogół spokojny i wycofujący się) ulegnie stresowi przesunie się na pozycję Epikurejczyka. że każdy typ osobo-wości składa się'z trzech aspektów. Jeśli będzie to Piątka (Obserwator). Każdy typ jest więc w rzeczywis-tości związkiem trzech aspektów. bardziej aktywna.wyrażający uczucia w sposób udramatyzowany). jakich dodają skrzydła.dominacja gniewu). nie należy zapominać o istnieniu tego drugiego.

Reagowanie na stan bezpieczeństwa wydaje się o wiele bardziej atrakcyjne niż reagowanie na aktyw-ność/stres. że osiągnięcie sytuacji bezpieczeństwa (np. gdy przechodzimy z sytuacji bezpiecznej do działania (a więc wchodzimy w jakimś stop-niu w obszar stresu) stworzyło coś na kształt kultu bezpieczeństwa u entuzjastów Enneagramu.Enneagram nie się z wzajemnością w odpowiednim partnerze) uwypukla korzys-tne aspekty tej sytuacji.W ADWOKAT DIABŁA WYKONAWCA IV TRAGICZNYROMANTYK OBSERWATOR V STRZAŁKA WSKAZUJE KIERUNEK OD PUNKTU BEZPIECZEŃSTWA DO PUNKTU AKTYWNOŚCI (OD STANU BRAKU STRESU DO STANU STRESU) Gdy Obserwator poczuje się bezpiecznie. Strategia dążenia do bezpieczeństwa sugeruje.na wymienianiu pozytywnych aspektów punktu bezpie-czeństwa i negatywnych aspektów punktu stresu. Uzasadnienie tego poglądu opiera się chyba na prostym ma-newrze . Rozwijanie dobroczynnych możliwości związanych z punktem stresu to jeden z zasadniczych elementów takich technik terapeutycz-nych jak Gestalt i medytacja tantryczna. zakocha-57 Helen Palmer . . które celowo kultywują i wzbudzają negatywne emocje. stresu) jako czynnik wzmagający natręctwa swoje-go typu. zrodzoną z braku doświadczenia lub z niepewności spowodowanej przeżyciami z przeszłości. Z moich rozmów z osobami reprezentującymi ten sam typ nie wy-nika bynajmniej. wywołać reakcję stresową. Działanie w warunkach bezpieczeństwa i stresu To że nasze myśli i uczucia zmieniają się. który przeżywamy w pełni i do końca. paradoksalnie. którzy ukształtowali charakter rozwijając najlep-sze aspekty swojego punktu aktywności/stresu. by ujawnić przymusowy charakter negatywnego nawyku. Intencją zbliżania się do stresu jest celowe rozpalanie namiętności aż do punktu krytycznego. w kierunku działania (a co za tym idzie. zacznie się zachowywać jak Szef (kierując innymi i kontrolując osobistą przestrzeń). Znam też wiele relacji o tych. Sprzyjające warunki mogą. Rozmawia-łam z ludźmi. Entuzjaści poczucia bezpieczeństwa skłonni są traktować poruszanie się wzdłuż strzałek w Enneagramie. że zdrowie można osiągnąć opierając się na mocnych stronach punktu bezpie-czeństwa. którzy uruchamiają negatywne aspekty swojego punk-tu bezpieczeństwa w obliczu obiecującej okazji życiowej.

zamiast izolować się od niego. Wywoły-wanie energii płynącej ze stresu i praca nad nią mogą być czynnikiem równie sprzyjającym rozwojowi jak kultywowanie umiejętności od-wracania uwagi od tak zwanych negatywnych emocji. Apolla i Dionizosa czczono w tej samej świątyni. liczby oślepia nad-gorliwych. Czczony był w ciągu tego samego roku kalendarzowego na przemian z Apollem. Nie spoglądaj prosto w słońce. rozumu. a typy lękowe dostać polecenie medytowania w pełni księżyca na miejscowym cmentarzu.2 Wzajemna zależność między strategicznym podtrzymywaniem namiętności i jednoczesnym uczeniem izolowania się od nich wyra-żona została w misteriach delfickich. Można stawiać ucznia w sytuaqi tak zaaranżowanej. harmonii. by maksymalnie go zirytowała. dystansu i oderwania się od fizycznego świata. Bez nich nie mógłby się rozwinąć jasny sąd.5 ENNEAGRAM STYLÓW/INTUICJI STAPIA SIĘ (ZESPALA) K WYCZUWA ZAKRES VIII WŁADZY l PORÓWNUJE SYTUACJĘ Z'IDEALNYM STANEM RZECZY" DOPASOWUJE VII SKOJARZENIA f DOSTOSOWUJE SIĘ DO CUDZYCH POTRZEB UŻYWA WYOBRAŹNI . Typy dumne mogą być zmuszane do nieustannego szorowania podłóg. Dopuszczenie do pełnej ich ekspresji w sposób naturalny pociągało za sobą zwrot ku pragnieniu obiektyw-ności i oderwania się od nich. stosowana przez Gurdżijewa.Można zatem dążyć do wywołania ataku złości. 58 Struktura Enneagramu Apollo.3 Oddając cześć Dionizosowi trzeba było skoncentrować się całkowicie na zmysłowości i uczuciach. ucieleśnieniem męskich przymiotów jasności. a bez pełni przeżycia emocjonalnego oderwanie się od uczuć nie miałoby sensu. „odrzucania wszystkiego. Metoda nadeptywania na ulubiony odcisk. również wykorzystuje ten mechanizm. Apolliński ideał dystansu i jasności. bóg światłości. proporcji. Dionizos reprezentował kobiecy świat „życiowej ta-jemnicy krwi i sił ziemskich". co zbyt bliskie" wymagał zaś obecności na-miętnych pytań. Wejdź na chwilę do ciemnego baru i od czasu do czasu napij się piwa z Dionizosem.

V BY MÓC OBSERWOWAĆ ZACHOWUJE SIĘ JAK III KAMELEON: ZMIENIA PERSONĘ BY USPRAWNIĆ WYKONANIE ZADANIA N DOPASOWUJE SIĘ DO CUDZYCH NASTROJÓW ZpncyHelen Palmer 59 4. Takie pojęcia na własny temat tylko marginalnie związane są z nieobronnym.DO WYCHWYTYWANIA VI TEGO CO UKRYTE ODRYWA UWAGĘ. ze docieramy do własne] esencji. Wyższe aspekty umysłowe to automatyczne dążenie ku pewnym jakościom wiedzy nieupośredni-czonej przez myśl. 60 . Właś-ciwie me kieruje nimi „ja" myślącoczujące. Wyższe formy inteligencji różnią się od swoich odpowiedników osobowościowych. napotykamy na spore problemy Nie mają one bowiem nic wspólnego ze zwykłymi myślami i uczuciami. otrzymaliśmy dostęp do kodu Enneagramu. Łatwo jest więc wytworzyć sobie ideę czy pojęcie. co Gurdzijew nazwał cechami głównymi. Ichazo nazwał te wyższe jakości umysłowe Świętą Ideą. Dokonał tego Oscar Ichazo. Jakości esenqi to po prostu przeciwieńs-two najbardziej uszkodzonego aspektu każdego z dziewięciu typów. Gdy próbujemy prawidłowo zrozumieć wyższe zdolności umysłowe i cnoty emoqonalne. dojrzały typ lękowy będzie prawdopodobnie postępował odważ-nie. a dojrzały typ dumny zapewne rozwinął w sobie autentyczną po-korę. zaś wyższą jakość emocjonalną . Np. do których predestynuje dziewięć typów osobowości. Wyższe zdolności to utra-cone jakości esencji. by dysponując wykresem dziewięcioramiennej gwiazdy. Twórcy systemu Twórcy systemu Trzy typy wchodzą ze sobą w specyficzne relacje. pełnym otwartości dostosowywa-niem się do środowiska i innych ludzi. właści-wie je na nim ulokować.Cnotą. gdy nasze myśli są pokorne lub gdy zmuszamy się do odwagi. Dzięki złudnie prostemu układowi tego. Każda z nich reprezentuje skuteczne rozwiązanie bolesnego problemu neurotycznego. Cnoty zaś to automatyczne reakcje organizmu nie ukierunkowane przez osobiste upodobania czy awersje. Ichazo określił następnie wyższe jakości życia umysłowego i emocjonalnego. Chodzi więc o to. Idąc za sufickią ideą. wedle której problemy osobowości są wska-zówkami utraconych jakości esencji.

wśród nich John Lilly. z którymi zetknąłem się w mych dziwnych poszukiwaniach".2 Ichazo utworzył później Instytut Arica. Oryginalne nazwy i oryginalne strategie zadawania pytań kładły nacisk na negatywne punkty zainteresowania danego typu. Wiedza. ze ujemne nawyki są tak widoczne. Powodem było to.wszechwiedza) lub „Idę za siłą przepływającą przez moje ciało.Twórcy systemu Prace Ichazo do roku 1970 nie były znane. Mogłyby to być zdania „Nigdy nie przeżywam napięcia.1 Co najważniejsze. Napisał krótkie streszczenie dziewięciu typów osobowości. w której uczestniczył stosowała także tech-niki. Nie umielibyśmy też zaplanować strategii pomaga-nia im w rozwoju." 61 Helen Palmer . Relacjonowali oni później. Na podstawie takich wypowiedzi nie umielibyśmy odróżnić poszczególnych typów. Enneagramy.Szef) i „W stanie napięcia wycofuję się. Ichazo prawidłowo umieścił typy na dziewię-cioramiennej gwieździe. O swojej roli w przekazywaniu tych nauk powiada: „Arica to nie tyle mój wymysł. które tutaj przedstawiamy pochodzą z artykułu Johna Lilly'ego i Josepha Harta (zamieszczonego w Transpersonal Psychologies) na temat treningu w Arica. aby odejść od Gurdzijewowskiego ideału „nazywania diabła po imieniu.Niewinność). Wtedy właśnie zapo-wiedział trening psychoduchowy na pustym w pobliżu miasta Arica w Chile." (punkt Piąty . Ja wolałam je jednak zmienić." (punkt Piąty . ze Ichazo wykorzystywał koncepcje sufickie znane wielu osobom dzięki pracom Gurdżijewa. po prostu wiem jak dany problem się rozwiąże. Gdybyśmy słuchali jedynie osób oświeconych lub niezwykle dojrzałych. Używał także metody nauczania opartej na jakoś-ciach animalnych." (punkt Ósmy . Ichazo stosował ćwiczenia rozwijające „trzy mózgi". Gdybyśmy na przykład nie mogli się oprzeć na takich specyficz-nych właściwościach jak „W stanie napięcia stwarzam konflikty.Obserwator). by móc go wygnać". czyli trzy formy ludzkiej inteli-gencji. Ciaudio Naranjo i Joseph Hart. Na rysunku przedstawiającym ośrodki umysłu umieszczono pierwotne nazwy typów. że na ich pod-stawie bez trudu można określić różnice między dziewięcioma typa-mi. Dzięki temu można było zweryfikować związki miedzy typami za pomocą wywiadów. który zapoznał go z nauką Zeń i ezoterycznymi podstawami sufizmu i Kabały. opublikowane później w rozdziale o treningu w Arica w Transpersonal Psychologies. Nazwy problemów przy dziewięciu punktach stosowane były jako podstawowe pojęcia przez nauczycieli Enneagramu. Uczestniczyło w tym treningu około pięćdziesięciu Amery-kanów. opisane przez Gurdżijewa jako umysłowa. który obecnie ma swą bazę w Nowym Jorku. W jednym ze swych rzadkich wystąpień publicznych Ichazo po-wiedział. które później odnalazł w pracach Gurdżijewa. którzy przez wiele lat prowadzili wywiady z grupami osób o tym samym typie i zestawiali ich cechy i zachowa-nia.Enneagram (punkt Ósmy . którą w tej szkole przekazuję pochodzi z wielu źródeł. emocjonalna i pły-nąca z instynktów. Grupa. co produkt naszych czasów. . że jako dziewiętnastoletni chłopak był uczniem pewnego mistrza. nie mielibyśmy żadnych przesłanek do rozróżnienia tych dwu typów. słyszelibyśmy sformułowania generowane przez wyższe ośrodki psychiczne.

oszustwa. Na nim właśnie szczególnie koncentruje się umysł. TRZY OŚRODKI INTELIGENCJI GŁOWA SERCE BRZUCH OŚRODEK| INTELEKTU] WYŻSZY Ł OŚRODEK UMYSŁU ? i OŚRODEK| r EMOCJI . że mamy trzy podstawowe obszary naszych relacji.Łatwiej jest oczywiście określać typy na podstawie negatywnych cech. a jeden z nich jest zawsze bardziej uszkodzony niż dwa pozos-tałe. więc w czasie dojenia myślał tylko o niej. Gwdiioff. Związki z psychologią współczesną . o naszej seksualności i o naszym życiu społecznym. Jako osoby dorosłe wrażliwi jesteśmy na wszystkie trzy obszary koncentracji psychicznej stosownie do naszego typu. Na nim będziemy bardziej skupiać uwagę. Przypowieść ta sugeruje. Mleko sym-bolizuje tu karmiący wpływ nauki lub życia jako takiego. 1973). co zmniejsza lęk związany z tym obszarem. Ten problem znajdzie się także pod wpływem cechy głównej Trójki .1 WYŻSZY OŚRODEK < EMOOft i? ''OŚRODEK SEKSU Ąfly OŚRODEK OŚRODEK INSTYNKTÓW RUCHU 1»' ••< Michael. że tak bardzo obchodzą nas sprawy decy-dujące o naszym fizycznym przetrwaniu (samoochrona). ale jeden z tych proble-mów zogniskuje więcej uwagi niż pozostałe. 62 Twórcy systemu Podtypy Rzadko jesteśmy świadomi pracy naszego brzucha. prestiżu i własnej męskości/kobiecości.J cyficznych własnościach poszczególnych typów ogranicza ich rolę| nauczycieli i przewodników ku wyższym stanom świadomości. Jeżeli Trójka doznała naj-większej krzywdy w obszarze podtrzymania własnego „ja" możemy przypuszczać. Ań Approacb to His Ideas (Routledge and Kegan Paul. że nadmierne koncentrowanie się na spe. Wydaje mi się jednak. 112. Waldberg. Te trzy rodzaje relacji to seks (intymne i inne związki dwuosobowe). relacje społeczne (grupowe) i ochrona samego siebie (nasz stosunek do osobistego przetrwania). Sprawę podtypów ilustruje poniższa przypowieść. Wszystkie Trójki na przykład skupiają szczególną uwagę na problemach bezpieczeńst-wa. ale jeden z nich będzie dominował.próżności i głównej namiętności . że jej głównym punktem zainteresowania będzie bez-pieczeństwo. Pewien pas-tuch usiadł na trójnożnym stołeczku. Można ją jed-nak rozpoznać dzięki temu. by wydoić krowę. Jedna noga stołka była uszkodzona.

że prawdopobnie jest na tyle spostrzegawczy. . dla których poszukują dro-gi do wyższych stanów świadomości i słuchanie opowieści o tym. Moja chwila prawdy przyszła tego wie-czoru. siedzący przez cały wieczór wysoko na poręczy kanapy i obserwujący wydarzenia z bezpiecz-nego dystansu. czego chce ode mnie moja rodzina zanim ona sama to wiedziała. że posiada on w tym obszarze właśnie szczególną wrażliwość. Zawsze inspirujące jest słuchanie. co wychodzi poza ramy osobistego „ja". z jakimi stykają się podczas medytacji osoby należące do różnych typów. Prowa-dził on wywiady z grupami osób bardzo dobrze funkcjonujących. który brał częściowo udział w treningu w Arica i po-trafił włączyć Enneagram w krąg myśli psychologicznej. co już czynił w tym jednym. Ja sama interesowałam się rozwojem du-chowym i treningiem intuicji bardziej niż psychologią.Enneagram wąskim. Ta luźno rzucona uwaga trafiła w coś. Gdy-by potrafił jasno sobie uzmysłowić to. Chciałam też określić najczęstsze problemy. miałby dużą szansę uzyskania dowolnego wglądu w intuicyjny stan swego umysłu." Nagle poczułam ulgę i wdzięczność. Umiały one opisać sprawy. kiedy pracowały Piątki (Obserwatorzy). Uzupełnienia modelu dokonał Ciaudio Naranjo. Jeden z Enneagramow Naranjo przed-stawia mapę głównych mechanizmów obronnych stosowanych przez poszczególne typy. powiedział mniej więcej tak: „Wiedziałem. które szczególnie zajmowały ich serca i umysły. Wiedziałam natychmiast. Ja nauczyłam się Enneagramu bezpośrednio od Naranjo. Według mnie Naranjo dokończył dzieło rozpoczę-te przez Gurdżijewa i rozwijane przez Ichazo. tym jak wyglądał i tym co powiedział. Ów Obserwator. psychiatra chilijski. Wiedziałam. jak ludzie opisują powody. Gdyby nie odniósł Enneagramu do typologii zachodniej. by móc opisać. że diagnoza typu nie musi być dostępna jedynie "wtajemniczonym" i umożliwił sformułowanie takich sposobów badania. za pomocą których ludzie mogą sami określić swój typ na drodze obserwacji i słuchania ludzi do siebie podobnych.3 Rozwijając Enneagram z powodzeniem połączył mądrość i metody mistycznej drogi prze-miany człowieka z intelektualną siłą modelu zachodniej psychologii. Pewiem bardzo wycofany Obserwator. czy osoby o takim samym typie interesowały się po-dobnymi praktykami medytacyjnymi. System Enneagramu rozwijał się początkowo jako ezoteryczna technika psychologiczna. jak zmie-niał swoje widzenie świata. która rozwinęła się jako część jego dziecięcej strategii przetrwania. Opisowy język Ichazo trudno było przełożyć na język psychologii. Naranjo prowadził wywiad z grupą Piątek na temat ich wczesnego życia rodzinnego. Chciałam jed-nak sprawdzić. ponieważ opierał się na tyl-ko jednym z wielu głównych problemów charakterystycznych dla danego typu. Udowodnił też. za-interesowanych różnymi naukami duchowymi. co od dłuższego czasu próbowałam sobie uświadomić.Enneagram Ichazo był mało czytelny. obronnym obszarze swojego życia. jak postępowali oni w swych poszukiwaniach czegoś. Naranjo już przedtem znany był z integrowania wschodnich i zachodnich podejść do świadomości w swej pracy The One Quest. system nadal tkwiłby w obsza-rze wiedzy tajemnej. 65 Helen Palmer . ostatecznie przekonał mnie do Enneagramu. Naranjo wiedzę swą czerpał z wywiadów z osobami wyszkolonymi psychologicznie. aby „odczytać oczekiwania innych".

Kathleen Speeth. Bob Ochs . przyswoiły ten system właśnie dlatego. Ja zaczęłam prowadzić wywiady z własnymi uczniami w roku 1976 w ramach szerszego programu badań nad treningiem intuiqi. że muszą zrozumieć wewnętrzny punkt widzenia osób. Czterdziestoosobowa grupa spotykająca się początkowo u mnie w domu. Jeden z moich przyjaciół. Od raOGNISKA UWAGI STANOWISKA INNYCH LUDZI KONTROLA "CO JEST W TEJSYTUACJI WŁAŚCIWE/ NIEWŁAŚCIWE' PRZYJEMNE VI OPCJE UKRYTE VI ZAMIARY III ZADANIE 'CZEGO LUDZIE ODE MNIE CHCĄ?' Z pracy Helen Palmer TO CO NAJLEPSZE JEST DALEKO. które opowiadały o swoim życiu. z czasem rozrosła się do kilku tysięcy osób.jezuita i entuzjasta Enneagramu . którzy dołożyli swoją cegiełkę do systemu Enneagramu. Inna z pierwszych studentek Naranjo. Rozpoznały one własne typy uczestnicząc w spotkaniach grup osób o podobnym ty-pie. z którymi żyją i pracują. Dr.Na tym pierwszym moim treningu byli też inni. często w bardzo trudnych warunkach. Wypowiedzi cytowane w tej książce pochodzą z nagrań w czasie takich właśnie treningów. wzbogaciła system swoją wiedzą psy-chologiczną i kontynuowała prace Naranjo w okresie jego choroby i częściowego wycofania się z życia zawodowego. TO CO NAJGORSZE JEST TUTAJ' 66 Twórcy systemu . Społeczności religijne żyjące i działają-ce we wspólnocie.zapisał kilka swoich myśli na temat poszczególnych punktów i ich relacji z myślą kato-licką. Te kilka stron napisanych przez niego w szczególny sposób za-płodniło środowisko jezuickie.

kieruje swoją uwagę ku przyjemnym skojarzeniom i optymistycznym planom. Z koncepcji.chce być dostrzegana i pozytywnie oceniana. który uwy-puklałby doświadczenia intuicyjne i związane z esencją. przedstawiony w tej książce. Ósemka . Trójka i Czwórka). Najłatwiej odbierają wrażenia intuicyj-ne za pośrednictwem własnego ciała. Osoby „uczuciowe" znajdują się po prawej strome schematu (Dwójka. Jest wrażliwa na oczekiwania innych ludzi.broni swojej prywatności. proporcjonalnie do podjętych zadań i poziomu ich wykonania.pragnie być zauważana i aprobowana przez innych ludzi. emocjonalną i cielesną) wynika. " W Instytucie Arica Ichazo rozwijał swoje rozumienie systemu. Osoby zajmujące miejsca w górnej partii Enneagramu (punkty Osiem. On właśnie jest głównym współczesnym źródłem wiedzy o tym modelu i nadal pogłębia możliwości wykorzystywania Enneagramu jako środka przekształcania ludzkiej świadomości.stara się ustalać cudze plany i punkty widzenia. Materiał do-tyczący uwagi i stylu intuicyjnego. Ich wra67 Helen Palmer . Przyjęłam zasadę weryfikowania określonego problemu na drodze przedstawia-nia go różnym grupom wielokrotnie zanim włączę go w charakterys-tykę typu.Enneagram .ocenia każdą sytuację pod kątem tego. Główne punkty zainteresowania poszczególnych typów Jedynka . Stara się odkryć ukryte zamiary innych ludzi. Dziewiątka . poprzez uczucia i poprzez inteli-gencję „z brzucha" ześrodkowaną w ciele.zu postanowiłam ustalić taki sposób zadawania pytań. co w niej prawidłowe. Dziewięć i Jeden) są naturalnymi „trzewiowcami". że istnieją także trzy różne rodzaje intuicyjnej więzi .zmienia punkt koncentracji uwagi w zależności od dostępności lub niedostępności obiektów i innych ludzi. Siódemka . sta-nowi mój własny wkład w przekazywanie Enneagramu.wyszukuje sygnały możliwej utraty kontroli. a co nieprawidłowe.poprzez umysł. Piątka . Skupia się wybiórczo na najlepszych cechach obiektów nieobecnych i najgorszych cechach obiektów obecnych. Szóstka . Trójka . iż posiadamy trzy rodzaje inteligencji (umysłową. Czwórka .lustruje otoczenie. Dwójka .

W związku z tym na ogół ma swój charakterystyczny sposób zwracania uwagi na rze-czywistość. Typy skupione wokół Dziewiątki zwykle spostrzegają poprzez ciało. ENNEAGRAM MECHANIZMÓW OBRONNYCH (BUFORÓW GURDŻIJEWA)___________ NARKOTYZOWANIE SIĘ IX ZAPRZECZANIE REAKCJA UPOZOROWA VII RACJONALIZACJA WYPARCIE VI PROJEKCJA IDENTYFIKACJA IZOLOWANIE SIĘ Z pracy CIaudio Naranjo 68 IV INTROJEKCJA Twórcy systemu jakby próbowały odpowiedzeć na pytanie „O co chodzi w tej sytu-acji?" Osoby w danej grupie typów nawykowo skupiają uwagę na głowie. że jesteśmy w stanie rozwinąć cały szereg zdol-ności intuicyjnych. starając się nie-jako odpowiedzieć na pytanie „Kim ja jestem w środku?" Typy sku-pione wokół Szóstki (skoncentrowane na umyśle) postrzegają tak. jakby próbowały odpowiadać na pytanie „Jaką zajmuję pozycję wobec otoczenia?" Skoncentrowane na uczuciach typy skupione wokół Trójki spostrzegają za pośrednictwem emoq'i. sercu albo trzewiach. Każdy typ skupia się jednak na którymś z wy-cinków 360-stopniowego spektrum rzeczywistości. Szóstka i Siódemka' Wrażenia intuicyjne wychwytują przede wszystkim za pośrednicy wem intelektu.żenią opierają się głównie na reakcjach emocjonalnych. Nie musimy się ograniczać w naszym intuicyjnym odbiorze informacji jedynie do sposobu najbardziej charakterystycz-nego dla naszego typu. najbardziej odpowiadający jego głównym zainteresowa-niom. l Musimy pamiętać. Chociaż każdy typ . Osoby „um]B słowe" skupiają się po lewej stronie (Piątka.

które uczą jej skupiania i wycofy-wania. Używa wyobraźni do rozszyfrowywania ukry-tych punktów widzenia. Gdy zaist-| nieje więź. dalej „Dwójka i Dziewiątka wyglądają podobnie"). Dziewiątka czuje się zespolona z punktem widzenia dru-giej osoby (por.może nauczyć się kierować uwagę w stronę charakterystyczną dla innych typów. którycn każdy typ dokonuje automatycznie w ramach co-dziennego. kto przed nim staje i oddaje mu replikę tego obrazu.dostrzega niewypowiedziane intencje kryjące się za zewnętrzną fasadą. Działa jak lustro. Te przesunięcia uwagi. Przyjmuje obraz | tego.ma poczucie fizycznego rozrastania się. łat-wiej mu rozpoznać intuicyjny styl sobie właściwy. Uwagę skupia na zadaniu lub na reakcjach innych na nie.Enneagram dzą. Czwórka . Ósemka . To co niedoskonałe „odstaje". Dziewiątka . poddane rygorystycznej autoobserwacji.wyczuwa potencjalną doskonałość w zdarzeniach dnia codziennego. Po odpowied-nim treningu potrafi wyczuwać wiele różnych własności.empatycznie dostosowuje się do potrzeb innych ludzi. Wyczuwa obecność i siłę ludzi i sytuacji. że staje się tym. przypominają bazę podstawowych praktyk medytacyjnych. Odpowiednia zmiana „persony" następuje automatycznie.jak kameleon zmienia „personę" i autoprezentację. Intuicja umysłowa: punkty Pifć-Sześć-Siedem Piątka . kim inni chcą ją widzieć. Bie-rze na siebie ich cierpienie. by „wypełnić przestrzeń".dopasowuje swoje emocje do emocji innych ludzi. postrzegane jest bowiem jako błąd wyłaniający się z tła. deformujący obraz.wchłania innych. któremu nie stają na przeszko-dzie osobiste myśli i odczucia. Każdy styl intuicyjny opiera się na specyficznych przesunięciach uwagi.odwraca uwagę od myśli i uczuć. by wcielić się w postać potrzebną do wykonania danego zadania. że potrafią przeżywać uczucia nieobecnych członków rodziny. dalej „Dwójka i Dziewiątka wyglądają podobnie"). co dalej robić. Intuicja cielesna: punkty Jeden-Dziewięć-Osiem Jedynka . Czwórki twier69 Helen Palmer . Szóstka . właściwego mu spostrzegania. kochanków czy przyjaciół. by stać się bezstronnym obserwatorem. Czuje. zanim Trójka na pozio-mie intelektu zdecyduje. Emocje zmieniają się zanim umysł zdąży interweniować (por. Rezonuje emocjonalnie. świadkiem wydarzeń. Intuicja uczuciowa: punkty Dwa-Trzy-Cztery Dwójka . który „mógłby przecież być doskonały". . Trójka .

że życie to ciąg nieustających wyzwań. kim inni chcą. ze możemy zobaczyć. a w których zrozumienie drugiego człowieka będzie wymagało pracy. powiadają „Stapiam się". Ogniskowanie uwagi w relacjach z innymi ludźmi Jedną z korzyści płynących z umiejętności określenia własnego ty-pu oraz typów ludzi nam bliskich jest to. które odczuwa jako silniejsze od własnych. jaką pozycję dotychczas zajmowała i jednoczy się z uczuciami i punktem widzenia innych ludzi. Pięć. twierdzi że sama przestaje istnieć. Często także drażniło ich odnajdowanie w partnerze odbicia własnej krytyczności. Zapomina. Odsuwa problem i podejmuje inne działania. Zaryzykujmy pewne przewidywania dla pary Szóstka-Ósemka. Przypomina to nieco zjawisko osobowości zwielokrot-nionej.Siódemka . dla której Twój partner nie ma sam z siebie zrozumienia. po czym jednoczą się z innymi w tej sferze. Jeżeli dwo-je ludzi należy do tego samego typu. ale nie stanowią dla siebie skrzy-deł w naszym schemacie). Na przykład para złożona z Szóstki i Ósem-ki może spotkać się w punkcie Siedem. Spotkałam na przykład kilka par. żeby była". Różne oblicza Dwójki mogą być przezywane bardzo auten-tycznie. lub Dziewięć. Dwójki zmieniają się najpierw na poziomie emocjonalnym. w których oboje byli Jedynkami (Perfekcjonistami). Nie spot-kają się. w któ-rych punktach zetkniemy się prawdopodobnie z innymi. W czasie takiego stapiania się Dwójka bywa w pełni pochłonięta ekscytującym „byciem tym. Gdy Ty i partner spotykacie się w jakimś punkcie Enneagramu. Dziewiątki nie modyfikują swojej autoprezentacji.umie łączyć odległe skojarzenia. że źle od-czytujecie swoje intencje. że życie to doświadczanie intensywnych uczuć i obawa przed porzuceniem. Raczej przej-mują światopogląd innych w całości niż dostosowują się do ich prefe-renq'i. jest wysoce prawdopodobne. Gdy przesuniesz się do takiej pozycji w Enneagramie. Na ogół zgodni byli co do tego. jeżeli Szóstka w stanie stresu przesunie się na pozycję Trzy lub Ósemka w stanie bezpieczeństwa przesunie się na pozycję Dwa (Dwójka i Trójka sąsiadują ze sobą. oparte na charakterystycznych dla tych punk-tów zagadnieniach. Przypadkowe elementy drugorzędnych zadań potrafią wywołać skojarzenia pozwalające rozwiązać pierwot-ny problem. . opisując swoją intuicyjną więź z innymi ludźmi. natomiast para złożona z Czwórek zgodzi się co do tego. jaki sposób życia uważają za pożądany i poprawny. Dziewiątki nie mają wrażenia przeskakiwania pomiędzy as-pektami swej osobowości. W związku typu folie a deux światopogląd jednego z partnerów potwierdzany jest przez drugiego (jeśli oboje należą do tego samego typu). Para Trójek (Wykonawców) zgodna będzie co do tego. Kiedy Dziewiątka stapia się. choć nie pokrywają się czasowo. inne aspekty usuwając w cień. Dwójka i Dziewiątka wyglądają podobnie Dwójka i Dziewiątka. w sposób naturalny pojmujecie sprawy właściwe temu punktowi. łatwo stwierdzisz. że 70 Twórcy systemu ujawnią podobny punkt widzenia.

Raz jest podekscy-towana. Chce się raczej opiekować niż kontrolować. czy jej się uda. Przechodzi od silnej kontroli do ekspansywności. Planowanie wspólnych przedsięwzięć. gdy będzie miała na to ochotę. Pragnie wielu dobrych rzeczy. do którego można się wycofać. że Szóstka będzie na tyle rozsądna. Ósemka przechodzi do punktu Dwa (osiąga swój punkt bezpieczeństwa) Zachowanie Ósemki zmienia się.Spotkanie w punkcie Siedem Miła pogawędka o przebiegu dnia. Jeśli Szóstka jest mądra . ale może też zareagować paradoksalnie (rozzłościć się). ale może łatwo wplątać się w sprawy drugo-rzędne i niewystarczająco określone (negatywny aspekt Dziewiątki). Podejście do seksu . by nie odczytywać wycofania się Ósemki jako oznaki zerwania związku. albo szukając miejsca. doglądanie garnków. więc w punkcie Dwa w cenie będzie u nich dobre jedzenie. rzeczach do zro-bienia. podróżach. spotkaniach ze znajomymi. Szóstka przechodzi do punktu Trzy (osiąga swój punkt stresu) W tej pozycji Szóstka prawdopodobnie skoncentrowana jest na ty-le na zadaniach.albo oboje w tym samym pokoju. Należy mieć nadzieję. czy nie. by ulec wpływowi swej miłości dla Ósemki. opowiadanie o planach na przyszłość. że partner coś knuje. pozwoli sobie na to. gdzie każde coś czyta. Wszystko jest wybaczalne. stres dla Ósemki). Jeżeli Ósemka stara się przejąć kontrolę. Dłubanina domowa. Pożądanie (skrzydło Ósemki i punkt bezpieczeństwa Szóstki). Spotkanie w punkcie Pięć Ukrywanie się w domu . Szóstka odsunie na bok lęk związany ze skutkami swych działań. Jeżeli Szóstka przesunie się na wysoką pozycję swego punktu bezpieczeństwa.na luzie. 71 Helen Palmer .Enneagram Spotkanie w punkcie Dziewięć Aktywne zespolenie. że aż oscyluje na granicy paranoi. i przed Ósemką. Złość ta może się najpierw ujawnić w podejrzeniu. Ósemka wyjdzie. Jeżeli Szóstkę będzie stać na seks bez lęku i wycofania się. Ósemki to typy zmysłowe. innym razem wpada w paranoidalny szał niepewności.przyłączy się do zabawy. Małe gesty wiele dla niej znaczą. miła kompania. Szóst-ka może się odprężyć na tyle. rozrywki. wspieranie swoich ce-lów. ale nie za blisko. zmusić Szóstkę do działania bądź też robi wykład na temat jej trudności z przejściem do działania. W tym punkcie prawdopobnie nie pojawia się seks (drugorzędny aspekt skrzydła Szóstki. by odczuć prawdziwą miłość. uświadomiwszy sobie. jak wiele partner dla niej znaczy. Doznaje rodzaju zawrotnej hojności. Szóstka może zrej terować i przed zada-niem. toasty. Zestresowana Ósemka szuka odosobnie-nia. . Ósemka spotka się z nią w pełni. Miło gdy partner jest w pobliżu.

który teraz przedstawię stanowi schemat głównych kategońi diagnostycznych wymienionych w Diagnostic and Statistical Manual III. dopiero gdy będzie potwierdzony bardzo starannymi bada-niami. Powinni też traf-nie określać zmiany. sformułowano takie przyporządkowa-nie Enneagramu i kategorii diagnostycznych. nabierze właściwych wymiarów. które potwierdzają słuszność takiego a nie innego lokowania typów w ramach odpowiednich kategorii diagnostycznych. 73 Helen Palmer .Enneagram . W załącz-niku zamieszczono podsumowanie aktualnych badań nad tworze-niem empirycznych podstaw Enneagramu i nad konstrukcją techniki diagnostycznej typu papier-ołówek. Nie wprowadzano jednak jakichkolwiek prób empirycznej weryfi-kacji czy też oparcia o fenomenologiczne dane zebrane w trakcie wy-wiadów z grupami osób o określonym typie. a Ósemka zostanie bohaterem dnia. że wytrawni autoobserwatorzy powinni umieć ulokować siebie w Enneagramie na podstawie opisu głównych problemów charakterystycznych dla swojego typu. rprzyp. Jeżeli zadanie nabierze rozpędu. Zada-niem Ósemki będzie zatem rozpoznanie granicy między nachalnym przejmowaniem steru a adekwatnym wsparciem. tłum. ale nic dobrego z nich nie przyjdzie Enneagramowi. Revised (DSM IIIR). Szóstka będzie 72 Twórcy systemu z kolei musiała balansować na granicy między poddaniem się a dele-gowaniem odpowiedzialności. to co Szóstce jawiło się jako przeszkoda nie do przezwyciężenia." Na podstawie przekazanej przez Naranjo wiedzy o głównych me-chanizmach obronnych oraz moich zapisów wywiadów prowadzo-nych na przestrzeni wielu lat. które zdaje się być najbardziej zgodne ze współczesną wiedzą psychologiczną. Podręcznik ten stosowany jest pow-szechnie w Stanach Zjednoczonych przy ubezpieczeniach zdrowot-nych. Enneagram zajmie zasłużone miejsce w zachodniej myśli psycho-logicznej.Ósemka może dać partnerowi wsparcie przejmując nadzór nad techniczną stroną przedsięwzięcia (Szóstka mogłaby odwlekać zajęcie się tym w nieskończoność). gdy przecho-dzą do punktu stresu lub punktu bezpieczeństwa. Widziałam już kilka prób dopasowania Enneagramu do stoso-wanych współcześnie testów i innych zmiennych osobowościowych. jakie zachodzą w ich zachowaniu. w których jedynym narzędziem badawczym jest kartka papieru i coś do pisania (najczęściej właśnie ołówek). Przyporządkowania takie wyglądają zachęcająco. Technika diagnostyczna typu papier-ołówek to ogólna nazwa wszelkich testów. Jednym z dowodów trafności tego przyporządkowania jest jego autoweryfi-kacja. W załączniku przedstawiłam streszczenie danych badawczych. ponieważ brak im podstaw empirycznych. Enneagram a kategorie diagnostyczne Enneagram. Rozumiem przez to.

l DSM: obsesyjne-kompulsywny Typ bierno . nasze cechy stają się „tym. dominacja obsesji.kompulsywny. IX Typ aktywne . patologia to utrata zdolności stanięcia z boku i ob-serwacji. czym jesteśmy". osobowość typu A DSM: Osobowość schizoidalna DSM: osobowość unikająca DSM: Osobowość depresyjna DSM: Zaburzenia maniakalno -depresyjne Kategorie ujęte w DSM opisują głębokie patologie.ambiwalentny wg. W stanach patologicznych uwaga koncentruje się na. co czynimy".ENNEAGRAM PSYCHOPATOLOGII DSM: Socjopata VIII Typ bierno . W kategoriach ćwiczenia uwagi. Miliona. a nie „tym.agresywny DSM: Obsesyjne . Miliona. Nie potrafimy wtedy przyjąć innego punktu widzenia. myślach i uczuciach charakterystycznych dla na-szego typu.ambiwalentny wg. DSM: Osobowość VI narcystyczna II DSM: Osobowość histeryczna DSM: Osobowość zależna Nie występuje w DSM DSM: Osobowość VI parano/c/a/na III Nie występuje w DSM Typ "uzależniony od pracy". . Gdy utracimy zdolność przesuwania uwagi do neutralnego punktu wewnętrznego obserwatora.

Reakq'a upozorowana chroni go przed uświadomieniem sobie złości i prawdziwych uczuć. w jakich sytuacjach życiowych (norma. skrzydła Ósemki i Jedynki Punkt Dziewięć Według D6M . Przyjmuje stanowisko niezobowiązu-jące. Nie umie wybrać między chęcią buntu a chęcią by-cia posłusznym. Powiązania te zaczynają właśnie znajdować potwierdzenie w najnowszych badaniach psychologicznych. Obrona przed koniecznością podjęcia dylematu posłuszeństwo/ nieposłuszeństwo polega na rozpraszaniu uwagi na zadania błahe i drugorzędne. paranoidalny (Szóstka) i uzależniony od pracy (Trójka) współ-występują u tej samej jednostki. stan stresu. równocześnie jednak mnożą oskarżenia. Już sam wewnętrzny trójkąt na przykład wskazuje na pewne fascynujące za-leżności. W tym przy-padku mamy do czynienia z jednostkami bardziej upartymi i narze-kającymi. Niektóre Dziewiątki mają cechy biemo-agresywne. z dominaq'ą obsesji. Typ aktywno-ambiwalentny według Miliona. Typ biemo-ambiwalentny wed-ług Miliona.Wewnętrzne linie w naszym schemacie obrazują wzajemne powiązania miedzy typami. Paradoksem bierno-agresyw-nych Dziewiątek jest to. że typ obsesyjno-kompulsywny (Dziewiąt-ka). Wynika z niego. że choć przeżywają ambiwalencję związaną z własną pozycją tak samo jak bardziej obsesyjne Dziewiątki. ale nie wyraża jej. Dziewiątka raczej pozostaje w konflikcie niż przyjmuje pozycję umożliwiającą zmianę. ociąga-ją się i przejawiają inne tendencje opozycyjne. nie są skłonne podporządkowywać się cudzym planom. Wewnętrznie może objawiać tyle samo ambiwalen-qi co Dziewiątka. Wewnętrzne pytanie. W terminologii Enneagramu skłaniają się one ku skrzydłu Ósemki (aktywnie buntowniczemu). Dziewiątka jest w konflikcie miedzy byciem „grzecznym" (Jedynka) i byciem „nieposłusznym" (Ósemka). Skłania się ku „dobremu" biegunowi konfliktu między posłuszeństwem a nieposłuszeństwem. stan bezpieczeństwa) dane zachowanie się ujawni. Punkt Jeden Według DSM . W języku Enneagramu.obsesyjno-kompulsywny. natomiast złość wyra-żana jest w sposób bierny i pośredni. 74 Twórcy systemu Uściślenia diagnostyczne Typy cielesne: Punkt podstawowy Dziewiątka. Ściśle 75 .kompulsywna odmiana stanowiska obsesyjnokompulsywnego. które sobie zadaje częś-ciej brzmi: „Czy chcę tu być?" niż „Czy postępuję właściwie" (pytanie charakterystyczne dla Jedynki). Można zatem przewidzieć. Ich stanowisko charakteryzuje się stapianiem z życzeniami innych. Ambiwalencja bywa deklarowana wprost. Głównymi obronami są narkotyzowanie się i odracza-nie. Ambiwalencja przy podej-mowaniu decyzji. Stwarzają pozory podporządkowania.

Nie uważają jed-nak. Na wszystko muszą zasłużyć. Uwagę skupia na zada-niu.typy histeryczne i zależne. Siódemki chcą zasmakować wszystkiego co dobre. a Siódemka tylko dopóki zadanie będzie interesujące.Enneagram przestrzega zasad etycznych. czego chce kochanek". by zyskać uznanie.typ socjopatyczny. wiarę w wyższość własnych osiągnięć i zasług.Helen Palmer . chcą być uznanymi przywódcami. Blokuje uczucia w imię działania. Trójki pragną władzy nad innymi. Potrzebują stałego potwierdzenia i aprobaty. szukają aprobaty u innych. uważają bowiem. Lansują obraz siebie jako zwycięzcy. Trójki ujawniają czasem pewne cechy narcystyczne. że są ponad konwencjami społecz-nymi. co zastępuje ciężką pracę nad ich osiągnięciem. Typ zależny przystosowuje się na drodze posłusznego . nie na sobie. Jego zdaniem istnieje tylko jedna słuszna droga. Punkt Osiem Według DSM . Typ niedawno odkryty w psychologii zachodniej. Pracują dężko w nadziei na szybką nagrodę. Podporządkowują się cudzym potrzebom. Czują się zwolnione od odpowiedzialności. Ma przymus postępowania właściwie. by jakiekolwiek zaszczyty automatycznie im się należały. uwa-żając to za dowód miłości . Poświęcają się.„Staję się tym. chcąc kreować się na zwy-cięzców. „Mój sposób jest właściwym sposobem". Są konformistami. Nie muszą uciekać się do konformizmu. Są optymistami. Punkt Dwa Według DSM . np. Typy uczuciowe: Punkt podstawowy Trzy. Nie reprezentują bardziej narcystycznego stanowiska pole-gającego na myśleniu o przyszłych sukcesach. skrzydła Dwójki i Czwórki Punkt Trzy Brak odpowiednika w DSM. Pociąga je raczej pozytywna wizja przyszłości niż koncent-racja na zadaniach bieżących. Aprobaty szukają w sobie. dbają o własny sukces i pragną uznania. Utrzymują poczucie własnego „ja" dzięki 76 IŁ Twórcy systemu relacji z partnerem. Trójka będzie jednak pracowała do upadłego. Pragną przygo-dy bardziej niż władzy. Zobowiązują się wykonać pracę jak najlepiej i jak nabardziej odpowiedzialnie. Trójka i Siódemka wyglądają podobnie Oba typy to pełni energii ekstrawertycy.

Punkt "Cztery Według DSM . Na treningach sadzamy grupy. że są samowystarczalni i nie zależy im na bliższych kontaktach osobistych z innymi (schizoidzi.typ narcystyczny. Ma poczucie swojej wyjątko-wości. Trzyma się przeważnie kurczowo jednego związku. by zdobyć kontrolę nad partnerem.typy schizoidalne i wycofujące się. Kolej-ne rozdziały ułożone jednak zostały w porządku od Jedynki do Dzie-wiątki. Punkt Pięć Według DSM . które mu się z jej tytułu należą.typy depresyjne i funkcjonujące dwubiegunowo. Wprowadzenie do punktów Najłatwiej zrozumieć. Uważa. DZIEWIĘĆ PUNKTÓW ENNEAGRAMU 5. 77 II. Niektórzy twierdzą. Typ histe-ryczny przyjmuje postawę agresywną i manipulatorską. W czasie wy-wiadów z oboma tymi typami uzyskujemy podobne relacje o izolo-waniu się od ludzi. . by łatwiej było z książki korzystać.podporządko-wania. poprzedni ustęp „Trójka i Siódemka wyglądają podobnie"). z którymi prowadzone są wywiady. a także szczególnych praw. Zawarłam tam także stresz-czenie typowych zachowań danego typu w bliskich relacjach z inny-mi ludźmi i z autorytetami. Uwagę skupia na ciekawej i optymistycznej przyszłości. że wobec tego nie musi oddawać się pracy. aktywnie izolujący się). jak poszczególne typy oddziałują na siebie nawzajem czytając wpierw o trzech punktach osiowych mieszczą-cych się na wewnętrznym trójkącie Sześć-TrzyDziewięć. przytoczona typowa historia rodzinna oraz omówione podstawowe dla danego typu problemy. w tej właśnie kolejności. biernie odizolowani).osoba paranoidalna. W terminach Enneagramu: znaczne pobudzenie może się ujawnić w punkcie stresu Dwójki (depresja histeryczna) lub przy odchyleniu ku skrzydłu Trójki (hiperaktywność mająca na celu walkę z depresją). Nie próbuje na nie zapracować (por. przecho-dząc następnie do ich wariantów w następującej kolejności: Jeden-CzteryDwa-Osiem-Pięć-Siedem. Idąc za tymi liniami słuchacz łatwiej dostrzega sposoby. w jakie poszególne typy zmieniają się przechodąc do punktów aktywności/stresu. Punkt Siedem Według DSM . Na wstępie każdego rozdziału zdefiniowany został dylemat psy-chologiczny. Typy Umysłowe: Punkt podstawowy Sześć. Inni relacjonują uczucia frustracji z powodu izolacji społecznej (unikający. skrzydła Piątki i Siódemki » Punkt Sześć Według DSM . „Muszę być przede wszystkim wierny samemu sobie".

odzyskać więź z tym. Cały ten materiał zebrany został w czasie szkoleń w przeciągu ostatnich dwunastu lat. jak by było. ruchu i praktyk energetycznych. Dla mnie ćwiczenie uwa-gi stanowi pomost między intelektem a intuicją i jest skutecznym środkiem pomagającym nam. za pomocą którego można dotrzeć do tej intym-nej sfery ludzkiej psychiki. Drugim opanowanie kolejnych poziomów me-dytacji. Trudność w opisie aspektów podstawowej natury czło-wieka (esencji) polega na tym. ludziom Zachodu. w jaki kierujemy naszą uwagą i kultywując w sobie wewnę-trznego obserwatora. Trzecim integracja esencji w ramach dojrzałej osobowości. że często mamy dostęp do informacji intuicyjnej wpływającej na nasze decyzje i nasze związki z innymi w sposób zupełnie nam dotychczas nieznany. traktu-jąc ją jako narzędzie. Opisałam problemy.Enneagram z Twoim punktem aktywności/stresu. który jest najbardziej typowy dla Twojego punktu bezpieczeńs-twa lub na stylu charakterystycznym dla osób utożsamiających się 81 Helen Palmer . Prowadzono podczas tych spotkań wywiady z osobami należącymi do poszczególnych typów. co każde-mu z typów pomaga się rozwijać. w jaki poszczególne typy koncentrują swoją uwagę. Książka ta stanowi właściwie syntezę opowieści tysięcy uczniów. możemy stwierdzić. jak dalece rozwiniętych zachowań można by się od ludzi spo-dziewać. W książce tej zawarłam także materiał dotyczący tego. gdybyśmy takie atrybuty posiedli. na które nale-ży zwrócić uwagę oraz warianty każdego typu (podtypy). Mamy bowiem skłonność do traktowania esencji jako przedłużenia naszego „ja". W rzeczywistości zaś do jakości podstawowych mamy dostęp jedynie w odmiennym stanie świadomości. Każdy z nas w sposób sobie tylko właściwy nauczył się radzić sobie w życiu. co tradycje duchowe określają jako jakości esencji. które miały doświadczenia intuicyjne lub związane z esencją. ze każdy z nas ma możliwości korzystania ze wszystkich stylów intuicyjnych.Mnie samą szczególnie interesują te fragmenty. Bardziej rozwinięte aspekty każdego typu zostały opisane w częś-ci poświęconej wyższym umiejętnościom umysłowym oraz cnocie emocjonalnej. Jakości te niewiele mają wspólnego z naszą zwykłą świadomością i łatwo je niestety zbanalizować tworząc wyobrażenie tego. Ja także opierałam się na własnej intuicji. Uważam te krótkie ustępy poświęcone uwadze i intuicji za pracę wstępną na drodze do pełniejszego rozu-mienia tych atrybutów naszej natury. które dotyczą spo-sobu. Rozmawia-łam z wieloma osobami. ze polegasz na tym stylu. Pierwszym krokiem ku esenq'i jest rozwijanie w sobie wewnętrz-nego obserwatora. Może się okazać. że łatwo je pomylić z wyobrażeniem tego. Musi-my jednak pamiętać. Każdy typ ma własne specyficzne predyspozycje intuicyjne. nie podległym naszemu „ja" myśląco-czującemu. Każdy rozdział zawiera następujące fragmenty: . Ważne są dla mnie także intuicyjne style im właściwe. którzy ze mną praco-wali. Jednakże badając sposób.

. uraza dominująca:Namiętność: GniewWyższy stan Doskonałość umysłu:oSC Cechy drugorzędne . .Streszczenie dylematu Typowa historia rodzinna Główne problemy danego typu Wzory wchodzenia w bliskie kontakty z innymi ludźmi Przykład związku w parze złożonej z przedstawicieli różnych typów Związki danego typu z autorytetami Przykład interakcji z autorytetem.-. Punkt Pierwszy: Perfekcjonista • Osobowość nabyta Esencja GŁOWA SERCE Cecha TT. gdy każda z osób należy do innego typu 82 Wprowadzenie do punktów Styl kierowania uwagą Styl intuicyjny Otoczenia atrakcyjne dla danego typu Otoczenia nieatrakcyjne dla danego typu Sławni przedstawiciele danego typu Wyższa jakość umysłu Cnota Zalety Podtypy Co pomaga w rozwoju danego typu? Co dany typ powinien sobie uświadomić? 83 6. .-.

Seks: Kontakty z innymi ludźmi: Ochrona siebie: Zazdrość Nieprzystosowanie Lęk (zatroskanie) Dylemat Jako dzieci Jedynki były grzeczne. prawi. że nauczyły się surowej samo-kontroli. Gdy byli młodzi zabraniano im realizacji ich naturalnych pragnień. a przede wszystkim zacho-wywać się bez zarzutu w oczach innych. Jedynki twierdzą. dopóki wszystko nie zostanie zrobione. jakby pochodził z jakiejś wyż-szej płaszczyzny istnienia. Częstym elementem sposobu myślenia Jedynek jest głos oceniający. a mimo to bywa tak natrętny jak głos z zewnątrz. Kto inny odczułby ją tylko gdyby popełnił poważne przestępstwo. Wolny czas poświęcają zajęciom konstruktywnym i poucza-jącym. że prosto-linijność i dobro zwyciężą nad ciemną stroną ludzkiej natury. Byli oni bar-dzo pracowici. iż głos ten ma swoje źródło w nich samych. Perfekcjoniści na ogół nie zdają sobie sprawy z tego. lep-szej sfery niż ich myśli potoczne. Nauczyły się zachowywać właś-ciwie. by uniknąć błędów. co postrzegają jako niedostatek kośćca moralnego u innych. skłonne są słuchać głosu swego sumienia tak. że życie jest ciężkie i na ulgę trzeba sobie zasłużyć. Według Jedynek ich wewnętrzny krytyk należy do wyższej. Jedząc obiad pamiętają o tym. czego chcą od życia. Stąd też przeżywają często rozczarowanie tym. Tak są zajęci tym. że odmawiają sobie przyjemności. że cnota sama jest dla siebie nagrodą. że wewnętrzny krytyk jest wytworem ich własnego umysłu. które inni mogliby zauważyć. . a przyjemność należy odraczać. każde słowo i każdy uczynek. że w Jedynce powstał wewnętrzny system kontrolny. że inni tak samo jak one dążą do samodoskonalenia. 84 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista Zawsze można być jeszcze lepszym. wojowniczo niezależni i przekonani. Trzymaj się meritum. Kwintesencję światopoglądu Perfekcjonisty można znaleźć w ide-ałach głoszonych przez naszych purytańskich przodków. Siedząc w autobusie w drodze do pracy ćwiczą właściwą posta-wę ciała. skupiając uwagę na powinnościach. że stale czują w sobie obecność surowego kryty-ka. Jeżeli na przykład wygłasza ona wykład. Automa-tycznie zakładają. Wspominaj ą bardzo bolesną krytykę. co „powinni" i „muszą" zrobić. że rzadko zadają sobie pytanie. brać na siebie odpowiedzialność. Wiedzą." Dziecięcy strach przed krytyką doprowa-dził do tego. śle-dzący automatycznie każdą myśl. nauczyli się więc nie dopuszczać ich do głosu. która doprowadziła do tego. Jedynki przekonane są. wewnętrzny krytyk daje bieżący komentarz w rodzaju: „Mogłeś bardziej precyzyjnie wyrazić tę myśl. Wewnętrzny krytyk ocenia zwykle wszystko. Chociaż zdają sobie sprawę z tego. Twój głos brzmi noso-wo. co myśli i czyni Jedynka. więc szczególnie kompul-sywne Jedynki poświęcają większość wolnego czasu samodoskona-leniu. by każdy kęs przeżuć dziesięć razy.

Z odraczania przyjemności wypływa poczucie bycia w porządku. odwiedziny u chorego. że moje ekspresjonistyczne inklinacje są aspołeczne. Jedynce nie pozostaje nic innego. O relaksie Perfekcjonista będzie mógł pomyśleć. Próbując sprostać wymogom doskonałości.Jedynki opwiadają. na gimnastykę. w którym mogłyby się ujawnić praw-dziwe potrzeby. Czas kontrolowany jest przez rubryki w kalendarzyku. a przymusem intensywnej pra-cy dla zaspokojenia wymagań psychicznego krytyka. prawdziwe prag-nienia. Perfekcjoniści czują przymus dobrego zachowania. na swoich oczekiwaniach i na tym. jak się mają moje prag-nienia malowania do moich przekonań politycznych. Ta studentka Akademii Sztuk Pięknych musiała zdać relację przed własnym wewnętrznym sędzią. na naukę. Pewna młoda Perfekcjonistka w taki oto sposób opi-sała swoje pragnienie wstąpienia na studia artystyczne: Tak bardzo tego chciałam. że zakłada on. że nie ma on już żadnej przestrzeni psychicznej. Czas Jedynek jest ściśle zaplanowany. w obrębie której mogłyby się ujawnić jego własne. że malowanie spra-wiało jej przyjemność. zanim mogła skupić się na tym. że naumyślnie oszukuje. a jedno-cześnie w duchu oskarżają tych. że wciąż nie mogłam złożyć papierów. ponieważ dawało to okazję do ro-dzenia się przyjemności i namiętności. Kiedy ten głos wewnętrzny staje się szczególnie krytyczny. rodzi się w Jedynkach głęboka uraza do tych. Najpierw musiałam ustalić. Wewnętrzny krytyk jest tak wrośnięty w sposób myślenia Perfek-cjonisty. gdy uporządkuje ży-cie i w pełni wywiąże się ze wszystkich zobowiązań. z których wynikała konieczność zajmowania się pewnymi określonymi tematami w sztuce. Harmonogram powinności sku-tecznie eliminuje wolny czas. I dlatego żywi urazę. Każdy krok musiał być tak dokładnie przemyślany. co stanowi o w pełni zrównoważonym życiu. którzy zasad nie przestrzegają. jak się ma moje umiłowanie przyrody i żyda na świeżym powietrzu do sztuki jako zajęcia o charakterze sie-dzącym. co ją fascynowało. Mieści się w nim wszystko. ponieważ z poli-tycznego punktu widzenia wydawało mi się. W naszej purytańskiej przeszłości także nie wolno było tańczyć ani bawić się. przez co należy rozumieć. że stale przeżywa irytację. co należy robić lub co musi być zrobione.Enneagram nianymi prawdziwymi pragnieniami. Musiałam też dokonać rewizji moich przekonań religijnych. Musiałam zreformować cały swój światopogląd zanim w ogóle zaczęłam wypełniać papiery na studia. iż każdy żyje pod ciągłym obstrzałem ocenia-jących myśli. którzy w ich mniemaniu łamią zasady bez cienia skruchy. Uwaga Perfekcjonisty jest tak skupiona na tym. Następnie musiałam ustalić. Urazę można zdefiniować jako różnicę między zapom85 Helen Palmer . Jest pora na kontakt z muzyką. . stawianym przez wewnętrznego krytyka. że we własnych myślach oskarżają się za prze-żywanie złości czy pożądania. że na dwa lata utknęłam w przygotowaniach. które mogły wymknąć się wewnętrznemu cenzorowi. Gdy ktoś przedkłada przyjemność nad poprawność. jak tylko sądzić.

póki nie mają absolutnej pewności swej racji. Gdyby ludziom wolno było czynić jak im się podoba. Uważają taką postawę za dowód po-siadania kośćca moralnego. Tam gdzie ludzie ich znają zachowują się w sposób odpowiedzialny i szacowny. kiedy odczuwają złość. Gdy ją zdobę-dą. Na-tomiast niedojrzałe Jedynki wykorzystują swój pociąg ku słusznym sprawom jako platformę. że dyskutując wyraża gniew. Służą im z takim samym zaangażowaniem. Dojrzałe Jedynki po-trafią wykorzystać tę energię dla konstruktywnych celów. Gdy Jedynka jest przekonana. jak bar-dzo atrakcyjne są alternatywy. Myśl. z jakim inni pracują dla pensji lub dla sławy. Spostrzeżenie. Narasta ono co jakiś czas z powodu nieuświadomionych potrzeb.Enneagram . Takie rozwiązanie może przyjąć niewinną formę 87 Helen Palmer . natomiast w oddaleniu od rodziny i przyjaciół odprężają się i oddają seksowi. którzy tworzą związek typu „zatrzaśnięte drzwi" między psychicznym sędzią a zalewem uczuć zamkniętych w piwni-cy nieświadomości. Jedynka na ogół radzi sobie z nieakceptowanymi uczuciami skupiając się na błędach innych ludzi albo upijając się lub narkotyzując na tyle. wybuchy wściekłości lub okresy dużej aktywności seksualnej to sposoby. Czerwona na twarzy i sypiąca oskarżeniami Je-dynka może nie zdawać sobie sprawy. jakby w chęci powstrzymania potoku krytycznych słów. że ma rację. z której można oskarżać innych o czy-nienie zła.Światopogląd Perfekcjonisty ma swoje źródło w założeniu. by wewnętrznego krytyka uśpić. iż można przeżywać taką „złą" emocję nie ma dostępu do świadomości. że powiedziano po prostu parę słusznych prawd. Nie są zatem w stanie przyznać się do urazy. ponieważ te właśnie impulsy karane były w dzieciństwie. Jeżeli przypływ namiętności jest gwałtowny. Jedynki opowiadają się po stronie tej jedynie słusznej drogi. Jedynki typu „zatrzaśnięte drzwi" żyją podwójnym życiem i w ten sposób radzą sobie z problemem wewnętrznego podzielenia. cóż powstrzymałoby zło przed unicestwieniem dobra? 86 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista Oceny Jedynek koncentrują się głównie wokół spraw seksu i agre-sji. nie zdają sobie sprawy z własnego zdenerwowania. uwalniają się fale energii fizycznej. a ujawnianie dotychczas tłumionego gniewu daje poczucie wyzwolenia. Jedynka mieszka w podzielonym domu. w znacznej mierze nieświadomy przypływów uczuć okresowo zalewających piwnice domu. ot-wiera drzwi chaosowi. Może wyjść z tej interakcji w poczuciu. że każ-da sytuacja ma tylko jedno słuszne rozwiązanie. Na górnym piętrze mieszka sędzia. Metaforę podzielonego domu można także zastosować do tych Perfekcjonistów. w jakie Jedynka redukuje napięcie. Na ogół nie wiedzą. Okresy inten-sywnego picia. wewnętrzny sędzia ustępuje. Jedynki nie akceptują gniewu. niezależnie od tego. że może być wiele słusznych dróg lub że to co dobre dla jednego nie musi być dobre dla drugiego. druga dla sytuacji „z dala od domu". Rozwijają się u nich dwie oddzielne osobowości: jedna dla sytuaq'i „gdy mnie znają". Nawet gdy wyraźnie tężeje im szczęka i zaciskają usta. Często wiodą prym w walce o słuszne sprawy.

• Porównywanie'siebie w myślach z innymi: „Czy jestem od nich lepszy czy gorszy?" Wrażliwość na cudzą krytykę: „Czy oni mnie oceniają?" • Odraczanie decyzji z obawy przed popełnieniem pomyłki. gdy już pozwolą sobie na przyznanie się do nich. • Kompulsywna potrzeba postępowania w sposób przyjęty jako słuszny. • Przekonanie o własnej wyższości etycznej i moralnej. Perfekcjonista potrafi sobie wybaczyć. gdzie można zachować anoni-mowość i uniknąć odpowiedzialności. • Wybiórcza uwaga związana z potrzebą naprawiania błędów. Strumień samooskarżających myśli. nie pasujących do standardów słuszności. co prawidłowe (standardy te potrafią być purytańsko wymagające). co prowadzić może do: . • Rozdwojenie „ja" na „ja zatroskane" w domu i „ja rozbawione" ujawniające się z dala od domu. Może też ujawnić się w sposób bardziej dziwaczny . których odruchowo oczekuje. jeśli chodzi o naprawianie błędów. Inny sposób radzenia sobie z życiem w podzielonym domu pole-ga na przebaczaniu. Potrafią też przeżywać radość z dobrze wykonanej pracy. Jeżeli do błędu można się przyznać. • Robienie rzeczy właściwych. • Skłonność do naprawiania świata. Poczucie doskonałości umieją osiągać w prosty sposób: doprowadzając do porządku mieszkanie. właściwie kierując rozmową. Należę do tych 10% ludzi postępujących właściwie.niezwykłego krytycyzmu oraz do 88 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista .wyjazdów na wakacje do miejsc. jeśli może przyznać się do winy bez upokorzenia i kary. Jedynka potrafi wtedy patrzeć na swoje drobne grzeszki łagodniej. formułując dobrze zdanie." • Trudność w rozpoznawianiu rzeczywistych potrzeb. a wdzięczność z tego powodu roz-brzmiewa w nich jak chóry anielskie. Ze wszystkich punktów Enneagramu Jedynki są najbardziej wytrwałe i konstruktywne. Najważniejsze dla Jedynki sprawy to: • Wewnętrzne standardy tego. wewnętrzny krytyk łagodnieje. „Ja jestem lepszy/lepsza.w kombinacjach typu bibliotekarka/prosty-tutka czy misjonarz/złodziej. Przemieszczanie złośd powstającej z niezaspakajania potrzeb na cele zewnętrzne powszechnie uważane za słuszne.

pójdę w so-botę rano grać w koszykówkę. że zerwałam tę ciężką kotarę. Wysokim wymaganiom nie towarzyszyły żadne nagrody. Na takim tle szczególnie widoczne są niedoskonałośd sytuacji realnej. wszystko było 89 Helen Palmer . Gdy Jedynki w taki sposób odmawiają sobie przyjemności napię-cie osiąga poziom krytyczny. Przez cały okres szkolny wzbudzałem w sobie chęć do nauki. co go spotkało. każdy musiał chodzić na palcach. nie wyróżniano natomiast za poświęcenie. Matka często chorowała. Taka sytuacja rodzinna produkuje grzeczne dzieci. gdy czyniłem sobie te obietnice. ale zamiast tego miał rodzinę. jak nie . których unikałem. by mogły nadal . zmuszone do kontroli własnego zachowania przez internalizację krytycznego głosu rodziców. ale nawet gdy na nie zasłużyłem często sobie na nie nie pozwalałem. z jakim czy-nili dobrze. więc ja musiałam opiekować się młodszym rodzeństwem. że muszę się wszystkimi opiekować. by nie wpaść w kłopoty. By stać się człowiekiem doskonałym potrzeba bardzo wielu wyrzeczeń i ścisłej samokontroli." Tło rodzinne Jedynka relacjonują często. który w życiu zaszedł bardzo wysoko. więc Perfekq'onistów karcono za przewinienia. Nie zdawałam sobie nawet sprawy z tego. Zawsze miało się uczude. Stałam w oknie. Często przejmowały rolę rodziców. W domu obowiązywały surowe zasady. że każdy ma za dużo na głowie Pewnego lata kazano mi zmyć ściany w całym domu. patrząc jak inne dzieci się bawią. ile miałam w sobie złości. Obiecywa-łem sobie. Byłam tak wściekła. co z czasem doprowadziło je do obsesji czynienia dobrze. W ręce trzymałam zasłonę. że jako dzieci były surowo krytyko-wane i karane. Mój ojciec chciał być pisarzem. Zmuszałem się do zasługiwania na przyjemności. by nie drażnić rodziców.to nie wolno. Pewien księgowy.stale obecnego poczucia tego. jak idealnie mogłoby być. Czułam. Są wtedy zmuszone do pozbycia się ura-zy w taki sposób. Wiele Jedynek musiało przedwcześnie przejąć rolę dorosłego. Jeśli zrobię i to. Przychodziła więc sobota.. że nie spełniły się jego marzenia i że czuł się zniewolony tym. Pracę wykonałem i o to chodziło. Zamie-nię więc koszykówkę na dwa dodatkowe obowiązki. Cnota sama dla siebie miała być nagrodą. tak opisuje sposób kontrolowania własnych przyjemności. „Pomyśl. by stabilizować niedojrzałych dorosłych w rodzinie. wolno mi będzie wyjść. ale zamiast iść na koszykówkę myślałem sobie: „W porządku.Enneagram zrobione. ale przeżywał przy tym chroniczny lęk. jak doskonała mogłaby być dana sytuacja. Z czasem przyjemność. że jeżeli będę pilnie pracował przez cały tydzień. przez co znienawidził swoje życie. że wyżywał się na nas za to. którą czerpie się zazwyczaj z nagród może ustąpić miejsca przyjemności czerpanej z samokontroli.

że ją przeżywam. Brat był niedo-rozwinięty. Są przy tym wielce wrażli-we na to. nie potrafią więc uzmysłowić sobie. Złość znajdowała ujście w aktach wandalizmu. Bardzo atrakcyjnym sposobem wyrażania złości jest poświęcanie się słusznej sprawie. który zmusza się do bycia dobrym. Nie wytrzymuję. Reaguję wtedy tak. A ja byłem duży i zdrowy. Mogą mieć głowę pełną kąśliwych i uszczypliwych uwag. Naprawdę okropnie musi czuć się człowiek. Gdyby każdy po prostu przestrzegał przepisów. . Pewien architekt tak opisywał sposób. że miałem ochotę coś zniszczyć. Dlatego właśnie Jedynki pociąga rygo-ryzm moralny. że jedynie „czują przy-pływ energii". Według mnie jeżeli wszyscy tkwimy w korku ulicznym. wyrywam się naprzód i na oczach wszystkich przepycham się przed tamtym samochodem. Potrafią się bardzo złościć na ludzi. ale dopóki nie osiągną punktu krytycznego. uwolni się bardzo dużo nagromadzonej wściekłości. W końcu łaziłem późną nocą z młotem kowalskim w ręku. Jedynki odczuwają jako głęboką niesprawiedliwość fakt. czego naprawdę chcą. jak wybijam szyby. Po prostu zaczynała tak we mnie narastać. Namiętne przeżywanie gniewu w słusznej sprawie Jedynki często nie uświadamiają sobie własnej złości. chy-ba że będą absolutnie przekonane o swojej racji. że musia-łam z tym coś zrobić. Byłem w domu grzecznym chłopcem i nie mogłem znaleźć żadnego sensownego powodu gniewu na rodziców czy na szkołę. nigdy jednak nie uświa-damiałem sobie. będą uważały. który pozwala w sposób bezpieczny wyrażać słuszny gniew w imię godnego celu. Taki nieuświado-miony gniew będzie tłumiony Gdy więc pojawi się wreszcie odpo-wiedni powód. W dzieciństwie karane były za ujawnianie pragnień. którzy naginają zasady do swoich potrzeb. O matce także mówiono.stwarzano we mnie poczucie winy. Zaczynałem sobie wyobrażać. że jest słabowita i rzeczywiście przeżyła potem załama-nie. Ruch uliczny nieprawdopodobnie mnie denerwuje. mogłabym jakoś wytrzymać. kiedy jakiś kierowca omija kolejkę na pasie wylotowym z auto-strady. Czułem się potem świetnie. że też opuszczam swoją kolejkę. a ktoś skorzysta z okazji. o ile tylko cel jest tego godny. czego się wstydziłem. ale ilekroć pozwalałem sobie na jakąś przyjemność . Nic im jednak nie powiedzą. gdy tak mnie wyprowadzano z równowagi. szukając jakiegoś opuszczonego domu. Można wtedy wyrażać gniew bez poczucia winy. „są w nienajlepszym humorze" lub „próbują dzisiaj załatwić dużo spraw".ukrywać złość przed sobą samym. chcąc wymusić przepuszczenie poza kolejnością. jeśli inni przechodzą obojętnie obok jego poświęcenia i wysiłku. Zdarzały się jednak chwile. ale starałem się go chronić. że 90 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista tak niewiele nagród przypada w życiu za uczciwość i wysiłek. wszyscy na tym cierpimy. Pewna łagodna z pozoru kosmetyczka tak opisała swoją irytaq'ę sytu-acjami na drodze. co manifestuje się na-pięciami w ciele i ciągłym korygowaniem innych. w jaki wyrzucał z siebie nagro-madzoną agresję. co robić należy.

Najsilnej utożsamiałam się z postaciami globtrotera i prostytutki. Uwagę ich skupia sędzia psychiczny. starając się w ten sposób zablokować wzburzoną falę reakq'i. aż czułam. Gdy jako dziecko mieszkałam w Nowym Yorku. pozwalając by owładnęła mną prostytutka.w Greenwich Village . Nikt mnie nie znał. przez prowadzenie podwójnego życia. co o mnie myślą inni i mogłam mówić rzeczy. Wysiadałam w jakimś mieście i przez kilka dni byłam kimś innym. budynki wydawały mi się kolejnymi małymi pałacami. wewnętrzny sędzia zaczyna karać. a żaden piękny zachód słońca nie dorasta do oczekiwań. tak jak dawniej w Nowym Yorku. Mini-malny chociażby błąd nabiera niezwykłej wagi. w życiu pry-watnym natomiast ujawnia swoje ukryte fantazje.Wyzwolenie typu „zatrzaśnięte drzwi" Gniew i cierpienie Perfekcjonistów wypływa z niezaspokojenia ich osobistych potrzeb. którzy ujawniają ciemniejsze strony natury ludzkiej. Jedynki szczególnie drażnią ci. że gotowa jestem pójść na całość. Perfekcjonizm . Autentyczne pragnienia zostały wyparte i zastąpione całym szeregiem powinności. Wsiadałam do byle jakiego pociągu i pozwalałam jednemu ze swoich wcieleń zawładnąć mną. każdy 91 Helen Palmer .Enneagram pokój ma kłęby kurzu w kątach. lubiłam chodzić do sąsiednich dzielnic i sprawdzać. bo nie martwiłam się wtedy. Żydówkę czy . gdyż tych właśnie pragnień Jedynki za nic w świecie nie mogą zaakceptować u siebie. Jedynka przestrzega tam przepisów i etykiety. które należy naprawić. nosiłam bardzo wysokie obcasy i najbardziej seksowne stroje.w artystkę. Jeżeli istnieje groźba przedarcia się prawdzi-wych potrzeb do świadomości. Jako globtroter świetnie się bawiłam spotykając z ludźmi. Pamiętajmy. że Jedynki mieszkają w podzielonym domu. które zwiedziłam. o których w domu nawet myśleć sobie nie pozwalałam." Każda piękna twarz ma jakieś znamię. powinieneś to zrobić. stale tlącego się pod uprzejmą powierzchownością. blokujący dostęp nieakceptowanych uczuć do świadomości. a nikt nie wiedział. jakie udało mi się znaleźć. Jedynkom udaje się czasem zrównoważyć napięcie wynikające z konfliktu między własnymi potrzebami a sędzią wewnętrznym. rodzice byli daleko. jak się naprawdę nazywam. Życie publiczne będzie po-prawne. Uwaga skupiona jest obsesyjnie na błędach. czy uda mi się wcielić się we Włoszkę. a obca waluta wyglądała jak pieniążki z dziecinnej loteryjki. W czasie podróży zacząłam odgrywać różne postade. „Musisz to zrobić. Najbardziej mnie podniecała moja anonimowość. Wynikające stąd niezaspo-kojenie prowadzi do chronicznego rozdrażnienia. mó-wiąc trzema językami i opowiadając o wszystkich miejscach. to że siedziałam tam. Pierwsza moja podróż do Europy była prawdziwym wyzwoleniem. przy barze. Jako prostytutka wystawałam na ulicach szukając zarobku. Lubiłam uchodzić za kogoś innego.

(przyp. myślałem jednocześnie z nienawiścią o plamie na suficie w sąsiednim pokoju i o tym. Gdyby nawet udało mu się wszystko zrobić doskonale. Byłem jak nauczyciel wydzielający w nagrodę złote gwiazdki"* . myślałem o tym. Zmuszony byłem zachować czys-tość myśli i stale badałem. Christian Science . że wewnętrzny sędzia tak mocno się zakorzenił w ich sposobie myślenia. by wykluczyć błędy i nieakceptowanie treści. że znalazłem sposób na uduchowienie naszej miłości poprzez kontrolę treści moich myśli. Jej twórcą była Mary Baker-Eddy. które w tym czasie musiał odsunąć na bok. tłum.) W USA nauczyciele klas początkowych używają zamiast ocen systemu nagród w postaci złotych gwiazdek.Jedynki twierdzą. że bardzo je boli cudza krytyka. działająca w USA w latach 1866-1910. Gdy kontaktowałem się z nią. i że się nie uczę. Wy-dawało mi się. ponieważ dos-tatecznie ciąży im własna. Jedynki powiadają niekiedy. Wszystko wydawało się konieczne. Nie mogłem zrobić kroku póki nie zbadałem swoich myśli i motywów. że znowu nie zdążę do domu i rodziny na czas. Równie ciężko jest Jedynkom prawić in-nym komplementy. by zachować czystość intencji. czy nie kryją się w nich jakieś niestosowne motywy. że za mało czasu poświęcam rodzinie i studiom.„Ta myśl była dobra. Z perspektywy Jedynki na pochwałę można zasłużyć dokonaniem skrupulatnego rachunku sumienia i precyzją każdego kroku prowadzącego do celu. Jeśli dobrze pomalowałem ścianę. Jak Jedynki mogą być zadowolone z siebie skoro same przykładają do najlepiej nawet wykonanego zadania nieosiągalne standardy per-fekcji? Młody malarz pokojowy zestawiał dobrze wykonaną pracę ze wszystkimi czynnościami. tłum. Nie byłem w stanie wyjść. prawdo-podobnie wymagałby od siebie jeszcze więcej. Przyznawane są one dzieciom za określone osiągnięcia szkolne i za dobre sprawowanie. (przyp. jeżeli nie wykonałem pracy na dany dzień bez zarzutu. stosowne do miejsca i czasu. 92 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista w zwracaniu uwagi na szczegóły. że kontrolują nawet swoje włas-ne myśli. System ten w szczególny sposób mnie pociągał. bezustannie kontrolowa-łem swoje myśli.) . Dzień miałem zaplanowany od początku do końca. Przez kilka lat byłem związany z kobietą. co inni zaakcep-towaliby jako porządną robotę. Kiedy po raz trzeci malowałem jakąś śdanę. Skupienie się na poprawności postępowania rozwinęło się w nich wtedy. W dorosłym życiu ujawnia się to w dbałości o stosowny strój i sposób wypowiadania się. które się za nimi kryły. ta myśl była zła".religijna doktryna leczenia chorób somatycznych za pomocą wiary. Wszystkie moje zachowania wobec tej kobiety musiały być szlachetne. w badaniu problemu w najdrob-niejszych detalach i w tendencji krytykowania tego. gdy jako dzieci czuły się zmuszane do podporządkowywania standardom zachowania narzuconym przez dorosłych. ponieważ same czują się wtedy gorsze. która chciała zostać wyznawcą Christian Science. Zarabiałem na studia jako malarz pokojowy. Wymagałem od siebie zrobienia wszystkiego i to dobrze.

Gdy zrozumiałem. że nie ma czegoś takiego jak dobro absolutne czy absolutne zło. Jedyna słuszna droga Dopuszczanie do świadomości rzeczywistych pragnień może sta-nowić duże zagrożenie dla osób. że inni nie podzielają takiego podejścia do życia. Gdy nauczyłem się oceniać sytuację z cudzego punktu widzenia. których poczucie bezpieczeństwa w dzieciństwie zależało od sztywnej samokontroli. mog-łem krytykować ile mi się żywnie podobało.Enneagram Z nadmiernej koncentracji na czynieniu dobrze wynika obsesyjne unikanie zła. ponieważ ludzie zdawali sobie sprawę. że ludzie zaraz wpadają w obsesyjną pożądliwość czy też stają się zdeprawowani nadmiernym folgowa-niem swoim potrzebom. Jeśli zaś wybiorą to. czego pragną. której sam sobie nie szczędziłem. mart-wią się. Dla Perfekcjonisty myśl. Nawykowe zastępowanie przez młodego narzeczonego swoich myśli myślami „lepszymi" skutecznie blokowało jakąkolwiek szansę odkrycia. Chciałem ludzi chronić przed kry-tyką. Wybranie „tego co należy" może doprowadzić Jedynki do złości. Przez lata całe powstrzymywałem się przed krytyką z obawy. Starając się kontaktować z kobietą w sposób najbardziej prawidłowy.93 Helen Palmer . zobaczyłem. że może być wiele słusznych rozwiązań sprawia wrażenie zaproszenia do anarchii. że każda sytuacja ma tylko jedno słuszne rozwiązanie. że potrafię uwzględnić ich punkt widzenia i że to co mówię jest krytyczne. czy "postąpiły prawidłowo. Jedyn-ki doznają szoku. że ludziom udaje się żyć w miarę moralnie bez ciągłej kontroli ze strony wewnętrznego sędziego i że otwieranie drzwi emocjom i pragnieniom seksualnym nie oznacza. Gdy uda się je odnaleźć. kiedy stwierdzają. 94 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista Odraczanie i zamartwianie się Konflikt pomiędzy nieświadomymi pragnieniami a potrzebą bez-błędnego postępowania staje się szczególnie widoczny w sytuacjach decyzyjnych. Wydawało mi się. Decyzje stanowią rodzaj paragrafu 22. ze nie ma sensu ciągłe podkreślanie cudzych błędów. Najważ-niejszym odkryciem dla Jedynki jest zdanie sobie sprawy z tego. nie pozos-tawiał sobie wystarczającej psychicznej przestrzeni dla ujawnienia się prawdziwych uczuć. W ten sposób pozbyłem się w znacznej mierze skłon-ności do oceniania ludzi. bo nie dostaną wte-dy tego. ludzie o odmiennych opiniach osiągną oczywiście oświecenie i zapanuje powszechna zgoda. U podstaw per-fekcjonizmu leży założenie. opierając się na swoim widzeniu sytuacji. ale i konstruktywne. że ktoś na kim mi zależy odsunie się ode mnie. czego naprawdę szuka w tym związku. wspólne dla wszystkich. . Zrozumiałem w końcu. że dobro jest względne. że każdy stara się czynić tak dobrze jak potrafi. na co mają ochotę.

bar-dzo pomaga im sprawdzanie rzeczywistych opinii innych ludzi. Jeśli już raz dostrzegły w kimś zalety. Nie uświadamiają sobie. Perfekcjoniści twierdzą. podsycanych przekonaniem. co mniej korzystne. Jeżeli Jedynki stracą z oczu cele. Cierpią. by go kochano mimo jego niedoskonałości.Enneagram Gdy napięcie osiąga stan krytyczny Jedynki zaczynają się tak bar-dzo obawiać odrzucenia. 95 Helen Palmer . W związku z tym Jedynki czują. na co nie zasługuje i na co sobie nie zapracował. Według Jedy-nek motłoch przywłaszcza sobie to. Jedynki poszukują związku idealnego.działając w samoobronie . że uda im się ukryć wady. gdy musi przyjąć odpowiedzialność za czyn. że uda im się poprawić to. że nie zasługują na miłość. w jaki sposób niewer-balnie przekazują innym swe oceny. partner odejdzie. Trudno im uwierzyć. W . liczą. gdy przyjemne cele stają się przystępne. Podchodzą więc do intymnych związków z napięciem wywodzącym się z ciągłego suro-wego kontrolowania siebie w nadziei. Związki intymne Najskrytszą potrzebą Perfekcjonisty jest to. bo sądzą. że partner z czasem i tak odejdzie. Dochodzi do kłótni. W miarę narastania lęku Jedynki słyszą krytykę nawet tam. jak i wady. Stawiają go więc na cokole. Chcą się poświęcić doskonałości. jak i wady. którą partner wnosi do związku. Boją się kompromitacji w oczach innych ludzi. że są krytykowane. „więc skończmy z tym od razu za-nim się zaangażujemy głębiej. wybaczają mu słabości charakteru i nie potrafią zauważyć mieszaniny cech dobrych i złych.Lęk Jedynek rośnie. Jedynka przeżywa szczególnie silny dylemat wtedy. że . a jeżeli zło wyjdzie na Jaw. z jaką wymierzają krytykę. akceptując zarówno ich zalety. W przeszłości miłość została nierozerwalnie związana z dobrym zachowaniem.zaczynają atakować partnera. jaki-mi są. iż w tej samej osobie muszą być zarówno zalety. że jakiś aspekt ich przyzwyczajeń lub nawyków musi być odrażający dla partnera. jeżeli się rozzłoszczę? Co się stanie. Gdy Jedynki są tak mocno przekonane. że na przyjemność i szczęście trzeba sobie zasłużyć i zapracować. „Co będzie. że siła. który może się spotkać z dezaprobatą innych ludzi." Jedynki nie zdają sobie zwykle spra-wy z intensywności swojej złości. że obronny mur oceniających myśli znika na długo. W miarę pogłębiania się intymności Jedynki przesadzają w ocenie swoich drobnych ułomności. powróci skłonność do krytykowania wad partnera. jeżeli nie spodobają jej się moje gusty artystyczne?" Perfekcjo-niści przyjmują robocze założenie. jeżeli wykryją u siebie jakąś niedoskona-łość. To wewnętrzne napięcie wzmaga przekonanie. jakie chciały realizować w swo-im związku lub zaczną odczuwać zagrożenie czy zazdrość. często boli równie mocno jak treść tej krytyki. Trudno im zaakceptować fakt. gdzie nikt jej nie wygłaszał. Nie wiedzą. Niewinne rozmowy wydają im się pełne nega-tywnych podtekstów. gdy są zakochani. że inni potajemnie je oce-niają. że partner może ich pokochać takimi. boją się utraty cnoty praco-witości i obniżania standardów do poziomu motłochu.

Jeżeli uczucia te nie znajdą ujścia. Gdy intymny związek znajduje się w okresie niekorzystnym i Je-dynka ma wrażenie. ale nie zdawać sobie sprawy z tego. ogromnie oczytany. Jedynki bardzo dobrze reagują na umiejętność przyznania się do błędu. Gdy związek intymny znajduje się w okresie korzystnym. Kochają w sobie nawzajem swoją etykę za-wodową i pracowitość. co takiego ich złość wywołało. zaczną się kumulować nieuświadomione frustracje. dobrze mi z tym. mogą powstrzymywać się od mówienia o sprawach wymagających zmiany. Moim największym zmartwieniem jest to. że są tak wściekłe. gdy potrzeby te nie są zsynchronizowane z ich wyśrubowanymi standardami etyki. Dopóki tego kogoś lubię. Na-wyk oceniania innych (właściwy Jedynkom) znika. Będzie wywlekać dawne żale i roztrząsać je wciąż na nowo. ile ma plomb w zę-bach. Jeżeli partner potrafi rozpoznać te sygnały narastającej złości i interweniować. że tak go spostrzegam. Umieją odróżnić inteligencję od wartości pod-stawowych: uczciwości i wysiłku. Perfekcjoniści nie umieją rozmawiać o swej zazdrości. że mają ochotę rzucać talerzami. ponieważ jest ona czymś złym. ze jest niezwykle dowcipny. zaczyna aktywnie wyrażać gniew. Nie bę-dzie umiała odzyskać dobrego obrazu partnera. co myślą o mnie inni. a także doceniać osiągnięcia. Ale gdy poczuję. jeżeli mogą przy-znać się do błędu. ze jej wypowiedzi są cięte i oskarżycielskie. że ten ktoś tak bardzo mnie w moich oczach przewyższa.poszukiwaniu ujścia dla nagromadzonych frustracji zaczną kontrolować jego zachowa-nie. czego na-prawdę pragnie. Nie będą jednak wiedziały. szcze-gólnie wtedy. zaczynam sprawdzać. ponieważ zgadzają się co do tego. Jedynka nie mająca dostatecznego wglądu może być wyraźnie rozzłoszczona. jeżeli dostrzegają rozterki. by wyrównać rachunek. Para taka potrafi czerpać satysfak-cję z praktycznego i niezależnego życia. Doce-nianie znaczenia radzenia sobie w życiu jest dla nich pomostem do stabilizacji. nawet ma-jące wgląd w siebie Jedynki zdadzą sobie sprawę z tego. Wydaje mi się wtedy. wysiłek i dobre zamiary partnera. Jeżeli któreś z partnerów zacznie mieć wątpliwości. że partner przynosi jej wstyd lub jaskrawo łamie jakąś regułę zachowania. jaki sposób żyoia jest idealny. starając się ze złością przywołać go do porządku i zmusić do poprawy. Gdy spotykam kogoś po raz pierwszy dostrzegam przede wszystkim to. że muszę 96 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista się bronić lub gdy zaczynam się niepokoić. dopóki potrzebne jej będzie ujście dla aktualnej irytacji. W związkach intymnych może to do-prowadzić do wypierania złości jako nieakceptowalnej emocji. skoncentrowanego wokół szacunku dla zdrowia fizycznego i prawidłowego sposobu zarobko-wania. szlachetny czy co tam jeszcze. Perfekcjoniści bywają szczególnie lojalni. Przykład pary złożonej z dwóch Jedynek: para Perfekcjonistów Jedynki często tworzą parę. precyzując źródło frustracji -może to wiele pomóc. Jedynki nie ulegają łatwo własnym potrzebom psychicznym. Związek na pewno ma charakter intymny. na które się zapracowało. co w nim wybitne. jeże-li Jedynka potrafi przyjąć .

czego się od nich oczekuje 98 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista . zamiast mówić o tym. Wybucha jak wulkan. twór-czość lub pożądnie. Świadome siebie Jedynki wiedzą. Związki z autorytetami Perfekcjoniści poszukują autorytetów . Jedynki potrzebują autorytetów. dopóki Jedynka nie przekona się. Gdyby taki autorytet się znalazł. chętnie złożyliby podej-mowanie wszelkich decyzji w jego ręce. Uzasadniona pretensja stanowi konieczny wentyl dla innych sfrustrowanych potrzeb. Wszak w dzieciństwie karane były za uleganie osobistym potrzebom. że złość często ro-dzi się. jeżeli ulegną atakowi złości. Gdy potrzeby te zostaną zaspokojone. relacjonuje często. Jedynka. Bezpośrednie wyrażanie złości świadczy o poczuciu bezpieczeńst-wa w danym związku. których druga strona nie akceptuje. które wytyczyłyby linię działania. że czują się przegrane. jeżeli partner wysłucha ataku złości i nie wycofa się. gdy ignorują własne pragnienia. Tli się jeszcze po zakończeniu kłótni. Powiadają także. którzy mają władzę. tak jakby dawna uraza nigdy nie wygasała w pełni. iż czas zdiagnozować i zaspokoić rze-czywiste potrzeby. Szczególna wrażliwość na uchybienia czyni jednak Perfekcjonistów bardzo czujnymi wobec błę-dów czy niesprawiedliwości popełnionych przez tych. Dopóki nie zostaną one zaspokojone. zawsze tlić się będzie jakaś pretensja do partnera. milczącej umowie. jako że złość oceniana jest negatywnie i zwyk-le prowadzi do odwetu.pomoc partnera w rozpoznawaniu ukry-tych potrzeb. Może się też zda-rzyć. Jeśli mamy do czynienia z parą. Oznacza to bowiem utratę kontroli nad ujemną emocją. by nie poddawać sprawy pod dyskusję. mogą więc wykorzystać rodzącą się złość jako sygnał. U Perfekcjonistów rozbudzenie seksu może być zapowiedzią równoległego rozbudzenia ekspresji twórczej. umysłowy krytyk usuwa się w cień i wszystkie moce nieświadomości stają się bardziej dostępne. Złość wyrażona przez Jedynkę może przyjąć przerażające rozmiary. problem często przybiera realne rozmiary zamiast obsesyjnie koncentrować uwagę. Jeżeli dopuści się do nawarstwiania nierozpoznanej złości. Jeśli Jedynki zwierzają się ze swych pragnień. jest niewspółmierna do realnej sytuaq'i. partne-rzy mogą odsunąć się od siebie i trwać w pełnej napięcia. że potrafi zaobserwować rodzenie się gniewu i zaczyna tworzyć sobie obraz problemu. Jedynki twierdzą. że jedno z partnerów dojdzie do wniosku. że nie zostanie porzucona z powodu pragnień. że czują się kochane. co powinno być zrobione. która zaakceptowała swoją złość. że wina leży w jakimś 97 Helen Palmer .Enneagram złym nawyku drugiego i zacznie go oskarżać. Gdy znie-sie się zakaz w obrębie jednej sfery życia emocjonalnego. np. nieakceptowane impulsy. jest to z pewnością dowodem zaufania z ich strony. Gdy Jedynka zaakceptuje swo-ją złość jest w stanie wyrazić inne. bo chcą wiedzieć dokładnie.strażników racji osta-tecznych. pozostanie poczucie rozdrażnienia grzechami tego świata.

Piątka chętnie ustali reguły gry. Nie czują się dobrze w interakcjach wyma99 Helen Palmer . jeżeli zakres odpowiedzialności jest wyraźnie określony. jeżeli mają silne przekonanie. będzie starała się sterować zza zamkniętych drzwi. będą się powstrzymywać od działania. że i inni przykładają się bez reszty do zadania lub jeżeli zainspiruje je słuszna sprawa. Mogą być jednak odbierane jako niepotrzebne koncentrowanie się na szczegółach.i czują się bezpieczniej. Trudność sprawiają im jednak zebrania i konfrontacje. Gdy już raz stwierdzą. Wadą Jedynek jest to. będą pracować bez wytchnienia. Wolą przewidywalną strukturę i system reguł. Jeżeli grozi im kompromitaqa lub muszą pierwsze podjąć ryzykowną decyzję. Ważne jest. ponieważ wygłaszają mnóstwo uwag krytycznych. Jedynki przyjmą na siebie odpowiedzialność. więc jeżeli zajdzie zmiana w procedurze. że boją się przeciwstawiać autorytetom w sposób jawny. mogą się poczuć wystawione na krytykę. ponieważ nie angażują się emocjonalnie. by w ten sposób sobie ulżyć. że szefowie zauważą ich rzetelną pracę i zapropo-nują zasłużoną nagrodę. Jeżeli ktoś. że mają rację. dopóki sytuacja nie będzie w pełni uporządkowana. bo przestają się wtedy przejmować możliwością popełnienia błędu lub tym. . Aby dobrze funkcjonować muszą mieć szacunek dla poziomu pracy innych. bez których decyzji nie da się zreali-zować. szczegól-nie dotyczących szczegółów i procedury. co inni mogą pomyśleć. kto kieruje całym przedsięwzięciem nie dostrzeże jej dobrej roboty. Są niezwyciężone. Jeżeli natomiast stwierdzą. jeżeli Jedynka gotowa jest wcielić je w życie. Uwagi te służą nadaniu wyrazistości sytuacji i jasnemu określaniu obszarów odpowiedzial-ności. Atutem Jedynek jest ich duża sprawność organizacyjna i umiejęt-ność znajdowania satysfakcji w rozwijaniu swoich kompetencji. Po-trafią stawić czoła przeciwnościom. będą ostrożne i będą raczej oskarżać innych niż same przyznają się do błę-du. Jedynka skłonna będzie skupić się na jakimś uzasadnionym lecz nieistotnym błędzie. ale nie dla niej samej. lecz trudno im będzie zaproponować jakieś rozwiązanie w obawie przed pomyłką. podejmując decyzje. że dana droga jest słuszna. W Jedynce może się gromadzić nierozpoznana frustracja. Cenią sobie związki z ludźmi potrafiącymi sprawnie działać. gdy wewnętrzny krytyk się wycofa. Jedynki łatwo zdobywają zaufanie działając w różnych organi-zacjach. by nie zmieniać reguł arbitralnie. Jeżeli przywódca postrzegany jest jako zdolny i sprawied-liwy. Z natury nie mają zaufania do autorytetów. Jedynka powstrzymuje się od prawienia komple-mentów i od pełnego zaangażowania.Enneagram gających tolerowania różnych opinii. z obawy przed odwetem lub koniecznością przyzna-nia się do błędu. dostrzegalna dla innych. Będą krytykować poszczególne punkty programu. dopóki zadania nie wy-konają. Jeżeli nie. żywią jednak nadzieję. ale ich realizację zosta-wiając innym. Jedynki funkcjonują zgodnie z regulaminem. gotowe są pracować niezwykle ofiarnie. Piątki potrafią podejmować bardzo ryzykowne decy-zje. Przykład związku z autorytetem: Jedynka i Piątka (Perfekcjonista i Obserwator) Jeżeli Piątka znajdzie się w roli szefa.

jak hałaśliwy jest sędzia w mojej głowie. W przestrzeni głębokiej ciszy wdąż słyszę: „Za płytko" lub „Ostatnim razem było lepiej". Jedynce może pomóc ktoś z zewnątrz. by uwolnić organizcję od niesprawiedliwej kontroli. gdy ryzyko jest duże. złość zniknie. będzie czuła przeciążenie detalami i stawi opór wszel-kim próbom nadzoru lub kontroli ze strony Jedynki. Wewnętrzna scena. jeżeli przestraszona Jedynka zacznie wywierać presję. gdy znajdzie się w roli doradcy i nie będzie pod ciągłym naciskiem. co w danej chwili jest najważniejsze. i natychmiast zdaję sobie sprawę. nadmiernie skomplikowana procedura zostanie uproszczona i stanie się jasne. Piątka zorientuje się. że stale maszeruje się ku samodoskonaleniu. Będzie chciała narzucać wytyczne i będzie żądać sprawozdań okresowych. że zrobiła coś złego. dopóki jedna lub druga strona nie wygra. tak jakbym ja sama nie miała tu nic do powiedzenia i mogła jedynie słuchać głosów w mojej głowie. otworzy się. jak być powinno. Jedynka zacieśniając kontrolę i przypisując winę. kto byłby w stanie rozpoznać i uzasadnić nieuświadomione gromadzenie się lęku. by wypełniać zadania. na której rozgrywa się u Jedynki podejmowanie decyzji przypomina salę sądową. „Czy ta medytacja była skuteczna? Czy robię postępy. Nie starasz się. . Może w związku z tym rodzić się uczucie. udaje mi się oderwać od swoich myśli. Jest to sposób koncentrowania uwagi.Oba te typy mają skłonność do samokrytyki i cechę tę można spo-żytkować dla dobra organizacji. Sytuacja byłaby łatwiejsza. czas wypełnią nadmiernie skom-plikowane procedury. w którym myśli i zacho-wania podlegają natychmiastowej ocenie w oparciu o idealny stan-dard. ważne decyzje będą odraczane. Piątka zaś zamknie się w sobie. Opinia idzie pod sąd." . Każde z nich będzie próbowało kontrolować sytuację. czy też cofam się w rozwoju?" Rodzi się bolesna potrzeba ciągłego zestawiania osią-gnięć. że są to niepotrzebne utrudnienia. Jeżeli Jedynka będzie w stanie przyznać się do niepokoju bez poczucia. Zawsze spokój medytacji przerywa ten umysłowy komentarz aż. 100 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista Na co Jedynki zwracają uwagę? Perfekcjonizm wzmacniany jest przez nawyk ciągłego porówny-wania. stawiając ograniczenia Piątka minimalizując kontakt i uchylając się od zadań." Mój umysł wzięty jest pod obstrzał oskarżenia i obrony. Uwaga Jedynki będzie się sku-piała na zadaniach drugorzędnych. Piątki reagują szczególnym onieśmieleniem. Jedynki porównują własne osiągnięcia w różnych momentach. Może dojść do kryzysu. obrazujący jak doskonała mogłaby być dana sytucja. Siedzę i medytuję. Żaden z nich nie znosi dominacji w niesprawiedliwych układach hierarchicznych i zrobi wszystko. gdy ktoś próbuje załatwiać sprawy za pomocą gniewu. a w miarę zbliżania się terminu realizacji będzie narastać napięcie. że nigdy nie jest tak. by uzyskać kontrolę nad sytuacją. szczęśliwie. stanie się małomówna i maksymalnie niedostępna. gdyby Jedynka zrezygnowała z kontroli i poprosiła o pomoc. Po czym następuje debata: „Siedź prosto.„Ależ staram się. jest atako-wana. Jeżeli szefem jest Jedynka. Piątka. broniona i wreszcie ogłoszony zostaje wyrok. szcze-gólnie wtedy. by upewnić się.

gdy wszystko jest „skoordynowane" i sędzia znika. ale przegrywam w innym. precyzyjne zdefiniowanie jakiegoś pojęcia czy chwila zachwytu nad przyrodą. brzmiało by to tak: „Jakież to będzie doskonałe!" Uczucie „odpuszczania sobie" jest łatwo dostrze-galne u ludzi. Wtedy bowiem z niepokojem koncentrują się na porządkowaniu najbardziej widocznych niedociągnięć. że gdy wyczuwają. a ciało „czuje się dobrze". że każda sytuacja ma tylko jedno pra-widłowe rozwiązanie . jak doskonała mo-że być dana sytuacja. . „On wznosi się. Dzięki temu zdają sobie także sprawę z tła. w jakich momentach włącza się u nich gotowość do porównywania. co jest prawidłowe. którym jest wyobrażenie o idealnym stanie rzeczy. że bywają spostrzegane jako nadmiernie krytyczne. powstaje szansa nauczenia się wyprowadzania jej w obszary neutralne.Enneagram Gdy Jedynki przystępują do autoobserwacji.W medytaq'i taki sposób koncentraq'i uwagi nazywany jest oce-niającym umysłem. On ma przystojną twarz. wpływającym na spostrzeganie codziennych zdarzeń i stanowiącym największe źródło cierpień. mają nieprzepartą chęć usuwania zauważonych błędów. Są to te chwile. drugie opada. Gdy tylko uwaga kieruje się ku podliczaniu cudzych plusów i minusów i pojawia się poczucie. a co nie w danej sytu-acji. jak zakorzeniony jest w nich nawyk porównywania. Jedynki bardzo chętnie uczą się medytacji. Jedynki twierdzą. ale Jedynki robią to bez przerwy. Nie ma żadnego błędu. Może chodzić o coś tak banalnego jak prawidłowo sporządzony bilans. bo zarabia więcej. Sądzą. Jedynki w sposób automatyczny zauważają. uświadamiają sobie. jak być powinno. sytuacje idealne. Gdy-by uczucie to można było jakoś nazwać. Miewam w ciągu dnia chwile zachwytu. Styl intuicyjny Intuicja u Perfekcjonistów ma swoje korzenie w ich charakte-rystycznym sposobie koncentrowania uwagi. by krytyczne myśli ustąpiły. Nazywam je swoimi krótkimi „epifaniami". Wygląda to jak wieczna huśtawka na dziecięcym placu zabaw: jedno dziecko wznosi się do góry.gdy inny wygrywa one muszą przegrywać. 101 Helen Palmer . ale ja mam zgrabniejsze ciało." Ciągłe po-równywanie się jest u Jedynek często czynnikiem automatycznym i nieuświadomionym. Stale porównują się także z innymi. że punkt dla kogoś oznacza ujęcie punktu Perfekcjoniście. bo ja mam status. gdy tracą kontakt swoim poczuciem tego. bo wtedy znikają krytyczne myśli. Ja zwyciężam w tym punkcie. a ponieważ przekonane są. W obliczu idealnego rozwiązania pojawia się fizyczne uczucie „odpuszczenia sobie" i odprężenia. być może po raz pierwszy w życiu. Jest ono tak błogie. którzy są stale napięci i krytyczni. Łatwo rozpoznają. W sposób nawykowy zauważają w każdej sytuacji błędy i niedociągnięcia. ze w zestawieniu z nim uwyraźniają się wszystkie niedostatki sytua-cji aktualnej. W jakiejś mierze wszyscy oceniamy swoje postę-py w oparciu o standardy doskonałości. Jedynki mogą rozpocząć modyfikację swego perfekcjonistycznego stylu koncentracji uwagi rejestrując. Tak krytyczny umysł przysparza wielu cier-pień. ale opada.

Zdarza się. protokól i formalne procedury towarzyskie. po czym nagle wiem. organizowanie struktur. Są fundamentalistami. National Rderttion for Decency (powst. w których decyzje podejmowane są w oparciu o płynne lub frag-mentaryczne informacje. Są wśród nich naukowcy. Atrakcyjne otoczenia Otoczenia atrakcyjne dla Perfekq'onisty to między innymi takie zajęcia. którzy kultywują stosowLiga Przyzwoitości . ekstremistami w imię moralnej większości. autorytet w dziedzi-nie etykiety i bon tonu. w których istnieje ryzyko błędu decyzyjnego lub wysoki poziom osobistej odpowiedzialności za decy-zje kontrowersyjne. Perfekcjonistów przyciągają prace wymagające przestrzegania procedury: działania w komitetach deontologicznych. grama-tycy. Wyzwala się we mnie wtedy dobre samopoczucie. Potrafię 102 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista także rejestrować ciałem proces podejmowania prawidłowej decyzji. partyjnymi lewicow-cami. Trudność sprawiają interakcje. -przyp. planowanie długo-falowe. Bliskie im są systemy wymagające dokładnego przestrzegania reguł. Liga Przyzwoitości. co zrobić. Jedynki lubią sytuacje regulowane przez etykietę. ttum. 1977). Słynne Jedynki Wśród słynnych Jedynek mamy Emiły Post". a nie na podstawie ściśle określonych wska-zówek. 1977) i National Forum Foundation (powst.współcześnie w USA działają trzy organizacje piętnujące brek rnoninofci w życiu publicznym Są to Amencans for Decency (powsfc 1975).Enneagram . kaznodzieje. że całymi tygodniami nie mogę podjąć jakiejś decyzji. praca sędziów sportowych. Niekorzystne dla Jedynek są interakcje wymaga-jące przyjęcia wielu różnych punktów widzenia lub wymagające znacznej tolerancji różnic w opinii. trwające nieraz godzinami. *4c patrz przypisy Redakcji na końcu książki. mimo że umysł nadal jest niepewny. ponieważ ciało czuje się dobrze z danym rozwiązaniem. Jej książki czytają ci. w których konieczna jest dobra organizaq'a i drobiazgowość: nauczanie. 103 Helen Palmer .wszystko jest na miejscu.' Nieatrakcyjne otoczenia Nieatrakcyjne są takie zawody. księgowość.

co być powinno.ne obyczaje i potrafią odłożyć na bok wewnętrzne rozterki w imi dobrych manier i prezentowania uśmiechniętej twarzy przy stole. a nie po to. że cnota i dobre zachowanie nie zaw-sze są nagradzane i dostrzegane. aby doprowadzić rzeczywistość do stanu doskonałości. by spełnić surowe wy-magania bezwzględnego wewnętrznego krytyka. Ich życie to bezustanne zmagania. Świat jest albo czarny. ponieważ stale porównują rzeczywistość z tym „jak mogłoby być idealnie". Jedynki cierpią. Dla Jedynek wielkim odkryciem jest uświadomienie sobie. którego nie mogę z siebie wypuścić". Dla nich wspaniałe dzieciaki zdają się nagle zamieniać w potwory. jak potrafi. że prawidłowe myślenie i ciężka praca dopro-wadzą w końcu do zasłużonej nagrody. Myśl. podważa pogląd Perfekcjonisty. Jednakże rezygnaq'a z postawy ży-ciowej „jedynej słusznej drogi" jest tak przerażająca. Gdy Jedynka potra-fi powiedzieć „Co dobre dla ciebie nie musi być dobre dla mnie". Opisują to obrazowo: „Jestem jak butelka. że perfek-cja jest pojęciem względnym. Stale świadome są rozbieżności między tym. Raiph Waldo Emerson * Mary Poppins George Bernard Shaw * Karol Dickens * Jerry Falwell Marcin Luter Doskonałość jako wyższa jakość umysłu Jedynki cierpią. że rozwiązanie. że uraza jak fale ognia przepływa im przez ciało. a zło zostanie zdemaskowane i ukarane. że inni pracują dla przyjemności. jeśli idą taplać się w błocie. To że po ciężkiej pracy przychodzi znów ciężka praca nie tylko wydaje się czymś niesprawiedliwym. które w końcu jest dobre. do-konuje wielkiego skoku w samorozwoju. ale także uwypukla fakt. którą po-trząśnięto i z której zaraz wystrzeli korek" lub „Jestem przepełniony krzykiem. albo biały. Od dzieciństwa działali przyjmując nieuświadomione założenie. Prawdziwa doskonałość polega na równowadze między elementami pozytywnymi i negatywnymi. że w życiu jest zawsze jedna słuszna droga. że rozsadza je energia. Cnota pogody ducha Jedynki twierdzą. Przyzwyczajone są bowiem do poglądu. by utkwić w gardle. wielu punktów widzenia to dla Perfekq'onistów zaproszenie do szaleństwa. Mówią. Zaakceptowanie błędów czy. co gorsza. która nie może znaleźć ujścia. jak utrata ostat-niej obrony przed nieświadomym naporem pożądania i nienawiści. Każdy doskonały produkt musiał przejść przez wiele faz ryzykownych i źle obliczonych. Bardzo może więc pomóc im uświadomienie sobie. Im silniej wewnętrz-ny sędzia krytykuje . mogło być poprzedzone licznymi tragicz-nymi błędami i że człowiek musi brać na siebie jedynie odpowiedzial-ność za wykonywanie jakiegoś zadania w danej chwili tak dobrze. 104 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista Jedynki są zszokowane tym. albo doskonały. które stale się ze sobą stapiają. ponieważ pragną doskonałości na każdym kroku. co jest a tym. że eksperymentowanie i błądzenie są konieczne na drodze ku doskonałości. albo nieodwracalnie skalany.

Perfekcjoniści mogą skorzystać z medytacji i terapii. że autentyczny impuls wypierany jest ze świadomości. że akceptacja tak zwanych negatywnych emocji sprawia.autentyczne uczucia. poprosić o pomoc. jeżeli współpracowni-cy przyznają się do błędu lub znajdą na zdecydowanie gorszej pozy-cji.Enneagram konanej roboty. zajmą eksponowane miejsce wśród przedstawicieli radykalnej lewicy lub radykalnej prawicy. nie hamowane przez myślące „ja". . którzy walczą z przeciw-nościami. mającej na celu pokazanie. ponieważ przez ciało swobodnie przepływają uczucia pozytywne i negatywne. Przez jakiś czas trwa więc stan pogody ducha wypływający z przyzwolenia sobie na powstawanie i przemi-janie uczuć. Innym tego przejawem jest przepływ przez organizm fali urazy. Każda chwila jest wtedy stanem równowagi. Jedynki bywają nabrzmiałe energią. niezdolne są przemówić. który zestaw stan-dardów przyjęły jako jedyną doskonałą drogę. Gdy raz przekonają się. Same cenią doskonałość i chcą także in-nych nauczyć doceniać to. tym więcej energii groma-dzi się w organizmie. szukając ujścia. tak jak inni pracują dla poczucia bezpieczeństwa lub władzy. że „ja jestem lep-szy od ciebie". że przestają być przesadnie ważne. ponieważ bardzo im za-leży na naprawianiu świata. Jedynki twierdzą. jeśli brak efektów nie jest przez nich samych zawiniony. Może to jednak prowadzić także do wytrwałego dąże-nia do samodoskonalenia. że sprawa jest słuszna. choć nie zdają sobie sprawy z przyczyny tego napięcia. Są pełni dobrej woli wobec tych. Chętnie wyjaśniają. Upust napięcia daje przejściowe poczucie naenergetyzowania i doświadczania wszystkiego co przychodzi na myśl. Jedynki bywają oddanymi nauczycielami. a także wobec tych. którzy przyznają się do pomyłki i sta-rają się sami sobie pomóc. bez ich blokowania. jeśli zrozu-mieją. W zależności od tego. Neurotyk musi czynić dobrze. czy wykrzyczeć swoją złość. „Zakorkowany gniew" to jedna z prób opisu tego dylematu. badają i przekazują precyzyjne informacje oraz swoje przekonanie. Może się to przejawiać w de-nerwującej aktywności. bez oceniania. będą pracować dla samej satysfakcji z dobrze wy105 Helen Palmer . Jedynki odmówią współpracy. że krytyczne myśli są niezbitym dowodem. Pogoda ducha to skutek uboczny pozwolenia sobie na uświada-mianie wszelkich impulsów bez tłumienia tych. przy jednoczesnym zaciśnięciu gardła i szczęki. iż ludzie mogą radykalnie zmienić swe życie. jeżeli nie będzie się przestrzegać właściwych standardów. Złość została wyrażona i nic się nie stało. co najlepsze. Gdy Jedynki pozwalają sobie na złość. którzy wy-silają się bez skutku. których się nie akcep-tuje. Perfekcjoniści wykazują wiele cierpliwości wobec tych. jeżeli będą posiadali właściwą wiedzę. uwalniają się olbrzymie po-kłady energii dotychczas więzionej w organizmie. Krytyczność Perfekcjonisty łatwo rozbroić. Zalety Jedynki oddają się słusznym sprawom.

gdybym się na nim wyżywał. co słuszne. „Co on ma takiego. ponieważ rozbudowuje w sobie obse-syjną troskę o podporządkowywanie się opiniom innych ludzi.Podtypy Jedynka. Nie mam kłopotów z przyjęciem poglądu mojego zakonu na wiarę. co w relacji z partnerem zachodzi. a przez to łatwo zauważalne. Jedynki mogą je wykorzystać. • Dochodzi w moim organizmie do wybuchu i rodzi się chora potrzeba wyrównania rachunków z partnerką. nieprzystosowania i zatroskania. a jednocześnie krytykuję siebie za to. że byłbym w porządku tylko wówczas. Ja zyskuję punkt. ja jestem górą. powstające w wyniku konfliktu między wypartymi pragnieniami a potrzebą prawidłowego zachowania. „Co ona zrobi? Kogo wybierze?" Tu tracę już kontrolę. że jestem wściekły. bez poddawania w wątpliwość swojej więzi z zakonem. Byłoby nie w porządku. prowadzi do rozdarcia między od-rzuconymi pragnieniami a potrzebą czynienia tego. Dziewiątka zapomina o swoich autentycznych pragnieniach. Napięcie. Zazdrość w relacjach dwuosobowych Zazdrość przejawia się w kontrolowaniu poczynań partnera i kry-tycznej ocenie wszystkiego. aby rozpoznać. Surowa samokontrola. której wy-maga nieskazitelne zachowanie. ja punkt tracę. że mógłym zabić. Po piędu latach nadal nie mogę się zdecydować na przyjęcie pełnych ślubowań. podobnie jak Dziewiątka (punkt podstawowy Jedynki). Są to problemy bolesne. Jedynka . ale krytycznie odnoszę się do wewnętrznej hierarchii i pewnych poglądów na temat polityki światowej. bo w środku mnie ponosi. że autentyczne pragnienia pozostają w konflikcie z poczuciem słuszności. gdybym akceptował wszystko. Jestem tak wściekły. Inni bracia radzą sobie jakoś z tymi sprzecznościami.przez to że zastępuje autentyczne pragnienia obsesyjną troską o czynienie tego.on zdobywa punkt. Ja natomiast mam poczucie. prowadzi do zazdrości. czego mnie nie dostaje?" I tak cały czas . nawet najdrobniejsze szczegóły proceduralne. Nieprzystosowanie w kontaktach międzyludzkich Konflikt między osobistymi pragnieniami a potrzebą sztywnego trzymania się zasad w stosunkach z innymi prowadzi do nieprzysto-sowania. a jednocześnie nie mogę się powstrzymać. co słuszne i co stanowi o poczuciu własnej wartości. Gdy pojawią się te nieprzyjemne uczu106 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista cia. Lęk (zatroskanie) o przetrwanie . popadła w letarg samozapomnienia. Oto przykładowa relaqa: Jestem apostatą w zakonie religijnym.

Jedynki martwią się swoją niedoskonałością, tym że nie mają prawa do życia, a szczególnie tym, że mogłyby popełnić pomyłkę zagrażającą przetrwaniu. Jest to uporczywy głos, który stale załamuje ręce nad błędami, jakie mogę popełnić lub nad tym, co ludzie mogliby sobie o mnie pomyśleć. Głos ten może równie silnie grzmieć, gdy chodzi o drobiazgi, jak i wtedy, gdy chodzi o sprawy naprawdę godne zmartwienia. Bardzo przejmuję się pieniędzmi i tym, czy będę miał za co żyć. Przez ponad dwadzieścia lat pracowałem jako przedsiębiorca budowlany. Czasem miałem spore za107 Helen Palmer - Enneagram bezpieczenie finansowe, a czasem działalność moja graniczyła ze speku-laqą. Ale to uporczywe martwienie się finansami jest silne nawet wtedy, gdy mam wystarczająco dużo kapitału, by dokończyć zamówienie. Co może pomóc Jedynkom w rozwoju? Jedynkom ciężko jest nieraz zgłosić się na terapię, ponieważ mu-szą się wtedy przyznać do tego, że coś jest nie w porządku. Unikają też medytacji w obawie przed utratą kontroli w zmienionym stanie świadomości. Typowe powody, dla których szukają pomocy, to ataki lęku, okresowe nadużywanie środków odurzających (by uciec od wewnętrznego sędziego) lub zaburzenia fizyczne mające swe źródło w napięciach psychicznych. Problem, z którym zgłasza się pacjent, na ogół maskuje rzeczywiste uczucia. Jedynki mogą sobie pomóc w następujący sposób: • Nie popadając w przymus działania; unikając zobowiązań „na styk", nie pozostawiających czasu na myślenie o sprawach naprawdę ważnych. • Modyfikując surowe standardy wewnętrzne. Kwestionując reguły. • Nie przekształcając wglądu w atak na samego siebie. „Jak mogłem nie zauważyć własnych błędów?" • Sprawdzając stan rzeczywisty. Gdy zrodzi się podejrzenie, że inni oceniają, należy je zweryfikować pytając o to. Gdy pojawi się lęk, należy poznać fakty, by niepotrzebne obawy wyeliminować. • Dostrzegając sytuaqe, w których przyjmowanie jedynie słusznego rozwiązania ogranicza szansę kompromisu lub innych rozwiązań. • Zwracając uwagę na znaczenie i spójność cudzych systemów wartości. • Ucząc się proszenia o przyjemności i korzystania z nich. • Ucząc się rozróżniania tego, co „powinno być zrobione" od tego, co naprawdę jest pożądane.

• Nabywając umiejętności odczytywania swojej złości na innych za to, ze „im się to udało" jako sygnału, że to co im się udało to coś, na co ma się samemu ochotę. • Zdobywając umiejętność odczytywania nieuświadomionego gniewu, który manifestuje się: „robieniem dobrej miny do złej gry", gdy w środku aż kipi złość; uprzejmymi słowami podszytymi krytyką; uśmiechem przy usztywnionym ciele. • Nabywając umiejętności wyobrażania sobie negatywnych emocji. 108 Punkt Pierwszy: Perfekcjonista • Korzystając z wyobraźni, by dać upust gniewowi - życząc wrogowi wszystkiego, co najgorsze, dopóki gniew nie minie. Co Jedynki powinny sobie uświadomić? Gniew i krytyka wobec siebie i innych wynika z niezaspakajania osobistych potrzeb. Jedynki powinny podjąć się wysiłku rozpozna-wania swych prawdziwych potrzeb i postępowania zgodnie z nimi. Muszą zdawać sobie jednocześnie sprawę, że w fazie przejściowej mogą się pojawić następujące problemy: • Poczucie rozdwojenia „ja" na „ja zabawowe" i „ja karzące". • Niemożność rozpoznania osobistych potrzeb. • Lęk związany z uświadamianiem sobie gniewu. „Staram się chronić innych przed moim gniewem." • Wypełnianie czasu bez reszty, by nie starczało go na przyjemności. • Odraczanie. Nadmierne komplikowanie prostych spraw, by odsunąć od siebie ostateczne decyzje. • Wzrost nadsku ze strony nieświadomych pragnień szukających ujścia, co prowadzi do wzrostu przemieszczonego rozdrażnienia. • Potrzeba wyszukiwania wad w otoczeniu. • „Polityka spalonej ziemi" - potrzeba wykonania całego zadania jeszcze raz od początku, jeśli wykryło się błąd. Niezdolność do kompromisu. Demolowanie całego domu, bo schody są nie w tym miejscu, co trzeba. • Wzrost potrzeby obwiniania innych dla zrównoważenia krytyki wobec samego siebie. • Sztywność uwagi. Intensywna koncentracja na jednej dziedzinie życia wymagającej korekty i bagatelizowanie innych obszarów, mimo że się rozlatują. Izolowanie i zapominanie o sektorach konfliktowych.

• Brak tolerancji dla odmiennych punktów widzenia. „Chcę wiedzieć, że albo jest dobrze, albo jest źle." 109 7. Punkt Drugi: Dawca Osobowość nabyta Esencja Cecha dominująca: GŁOWA SERCE Namiętność: Pochlebstwo Duma Wyższy stan umysłu: Cnota: Wola (wolność) Pokora Cechy drugorzędne Seks: Kontakty z innymi ludźmi: Ochrona siebie: Agresywne/uwodzicielski Ambicja „Ja pierwszy" (uprzywilejowanie) Dylemat Dwójki zbliżają się do innych ludzi jakby w poszukiwaniu odpowie-dzi na pytanie „Czy mnie polubią?" Mają wyraźną potrzebę miłości i aprobaty. Chcą być kochane i chronione, zajmować ważne miejsce w życiu innych ludzi. Jako dzieci Dwójki zdobywały miłość i bezpie-czeństwo zaspokajając potrzeby innych ludzi. Jedną z konsekwencji tego ciągłego poszukiwania aprobaty jest niezwykle czuły wewnętrz-ny radar wykrywający cudze nastroje i preferencje.

Dawcy twierdzą, że dostosowują swoje uczucia do potrzeb innych ludzi i że dostosowując się w ten sposób zapewniają sobie popular-ność. Twierdzą także, że jeżeli nie uzyskują potrzebnej aprobaty na-wyk dostosowywania się może się przekształcić w natręctwo. Mogą wtedy rugować własne potrzeby i przypochlebiać się innym, by kupić sobie miłość. Dwójki wychowały się w przekonaniu, że po to by przetrwać trze-ba zdobyć cudzą aprobatę. Najważniejszą więc dla nich sprawą jest związek z drugim człowiekiem. Z relacji Dwójek dowiadujemy się, że stale dokonują w sobie zmian, by dobrze wypaść w oczach innych. Mówią, że wiedzą, jak się pokazać, by zdobyć sympatię. Czasem stra-tegia przeciwdziałania odrzuceniu poprzez dawanie innym tego, czego chcą, może się stać uciążliwa. Dostosowując się po to, by się 110 Punkt Drugi: Dawca innym podobać czują, że ich oszukały pokazując tylko to, co tamci chcieli zobaczyć. Dwójki czują, że mają kilka twarzy, ponieważ potrafią się zmieniać w zależności od potrzeb znaczących w ich życiu osób. Różne postacie własnego „ja" mogą się całkiem pomieszać, a Dwójka może postawić sobie pytanie „Które 'ja' jest prawdziwe?" lub „Czy naprawdę mnie znasz, skoro pokazałam d tylko jedno z moich wcieleń?" Szczególnie często wchodzą w związki z osobami silnymi i mówią wtedy o poczu-ciu utraty tożsamości, ponieważ modyfikują siebie tak, by zaprezento-wać osobowość, która najbardziej spodoba się partnerowi. Dwójka może odrzucić całe duże obszary swojego dotychczasowego życia i wcześniejszych zainteresowań, gdy uwaga kieruje się ku tym aspek-tom własnego „ja", które najlepiej pasują do pragnień partnera. We wczesnej fazie związku Dwójka wciela w życie te aspekty sie-bie, które będą pochlebiały potrzebom partnera. W fazach później-szych dominuje uczucie bycia kontrolowanym przez wolę partnera wraz z bardzo silną potrzebą wolności. W miarę dojrzewania związ-ku dochodzi do histerycznych wybuchów gniewu, gdy wypływają na powierzchnię te obszary „ja", które uległy zapomnieniu w okresie narzeczeństwa. U Dwójek powstaje konflikt między nawykowym profilowaniem autoprezentacji tak, by w końcu stać się osobą nie do odrzucenia przez partnera, a pragnieniem swobody zachowania się zgodnie z własnymi pragnieniami. Dawcy tłumią własne potrzeby, by podobać się innym. Przez to stają się niezbędni dla partnera lub osób mających władzę, dzięki cze-mu mogą doprowadzić do zaspokojenia swych stłumionych potrzeb. Bratanie się z władzą gwarantuje osobiste przetrwanie, przy zachowaniu roli osoby dającej. Dwójki zaspokajają własne potrzeby zdoby-wając miłość tych osób, które potrafią je wywołać. Skuteczna kontrola związku nie wypływa ani z użycia siły, ani z jawnego podporządko-wywania partnera. Kontrolę uzyskuje się przez pomaganie. Jeżeli Dwójka nie osiągnie w ten sposób pożądanego skutku, będzie bardzo narzekać, ponieważ dawanie nie zrównoważyło się z otrzymywa-niem. Poprzez narzekanie można także wywrzeć nacisk na partnera, każąc mu docenić, ile Dwójce zawdzięcza. Dwójki przekonane są, że inni się do nich zwracają, ponieważ po-siadają one szczególny dar rozumienia; że rodzina i znajomi nie mogą się bez nich obejść. Jeżeli wysiłek nie zostaje

doceniony lub aprobata nie nadchodzi. Dwójka czuje się jak pęknięty balon, tak jakby cała jej wartość zależała od tego, jak wypada w oczach innych. Wyrażające 111 Helen Palmer - Enneagram aprobatę klepnięcie po ramieniu podnosi jej poczucie własnej waż-ności: „Nie daliby sobie rady beze mnie". Spojrzenie wyrażające dezap-robatę u kogoś ważnego prowadzi do bolesnego poczucia utraty własnej wartości: „Muszę zmusić tę osobę, by mnie znów polubiła". Dwójka jest typem „żydowskiej matki". Jeżeli nie uda się jej zys-kać szczególnych względów za okazywaną pomoc i doradzanie, zacznie manipulować, by wkraść się w łaski. Będzie knuć za kulisami, stanie się szarą eminencją. Główne właściwości Dwójek to: B • Dążenie do aprobaty i unikania odrzucenia. . ||

• Duma z własnej roli w związkach z innymi ludźmi. ,'JJ „Nigdy by im się beze mnie nie udało." || • Duma z wychodzenia naprzeciw cudzym potrzebom. „Ja nikogo J nie potrzebuję, ale wszyscy mnie potrzebują." || • Poczucie zmieszania wobec licznych postaci własnego „ja", rozwijanych po to, by zaspokajać cudze potrzeby. „Każdy z moich przyjaciół wydobywa inną część mojej osoby." „Które moje 'ja' jest autentyczne?" • Trudność w identyfikowaniu własnych potrzeb. „Mogę stać się j| kim chcesz, ale co ja naprawdę do Ciebie czuję?" •|| • Zainteresowanie seksualne jako gwarancja aprobaty. „Nie chcę || z tobą iść do łóżka, ale chcę wiedzieć, że Ty masz na to ochotę." i| • Romantyczne przywiązanie do „wielkiego mężczyzny", „uduchowionej kobiety." • Walka o wolność osobistą. Poczucie bycia kontrolowanym przez. cudze potrzeby. • Histeria i gniew, gdy ujawniają się prawdziwe potrzeby, które wchodzą w kolizję z wieloma obliczami rozwiniętymi dla zaspokajania cudzych potrzeb. • Uwaga skierowana na dostosowywanie się do potrzeb innych ludzi, co może prowadzić do - empatycznego współodczuwania cudzych potrzeb lub

- manipulacyjnego dostosowywania się do cudzych pragnień jako sposobu zapewnienia sobie miłości. Tło rodzinne Jako dzieci Dwójki kochane były za to, że umiały zadowolić. Szyb-ko rozpoznały w sobie te cechy, które podobały się różnym osobom 112 Punkt Drugi: Dawca dorosłym z ich otoczenia i nauczyły się grać przedstawienie zaspoka-jające ich potrzeby. Były dziećmi kochanymi, które nauczyły się utrzy-mywać stały dopływ miłości: Mój ojciec był osobą zamkniętą w sobie i niedostępną. Zabawa w zdoby-wanie jego uwagi była przez to bardziej podniecająca, tym bardziej że nikt z mojego rodzeństwa nie odnosił w tym sukcesów. Czułam się jak barometr starałam się go wybadać. Wracałam do domu, szłam do jego gabinetu. Stawałam w drzwiach, wahając się czy wejść, póki nie wyczu-łam w jakim jest humorze. Wtedy wiedziałam już, jak się mam tego wieczoru zachować. Czułam potrzebę ustalenia, którą ze swoich ról mam danego wieczoru odegrać. Gdy już dobrałam odpowiednią rolę grałam ją po to, by mu sprawić przyjemność. Wiele lat później w czasie pewnej sesji terapeu-tycznej nadałam wszystkim tym rolom imiona, przypominając sobie także zestaw uczuć dla każdej z ról. Najbardziej lubiłam odgrywać księżniczkę. Była ona taka słodka. Gdy grałam księżniczkę, opowiadałam mu o wszystkim, co robiłam gdy on był w pracy. Czasem bywałam tez księżniczką w szkole, gdy ojca przy mnie nie było. Mogłam wtedy odpowiadać z lekcji bardzo odważnie, bo czułam, że jestem córką króla, w którego imieniu przemawiam. Inny typowy scenariusz odnajdujemy w relacjach tych Dwójek, których szczególna wrażliwość rozwinęła się dlatego, że musiały wspierać swoich rodziców emocjonalnie. Jako dziecko dużo w domu pomagałam. Byłam bowiem przekonana, że moja rodzina jest zupełnie niezaradna i potrzebuje dużo pomocy. Opie-kując się rodzicami wzmacniałam ich na tyle, by się mną zajęli. Nakłoni-łam rodziców do chodzenia do kościoła w niedzielę, ponieważ miałam wrażenie, że ich to krzepi. Wiedziałam jednocześnie, ze jestem ulubienicą Jezusa, ponieważ wskrzesiłam w swoich rodzicach wiarę. Jako osoba dorosła wdąż powtarzałam ten sam schemat oddania się mężczyźnie. Służyłam mu, by w ten sposób zmusić go do służenia mnie. Pracowałam i dawałam mu pieniądze na nasze wspólne życie, by mógł „za mnie płacić". Jeżeli uświadamiałam sobie, ze tak naprawdę to ja sama się o siebie troszczę, czułam, że nie jestem kochana, skoro nie on się mną Opiekuje. Jeszcze inną modelową historię dzieciństwa przedstawiają te Dwójki, które rozpoznały manipulacyjne walory bycia osobą niezastąpioną i kochaną/ i wykorzystywały swoje zdolności uwodzicielski! by otrzymać od ludzi to, czego potrzebowały.

Mój ojciec był szczodry i bardzo zabawnie było z nim przebywać. ponieważ nie wiedziałam które z moich „ja" mam odgrywać. bądź też bywałam jawnie nieposłuszna. Każde wydawało mi się autentyczne i prawdziwie moje. Nie czuję się bezpiecznie. jaki prezent dać Iksowi. Łapię się na tym. że gdy byłam w taki sposób nieposłuszna. automatyczne wychodzenie ku innym. ponieważ zgromadziłam wszystkich znajomych. Miałam szereg bardzo różnych znajo-mych i miałam repertuar zachowań wobec każdego z nich. że mnie znali. więc ja przypochlebia-łam mu się ubierając się ładnie i darząc go szacunkiem. W ten sposób utrzymywa-łam z nią pokojowe stosunki i mogłam od ojca dostać wszystko. mama natomiast zawadzała. Utrwala to jednak dziecięce przeko-nanie. czułam. by zapewnić sobie stały dopływ miłości. Skończyło się straszną awanturą w kuchni miedzy pielęgniarką i . że budzę się codziennie rano i zasta-nawiam kim mam tego dnia być. Jest to dla mnie raczej pewien styl bycia. co jest pożądane. W ubiegłym miesiącu obchodziłam trzydzieste urodziny. że naprawdę odczuwałam przymus spotykania się z jakimś nie-odpowiednim facetem czy wracania późno do domu. a ja czułam. a siebie na drugim. Moje nieposłuszeństwo nie wynikało z tego. Nie myślę o aprobacie. ale z tego. 114 Punkt Drugi: Dawca Przez całą szkołę średnią czułam. czują jed-nak również. Gdy jednak wszyscy znajdowali się razem w jednym pokoju miałam kłopot. Zapominają o nich koncentrując uwagę na cudzych prag-nieniach. iż miłość zdobywa się ukrywając to. Nawyk ciągłego dostosowywania się prowadzi do tego. Dzięki nim Dwójka nie ryzykuje pełnej ekspozycji czy oceny całościowej. że naprawdę mu na mnie zależy. że poczucie własnego „ja" roz-winęły na podstawie reakcji innych ludzi wobec nich. „Ja" zwielokrotnione Z relacji Dwójek dowiadujemy się. że muszę się dostosowy-wać i miałam nadzieję. w jaki sposób mogę im się przydać. gdy zastanawiam się. że inni nie zauważą. że Dwój-ka ma poczucie oszukiwania swoich znajomych. Można powiedzieć. Był władczy. Dostosowując swoją tożsamość do upodobań przyjaciela. W przekonaniu Dwójek każdego ze swych znajomych obdarowują częścią siebie. którzy nie mieli ze sobą nic wspólnego poza tym. A jeżeli d» grupy dołączał ktoś nowy. na co miałam ochotę. Zawsze więc stawiałam ją na pierwszym miejscu. że są to działania obronne. by odnaleźć wskazówki co do ich sposobu funkcjonowania czy też ich potrzeb. Byłam niezwykle uwodzicielska w taki niefizyczny sposób. że badam ich. Zawsze mię-dzy nami była silna więź. Były one praw-dziwą próbą. Dwójki narażają się utratę kontaktu ze swoimi rzeczywistymi uczu-ciami. ojciec bardziej niż zwykle zwracał na mnie uwagę. iż wobec przybysza zacho-wuję się nieco inaczej. że dostosowują się do cudzego pojęcia o tym.To był prawdziwy trójkąt. On chciał trzymać ster. Szacunek dru-giego człowieka potrafi skłonić je do największego wysiłku. jeżeli nie potrafię przewidzieć. nikt natomiast nie zna ich w całości. co nie może być zaakcep-towane.

Prawie zupełnie jednak nie potrafię sobie uświadomić swoich uczuć wobec tego 115 Helen Palmer .handlarzem narko-tyków. To tak wygląda. kto w tym pokoju ma władzę. Na ogół jestem z początku powściągliwy. Jeden z nich polega na tym. jaki ten ktoś jest i czym się interesuje. A ja mimo wszystko uważałam każdego z obecnych za swojego bliskiego przyjaciela. Gdy natomiast jest to stały paqent. że ciężko im utrzymać poczucie trwałej tożsamości w kontaktach z innymi. . że dla zapewnienia sobie miłości lekceważy własne potrzeby. Z tego trwającego całe życie nawyku poszukiwania bezpieczeństwa w aprobacie innych ludzi mogą jednak wynikać poważne problemy. że zachodzi tutaj oszustwo dla pozyskania przyjaźni. Gdy przychodzi osoba A ja wybieram fiszke A z segregatora i odpowiednia moja osobowość dopasowuje się do te-matu rozmowy. którzy znienawidzili się od pierwszego wejrzenia. Cała procedura jest bardzo wyczerpująca. Uświadomienie sobie własnych potrzeb grozi utratą potenqal-nego źródła miłości. choć może się radykalnie różnić od pozostałych. póki w czasie rozmowy nie dowiem się. W ten sposób zapewniają sobie pośrednio zaspokojenie własnych stłumio-nych potrzeb. jakbym łowiła ryby i wreszde miała branie. by samemu nie zmoknąć" . będzie dumne z tego. Dwójki skarżą się często. że dobrze mi idzie. by zaspokoić cudze. Stąd osoba taka uczy się kierować swą uwagę na zewnątrz do tego stopnia. ponieważ stale szukam sygnałów potwierdzających.Enneagram człowieka. „Prawdziwe ja" może się zagubić w ciągłych codziennych dostosowywaniach. Dziecko. Gdy znajduję się w nowym otoczeniu pierwsza rzecz. który go interesuje. Jeżeli przychodzi ktoś nowy czuję się całkowicie zagubiona. czuję się na tyle bezpiecznie. gdy trafiam na temat. u którego warunkiem poczucia bezpieczeń-stwa jest dawanie czegoś innym. mam wrażenie. że mogę się zastanowić czy go lubię czy nie. pozwalając jedno-cześnie utrzymać się w roli dawcy. Różnym znajomym może ujawniać całkiem inne oblicza. Manewr ten zapewnia przetrwanie. Gdy już „bierze". a nawet głębokie. by otrzymywać. że działam na zasa-dzie fiszki w segregatorze.dawanie. To że różni ludzie prowadzą do ujawniania różnych „ja" nie oznacza. trudno im natomiast zdać sobie sprawę z własnych potrzeb. Dwójka czuje. że każda odmiana jej „ja" jest wewnętrznie zinteg-rowana. że Dwójki na ogół lepiej sobie uświa-damiają różne sposoby przystosowywania się do innych ludzi aniżeli własne motywy. póki nie osiągniemy płaszczyzny porozumienia. Pracuję jako pomoc dentystyczna i niezbędne jest dla mnie. której próbuję się dowiedzieć to „kto tu jest ważny". stają się więc z czasem niezbędne dla partnera lub dla osoby mającej władzę. „Osłanianie kogoś parasolem. że jest komuś potrzebne i niechętnie będzie próbowało rozpoznawać własne po-trzeby. Dwójki tłumią własne potrzeby. Łatwo im odgrywać ta-ką rolę. która komuś odpowiada. co nie przeszkadza by spotkania z każdym z nich były autentyczne. by pacjend mnie lubili.

mówiąc obrazowo. aż upewnię się. jakbym oplotła wszystkich swoich znajomych siecią systemów zabezpieczających. Podobnie postępować mogą także mężczyźni. W końcu męczy mnie konieczność zachwycania się wszystkim. by coś w zamian otrzymać. że wchodzą w relacje z osobami potrafiącymi potrzeby te za-spokoić. po czym narzeka. ale musi zostać uświadomiony. Trwa to aż do chwili. Czuję. co oni robią. kogo tu szanują. że dają innym to. Ważne jest. Wiem. która najlepiej może się temu przedsięwzięciu przysłużyć i trudno im odróżnić autentyczną potrzebę pomagania od nawytowego oczekiwania rewanżu. jak ludzie reagują na siebie nawzajem. spodziewają się zapewne włączenia ich w rokujące powodzenie przedsięwzięcie. To wygląda trochę tak. Dawcy zapewniają sobie zaspokojenie własnych potrzeb w ten sposób. Na ogół utożsamiają się wtedy z tą cząstką własnego „ja". aby dostać. Często relacjonują. W tym przypadku ta sama kobieta różnym mężczyznom oferuje diametral-nie różne postaci swojego „ja". Jeśli nie wyrównuje się bilans dawania i brania. by coś otrzymać jest często zupełnie nieuświadomiony. że coś mnie ku nim pociąga i wydaje mi się. czuję. że nie zdają . by można się było od niego uwolnić (dotyczy to wszystkich utrwalonych sposobów po-stępowania). Dwójka. Syndrom „żydowskiej matki" to tylko jedna ze znanych nieświa-domych taktyk dawania po to. Ożywiam się i szukam kontaktu wzrokowego. po czym partner podaje Dwójce ramię i zaprasza pod parasol. na przykład „dziewicę i prostytutkę". poznanie tych ważnych osób jest dla mnie wyzwaniem. jak gdyby wszyscy pozostali gdzieś znikli. by i o jej urodzinach nie zapomniano. by Dwójki zdały sobie sprawę z tego. czego oczekują w rewanżu. by prezentować na zew-nątrz różne osobowości. Robię wiele różnych rzeczy z wieloma różnymi ludźmi. proponuje partnerowi swój pa-rasol dla ochrony przed deszczem. Zwyczaj dawania po to. aby coś dostać widoczna jest w wybit-nie seksualnej autoprezentacji charakterystycznej dla niektórych Dwójek. Nawet gdy pokój jest zatłoczony i kontakt wzrokowy jest utrudniony. Tożsamość tej kobiety tak bardzo uzależniona jest od szacunku in-nych. Inna postać dawania po to. Gdy już to wiem. Punkt Drugi: Dawca znaczy to. Inna takty-ka polega na izolowaniu różnych części „ja". gdy mam ochotę się wycofać i już niczego dla nikogo nie robić. To tak. Jeżeli pamięta o czyichś urodzinach.Dwójki. że łączy mnie z tymi osobami jakiś prąd. czy uzyskam do nich dostęp. chce by ją chroniono przed deszczem. Gdy Dwójki oferują wsparcie. mimo że nie ruszyli się z miejsca. W końcu jestem zupełnie wyczerpana robiąc coś dla innych i zawsze ujawniając entuzjazm. Jeżeli Dwójka oddaje swój parasol. że wmontowuje się w życie swoich przyjaciół. Dwójki opowiadają o kilku różnych zaobserwowanych u siebie wzorach dawania po to. że idą ku mnie przez pokój. staje się dla nich niezbędna. Dwójka bardzo narzeka i uruchamia nieświadomą próbę zmuszania innych do uznania tego. Skuteczna kontrola związku nie jest wynikiem działania wprost. jeżeli nie uzyskuje oczekiwanej wzajemności. że jest wyczerpana. ile jej zawdzięczają. że chce.Obserwuję. Soki płyną ode mnie w ich kierunku.

jeżeli tylko zastosuje się właściwe podejście i odpowiednią dawkę subtelnie dozowanej. że jest atrakcyjna i kochana. Odgrywam często w wyobraźni te intymne chwile: wygląd twarzy pewnego mężczyzny. w jaki inni na nie reagują. by po-chlebiać ich wyobrażeniom. że sprawnie wmanewrowują innych w lubienie siebie. Większość Dwójek potrafi dostosowywać się do cudzych uczuć tak. nie znoszących. tłumiąc jednocześnie własne potrzeby seksualne. kiedy zlewają się z drugim człowiekiem. że jest się innym potrzebnym w którymkolwiek ob-szarze ich życia. by uzyskać zwrotnie infor-macje o tym. Ich stałym założeniem jest. W uwodzicielskiej autoprezentacji chodzi o to. by pokazać się innym w taki sposób. miało to zupełnie niewinny charakter. Szczególnie więc wyczulone są na to." I naprawdę w to wierzą. zastanawiam się. myśląc sobie jednocześnie. że mnie tak upokorzył. ponieważ nie zdają sobie po prostu sprawy z tego. Dwójki. ani nie uświadamiają sobie. że jest się pożądanym fizycznie. gdy mnie pragnął. jeżeli umie się wciągnąć mężczyznę 118 Punkt Drugi: Dawca . by zwrócić czyjąś uwagę. Szczególnie bez-pieczne jest poczucie. to co czułam. W takich przypadkach Dawcy bro-nią się mówiąc: „Nie uwodziłem. które w dzieciństwie zyskały aprobatę odgrywa-jąc przedwcześnie rozwiniętego chłopczyka mamusi lub kokietującą córeczkę tatusia mogą. Dwójki często styka-ją się z niechęcią ludzi. Jeżeli uwodzenie ma charakter nieświadomy. lub zastanawiam się. by osiągnąć optymalny poziom osobistego kontaktu. jak mężczyznę odzyskać. której on wszystko mówi i do której przychodzi. jak z nim wyrównać rachunki za to. że jestem najlepszą kochanką jego życia. daje poczucie bezpieczeństwa. Marzę o miłości i odwecie. Chcę być potajemną kochanką wielkiego człowieka. skierować rozmowę na te-maty seksualne i nie uświadamiać sobie. prezentować się w sposób prowokujący. jak bardzo wprost nadaje sygnały seksualne.sobie sprawy z tego. Jeżeli zaś coś w związku się psuje. jak silnie ich wewnętrzne przemiany są komunikowane innym. że ten atrakcyjny obraz idzie w pa-rze z osłabieniem odczuć seksualnych. Nie powiedziałem nic niestosow-nego. gdy mi powiedział. szczególnej uwagi.Enneagram ujawnia silne tendencje seksualne. Nieświadoma Dwójka potrafi przyjść w bardzo skąpym stroju. gdy ktoś w ich obecności 117 Helen Palmer . Relacjonują jednak. Dużo satysfakcji można uzyskać. Autoprezentacja uwodzicielska Wszystkie Dwójki są uwodzicielskie w tym sensie. Poczucie. Robi to bowiem po to. osobą. że zwyczaj ujawniania cech pożądanych przez innych jest dla otoczenia bardzo widoczny i wybitnie uwodzicielski. Dwójki poz-nają siebie poprzez sposób. że prawie każdego można zdobyć. że nie warto. jako osoby dorosłe. gdy potrzebuje pocieszenia.

119 Helen Palmer . że jest szansa na przygodę i oto pieczętują obietnicę specjal-nym uściskiem lub pytają o moje imię. że potrafię się z nimi zlać i stać się dokładnie takim mężczyzną. W pewnym sensie ten konflikt między „ja" zmienionym a dochodzącymi do głosu prawdziwymi pragnieniami jest czymś korzystnym. Teraz rozumiem. że nie chodzi mi o seks. że jestem bardzo seksowna. by zwracano uwagę na ich walory seksualne niż o rozwiązłość. gdy po-winny zostać uświadomione rzeczywiste własne potrzeby. gdy po raz pierwszy próbowałem to sprawdzić. nigdy nie zre-zygnowano z tych uczuć. Na poziomie psychologicznym przerażenie budzą często także głęboko skrywane pragnienia seksualne. Coś szczególnego dzieje się. czy mam rację. bądź w przekonaniu o swojej absolutnej od niego niezależności.w kogoś innego. by można było w sposób szczery podjąć zobowiązania. te sugestie i podniecenie płynące z wysyłania sygnałów prowokujących uśmiech lub prawdziwe uznanie. Chcą wiedzieć. gdy jestem z kobietami. że przez lata całe myślałam. że jest się spostrzeganym jako osoba głęboko i blisko związana z ludźmi. gdy myślą. Ujawnienie tej prawdy może być czymś przerażającym. ale o to. ale wykorzystują jednocześnie seksualną autoprezentację dla zweryfikowania nieświadomego klimatu seksualnego w nowej sytu-acji. z którą tańczyłem. W tym znaczeniu Dwójki boją się intym-ności. Było to na zabawie szkolnej. na jakim im zależy. skoro można kontrolować go pochlebstwem. chodzi im bardziej o to.Enneagram Problem niezależności-zależności Dwójki przeżywają wielki konflikt w tej fazie związku. Świetnie się czuję dopóki na drodze są jakieś przeszkody i jeszcze się nie zeszliśmy. gdyż mają one podtekst kazirodczy. a powstrzymuję się po prostu ze względu na skrupuły wobec mężczyzn żonatych. Boją się często rzeczy-wistej intymności. ponieważ bliski kontakt może doprowadzić do ujawnienia faktu. Bardzo dokładnie pa-miętam siebie. by sprawiać wrażenie osoby ponętnej. Nie jestem pewien. Te Dwójki. a kto może się okazać niebezpieczny z seksu-alnego punktu widzenia. które mają mniejszą samo-świadomość mogą przeżyć do końca życia bądź to w pełnej zależ-ności od potrzeb partnera. z którymi mnie dotychczas coś łączyło. jeżeli poczu-cie bezpieczeństwa uzależnione jest od tego. Stałem pod ścianą i przeistaczałem się dla każdej dziewczyny. . by innych zadowolić. Dziecko zmuszone było tłumić swoje wczesne reakcje seksualne w imię emoqonalnego przetrwania. by zwrócił na mnie uwagę. że „ja" zostało sprzedane. Lubię te subtelności nawiązywania kontaktu. Nie-mniej jednak w głębokich warstwach swego istnienia. Wskazuje bowiem na potrzebę zdefiniowania prawdziwego „ja". że zwracają na mnie uwagę. ale mam wrażenie. Dwójki mówią na ogół. Te drobne uwodzenia tak mnie podniecały. Dla mnie uwodzenie i wyzwanie to synonimy.w intymną rozmowę lub nakłonić go do przerwania tego co robi. że choć zależy im na tym. od dawna zapomnianego w imię zadowalania innych. Gdy hormony zostania uruchomione. kto gotów jest zwrócić na nie uwagę bez nadmier-nych żądań fizycznych. Pierwotnie kierowane były przez jedno z rodziców do rozwijającego się dziecka. pójdę za tym i zrezygnuję ze wszystkich.

Przez cały czas trwania mojego długiego. że energia ze mnie umyka i zaczynam tracić siebie z oczu do tego stopnia. że mnie oceniają. Pewna młoda kobieta ujmuje to tak: Wydawałam 400 dolarów miesięcznie na rozmowy telefoniczne po to tylko. bym mógł ją nadal kochać. ale nadal trzymałem w rękach gazetę. Moja żona jest piosenkarką. Przez cały ten czas. że mój pociąg do niej nie miał żadnych szans: była piękna. że moje przewody ktoś wyrywa z kontaktu. czy też mówił ktoś w kolejce do kasy. czy głos kasjera był jego. ze nie muszą mnie pociągać jej osobiste opinie. że z jednej strony czujesz się w połowie wtopiony w ukochaną osobę a w połowie zawieszony w próżni lub też rozlatujesz się jak ja na stołku w barze. wyda-wało mi się. ścięło mnie z nóg. Przez dwa lata uprawiałem bieg z przeszkodami i wreszcie udało mi się. chciałem odzyskać wolność. Wielu agresywnych Dawców sprawia wra-żenie wybitnie niezależnych. że nie jestem zdominowany przez pragnienia mojej żony. aranżowałem jej piosenki. ja zaś komponuję i aranżuję muzykę do filmów. pisałem dla niej muzykę. dochodzi do tego. uprawiała zupełnie inny rodzaj muzyki i nie interesowała się wcale tym. że odnalazła siebie. W środku wiedzą jednak. Oboje obracamy się w kręgach muzycznych Los Angeles. Partner nadal pozostaje punktem odniesienia. gdy próbowałem odzyskać własną pozyq'ę. część wcale. bym mógł zrozumieć. że raz siedziałem w barku popijając kawę i czułem się właściwie nieźle. ze go wcale nie potrzebuję. będącej warunkiem równowagi emocjonalnej. czy jeszcze jest tam moje odbicie. Jeżeli miałem wrażenie. Gdy się z kimś zlejesz. niezależnie od tego. że dając kon-trolują innych i że są uzależnieni od ich aprobaty. tak jak ja ze swoją żoną. że nie musi mięsie podobać jej muzyka. buntowałem się. Podniosłem głowę znad gazety i zauważyłem. Oddałem jej się cały -lansowałem ją. W końcu chciałem siebie odzyskać z powrotem. Pamiętam. Nie oznacza to więc koniecz-nie. Czułem się spętany. nie mogłem się w tym wszystkim odnaleźć. Część mojego „ja" oddana jej była całkowicie. zacząłem się czuć osaczony. Moje zauroczenie wzięło się częś-ciowo z tego. czy Dwójka zostaje czy się odrywa. Gdy już ją zdobyłem. jakby całe moje dało wstało z miejsca i podążyło za nią. Gdy poszedłem zapłacić. . by mu powiedzieć. była lesbijką. Dochodziło do tego. że walka o wyzwolenie od partnera nie różni się wiele od rozpaczliwej potrzeby aprobaty z jego strony. czy dochodził z sufitu. co ja próbowałem tworzyć. Śpiewa-ła świetnie i była bardzo niedostępna. dwudziestoletniego małżeńs-twa bardzo ważną dla mnie sprawą była moja potrzeba niezależności. że idzie ulicą atrakcyjna kobieta. Musiało minąć prawie dwadzieścia lat naszego małżeństwa. że czułem się całkiem zmieszany w kontaktach 120 Punkt Drugi: Dawca z kochanymi osobami. a potem chcesz się uwolnić. że mam ochotę sprawdzić w lustrze lub szybie. Gdy pierwszy raz zobaczyłem ją na estradzie. Z czasem Dwójki uświadamiają sobie. Tak się czułem. nie wiedziałem.

w których jest się potajemnym wybrańcem. Pomagając innym Dwójka pomaga także sobie. Odczuwam silny pociąg. że muszę z nimi iść do łóżka. co w nich najlepsze. a kto jest dla mnie stratą czasu? l To tak. Kontakt erotyczny jest dla mnie bardzo ważny. gdy uwaga innych zostanie wycofana. Gdy wchodzę do nowej grupy natychmiast ludzi oceniam. Czujesz się kochany. Chodzi tu zwykle o pragnienie bycia kimś szczególnym i kochanym dla żona-tego partnera czy zamężnej partnerki. Łatwo Dwójkę urazić. Dwójkę pociąga często niedostępność takiego partnera. że zacierają się granice między „ja" a part-nerem. ponieważ poczucie własnej wartości uza-leżnia od innych. że to co w Tobie najlepsze wypływa na wierzch. co one same zechcą dać lub zatrzymać dla siebie. które mogą sprzyjać ich własnemu rozwojowi. które łatwo znika. że różni partnerzy ujawniają całkiem różne aspekty ich osobowości. gdy Dwójki czują. że druga osoba uzależniona jest od tego. Pycha Y_ * W opisanym tu podejściu do świata uwagę kieruje się na zewnątrz i podporządkowuje przynoszeniu drugiej osobie zadowolenia. Pierwszy powód kryje się w niejasnościach seksualnych w relacjach z jednym z własnych rodziców. a nie o rozbicie małżeństwa. W efe-kcie Dwójki skłonne są mniemać. tym który naprawdę rozumie. by przeczesywać kąty w celu sprawdzenia. Pojawia się wtedy uczucie bycia ważnym. jakby kilkakrotnie w ciągu wieczoru wysuwał się mój psychiczny J peryskop. Nie ma zaś zamiaru ranienia małżonka czy małżonki osoby ukochanej. Dwójka potrafi tak się przyzwyczaić do sprawdzania stanu emocjonalnego towarzysza i do ignorowania własnych potrzeb emo-cjonalnych. Bardziej to jednak przypomina zalanie potokiem uczuć wciągających mnie w czyjąś aurę. kto ma nade mną władzę. że pojawianie się u partnera jakiegoś pragnienia może wzbudzić w niej samej reakcje podobne. Może jednak tak silnie się utożsamić z możliwościami partnera. Dwójki o wyższej samoświadomości rozpoznają w sobie uczucie dumy pły-nącej z faktu bycia osobą szcególnie cenioną za to. Zakładają. a to z kolei powoduje. Jeżeli inni przestaną zwracać uwagę. jak wszystkim się m . Pociąg ten ma o tyle charakter genitalny. jakby mój splot słoneczny i serce fizycznie przyciągał do siebie ktoś. 121 Helen Palmer . jest bowiem od tej uwagi zależ-ne. że dla dwóch powodów wchodzą w trójkąty miłosne. To tak.Tworzenie trójkątów Zwyczaj przystosowywania się do innych jest u Dwójek o tyle bar-dziej złożony. Trwa to nadal w wieku dorosłym w postaci upodobania do takich sytuacji. Z kim warto być. powstaje uczu-cie kurczenia się i postawa „bycia osobą ważną" zostaje zachwiana. bo wyczuwasz w ludziach to. czym obdarzają innych. Nie wie-dzą wtedy. że to one pomagają innym i że bez nich świat byłby uboższy.Enneagram Dwójki relacjonują. Do trójkątów dochodzi także wtedy. że pociągają je osoby będące nosicielami tych wartości. które oblicze jest autentyczne i trudno im wybrać między kochankami.

gdy są w drodze do nawiązania kontaktu będącego wyzwaniem. ponieważ uwaga skierowana jest na to. Najbardziej podniecająca i żywotna faza związku przypada na okres. Poważny problem polega jednak na tym. kto jest nieprzystępny lub nieosią-galny. by mógł ją w każdej chwili wezwać. W moim przypadku próba zdobycia osoby trudno osiągalnej pociąga mnie najbardziej. które wyszło na plan pierwszy. Słowa nie mają znaczenia. Gra trwa dzięki gonitwie. Postawa ta ma charakter obronny. więc wystarczy. oży-wiam się i cudowne jest to uczude inspiraqi. Mogę być niezwykle poruszona czymś. że facet przez chwilę ma znudzoną minę i uczucie „Jaka jestem cudowna" zmienia się raptownie w uczucie „Jaka ja jestem biedna. jeżeli zwiążę się z kimś. na które wcześniej nie J zwróciłem uwagi. Jedno ukłucie i dziewczyna jego marzeń rozsypuje się. by sprostać wyzwaniu. że mój przyjaciel wygląda na niezaintereso-wanego.układa i po to. 122 Punkt Drugi: Dawca Zawsze zwracam uwagę na kogoś.Enneagram . wypełniają jedynie przestrzeń. że wcale mnie nie znają i zaczynam się obawiać. Daj się zabawiać. co się zdarzyło danego dnia i uczucie to trwa. kto w żaden sposób nie mógłby zaakceptować mnie w całości. by zostać zauważona. że jestem dziewczyną czyichś marzeń. rodzaj próżni bez ustalonego środka." Na początku cho-dzi mi jedynie o ich miłość. Wydaje mi się. dopóki wydaje mi się. całe moje poruszenie wylatuje przez okno. gdy nadal są przeszkody do przezwyciężenia i gonitwa trwa. co potrafią ze mnie wydobyć. że wy-parła swoje prawdziwe uczucia. i zastąpiła je takim aspektem swo-jego „ja". Dwójka ustawia się tak. Staje na rozstajach dróg życiowych potencjal-nego partnera tak. Uwodziciel potrzebuje wyzwania. że podarowałem im 5 procent mojego „ja". jak wywołać odzew u poten-cjalnego partnera. niepomna tego. że jest we mnie pustka. J Związki intymne W bliskich związkach najważniejsze dla Dwójek jest wyzwanie. że gdy zaczynają mnie lubić czuję. Dwójki czują się najlepiej wtedy. Gdy w pobliżu jest osoba niezwykle ekscytująca. że mu zależy. Gdy więź zostaje zadzierz-gnięta przepływają miedzy nami uczucia nie mające nic wspólnego z tematem rozmowy. A to tylko dlatego. Wystarczy. o które im chodziło. Podnieca mnie podjęcie walki i odczuwanie tego. a nie na ujawnienie siebie. Osoba ta nie wie jeszcze. 123 Helen Palmer . jakie mam smakołyki do zaoferowania. że stracę wolność. Gdy partner jest trudno osiągalny Dwójka usiłuje się zbliżyć. natomiast pozostałe 95 procent kurczowo trzymam dla siebie. by wypatrzeć interesujące osoby. by wejść na szczyt swoich możliwości. „Zobacz. Gdy tylko straci choć trochę zainteresowania. Nikt mnie nie kocha".

że ciężko im uświadomić sobie czego chcą. inspirują we mnie to co we mnie naj-lepsze". Nagle przychodzą na myśl wszystkie pozostałe części. jak się czuje u jego boku. „Gdy znaj-duję się wśród ludzi dojrzałych. ponieważ chcą być spostrzegane jako skuteczni Dawcy i ukochani partnerzy. W pierwszej fazie związku stapiają się z pragnieniami partnera. Poja-wia się często jawny bunt przeciw wszystkiemu. czują się niezwykle samo-dzielne. Trzecie małżeństwo było z biznesmenem. Louis. graniczy to z kas-tracją i chęcią ubezwłasnowolnienia partnera. czego chce towa-rzysz życia. który nienawidził modelu lanso-wanego przez dzied-kwiaty. po raz pierwszy od czternastego rokużycia. „Mój partner osiągnie sukces dzięki mojej miłości". Gdy związek ulega scaleniu. Ludzie z Południa me rozpoznawali mnie w tej matronie z St. ze w fazie walki o uniezależnienie się od coraz bardziej ograniczającego je związku. . że potrafią się silnie zaangażować w po-moc dla urzeczywistnienia lepszych stron innych ludzi. Trudno im dopuścić do zerwania.Gdy mija okres wyzwania. Zdają sobie więc bezustannie sprawę ze swojej zależ-ności od cudzej aprobaty. Minusem Dwójek jest to. bunt podsycany dochodzącym do głosu podejrzeniem. Dwójki twierdzą. Pierwszy raz wyszłam za muzyka rockowego: troje dzieci. zaczyna ono uwierać i sprawiać wrażenie uwięzienia w potrzebach partnera. Za drugim razem wyszłam za obrońcę praw człowieka. Dają za dużo. Są drażliwe i nie chcą współ-pracować dla zaspokajania potrzeb partnera. Pojawia się chęć oży-wienia dawno zapomnianych zainteresowań. Całkiem nowe życie. uczucie. Dwójki często tak bardzo wypierają swoje potrzeby. 124 Punkt Drugi: Dawca Plusem Dwójek jest to. które zos-tawiło się za drzwiami nawiązując kontakt. jak inni na nie reagują. komuna i dóm-wdzielnicy hippisowskie) w San Francisco. że zainwestowało się w związek tylko część własnego „ja". Obecnie jestem sama z wyboru. W tej fazie stawiają wymagania. że stają się strażnikami partnera. Trzy razy byłam zamężna i za każdym razem byłam dokładnie kimś innym. zupełnie nowy styl. Dwójka przestaje się koncentrować na tym. jeżeli pojawia si w nich silna chęć kontrolowania związku. Mieszkaliśmy i pracowali w trzypokojo-wym baraku na Południu. że doszło do wyprzedaży prawdziwego „ja" w imię zakupu życzliwości partnera. nosiliśmy wodę i drewno i nigdy nie wracałam myślami do San Francisco czy do świata rocka. Czują się zatem ograniczane przez pragnienia partnera. które drażnią partnera. zajmowania się rzeczami. które stale miały w pamięd wszystkie nasze kolejne etapy życiowe Dwójki modyfikują swoją tożsamość w zależności od tego. jak partnera zadowolić i zaczyna się zastanawianie. w którym mogłabym się ponownie zlać z życiem nowego męża. Pojawia się uczucie walki o wolność oso-bistą. uciekania w nowe romanse. Mam zamiar odnaleźć siebie zanim zaryzykuję wejście w kolejny związek. Potrafią koncentrować się na celach i strategiach sprzyjających sukcesowi partnera. a ja najlepiej ich pamiętałam poprzez dzieci.

jeśli jednak ludzie będą ją zauważać i upewni się. Naj-prawdopoctebnieJJowodem rozstania będzie to. gdy ktoś ich słucha i troskliwa opieka sprawi im przyjemność. ale za to mniejsze jest prawdopodo-bieństwo realizacji tych skłonności. Siódemka uwodzi mniej jawnie. natomiast dla Siódemki Dwójka jest emocjonalnym obciążeniem. jaki poziom zaawansowania flirtów obydwojgu odpowiada. Dwójka będzie chciała wzmocnić talenty partnera. Będzie podzielać przekonanie Siódemki. Dwójka będzie się zbliżać. Para ta prawdopodobnie bę-dzie często wychodziła razem. Obie strony lubią być w centrum uwagi. Wiele zadowolenia będzie czerpać z rozrywki najwyższej klasy i bie-żących wydarzeń kulturalnych. każde dostosuje się do tego. Siódemka będzie skłonna opierać się długotrwałemu głębokiemu uczuciu. Sió-demki w zasadzie skoncentrowane są na sobie i własnych planach. zamknie się w sobie lub wprowadzi dywer-syjne taktyki mające na celu odwrócenie uwagi Dwójki od swych rze-czywistych priorytetów. Będzie uważana za elegancką parę. że Dwójki będą podążać za ich celami. Zwią-zek będzie się rozwijał bezkonfliktowo. Dwójka zaś zacz-nie się w końcu czuć kontrolowana. Każde z partnerów ma ograniczony zakres tolerancji dla nieustają-cej bliskości. Każde z partnerów potrafi zapewnić drugiemu przestrzeń dla rozwijania własnych zainteresowań. na co mają ochotę niezależnie od tego. Innym źródłem poważnego kryzysu może być sytuaq'a. U Dwójki jest to bardziej jawne. czego oczekuje od niej Dwójka. Obie strony mają w sobie naturalną skłonność do uwodzenia. w któ-rym wspólne plany w pełni zaowocują. podważy to jej zaufanie do partnera. pod warunkiem. że druga strona potrzebuje. wynajdując sobie inne zajęcia. albo przestaje być silnym partnerem. Siódemka się wycofa. by podążyć za zainteresowaniami swoich licznych „ja". które towarzyszą Siódemkom w realizacji ich zainte-resowań. gdy dzieje się coś ciekawego. Jeżeli Dwójka zacznie naciskać. a to spaja parę. Według Dwójki Siódemka jest za mało zaangażowana emocjonalnie. Lubią niedomówienia seksu-alne i przeżywają pewną dumę z tego. Roz-czarowane Dwójki często zaczynają manipulować. Gdy zdecydują się. że Dwójka pragnie zająć bardziej centralne miejsce w życiu partnera. by inne osoby zwracały na nią uwagę. Siódemka wzmocni więź. Dwójki opowiadają. Może jej zagrażać niezależność Siódemki. a następnie oddalić się. Jeżeli Dwójka będzie chciała zerwać związek. by więcej na nią zwracano uwagi. Będą robiły to. o ile nie dojdzie do rozbież-ności celów osobistych obu stron. ze to drugie ma innych potencjalnych partnerów. Jeżeli Dwójka zbyt mocno się stopi z punktem widzenia Siódemki. w której Siódemka zaczyna się czuć ograniczana. Siódemka znowu się wycofa. a Siódemka woli coś mniej angażującego i czeka aż Dwójka się opamięta. Dwójki potrafią się poświęcić pla-nom Siódemek. Wtedy albo robi uniki. zapewni jej swobodę. Dzięki temu Dwójka może swobodnie dołączyć się do Siódemki wtedy. ze Siódemka w czasie nieobecności nie robi nic zdroż-nego. Jeżeli Siódemka zda sobie z tego sprawę. Po-wodem rozpadu pary rzadko jest brak romantyzmu czy nuda. a potem będzie próbowała ją wmanewrować w inne działania. Siódemki lubią.Przykład pary złożonej z Dwójki i Siódemki (Dawca i Epikurejczyk) Dwójki podtrzymują w Siódemkach ich szacunek dla siebie. że staje się zła i kry-tyczna. stanie się małomówna i rozwinie zainteresowania poboczne mające na celu odwró-cenie uwagi Dwójki. ale za to bardziej jest skłonna angażować się w przelotne romanse. Żadne z dwojga nie będzie się czuło ogra-niczone i będą umieli się cieszyć zainteresowaniami partnera. czy jest ktoś w pobliżu czy nie. Umieją współczuć z tym poczuciem podniecenia i optymizmem. iż para zbliża się do punktu. że gdy są . Gdy Siódemka wycofuje się z bliskiego kontaktu.

jeżeli kontakty z ludźmi dostarczają im satysfakcji. ataki złości . Bardzo trudno znaleźć Dwójkę na nie-popularnym stanowisku. Dostrzegają potrzebę wciągnięcia do grupy przybyszy z zewnątrz. Ludzi dzielą na tych. że muszę poszukać sobie miłości gdzie indziej. ale tak bardzo mnie zignorowałeś. Rywalizują z innymi o łaski tych.".wybuchy gniewu z powodu bycia osobą ignorowaną. Dwójka postanawia załatwić sprawę bez pośrednictwa po-mniejszych autorytetów i przepycha się stanowczo na czoło kolejki. a jedno-cześnie zdobywają miłość. ale główną będzie zawsze po prostu obracanie się w kręgach elity. więc powinieneś się mnie trzymać. Jeżeli to się nie udaje. Dwójki nie tracą cennego czasu na wchodzenie w relaq'e z autory-tetami drugorzędnymi. wspiera ona zakulisowe manewry rywala bardziej skłonnego doceniać jej pomoc. Pierwszą reakcją na bliskich współpracow-ników czy sekretarkę ważnej osobistości jest próba manipulacji po-przez pochlebstwo lub odgrywanie osoby „znanej". Zaletą Dwójek jest to. Na tej pozycji strategicznej będą się czuć bezpiecznie wiedząc.„Pokaż mi.„Rozszyfruj mnie. Nie powiem ci. by była obecna i udzielała rad.". Chętnie pracują bez większego wynagrodzenia. Potrafią wychodzić innym naprzeciw. że dostrzegają mocne strony innych ludzi. ale wywierają na nią bardzo silną presję. 127 . Znają wzajemne układy i stopień wzajemnego szacunku między ludźmi. Chroniąc przywódcę zapewniają sobie przyszłość. na których im zależy. ułatwiać im życie.". że manipulują innymi za pomocą pochlebs-twa. Dwójki utożsamiają się z autorytetem i dostosowują do zamierzeń przywódcy. Choć same mają zdolności przywódcze. są osobami towarzyskimi. wolą być premierem niż królem. wolą odgrywać rolę szarej eminenqi. poszukiwanie dowodów . ale powi-nieneś zostać przy mnie i zgadnąć.niezadowolone ze związku. Uwodzą tych. Zrób to. 126 Punkt Drugi: Dawca Związki Dwójek z autorytetami Dwójki fascynują osoby dzierżące władzę. chcą być kochane przez osoby silne. że po-trzebują czegoś od osoby będącej autorytetem. na których nie warto tracić czasu. ukrywanie nastrojów . chyba że jest powiązana ze źródłem władzy. wydobywać z nich pożądane cechy. Łatwo się dostosowują do każdej sytuacji. że ci na mnie zależy spełniając najpierw moje oczekiwania. Spełnij tę prośbę. Z czasem zaczną czerpać także inne korzyści z osiągniętego statusu. którzy nad nimi dominują/ są protekcjonalne wobec tych. Świetnie rozpoznają potenq'alnego zwycięzcę i przyj-mują rolę pomagacza w rozstrzygających zadaniach. którym warto poświęcać uwagę i tych. Łatwo wta-piają się w aktualne mody grupowe. łatwo nawiązują kontakt z innymi. Jeżeli człowiek dysponujący władzą jest osobą karzącą lub niewraż-liwą na zabiegi Dwójki. Wadą Dwójek jest to. że autorytet doszedł do władzy. Nigdy nie przyznają się. najczęściej stosują następujące argumenty: uciekanie się do podwójnych standardów -„Byłam dla ciebie dobra. którzy są im podlegli.

złożony z tych podwładnych. Będzie uwzględniać coraz to nowe priorytety. Może się poczuć przyjęta do kręgu wtajemniczonych. którzy się z nią zgadzają i tych. którzy ją „rozumieją". słabo natomiast poradzi sobie z przejęciem steru. po czym wycofa się w kamiennym milczeniu. będąca podwładnym. Stara się skłócić członków tego krę-gu i doprowadzić do podziału na tych. wybuchnie gniewem. Dwójka w roli przywódczej będzie równie silnie dążyła do zyskania uznania w oczach osób zna-czących jak do korzyści materialnych. gdyż raz będzie dążyć do uzyskania sympatii pod. którzy się nie zgadzają. z której może kontrolować. Będzie się czuła bezpieczniej dzięki temu. Ósemka chce wejść w krąg wtajemniczonych. że zostanie oplatana siecią pochlebstw. Jeżeli ktokolwiek z prywatnej kliki szefa będzie miał wyjątkowe przywileje. Nie»zauważają więc. Ósemki są ślepe na społeczne impon-drabilia. Jeśli szefem jest Dwójka. a kto przeciwnikiem. wybuchy złości. związane z każdą większą decyzją. szczególnie jeśli czuje się niedoinformowana lub pomi-nięta przez klikę. jeżeli będzie musiała wystąpić przeciw znaczą-cemu autorytetowi. Dwójka w roli szefa będzie chwiejna. Ósemka doprowadzi do publicznego ich ujawnienia. 128 Punkt Drugi: Dawca Ósemka bardzo nie lubi być wyłączana z grupy uprzywilejowanej. Z reguły czuje się gorsza od osób o większej ogładzie towarzyskiej. że samo-dzielnie podejmuje decyzje. jaka jest jej pozycja w or-ganizacji. że jest akceptowana i ważna . które Dwójka łatwo puszcza w niepamięć. zostanie odrzucona. a gdy uzna. . od ludzi bardziej dyplomatycznych. Będzie się chciała zorientować. to znów będzie się czuła przez nich przygnieciona. Stara się wedrzeć do kręgu wtajemniczonych przeprowadzając frontalny atak. Cha-rakterystyczna jest też chwiejność nastroju. ustanowić nieprzekraczalne reguły obowiązujące wszyst-kich i upewnić się. wewnętrznie zaś będzie uzależniona od opinii i życzliwości osób znaczących. ale podwładni niekoniecznie.Helen Palmer . których szef może wykorzystać w dogodnym momencie. Powie.łatwo ją wykorzystać do działań wykraczają-cych poza obowiązki służbowe. kto jest zwolennikiem. co o tym wszyst-kim myśli. że ustalono stanowiska i wiadomo już. zachowywać będzie pozory. Nawet w najbardziej sprzyjających warunkach Dwójka przejawiać będzie labilność celów.władnych. Woli być na pozycji. Ósemce grozi. Ósemka w roli podwładnego będzie postrzegać zainteresowanie Dwójki dla osób ważnych jako przejaw słabości i kapitulacji wobec obcej władzy. że kary wymierzane są sprawiedliwie i że są jedna-kowe dla wszystkich. Dwójka w roli przywódcy stworzy też prawdopodobnie wewnętrzny krąg wtajemniczonych.Enneagram Typowy układ z autorytetem: Dwójka i Ósemka (Dawca i Szef) Jeżeli przywódcą jest Dwójka. że wykorzystywane są do toczenia cu-dzych bitew lub postrzegane jako bezkompromisowi twardziele. Jeżeli Ósemka. Będzie się starała wchodzić w kontakt z asami w danej dziedzinie.

a uwagę koncentruje na rzeczywistych . Ósemka z za-dowoleniem przejmuje dowództwo i wraca chęć troszczenia się o dobro załogi. Oba typy lubią walkę i rozumieją potrzebę kontroli i władzy u tego dru-giego. Najłatwiej doprowadzić do kapitulacji Ósemki w otwartej dyskusji. Jeżeli potraktuje szefa-Ósemkę jako opiekuńcze źródło władzy. Skłócają pracowników. Dwójka może doprowadzić do przejęcia władzy w instytucji po-pierając inną ważną osobę. że szefa one nie obowiązują. Jeżeli natomiast Dwójka zlęknie się lub zacznie manipulować opiniami in-nych ludzi. Wiedząc o tym. by orga-nizacja funkcjonowała bezbłędnie. kiedy im na czymś zależy są niezwykle tępe i zupełnie nieświadome różnych niuansów dyplomatycznych. wściekną się i staną się bezkompromisowe. że uzależnione są od tego. jak inni wykonują swe zadania. Jeżeli Dwójka potrafi otwarcie rozmawiać z podwładnym-Ósem-ką relacja będzie się charakteryzowała wzajemnym szacunkiem. jeżeli stwierdzą. Weźmie na siebie sporą część odpowiedzialności. Jasno formułują reguły. skieruje uwagę szefa na takie obszary. doprowadzić do rewolucji gabinetowej lub zwolnić się ze stanowiska. Postara się. sam na sam. Jeżeli natomiast zostaną zawstydzone lub potraktowane w sposób paterna-listyczny. jeżeli granice władzy są ściśle zdefiniowane. fronty działań zostają jasno wytyczone. wydzieli Ósemce niewielkie len-no. Zaspokoi w ten sposób potrzebę kontroli Ósemki i zapobiegnie jej mieszaniu się w sprawy załogi. rzadko ich chwaląc i publicznie oskarżając. Jeżeli natomiast szef chorobliwie obawia się. Otwarta konfrontacja i rywalizacja doprowadzą do korzyst-nych rozwiązań. a pozycja każdej ze stron będzie dyskutowana jawnie. Ósemki. Atrakcyjne otoczenia . Dwójka może wtedy zachować kontrolę nominalną i dbać o stra-tegię ogólną. Mogą dokonywać wtedy nieza-powiedzianych inspekcji. by ich odcinek funkcjonował bez zarzutu. Jeżeli szef jest stale informowany o wszystkim. Ósemka poczuje się zdradzona.Jeżeli szef-Dwójka jest roztropny. a raporty będzie składać szefowi osobiście. zamykając jej usta celnym i eleganckim argumentem. Ósemki dokładają wielu starań. Dwójki potrafią pomóc szefom wykorzystując swą ujmującą pota-wę w kontaktach z innymi do zdobywania trudnych do uzyskania informacji. zapewni swojemu podwładnemu szczególną opiekę i status. po czem zmusić go do dymisji. Łatwiej tolerują działania innych. że wpadnie w czyjeś ręce i co jakiś czas potwierdza swoją władzę nad Dwójką kontrolując ją. Jeżeli Dwójka pełniąca rolę podwładnego wykaże się mądrością. w których troska jest rzeczy-wiście wskazana. Dwójka może sprowokować swojego podwładnego do tak gwałtow-nej reakcji. będzie rozumiała potrzebę kontroli przejawianą przez szefa oraz wymóg pełnej otwartości podwładnych. wprowadzając morze regulaminów doty-czących drobnych spraw.zagrożeniach. Może wtedy całkiem jaw-nie odmówić współpracy. jeśli nieporozumienia negocjowane będą w uczciwej walce. po czym same je ła-mią. Jeżeli podwładnym jest Dwójka.Enneagram Ósemki wzmagają kontrolę. Operujący konkretami szef doceni to i jeżeli będzie roz-tropny. stanie się jej prawą ręką. 129 Helen Palmer . by pokazać. a Ósemka będzie kontrolować swoje prywatne'teryto-rium i swobodnie realizować własne plany bez interwencji czy nadzoru przywódcy.

Atrakcyjna jest każda sytuacja. że potrafią ucieleśnić wyśniony ideał partnera. Mało prawdopodobne jest. Zostaje więc wyznawcą wymagającego guru. chyba że jest zakochana w szefie. a następnie wślizgujesz się w to uczucie. Dwójka chętnie staje się obrońcą pokrzywdzonych. na kogo partner zwraca uwagę. Mówią. Wybiera zawody z podtekstem erotycznym: charakteryzatora. że spoglądasz na nieznaną ci osobę i wyczuwasz. chórzystki. Dwójki twierdzą. Nawyk dopasowywania się do cudzych pragnień powoduje. w której Dwójka pomaga potężne-mu przywódcy lub utrzymuje z nim kontakt. tak jak je sobie wyobrażają. ale dziękuję bardzo. nawet gdy nie czytają w ich twarzach i nie rozszyfrowują ich zachowań. spotkanie Dwójki 130 Punkt Drugi: Dawca w agencji zajmującej się zbiórką darów dla osób potrzebujących. Wybiera zawody służebne. chętnie trochę zjem. . Przejawia posta-wę: „Ta zupka jest dla Ciebie. by wpasować się w to. której wybitnie seksualny wizerunek ukazał się po raz pierwszy nź obwolucie płyty Like a Yirgin. Wszystko ma swoje źródło w tym. że potrafią dostosowywać się do pragnień in-nych ludzi. wielbicielem gwiazdy rockowej. Dawcy obserwują więc. Bywa „tym trzecim". bojownikiem o słuszne sprawy społeczne. prawą ręką szefa. Sławne Dwójki Madonna'. Nieatrakcyjne otoczenia Nieaktrakcyjne dla Dwójki są takie zawody. a któ-re zmarszczenie brwi. sekretarzem przewodniczącego. w czym jesteście tacy sami. Starają się dostrzec. Aby nigdy nie zostać odrzuconym uczysz się być takim samym jak inni.. że gdy tylko zwrócą na kogoś uwagę. że nienawidzę być odrzucana. w których nie można uzyskać aprobaty. które tematy rozmowy wywołują uśmiech. np. co partnera interesuje." Często wchodzi w trójkąty miłosne. trzymającym w szachu całą korporację. Elvis Presley * Elizabeth Taylor * Maria Magdalena Jerry Lewis * Doiły Parton Na co Dwójki zwracają uwagę? Uwaga Dwójek zazwyczaj skoncentrowana jest na emocjonalnych wahaniach osób znaczących. Steruje nią pragnienie stania się obiek-tem miłości.. automa-tycznie dopasowują się do najbardziej skrytych pragnień tej osoby. Uczysz się tego.

Wolność jako wyższa jakość umysłu Gdy Dwójki kierują uwagę do wewnątrz. Zdają sobie sprawę z tego.Może mi się to zdarzyć na ulicy i wtedy podchodzę do kogoś i dopaso-wuję się do tego obszaru. W terapii można Dwójce pomóc. brak więc chronicznie koncentracji na własnych. iż udzielając pomocy otrzymują wypłatę. na kim mu zależy. które nie musi się zmieniać dla wychodzenia ku cudzym potrzebom. Ich zadaniem jest zatem nauczenie się tego. by wędrowała ku innym ludziom. że łatwiej im rozpoznać własne pragnienia i uczucia. ja też tego chcę. Ale gdy czuję. by ." Gdy hormony idą w ruch. którą Dwójka chciałaby zado-wolić.Enneagram Uwaga stale koncentrowana jest na potrzebach innych. by żyli w taki sposób. całe to stapianie się jest dla mnie bardzo uciążliwe. że w brzuchu może być tylko czarna dziura i że nikt w tej dziurze nie mieszka. Jeśli Dawca nie podporządkowuje się potrzebom tego. Dwójki mogą się tak przyzwyczaić do zwracania uwagi na prag-nienia innych. bynajmniej nie cieszy osób. że często obawiają się. od-wracając nwageid innych i skupiając na określonym punkcie włas-nego ciała. gdy trzeba się wtedy zachować wbrew pragnieniom osoby. Wiele Dwójek mówi. że nie zdają sobie sprawy z faktu. że może stracić jego miłość na zawsze. wmontowując się w czyjeś życie. W bliskich kontaktach jest to o wiele intensywniejsze. gdy muszą coś zrobić same. patrz przypisy Redakcji na końcu książki 131 Helen Palmer . Czegokolwiek pożądasz seksualnie. Dwójka zaspokaja te wyparte potrzeby przez pomaganie innym w tym. że uzależnione są od innych ludzi wtedy. Poprzez ćwiczenia koncentracyjne Dwójki mogą się nauczyć mo-dyfikowania swego zwyczaju wyłapywania sygnałów aprobaty. możesz to osiągnąć za moim pośrednictwem. wycofywanie uwagi od innych ludzi zakłóca nawyk. by mogła w ich życiu partycypo-wać. ja też tego pragnę. w jakim jesteśmy tacy sami. Dwójki twierdzą. Z psychologicznego punktu widzenia. Działanie na własną rękę może powodować silny lęk. który dawał dotychczas gwaranqę bezpieczeństwa emocjonalnego. gdy są same niż w obecności osoby. że nie ma w nich żadnego prawdziwego „ja". ucząc ją rozpoznawać osobiste potrzeby i uzyskiwać stabilne poczucie własnej tożsamości. gdy po-trafią pewną część uwagi koncentrować na sobie. Czegokolwiek pragniesz. czuje. że stoję na rogu ulicy. Przy pewnej wprawie Dwójki mogą się nauczyć wyczuwać różnicę między zatrzymywaniem uwagi na własnych uczuciach a pozwalaniem. jest to najwspanialsza forma bliskości. To że z chwilą wycofania uwagi od innych mogą się pojawić prawdziwe uczucia. rodzi to silny lęk. Cho-ciaż łatwiej im przychodzi rozpoznawanie własnych potrzeb. szczególnie. które czerpią swoje poczucie bez-pieczeństwa z zaspokajania cudzych potrzeb. tylko dlatego że akurat czuję się danego dnia niepewnie. do której są przywiąza-ne. To coś takiego: „Czegokolwiek chcesz.

że sprawiali innym przyjem-ność.pamiętać na czym polegają ich własne potrzeby. Żyłam tam przez ponad trzy lata. czego chce druga strona. kierowała mną myśl. że mają szczególny dar wyczuwania ukrytych pragnień innych ludzi. Styl intuicyjny Dwójek (tak jak i pozostałych typów) wypływa z określonego sposobu koncentracji uwagi. Gdy miałam dwadzieścia kilka lat. Byłam przekonana.Enneagram im. ze stale będę się zapadać w głąb siebie i że nikogo tam nie spotkam. że dokładnie wiedziałam. że wszystkich kodttm. gdy usiłowałam medytować. by mnie . a oni tę miłość odwzajemniają. że muszę sama decydować o tym. W dzieciństwie kochani byli za to. nie tracąc umiejętności wyczuwania. czego ja naprawdę chcę w życiu. że ta otchłańciie ma dna. że rozumiej ą najskrytsze uczucia innych lu-dzi. że jestem dla wszystkich ulubionym dzieckiem i chciałam się rewanżować pokazując 133 Helen Palmer . odkryłam własne tempo i dowiedziałam się. jak by było w cudzym położeniu. Nasuwa się pytanie. Kierowane potrzebą miłości. zaczęłam zdawać sobie sprawę. po czym sprowadziłam się z powrotem do miasta i wróciłam do swego dawnego trybu życia. że potrafię ludźmi manipulować. jak sobie zapewnić to. po przeżyciu kilku niezwykle przykrych sytuacji odrzucenia przez osoby. czy też po prostu wydaje im się. że w ogóle nie istnieję. czułam się tak zespolona z jego uczuciami. czego chcę. przekonały się. Dla Dwójek najważniejsze było wówczas zdobycie aprobaty. Jest to dylemat porównywamy z różnicą między wyobraźniom sobie. czy Dwójki potrafią obiektywnie wyczuć po-trzeby innych. by odkryć. Następująca wypowiedź ilustruje różnicę między osobami prze-konanymi o swojej wrażliwości wobec innych a osobami naprawdę empatycznymi. natomiast jeżeli spojrzałam komuś prosto w oczy. Czułam. że posiadają szczególną wraż-liwość na potrzeby innych ludzi. które naprawdę kochałam. że zapominałam o sobie. Byłam wytrącona z równowagi i przerażona tym. odkąd nie ma przy mnie mojego męża. który w dzieciństwie zapewniał emocjonalne przetrwanie. Styl intuicyjny Dawcy mają poczucie. że to potrafią. że muszę być sama ze sobą. Wreszcie siebie odnalazłam. zmuszając ich do tego. a tym co niektóre Dwójki określają jako autentyczne dzielenie z kimś jego życia wewnętrznego. o co mi chodziło kiedy byłam sama. W miarę dojrzewania. co mam codziennie robić i konfrontować się z tą pustką w brzuchu. W dorosłym życiu przekonani są. Najbardziej zaskakującym przeżyciem przy po-nownym zetknięciu się z ludźmi było to. 132 Punkt Drugi: Dawca Gdy rozpadło się moje drugie małżeństwo. wyprowadziłam się daleko w góry. jak bardzo potrafię się o nich troszczyć. Byłam przerażona.

co w moim mniema-niu było rzeczywistą empatią. by nie brać ani więcej. co czuje do jakiegoś chłopaka i mówiła coś takiego: „Gdy z nim jestem. co mają.bardzo lubili. . gdybym była na ich miejscu i zaczynałam odczuwać to. wyobrażałam sobie. jak długo zostanie w tym domu. Pokora to rozpoznawanie swoich rzeczywistych potrzeb i natural-na tendencja do tego. widząc w nich najbar-dziej bezpośrednią drogę do rozumienia sytuacji mojego klienta. że tak na-prawdę nie tracę przytomności. bez nawykowego strugania ważniaka. Gdy opisałam mu swoje przeżycie poczuł. już jako psycholog. Czułam przeżycia moich pacjen-tów w sposób zupełnie inny niż cokolwiek w moim własnym życiu. Na poziomie ciała pokora jest reakcją nieuzależnioną od otrzymywania czegoś w zamian za coś. przeżywałam parę razy to. Raz przeżyłam w zupełnie niezwykły sposób coś. Osoba znająca dobrze swe własne potrzeby będzie umiała pomóc innym właśnie tyle. Pokój był przegrzany. że i jemu jest gorąco i wreszcie te odczucia cielesne wyzwoliły stłumione wspomnienia tego. wyobrażając sobie. by nikogo nie urazić i nie stracić sympatii. Jeżeli. ile trzeba. że są pełne wdzięczności za to. że ja także siedzę na huśtawce. a bał się zapytać. Pokora nie ma nic wspólnego z cnotliwymi rozważaniami o poświęcaniu się. że daje się coś i coś otrzymuje. Wiele lat później. że jest ono czymś więcej. jak obudził się spocony w pokoju w suterenie. ile potrze-ba. któraś z koleżanek zwierzała mi się z tego. Jedno z korzystnych dla pielęgnowania pokory ćwiczeń związa-nych samoobserwacją polega na nauczeniu się odróżniania obiektyw-nych reakcji organizmu na to. że coś się komuś dało. Wyobrażałam sobie. Cnota pokory Wszystkie uczucia wyższe wyrastają ze spontanicznych impulsów z ciała. Być pokornym to jakby stać nago przed lustrem i być wdzięcznym za dokładnie to a nie inne odbicie. a mnie zrobiło się gorąco. Osoby pokorne nie wiedzą być może. że nie potrafi sobie przypomnieć zdarzeń ani uczuć z tamtego okresu. Próbowałam sobie wyobrazić. a on nie mógł zasnąć.". że tak właśnie wygląda miłość. ani mniej niż jest to ko-nieczne. Myślał o tym. czego im potrzeba i dostosowywałam się albo myś-lałam sobie. od uczuć wyros-łych z wyobrażania sobie. Siedział w moim gabinecie i mówił. Mojego pacjenta położono tam na czas leżakowania. tak łatwo maskującym nieświadomą potrzebę kontro-lowania innych przez uzależnianie ich od siebie. choć wiedziałam. nie podlegają kontroli myśli. co nazwałabym projekcyjną identyfikaq'ą. Nauczyłam się cenić te intuicyjne chwile zespolenia. ani nie dewaluować siebie z powodu nieakceptowania tego. Co więcej. zdolność dawania będzie u takiej osoby we właściwych proporcach do potrzeb innych. jakbym miała zaraz zemdleć. Pokora to także umiejętność przyjmowania z wdzięcznością obiektywnych relacji z innymi ludź-mi. na przykład. Fałszywa pokora nieświadomego swoich motywów Dawcy streszcza-łaby się w słowach: „Podałem Ci ramię. który dzielił z innym chłopcem. Pewien klient starał się przepracować zapomniany okres z dzieciństwa. Nie puszyć się. że nikt mu nie powiedział. co tam jest naprawdę. że nie oczekują od innych rewanżu. kiedy posłano go na kilka tygodni do rodziny zastępczej. znajdował się bowiem koło kotłowni. Nie widzą nic szczególnego w tym. co oni by czuli. raz w dole. czuję się jak na huśtawce: moje uczucia są raz w górze. że potrafią udzielić właśnie tyle pomocy. ale nic nie mów na ten te-mat". jak to by było.

Trójka także osiągać będzie sukcesy. Dwójka może przypominać Trójkę. że stapiają się z innymi. że Dwójka aktywnie zbliża się do osób. by dać jej świetny koncert. Kłopoty. ale będzie to dla niej nagrodą za pracę a nie za uczucia. z którymi opłaca się zlewać. Inna jeszcze różnica między Dwójką a Dziewiątką polega na tym. czego pragną inni niż z tego. Dwójki stapiają się z tym. Utrzymują się. jakie mają Dwójki z własnymi uczuciami powstały na skutek wczesnej adaptacji do potrzeb in-nych ludzi. Stapiają się wybiórczo. jednak wewnętrznym motywem jest zdobywanie miłości za to. co znajdują. a nie manipulując. bo wytworzył się w Dwójkach nawyk zwracania uwagi na wahania w nastrojach i preferencjach innych ludzi. co najlepsze. Poprzez swój entu-zjazm mogą ułatwiać przeprowadzanie bolesnych zmian. Różnica między Trójką a mającą duże osiągnięcia Dwójką podobna jest do różnicy między wykonawcą grającym dla publiczności po to. gdy ma znaczące osiągnięcia. Kontrolują zwalniając tempo lub izolując się. ponieważ modyfikują obraz „ja" prezentowany na zewnątrz. by drugiego zaspokoić i stapiając się z drugim człowiekiem w całości. Dziewiątki zaś opisują ten proces raczej jako „stawanie się drugim człowiekiem i branie z niego 135 Helen Palmer . Dziewiątki nie zmieniają się i nie kontrolują innych poprzez dawanie.Dwójka i Dziewiątka wyglądają podobnie Dziewiątki i Dwójki bardziej zdają sobie sprawę z tego. aby kontrolować innych poprzez sprawianie im przyjemności. Opisują swój sposób stapiania się z innymi jako „podobieństwo do odbicia w lustrze": wchłaniają i odbijają punkt widzenia narzucony im przez innych. Najlepiej czują się wspierając osobę dążącą do władzy. Zachowanie Dwójek różni się jednak od zachowania Dziewiątek. co u innego człowieka podobne lub z tym aspektem drugiej osoby. a pochlebcą grającym dla tej samej publiczności po to. Potrafią w nich uruchomić to. Trzy punkty skupione po prawej stronie Ennea-gramu (Dwójka. by zrobić wrażenie na swojej sympa-tii siedzącej w pierwszym rzędzie. Oba typy twierdzą. modyfikując siebie po to. Mogą być wielką . czego same chcą. podczas gdy Dziewiątka z tru-dem wychodzi komuś na przeciw." Dwójka stapia się wyczuwając czego potrzeba. Owójka podobnie jak Trójka straciła kontakt ze swymi autentycz-nymi uczuciami. z którymi chce się utożsamić. który jest dla nich inspirujący. które dokonało się w dzieciństwie w imię rozwiązania konfliktu między pragnieniami własnymi a pragnieniami rodziców. Dwójkę stać na energię i ambicje zawodowe.Enneagram tego wszystkiego. Dwójka i Trójka wyglądają podobnie /"trójka jest w Enneagramie podstawowym punktem Dwójki. Skuteczna adaptacja do potrzeb innych ludzi jest dla nich gwarancją bezpieczeństwa i ochrony. Trójka i Czwórka) reprezentują różne sposoby po-święcenia autentycznych uczuć. Wybie-rają osoby. Zalety Dwójki potrafią doprowadzić do tego. że się jest kim się jest. że inni są z siebie zadowo-leni.

Niedawno zatrudniłem się jako psychiatra na oddziale ogólnym. W przypadku agresji mamy do czynienia z konfrontacyjnym prze-zwyciężaniem wszelkich barier stojących na drodze związku. Ambicja w sytuacjach społecznych Ambicja Dwójek polega na wiązaniu się z osobami mającymi wła-dzę. uwodzić. jeżeli inni dostaną. Bardzo często osoby te zgłaszają się z takimi obja-wami. czy będzie dla mnie dostępny. odczuwam to fizycznie. Uwodzenie to przyciąganie drugfej osoby. Znajdują w tym ochronę i zapewniają sobie status w grupie. Dużo czasu poświęcają uroczystościom rodzinnym i towarzyskim. że będzie mnie lubił. Muszą więc nauczyć się odróżniać autentyczne pragnienia od przystosowawczych czyn-ności. które mogą wynikać z konwersji psy-chosomatycznej czy z wyparcia potrzeb. dlatego że chcą odnaleźć swoje prawdziwe „ja". Co może pomóc Dwójkom w rozwoju? Dwójki często decydują się na terapię lub zaczynają medytować. że przepycham się na początek kolejki. To tak wygląda. Polega ona na zdobywaniu kontaktu siłą. Tak bardzo zależy im na utrzymaniu relacji z innymi. by podporządkować się lub walczyć z pragnieniami innych. że dla mnie nie wystarczy. Chodzi tu o strategie. Potrafię wybrać kogokolwiek z tłumu i wiedzieć. jakby moje dało chciało przybrać dogodną dla tej osoby pozycję i jeżeli mi się to udaje. że bacznie obserwuję odprawy. by czuć się osobą chcianą. stapiać się z potrzebami partnera lub stwarzać mnóstwo problemów. ufa pierwszy" (uprzywilejowanie) w sferze samoobrony Oto przykład nastawienia typu „ja pierwszy": „Zejdź mi z drogi!" to moje hasło. Dwójki muszą sobie zdać sprawę z . Widzę. że gotowi są walczyć. pró-bujące zaspokajać osobiste potrzeby za pośrednictwem innych ludzi. Uwodzenie/agresja w relacjach dwuosobowych U podstaw uwodzenia leży troska o to. jak migrena i astma. Potrafią się złościć. Mam wrażenie. które wykonują. Jestem wściekły. Pamiętają o urodzinach czy świętach. gdy muszę stać w kolejce w banku lub w tłumie czekającym na otwarcie stołówki. co jest dowodem aprobaty. Naj-ważniejszą rzeczą w życiu Dawców jest związek z innymi ludźmi.po-mocą dla przyjaciela czy współpracownika idącego pod prąd. Fodtypy Nazwy podtypów uwypuklają sprawy szczególnie angażujące w dzieciństwie. jak trudności w kontaktach z innymi ludźmi lub takimi chorobami. Gdy czuję. że mogę zostać pominięty. stosowane przez dziecko. którego przygotowanie wymagało przemyślenia i wysiłku. Jestem tak wzburzony tym. że nic nie zagraża mojej relacji zbliżam się do tego kogoś wiedząc z góry. ale nie żywią urazy. wręczają jakiś szczególny podarek. Kto z kim siedzi? Kogo darzą szacun-kiem zwierzchnicy? Muszę poznać osoby zdobywające popularność i zaprzyjaźnić się z nimi.

Zauważanie przechodzenia od puszenia się do przesadnej skromności. jak bardzo przyjemne jest skupianie na sobie czyjejś uwagi przez całą godzinę terapii. że jest się osobą wtórną lub naśladującą innych. • Zauważenie sprzeczności celów poszczególnych postaci własnego „ja" i nabycie umiejętności prezentowania innym spójnego obrazu własnej osoby niezależnie od tego. że pochlebstwo jest oznaką nasilającego się lęku. . nie ujawniania materiału godzącego w dumę lub dobre mniemanie o sobie. • Umiejętność rozpoznania. ale godzenie się na „tego. jeżeli Dwójki uświadomią sobie. że potrzeba odwetu wynika z urażonej dumy. wyobrażanie sobie różnych sposobów byda osobą kochaną. • Niepewność wynikająca z posiadania kilku różnych postad własnego „ja" . • Unikanie przyciągania innych pochlebstwem i zrozumienie. że w procesie zmia-ny mogą się ujawnić następujące problemy: • Chęć bawienia się w bycie kimś innym. czy się on komuś podoba czy nie. kiedy uwaga ich przesuwa się z autentycznych uczuć w kierunku podporządkowywania się uczuciom innych ludzi. • Wyzwalanie złości jako wskaźnika autentycznych uczuć i drogi do wyzwolenia się od konfliktów lezących u podłoża psycho-somatycznych objawów konwersyjnych. że nie posiada się prawdziwego „ja". Wzbudzenie chęci mówienia o sobie. Zwracanie uwagi na skłonność do oddawania władzy innym. utrzymywania terapii w wygodnych ramach. Lęk przed tym. W czasie medytacji lęk przed pustką w brzuchu. • Zauważenie. Bar-dzo pomocne dla nich jest: • Rozpoznanie w sobie skłonności do manipulowania. kto mnie bardziej potrzebuje" z obawy przed odrzuceniem. • Wyjście poza wstępne reakcje emocjonalne. Pierwsze reakcje mogą stanowić fasadę maskującą prawdziwe uczucia. • Rozpoznanie w sobie chęci bycia osobą bezradną. Pragnienie „tego najlepszego". 138 Punkt Drugi: Dawca Co Dwójki powinny sobie uświadomić? Dobrze jest.„Które z nich jest moim prawdziwym ja?" Godzenie się na związki drugorzędne. • Zdanie sobie sprawy ze swojej rzeczywistej wartości dla innych » ludzi.tego.

Wzrastający lęk o umiejętność funkcjonowania. że inni usiłują ograniczyć wolność. gdy nawyk szukania aprobaty wchodzi w kolizję z ujawnianiem się prawdziwych potrzeb. Przekonanie. gdy utraci się opiekę innych. ze zdobyde aprobaty jest tym samym. co trudno osiągalne. 139 8. co zdobycie miłośd. Podąg do trudnych związków. ze zdobywając niezależność utraci się miłość raz na zawsze. Odrzucanie prawdziwej bliskośd. by rozpoznać i zatrzymać autentyczne uczucia nieuzaleznione od cudzej aprobaty. Trójkąty miłosne. że uzyskało się przyjaźń na drodze oszustwa. które wydają się ograniczać ujawnianie licznych postaci własnego „ja". że kupiło się swoje związki z innymi. Nieznajomość prawdziwych przeżyć erotycznych i emocjonalnych. Punkt Trzeci: Wykonawca Osobowość nabyta Esencja GŁOWA SERCE Cecha dominu)ąca:Namiętność: Próżność Fałsz Wyższy stan umysłu:Cnota:Nadzieja Uczciwość Cechy drugorzędne Seks: Kontakty z innyti Ochrona siebie: Wzorzec męskości/kobiecości •ni ludźmi: Prestiż Nastawienie na bezpieczeństwo . Żądanie nieograniczonej wolnośd. Brak doświadczeń w zakresie prawdziwej bliskośd. Obawy. Przekonanie. Przekonanie. Utrzymywanie kontroli przez pożądanie tego. Niechęć do podejmowania zobowiązań. Trzeba dostrzegać różnice między przelotnymi sympatiami i antypatiami a głębszymi zobowiązaniami. Walka o wolność. Wybuchy histerii. Potrzeba czasu.

że nie mają czasu popadać w depresję. Nagradzano efektywność i robienie dob-rego wrażenia. jakie żywią uczucia wobec charakteru samej pracy. Nawet wakacje to dla Trójek czas nieprzerwanej aktywności. jak im minął dzień. która sprawnie wykonuje wszystkie prace domowe. więc potrafią mu się w pełni poświęcić. nie zastanawiając się. brak wolnego czasu nie pozwala. którą wyko-nują. Wykonawcy pracują tak wiele. a nie więź emocjonalną czy głębokie zaangażowanie w życie innych ludzi. że po przyjściu ze szkoły pytano je raczej o to. które rozwijają się tylko wtedy. że straciły cenną więź z własnym życiem wewnętrznym. Plan dnia Trójek jest przeładowany. bo tylko zwycięzcy zasługiwali na miłość. który uznawany jest przez osoby budzące ich szacunek. hippis z włosami do pięt. że o . przejmować rolę kierowniczą i zwyciężać. super-mama. W każdej grupie przybierają postać modelową: pracownik na kierowniczym stanowisku w trzyczęściowym garniturze. ale niedogodność tę może rekom-pensować imponujący tytuł. tryskające ener-gią dzieciaki z reklam telewizyjnych. Pewna Trójka ujęła to tak: „Nie myśl o tym. czy dobrze im poszło niż o to. Aktywność stanowi też naturalny czynnik antydepresyjny. Praca. aby cierpiały i mogą przeżyć swoje lata w nieświadomości faktu. Jeżeli ktoś nauczył się. że nastawienie na działanie hamuje w nich pojawienie się takich form twórczości. Wybierają zorganizowane wycieczki lub „zaliczają" kolejne kraje. Dzięki temu mają gwarancję. by uczucia bra-ły górę.Dylemat ' Trójki jako dzieci cenione były za osiągnięcia. Utożsamiają się z pełną prestiżu nazwą swojej firmy. do której zdarzy im się należeć i mimo-wolnie mogą nabrać przekonania. Nie widać. Jednakże życie nastawione na osiągnięcia zew-nętrzne musi być siłą rzeczy pozbawione wewnętrznych przeżyć pły-nących z więzi i wątpliwości emocjonalnych. Trójki to kameleony. że cały okres wakacyjny będzie szczel-nie wypełniony. w związku z tym emanują optymizmem i dobrym samopoczuciem. zostawiając sobie bardzo niewiele czasu na myślenie. Większość Trójek nie zdaje sobie sprawy z tego. wypełnione wieloma ciekawymi zajęciami. Życie ich jest energiczne i pogodne. Potrafią się przeistoczyć w budzących uznanie ludzi sukcesu w każdej grupie. tylko weź się do roboty". 140 Punkt Trzeci: Wykonawca Trójki przejawiają wartości cenione w kulturze amerykańskiej. żywotności i rywali-zacji. Wszystkie Trójki starają się zapracować sobie na nagrody zewnętrzne. gdy długie okresy czasu poświęca się na bycie i na odczuwanie. W świetle nauk ezoterycznych Trójki wypadają dziwnie nowo-cześnie. mierzą swą wartość liczbą zer w rocznych dochodach. Są osobami o wysokich osiągnięciach. Natychmiast przechodzą od pomysłu do czynu. Preferowaną dziedziną aktywności jest praca. Przypominają sobie. utożsamiającymi się z popularnym w Ameryce wzorcem młodości. może być śmiertelnie nudna. że wyznacznikiem wartości jest dla Trójki poziom wykonania zada-nia. Musiały własnym wysiłkiem zdobywać uznanie. Bardzo ważną sprawą było unikanie niepowodzeń. że są wcieleniem tego właśnie wzorca. Ponieważ kochano je za osiągnięcia. a w związku z tym. Wolny czas może być przekleństwem. Trwa nieustanna gonitwa. nauczyły się odsuwać emocje i koncentrować się na zdobywaniu statusu zapewniającego miłość.

Przez lata całe emocje trzymano na wodzy. Trójki twierdzą. U tych osób 141 Helen Palmer . To wszystko może jednak do-prowadzić u Trójki do poważnego samooszukiwania. choć przecież oczekuje się od nich przejawu uczuć. Małżeń-stwo jest „udane". Gramy często w tenisa. że przejęty mo-del zastępuje autentyczne potrzeby. Mają niewiele tole-rancji dla osób działających poniżej swoich możliwości lub pozwala-jących by zawładnęły nimi emocje. uczucia bowiem mogą przeszkadzać w skutecznym wykonywaniu zadań. a nie to kim jest. perspektywa czasu niezaplanowanego będzie przerażająca. Wewnętrzny optymizm wzmaga często wybiórcze skupianie uwa-gi na osiągnięciach. gdy idzie o własne dokonania.wartości człowieka stanowi to co robi. są tak skoncentrowane na zada-niu.Enneagram samoocena zależy od uznania ich pracy a nie od adorowania ich oso-by. że przestają cokolwiek odczuwać. W chwili nabrzmiałej uczuciem Trójki sprawnie kierują uwagę ku innym spra-wom. a nie do siebie samych. Mobilizacja dla dotrzymania termi-nów i rywalizacja przedkładane są nad wypoczynek. To nieuświadomione samooszukiwanie pogłębia się. praca świadomie wybrana a dochody dobrze udo-kumentowane. Słowo workaholic (uzależniony od pracy) kojarzy się z człowiekiem nadmiernie . traktując je jako niepełne sukcesy. że o dziewiątej mają umówione spotkanie czy też muszą iść na ważny obiad. co powinno się w takich sytuacjach mówić. Związki Trójek są bezkonfliktowe. Rozmawiamy o dzieciakach". Są więc nie do pogodzenia ze sprawnym działaniem. Odczuwają niewiele emocji towarzyszących zazwyczaj intymności. Jeżeli ktoś je chwali odnoszą tę pochwałę do wykonanej pracy. by nie zakłócały płynnego wykonywania zadań. Przypominają sobie. Z czasem Trójka uczy się dostosowywać do wymagań zadania i doskonale realizować rolę zawodową. Często jednak zdają sobie sprawę z tego. unikanie niepowodzeń i maksymalizacja sukcesów. jeżeli Trójka zaczyna się identyfikować z manierą „skutecznego przy-wódcy" lub „idealnego kochanka" w takim stopniu. „Podróżujemy razem. Niepowodzenia ustawia się w innym kontekście. Trójki wyrażają miłość poprzez działanie i ich życie rodzinne to seria doskonałych obrazków. którzy mogą w związku z tym polegać na zdolnościach Trójki. W bliskich związkach Trójki odrywają rolę partnera tak jak należy. a nie na wolny czas . Trójki nawykowo oszukują siebie i innych przyjmując wzorzec gwarantujący szacunek. Uwaga skierowana jest na różne formy aktywności i na plany. że jest to tylko odgrywanie roli. Ważne jest stałe wcielanie w życie projektów i planów. by nie uświadamiać sobie własnych uczuć. Wykonawcy unikają wolnego czasu. Słowo „wykonawca" kojarzy się z osobą próżną i rzeczywiście Trójki są bardzo próżne. jeżeli auten-tyczne uczucia zastępowane są emocjami rzekomo właściwymi lu-dziom sukcesu. Choroby lub życie osobiste rzadko przeszka-dzają Trójkom w planowym wykonywaniu pracy. gdy można by leniuchować razem. Mówią to. Ta godna kameleona umiejętność przejmowania cech danej roli wywiera wrażenie na innych. że gdy coś robią.

• Rywalizacja i unikanie niepowodzeń. Dzięki temu są na dobrej drodze ku przezwyciężeniu swojego neurotycznego stylu życia. gdy mają okres spokoju i nie przeżywają takiej pogoni. Emocje trzyma się na wodzy póki nie skończy się pracy. Uwaga ich tak bardzo skupia się na zadaniu. • Nieumiejętność odróżniania prawdziwego „ja" od cech roli czy zawodu. • wybiórcze koncentrowanie się na pozytywach. co wytworzyły i osiągnęły. słowo to w pełni je opi-suje. że miłość dostają za to. co zrobiły. że miłość i aprobatę zyskuje się dzięki skutecznemu działaniu. który nastawiony jest na zdobycie aprobaty. leżącymi u podłoża ich nawyków. że stają się idealnym pracownikiem w swoim zawodzie i nie potrafią już odróżnić tego wzorca od siebie samych. Trójki. że powstaje przekonanie. kim są. Stały się więc specjalistami w zakresie promowania siebie i pokazywania takiego obrazu siebie. • Charakterystyczny sposób skupiania uwagi. Z drugiej strony potrafią także zaobser-wować i opisać swój stan umysłu wtedy. • Prezentacja takiego obrazu siebie.skoncentrowanym na osiągnię-ciach.Enneagram . a nie za to. Niedostrzeganie negatywów. • Słaby dostęp do osobistych uczuć. iż prezentowany na zewnątrz obraz jest prawdziwym „ja". Umiejąc przesunąć uwagę na pozycję wew-nętrznego obserwatora. Helen Palmer . Z czasem nauczyły się. nie umiejącym odpoczywać. Nawykowe problemy Trójek. Jeżeli Punkt Trzeci: Wykonawca Trójki osiągną skrajny poziom patologiczny. a nie za to. że napędza je neurotyczna potrzeba doskonałości we wszystkim. potrafią zdobyć się na refleksję nad mecha-nizmami. • Przekonanie. nie umiejącym przerwać. Osobowość publiczna manifestująca ponadprzeciętne cechy. Tło rodzinne Trójki cenione były za to. • Intuicyjne dostosowywanie autoprezentacji do tego stopnia. to: • Utożsamianie się z osiągnięciami i produktywnością. których wypowiedzi przytaczamy w tym rozdziale wie-dzą. który zgodny był z ideałem roli. • Sprawność. polegający na kierowaniu wszystkich myśli ku jednemu celowi. kim same były.

Moja matka zdecydowanie chciała. Wyjście na gimnastykę. ale kto by tracił czas na narzekanie? Wygrywałam i wtedy mama z tatą uważali. lub wynikiem takiego testu czy innego spotkania. co inni mogliby zobaczyć. Tak naprawdę pewnie mi się to nie podobało. bo wtedy ludziom się wydaje. od szóstej do dziesiątej wieczorem. Chcę naprawdę dobrze wypaść w szkole. ciągle coś robić i robić. Nie miałam zatem nic do roboty i musiałam znowu sobie coś napakować do planu dnia. Dopiero sobie to uświadomiłam. jakie to . co zwracało czyjąś uwagę. ale nie mogę powiedzieć. co robię. gdy przerwałam. zauważano mnie. Chodzę do szkoły bardziej dla uznania niż dla wiedzy. Teraz muszę koniecznie zdać na Uniwersytet Stanfordzki. Gdy robiłem coś dobrze. ale niewiele było kontaktu. a ja myślałam sobie: więcej. Robię to wszystko dlatego. Odrabianie lekq'i. Mu-siałam albo przerwać treningi. Wypowiedź ta jest typowym przykładem koncentracji Trójek na rywalizacji i osiągnięciach oraz na unikaniu niepowodzeń w oczach innych. żeby jakoś szczegól-nie fascynowały mnie tematy lekcji. Wychowywano mnie konwencjonalnie i typowo dla klas śred-nich. Więc pewnego dnia po prostu zrezygnowałam. Od pierwszej do piątej pracuję. W pewnym momencie nie mogłam oglądać Olimpiady w telewizji. że jestem wspa-niała. Podajemy niżej wypo-wiedź siedemnastoletniej uczennicy szkoły średniej. jak bardzo tej gimnastyki nie znosiłam. który wisiał później na ścianie w klasie albo czegokolwiek. wymyślam układy taneczne i kładę się dopiero o drugiej nad ranem. cztery godziny dziennie. czy 144 Punkt Trzeci: Wykonawca naprawdę lubię to. Sposobem zdobycia uznania było zagranie najlepsze-go recitalu fortepianowego czy zrobienie kalendarza. nikt jej za to nie znienawidził. A potem do łóżka. Brałam udział w różnych konkursach. Charakterystyczne cechy każdego typu najbardziej uwydatniają się u nastolatków i dwudziestoparolatków.Nie przypominam sobie. Nie tylko muszę mieć same piątki. Po powrocie do domu odrabiam lekcje. Miałem troje rodzeństwa. Cały czas byłam na chodzie. jeżeli się nie dostanę. a rano znów do szkoły. bym kiedykolwiek mierzył swoją wartość ina-czej niż w kategoriach czegoś uchwytnego. Osiągnięcia nie kumulowały się. stale trzeba było robić więcej i więcej. sześć razy w tygodniu. albo załamać się nerwowo. Każde osiągnięcie było punktem startu dla kolejnego sukcesu. Sporo mówiło się o miłości. Była między nami niewielka różnica wieku. no przynajmniej nikomu kto się dowie. Nie ma czasu na zastanawianie się. Przede wszystkim zależy mi na dobrym świadectwie. Przez sześć lat uprawiałam gimnastykę. Stało się to nawykiem. Nikomu nie mówię. Nie potrafię opisać. Nie zdawałam sobie wtedy sprawy z tego. Od ósmej do dwunastej jestem w szkole. więcej. Powrót do domu. żeby każde z jej dzieci zostało prezy-dentem. innego od wszys-tkich innych ludzi. pojono z tego niewielkiego źródełka miłości. ale także występuję w szkolnym przedstawieniu baletowym i staram się usilnie mieć udane życie towa-rzyskie. Potem znowu odrabianie lekcji. że gdybym tego nie robiła nikt by mnie nie lubił. W końcu przerwałam bo koleżanka zrezygnowała i było w porządku. ile udało mi się danego dnia zrobić. Rodzice nie bardzo umieli dostrzec we mnie kogoś szczególnego. że wszystko osiąg-nęłam. jestem przewodniczącą klasy i tak dalej. Nauczyłem się z czasem mierzyć swoją wartość tym. Osiąganie sukcesów stało się czymś w rodzaju wyścigu szczurów. Znalazłam pracę. że zdaję do Stanford. jeszcze więcej. zaczęłam tańczyć.

Mam jesz-cze inne rzeczy do roboty. Jeżeli wychowane zostały w rodzinie ceniącej wystąpienia publiczne. kim jestem. a także skutecznie zapełnia wolny czas. ale że zrobię coś szczególnego. aby skutecznie wypełnić czas. Była samotną matką. że zawsze robię na raz dwie albo trzy rzeczy. bo wiem. że będę pomagała w domu i opiekowała się innymi. żeby zapomnieć o tym. umawiać się. Nie. by wejść w to. Trójka-dziecko będzie robiła wszystko. więc próbowałam jej sprawić przyjemność wychowując w zasadzie samodzielnie młodsze rodzeństwo. Pewna kobieta wychowana na wsi tak opisuje swoją sytuację: Odkąd byłam małą dziewczynką matka mówiła mi. gdzie nie ma żadnych martwych przes-trzeni. Jeżeli rodzina ceni inne rodzaje osiągnięć. zostać uznaną za autorytet i uzyskać szacunek ludzi. ocze-kiwano raczej. Takie zapełnienie czasu. Trójka przyzwyczajona jest robić kilka rzeczy na raz. ale głaskano . czego ludzie chcą i daję im to. by dobrze wypaść na zewnątrz. kiedy do czegoś się zmierza i nie ma się pewności. Gdy zdobędę w czymś powierzchowną orientację. ile się da. ponieważ utrzymuje moje ciało w sprawności. Więc jeżeli mi się nie uda nawet moi najbliżsi przyjaciele nie dowiedzą się. Otworzyłam własny sklep i sprzedałam go z zyskiem po sześciu miesią-cach.straszne uczude. by utrzymać w powietrzu tyle piłek. Zawsze mam do czego przejść zanim skończę poprzednią pracę. by dobrze wypaść w tej roli. potrafiłabym po paru lekcjach na temat zarządzania zatrudnić się jako wykładowca. daje prawdziwe poczucie bezpieczeństwa. a nie za to kim naprawdę były. których podziwiam. że dokonam w życiu czegoś szczególnego. przysłuchiwać rozmowie i nie stracić żadnej z tych czynności z pola widzenia. Ciągła praca zapewnia ciągły strumień dokonań. w którym mógłby się pojawić lęk o ewentualne niepowodzenia. Aktywność wielofazowa Miłość okazywano Trójkom za ich pracę. będą czyniły starania. W czasie kąpieli mam obok . Jest to konsekwencją faktu. To jest mój słaby punkt i muszę na 145 Helen Palmer . Nie zachęcano mnie do nauki. Gorąca kąpiel włączona jest w harmonogram. dosyć niezrównoważoną emocjonal-nie. jeżeli w za-mian zostanę pogłaskana i zdobędę uznanie. że przegrałam i zrobię wszystko. Jako dziecko nie czułam się kochana za to. Opowiada się za tym. Jeżeli chodzi o efektywność. Trójki stają się idealnymi przedstawicielami dowolnej. Celem relaksu jest przygotowanie się do następnej rundy. szanowanej przez siebie grupy. Moje interesy zawsze się świetnie rozwijają. Prawie każdemu mogę poświęcić swój czas. Był to sukces od pierwszej chwili. w związku z tym aktywność i produktywność stały się formą kontroli.Enneagram niego uważać. czuję wewnętrzne wyzwanie. karmić córkę. by nie mieć czasu na życie emocjonalne. Potrafię równocześnie rozmawiać przez telefon. mnie za dobrze wykonaną pracę. czy się wygra. Osoby z zewnątrz na-tomiast tę ciągłą aktywność Trójek odbierają raczej jako sposób na to. że jestem kimś szczególnym.

Jeżeli natomiast Trójka nie zdaje sobie sprawy z tego. Przełączam się w zależności od grupy. ide-alny przywódca publiczny. Jestem jak aktor błyskawicznie zmieniający kostium między jednym numerem a następnym. że ona sama i manifestowany na zew-nątrz wizerunek to jedno i to samo. następnej ofercie. Powiadają. Bolesne jest dla Trójek zdanie sobie sprawy z tego. Myślę o kolejnej konferencji. jak przeistaczam się w tego. że mam trzy albo cztery zestawy ubrań w swojej szafie. więc Trójki poświęcają zazwyczaj tyle uwagi sprawnemu przebiegowi pracy. Agencje reklamowe działają podobnie jak Trójki. Kompetentny profesjonalista. myślami wybiegam już w następny dzień. jakimi chcą ich wi-dzieć inni. stając się takimi. z którą przebywałem. który najbardziej do danego zadania pasuje. zachodzi nie-bezpieczeństwo. zależnie od paczki. kiedy spełniam oczekiwania i robię wrażenie. jakby we mnie nic nie było. nie narażając się na utożsamienie z jakąś przynoszącą prestiż fasa-dą. jak dobrze mi idzie i nie płynie w moim kierunku żadne pozytywne wzmoc-nienie. Z wierzchu wygląda to tak. dzięki której skupiałaby na sobie uwagę innych ludzi. Wizerunek Aprobata zależy od skutecznego działania. 146 Punkt Trzeci: Wykonawca Jeżeli Trójka uświadomi sobie. że odkłada na bok uczucia osobiste. Z łatwością modyfikują swoją autoprezentację. gdzie są ludzie. tak jakbym ożywał wtedy. Świadome siebie Trójki wiedzą. Jeżeli nie mam akurat kontaktu z ludźmi mówiącymi mi. mam ogromną ochotę pobiec na salę gimnastyczną lub gdzie indziej. Wiem. w której przebywam.siebie magnetofon. jakich wizerunków pragnie świat. kiedy mnie akceptują. jak mnie ludzie odbierają. gdy wykonuje jakieś zadanie. kogo grupa pragnie we mnie widzieć. że uwierzy. Ludzie pracujący w reklamie wyczuwają. jest w stanie zmienić go. że zapominają o własnych uczuciach i prezentują na zewnątrz taki wizerunek. Jeżeli nie jestem w kontakcie i nie zdobyłem żadnych punktów. Natychmiast wiem. bo czuję to w dele. czuję taki brak energii. Czuję. że muszą też wystrzegać się swojej umiejęt-ności oszukiwania innych poprzez pokazywanie im wiarygodnego wizerunku. Potrafią te wizerunki stworzyć i wylansować. Wiem. że mają także potrzeby niezgodne z wizerunkiem osoby ponadprzeciętnej. to znów w strój wieczorowy. którzy mogliby mnie choć trochę pochwalić. więc gdziekolwiek pójdę mam coś odpo-wiedniego. gdy jestem w kontakcie. że gdy pracują odsuwają na bok emocje i że są w stanie rezygnować z siebie. co chcą powie-dzieć lub sprzyjającego temu. Od około dziesięciu lat potrafię w ciągu jednego dnia prze-brać się z trzyczęściowego garnituru w skórzany kombinezon motocyklowy. Stwierdzają u siebie często intuicyjne przystoso-wanie do wizerunku przekazującego skutecznie to. że prezentowany na zewnątrz wi-zerunek niekoniecznie odpowiada jej emocjom. który maksymalizuje skuteczność odgry-wanej roli. by w danej dziedzinie zawodowej być maksymalnie widocznym. Czuję taki dreszcz w ciele. . Wewnętrznie „przebierałem się" równie często. Trójki bardzo sprawnie umieją przejmować takie wizerunki i przeistaczać się w osoby najbardziej ce-nione przez daną grupę społeczną.

ale jeżeli otoczenie akceptuje bardziej próżniaczy styl życia. Mieszkam na przedmieściu z dwoma synami. że oszukiwała innych. że podjęły szczere i długotermi-nowe zobowiązania wobec osób bliskich (otoczone odpowiednimi niuansami i podbudowane frapującym stylem osobistym). jako przedstawiciel kontrkultury. Zdałam sobie sprawę z tego. Uświadomienie sobie.Enneagram tylko nie wejść w kontakt ze swoimi rzeczywistymi preferencjami emocjonalnymi. Może dojść do załamania. Samooszukiwanie jest całkowite. Wykonawca dostosowuje się i przekształca w modelowego przed-stawiciela dowolnego cenionego wzorca kulturowego. Nie chcę być odbierany jako człowiek z zewnątrz. gdy np. mieszkającej na przedmieściu ze swoimi synami. stosującej techniki alternatywne. Wyboru uczelni. że prezentuję obraz doskonałej nowoczesnej kobiety-terapeutki. uświadomią sobie. że Trójka odwraca uwagę od uczuć i stara się usilnie o wypracowanie sobie robiącego wrażenie stylu osobistego. jeżeli Trójka uświadomi sobie rozbieżność miedzy swoimi autentycznymi 148 Punkt Trzeci: Wykonawca uczuciami a faktem. Preferowaną dzie-dziną jest praca. Zajmuję się praktyką terapeutyczną w niepełnym wymiarze godzin. Może się tak stać. stowarzyszenia dokony-wałem z myślą o prestiżu. nie przekształcając wszystkiego w jakąś formę aktywności. że . Narciarz wod-ny będzie miał najmodniejsze narty i nieskazitelną opaleniznę. Główne decyzje swego życia podejmowałem w imię określonego wize-runku. czego zawsze w życiu pragnęłam. bez rze-czywistego kontaktu z emoqami. Może się wtedy poczuć szalbierzem. mene-dżer będzie manifestował styl charyzmatycznego przywódcy. który budzi zaufanie. którego kłamstwa nie zostały wykryte. Tak więc z czasem mogę być zmuszony do pójścia na zabawę z najatrakcyjniejszą dziewczyną lub zdobywania w mojej grupie najliczniejszych wyróżnień. Angażowałem się w związek z kobietą ze względu na wizerunek. Zastępowanie autentycznych uczuć budzącym szacunek obrazem siebie może być źródłem szczególnego cierpienia dla Trójek. pracy. Najczęściej trudno mi jednak powiedzieć. Gwarantuje to Trójkom obejmowanie pozycji przywódczych dzięki prezentowa-niu stylu. Tego wizerunku nie chcę. Otoczenie jest idealne i jest w nim to. Trójka potrafi przez lata całe odgrywać także tę rolę byleby 147 Helen Palmer . Moje decyzje bywają także dowodem odrzucania jakiegoś wizerunku. co czuję. który prezentowała. To co sobie najbardziej uświadamiam to zewnętrzne pozory. Uwaga skierowana jest na zewnątrz na wszelkie sygnały pozytywnego zain-teresowania innych ludzi do tego stopnia. Czy moje dzied są czyste i czy wyglądają na szczęśliwe? Trudno mi po prostu z nimi być i spędzać czas.doskonały partner. jeżeli prawdziwe uczucia zostają zduszone i zastąpione przez „pseudo-ja". prezentując im atrakcyjną fasadę.

w którym szanowano tylko tych. Trójkę może rozzłościć fakt. Jeżeli ktoś d na przykład powie. że jeśli źle wypadnę w oczach kogoś. że sukcesy przyjdą same. Jako osoby dorosłe żyją więc z przymusem zwyciężania. Jeśli zapewni im się możność wykazania się aktywnością i nadzieję na lepsze jutro. negatywne emocje potrafią trzymać na uwięzi. ale nie mają poczucia. mocują się i sprzedają dla osobistych korzyści. Są egocentrycznie skupieni na tych projektach. jeżeli prędko pojawi się nowa obiecu-jąca perspektywa. lecz dlate-go. Trójki pracują dla sukcesu. że jeżeli pojawi się porażka. Zdaniem zewnętrznego obserwatora. Tyle inwestują w sukces. lub też przypisują winę innym. że zależy mu na tobie. odpowiadasz tym samym.prawdziwe uczucia nie zawsze idą w parze z rolami cenionymi przez innych może doprowadzić do wybuchu wściekłości. że je przeżywasz. określając jako sukces częściowy. wątpię. Ich siła leży w zdolności przetrzymania rywala i umiejętności kończenia rozpoczętych zadań. Szybko szukają sobie czegoś lepszego. które są uchwytnymi dowo-dami sukcesu. niezależnie od tego. jak i . że przekonani są o własnej kompetencji i wyższości. Uwaga Wykonawców skoncentrowana jest na porównywaniu statusów i na zdobywaniu symboli statusu. Trójki dzia-łają pod presją. ale przejawiasz je nie dlatego. zarobków. kogo szanuję. a ty byś postawił przede mną miskę pełną jedzenia. Towarzyszy im wiara we własne zdolności. z tego że zwyciężyli swoich rywali. którzy odnieśli znaczący suk-ces. Starają się zajmować pozycje.Enneagram ich utrzymywać i przeżywają silny lęk. że obserwatorzy z zewnątrz potrafią odróżnić ich prawdziwe „ja" od „pseudo-ja". ale nadal musisz być opanowany. jeżeli nie są w stanie zapra-cować sobie na status i szacunek. Nie mają poczucia porażki. że tylko „pseudo-ja" może im przynieść trochę miłości. Trójki utożsamiają się z własnymi wizerunkami: pięknymi wize-runkami młodości. że powinieneś je przezywać. Świadome są tego. Są narcystyczni w tym sensie. Wiem. choć tak naprawdę jesteś miliony kilometrów stąd i w myślach robisz coś innego. będę natychmiast odrzucony. jeżeli odkryją. kim na-prawdę jest< Jeżeli znajdziesz się w niewygodnie} dla siebie sytuacji możesz przeja-wiać emocje. Ta wybit-na zdolność do przystosowywania się jest zarówno błogosławieńst-wem. inteligencji i produktywności. Unikają niepewnych przedsięwzięć i rozpadających się związków. Przekonane są bowiem. czy sięgnąłbym po nią gdybyś się przyglądał. że inni tak łatwo dali się nabrać i że nikt jej nie cenił za to. Mogą doznać szo-ku. które w ich własnych oczach przydają im blasku. honorów. Są dumni z osiągnięć. a nie z urojonego po-czucia wrodzonej wartości osobistej. dokonują jej redefinicji. Ich próżność wynika jednak z dokonań. że świat nie ma obowiązku 149 Helen Palmer . Możesz stwarzać pozory zaangażowania. Możesz zaglądać śmierci w oczy. Potrafią zmieniać pracę i tożsamość bez wahania. Mają za sobą dzieciń-stwo. które przynosi im miłość. czy tak czujesz czy nie. Gdybym umierał z głodu. w których dzierżą wła-dzę nad cudzym życiem.

Boli zdanie sobie sprawy z tego. Konsekwen-cją zdolności chwytania się nowych szans i wcielania w wizerunek wymagany przez nową rolę jest to. Trójki prą zażarcie naprzód ku zwycięstwu. co mnie interesuje. Boli. pozycja i władza. Zdolni Wykonawcy potrafią przejąć cechy danej roli i utożsa-mić się z nią. że postrzegane są jako ludzie zmieniający poglądy jak rękawiczki. że tyle włożyło się wysiłku w zachowanie pozorów. gdy dokonujesz róż-nych cudów. gdy uświadamiam sobie. Bardzo cierpię. 150 Punkt Trzeci: Wykonawca Próbuję nawiązać kontakt z każdym. Związki intymne . że Trójki potrafią poruszać się pod presją szybko i skutecznie. W filmie Pumping Iron Arnold Schwarzenegger. Nie chcę już dostawać od nich tego co potrzebne mojemu wizerunkowi. którzy rozwiązali wszystkie problemy zewnę-trzne. Zdradzasz siebie. którą on kiedykolwiek spotkał lub by zostać tą. że sam siebie zdradziłeś. że autentyczne uczucia ulegają stłumieniu w imię wykonania zadania. dający narodowi poczucie bezpieczeństwa. na sztukach pięknych kończąc. Dopóki zaspokajane są potrzeby wizerunku. traktując je jak strategię stosowaną przez osoby nie umiejące przegrywać. Przykładem tego jest Ronald Reagan. że mnie lubią za to. Selektywnie koncentrują się na wsparciu i odrzucają negatywne informacje zwrotne. aby osiągnąć własne cele. To wspaniała rzecz posuwać się stale w kierunku wizerunku idealnego i bardzo boli rozpoznanie fałszu w tych wizerunkach. Ludzie chcą bowiem. Powiadają też. sprawiający wrażenie poskła-danych. kim jestem. Trójki często mówią o tym. Negatywne jest to. która przewodzi i wzbudza szacunek tłumu. Obecnie ważniejsze jest dla mnie pozostanie w przyjaźni z dawnym kochankiem lub świadomość tego. bo tyle trzeba różnych rzeczy zrobić. by zostać najdoskonalszą kobietą. kto jest wzorcem tego. że tak bardzo się musiałam przystoso-wywać. a na końcu drogi nie będzie może tej idealnej dla ciebie pracy. opisuje swoje upodobanie do rywalizacji jako chwyt psychologiczny: pokazuje innym zawodnikom wizerunek zwycięzcy nie do pokona-nia zanim zaczną pozować razem na estradzie. że skoncentrowałeś się na wizerunku i masz po-czucie. Uświadamiasz sobie. że oszukują same siebie. żeby je zdobyć. ludzie sukcesu. które rozpada się w pył. że nie każdy kocha zwycięzcę. Może to dotyczyć wszystkiego: od polityki latynoamerykań-skiej przez jakiś przedmiot akademicki. by ich przywódcy emanowali szczerością i dob-rą wolą. Pozytywne jest to. że tak silnie zanurzają się w swoje role. Przyciągają mnie ludzie nieprzeciętni. który manifestowałam wtedy. Także pieniądze.obciążeniem. prezydent o wiel-kim uroku osobistym. gdy byliśmy ze sobą związani. wielo-krotny mistrz świata w kulturystyce i prawdopodobnie Trójka. by stać się osobą wybijającą się w dowolnej grupie. że świadome są manipulacyjnych możliwości kryjących się w operowaniu wizerunkiem wzbudzają-cym zaufanie. Oszukiwanie i samooszukiwanie Odpowiedni wizerunek ma wielką siłę oddziaływania także w polityce. To jak ciastko z wyobraźni.

a tu nagle znajduje się pod presją własnych przeżyć. są wrażliwe.Enneagram oczekiwań. jak powinien wyglądać odpowiedni partner czy też „są" doskonałymi małżonkami. gdy po raz pierw-szy pozwalają sobie na własne emocje. że chodzi mi wyłącznie o ich produktywność a nie o ich uczucia. Ale z kolei." Najczęstsze pytania. Koncentrowanie się na sobie a nie na innych przeraża. a nawet czy w ogóle jesteś. . Cięż-ko mi było na przykład dostrzec. Patrząc wstecz.Rozdźwięk miedzy prawdziwym „ja" a „ja wykonaniowym". to: „Czy ta emocja jest właś-ciwa?". Złość niszczy pozytywny wizerunek i wszystkich odstręcza. Zdarzało mi się znikać na całe miesiące. że depczę ich. że nie można pogodzić uczuć z wykonaniem roboty. który wydaje mi się autentyczny. że powodem był silny gniew. „Czy moje emocje wezmą górę i przeszkodzą mi w efektyw-nej pracy?" Najtrudniej mi poradzić sobie ze złością. gdy proszę o czas na zastanowienie się. więc zamiast sobie z nią radzić wolałem zmieniać pracę i tworzyć sobie nowy świat chroniący mnie od przezywania w przyszłości takich uczuć. że mam czas wytworzyć sobie pewien skrypt. nie wiesz bowiem czego się o sobie dowiesz. Starasz się uruchomić inny barometr . „Odczuwam tylko jedną lub dwie jasno określone emoq'e. że grają wtedy jakąś rolę. a nie jak to widzisz. Ujawniają się autentyczne sympatie i antypatie. szczególnie silnie ujawnia się w bliskich związkach. albo wziąć się do pracy. gdybym od razu pora-dził sobie z moimi emocjami. brak Trójkom odpowiedniego doświadczenia. gdy sprawy potoczyłyby się inaczej. Łatwo „odgrywają" bliskie związki i wcielają się w swoje wyobrażenie o tym. Jeżeli wymagana jest wrażliwość. W efekde wiele osób mówiło mi. co czuję i godzę się na rozmowę w określonym terminie w niedalekiej przyszłości. Wydaje mi się. Na obecnym etapie mojej pracy nad sobą doceniam. któ-ry powstał w dzieciństwie. gdy ktoś pomaga mi r wejść w kontakt z moimi uczuciami. onieśmielą mnie one i unieruchomią. gdy mam za wiele miejsca wiem. Gdy staram się pozostać przy swoich uczuciach budzi się we mnie poczucie prawdziwego zamieszania. że w danym momencie nie potrafię sobie uświadomić. To w pewnym sensie prawda. Potrzebuję czasu i miejsca.jak się z tym czujesz. co czuję. że inni ludzi pod presją zwalniają obroty lub że są zdezorientowani. A gdzie jest reszta?" Albo też czują się zakorkowane: „Jeżeli pozwolę sobie na emoqe. Można albo siedzieć i przeżywać. by dopiero potem zdać sobie sprawę z tego. by do tego dojść. Tyle czasu mijało. Gdy pojawią się jed-nak prawdziwe emocje. widzę wiele takich momentów. zanim się z nim uporałem. Zawsze czułam. choć jedno-cześnie zdają sobie sprawą z tego. choć niekoniecznie odczu-wają to w środku. Czy to uczucie jest właściwe? Jak mam odróżnić własne uczucia od uczuć dyktowanych mi przez mój wizerunek? Gdy przez całe życie człowiek dopasowywał się do cudzych 151 Helen Palmer . Trójki potrafią sprawiać wrażenie czułego partnera. Naj-bezpieczniej się chyba czuję wtedy. może się przerazić. jeżeli coś im nie wychodzi w życiu osobistym. jakie zadają ludzie „uzależnieni od pracy".

Trójki twierdzą. wiele wysiłku włożą w to. Najlepiej wypadam. że partnerka czuje się urażona. Jeżeli jednak obiektem ich identy-fikacji jest praca. wracam. że chcę wracać do domu późno. gdy samoocena spada. Wadą Trójek jest to. Jeżeli identyfikują się z życiem rodzinnym. Nie znoszę. 152 Punkt Trzeci: Wykonawca świetnie im się udaje wyciągać innych z odosobnienia lub złych na-strojów i zachęcać ich do emocjonalnie konstruktywnej działalności. które doprowadzają moją partnerkę do szału. Obserwator pozwala 153 . Wza-jemny zachwyt. a Piątka ofiarą. Gdy emocje stają się zbyt intensywne. Wiele uwagi poświęcają wyglądowi i zewnętrznym dokonaniom partnera. a nie za to kim jest. by uporać się w samotności z jakąś negatywną oceną lub poczuciem pzegranej i gdy już się upewnię. by stać się bliskim partnerem. Przykład pary złożonej z Trójki i Piątki (Wykonawca i Obserwator) Zarówno Trójka jak i Piątka mają problemy z emocjonalną blis-kością. Trójki doprowadzają do takich czy innych wydarzeń. Potrzebuję czasu. co zastępuje głębię uczuć. gdy ktoś próbuje na mnie wywierać nadsk. Piątki nie stawiają oporu. poświęcają rodzinie czas i energię. W najczęstszym scenariuszu Trójka jest łowcą. wycofuje się zaś wtedy. niewiele znajdą czasu dla rodziny czy dla miłości. Trójka chce być oceniana za osiągnięcia. gdy włączony jest reflektor uwagi. Dużym problemem dla mnie jest to. na pierwszej randce. Gdy mówię „Przestań". tak naprawdę jednak chodzi im o sukces osobisty. że po prostu czas już sobie pójść. że niezwykle silnie wspierają cele i aspiracje członków swych rodzin.Zaletą Trójek jest to. że zadań tych podejmują się dla rodziny. że łatwo odwodzi je od własnych uczuć takie czy inne zadanie. W pierwszej fazie kon-takt emocjonalny jest bardzo ograniczany. zatapiam się w pracy lub też w czasie jakiejś poważnej rozmowy po cichu zastanawiam się jeszcze raz nad jakimś projektem lub też czuję. Trójka unika intymności przez obarczanie się licznymi zadaniami. Jeżeli ważna jest dla nich intymność. gdy zaspo-kajane są potrzeby związane z tworzonym przez niego wizerunkiem. Wykonawca staje się bardziej skłonny do intymności. Jestem wspaniały przy pierwszym spotkaniu. Gdy pojawią się zbyt silne uczucia mam takie sposoby odcinania się od nich. ponieważ pracuję. by zarobić na nasz sukces. z którymi się utożsamiają. W miarę trwania związku chcę się zająć pracą kosztem partnerki. mówię to poważnie. Piątka zaś wycofuje się. że wytrzymam i że nadal będę mógł sobie spojrzeć w twarz. Piątka zaś boi się ujawnienia i upokorzenia. Pracują intensywnie. by zapewnić rodzinie byt i bardzo się cieszą z sukcesów tych. a po przyjściu do domu stwierdzam.

Lubi bywać. W życiu społecznym Trójka chce prezentować atrakcyjny wize-runek. kto sprawuje kontrolę. Piątka może się wycofać tak bardzo. Od razu przechodzą od myśli do czynu i nic nie mają przeciwko współpracy z autorytetami o przeciwstaw-nych poglądach. przyjmując bez pytania rolę przy-wódcy. Oba te typy reagują z opóźnieniem na nagłe wybuchy emocji i muszą się wycofywać. jaki jest program koncertu. . Obserwator ma skłonność do szufladkowania: poszczególne formy aktywności. może tego w ogóle nie zauważyć. Jeżeli Trójka i Piątka wspólnie pracują nad jakimś zadaniem. Umieją ustalać priorytety i dobrze zno-szą rywalizację. by sprawy przemyśleć. Musi wiedzieć. Para nie musi wal-czyć o to. Piątka jest bardziej wycofana. więc na-tychmiast się wycofuje. Potrafią się poświęcić bezwarunkowo zada-niu. żyjąc poza tym własnym życiem. lubi być sama i nie będzie towa-rzyszyła Trójce w niespodziewanych wyjściach. gdy osiągną sukces. Dla Trójki gniew osoby bliskiej jest zabójczy. Obserwator zaś nie będzie musiał ruszać się z domu. albo co kto komu powie. Trójka ciągle poszukuje różnych sposobów udoskonalania związku. czuje się bezpieczna i kochana wtedy. silnie zdopinguje ekipę. Lubią dowody uznania. czy druga strona jest dostępna. gdy coś robi. Wszelkie kontakty publiczne weźmie na siebie Wykonawca. Zażyłość zajmuje jedną z prze-gródek i zaraz po intymnym spotkaniu Piątka wycofuje się. po czym bierze się za kolejne zadania. a jeżeli poczuje się wystarczająco bezpiecznie. by złożyć sprawozdanie. Jeżeli natomiast Trójka utożsami się z zadaniem grupo-wym. żywiąc nadzieję sukcesu. Jeśli plany Trójki kolidują z har-monogramem życia domowego i porami posiłków. Piątka przejmie rolę niewidzialnego mózgu zdalnie sterującego Trójką. wszystko pooddzielane. różni przyja-ciele. Trójki muszą szanować prywatność Piątek i unikać przejmowania steru. Zaletą Trójek jest to.Helen Palmer . jeśli ma gwarancję zachowania niezależności. Gdy atmosfera domowa stanie się napięta. Jeżeli Trójka jest bardzo zajęta. Może zabierać głos za Piątkę w czasie spotkań publicznych. że następują długie okresy zamkniętych drzwi i komuni-kacji ograniczonej do minimum. Jeżeli dojdzie do ustalenia harmonogramu prac domowych. To on będzie prowadził negocjaqe i dzwonił do Obser-watora.Enneagram sobie na krótkie chwile intymności. na przykład o przywództwo w grupie. więc Trójka często usiłuje zaaran-żować wspólne życie jak w obrazku z bajki. 154 Punkt Trzeci: Wykonawca Związki z autorytetami Trójki chcą mieć autorytet. że są przykładem zaangażowanego autory-tetu i dopingują innych. Trójka w drużynie zapewnia ruch do przodu. Na ogół rywalizują o zwycięstwo osobiste. a Piątka jej w tym nie przeszkadza. wybuchnie złością w stylu Ósemki (która jest jej punktem bezpie-czeństwa). Piątka zarea-guje dąsami. Trójka i Piątka współpracują często ze sobą w tym za-kresie. Każdy musi czujnie obserwować. Piątki zaś muszą się uczyć tolerowania spontanicznych kontaktów bez potrzeby wycofywania się. Trójka może organi-zować bale i być ich gwiazdą.

Wadą interakcji Trójek z autorytetami jest to.odsuwa w bok emocje. Nie zwraca więc uwagi na to. nierzadko kosztem jakości. Skłonne są często do przesadnej autoreklamy. Jeżeli Szóstka będzie miała pomysł i naszki-cuje jego ramy. Trójka tak bardzo przywiązana jest do wizerunku autorytetu odnoszącego sukcesy. co czują współpracownicy. że może nie zauważyć obaw Szóstki. Trójka będzie chciała pracować jeszcze intensywniej. a potem wyszukiwała w nich wady. rozmyślając nad wartościami i etyką sukcesu. zacznie podejrzewać. Jeżeli nato-miast wszystko będzie szło dobrze.Trójki wychodzą bez szwanku z trudnych interakcji manifestując postawę „następnym razem doprowadzimy tę sprawę do szczęśli-wego końca".Enneagram działa dla dobra ogółu. kiedy Adwokat Diabła oszukuje lub przesadza. Wielokroć wchodzą w kontakt z innymi poprzez role zawodowe a nie poprzez osobiste uczucia. Będzie się starała zapobiec niebez-pieczeństwom. Jeśli sytuacja nadal się pogarsza Wykonawca będzie się starał wycofać i zająć czymś bardziej obiecującym. Trójka będzie chciała rozszerzyć interes i koncesje. że Trój-ka wie.rozmawiać. Trójka zaś zajmie się promocją projektu i jego realizacją. Trójka znajdzie się wtedy w idealnej pozycji. W ten sposób Szóstka ustawi się w pozyq'i osoby przegrywającej i może zacząć szukać sprzymierzeńców za ple-cami Trójki. „Mój wizerunek nawią-zuje kontakt z Twoimi referencjami". Dają tez innym wsparcie. odda się w pełni właściwemu sobie nawykowi wyra-żania wątpliwości i wynajdywania ukrytych wad. pomagając im zajmować po-zycje niebezpieczne i ryzykowne bez zahamowań wypływających z lęku o ewentualne konsekwencje. by osiągnąć własne cele. że szanuje się ją za pomysły. Wykonują zadania ścinając zakręty. bo gdy już skupi się na zadaniu . Będzie zatem podejrzewała. że Trójka chce przejąć władzę. Będzie wolała trzy-mać się tego co ma. będzie próbował wytrwać i ratować przedsięwzięcie. Adwokat Diabła potraktuje to jako zdra-dę. Trójka tymczasem jest na tyle zajęta ciążeniem do celu. Przykład związku z autorytetem: Trójka i Szóstka (Wykonawca i Adwokat Diabła) Jeżeli związek jest dobrany. Szóstka zaś wzmoże czujność. Zacznie się niepokoić ewentualnymi zagroże-niami płynącymi z cudzej zawiści. że zupełnie nie zauważa wyczerpa-nia wpółpracowników. by na Trójce skupiały się światła reflektorów i uwaga publiczności. Szóstka zaś . Szóstka będzie tworzyła koncepcje. Jeżeli natomiast Szóstka poczuje się usunięta w cień. że Trójka robi intrygi. . by przedstawić zalety przedsięwzięcia i nadać mu solidne podstawy. ze często przejmują kontrolę obchodząc istniejące autorytety. Szóstka zakłada. Jeżeli przedsięwzięciu grozi niepowodzenie. a nie 155 Helen Palmer . bo mam Cię na oku". a pytania Szóstki uważa za przejaw wtrącania się i usiłuje przejąć kontrolę: „Strzeż się. pozwoli. Nie słyszy krytycznych komentarzy. Jeżeli Szóstka poczuje.

kierownikami działu graficznego w czasopiśmie niż po-ważnymi malarzami. Unikają wszystkiego. Trójka powinna jej przedstawić plan daleko-siężny. Potrafią efektywnie reklamować siebie i swoje przed-sięwzięcia. unikają zaś środowisk. Trójki są modelowymi przedstawicielami swojego środowiska: lewicowymi radykałami. Angażują się w projekty społeczne pomagające ludziom poprawić byt materialny własnymi siłami i dążą do przewodzenia takim działaniom. Pną się po drabinnie organizacyjnej. które rozkwitły dzięki pracowitości i siedzeniu po godzinach.presti-żowe z możliwością awansu. Pociągają je zawody wymagające przekładania znanych idei na dający się ocielić w życie system. Pracują w mass-mediach. w reklamie i przy promocji towarów i usług. prawicowymi konserwatystami. w których niczego nie osiągną. Nie mogą się podejmować projektów twórczych wymagających wglądu w siebie lub okresów prób i błędów. super-sprzedawca świadomości. Zalety Trójki przejawiają zaraźliwy entuzjazm dla planów i przyszłych przedsięwzięć. Zostają handlowcami. co w opinii publicznej niegodne jest tej klasy społecznej. jeżeli Szóstka nauczy się pytać wprost zamiast nabierać coraz większych podejrzeń opartych na mylnych być może przesłankach. Bywają politykami. by dzielić się władzą przy podejmo-waniu decyzji oraz informować innych przed podjęciem działań. potra-fią zachęcać innych do doskonalenia się. paranoidalne obawy Szóstki ucichną. chcą dojść na sam szczyt. .Jeżeli Trójkę stać będzie na to. Przycią-gają je takie otoczenia. Gdy Szóstkę ogarnia lęk przed działaniem i wątpliwość. którym potrzeba wielu miesięcy dla ukończenia dzieła. do której należą. Chętnie obejmują stanowiska menedżerskie. Przejawiają tez anty-depresyjną zdolność wynajdywania cie-kawych zajęć. 156 Punkt Trzeci: Wykonawca Atrakcyjne otoczenia Atrakcyjnym dla Trójek otoczeniem są niewielkie przedsiębior-stwa. w których mają szansę się wybić. prace nie podnoszące prestiżu. Relacje z autorytetem poprawią się znacznie. Przez całe życie chcą się uczyć. Wolą być dziennikarzami niż powieścio-pisarzami. Słynne Trójki Do słynnych Trójek należy Werner Erhard*. Zważywszy. że bywają niezmiernie pracowite. który lansował ruch rozwoju osobistego pod hasłem „trening pozazmysłowy jest skuteczny". Nieatrakcyjne otoczenia Nieatrakcyjne dla Trójek są zawody bez perspektyw. na których się głosuje ze względu na ich wizerunek w środkach masowego przekazu i oso-bisty styl. Wybierają zawody .

Aktyw-ność jest formą kontroli. Trójka musi być lepsza. by sprawdzić czy nie ma w pobliżu gliny. które sprzyjają zbliżaniu się do celu. Wielofazowej aktywności towarzyszy wewnętrzny nawyk kiero-wania uwagi na zadania. że starają się jedynie dotrzymać kroku. na ponowne rozważenie hierarchii ważności. Ludzi spostrzegasz pod kątem tego. Ludzie zaczynają przypominać automaty.Ronald Reagan * Walt Disney * Farrah Fawcett John F. przegryzam kanapkę i przełączam radio na kolejne kanały. Twoje ciało realizuje jeden projekt. ku któremu obecnie zmierzasz. co może się przysłużyć celowi. ile udało się zrobić. co może pomóc w realizacji zada158 Punkt Trzeci: Wykonawca . Kierując. Stale masz na tapecie trzy albo cztery przedsięwzięcia. Między jedną a drugą myślą nie ma prawie miejsca na refleksję. To ze udaje mi się to wszystko robić jednocześnie wprawia mnie w dobre samopoczucie. ze niemal nie zauważam. które albo zablokują ruch. Gdy pierwszy projekt dobiega końca jestem tak już zaangażowany w następny. Trójki twierdzą jednak. rośnie też tempo pracy. przekraczam co i raz dozwoloną prędkość. Musisz być najlepszy. na dostrzeganie własnych uczuć związanych z zadaniem. że jesteś na drugim miejscu i wciąż starasz się być na pierwszym. Uwaga rzadko zatrzymuje się na aktualnym zadaniu.Enneagram Na co Trójki zwracają uwagę? Zewnętrznemu obserwatorowi Trójka wydaje się być człowiekiem osiągnięć. Kennedy . że wybierasz życie pełne stresu i rywalizacji. co nazywa się myśleniem wielofazowym. Jeżeli ktoś jest dobry. zerkam w lusterko. inaczej nie istniejesz. jakby teraźniejszość nie istniała. W miarę precyzowania celów zainteresowanie rośnie. osobą o skoncentrowanej uwadze. nieco spóźniony. co posiadają lub co mogą zrobić dla realizacji Twojego przedsięwzięcia. albo mają coś. a wartość osobista i poczucie bezpieczeństwa zależą od tego. To tak. a umysł skoncentrowany jest już na następnym. koAcuklild 157 Helen Palmer . Jadę samochodem.-łlptzypuy Redakcji a. By zrozumieć ten rodzaj uwagi spróbuj sobie wyobrazić. ponieważ jej samoocena zależy od sukcesów. szybko przeskakuje na kolejne. Uwaga zawęża się do tych sygnałów. Wrażliwy jesteś na wszystko w Twoim otoczeniu. Czuję się panem sytuacji. rozmawiam jednocześnie z pasażerem. Wiecznie masz poczucie. że stale działasz na wysokich obrotach. bo wciąS wybiegam naprzód ku następnemu zadaniu. Trójka zazwyczaj robi kilka rzeczy na raz. ze pierwszy już ukończyłem.

traktując ich instrumentalnie. Szczególnie łatwo poddają się identyfikacji. jak się czują z tym. Takie sprzężenie wizerunku i uwagi nazywamy identyfi-kacją. Samooszu-kiwanie będzie tylko częściowe. by postawić sobie pytania. Jest to mechanizm obronny. że okażesz się niegodnym miłości nieudaczni-kiem. a jeżeli wytwór zostanie zakwestionowany . gdy musiałem dotrzymać określonego terminu. Już kilka przedsiębiorstw postawiłem na nogi. ponieważ szukają aprobaty u innych. Z każdego innego przedsięwzięcia. albo omija. Potrafią mobilizować znaczną energię. to albo się ich ignoruje. gdy rutynowe nie dają efektu. poszukuje się kon-taktu z nimi.ma. Gdy zachodzi identyfikacja. czym się zajmuję". jeżeli Trójka . by przemienić się w takiego człowieka. bo jeśli nie osiągniesz celu lub kto inny Cię ubiegnie. za pomocą którego stajemy się po-dobni do ludzi lub wzorców. cała jej energia umysłowa skupia się na celu. którzy nie przybiegli pierwsi do mety. Jeżeli przeszkód nie udaje się pokonać. Gdy nastąpi identyfikacja. będziesz się obawiał. Dla większości z nas psychologiczna identyfikacja to coś w rodzaju: „Jestem podobna do matki" lub „Jestem Amerykaninem". dawnych wspomnień i rozwiązań pod kątem ich aktual-nej przydatności nazywamy myśleniem zbieżnym. co robią i czy nie wolałyby robić czegoś innego. z którymi zetknęliśmy się w młodości. koncentrujesz się na sobie i przetrząsasz pamięć wyszukując każde adekwatne rozwiązanie z przeszłości.Enneagram dane zadanie wymaga. Albo zajmiesz pierwsze miejsce. Moje zyski wynikają z dziwacznej kombinacji pomysłów. Trójce trudno jest oddzielić wartość osobistą od wartości wytworu. Trójka zaczyna wierzyć. Jeżeli są automatami przeszkadzającymi. jakiego widzieć życzą sobie inni.Trójka czuje się osobiście zaata-kowana. Nikt nie kocha tych. że zawsze dos-konale robiła to. Stan napięcia sprzyja temu. którym się kiedykolwiek zajmowałem. Dla Trójki identyfikacja może przybierać postać: „Stałem się modelowym wyko-nawcą tego. Trójki mją nieustanny nawyk odsuwania uwagi od prawdziwych uczuć w imię skuteczności i w imię wcielania wizerunku. które w innych sytuacjach okazały się skuteczne. Trójka utożsamia się z cechami. by przy-ciągnąć uwagę Trójki. Trójki szczególnie dobrze się nadają do takiego sposobu myślenia. co w danym momencie jest jej zadaniem. Takie zawężenie uwagi do drobiazgowych sygnałów z otoczenia. albo nie ma dla Ciebie w ogóle miejsca. że nie potrafią przer-wać pracy. bowiem pomaga im odnajdywać twórcze rozwiązania. Jeżeli mogą sprzyjać realizacji zadania. Największe zyski osiąga-łem wtedy. Często nie zdają sobie sprawy z tego. którego 159 Helen Palmer . Identyfikacja Gdy jakieś przedsięwzięcie okazuje się na tyle skuteczne. Przeszkody wzmagają jedynie koncentraq'ę uwagi. wyłus-kiwałem wtedy nawet najdrobniejsze pomysły. które sprzyjają rozwiązaniu danego problemu.

autoprezentacja ulegnie nieświadomej modyfikacji. wybierz jakąś cechę. inteli-gentną. Gdy Trójka wciela się w określony wizerunek. której. Niech to będzie cecha. nie posiadasz. Spróbuj na przykład wyobrazić sobie. gdy udają tylko wizerunek mający robić wrażenie i chwilami. w której naprawdę czułeś się jej posiadaczem. gdy próbujesz się utożsa-miać z cechą. dla jakiejkolwiek roli. Gdy zdołasz utrzy160 Punkt Trzeci: Wykonawca mać uwagę na odczuciach czy emocjach stymulowanych przez nią w Twoim organizmie. Łatwiej Ci będzie to zrobić. Trójka będzie się z nim nadal identyfikowała. że ma na Ciebie wpływ i że jest czuły na cechę. a gdy musisz dokonać wysiłku. z którą chcesz się utożsamić. która jest ci obca. . jak przesuwa się Twoja uwaga. czujesz się jak Trójka. która kurczowo ima się wizerunku. Gdy jest obecna. Trójki potrafią wychwycić w tych wewnętrznych wahaniach uwagi różnicę miedzy momentami. włącz do Twoich fantazji obserwującego part-nera. by ją utrzymać. Pamiętaj jednak. że utożsamiają się z cenioną przez partnera cechą. Jeżeli wizerunek wywiera oczekiwany wpływ. Wyobraź sobie. Mając nadal zamknięte oczy. Przestają odróżniać przyjęty wizerunek od własnych wewnętrznych uczuć. pozwalając uczuciom dojść do głosu. że jest on osobą ważną w Twoim życiu (na przykład szefem czy współmałżonkiem). Nie zatrzyma się nawet na chwilę. Jeżeli Ty decydujesz się być Trójką -zamknij oczy. gdy „budujesz w sobie tę cechę". by zadać sobie pytanie. by wybrać taką cechę. z którą się utożsamiła.będzie czuła. gdy tak się w danej właściwości zanurzają.bardzo silnie od-biera reakcje innych ludzi.yŁ: Ćwiczenie w zakresie identyfikacji Ćwiczenie to pomaga zrozumieć przesunięcia uwagi. Identyfikaq'a mo-że jednak być na tyle silna. skoncentruj się całkowicie na wyob-rażonej cesze i pozwól jej przeniknąć Twoje ciało. Jeżeli gra idzie o tytuł. by nie rozpraszały Cię reakqe obserwatora. że nakłada maskę lub odgrywa rolę. Usiądź naprzeciwko partnera. czy takie życie przynosi jej spełnienie. „dla korpo-rant". jeżeli zaś pub-liczność wyrazi dezaprobatę. która z tą cechą się identyfikuje. że ją posiadasz. aż choroba lub kryzys wieku dojrzałego zmusi ją do przerwania pracy. w Twym mniemaniu. Zauważ. z którą się identyfikujesz. by identyfikować się z cenionymi w danej kulturze wizerunkami i za-czynają uważać je za przejaw samych siebie. że jesteś osobą piękną. Wyobraź sobie teraz. Zazwyczaj przenoszą uwagę tak. prestiżowy wizerunek lub dużą sumę pieniędzy. których dokonuje Trójka stapiając się z pożądanym wizerunkiem. zacznij zwykłą rozmowę z obserwatorem. a drugie przyjmie rolę Trójki. że Trójka wciela się w rolę zawodową i żyje z nią przez wiele lat. na którą wrażliwy jest Twój partner. . Trójka potrafi pracować aż padnie „dla firmy". Zamknąw-szy oczy. by zrobić dobre wrażenie. czujesz się jak Trójka. na wyb-raną przes Ciebie cechę. jak przesuwa się Twoja uwaga. gdy przypomnisz sobie sytuację. Zauważ. Zauważ. namiętną czy radosną. pociągającą. Otwórz teraz oczy i nadal kierując uwagę do wewnątrz. Niech jedno z Was będzie obserwatorem. że przybliża się ona i oddala.

gdy działają i nabywają niezwykłej sprawności w wyczu-waniu. nie bardzo wiedząc 161 Helen Palmer . Gdyby ten handlowiec nie wiedział. by kupowali to. by wygłosić odczyt i słyszałem czasem. ile energii trzeba poświęcić poszczególnym zadaniom. że jego prawdziwą postawę zastępuje inna. Wiem po prostu. gdy potrafi intuicyjnie dostosowywać swoją au-toprezentację do życzeń grupy. stanie się ono wraż-liwe na informacje podtrzymujące te potrzeby. . gdy przenoszą góry dla realizacji jakiegoś projektu. Jeśli dobre samopoczucie dziecka zależy od tego. Pozytywną stroną kojnpulsywnego działania jest to. jak mnie inni odbierają.Styl intuicyjny Gdy Trójki były dziećmi. Umiejętność naszego handlowca mogłaby też być krokiem ku na-uczeniu się odróżniania osobistych pragnień od aktywności przymu-sowej. Zaczynam się wtedy w taki sposób zachowywać. czego jeszcze może się wtedy dowiedzieć. by sprawdzić. ale za każdym razem opo-wiadałem o nim nieco inaczej. nie służącej wcale osobistym potrzebom. Gdy Trójki zaczynają pracować kompul-sywnie. Pamiętają jednak także sytuacje. To raczej wyczucie niż emocja. jak w środku zdania zmieniam intonację. Albo bałby się. Pierwsza doty-czy emocji. że „wstrzelę się w sam środek" tego. w któ-rych czuły.Enneagram dlaczego albo czułem. czy przed-stawi odpowiedni wizerunek i dobrze wypadnie. korzystając z intucyjnej zdolności zmuszania ludzi. ze moje ciało samo zaczynało odgrywać rolę inną niż ta. albo chciałby ich okłamywać jeszcze skuteczniej. że okłamuje słuchaczy. Oddają się neurotycznemu nawykowi budowania swojej tożsamości na zadaniu. Z umiejętności odróżniania własnych uczuć od dokonywanych mo-dyfikacji wypływa kilka interesujących konsekwencji. Stawałem. ale nie sądzą. zapomi-nają o sobie. co grupa skłonna jest zaakceptować. Wiem. w których nawykowy pośpiech doprowadził do wyczerpania. którą przygotowałem. ich poczucie bezpieczeństwa zależało od tego. co grupa do mnie czuje. Nadzieja jako wyższa jakość umysłu Wykonawcy mierzą swą wartość w kategoriach wpływu wywieranego na innych. Polegałem na tym bardzo w mojej pracy promocyjnej. czy potrafiły być najlepsze w dziedzinach cenionych przez in-nych. co robią. Oczy-wiście Trójki pamiętają sytuacje. że Trójki oży-wiają się. Gdy znajdę się w nowej sytuacji natychmiast zdaję sobie sprawę z tego. Jeszcze inną konsek-wencją opisanej zdolności mógłby być świadomy trening wchodzenia w ten stan umysłu. nie umiałby sobie z tymi przeobrażeniami poradzić. że dotrzymują kroku naturalnemu rytmowi danego przedsięwzięcia. Szedłem od jednej grupy do drugiej z tym samym produktem. Są dumni z osiągnięć. co ma do sprzedania. by byli coś warci poza tym.

nie bardzo trzeba nią nawet kierować. Rzadko bywa to osobistą decyzją. Mają potrzebę prezentowania wizerunku optymizmu i sukcesu. chociaż pracują pełną parą. jeżeli ma ono być źródłem cierpień? Być może zdrowiej jest utożsamić się ze standardami kultury. że wszystko będzie dobrze. ale czasem idzie tak sprawnie. Praca po prostu się toczy. że nie lubią „lepkich" emoq'i.Trójkom wydaje się. odsunąć na bok własne emocje i porzucić samego siebie? Trójki często mają przekonanie o własnym zdrowiu psychicznym. Gdy Trójka znajduje się w takim stanie umysłu. ponieważ Wykonawca wie. że to się uda. Cnota uczciwości Kultura amerykańska wysoko ceni Trójki. którzy nie potrafią wytrzymać tem-pa. że mimo wielkiego tempa jestem wyciszony. Lęk znika." Czasem praca sprawia trudności. Pochodzi on od pewnego właściciela restauracji w San Francisco. nie lubią czuć. jakbyśmy wykonywali jakiś rytualny taniec. jak bardzo ograniczony jest zakres ich odczuć. ma pewność. tym którzy mają za dużo wolnego czasu lub tym. Na ogół nie zauważają natomiast. Neurotyczne Trójki być może zatraciły całkiem świadomość tego. Trójki są bowiem oso-bami energicznymi. że pracujemy dosłownie ramię przy ra-mieniu. Często pracuję z ludźmi dwa razy młodszymi ode mnie. . ale nadal spra-wia mi przyjemność to. I wtedy mogę pracować godzinami i czuję się świetnie. przyjmując cele społeczeństwa za własne? Po co ryzykować odrzucenie. Wykonawcy stają przeważnie twarzą w twarz z własnymi emojami w chwilach przymusowego zwolnienia obrotów. że pracuję i pracuję dobrze. który uważa się za zdecydo-wanie „uzależnionego od pracy". Oto opis takiego doświadczenia nadziei. choroba. gdy można się oszukać. że mają jakieś potrzeby w tej sferze. Pracujemy w wąs-kiej przestrzeni. Troski znikają i osiąga się taki stan umysłu. gdzie to co jest do zrobienia przyjmowane jest bez zastrzeżeń czy wątpliwości. że każdy kolejny etap pracy nieuchronnie prowadzi do pozytywnego końca. W takich przypadkach myślę sobia tylko: „Boże. że czas jakby zwalniał. Zdają sobie prawdopo-dobnie sprawę z tego. interwenq'a współmał-żonka. Jest to tak dalece akcep-towany model życia. Wymusza to na nich zbiorowe zwolnienie z pracy. że są zanurzone w oceanie energii. że przedsięwzięcie zakończy się powodze162 Punkt Trzeci: Wykonawca niem. mam nadzieję. gdy można sobie kupić akceptację pre-zentując wizerunek wzbudzający poważanie? Po co mieć własne „ja". bo wiem. gdzie łatwo o wypadek. Nietrudno wtedy zepsuć cały jadłospis na dany wieczór. Mówią. że Trójkom trudno odróżnić neurotyczny przy-mus od zdrowego funkcjonowania. że istnieje różnica między osiągającym znaczne sukcesy „pseudo-ja" a własnymi pragnieniami emocjonalnymi. Rozterki emocjonalne pozostawiają nieudacznikom. Czasem w kuchni jest taki ruch i taki pośpiech. Po co stawiać sobie cele osobiste.

Pierwszym moim impulsem była ucieczka. gapiąc się w sufit i licząc dni do wyjścia. będą musiały nauczyć się odróżniać to. gdy zacząłem odczuwać te emocje. Problem miał mój mąż. Trójki ryzykują utratę uznania. Jeżeli nie wiem. ponieważ nie był tak zaangażowany jak ja w pięcie się w górę. Musiałam określić. ze mnie nie ma. która w swojej karierze zawodowej odnosiła niezwykłe sukcesy: Na początku terapii wydawało mi się. Trójki na ogół prze-chodzą przez konieczny okres cierpienia. Leżałem tam. Myślałem. w którym uczą się odrzucać obronny nawyk nabyty w dzieciństwie. Miałem zaledwie czter-dzieści lat i miałem zawał. jakie dają osiągnięcia. Ledwie zdałem sobie sprawę z tego. że wszystko jest w porządku. na łóżku szpitalnym. Psychiczna droga od oszustwa do uczciwości (wiarygodności) to właściwie stopniowo ujawniający się efekt uboczny pracy nad uświadamianiem sobie różnic między rzeczywistymi uczuciami a potrzebą „wypadania dobrze w oczach innych". Musiałam pamiętać o tym. a nie odczuwać. chyba że jesteś w akcji. że wykor-kuję w tym łóżku ze strachu przed tym. Egzystencjalnym pytaniem staje się wtedy pytanie: „Czy jestem w zgodzie ze swoimi uczuciami czy też trzymam się nawyku 'wiem co robić'?" Podążając za własnymi uczuciami. ryzykują przeżycie reszty swych lat w kłamstwie.Przymusowy brak aktyw-ności może być czymś przerażającym dla kogoś. bałam się. które zdecydują się ukazywać swoje autentyczne uczu-cia. ujaw-niają się emocje. jakie są moje preferencje. za przygotowania do następnego tygodnia. za telefony. którego sens polega na produkowaniu jak maszyna. że gdy tylko uwaga wycofana zostaje z aktywności. Cały dzień i nic do roboty. czy czuję cokolwiek. Tłumią zazwyczaj swe emocje w trakcie działania. Naprawdę masz poczucie nieistnienia. A potem znowu zapadałem w nicość. Musiałam włączyć swoje „ćwiczenia emocjonalne" w określony harmo-nogram. Brałam się za prasowanie. Najtrudniejszym zadaniem było zatrzymanie się . 164 Punkt Trzeci: Wykonawca Oto wypowiedź kobiety. zaczynam się bać. co mam robić. co naprawdę czuje ich ciało od nawyku modyfikowania autoprezentacji po to by wygrywać. co się ze mną dzieje. Uczucia muszą być uświa-damiane powoli. aby wreszcie wyzwolić się psy-chicznie. W ubiegłym roku rozchorowałem się poważnie z przepracowania. bo gdy tylko miałam dużo wolnego czasu czułam. Czasem nie było ich wcale. by przerwać jakąś pracę i zadać sobie pytanie. Najgorsze były niedziele. a potem byłem w panice. ponieważ zagrażają trybowi życia. Trójki zdają sobie wówczas sprawę. Rodzą się wte-dy zazwyczaj lęki co do własnej wartości. Jeżeli natomiast nie zdecydują się na to. że już nigdy nie będę sprawny fizycznie. Wymuszony spokój był gorszy od samego zawału. między jedną czynnością a drugą. Te Trójki. Wykonawcy przyzwyczajeni są działać. kto światopogląd swój buduje wokół zdobywania zasług poprzez pracę. by nie czuć niczego. że się boję. bo było ich za wiele. Ale cały czas.

emocje znikały. gdy unieruchomi je choroba lub gdy mają. gdy wracałam do pracy. Przesadnie kobiecy wizeru-nek może służyć jako maska skrywająca niepokój z powodu „bycia równie rywalizacyjną jak mężczyźni. za dużo wolnego czasu. które według mnie powinna posiadać idealna kobieta. W miarę nabywania doświadczenia i w miarę auto-obserwacji. z których jestem bardzo dumna. Podtypy Podtypy to strategie wytworzone w dzieciństwie dla redukcji lęku. Gdy po dziesięciu la-tach rozpadło się moje małżeństwo. co robię. Potrafią rywalizować. w swoim mniemaniu. zdałam sobie sprawę. ponieważ Trójka nie ma poczu-cia. Potrafię powiedzieć. posia-danie (bezpieczeństwo). Żyję teraz w takim wymiarze życia. by jej „ja" było niezależne od tych źródeł wsparcia. moje własne reakcje obchodzą mnie. że postrzegam w sobie cechy. który przedtem był mi całkiem niedostępny. przejęłabym zapewne jej wygląd. Gdyby bo-wiem mój mąż zakochał się w modelce z gazetki ściennej. Uznanie dla własnej atrakcyjności sek-sualnej lub seksualnej potencji uważają za dowód osobistej wartości. Gdy Trójki zdają sobie sprawę z tego. czy jestem zadowolona i czy podoba mi się to. Podjęcie świadomej decyzji rezygnacji z wizerunku bądź z prestiżu społecznego czy zabezpieczenia finansowego może być odebrane jako zagrożenie życia. 165 Helen Palmer . Trójka uczy się. że potrzeba ukazywania na zewnątrz wizerunku seksualnego zdobywcy jest przykrywką dla niemożności wyodręb-nienia w sobie pierwiastka męskiego i kobiecego. Z czasem dopracowałam się repertuaru prawdziwych emocji. czy należą one do mnie. Najbardziej samooszukuję się w sferze bliskości. że ich autentyczne uczucia mogą odbiegać od społecznie cenionych norm. Młodym Trójkom każda sytuacja zapewniająca pieniądze. Konflikt ten przeja-wia się na ogół w postaci rozdźwięku miedzy „ja męskim"." Żadna z Trójek zgłaszających tego rodzaju niepewność co do własnej płci nie jest homoseksualistą. Którędy pójść? Ku sukcesowi czy ku swojemu „ja"? Trójki stoją często przed tym dylematem u progu emerytury. nie są zaś odbiciem uczuć prawdziwego „ja". pełnym napędu a bardziej kobiecym „drugim ja".przy okreś-lonym uczuciu. prestiż lub wyrazisty wizerunek kobiecy bądź męski pomagała zmniejszać obawy. Potrafię się wzruszać innymi ludźmi. że te strategie służą budowaniu wize-runku. Niektóre Trójki przyznają. nawyki i sposób ubierania. Prestiż w grupach społecznych . Nie potrafiłam jednak stwierdzić. Nie sądzą też. by ich pragnienie bycia postrzeganym jako ktoś atrak-cyjny maskowało ambiwalencję płciową.Enneagram Wizerunek męski lub kobiecy w relacjach dwuosobowych Trójki na ogół przyjmują wizerunek atrakcyjny seksualnie i często świadome są odgrywania roli. by dobrze wypaść w czyichś oczach. przeżywają często kryzys decyzyjny. że są kimś niegodnym w oczach innych. Gdy tylko bowiem zaczynałam pracować.

że staram się być osobą znaną. 166 Punkt Trzeci: Wykonawca by zarobić pieniądze i zdobyć status. kogo postrzegam jako osobę wpływową i wartoś-ciową. niepewnością). Należy zachęcać Trójki do kontaktowania się z ich reakcjami fizycznynmi i emocjonalnymi. Wchodzić w kontakt ze swoim lękiem przed uczuciami. . by zarobić tyle. że to za mało lub że powinieneś poszukać lepiej płatnej pracy. w których zobowiązania i zada-nia zaczynają przejmować kontrolę nad uczuciami i muszą się także nauczyć czekać. jak szeroki zakres sygnałów wewnętrznych posiada. które daw-niej pomagało im tłumić uczucia. że nie są w stanie utrzymać tempa. Prawdziwe uczucia przeszkadzają często w pracy i mogą wzbudzać niepokój u kogoś. pojawiające się w wyniku tego wymuszonego zwolnienia tempa. Poczucie bezpieczeństwa jako wynik autoprezentacji Dla Trójek pieniądze i własność osobista to sposoby redukowania lęku związanego z własnym przetrwaniem. kto nigdy przedtem nie zdawał sobie sprawy z tego. szczególnie tymi. Potem zostałam kli-nicystką. Twoje życie jest zagrożone. Chcą przewodzić stadem. aż prawdziwe reakcje dojdą do głosu. początkowo wydają się zagra-żające. Pomocne mogą się okazać następujące strategie: • Nauczyć się. dla-tego że przeżywają załamanie zdrowia lub stratę osobistą. choć mogę nie mieć pojęcia. Zmienią swój sposób postępowania. które dają im poczucie bezpie-czeństwa. dlatego że mknę jako człowiek. nie zgadza się z moim punktem widzenia.Trójkom bardzo zależy na tym. Emocje. Co może pomóc Trójkom w rozwoju? Trójki często rozpoczynają terapię lub praktyki medytacyjne. Zrozumiałam także. Jestem na bieżąco z tym. by dobrze wypaść w oczach in-nych. ile dasz radę wyciągnąć. kto w moim rejonie prowadzi jakieś warsztaty szkoleniowe i jak bardzo jest szanowany. jeżeli ktoś. To takie przerażenie. które tłumią (np. kiedy przerwać. Możesz mieć w banku pięćdziesiąt tysięcy dolarów i nadal martwić się. gdy pracujesz. czego te warsztaty dotyczą. Trójki ciężko pracują. lub że powinieneś się jeszcze w paru miejscach zabezpieczyć na wszelki wypadek. że jeżeli ktoś skrytykuje Twoją pracę. zmęczeniem. by dostosować się do ce-nionych przez grupę cech. Masz poczucie. Najpierw ważne było to. To je wy-bija z rytmu i sprawia. by w roczniku gimnazjalnym przy moim naz-wisku figurowała największa liczba stowarzyszeń. które nie znika nawet wtedy. strachem. Wykonawcy muszą się nauczyć rozpoznawać te momenty. Pozostawić sobie czas na ujawnianie się prawdziwych emocji i opinii. który rodzi chęć ciągłej aktywności.

co robię. Nie skupiać się na innych efektach medytacji niż zdrowotne. Nie widzą mnie. który należy przepracować w procesie terapii. który medytacja ma wywołać. Dostrzegać czynności mechaniczne. kiedy zachowanie staje się mechaniczne. Koncentrować się przez trzy kwadranse. walenie w poduszkę u terapeuty o orientacji Gestalt.Enneagram Zdawać sobie sprawę z tego. Zwródć uwagę na swoje pragnienie odgrywania idealnego klienta w terapii: produkowanie freudowskich snów dla analityka. Uchwycić moment. przez traktowanie niepowodzeń jako sukcesów lub przez dyskredytowanie źródeł krytyki. „Po następnym sukcesie będę szczęśliwy. Widzą tylko to. kiedy pojawia się uczucie oszukiwania. Nauczyć się odróżniać działanie od odczuwania. „Nikt mi nie zagląda pod maskę. kiedy prawdziwe zdolności zastępowane zostają fantazjami na temat osobistych sukcesów. Odczuwać odrębność tych wizerunków. Jeżeli trudno na przykład nazwać jakąś emocję można zacząć od nazywania sensacji cielesnych. po czym wracać do pracy. że ludzie wokół są niekompetentni i leniwi. opowiadanie guru o swoich doświadczeniach energetycznych. Pamiętać o tym. Nazywając sensacje cielesne łatwiej rozpoznać uczucia. • Rozpoznać. a medytacja przeradza się w zadanie. gdy terapia staje się kolejnym zawodem do opanowania. przy stłumionych uczuciach. Uchwycenie momentu. że ma się poczucie. „Przez ile minut udało mi się siedzieć całkiem nieruchomo? Ile mantr dzisiaj wyrecytowałem?" Nauczyć się dostrzegać uczucia odkrywając. stanowiące podstawowy element medytacji. kiedy odracza się przeżywanie szczęścia. kiedy robi się z medytacji zadanie. np. Zwracać uwagę. • Nie uciekać od problemów przez podejmowanie nowych zadań. na uleganie . Kontrolowanie aktywności w medytacji uniemożliwia korzystny wpływ stanu umysłu. Nauczyć się pozwalać sobie na wzruszenia. gdy pracuje się jak robot. na wytrącenie z równowagi. ustalając sobie ściśle określony czas ich trwania. że ma się tyle roboty. „Mam gorącą twarz" lub „Mam napięty brzuch"." Umieć zauważyć zasadniczą różnicę między wyłaniającym się „ja" prywatnym a publicznym „ja" wykonującym. 167 Helen Palmer . Uświadamiać sobie granie roli.• Zauważać. Na początku praktykować ćwiczenia koncentrujące w sposób planowy. wyzwala opór. a następnie nazywając odczucia leżące u ich podłoża. dochodzi do idealnych wyników w liczeniu oddechów. by przemieszczać uwagę z zadania na uczucia z nim związane." Dostrzec własny udział w tym. Zauważać. „Nicnierobienie".

168 t Punkt Trzeci: Wykonawca Co Trójki powinny sobie uświadomić? W miarę odwracania uwagi od zajęć związanych z tworzeniem wizerunku i „uzależnieniem od pracy". by czuć się tak. Identyfikowanie się z wartościami terapeuty bez rozpoznania własnych.wpływowi innych ludzi. że mogą wystąpić u nich następujące reakcje: • Niepewność związana z uczuciami. że się nie ma prawdziwego „ja". Lęk przed tym. że problemy zostały rozwiązane skoro zostały nazwane i omówione -omijanie przeżywania emocji. które są dla Trójki atrakcyjne.stąd pragnienie przerwania terapii zanim nastąpi prawdziwa zmiana. „Czy to uczucie jest właściwa?" „Które uczucie jest prawdziwe?" • Mylenie wyobrażenia emocji z prawdziwą emocją. gdy mówi się o sprawach osobistych lub gdy sprawy te pojawiają się podczas medytacji. gdy uczucia zastąpione zostaną działaniem . Trójki powinny zdawać sobie sprawę. że już się do nich dotarło. • Poszukiwanie dowodów sukcesu. • Wytwarzanie sobie wyimaginowanego wizerunku siebie jako osoby „oświeconej" czy „dojrzałej Trójki". odsuwanie rzeczywistych uczuć poprzez uwierzenie. Pragnienie stania się nauczycielem. wyobrażanie sobie sukcesu. • Nadmierne fantazjowanie. • Skłonność do wyboru terapeuty wszechmocnego czy nauczyciela duchowego będącego wcieleniem tych wartości zewnętrznych. • Nawyk tłumienia uczuć. • Reagowanie na krytykę przekonaniem. Lepsze samopoczucie powraca." • Pragnienie szybkich rezultatów. „Już to osiągnąłem. Umacniać się w przedkładaniu wyborów opartych na uczuciach nad wybory oparte na statusie. Przekonanie. jak osoba medytująca. że jest się świętym. że nie muszę tego słuchać. • Lęk przed nicością w czasie medytacji. gdy możliwość bezpośredniej aktywności zostaje zablokowana lub gdy pojawia się negatywizm. „Tyle dokonałem." 169 .

gdzie decyzje zależą w równym stopniu od huśtawki nastrojów. powstałym wskutek straty i cierpienia. „Gdybym był postąpił inaczej. co ze względu na rzeczywiście wypowiedziane słowa. rozważając taki czy in-ny nie dający się naprawić błąd z przeszłości. która dopiero nadejdzie i wyobraża sobie szczęście.9. które cytujemy w tej książce.. Czwórki czują się wśród tych zmiennych mgieł emocjonalnych bardzo ożywione. będąc w ciągłym biegu. Z jej powodu Czwórki potrafią przeleżeć kilka dni w łóżku. który osiągnąwszy uznanie i powodzenie w sferze materialnej niezmienne koncentruje się na miłości utraconej. Czwórki zapamiętują rozmowy tyleż ze względu na ich nastrój i niedomówienia. że jako dzieci zostały porzucone. co doprowadziło do poczucia deprywacji i straty. Czwórki. Ich wewnętrzny stan ducha znajduje odbicie w literackim prototypie tragicznego romanty-ka. niedostępnej lub tej.. Gdybym tylko miał jeszcze jedną szansę. Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk Osobowość nabyta Esencja GŁOWA do^nująca: Melancholia SERCE Namiętność: Zazdrość Wyższy stan Powrót umysłu: do źródełCnota. gdyby tylko.Spokój ducha -"""• (Równowaga) Cechy drugorzędne Seks: Kontakty z innymi ludźmi: Ochrona siebie: Rywalizacja/nienawiść Odczuwanie wstydu Lekkomyślność /brawura Dylemat Czwórki przypominają sobie. bo jutro nastrój może się zmienić. który uważa-ją za atrakcyjny. że kiedyś było . Tutaj jednak smutek ulega przemianie w nastrój mgieł unoszących się nad zasnutym chmurami brzegiem morskim. „Czy zostałbym porzucony." 170 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk Wszystkie Czwórki rozumieją czarny nastrój depresji. „Gdyby tylko. Nic nie jest stałe. uciekając na długie okresy czasu w izolację wewnętrzną. Najważniejszym problemem jest strata i wynikające z niej obniże-nie samooceny. Opisują jednak także nastrój melancholii. Inne zwalczają depresję nadmierną aktyw-nością. Często odczuwanym nastrojem jest depresja." Uwaga zacina się jak igła gramofonowa na jakiejś rysie w mózgu. By zrozumieć taki światopogląd trzeba wejść w stan umysłu. jakie dać może tylko wielkie uczucie. wiedzą co to depresja. co od postrzegania faktów. Tak jak depresja wypływa z postrzegania straty. jest bowiem dla nich koślawym schronieniem emo-cjonalnym. gdybym był bardziej godny?" Czwórki przekonane są. Melancholii towarzyszy nastrój słodkiego żalu. Jeszcze inne kanalizują emocje w głębokich artystycznych poszukiwaniach w mrocznych obszarach ludz-kiego doświadczenia. Niektóre przyjmują ją jako zrządzenie losu.

nieraz po wielu latach oczekiwania i starań. Czwórki będą chciały odgonić swo-ich partnerów. To co dostępne nie jest więc atrakcyjne. co niedostępne i (nieświadomego na ogół) nawyku odrzucania tego. Związek rzeczywisty bywa bowiem nieraz bardzo nud-ny. W swoim rozgoryczeniu Czwórki wypowiadają najgorsze obelgi. znowu zapragniesz pracy i mężczyzny. 171 Helen Palmer . Gdy okaże się. co dostępne i przyciąga się to. Jeżeli zdobędziesz mężczyznę. czego dostać nie mogą. Gdy uwaga kieruje się ku codzienności aktualnego romansu. Uwaga sku-pia się na najlepszych aspektach tego. Drobne niedociągnięcia partnera budzą głęboką irytację. ale i nie za blisko. Nie za daleko. Obraz wspaniałej przyszłości. ulega zachwianiu. uwaga zaś kieruje się ku naj-lepszym stronom nieistniejącego związku. Romantyk zatęskni znowu do bliskości." „On nie ma słuchu muzycznego.w ich życiu źródło miłości. Przyjmują pozycję kochanka wzdychającego do ukochanej." Gdy Czwórka rzeczywiście zacznie coś osiągać w życiu." „Jak moż-na w takim miejscu zostawiać szczotkę do zębów?" Konieczność do-stosowywania się do czyjegoś braku gustu wywołuje wściekłość i wzmożoną potrzebę ochrony siebie dla przyszłego przebudzenia poprzez miłość. Jeżeli zostaniesz sama. „Ona jest polityczną analfabetką. by znany rys tęsknoty nie przerodził się w czarną rozpacz. że dla intymności być może trzeba będzie zrezyg-nować z elitarnych standardów. Tęsknią szczególnie mocno do związku namiętnego i dającego speł-nienie. uwaga jej nieuchronnie przesunie się ku temu.Enneagram Romantycy na ogół sabotują prawdziwe zdobycze. że teraźniej-szość to jedynie próba tego. Czwórki trzymają życie w bezpiecznej odległości. co łatwo przychodzi. co trudno dostępne. Czwórki nieświadomie zwracają uwagę na subtelniejsze aspekty tego. Czwórka przeżywa gniew i rozczarowanie. Gdy relacje między partnerami wrócą na bezpieczną odległość. Jeżeli zdobędziesz pracę. co będzie w przyszłości. jak bardzo się zawiodły. Jednym z najsłodszych odcieni melancholii jest równoczesne odczu-wanie smutku z powodu utraty miłości i romantycznego oczekiwania idealnego partnera w przyszłości. W tym zesta-wieniu to co się ma wydaje się nudne i bezwartościowe. pragniesz być sama. czego w życiu brakuje. W związkach tego typu wys-tępuje charakterystyczny rytm przyciągania i odpychania: odpycha się to. zmuszając ich do odejścia nim obraz cennego i auten-tycznego związku zostanie zbezczeszczony. Ale te odczucia porzucenia odży-wają boleśnie w życiu dorosłym w postaci kompulsywnego pociągu do tego. Trawa zawsze z daleka wydaje się bardziej zielona. Dominuje poczucie. gdy „moje autentyczne 'ja' rozbudzi się na nowo dzięki miłości. jeśli zmuszona jest podnosić z podłogi skar-petki partnera czy tolerować jego dziwactwa. Co się z tym stało?" Często rzeczywiście przeżyły opuszczenie i żałobę wywołaną wczesną stratą. „Kiedyś byłam kocha-na. Oczywiście winny jest partner. które następnie zostało im odebrane. która miała się zmaterializować dzięki miłości. by stało się całkiem jasne. bo choć pragną bardzo bliskości z drugim człowiekiem. rze-czywista intymność wyzwala lęk przed ujawnieniem własnych bra-ków i . czego się nie ma. chcesz mężczyzny.

że prawdziwe „ja" ujawni się w przyszłości dzięki przeżyciu głębokiej miłości. dają upust swoim emocjom. Wznoszą się ponad zwykłe szczęście. Uwaga skupia się to na negatywnych cechach tego. 172 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk unikalne i dziwnie odmienne. Poczucie nierealności czasu teraźniejszego. co w życiu autentyczne i intensywne: z narodzinami. • Pociąg ku temu. że wzloty i upadki w życiu emocjonalnym umożliwiają im funkcjonowanie na wysokich poziomach egzystencji. • Poszukiwanie autentyczności. Mają życie o wiele bogatsze niż większość ludzi. kultywowanie nieskazitelnych manier. • Przywiązanie do melancholii. przekonanie. Jeżeli partner ma do-syć tego. jak aktorzy przechadzający się po ko-lejnych scenach własnego życia. seksem. Dla Czwórki perspektywa szczęścia jest także groźbą zamknięcia dostępu do wyrazistego świata emocji. • Zniecierpliwienie „płytkością spraw doczesnych". że czegoś w życiu brakuje.ewentualnym ponownym porzuceniem. prowadzi jednak także do . gestów samobójczych i głębokiej roz-paczy. może dojść do nagłej choroby lub intensywnego wzajemnego obwi-niania. Potrzeba intensyfikacji uczuć poprzez stratę. Idealizacja nieobecnego kochanka. Dochodzi do teat-ralnych scen i dzikich oskarżeń. to na pozytywnych cechach tego. co się ma. w wysoce dramatyczny sposób. porzuceniem. pierwotnej straty. Czwórki twierdzą. wybujałą wyobraźnię i dramatyczne czyny. Gdy grozi im porzucenie. co odległe i trudno dostępne.poczucie bycia porzuconym i poczucie straty. • Humory. śmiercią i kataklizmami. że trzymany jest na odległość ramienia i grozi odejściem. Najważniejsze dla Czwórek sprawy to: • Poczucie. co odległe i niedostępne. że jest się kimś szczególnym. Czwórka bowiem ponownie dąży do zacieśnienia więzi. w miarę odgrywania na nowo. • Koncentrowanie uwagi na zasadzie naprzemiennego przyciągania-odpychania. Rezygnacja z cierpienia zrodzonego z emocji byłaby równoznaczna z porzuceniem poczucia. upodobanie do luksusu i dobry smak jako zewnętrzne środki podwyższania samooceny. a poczucie takie zapewnia właśnie dramatyzm ży-cia. „Inni mają to. Czwórki czują się wyalienowane z codzienności. Taki sposób koncentracji uwagi wzmacnia: . Najgorsza jest perspektywa pogodzenia się z wizją życia szarego człowieka. czego mnie brakuje". Celem jest nie tyle szczęście. co głębia uczuć. • Poczucie więzi z tym.

I znów zostawałam sama. Na różnych etapach swej podróży idealizował odmienne ty-py kobiet. zabierał z sobą także matkę. która większość swego dorosłego życia przeżyła samotnie. przeciw sobie. Inna sytuacja opisywana przez Czwórki to poczucie porzucenia wynikające z tego. wskutek którego odchodzi uko-chany rodzic. Dziecko żyło nadzieją miłości i przywiązania. że wycofali ze mnie swe uczucia po to. Rodzi zdolność wspierania osób przeżywających kryzysy. chowanym w inkubatorze. że identyfikuje się z rozpaczą osoby bliskiej. Poniższa wypowiedź pochodzi od uta-lentowanej tancerki. 174 . Wydawało mi się. ponieważ mają o wiele lepszy kontakt z głębią własnego „ja" i chcą być szczerzy w jakiś duchowy sposób. Opisują często porzucenie dosłowne..pojęcie to jest mi bliskie. gdzie dziecko cenione było za to. Wyjeżdżał w dalekie podróże. Według kilku teorii depresji u jej źródła leży skierowanie dziecię-cej agresji do wewnątrz. Najczęściej jest to rozwód. przygotowując się do następnego spotkania. Czwórki ' podają wiele różnych wariantów sytuacji porzucenia przez osobę 173 Helen Palmer . Przywoził prezenty i opowiadał. więc choć nie zostałam porzucona w sensie dosłownym . chyba że była obecna i mat-ka. Gdy się urodziłam. miał powodzenie i był nieosiągalny. po czym znów wyjeżdżał lub. że jedno z rodziców przychodziło i odchodziło lub na przemian było okrutne i życzliwe. złoszcząc się.Enneagram ważną we wczesnym okresie życia. jak i cech typowych dla kultury. by sobie poradzić z własnymi emocjami. zarówno pod względem ich atrakcyjności fizycznej.wrażliwości na emocjonalność i cierpienie innnych ludzi. że rodziców ostrzegano. Byłam wcześniakiem. Uwiel-białam ojca i wszystko bym zrobiła. by mu sprawić przyjemność. Pociągają mnie ludzie pogrążeni w kryzysie i blisko obcujący ze śmiercią. że teraz nadejdzie jedyna szansa zatrzymania go. Zawsze widzę siebie jako osobę z trumną w salonie i domem pełnym wonnych kwiatów. gdy je tego pozbawiano. z którego wynikała powracająca depresja w życiu dorosłym Poniższa wypowiedź pochodzi od mężczyzny. Gdy byłam niemowlęciem śmiertelnie zachorował mój ojciec. Przed jego powrotem rozmyślałam ze wszystkich sił. Mam wrażenie. Tło rodzinne Głównym wątkiem jest przeżyta w dzieciństwie strata. Inny powtarzający się motyw to życie w rodzinie po-grążonej w żałobie. który przez dzie-sięć lat podróżował dookoła świata w poszukiwaniu idealnej towa-rzyszki. oddana w pełni sztuce. Był uroczy. tak słabym. ojciec postanowił uczcić to wydarzenie zabierając matkę w podróż dookoła świata. co gorsza. jak go zatrzymać. że prawdopodobnie nie przeżyję. Romantycy często opisują wczesne przeżycie straty. mnie zaś zostawiono z niańką. w jakiej w danej chwili przebywał.

. że tak. ale sama nie potrafi sobie poradzić. że ktokolwiek mógłby kiedyś zrozumieć. w jakim jest stanie. Moja stosunek do życia zawiera się w zdaniu: „Kiedyś byłem szczęśliwy. że depresja przypomina uwięzienie w czarnej dziurze. Wycofują się w siebie. Moim zdaniem byłem szczęśliwym niemowlęciem. Czwórka odrzuca oferty pomo-cy. gniew wobec rodzica. że jeszcze nigdy życie nie było tak okropne i są prze-konane. gdy zakochiwał się w jednej z kobiet. że je czegoś pozba-wiono. jak mnie traktuje matka. czego szukam. ale nadal był całkowicie skoncentrowany na poszukiwaniu żony. Zresztą. potrzeby słownego niszczenia innych. podczas gdy innym dano o wiele więcej. bym szukał „jakiejś rzeczy. Ta skierowana do wewnątrz krytyka wywołuje u Czwórek poczu-cie bezradności i prowadzi do długich okresów bezczynności. że trudności są nie do przezwyciężenia. że nigdy się to nie zmieni. wydaje się. co się z tym stało?" Przez całe życie tego poszukuję . by się rozgniewać na kogoś. ale pewnego dnia to się zmieniło. Depresja wyrasta ze smutku z powodu straty podstawowej i wartościowej więzi z drugim człowiekiem. Gdy wypo-wiadał następujące zdania. Pytałem matki. W rezultacie gniew Romanty-ka kieruje się najczęściej do wewnątrz. osoby czy pieniędzy". Szukam jakiegoś „czegoś". Złość i depresja Czwórki często przeżywają wściekłość za to. który je porzucił i wywołał taką roz-pacz. jakiegoś poczucia więzi z czymś wspaniałym. co zawsze pozostaje ukryte i poza moim zasięgiem. Depresja i melancholia Czwórki twierdzą. a jakakolwiek propozycja pomocy trąci w tej sytuacji absurdem. Jest to postawa opuszczonego kochanka tęskniącego za znalezieniem sposobu ponownego połączenia z ukochaną osobą. Nie wydaje mi się. Na ogół nie ma okazji. czego mi w życiu brakuje. gdy myślę o tym.Enneagram Mają poczucie. w cza-sie których nie widzą żadnej drogi ku szczęściu. miał już na swym koncie miliony dolarów (pracował jako importer). przenoszą się w odosobnioną część llbmu i stopniowo rezygnują z kontaktów ze światem zewnętrznym. 175 Helen Palmer . zaczy-nał tęsknić za szczególnymi przymiotami pozostałych. Odpowiedziała. Przestaje działać. kto zniknął lub może się wycofać pod obstrzałem. czy karmiła mnie piersią.gdzie to znikło? Ludzie pytają mnie czasem. Złość ta ujawnia się często w postaci kąśliwego sarkazmu.Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk Jak można przewidzieć. wyrównywania rachunków czy poczucia głębokiego zranie-nia. po czym znika. przez jakiś czas karmiła. że najwidoczniej nie jest godnym miłości. Jeżeli depresja się pogłębi. przeradzając się w bezlitosną samokrytykę za to. odczuwam to samo: jest dostępna dla mnie. Z czasem traci nadzieję.

Żyję na obrzeżach cudzej wytrzyma176 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk łości emocjonalnej. czego jej w ży-ciu brakuje. gdy stracimy coś cennego. że nigdzie nie przynależę. pozwalającej się odnaleźć. Smutek przywołuje wyobrażenia. Nadal nie mogę dojść do siebie po rozwodzie sprzed osiemnastu lat. jakby się było bohaterem powieści. W procesie ża-łoby istnieją bowiem kolejne stadia akceptacji straty i ból stopniowo maleje. który zawa-żył na całym moim życiu.Nie tylko Romantycy przeżywają smutek. Spowija peleryną niewi-dzialnego dramatu. że Czwórka nie potrafi skierować uwagi na inne. Jeżeli depresja jest głęboka. Przekształca to poczucie w cierpką tęsknotę za rzeczami niemożliwymi lub nieosiągalnymi. który znalazł się w niesprzyjających okolicznościach. jestem zupełnie różny od wszystkich innych ludzi. Sam dla siebie jestem tajemnicą. że pogrzebałem jedyną szansę szczęścia i rozpaczliwie chwytam się każdej nitki zrozumienia. słyszysz szelest peleryny. osobą. Mogłam się przyoblec . które może prowadzić do nieznośnej depresji. Melancholia to nastrój wznoszący życie porzuconego odszczepieńca na wyżyny unikalnej wrażliwości. by czuć na sobie ten kostium. Nie spacerujesz dla przyjemności. Nie chodzisz „po prostu": idąc. ale świadomość tego. Melancholia wyrasta z tego samego poczucia straty. której nikt nie rozu-mie. Dręczę się tym. Czuję. To tak. Czwórki twierdzą. bohaterem. jestem człowiekiem z zewnątrz. że popełnia się na mnie nadużycia uległa uszlachetnieniu. Nikt nie ma do mnie dostępu. wszystko co w życiu wartościowe ustę-puje miejca przenikliwemu smutkowi. Depresja jest czymś różnym od rozpaczania po stracie. Bardzo łatwo dostrzec Czwórkę. kim jestem. spacerujesz po to. co inni opisują jako szczęście. a przesuwanie się w kierunku akceptacji straty następuje niezwykle wolno. że wolą bogactwo melancholii od tego. Tęsknota przeradza się w poszukiwanie. ale ta udręka daje mi zarazem poczucie doświadczania pełni egzystenq'i. gdy przeistoczyłam się w fikcyjną bohaterkę dramatu. Trwa ona w nieustannym lamencie po czymkolwiek. Melancholia przywraca poczucie młodości. Melancholia nadaje zwykłym zdarzeniom wymiar estetyczny. uwaga zaś kieruje się ku budowaniu na nowo znośnego życia. która popadła w stan depresji. że zupełnie nie zwracam uwagi na ewentualną możliwość romansu. Nie mogę się pozbyć myśli. a ten nieznajomy idący naprzeciw mógłby odmienić Twoje żyde na zawsze. W tym świecie jestem obcy i nikt nie rozumie. Wszyscy opłakujemy nasze niepowodzenia i rozpaczamy. próbuję pojąć subtelności wszystkich faz. bardziej produktywne cele. Wciąż do tego wracam. W domu czułam się ofiarą. metafory i poczucie wię-zi ze sprawami odległymi. przez które przeszedłem i tak jestem skoncentrowany na błędach przeszłości. że popełniłem nieodwracalny błąd. Lament jest tak egocentryczny. Kroczysz w naelektryzowanym powietrzu. Prowadzi to też do czegoś w rodzaju opanowanej desperacji. a depresja w poetycką tros-kę o kondycję ludzką. Czuję się odmieńcem.

Enneagram Gdy przychodzi depresja. Przytaczamy poniżej wypowiedź pewnej obiecującej młodej ma-larki. że uzależniona jesteś od osoby. Przeży-wanie siebie jako osoby szczególnie wrażliwej może też przerodzić się w przywiązanie do zmian nastrojów. wyróżnia Cię w pewien sposób. Trzyma mnie przy nim upływ godzin. że jeżeli wypędzi się z niego diabła. Tragedia czyni Cię kimś specjalnym. który umiera z głodu gdzieś w mansardzie. któremu można nadać sens poprzez ekspresję twórczą. na przykład pogodę czy kolory. nadziei. a mimo to nie chciał się poddać analizie. Życie poprzez sztukę i życie poprzez cierpienie często idą w pa-rze w tym sensie. Czujesz się uprzywilejo-wana. Z czasem wszystko przeminie i z czasem będę wyzwolona. bo zajrzałaś śmierci w oczy i przeżyłaś. Wybuchy tęsknoty i rozpaczy z konieczności prowadzą do intensyfikacji zwykłych nastrojów. że jest Czwórką. gdy rozważania nad utra-coną miłością nie pozwoliły jej przybyć na własny wernisaż. Gdy ten stan minie. Strata stawia człowieka poza tłumem. bo tyle przeżyłaś. . że wyzdrowiałaś po długiej chorobie. co dopiero ma nadejść. wypiera wszystko inne. że cierpienie może wzmóc wrażliwość na to. całą sobą czujesz. Czyni go na jakiś czas pos-tacią tragiczną i szczególną. Doceniasz drobiazgi. Związek pomiędzy deprywacją a ekspresją artystyczną jest równie stary jak wizerunek twórcy. Oznacza to z jednej strony. mogą uczynić prze-lotne nastroje melancholii o wiele bardziej atrakcyjnymi niż zwyczaj-ne uczucia. że wielu artystów to Czwórki. W Enneagramie punkt Czwarty to punkt artystów. Do-słownie oddajesz się w ręce drugiego człowieka. ale nie godzi się odstąpić od swych artystycznych ide-ałów. Wybrałam melancholię. Zapewne wystarczy przeczekać. czujesz. Ból i tworzenie Cienka granica dzieli traktowanie swego życia jako formy ekspre-sji artystycznej od zanurzania się w bólu dla podtrzymania estetycznego obrazu siebie. szczególnie jeśli osoba ukocha-ny ma upodobanie do wybuchów uczuć lub gdy intensywne emocje sprzyjają twórczości. Był pewny.w pelerynę i magię. anioły też tego nie przeżyją. z drugiej zaś sugeruje temperamentalną preferencję do intensywnych stanów emocjonal-nych. Nie ma celu. Uświadomiła sobie. Widok skropionego rosą kwiatu dawał mi dość sił. by przeżyć następny dzień. Życie staje w miejscu. W stanie melancholii żyde przeradza się w artystyczne doświadczenie i choć jego osią jest poszukiwanie czegoś. poszukiwanie to daje mi szczęśde. Ta intensywność oraz wynikające z niej przekonanie o szczególnym posłannictwie. i nie interesowały mnie już zabawy i pogoń za szczęściem. Gdy rozpacz tak Cię obezwładnia jak mnie. bo czuje więcej i głębiej niż inni. gdzie jeszcze długo zachowywałam w myślach obraz jakiegoś ptaka. W zamian chciałam być kimś nadzwyczajnym. jakie chcesz nosić. sensu. Dylemat twórczości stymulowanej przez ból widać w życiu Riikego. po której rozpaczasz. 177 Helen Palmer . Potrafi mobilizować atmosferę wewnętrznego napięcia. co w życiu najważniejsze. który bardzo cierpiał psychicznie. Pamiętam takie spacery.

u których podstawową cechą jest hiper-aktywność oraz takie. której dominującą cechą jest depresja. Angażuje się w kolejne formy aktywności i romanse dosyć szybko. jakby dany ból dołączał się do wszystkich uprzednich cierpień i przerastał mnie. której cechą podstawową jest nadmierna ak-tywność nie wygląda wcale na pierwszy rzut oka na przygnębioną. a intensywne emocje znajdują upust w fantazjach samobójczych. namiętność zaś w apatię. ponie-waż przeżywają je tak silnie.przeżywają wielkie rozczarowanie. sarkastycznego.Chwiejność nastrojów Romantycy trwają na biegunach życia emocjonalnego. zazwyczaj wyco-fuje się w siebie. Udramatyzowane życie emocjonalne Czwórki twierdzą. Mają skłonność do kąśliwego. że śmierć jest dla nich rozwiązaniem. a jakieś luźno rzucone słowo może doprowa-dzić do odsunięcia się od znajomych. z którymi najbardziej chcę być. gdy w życiu zaczyna się źle układać. że innym wydają się ludźmi o zbyt intensyw-nych przeżyciach i że muszą wręcz powstrzymywać uczucia. Miłość przechodzi w nienawiść. w któ-rym ujawnia się skryty gniew. a dla Ósemki zdmuchnięcie ko-goś z powierzchni ziemi. na czym można polegać. odsuwam od siebie ludzi. Wszystkie trzy typy mają poczucie. To tak. takie. O samobójstwie mówią jako o „małym co nieco. Jeden spóźniony telefon może wywołać tak głębokie poczucie porzucenia. Czują się bardzo zranione cudzymi nie-dopatrzeniami: jeżeli ktoś zapomni o ich urodzinach . czarnego humoru. których życie jest ciągłą huśtawką między jedną skrajnością a drugą. Takie Czwórki miewają pociąg do kochanków nieobecnych lub szkodli-wych. właściwych wszystkim Romantykom. u których nastroje wahają się mię-dzy biegunami depresji i nadmiernej aktywności są najbardziej czytelnym przykładem intensywnych przeżyć wewnętrznych. Czwórki. że zabrano im coś 178 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk niezbędnego w życiu i starają się odzyskać to. Nie mają przy tym żadnego poważnego za-miaru wprowadzenia tej fantazji w czyn. Normalne Czwórki twierdzą. Jeden spóźniony telefon może w niezwykle dramatyczny sposób rozbu-dzić we mnie poczucie porzucenia. usiłując znaleźć sens w tych samych zewnętrznych źródłach. z któ-rych inni czerpią radość. że samobójstwo jawi im się jako możliwe rozwiązanie. Czwórka. Chodzi im o to. że . Emocje zmieniają się gwałtow-nie. zajmując się przede wszystkim poszukiwaniem sen-su istnienia. Czwórka. u których podstawową cechą jest depresja. gdy życie stawia zbyt wielki opór". Ich życiu uczuciowemu towarzyszą dramatyczne wybuchy. Opisują siebie jako osoby ciążące ku jednemu lub drugiemu biegunowi emocjonalnemu lub jako osoby. Reaguję niewspółmiernie. Przystępują jednak do tych poszukiwań w bardzo różny sposób. co straciły. Rozróżniamy trzy typy Czwórek: takie. u których nastrój waha się między jedną a dru-gą skrajnością. tak jak rozwią-zaniem dla Dwójki jest uwiedzenie. Przechodzą od depresji do hiperaktywności.

Jedną skrajnością jest cierpienie. . jaki ma stosunek do „niego" teraz. wyobrażamy sobie najgorsze. że może zupełnie zatracić świadomość tego. opisywane przez tego mężczyznę. ale ja nie dawałem się tam zawieźć. że tak bardzo mnie zranił. Szef wyświadczył 180 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk mi wielką przysługę chwytając za włosy i grożąc. straciłem przytomność.179 Helen Palmer . Myśl „Czy ja go kocham" błyskawicznie przeradza się w wyobra-żenie tego. na dobrze znanym zboczu. który opisuje swój stan ducha w czasie po-ważnego wypadku. Noga wymagała zabiegu. Już w wieku kilkunastu lat zostałem zawodowym narciarzem. Gdy jednak ktoś chciał dotknąć mojej nogi. W szkołach naturalnego rodzenia czy na treningach radzenia so-bie z bólem pacjentów uczy się koncentrować uwagę wyłącznie na rzeczywistych sensacjach fizycznych. Przez pojęcie intensywności Czwórka rozumie stałe przeżywanie skrajnych emocji. jak to jest. gdy ból osiągnie poziom skrajny. jak silny będzie następny atak bólu lub jak bardzo będą ciepieć. Każdy rzeczywiście odczuwany ból cielesny może stać się nie do wytrzymania. nienawidzę go za to. że jest Czwórką.fantazjo-wanie o całkowitym spełnieniu. jak bardzo mnie ukłucie zaboli. gdy jest nam źle. Nie tylko Czwórki w taki sposób rozbudzają swoje uczucia. Zanim mnie dowieźli do szpitala. gdy mnie zranił" lub „jak to będzie. Romantycy są jednak na codzień szczególnie wrażliwi na nieświadome przesunięcia uwagi. tak strasznie mnie zabolało. na przykład. doświadczanych w danej chwi-li. broniłem się jak lew przed zawie-zieniem mnie na salę operacyjną. Niewiele ma doświadczeń. Nie pozwala im się uciekać w wyobrażanie sobie tego. przewróciłem się i złamałem nogę. jeżeli cho-dzi o stany pośrednie. gdy on mnie pokocha". Widziałem tylko strzykawkę w jej dłoni i czułem. jeżeli nie pozwolę sobie zrobić zastrzyku. że sobie z tym poradzę. gdy się jest kochanym bezgranicznie. Oto relaqa mężczyzny.Enneagram gdy wreszcie mój przyjaciel zadzwoni. Czwórka nie zostawia sobie czasu na odpowiedź. drugą . Ugryzłem nawet pielęgniarkę. ze mnie uderzy. która usiłowała mi dać zastrzyk uspoka-jający. zespół leka-rzy był gotowy. Siedzącą w pustym pokoju Romantyczkę mogą tak bardzo pochłonąć fantazje na temat „jak się czułam. w jaki zareagował w tamtej sytuacji kry-zysowej nie musi wskazywać na to. Gdy przybył mój szef. jeżeli dołączy się do niego wspom-nienie dawnych odczuć lub wyobrażanie sobie przyszłych cierpień. Sposób. aż pewnego dnia. ale myślałem. Nigdy nie miałem poważniejszego wypadku. że odgoniłem go. Wszyscy. Bardzo mnie bolało.

jestem jakby nieobecna. tak jak cytowany narciarz wyolbrzymiał ból fizyczny. opowiadacie sobie nowiny. choć nikt mnie nie uderzył. Jeżeli zapytamy Czwórkę „Jak się masz?". pomogło mi oprzytomnieć. ale jeszcze nie uderzył. że nagle wróciłem z miejsca. Można zaobserwować. która . to gdy już do niego dojdzie. że choć tak marzyłam o tym spotkaniu. Czwórki mają skłonność do wyolbrzymiania własnych emocji. że ma uniesioną dłoń. czułem. choć nikt mi nie dał zastrzyku. przechodziłem ostatnio szereg trudnych przemian. . Oto wypowiedź nauczycielki z Nowego Yorku: Najlepiej wspominam swoje „miłości na odległość". to jest w izbie przyjęć.. Jeżeli w danej chwili Czwórka nie jest z nikim związana. Te godziny poprzedzające spotkanie są tak ro-mantyczne. To tak. że chciał mnie uderzyć w twarz. wierząc że to wszystko się ze mną dzieje. czułem ukłucie igły. ani że igła. potrzebuje wycofania. Nastrój oczekiwania w dniach poprzedzających spotkanie przypomina ubieranie się do ślubu. Chcę go sobie znów wyobrażać. wyobrażanie sobie przyszłego spotkania budzi wiele emoq'i. że Czwórka traci kontakt z rzeczywistymi uczuciami. Najdziwniejsze jest to. nakładających się na pierwotną reakcję. że zapomniałem o rzeczywistym bólu nogi. Dostęp do rzeczywistych emocji jest zablokowany do tego stopnia. Gdy ocknąłem się tam. Czułem to wszystko tak mocno. by móc rozkoszować się wyobrażaniem sobie 181 Helen Palmer . Czwórka zacznie się zastanawiać. Nawyk nieświado-mego wyolbrzymiania rzeczywistych uczuć skutecznie wypiera autentyczne przeżycia. Przeżyłam także kilka innych romansów z mężczyznami mieszkającymi o kilka godzin drogi od mojego miasta. odpływam gdzieś myślami.Enneagram ponownego spotkania z ukochanym. Najlepszy jest czas pomiędzy spotkaniami. jakby czas teraźniejszy był czasem szykowania się do przyszłego miłosnego przebudzenia. Jeżeli trwa w związku z drugą osobą. gdy żyje się własnym życiem i z utęsknieniem czeka. pierwsza (i prawdopodobnie najbardziej autentycz-na) reakcja zostanie pominięta. do samego siebie i koszmarnego (ale rze-czywistego) bólu mojej własnej nogi. Mogę nawet być z nim w łóżku i nie zdawać sobie z tego sprawy. Przerobiłam już trasę Nowy YorkBoston i Nowy York-San Francisco." Związki intymne Bardzo dużo uwagi poświęca Czwórka przygotowaniom na przy-jęcie kochanka. Wreszcie spotykacie się.Chyba to. W efekcie prosta od-powiedź typu „W porządku" zmieni się w „No więc. jak to będzie cudownie. zachodzące w jej twarzy. jak się też się czuje. gdy zwrócimy uwagę na przemiany. Nie zdawałem sobie sprawy.byłem pewien wbija się już w mój pośladek. gdzie rzeczywiście byłem. Czułem uderzenie w twarz. Ma się wtedy przekonanie. ze można odejść od zmysłów zanim zadzwoni telefon. że Czwórka utożsamia się z przesadnymi uczuciami wypły-wającymi z własnego podniecenia. jecie wspólnie wspa-niałą kolację i zamieszkujecie na kilka dni razem. w rzeczywistości oddalona była o cały pokój.. zastępując je wrażeniem emocjonalnej intensywności. gdy się w końcu zobaczymy. kiedy wzbudzone zostają emocje. gdzie każde dotknięcie obcej osoby powodowało kosmiczny ból. a odpowiedź będzie wypadkową serii przywołanych uczuć.

a jej wygląd zmienia się na 182 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk niekorzyść. By poczucie pełni mogło się rozwi-nąć. która wydaje mi się zawsze nieco niedostępna i nigdy w pełni zaangażowana. te nie tak piękne aspekty osobowości ukochanego. że gdy zaczy-nam dostrzegać w kochance wady. W zeszłym tygodniu kilka razy przyszła do naszego biura atrakcyjna kobieta . Zniknie poczucie niespeł-nienia. w których też mógłby się okazać nieuważny. Od szeregu lat jestem żonaty z kobietą. że znowu oddałem się fantazjom. by móc przewidzieć dokładnie. że zwiążę się z . że go nie ma. których poprzednio nie dostrzega-łem. gdy kochanek był romantycznie nieobecny. gdybym ją zdobył. Zauważyłbym wszystkie wady ubioru. boję się dwóch rzeczy. że ona czuje to samo. Czwórka musi się najpierw nauczyć skupiać uwagę na czasie teraźniejszym. jeżeli wyobrażę sobie. które dla Czwórki nie istniały. Fantazja prysłaby i zostałbym ze swoimi wyobrażeniami innych wspaniałych kobiet. co w danej chwili się dzieje. Wiem. W jej gadce o towarze odczytywałbym ukryte obietnice. Znam siebie już na tyle. Intymne związki psuje to. I wtedy zdaję sobie boleśnie sprawę z tego. I myślę sobie: „Jak mogła-bym mieszkać z kimś. Zaczyna mnie drażnić jej wymowa. by wiedzieć. że jest tą jedną jedyną w moim życiu. nie myśląc poważnie o przyszłości z tą kobietą. póki bym jej nie poznał. że Czwórka ma zwyczaj skupiania uwa-gi na złych stronach tego. Jednocześnie wiem. tęsknota ku czemuś więcej. i znów jej pragnę. gdy pomyślę. gdy będzie kochana. uwydatniają się nieoczekiwane negatywy. Wszystko zaczyna mieć mniejszy sens. a ona stanie się osobą nieskomplikowaną i zadowoloną. co by się stało. że jej prawdziwe „ja" ujawni się wtedy. że wewnętrzny dramat przycichnie. Jest symbolem wszystkich innych obszarów. gdy zniknie. Ta otwarta szuflada tkwi w mojej świadomości. Musi znaleźć w nim pozytywy i przyjąć je jako wystar-czające. Wibrowałem cały. Różne drobiazgi w jego zachowaniu zaczynają mnie drażnić. soki zaczęty we mnie krążyć. Po pierwsze boję się z pewnością. by zdać sobie sprawę. wierzyłbym. ale dzięki Bogu znam siebie już na tyle. jest w jakiś sposób pomniejszone. Obecnie mam tyle jasności umysłu. Dziesięć lat temu uwierzyłbym tym wibracjom. Czwórka wierzy. Odczuwam nieodpartą potrzebę naprawienia tego. Kochałbym się w niej na zabój. które tracę na zawsze związując się z tą jedną. Szalałbym. że mam z nią więź duchową.Po krótkim czasie zaczynam odczuwać napięcie. Czuję. stwierdzając. Wtedy znów mogę z nim być.handlowiec. Gdy koncentru-je się na teraźniejszości. komu tak bardzo nie zależy?" Ale natychmiast pokochuję go na nowo. Bycie z nią przypomina wspaniały zachód słońca. więc oczywiście kłócimy się. jak bardzo się pomyliłem. wydaje mi się nieuważny. jak bardzo mi jej brak. Natychmiast uruchomił się w fantazji mój skrypt. że coś specjalnego się ze mną stanie dzięki niej. że wkrótce się rozstaniemy. ze gdy ona chce się do mnie zbliżyć zauważam różne drobiazgi. ona się wycofuje. byłaby najważniejsza. Jeżeli zostawi otwartą szufladę od komody w sypialni. niedostatki intelektu i przeżyłbym prawdziwy szok. jak bardzo mi go będzie brakowało.

by można było wybiórczo koncentrować się na zaletach part-nera. Będzie na przykład publicznie głosić opinie kontrowersyjne bądź niedo-rzeczne lub uzewnętrzniać mroczne emocje (podczas gdy Trójce będzie zależało na eleganckiej fasadzie). wygląd. Wtedy ona znowu jest daleko. ja podążam za nią. ale pozwala to kontrolować.Enneagram kość. Jeżeli przeraża go zbytnia blis183 Helen Palmer . a ja potrzebuję jej znowu. Czwórka łatwo doprowadzi do jego zachwiania. Bezpieczna połowa drogi. że bezpieczniej jest samemu odrzucać niż narażać się na przeżywanie kolejnej straty. . a myśl. Doskonale potrafią pomóc drugiej osobie przetrwać kryzys i nie ulękną się wściekłego wybuchu emocji ani cudzej rozpa-czy. Przykład pary złożonej z Czwórki i Trójki (Tragiczny Romantyk i Wykonawca) Oba typy zwracają uwagę na wizerunek. Z pewnej odległości wi-doczne znów się stają zalety partnera. Jeżeli Trójce zależy bardzo na wizerunku konformistycznym. że miałaby być jedyną kobietą mojego żyda jest dla mnie nieznośna. Boję się też zbliżenia się do niej. ale będą łatwiej tolerować ich image. Wiedzą. że są zawistne porównując swoje uczucia z tym. że to brak troski ze strony innych ludzi jest przyczyną ich smutku. jeśli będzie on robił na innych wrażenie. na tyle blisko. Będąc osobami smutnymi sądzą. więc para ta będzie się dobrze prezentowała publicznie: Czwórka jako postać dramatyczna. więc Czwórka ma ochotę na odnowienie kontaktu. atmosferę. którą Czwórki opanowały doskonale. niedomówienia. Doceniają estetyczne aspekty związku: kochają piękno. Więc wpadam w panikę i zrywam romans. gdzie utrzymuje się zainteresowanie i nadzieję. Związek typu „gumka recepturka" naraża Romantyka na ciągłe zerwania.kobietą. wygląda wspaniale. Pozytywną stroną Czwórek jest ich chęć utrzymania intensyw-nego kontaktu. że z czasem pojawi się coś prawdziwego. co w ich mniemaniu inni czerpią ze związków z ludź-mi. nie za blisko. partner zaczyna wyglądać mniej doskonale. że ludzie z czasem się zmieniają i pozwalają związkowi rozwijać się przez kolejne fazy. Na tyle daleko. Będą czekać na szansę odwetu za doznany ból. Trójka jako człowiek sukcesu. bo wtedy i ona zacznie zauważać moje wady i być może pierwsza mnie porzuci. To wszystko przypomina gumkę recepturkę ona się wycofuje. Trójki docenią prawdopodobnie niechęć Czwórek do ulegania kontroli opinii publicznej. co uzasadnia kłót-nie i wycofanie się na dobrze znane pozycje. Nie za daleko. Utrzymywanie kontaktu na stosowną odległość to sztuka. Gotowe są zacząć wszystko na nowo i potrafią zapomnieć o złej przeszłości. Psuję wszystko. ale teraz nie trzeba się jeszcze dekla-rować. która nie w pełni mi odpo-wiada. Perspektywa bycia kochanym jest tak silnie sprzężona z możliwością bycia porzuconym. Słabą stroną Czwórek jest to. by mieć ochotę na coś jeszcze.

Trójka najprawdopodobniej znajdzie sobie innego partnera. dumnego z osiągnięć ich latorośli. ale niewiele mającego czasu i ochoty na przebywanie z rodziną. Czwórki uważają zazwyczaj. że Trójka ma jej dość i że wymawia się sprawami zawodowymi. Autorytety pomniejsze -policjanta czy sprzedawcę zmuszającego do stania w kolejce .zacznie rywalizować. Czwórka łatwo przyciągnie uwagę partnera oddając się zaję-ciom. by członkowie rodziny zwracali się do nich po radę. jeżeli Trójkę stać będzie na okresowe rezygnowanie ze zobowiązań na rzecz wspólnego spę-dzania czasu. na tyle krótkich. Natomiast autorytety wielkie . a nie wiązać emocjonalnie. Troska Trójki o sukcesy albo doprowadzi Czwórkę do poczucia. Jeżeli w Czwórce zrodzi się po-dejrzenie.Czwórki chcą zajmować miejsce centralne w życiu swoich dzied i partnerów. by Trójkę odzyskać. wykończy je ciągłymi żądaniami rozumienia jej sta-nów emocjonalnych. Jeżeli Czwórka ma dobry kontakt z dziećmi. Partner 184 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk Trójka o wiele bardziej skoncentrowany jest na zadaniu i chce się przede wszystkim skupiać na określonym projekcie. które Trójka ceni. Jeżeli natomiast Czwórka ma z dziećmi relacje neurotyczne. Relacje Czwórek z autorytetami Czwórki ignorują na ogół autorytety drugorzędne.należy darzyć szacunkiem. Sprzeczność między nastawieniem na uczucia u Czwórki a nastawie-niem na działanie u Trójki da się rozwiązać. Da się do tego skłonić. Czwórka może albo powstrzymywać się od wyrażania emocji i przeżywać długie okresy depresji. doradcy i opiekuna. Może w tym celu robić teatralne sceny. grozić part-nerowi czy też próbować samobójstwa. Dzied takiej pary spostrzegać będą prawdopodobnie rodzica-Trójkę jako człowieka czynu. że zwykłe przepisy i . że rodzic-Czwórka rywalizuje z nimi o względy niedostępnego rodzica-Trójki. zapewniający niegasnące zainteresowanie partnerem. by nie wzbudzały w niej potrzeby odrzucania. jeżeli Trójka ustawi się w roli eksperta. Jeżeli uzależniona od pracy Trójka zbyt angażuje się w działania zawodowe lub jest zbyt niedostępna emocjonalnie. by jak najmniej z nią przebywać . że została porzucona na rzecz zawodu partnera. Jeżeli nic tym nie osiągnie. albo da jej porzebny dystans. zależy im też na tym. dostrzegą w niej osobę oddaną im emocjonal-nie i lubiącą spędzać z nimi czas. albo zareagować dramatyczną złością z powodu porzucenia. może na wiele lat popaść w depresję i pielęgnować chęć zemsty. Chcą rozmawiać o przeżyciach i uczuciach. W ten sposób Trójka może sporo pracować. Czwórka zaś ma możliwość wyczekiwania intymnych chwil i przeżywania z partnerem pięknych epizodów. Dzieci stwierdzą prawdopodobnie. obdarzając z kolei te „wielkie" ogromnym szacunkiem.należy 185 Helen Palmer .Enneagram ignorować i obchodzić.monarchów czy ludzi powszechnie uznanych .

Będzie prosić Dwójkę o pilnowanie interesu. . przejawiający się zarówno w zwracającej uwagę powierzchowności. wybierze tylko analityka światowej sławy. którzy . W człowieku nijakim i niesamodzielnym doj-rzą kogoś pięknego i unikalnego. czego brakuje. Autorytety wielkie wzbudzają wielki podziw. wchodząc w rolę szarej eminenqi. odgadnąć jego pragnienia i przystoso-wać się. albo dlatego. w tym co dotyczy tworzenia wizerunku. Zaletą Czwórek jest to. szczególnie gdy dzięki nim Czwórka ma okazję poczuć się kimś niezwykłym i należą-cym do elity. co „najlepsze" od tego. Będzie się bowiem chciała dopasować do potrzeb szefa. ale o pogardę dla przepisów. Dwójka w zasadzie lepiej umie zlecać wykonanie czynności i organizować pracę z pozycji zastępcy niż z pozycji forpoczty. naśladowczą fasadę. że potrafią wyczuć prawdziwy talent i do-ceniać bogactwo uczuć u innych. chy-ba że robią to w służbie „swojej prawdziwej pracy artystycznej" lub „prawdziwego powołania mistycznego". Chce się wybić dzięki swym unikalnym zdolnościom. Jeżeli na przykład decyduje się na psychoanalizę. Pozostawi wtedy Dwójkębezkontaktuosobistego. łamią zasady. Chętnie zostanie powiernikiem ekscentrycznego geniusza.niezbędnego. co „najbardziej znane". Dopó-ki Dwójka jest osobiście zaangażowana w sytuację (albo dlatego. Przykład związku z autorytetem: Czwórka i Dwójka (Tragiczny Romantyk i Dawca) Czwórka ma wyrazisty osobisty styl.mają kontakt z auten-tyczną głębią. Potem. jak i atmosferze miejsca pracy. Do pewnego momentu Czwórka będzie doceniać wsparcie Dwójki. Jeżeli Dwójka-podwładny lubi szefa lub wierzy w jego projekty. że jest przywiązana do szefa. Wadą Czwórek jest to. że rywalizują o względy wielkiego autory-tetu. przejmie funkcje decyzyjne.regulaminy nie są dla nich.byprawidłowo funkcjonowała. a rozkazy i wsparcie otrzymywać od najlepszych. w zwykłym interesie dostrzegą niezwykłe perspektywy. gdy przedsięwzięcie zacznie gładko funkcjonować.o czym jest przekonana . 186 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk Szef-Czwórka przestanie się interesować przedsięwzięciami przyno-szącymi sukces.pełniąca rolę podwładnego -wesprze zapewne jej wysiłki. że wierzy w znaczenie wykonywanej pracy) będzie szefa chroniła i osłaniała. Jeżeli autorytet wymierza karę lub wprowadza ograniczenia. może jednak zacząć w sposób subtelny sabotować jej działania. Odróżniają to. skoncentruje się na tym. Starają się zewrzeć szyki z najlepszymi w danej branży. Nie lubią przyjmo-wać pozycji służebnej ani pracować w zwyczajnych warunkach. Nie chodzi im na ogół o obalanie autorytetów jako takich. Jeżeli nie zdobędą uznania. a sam może nawet zaangażować się emocjonalnie w coś zupełnie nie związanego z biurem. Czwórka najpewniej złamie wszelkie reguły gry i będzie dążyła do bezkarności. Buntują się. Potrzebuje uznania ze strony ludzi wybitnych i chce być kochana przez tych. Będzie się starała zadowolić naczelnika. Jeśli to ona jest szefem. robią się mściwe. Przejrzą na wskroś sztuczną. Dwójka .

To wszystko zaczyna mieć posmak magicznych przygotowań do szczególnych spotkań z ludźmi. jak i Czwórka potrafią się otworzyć. Czwórki często dramatyzują własny wizerunek dla kompensowania niskiej samooceny. dopóki Dwójka-szef okazywać jej będzie szczególne względy. Gdy odwiedzam znajomych. . Szef nie powinien liczyć na dobrą wolę Czwórki-podwład-nego. Czwórki mają poczucie. Każdy z tych dwóch typów rozwija się najlepiej wtedy. Dwójka może próbować przejąć stanowisko albo pomagać komuś innemu objąć kierownictwo. spotkań. które były otaczane miłością. Gdy się gdzieś przeprowadzę. Bardzo pomogłoby w tej sytuacji przyznanie się przez obie strony do emocjonalnego podłoża konfliktu. mającej potencjalną władzę w danej sytuacji. Rywalizacja może zmniejszyć wzajemne uznanie.Jeżeli Dwójka-podwładny straci kontakt z szefem lub jeżeli szef zacznie krytykować swoich pracowników. jakbym ustawiała dekoracje dla przyszłych wydarzeń. kimś o unikal-nym stylu osobistym. jeżeli zrozumieją. Jeżeli to Czwórka znajduje się w roli podwładnego. że nabieram sił na przyszłość. które dopiero nadejdą. Dojść może wtedy na terenie instytucji do poważnej walki o władzę. ale u jej podłoża legną zapewne zranione uczucia. wszystko bę-dzie szło dobrze. w swojej wyobraźni zmieniam im wystrój wnętrz. by uczynić ich bardziej wyrazistymi. kanap czy foteli. Dla Czwórki będzie to równo-znaczne ze zdradą. 187 Helen Palmer . że nie porzucono by ich gdyby umiały wygrywać lub były bardziej wartościowe.Enneagram Standardy elitarne Poczucie. Walka Dwójki z Czwórką może dotyczyć takiej czy innej procedury. że przegrały w życiu wskutek nieodwracalnego błędu charakteru. że ciosy spowodowane są zachowaniami obronnymi. odmieńcem. Dziecięce przekonanie. gdy zajmuje ważne miejsce w życiu innych ludzi. może chcieć wysadzić szefa z siodła. makijaż i ubiór. zacznie knuć. Czy ten wazon lepiej pasuje tu czy tam? Bardzo duże znaczenie ma dla mnie takie rytualne traktowanie przestrzeni. że jest się niekochanym wyrzutkiem rodziny przeradza się w mistyfikację bycia odszczepieńcem. to przez pierwsze dwa czy trzy tygodnie nic prawie nie robię tylko staram się jak najlepiej ustawić wszystkie meble i przedmioty. Chodzi o to. iż będą się wspierać w swoich dzia-łaniach. To tak. Prezentują się z wyszukaną elegancją. że inni odnoszą większe korzyści. To właśnie symbolizuje określone usta-wienie świateł. Wybieram rekwizyty i tworzę właściwy nastrój dla ważnych życiowych wydarzeń. które przeko-nane są. przez co są osobami mniej wartościowymi od tych. Gdy Tragiczny Romantyk poczuje się zdegradowany do roli służebnej lub stwierdzi. jeżeli nie zostały zaspokojone jej potrzeby emocjonalne. większe i będzie prawdopodobieństwo. Dawca poczuje się niedo-ceniany. Zarówno Dwójka. często podkreślają swą odmienność poprzez strój i awan-gardowy styl. Jeżeli uda się zapewnić każdemu z nich specjalne obowiązki i specjalną atencję. że jest się ofiarą straty prowadzi do obniżenia samooce-ny. Każda ze stron potrzebuje szacunku drugiej. Będzie się starał zwyciężyć go w rywalizacji. by go publicznie upokorzyć albo będzie się próbował wkraść się w łaski osoby z zewnątrz. Uczucie to charakterystyczne jest dla małych dzieci.

Są eleganckie. ekscentryczność czy kapryśność pod-niecają i wymuszają specjalne traktowanie.o ileż to ciekawsze! Zawsze zabierałam książki o sztuce . Lęk przed porzuceniem można kontrolować lekceważąc osoby o mniej wyrafinowanym guś-cie. Czwórki gwałtownie poszukują stylu na tyle unikalnego. gdy odchodziłam z pracy. Skrajnym przypadkiem koncentracji na estetycznym wizerunku jest anorexia nervosa. może dojść do rozwoju pewnego rodzaju niemoralności. upozowane i odziane w eks-kluzywne kreacje. kiedy na przyjęciu pożegnalnym. podarowano mi książkę. nie podlegającą zwykłym prawom. Osoba taka prędzej popełni samobójstwo niż pokaże się w spodniach z różowego bistoru. ale kryminalistką . U podłoża choroby leżą poważne zaburzenia w relacji córki z matką we wczesnym *• dzieciństwie. Uczucie bycia osobą niegodną idzie w parze z gniewnym pragnieniem wyrównania ra-chunków z osobami. Kapryśność zaspakaja też coś w rodzaju masochistycznej potrzeby odgrywania roli nieznoś-nego dziecka.) . tłum. Nie znosi sztucznych tkanin.' ale także dla innych zaburzeń psychicznych charakterystyczne są bezwzględne próby wtłoczenia własnego ciała w ramy wyznaczone przez elitarne standardy.Kolejne stronice -magazynów mód pełne są dramatycznie mod-nych Czwórek. które mi się podobały. będzie ją nosić jak mundurek. by emo-q'onalnie przeistoczyć odrzuconego odszczepieńca w ważną osobis-tość. Nigdy nie miałam nudnq pracy. Jeżeli posiada tylko jed-ną jedwabną bluzkę. Czwórki uwielbiają. Takie współwystępowanie masochizmu i gniewu widać dobrze na przykłaAnorexia nervosa . Igranie z nieszczęściem. Lubią dreszczyk zwią-zany z potajemnym rozrabianiem. Łamanie konwen-cji społecznych jest bardzo atrakcyjne. Sprawa gustu może decydo-wać o przetrwaniu. W miarę przeistaczania się Czwórki z odrzuconego odszczepieńca w kogoś stojącego nieco z boku i nieco ponad szarym tłumem. Dotyka prawie wyłącznie kobiet do 30 roku życia.były raczej bezużyteczne same w sobie. Elitarny nonkonformizm Mam talent do unikania tego. na przykład kradnąc w sklepach tylko białe swetry z angory. ale wspaniale było dla nich ryzykować. głównie dlatego że upiększam każdą na tyle. Przywłaszczałam sobie te. gdy im się „upiecze". Aby realizować swoje elitarne standardy. że już nie jest zwyczajna. dopóki nie będzie jej stać na następną. którą już miałam w domu. (przyp. Kompulsywna potrzeba bycia kimś nad188 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk zwyczajnym łatwo może być odczytana jako przejaw wyrafinowania. Ten zewnętrzny wizerunek często odbiega diametralnie od odczuwanego skrycie wstydu z powodu braku miłości i przeżytego porzucenia. balansowanie na granicy skan-dalu. W pewnym sensie uczyni-łam z tego cel swojego życia. dobrego smaku i estetycznej wrażliwości. Moja metoda była niewykrywalna i byłam dumna jak paw. nie przeznaczone dla motłochu. które zdają się czerpać więcej z życia. Czwórka może nawet skłaniać się ku wytwornej przestęp-czości. I już nie byłam zwyczajną sprzedawczynią. cokolwiek jest w sklepach jest nie dla niej. szczupłe. nadal nie zasługującego na miłość. Kiedyś na przykład sprzedawałam książki.głębokie zaburzenie psychiczne polegające na radykalnym ograniczeniu ilości spożywanych pokarmów w obawie przed otyłością. co zwyczajne.

którego się samemu nie dostąpiło. że najpierw robiła wszystko. by oświadczyć. ale Ciebie omija. że ktoś inny osiąga emocjonalne zadowolenie. Dużo czasu poświęcasz na ich zdobywanie. Próbujesz uchwycić coś. natychmiast traciła ochotę do zapraszania ich. Równie niebezpieczne są takie sytuacje. ten dom albo to dzieło sztuki". natychmiast mam ochotę zwalczyć wstyd i szukam sposobu odegrania się. które stają się zbyt łatwe do przewidzenia lub za spokojne. czeka na właściwy moment. która podawszy wytworny obiad. która relacjonowała. strojąc się lub otaczając się pięknymi przedmio-tami. które szybko przeradza się w nienawiść. „Czy to tylko tyle?" Zaczyna się od: „Gdybym tylko miała tego kochanka. gdy mnie ktoś ignoruje. Poddaję w wątpliwość znaczenie osób. Mam przeświadczenie. że inni jakoś trzymają się za ręce i często się uśmiechają? Co oni mają ze sobą wspólnego. Poniższa wypowiedź pochodzi od osoby z towarzystwa z San Francisco. które mnie upokorzyły i wychodzę albo robię się sarkastyczna. by nakłonić elitę do bywania u niej na przyjęciach. Wyczuwam wzajemną sympatię innych ludzi i to. bo odwrócono ode mnie uwagę. Ale czego jej brakuje? I jak to jest. patrzysz na rzeczywistość i stwierdzasz. że oni ją mają wzmaga we mnie poczucie. że ta osoba instynktownie zrozumie. Chcę przerwać dobry nastrój. a gdy już je masz . zew głębi duszy jestem wściekła. że mnie tego brakuje.189 Helen Palmer . co innym podobno daje szczęście. że chcę w ten sposób podnieść poziom dennej konwersacji.Enneagram dzie dostojnej matrony. którą większość gości pogardza. choć zdaję sobie sprawę z tego. Najsilniejsza depresja dopada mnie. gdy goście po-twierdzali chęć przybycia. Mam wtedy straszliwe uczucie odrzucenia.chcesz następnej rzeczy. Nieświadome siebie Czwórki starają się łagodzić poczucie deprywacji zmieniając scenerię. Zazdrość Zazdrość podsycana jest przez przekonanie. Mówię coś szokującego. po czym. gdy . Starają się też zdobyć względy osób popularnych w nadziei. Nie znoszę. Gdy zostaję pub-licznie upokorzona. czego ja nie mam? Zaczynasz wędrówkę w poszukiwaniu Świętego Graala. Mam to powtarzające się poczucie. jeżeli posiądą to. że wiele jej brakuje. by znaleźć to „coś jeszcze". że jest zwolenniczką jakiejś kon-trowersyjnej sprawy. by w ten sposób dać do zrozumienia. że ta rozmowa mnie nudzi a jednocześnie próbuję w ten sposób skupić na sobie uwagę wy-branego nieznajomego. Gdy jesteś już starsza. co zadowala Twoich 190 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk przyjaciół. że poczują się bardziej godne. że mi czegoś brakuje.

Czwórka poszukuje głębszego sensu.tracę nadzieję na to coś więcej. stała się dla mnie osobą pierwszoplanową. co zdaje się zapo-wiadać szczęście. że nas tam nie ma. że „tyle wystarczy". Jeżeli zjawi się mężczyzna. Moje życie przebiega w tonacji żałoby i porzucenia. I wtedy doprowadziłam do nagrania następnej płyty. Taki ucisk zazdrości potrafi przekształ-cić rozpacz w ten rodzaj działania. aż zespół zaczął się rozpadać. Mój mąż miał przez kilka lat asystentkę i żywiłam dla niej serdeczne uczucia. Rozstawaliśmy się i wracaliśmy do siebie wiele razy. zaczynam się zastanawiać. Kiedy się o tym dowie-działam. Nagle jej małżeństwo rozpadło się. który w ostatnich latach zaczął odnosić sukcesy. że czują się wciśnięte miedzy „Nie mogę tego mieć" a „Muszę to mieć". że Romanty-cy są szczególnie predestynowani do tego. groźnego lub głęboko 191 Helen Palmer . To tak. gdy życie jest zbyt przewidywalne niż wtedy. zanim nagraliśmy pierwszą płytę. Poruszyłam niebo i ziemię. Tragicznych Romantyków pociągają osoby przeży-wające najbardziej intensywne doświadczenia. Czwórki czują się bardziej autentycznie wtedy. typu narodzin. śmierci czy spotkań z mrokami nieświadomości. Powiadają często. gdy była w piątym miesiącu dąży. Straciłam zainteresowanie nią i wróciłam do dawnej miłości. Zazdrość stanowi też dużą siłę napędową. Paradoksalnie. Jeżeli zdarzy się coś dramatycznego. Czwórka ma wiele energii do parcia naprzód. że związki beztroskie są bezwartościowe i przez to nie warte zachodu. Z po-czątku. by doprowadzić do tego pierwszego nagrania. O wiele łatwiej tracę równowagę. w związku z tym często mylnie sądzi. gdy zdarza się coś niepokojącego.pragnę mężczyzny. jakby coś się zawsze działo tam. Gram w zespole. muzyka zaczęła tracić dla mnie znaczenie. Gdy już nagraliśmy tę płytę. pojawienie się oczekiwanych wyników prowadzi często do kierowania uwagi ku innym zainteresowaniom. Z niezwykłym samo-zaparciem pomagają innym przejść przez ciężkie kryzysy emocjonal-ne i chętnie towarzyszą swym przyjaciołom w ich długiej drodze ku odzyskaniu równowagi.Enneagram niepokojącego. słyszałam w radio inne zespo-ły i wściekałam się. Gdy zespół gra razem . gdzie mnie nie ma. by pracować z ludźmi przeżywającymi kryzys lub ludźmi w żałobie. że skupiając się na cu-dzych potrzebach łatwiej odwracają uwagę od własnych. Zalety Trwający całe życie kontakt z cierpieniem powoduje. póki sukces nie zaczyna przybierać realnych kształtów. czy się nie pomyliłam. Te ciemne nastroje najbardziej mnie pociągają i mam w związ-ku z tym prawdziwy talent do wyczuwania mrocznych stron ludzkich umysłów. choć nigdy nie miałam ochoty jej poznać. mówią. Piekielnie trudno mi było pozbyć się pragnienia czegoś więcej i pogodzić się z tym. gdy . który góry przenosi. Gdy Czwórki opisują swoją rozpacz z powodu pozbawienia ich czegoś. Nie przygnębia mnie to jednak. jestem tam natychmiast.

Według mnie więcej możliwości kryje się w namiętności.życie i śmierć idą ze sobą pod rękę. Słynne Czwórki Martha Graham". gdzie realizuje się swoje prawdziwe artys-tyczne powołanie. Keats * Shelley * Allan Watts * Joni Mitchell Orson Welles * Bette Davis * Joan Baez Marlon Brando Na co Czwórki zwracają uwagę? . 192 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk Są wśród nich metafizycy i psychologowie głębi. wszędzie tam. Szukają więzi z wyższymi obszarami umysłu. modelkami z żumali. jak wskazywał mój analityk. zajęciach anonimowych. pieśniarzami. zbieraczami antyków czy właścicielami znakomitych sklepów ze starociami. sterczącą tam. jak inni mnie widzą. była Czwórką. gdzie ich szczególne talenty nie mogą się ujawnić. Nieatrakcyjne otoczenia Nieatrakcyjne są tuzinkowe zawody w zwyczajnych otoczeniach. Od razu potrafię. że skupiają całą aktu-alną uwagę. Zało-żyła szkołę tańca skupiającą się na skurczach cielesnych. dekoratorami wnętrz. Chętnie pracują jako doradcy w po-radniach dla osób w żałobie. ponie-waż doświadczenia takie są na tyle absorbujące. Źle się sprawdzają w usługach. Atrakcyjne otoczenia Czwórki często pracują w dwóch różnych miejscach: „miejscu. Pociąga mnie praca z osobami w sytuacjach kryzysowych: kobietami bitymi przez mężów i osobami na granicy utraty zmysłów. rytuał. sztuka. bywają feministkami i obrońcami praw zwierząt. które pracują więcej. na krawę-dzi życia. Oto wypowiedź osoby odpowiedzialnej za zorganizo-wanie telefonu zaufania dla samobójców: Szczęście jest dziełem przypadku. ale to nie jest moje prawdziwe ja. Zostają tancerzami. ale zaczę-łam wątpić w swoje wglądy i opierałam się temu. w których wymagana jest dyscyplina dała po to." Niekorzystna jest dla nich bliska współpraca z osobami. Pociąga je religia. by więcej mieć. gdzie się zarabia i miejscu. właścicielami atelier. nawiązać kontakt z osobą nieznajomą. gdy tkwię pośród swoich najintensywniejszych przeżyć." Pociągają je takie zawody. będących wizualnym przekazem wewnętrznego dramatu. „Pracuję w biurze. najsławniejsze nazwisko w świecie tańca współ-czesnego. Realizowała tematy mityczne i sięgające ludzkiej nieświadomości w przedstawieniach na wielką skalę. Istnieję naprawdę tylko wtedy. Czy ćmę uszczęśliwia płomień? Jes-tem klinicystką i przez wiele lat chodziłam na psychoanalizę. z pistoletem lub fiolką pastylek w dłoni. Zorganizo-wałam telefon zaufania w swoim rejonie. nawet przez telefon. Szczerze starałam się zrozumieć siebie tak. by zmieścić się w określonych standardach.

że odczuwają intymną więź z nieobecnymi przyjaciółmi. ponieważ przeżywa naraz tyle rozczarowań. że posiada coś. której brak w intymnej rozmowie. jeżeli w wyob-raźni wyostrzymy kolor oczu i wygładzimy fakturę skóry. widoczne stałyby się patrz przypisy Redakcji u końcu książki 193 Helen Palmer .Enneagram jego mniej ciekawe cechy i uwaga Czwórki zaczęłaby wędrować ku innemu elementowi. Gdy Janka nie ma. negatywne strony sytuacji. jeżeli skupimy się na jej mniej interesujących cechach. Za-skakująco duży procent Czwórek twierdzi. czasem po raz pierwszy. W rzeczywistości atrakcyjny wygląd jest przedmio-tem ciągłej troski i budzi obrzydzenie. czuje się rozczarowana i widzi. gdyby tylko był Janek". jakby zgasł cały blask w twarzy kochanka i pozostały tylko źle dopa-sowane rysy. Jej wygląd będzie się zmieniał. Stale są zajęte czymś. pa-mięta się jego zalety i wytwarza się wiotka nić tęsknoty. w zależności od tego na co wybiórczo zwracamy uwagę: na to co w niej ładne. że czują wstręt do własnego ciała. . Czwórki nieświadomie korzystają ze swej wyobraźni w taki spo-sób. podczas gdy na-prawdę są szczupłe. Gdy spoglądają w lustro. którego jej brakuje do szczęścia. odwracająca uwagę Czwórki od tego. czy na to co brzydkie. W każdym związku potrzebne im jest rozstanie. ku temu czego nie ma. że ich ciało jest bezkształtne i grube. że wręcz bardziej kochają w warunkach przymusowej rozłąki. co się w danej chwili dzieje. Bywa to jak uderzenie w twarz. Ta sama twarz wygląda całkiem różnie. co widzą w lustrze. To charakterystyczne przesunięcie uwagi można zilustrować przypominając sobie. więzią. Uwaga ich wędruje ku przeszłości. Gdyby Janek był obecny i nie kryłby w sobie żadnej tajemnicy. co można by nazwać anorektycznym obrazem siebie. Gdy Czwórka zmuszona jest koncentrować się na realnych wyda-rzeniach chwili obecnej. by mogło się na nowo rozbudzić prawdziwe poczucie więzi.Czwórki rzadko żyją czasem teraźniejszym. wyolbrzymiają obecne negatywy tak. ku przyszłości. wydaje im się. Niektóre Czwórki powiadają. jak ludzie wytwarzają sobie fałszywy obraz własnej osoby w zależności od tego. Romantycy twierdzą. które mają skłonność do anorexii. iż nieprawdopodobnie silnie pragną nieobecnych pozytywów i wskutek tego samego przesunięcia uwagi. ku temu co trudno osiągalne. niż jest w istocie. Przeciętna twarz może nabrać prawdziwego blasku. Czuje się tak. Szczególnie przykry przypadek takiego negatywnego wyolbrzy-miania mamy u tych Czwórek. „Wieczór byłby w pełni udany. jeśli zaczniemy te cechy wyolbrzymiać. Skupienie na rzeczach nieobecnych wzmocnione jest selektyw-nym przypominaniem sobie ich pozytywnych aspektów. że rzeczywistość wydaje się o wiele mniej atrakcyjna. czego im brakuje: nieobecnym na kolacji przyjacielem. istniejące tylko na odległość i pod nieobecność bliskiej osoby. Ta sama twarz może się nam wydać groteskowa.

W wyniku takiego przesunięcia uwagi autentyczne 194 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk uczucia Czwórek ulegają wyolbrzymieniu. autentyczna reakcja ginie. które chciały przebywać z nieobecnym rodzicem i które z czasem zaczęły wierzyć. Na przykład wspomnienie nieobecnego przyjaciela może natych-miast wywołać cudowne uczucia. które potrafi zmieniać wyobrażenie o swoim wyglądzie fizycznym. że w dorastającym dziecku rozwijał się czujnik po-zwalający dopasować się do nastrojów osób znaczących. Sądzą też. Uważają. może też wzmacniać pewne reakcje emocjonalne. nie mająca nic wspólnego z rzeczywistością.drobne zaniedbanie ze strony tego samego przyjaciela jest w stanie wyzwolić potężne pokłady uczuć od-rzucenia i nienawiści. że czują taką samą bliskość wobec osoby nieobecnej. że potrafią na odległość wychwycić. Czwórki jako dzieci nauczyły się uwewnętrzniać poczucie więzi z osobą kochaną. doświadczanych w danym momencie. Jeżeli następnie uwaga przesunie się z autentycz-nej reakcji. I na odwrót . trzeba naj-pierw ustabilizować uwagę na neutralnym punkcie odniesienia. Czwórki przekonane 195 Helen Palmer . do jakich ludzie w ogóle bywają zdolni.To samo przesunięcie uwagi. a ich bogate doświad-czenie związane za zmianami nastrojów pozwala im się dopasować do tonu emocji innych ludzi. na wyobrażenie najgorętszych uczuć. umiarkowaną reakcję. będące emocjonalnym zastępst-wem bycia razem. której odejścia się obawiały. by w ten sposób utrzymać z nimi kon-takt. że zmienia im się nastrój w zależności od nastroju osoby nieobecnej i że umieją się do niego dostosować. które równie szybko nałożą się na autentyczną. Nawyk skupiania uwagi na osobie nie-obecnej i tęsknota za poczuciem więzi mogą tez doprowadzić do pewnych niezwykłych efektów ubocznych. jak wobec osoby będącej w tym samym pokoju. Lękając się porzucenia i nienawidząc braku zainteresowania ich osobą. powstałej w wyniku myślenia o przyjacielu. tak jak wyobraźnia wzro-kowa zniekształca i powiększa odbicie w lustrze. a na jej miejscu pojawia się wyima-ginowana powłoka uczuć fałszywych. By prawdziwe uczucia mogły ujrzeć światło dzienne. Czwórka musi się nauczyć koncentracji na rzeczywistych reakcjach cielesnych. mają tendencję do przesa-dzania w swoich nastrojach. usprawiedliwioną przez to zaniedbanie. że przejmują emocje innych ludzi.Enneagram . Czwórki twierdzą. co do nich ten nieobecny rodzic czuje. by w ten sposób utrzymać nieprzerwany z nimi kontakt. Wygląda na to. Styl intuicyjny Gdy Czwórki skłaniają się ku nerwicy. Dysponujemy wieloma wspomnieniami Czwórek.

Intuicyjnie nastawione Czwórki czują nieraz. a wywołana sta-nem ducha bliskiej osoby. ze moje reakcje bywają projekcją. jakbym czuł. Jednak z punktu widzenia systemu psychologiczno-duchowego. powrót osoby znajdującej się w depresji do własnej esencji to coś porównywalnego z zakończeniem żałoby i dojrzewaniem ku szczęśliwemu życiu. niż tylko satysfakcja emoq'onalna. choć począt-kowo wydawało mi się. a autentycznym współ-brzmieniem emocjonalnym. ze przejawia się w sposób irracjonalny. kiedy pozwala się kochać. że nastrój. po czym okazywało się. Pierwotna więź z wyższym stanem umysłu Tak jak w przypadku innych typów. Z czasem zauważyłem. na poziomie własnych uczuć. Zdarzało się. ale niekiedy są trafnym odzwierciedleniem cudzych uczuć. byłem w określonym nastroju i nagle zdawałem sobie sprawę. Czasem chwytało mnie coś. ponieważ po prostu starałem się potwier196 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk dzać. że łatwo przejmują cudzy ból czy przygnębienie nie zdając sobie z tego sprawy i czasem dopiero po całym dniu stwierdzają. że Czwórki potrafią bezbłędnie reagować na emocje swoich klientów. . Czwórki nie potrafią powiedzieć. także u Czwórki. opartą na neurotycznym lęku przed porzuceniem. dominujący problem aeurotyczny można rozumieć jako poszukiwanie określone-go aspektu esencji. innym razem chybiałem zupełnie. odzyskanie przez Czwórkę więzi z'esencją to coś zupełnie innego. Przez całe życie pociągała mnie intensywność przeżyć innych ludzi. członków rodziny czy przyjaciół. To tak. czy ich aktualny nastrój ma swe źródło w nich samych czy w drugiej osobie. Twierdza. że moje własne emocje rozpalają się. że nawyk przejmo-wania cudzych emocji jest dla nich ciężarem. kiedy z drugą osobą można dyskutować. swoje hipotezy na temat tego. Cytowana poniżej wypowiedź pochodzi od Czwórki. Gdy dojdzie do utrwalenia więzi. Nauczyłem się je cenić. a kiedy podejmować poważne rozmowy. co wydawało mi się moją własną reakcją emocjonalną. Jest to autentyczna zmiana nastroju. która potrafi wykorzystać swoje intuicyjne talenty w prak-tyce psychiatrycznej.o swojej umiejętności rejestrowania cudzych uczuć mogłyby podczas treningu intuicji nauczyć się różnicowania między projekcją. co druga osoba powinna w danym momencie czuć. Z perspektywy czysto psychologicznej. Zaletą takiego sposobu koncentrowania uwagi jest to. Czwórki obdarzone głęboką intuicją wpa-dają w rezonans z emocjami innych ludzi do tego stopnia. odczuwana w organizmie. który im towarzyszył. Wchodziłem na przykład do pokoju. ze czuję się całkiem inaczej. głęboko dotknięty czy w jakiś sposób zdesperowany. ze ktoś w klinice czy na sesji terapii rodzinnej doznał reakcji identycznej. jakim jest Enneagram. Chodzi tu o coś o więcej niż tylko myśl czy hipoteza na temat ewentualnych uczuć przyjaciela. gdy ktoś jest poruszony. że wiedzą. choć nie umiałem znaleźć żadnej przyczyny tej zmiany. nie był ich własny. kiedy można bezpiecznie się z nią nie zgadzać. że gdy nastę-powało to poruszenie serca moja reakcja była całkowicie trafna. Nazy-wam to moim poruszeniem serca.

Zabrakło pierwotnego mleka. co nie-dostępne i niechęcią wobec tego. praktyk medytacyjnych czy zakochania.a jego miejsce zajął jakiś lepki środek zastępczy. Romantyk może mieć wszystko i wiedzieć. Uparcie broniąc się przed przystosowaniem do normalnego życia. co jest do szczęścia niezbędne." Rozwiązaniem dylematu spowodowanego fascynacją tym. że wtedy czują więź z brakującym elementem. związek z nieśmiertelnym źródłem wsparcia. że są dwie rzeczywistości: świat obiektywny i świat za kulisami. z chwilą gdy znajdzie się w zasięgu ręki.Poczucie straty w dzieciństwie. Obiek-tywny świat nie daje obietnicy spełnienia. równowaga jest raczej ucieleśnieniem niż myślą czy ideą tego. a więc w tych sytua-cjach. że brakuje czegoś. gdy zdobywa się lub traci miłość. Cnota spokoju ducha (równowagi) Zazdrość to kompulsywny pociąg do rzeczy niedostępnych. Czwórki często odczuwają więź z tym. trwa nadal w wieku dorosłym. jest stan równo-wagi. więc Czwórka często czuje. że nadal czegoś mu brakuje. U tych Czwórek. Życie doczesne nie daje satysfakq'i. gdyby się było w pełni usatysfakcjonowanym. przypomina nam o istnieniu więzi z wyższym stanem świadomości.Enneagram witej przynależności. „Ty się cofasz. ile trzeba. Dzięki temu taniec trwa. do których mają naturalny pociąg. jak by to było. Nato-miast Czwórka dojrzała trafnie wyczuwa. Jeżeli Ty posuniesz się do przodu. Człowiek cierpiący na chroniczne poczucie deprywacji może w pierwszej chwili odebrać swoją więź z esencją jako chwilę całko197 Helen Palmer . Nagrody płynące z życia materialnego nie są w stanie zastąpić tej pierwotnej wię-zi. Wymaga umiejętności stabilizacji uwagi na czasie teraźniejszym i zgody na to. Mają przeświadczenie. Czwórki wiele czasu i wysiłku potrafią poświęcić próbom osiągnięcia czegoś atrakcyjnego. które mocno tkwią w swoich kon-fliktach. by je przerabiano na zwykłe szczęśliwe istoty. Polega on na uznaniu. że ze światem realnym współistnieją inne obszary doświadczeń. że ma się wystarczająco dużo tego. że nie będą dla nich odpowied-nimi partnerami. ale Czwórki wiedzą skąd-inąd. gdy tragedia wymusza przypływ nieświadomego uczucia lub w tych chwilach. w tych momentach. Jak wszystkie wyższe impulsy. W tle stale istnieje świadomość. chwilę przypominającą bezpieczny uścisk mat-czynych ramion lub oddanie całej swej istoty nadziei nieprzerwanej miłości. . nie godzą się. Opowiadają. lub osobami niechętnymi angażowaniu się w trwały związek. ja posuwam się do przodu. wiedząc zarazem. charakterystyczne dla Czwórki. Czwórki twierdzą. że ma coś więcej niż naturę czysto psychologiczną. że poza zwykłą rzeczywistością jest inna płaszczyzna bytu. chęć posiadania i potrzeba odrzucania mogą się pojawiać niemal równocześnie. co nazywają swoim „prawdziwym ja" w pozbawionych słów momentach artystycznej za-dumy. co niezbędne. że są często zafascynowane ludź-mi nieosiągalnymi. której istnienie można wyczuć w stanach inten-sywnych przeżyć emocjonalnych. ja zrobię krok wstecz. że osiągnęło się tyle. Neurotycznym rysem Czwórek jest ich nieodparta chęć trzymania się mrocznej strony swoich uczuć. w czym wykryją wady. co w zasięgu ręki. Chcą zachować swą unikalność.

a z trudnościami zaczniemy sobie radzić. temu co odległe lub nieosiągalne.Chcąc zyskać cnotę pogody ducha. Dawałam w zastaw wszystkie nasze dobra. Podtypy Rywalizacja w relacjach dwusobowych Czwórki często rywalizują. ze w środku nie jesteś w po-rządku. W związkach nie mających kontekstu seksualnego rywalizacja przybiera postać „pragnienia zyskania uznania najlepszych". Przez sześć lat byłem zwyczajnym adwokatem zanim udało mi się zrobić karierę. że jestem kiepskim obrońcą i tak mnie to zezłościło. by stworzyć sobie szansę poszerzenia naszego stanu posiadania. To co dotychczas traktowałem po pros-tu jako sprawy zawodowe. 198 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk W parach heteroseksualnych przybiera to często postać rywalizacji dwóch kobiet o mężczyznę czy dwóch mężczyzn o kobietę. że robisz coś niestosownego. czujesz. I nie ma w nich uwielbienia. Gdy wchodzisz do pokoju. aż do momentu gdy potrafi się dostrzegać przesunięcia uwagi ku przeszłości. Przez wiele miesięcy czaiłem się. gdy się pojawią. Czwórki doświadczą pogody ducha. Mąż był ostrożny i gdy on optował za rozwiązaniem bezpiecznym. a nawet gdyby coś się nie po-wiodło. zacząć trzeba od wzmacniania zdolności autoobserwacji. Podnieca je balansowanie na krawędzi nieszczęścia. przyszłości. Skok naprzód zainspirowała zasłyszana pewnego dnia na kory-tarzu uwaga. Moja strategia polegała na zapożyczaniu się do ostatnich granic. teraz stało się próbą mojej męskości. że wszystkie oczy są na Ciebie zwrócone. ponieważ odczuwają potrzebę po-twierdzenia swojej wartości w oczach upragnionego partnera. Czwórki odgrywają na nowo moż-liwość straty. . gdy łagodnie zwrócą się ku teraźniejszości i skupią na cielesnym poczuciu zadowo-lenia tu i teraz. że nabrałem rozpędu. Razem z mężem zajmowałam się przez wiele lat handlem nierucho-mościami. Lekkomyślność (brawura) związana z osobistym bezpieczeństem Zachowując się lekkomyślnie. że nie umiesz sprostać społecznym standardom. Czułam. Wstyd w kontaktach międzyludzkich Wstyd Ci. po prostu widzą. Nie chodzi o to. Facet powiedział. ja miałam ochotę fałszo-wać papiery i podejmować decyzje bez niego. że inaczej nasza najlepsza szansa przepadnie. aż wreszcie przygwoździłem go na sali sądowej. to i tak to się opłaca.

Tragiczni Romantycy 199 Helen Palmer . Zwrócenie uwagi na to. • Uświadomienie sobie tendencji wciągania innych w swoje dramatyczne wybuchy. co dla kogoś innego jest ważne. Rozpoznanie w sobie ukrytej fascynacji tymi. • Dostrzeganie. by przełamać depresję lub wyciszyć huśtawki nastrojów. • Akceptowanie smutku. • Nauczenie się doprowadzania podjętych prac do końca. by w razie wybuchu złośd zachowywali się konsekwentnie. • Zwrócenie uwagi na to. że nie zostanie się porzuconym w razie wybuchu. • Docenienie swojej umiejętności empatyzowania z cudzym bólem. którego pretekstem będzie brak zrozumienia z ich strony. że poprzez odrzucanie wszystkiego. zaniechanie prób doprowadzania do szczęścia na siłę. że nastrój się zmieni. • Kierowanie uwagi ku teraźniejszości. przy jednoczesnym uczeniu się wycofywania uwagi w dowolne) chwili. Uświadomienie sobie. którzy nie dają się w nie wciągać. kiedy uwaga ucieka. Zgłaszany na początku problem dotyczy na ogół związku pierwotnego. których inni mogą pozazdrościć. Zwracanie się do nich z prośbą.Co może pomóc Czwórkom w rozwoju? Czwórki często podejmują się terapii lub medytacji. Świadomość tego. Należy przejść przez żałobę związaną z tą stratą i przestać się nią zajmować. Czwórkom mogą pomóc nastę-pujące umiejętności: • Akceptacja realności wczesnej straty. Zdawanie sobie sprawy. w jaki sposób sabotuje się użyteczne prace lub przerywa się je przed ukończeniem. że wahania nastroju wiążą się z egocentryzmem. • Uprzedzanie innych. że czyjaś stała obecność daje poczucie pewności. że bliskość doprowadzi do wybuchu złośd. Zwalczanie egocentryzmu poprzez zbliżanie się do innych i koncentrowanie na tym.Enneagram powinni zdawać sobie sprawę. Uświadamianie sobie. kiedy uwaga ich przesuwa się z auten-tycznych uczuć ku idealizacji obiektu nieosiągalnego lub wyszuki-waniu wad w obiektach dostępnych. • Odkrycie w sobie takich cech. że uwaga koncentruje się wybiórczo na negatywnych aspektach . co łatwo osiągalne utrwala się w sobie poczucie bycia ofiarą.

będących antidotum na depresję. Czwórki powinny zdać sobie sprawę. jak ja się czuję. że „znowu będzie strasznie. Wynajdywanie w innych wad zanim zdążą Cię porzucić. by dostrzec niebezpieczeństwo prawdziwej próby samobójczej. dramatyczne czyny." „Zrozumieją/ ile cierpiałam. fantazjowanie. Poczucie. Wołanie o pomoc. Czwórki powinny starać się cie-szyć życiem obecnym i zwracać szczególną uwagę na różnicę między autentycznymi uczuciami i emocjami udramatyzowanymi. • Niechęć do bycia zaszufladkowanym. więzi podtrzymywa-nej i reaktywowanej wskutek straty. gdy mnie już nie będzie. że ma się tuzinkowy problem. co jest obroną przed posuwaniem się naprzód. by poprzez medytację „dokądś dojść." • Myśli i gesty samobójcze." Należy uważnie śledzić takie reakcje. Możliwość czerpania satysfakcji z prawdziwego." • Uwodzenie i porzucanie. a głównie na to. • Intensywna samokrytyka. kiedy prawdziwe uczucia zaczyna pokrywać nawykowa dramatyzacja emocji. że inni nie doceniają unikalności i powagi sytuacji psychologicznej Czwórki. Często . by w ten sposób kontrolować swoje nastroje. Nieadekwatne postrzeganie własnego ciała jako odrażającego z takiego czy innego powodu. • Rozbudowywanie licznych zainteresowań i przyjaźni. • Zazdrosne porównywanie siebie z innymi." Co Czwórki powinny sobie uświadomić? Droga ku szczęściu będzie prawdopodobnie powolna. • Pragnienie luksusu. „Pranie jest poniżej mojej godności". Pragnienie intensyfikacji uczuć poprzez przeżywanie straty. • Pragnienie magicznego lekarstwa." „On się lepiej ubiera.aktualnej sytuacji. W miarę dokonywania się zmiany nawyków. • Przyzwyczajenie się do ćwiczeń fizycznych. 200 Punkt Czwarty: Tragiczny Romantyk • Zwracanie uwagi na to. „Gdyby tylko wiedzieli. Lęk przed niekorzystną zmianą w wyniku terapii. • Żal." „Gdybym był tylko postąpił inaczej. kiedy aktualnie odczuwana emocja przechodzi w przewidywanie. Pragnienie. „Za późno na zmianę. „Ona jest ładniejsza." • Zniecierpliwienie banalnością zwykłych uczuć. Niechętne przyznawanie się. że mogą pojawić się następujące reakcje: • Pragnienie przyglądania się temu samemu problemowi z miliona różnych punktów widzenia. aktualnego związku wymaga rezygnacji z więzi z pierwotną osobą kochaną.

co mu los przyniesie. z maleńkimi oknami u szczytu. dętość wobec innych z nóg. Lubi żyć na odludziu.prze-kracza mury zamku i gwałci prywatność. Przybyszy obserwuje z ukrycia. Świat zewnętrzny jawi im się jako napast-liwy i groźny. aniżeli ryzykować opuszczanie bezpiecznych murów swego domostwa. jeżeli bowiem ktoś zbliży się do nich zanadto. Anorexia lub bulimia . Jako dzieci Piątki czuły. poświęcone rozmyślaniom. Obserwator woli więc poprzestać na tym. Obserwator to człowiek bardzo skryty." • Zwracanie się z prośbą o radę. Piątki twierdzą. by ją następnie odrzucić. prowadząc życie samotne. ograniczanie kontaktów do minimum. Mieszkaniec tego zamku rzad-ko kiedy opuszcza jego mury. Strategią obronną Piątek jest wycofywanie się. sam pozostając niewidocznym. próbując nieśmiało się przyłączyć. Często siedzi w domu z wyłączonym telefonem. że ktoś wkracza na ich terytorium .Enneagram anorektyczne postrzeganie siebie jako osoby otyłej. Bulnnia-mKźjwikzyą»^-cfaMobfrwoMMtwalVmrl»<B^wźnore 202 10. Przygląda się wydarzeniom stojąc na skraju tłumu. Niezdolność do rezygnacji z intensywnych przeżyć. tracą swoją główną strategię obrony. • Kąśliwy sarkazm. jakich dostarcza cierpienie. które opuszczają tylko po to. by pójść do biblioteki czy 203 . z dala od napięć emocjonalnych. „Oni są powodem mojego cierpienia.201 Helen Palmer . Często żyją w niewielkim mieszkaniu. Punkt Piąty: Obserwator Osobowość nabyta Esencja GŁOWA SERCE Cecha dominująca:Namiętność: SknerstwoSkąpstwo Wyższy stan umysłu:Cnota:WszechwiedzaBrak przywiązania Cechy drugorzędne Seks: Kontakty z innymi ludźmi: Ochrona siebie: Wzajemne zwierzenia (Zaufanie) Poszukiwanie totemów Poszukiwanie zamku (domu) Dylemat Jaźń Obserwatora przypomina zamek: wysoka budowla nie do zdo-bycia. redukcja potrzeb i ochrona prywatnej przestrzeni za wszelką cenę. że stosują wymyślne sposoby utrzymywania bezpiecznego dystansu. Obserwatorzy żyją niekiedy jak pustelnicy.

szukają kontaktu poprzez szczególny rodzaj wiedzy. Kosztownym skut-kiem ubocznym tej umiejętności jest przymus życia w sferze inte-lektu. że trąd niezależność. Niekiedy angażują się w życie publiczne. Wolą się nie angażować. czyli ograniczają swoje emocje do minimum i stapiają się ze scenerią wydarzeń. że bardzo jest jej trudno zbliżyć się do innych ludzi i że często stoi z boku i przygląda się. Żyje w atmosferze wyrzeczeń. Jest to nawyk służący samoobronie.wszystko to sprawia. jak przemija jej życie. pozostawiając działania na pierwszej linii frontu innym. Potrafią z powodzeniem żyć bez in-nych ludzi. demonstrowanie mi-łości czy nienawiści . Według Piątki pragnienia i intensywna emoqonalność to oznaki braku kontroli. obawiając się." Oderwane od emocji i rozpaczliwie pragnące więzi Piątki usiłują bez końca odnaleźć umysłowe ogniwo. czuję się jak człowiek umierający z głodu na uczcie. by kontakt intymny ukryć lub odizolować w uporządkowanym sektorze życia. „Gdy chcę sięgnąć na zewnątrz. Ześrodkowawszy swoją egzystencję w umyśle. by uleganie własnym potrzebom nie doprowadziło do przywiązania do innych ludzi. nieprawdopo204 Punkt Piąty: Obserwator dobnie cennych myśli wypełniających zgłodniały umysł. że bliskości i miłości nie będzie towarzyszyła nieza-leżność. które mają inni. Gdy Piątka popada w izolację i nie potrafi wyciągnąć ręki do in-nych. Są rzeczywiście niezależne. rozkoszują się własnymi fantazjami i nie ulegają pokusie tracenia czasu i energii na sprawy błahe. Pożądam tych rzeczy. Utrzymać bezpieczną odległość to znaczy nie angażować się. ale wolą wtedy pozycję zdalnego sterowania. Ręce zamierają w bezruchu. że Piątka czuje. Interesy finansowe są dla nich czymś niebezpiecznym. przedkła-dając „niezależność" nad zaspokojenie. potrzeby mają bardzo skromne. Niezależność ta oparta jest jednak na umiejętności odrywania uwagi od życia emocjonalnego i popędowego. Złość i rywalizaq'ę na-leży kontrolować. Wewnętrzna pustka i niezdolność żądania czegoś więcej powo-duje silne przywiązanie do własnych skromnych zasobów: kilku pamiątek wypełniających pustkę i tych nielicznych. a jeśli przysparzają cierpień . a raporty odbierają telefonicznie. Gdy Piątki poja-wiają się publicznie. Piątka znajdzie sposoby na to. w których mogliby zostać poddani ocenie. a jeżeli nie ma gwarancji. Czują się też ograniczane pozytywnymi oczekiwaniami. zaś wszelkie przywiązanie emocjonalne jest obcią-żeniem. rywalizacja. umiłowanie prywatności zamienia się w samotność. Gdy poja-wi się wzmożemy głód kontaktu. które połączyłoby je na powrót z własnym człowieczeństwem. Piątki są szczególnie wrażliwe na takie kontakty. że bez trudu potra-fią zrezygnować z potrzeb tak silnie kierujących życiem innych. kryją się zazwyczaj za maską. w których muszą się eksponować. którzy pragną uzna-nia i sukcesu. . Nie mogę jednak po nie sięgnąć i nie mogę zarazem się cofnąć. Obserwatorzy unikają kontaktów.Enneagram do sklepu.należy z nich rezygnować. Piątki poczytują sobie za zaszczyt to. Zobowiązania zniewalają. masko-wany często przez uczucie wyższości nad tymi. Pięcie się w górę. Piątka stwierdza.Helen Palmer .

siebie zaś może ulokować w tym systemie w sposób oderwany od emocji. jaką daje wolny czas na studiowanie i poświęcanie się własnym zainteresowa-niom. Najważniejsze dla Piątek sprawy to: • Prywatność. Rzadko pociąga go bogactwo czy sprawy materialne. Potrafią odczuwać bliskość bez słów i nawet przy minimalnym kontakcie 205 Helen Palmer . Obserwator może sobie wytworzyć umysłowy model wzajemnych relacji. co się wydarzyło w ciągu dnia." Czują większą więź z in-nymi ludźmi. „Dramaty zostawmy maluczkim". by pienią-dze zdobyć. na której rozgrywa się u nich prywatne życie na niby. • Unikanie zaangażowania. w prywatności własnego miesz-kania. a mieszkać będą nadal skrom-nie. wycofywanie się i zaciskanie pasa jako główne strategie obronne. Krótkie spotkanie może mieć duże znaczenie dla Piątki. miast oczekiwać od niej wylewnych uczuć czy żywić nadzieję. Opanowawszy taki system wiedzy.odczuwają znacznie mniejszą więź. Jeżeli Piątka urodzi się w rodzinie o skromnych zasobach finansowych. że można sobie za nie kupić odosobnienie oraz niezależność. Potrzebny jest im czas dla siebie. Pieniądze ważne są tylko o tyle. szczególnie w zakresie ludz-kich zachowań. Samotność jest sceną. co przedtem nie wzbudzało w nich żadnych uczuć. że łatwiej im dotrzeć do ich emocji. . gdy są znowu same. Emocje pojawiają się później. Jeżeli trafi im się spadek raczej złożą go na koncie. w bezpiecznej samotności. Mogą prze-żywać to. choć wygodnie. Jeżeli przyjaciele są roztropni. Radość życia przychodzi. Odrywanie uwagi od uczuć. jak matematyka. nie podejmie się pracy dla innych. psychoanaliza czy Enneagram.Enneagram mogą podtrzymać związek. by „wszystko roz-wikłać i dowiedzieć się. Rozpamiętują wtedy treść rozmów. gdy nie ma w pobliżu świadków. gdy są same. która z ra-dością przeżyje je później ponownie. Trudno im uwolnić prawdziwe „ja" w obec-ności wielu ludzi. • Przykładanie nadmiernej wagi do samokontroli. uczynią z Piątki swojego obserwatora-dorad-cę. • Odraczanie uczuć. Piątki nie trwonią swojej ograniczonej energii na zdobywanie dóbr doczesnych. W trakcie aktualnie toczącej się konwersacji . • Lęk przed odczuwaniem jako lęk podstawowy. że będzie w tym związku stroną inicjującą. Cenią drobne rytuały przyjaźni. Przez większość dnia żyją w oderwaniu od własnych uczuć. co naprawdę czuję. Piątki twierdzą. Powstrzymywanie się od odczuwania w obecności innych ludzi.Obserwatorów szczególnie pociągają modele czy systemy wyjaś-niające ogólne prawa i współzależności. Piątki lubią dzielić szczególny rodzaj zainteresowań czy czuć szczególną nić porozumienia z każdym z przyjaciół z osobna. Cały swój czas i wysiłek poświęcać będzie natomiast stu-diom i innym zainteresowaniom intelektualnym. ponieważ to gwarantuje niezależność. Mogą wracać myślami do tego.

Niewiele do siebie mówiono i na pewno nikt się nawza-jem nie dotykał. Tło rodzinne Dwa typy rodzin doprowadzają u dziecka do chęci wycofania się. Usiłowałem w ten sposób za wszelką cenę zniknąć z pola widzenia. ich niesamowite pokrzykiwania przyciągały gniewny wzrok. Przytaczamy wypowiedź mężczyzny. • Nieumiejętność rozgraniczenia między duchowym brakiem przywiązania a przedwczesnym tłumieniem emocji dla obrony przed cierpieniem. Pierwszy opisują te osoby. co może doprowadzić do: Ś odizolowania się od uczuć i zdarzeń z własnego żyda albo do .• Szufladkowanie. Drugi typ jest bardziej powszechny.umiejętności utrzymania stanowiska nieobciążonego zniekształcającymi emocjami. Pamiętam ciszę i to. jakby pięć osób obracało się po oddzielnych orbitach w poszczególnych pokojach naszego domu. taką jak psychoanaliza czy Enneagram. by ukryć się choćby w ziarnku grochu na talerzu. by móc prze-żyć. jest tuż za rogiem. • Pragnienie przewidywalności zjawisk. w której spożywa wszystkie posiłki. Chcą dostać do rąk mapę wyjaśniającą emocje. by móc się od rodziny odizolować. Jedna szufladka jedno zobowiązanie. Oboje rodzice urodzili się głusi i nie potrafili mówić cicho. Dla każdej przewidziany jest ograniczony czas. które do tego stopnia czuły się porzucone. w której jest jedy-nym ekspertem. że lubiłem być sam. gdzie czynsze są niskie a chińska restauracja. ucząc się odrywać od uczuć. Przede wszystkim chciałem być niezauważalny. że zmuszone jest tłu-mić swoje emocje. Zrobił spory majątek w mało znanej gałęzi biznesu. który jest typową Piątką. . Gdy chodziłem gdzieś z rodzicami. Gdy znajdowaliśmy się w miejscu publicznym. Woli jednak mieszkać w obskurnej dzielnicy San Francisco. a ja chciałem się zrobić taki malutki. Chcą wiedzieć zawczasu co się stanie. To wyglądało tak. Jest to ten rodzaj rodzin. Różne zobowiązania życiowe oddzielane są od siebie. • Styl koncentracji uwagi na życiu i na sobie z punktu widzenia zewnętrznego obserwatora. • Zainteresowanie specjalnymi systemami wiedzy i teoriami wyjaśniającymi mechanizmy ludzkiego funcjonowania. nabyłem wprawy w stapianiu się w jedno z palmą w doni-cy czy obrazami na ścianie. któ206 Punkt Piąty: Obserwator re tak bardzo narzucają się psychicznie dziecku. Są jakby nieoświeconym Buddą. że zaakceptowały swój los.

Wiele koncentracji wewnętrznej trzeba włożyć w to. która się nazywa 'Szata Józefowa'. A ta nazywa się 'Różowy Pokój'. że znowu rozproszy moją uwa-gę. Najgorsze było osaczenie przez rozmówcę. Za wszelką cenę chciałem być sam. Inny to zbudować sobie mur dystansu emocjonal-nego. Zawsze się spóźnia-łem. jak uciec od ludzi. Ktoś określił to w ten sposób: „Mogli kontrolować moje zachowanie. Wchodziłem tam. A ja czuję się osaczony i bezsilny. za którym można przeczytać menu i podjąć decyzję. kto usiłuje się wedrzeć w nasze życie i nic nie odczuwać w obliczu takiego natręctwa. Potem idziemy do ZOO i Ogrodu Różanego i mama wszystko opisuje i wyjaśnia: „Spójrz. że nie ma mnie już w ogrodzie i czuję. Zaczynam się zachowywać tak. gdy w biurze nie ma niko-go prócz przygodnej sprzątaczki i setki milczących maszyn. tylko wtedy bowiem mogłem robić to. Gdy zacząłem dorastać. Z czasem można się nauczyć sta-wać twarzą w twarz z kimś. .. Stworzyłem więc sobie kryjówkę na drzewie. Spójrz. by stworzyć dystans . Co jakiś czas bracia odkrywali moją kryjówkę i musiałem sobie znaleźć nową.. jakie to piękne. szczególnie jeśli czegoś ode mnie chciał.» 207 Helen Palmer . na co miałem ochotę zamiast cały czas zastanawiać się. spraw-dzić." I znów . bo nadal obserwuję jej reakcje i czekam. przerażały mnie wszelkie przyjęcia i okazje. Wychowałem się w trzypokojowym mieszkaniu. przywołać smak. Zawsze tak robiła i zawsze sprawiało mi to przykrość. by odizolować się. jak na tę nazwę reaguję. A kiedy matka bombarduje mnie informacjami.Enneagram Dystans emocjonalny Dzieci.mur. W żaden sposób nie mogłem być sam. które odczuwają konieczność ucieczki.żadnej przestrzeni. czytać i podglądać innych. poczuć. by uniknąć rozmów o niczym i mówienia banałów. Jeden z nich to zostać w swoim pokoju za zamk-niętymi drzwiami. bakłażzany w pikantnym sosie. nigdy jednak nie mog-li do mnie dotrzeć. i tak dalej". którzy chcieli mnie wykorzystywać dla własnych celów." Byliśmy w restauracji i matka zaczęła głośno czytać nam menu: „Można tu zjeść wołowinę z groszkiem. Czy urządzam scenę? Czy stwierdzi. który woli pracować w nocy. . że jestem niegrzeczny? Tak jestem nią przejęty. którędy można wyjść i starałem się znaleźć w pobliżu. nie mam czasu się zastanowić. tam jest róża. jak w szkole: zostaję w tyle lub wybie-gam naprzód. By móc coś wybrać z jadłospisu muszę najpierw przeczytać nazwę potrawy. Tuż po przyby-ciu sprawdzałem. uczą się sposobów dystansowania się. ale nie umiem tego zrobić. gdy trzeba było spotykać się z ludźmi i ładnie ubierać. Usiłuję się od niej odizolować. że jedynie w samotności mógłbym docenić te róże. w której mógłbym przeżyć widok tych róż bez jej uwag.Następny typowy przykład z dzieciństwa pochodzi od operatora komputerów. w którym mieszkało siedem osób. chyba że byłem na dworze albo w łazience. izolujący od własnych uczuć.

Jeżeli nie mogę się wyrwać ani zająć przeglądaniem albumów lezących na stoliku. jakby między nimi a innymi osobami w pokoju znajdowała się wielka. co dzieje się w ich wnęt-rzach. że poszukujący mnie akurat przyjaciel mógłby. by dopasować się do nich. rozbawionych postaci. Czują się niewidzialnymi. które poczyniłem w samotności. że ludzie spacerują po ulicach i wtedy czułem się osamotniony. jak i pozytywnych emocji. by dojść z nimi do ładu później. nie tylko mają wrażenie. Wtedy wiesz. Chodzi głównie o to. stać się tak nieobecnym. Obronna taktyka nieangażowania się w układy emocjonalne sto-sowana jest zarówno wobec negatywnych. Mają poczucie. •». gdy znów zostawałem sam. nauczyłem się ich obserwować. gdy nie odczuwa się silnej więzi. Gdy byłem młodszy. gdy czuję przymus bycia niewidocznym. Twierdzą czasem. Można się wtedy wmieszać w ogólną atmosferę. zamiast pogrążać się w fascynaqi plamą na ścianie l znikać w niej. że gdy zmusza się je do mówienia. stałem się takim samotnikiem. Później znienawidziłem tę izolację. jakby przybyszami z innego świata". by całą swoją uwagę skoncentrować poza sobą. że nikt nie wie. że obserwują innych tak.Najłatwiej utrzymać niezależność od takich prób podporządko-wania. Dopiero po wielu latach nauczyłem się odczuwać coś w trakcie samego zdarzenia. jeśli trzyma się w ręku kieliszek lub ciastko. Gdy musiałem 208 Punkt Piąty: Obserwator być wśród ludzi. nie widząc mnie przejść tuż obok. że nikt Cię nie zauważy. Z tej perspektywy wszystko staje się ciekawsze. pusta przestrzeń lub jakby rozmawiali stojąc za lustrzaną szybą. ale także że są „karykaturami. iż tam jestem. Jednak radość z przebywania z kimś odczulałem w pełni dopiero później. że inni są fizycznie oddaleni. Potrafię tak dobrze wtopić się w ścianę. Dzieje się to wtedy. Najłatwiej stać się niewidzialnym. Kontrolowanie reakcji osobistych polega na ogół na tłumieniu uczuć w czasie trwania interakcji. To tak. Piątka kontroluje sytuaqę nie reagując na nią. Starałem się dopasowywać uczucia związane z tymi wspomnieniami do rzeczywistej sytuacji. Przyglądasz się pokojo-wi pełnemu groteskowych. . Czasem widziałem. zawsze mogę jeszcze stopić się z pokojem. utrzymującym ludzi na dystans. mogą zatem beznamiętnie obserwować. Lubiłem samotność i nic mnie nie pchało do towarzystwa. Chciałem się dzielić odkryciami. że przebywając z ludźmi naśladowałem ich miny i maniery. które poruszają się jak w scenie z baru w Gwiezdnych wojnach lub wyglądają jak inni zwario-wani przybysze z kosmosu. by zachowywać się tak jak oni. Zastanawiałem się. Nie próbuje brać spraw w swoje ręce czy uzyskiwać wpływu na ludzi w daną sytuację zaangażowanych. Nie muszą angażować się w rozmowę czy reagować w stosowny spo-sób. Od Piątek często dowiadujemy się o przesunięciu percepcyjnym. jakby przypominanie sobie spotkania było o wiele żywszym przeżyciem niż samo spotkanie. w zaciszu własnego miesz-kania.

209 Helen Palmer . że jej zegar biologiczny bije na alarm i że opuści mnie. by w odosobnieniu rozważyć mającą nastąpić sytuację. kto tam będzie. coś bym stracił. moja dziewczyna oznajmiła mi. Piątki mają wtedy często wrażenie. ponieważ czy tak czy tak. Nie mogłem się z nią ożenić i nie mogłem jej pozwolić odejść. Zaczęło mi jej brakować nawet wtedy. Jeśli zostanę zaproszony na kolację. a chcieć czegoś bardzo mocno to także ponosić konsekwencje tego. Mniej więcej miesiąc po narodzinach dziecka stwierdziłem. gdy oczekiwaliśmy narodzin dziecka. czy podołam ciągłym przeszkodom i wymaganiom. Dzięki wcześniejszemu przygotowaniu Piątka może pozostać względnie zaangażowana. Potem wyobrażam sobie. Zawsze potrafiłem sobie sam poradzić. by ostrzegano je o ewentual-nych nieprzewidzianych czy potencjalnie trudnych towarzysko spotkaniach. Powróciwszy do bezpiecznej samot-ności Piątka zanalizuje ponownie sytuację i swoje uczucia. a ja zamiast zwalczać niechęć do niego. 210 Punkt Piąty: Obserwator Przeraża mnie brak przygotowania. po co więc dopuszczać do zazdrości czy zdrady? Starałem się więc nigdy nie mieć w ręce tylu kart. zamiast odrywać się od nich. gdy wydarzenia już się toczą. że „Już to kiedyś przeżywałem". Nie wiedziałem. Zwykle na tyle precyzyjnie rejestruję wszystkie te szczegóły. Ilekroć zdarzy się coś nieplanowego lub ktoś postawi Piątce ostre wymagania. póki nie zostanę sam. które w danym momencie się pojawiały. by wypracować sobie jakieś emocjonalne stanowisko. że starają się zawczasu zdobyć jak naj-więcej informacji o nadchodzącym zdarzeniu. krok po kro-ku. bym poświęcał swój czas. by dać się wciągnąć w grę.Enneagram Pragnąć czegoś to otworzyć drzwi możliwości utraty. gdy już do danej sytuacji dojdzie. co będzie do jedzenia. że pozwoliło się sobie na przywiązanie do innych i uzależnienie od nich. Cztery lata temu. że nie potrafię się wczuć w sytuację. choć nie ma na to ochoty. gdy byłem sam. jacy będą współbiesiadnicy. wyobrazić sobie najlepsze sposoby postępowania i móc oderwać się od uczuć. jak ja się tam odnajdę. Mój sposób na zapewnienie sobie bezpieczeństwa polegał na pozbyciu się uczuć zanim zdążyły mną owładnąć. Dopytuję się. Dziecko płakało. Chcą. zawsze staram się dowiedzieć wszystkich szczegółów. że coś się we mnie zmieniło. gdyż musi wtedy przeżywać określoną sytuację. Zdobywanie informacji zawczasu i analizowanie uczuć Piątki relacjonują często. jeżeli się nie pobierzemy i nie założymy rodziny. Wpadłem w panikę. Udawało mi się zostać z tymi uczuciami. by móc przygotować się na wszystkie ewentualności. po niemal dziesięciu latach spotykania się według schematu „trzy razy na tydzień". wpada ona w panikę. . Zgodziłem się wreszcie. Strategia ta polega na tym. brałem je po prostu na ręce. gdy już zaistnieje naprawdę. by poszukać sobie kogoś innego.

jeśli wszystko toczy się zgodnie z harmonogramem . Przez pewien czas utrzymuję bardzo bliski kontakt. Obserwator staje się bardziej dostępny emocjonalnie. po czym znów ruszam w drogę. żeby jakiś wybitnie zdolny student zadał pytanie. Gdy już nawiążę znajomości. Gdy oderwę się od siebie. będzie chciał pójść do domu. jak wykładam. jeśli temat został sprecyzowany. by ktoś zauważył. które przerwałoby monotonię tej autoobserwacji. by czymś mnie obdarował. Wiele Piątek stwierdza u siebie o wiele większą otwartość i goto-wość do wchodzenia w kontakt z innymi ludźmi podczas dalekich podróży. mam poczucie. Z początku podniecało mnie to i przerażało zarazem. Gdy tylko poznam istotę moich kontaktów z ludźmi. Jeśli ro-zumie program. odczuwam rozczarowanie. gdy nadejdzie czas rozmów zakulisowych. zmuszając los. wy-cofa się na pozycję niezaangażowanego obserwatora. Pragną zmieścić jak najwięcej wrażeń w krótkim czasie i zebrać wspom-nienia. bo wiem już. że czas wyjechać. Tylko wtedy. Muszę przekraczać sam siebie. gdy zdarzało się coś całkiem nieoczekiwanego. Jest to dla nich idealna okazja do nawiązywania kontaktów. znajdę sobie kochankę i źródło utrzyma-nia. Pierwsza linia obrony to fizyczne wycofanie: wyłączenie telefonu. choćby nawet był dobrze merytorycznie przygotowany. z nikłą znajomoś-cią obcych języków i dwudziestoma dolarami w kieszeni. że ogląda mnie dwudziestoosobowa grupa.łatwiej wejdzie w kontakt z własny-mi emocjami. Wdąż tak podróżuję. na przykład jakiś student nagle wrzasnął „Pali się!".Enneagram Jestem botanikiem. to pozostaje we mnie na zawsze. 211 Helen Palmer . które będą mogli później smakować. Mogą więc w pełni cieszyć się tą unikalną sytuacją. Nieraz mam ochotę. przez kilka lat uczyłem. gdyż czują się obserwatorami innej kultury i kontrolują długość pobytu. że moje prawdziwe „ja" stoi na zewnątrz i ponad wszystkim. stanie się nieosiągalnym. Bardziej wewnętrzny sposób to wyłączanie uwagi. gdzie mu się wydaje. czego ode mnie oczekują. że obserwuje. Jeśli natomiast zdarzy się coś nieprzewidzianego. Gdy wycofuję się. potrafi swobodnie wyrażać swoje myśli. co było. Uwielbiam przybywać do obcych miejsc. gdy granice danej interakcji są jasne. by nabrzmiałe emocjonalnie przeżycia były od sie- . mówi do nich inteligentnie lub odgrywa jakąkolwiek inną przećwiczoną przeze mnie rolę. Szufladkowanie Próba stworzenia bezpiecznego dystansu wymaga rozbudowanej strategii. Po zakończeniu części ofi-cjalnej. Pewnego dnia porzuciłem to zajęcie i od tej pory stale podróżuję. ale gdy tylko przyzwyczaiłem się do programu i do grup studenckich stwierdziłem. wszystko znika a ja zostaję z rodzajem tęsknoty za tym. przyglądając się temu. Jeśli wie. Nigdy nie zapominam. by przeżyć do następnego dnia.Wykładam języki starożytne na miejscowym uniwersytecie. że nie ma mnie tam. Po prostu muszę być życiowym minimalistą. że odrywam się psychicznie do tego stopnia. stwierdzam. A zarazem ta przewidywalność mnie drażni. że często znajdowałem się gdzieś ponad i poza sobą. jaki jest program spotkania i jak długo będzie trwało. jak moje poprawne. znów sobie uświadamiałem. profesorskie „ja" zabawia słuchaczy.

bie wzajemnie odizolowane. Piątki oddzielają poszczególne sektory swojego życia. W każdym są inni znajomi, którzy nigdy się nie spot-kają i nie dowiedzą o pozostałych osobach w życiu Obserwatora. Piątki potrafią się czymś pasjonować, ale ich pasje muszą mieć swój ściśle określony czas i miejsce. Umieją odsunąć je następnie na bok, póki „nie przyjdzie znów na nie pora". Obserwator zinterpretuje takie szufladkowanie swojego życia jako przejaw zachowywania prywat-ności, a nie awersji do pełnego ujawniania się innym. To tak, jakby Piątki były na tyle bezbronne w otwartym konflikcie czy podczas jaw-nych negocjacji, że wolą bronić się tym, że w ogóle nie zwracają na siebie uwagi. Czuję, że jeżeli ktoś przekroczy mój próg, ściągnie ze mnie koszulę. Bronię się jak kot bez pazurów: muszę odejść i zatrzasnąć przed wszys-tkimi drzwi, ponieważ nie jestem w stanie walczyć. Wolę się wycofać niż walczyć. Ale to znaczy, że oni znów będą mieli wszystko, ja zaś znów muszę zrezygnować. Druga sprawa z tą koszulą to to, że mam tak niewiele, że może to być moja jedyna koszula. Wolę jednak zdjąć ją z grzbietu niż kłócić się z kimś o to, do kogo ona należy. 212 Punkt Piąty: Obserwator Inny sposób tworzenia bezpiecznego dystansu polega na oddzie-laniu od siebie poszczególnych wspomnień tak, że to co robiło się ra-no zdaje się nie mieć związku z tym, co robi się po południu. Taki brak ciągłości wspomnień nie oznacza, że nie pamiętasz, co powiedziałeś rano. Raczej masz wrażenie, że poszczególne wydarzenia ży-ciowe są poszatkowane i niepowiązane żadnym wspólnym stanem emocjonalnym. Mam całą półkę pamiątek. Trzymam je dlatego, że w takich małych przedmiotach można zmieścić tyle wspomnień. Są mi w stanie przy-wrócić cały szmat żyda. Mam w pudełku kilka włókien swetra, który nosiłam przez cztery lata liceum. Mam banderolę kuponu z loterii, na której grałam, by mieć pieniądze na naukę. Mam też pępowiny obu moich synów. Przechowuję parę pamiątek z różnych podróży, które ułatwiają mi wspominanie tamtych wspaniałych chwil. Zbieram też fakty. Nazywam to moim umysłowym lepem na muchy. Jest to niebywały zestaw niezwiązanych ze sobą wydarzeń dotyczących różnych moich zainteresowań. Gromadzą się jak okruszynki i zawszę łaknę więcej, choć zgubiłam już nić wiążącą je wszystkie razem. Radość płynąca z odosobnienia Piątki ożywiają się w samotności. Często potrzebują oddalenia od ludzi, by „naładować akumulatory" i wyrzucić z siebie uczucia, które w obecności innych uległy zamrożeniu. Prywatny czas Piątek wypeł-niony jest wspomnieniami i różnymi ciekawymi myślami. Obserwa-torzy uwielbiają towarzystwo własnych myśli i o ile prywatność nie przekształci się w izolację rzadko są przygnębione czy znudzone bra-kiem zajęcia. Z punktu widzenia typów bardziej ekstrawertywnych. Obserwa-torzy wydają się osamotnieni i odizolowani społecznie. Piątki wolą jednak samotność. Są niezwykle niezależnymi ludźmi: nie szukają aprobaty innych; wolą ekonomiczną samowystarczalność; chcą przy-chodzić i odchodzić, gdy przyjdzie im na to ochota; pragną pozostać wolnymi od emocjonalnych napięć

w związkach opartych na zależ-ności. Piątki nie szukają uznania, mogą więc we własnym domu uło-żyć sobie zupełnie autonomiczne życie, w pogodnym towarzystwie własnych projektów i fantazji. Poniższa wypowiedź pochodzi od młodego filmowca, który wcześniej zajmował się fotografią, by móc 213 Helen Palmer - Enneagram występować bezpiecznie w miejscach publicznych, ukryty za obiek-tywem swojego aparatu. Ludzie myślą, że jestem towarzyski i łatwy w kontakcie. Ja sam mam całkiem odwrotne mniemanie o sobie. Moja łatwość w kontaktach wyni-ka z tego, że gdy filmuję - jestem tak bardzo zakochany w swoim scena-riuszu, że wiem dokładnie, czego chcę od każdej z osób na planie, by dało się moją wizję uchwycić na taśmie. Ponieważ wszystko jest z góry zaplanowane i kontrolowane najściślej jak można, niewielkie improwizacje aktorów lub niespodzianki ujawniające się po wywołaniu filmu są tym cenniejsze dla mnie. Najszczęśliwsze chwile w moim życiu to gdy siedzę sam w sali projekcyjnej, przyglądając się, jak ożywają twory mojej wyobraźni. Jak się ukryć w miejscach publicznych? Osoby, które wolą samotność, ale muszą pokazywać się w miejs-cach publicznych, wynajdują wymyślne sposoby odwracania od sie-bie uwagi. Jedna z bardziej oczywistych strategii to kierowanie roz-mowy na tematy budzące obopólne zainteresowanie lub zwracanie uwagi na to, co opowiada ktoś inny. Piątki potrafią dawać przyjacio-łom wsparcie, o ile oni samodzielnie prą do przodu w życiu, a Piąt-kom pozwalają przyjąć rolę doradcy, nie nastawiając się na nawią-zanie z nimi więzi emocjonalnej. Inny stosowany przez Obserwatorów sposób odwracania uwagi polega na zaznajamianiu się z metodami, które obejmują złożoność ludzkich zachowań w wyczerpujący system wiedzy. Opanowawszy takie systemy jak- psychoanaliza czy astrologia. Piątki potrafią nawią-zywać głęboki kontakt z innymi i rozumieć ich dramaty emocjonalne, ale tylko z pozycji intelektualnej. Ucząc się, na czym polega funkcjo-nowanie emocjonalne człowieka, potrafią bez trudu rozprawiać o wzorcach odczuwania, bez konieczności angażowania się. Dla zewnętrznego obserwatora jest jednak jasne, że predylekcja Piątki do sys-temowych abstrakcji jest sposobem na uchylanie się od osobistych re-lacji, poprzez zastępowanie uczuć rozważaniami nad tym, co człowiek odczuwać powinien. Piątki specjalizują się w jeszcze jednej formie ukrywania się w miejscach publicznych: kryją się za odpowiednią pozą. Dostoso-wana jest ona do okoliczności. Pewien Obserwator, będący świetnym muzykiem rockowym, potrafił występować z wieloma renomowa214 Punkt Piąty: Obserwator nymi zespołami, dlatego że kierował uwagę nieco poza siebie i pod-dawał się dobrze wypróbowanej rutynie. Inną pozę przyjmował na przyjęciach: odpowiedni strój, kieliszek alkoholu i właściwe ułożenie kolan przy zakładaniu nogi na nogę. Miał nadzieję, że jeżeli

wystar-czająco celnie skieruje uwagę innych na swoją skorupę, nie będzie musiał w niej zamieszkiwać. • Związki intymne Głównym problemem Piątek jest lęk przed odczuwaniem. Intymne kontakty nadwerężają postawę obronną, polegającą na odwracaniu uwagi od silnych emoq'i. Zakochany Obserwator znajduje się między „młotem" silnych uczuć a „kowadłem" swej nawykowej niechęci do uczuć w ogóle. Piątka odczuwa silniejsze emocje wobec innych, gdy jest sama i odtwarza spotkanie w pamięci niż w czasie jego trwania. Piątki twierdzą, że potrzebują samotności, by określić, co czują, gdyż uczu-cia ich są zamrożone w czasie spotkania twarzą w twarz. To że Piątki więcej czują, gdy wspominają i gdy nie grozi im ingerencja w ich sprawy, widoczne jest między innymi w tym, że tuż po głęboko in-tymnym spotkaniu szukają odosobnienia. Silny lub nieprzerwany kontakt z innymi wyczerpuje Obserwatora, toteż wycofuje się, by określić swoje stanowisko. Taka natychmiastowa ucieczka z bliskiego kontaktu nie pozostaje bez wpływu na partnera, który może nie mieć. równie rozwiniętej umiejętności izolowania się. Ponieważ Piątki nieczęsto o tym mówią, przyjaciele na ogół nie zdają sobie sprawy, jak wiele uwagi poświęcają one ważnym osobom swego życia, gdy są same, jak wiele czasu poświęcają rozmyślaniom o przyszłych lub przeszłych z nimi spotkaniach. Piątka potrafi wytworzyć silną więź psychiczną, ale druga strona może w ogóle nie wiedzieć, że tak wiele miejsca zajmuje w życiu wewnętrznym Obserwatora. Gdy związek z drugim człowiekiem przeniesie się w sferę psy-chiczną, można się nim cieszyć po trochu, niejako w sposób abstrak-cyjny. W samotności Obserwatorzy starają się dopasować swoje uczu-cia do myśli, co z czasem umożliwia im odzyskanie kontaktu z prawdziwymi uczuciami. Ponieważ Piątki mają zwyczaj odwracać uwagę od silnych emocji i przenosić swoje uczucia w sferę intelektu-alną, partnerzy często sądzą, że są wiecznie nieobecne i emocjonalnie oziębłe. 215 Helen Palmer - Enneagram Zaletą Piątek w kontaktach intymnych jest zdolność wielowymia-rowego postrzegania partnerów. Piątki zobowiązują się najpierw inte-lektualnie, a potem dopiero emocjonalnie. Gdy zobowiązanie zostało powzięte, bywa bardzo trwałe, choć granice czasu i wkładanej w nie energii muszą być zawsze jasno wytyczone. Wadą Piątek w takich związkach jest to, że w miarę narastania bliskości konflikt pomiędzy chęcią odczuwania i chęcią oderwania się od własnych uczuć radykalnie się nasila. Piątki unikają więc sytuacji wyzwalających spontaniczne uczucia, szczególnie zaś konfrontaq'i. Z czasem partner zorientuje się, że to on musi być stroną aktywną, przejmować inicjatywę i zbliżać się do Obserwatora Przykład pary złożonej z Piątki i Dziewiątki (Obserwator i Mediator)

Oba te typy świadome są znaczenia komunikacji niewerbalnej. Wiele wieczorów spędzą wspólnie w domu. Będą czuły się bezpiecz-nie, darząc się wzajemnym zrozumieniem bez konieczności mówie-nia o tym wprost. Każde z partnerów w sposób naturalny zapewni drugiemu prywatną przestrzeń na podejmowanie decyzji i określanie autentycznego, osobistego stanowiska. Drugą ważną sferą kontaktu niewerbalnego w takim związku mo-że stać się seks. W tej płaszczyźnie Dziewiątka zapewne dostosuje się nieświadomie do stylu seksualnego Piątki. Wyciągnie do niej rękę, starając się zespolić z jej pragnieniami. Zamieni niewypowiedziane pragnienia nawykowo wycofującej się Piątki w najważniejszy punkt własnej troski. Życie domowe także umożliwia kontakt niewerbalny. Dla obojga cenne będą codzienne spotkania w kuchni czy wspólne kolacje, stanowiące bezpieczny i dobrze znany sposób spędzania cza-su razem. Jest mało prawdopodobne, by któreś z partnerów wtrącało się do zainteresowań drugiego. Jeżeli Dziewiątka ma ochotę dzielić swoją energię między liczne zajęcia, nie będzie to przeszkadzało Piątce, o ile nie zaburzy to porządku życia domowego. Jeżeli Piątka woli swoje zainteresowania szufladkować. Dziewiątka także to zaakceptuje, chyba że Piątka stanie się tajemnicza i zaniecha zwierzeń. Dopóki każde z partnerów potrafi powiedzieć drugiemu o swym życiu, para taka gwarantuje sobie wiele swobody. Każda ze stron skłonna jest dla samoobrony ukrywać pewne informacje i każda potrafi być nie-zwykle zazdrosna. Jeżeli któreś z partnerów zacznie się dystansować, 216 Punkt Piąty: Obserwator unikać kontaktów seksualnych lub ukrywać osobiste informacje, pojawią się problemy. Jeżeli Dziewiątka skoncentruje wysiłki na realizacji własnych projektów. Piątka przyjmie pozycję doradcy i zacznie uważać działa-nia podejmowane przez Dziewiątkę za interesujące pomosty ku zew-nętrznemu światu. Jeśli jednak Dziewiątka zacznie zanadto polegać na wsparciu Piątki lub będzie próbowała wciągnąć ją w tę działal-ność, może dojść do poważnego kryzysu. Piątka poczuje się nad-miernie obarczona zależnością partnera. Dziewiątka zaś może odczuć wycofanie Piątki jako odrzucenie. Bywa, że Dziewiątce zaczyna bar-dzo zależeć na aprobacie i dowodach miłości. W takich przypadkach Piątka będzie twardo obstawać przy swoim przekonaniu, że partner powinien wiedzieć, że jest osobą ważną bez ciągłego o tym mówienia. Możliwe, że wręcz zacznie spędzać mniej czasu z wygłodniałym emocjonalnie partnerem. Dziewiątka poczuje się porzucona w dwój-nasób, jeżeli Piątka wycofa nie tylko swoje deklaracje miłości, ale także gotowość do współżycia seksualnego. Dziewiątka może sobie w takiej sytuacji poradzić skupiając się na innych zainteresowaniach, co automatycznie przywróci związkowi żywotność. Gdy bowiem przestanie ogniskować uwagę na Obserwatorze - ten poczuje się mniej osaczony i zdolny będzie ponownie skoncentrować się na spra-wach wspólnych. Inną pułapką dla takiej pary może być nuda. Każde z partnerów szuka ożywczych soków w tym drugim i cierpi, jeśli źródło się wy-czerpie. Nuda prowadzi do krytyki. Dziewiątka zacznie oskarżać Piątkę, bo przecież stopiła się z jej pragnieniami, a nie znajduje już w partnerze inspiracji. Piątka odpowie falą innych oskarżeń, ponie-waż w bezpiecznym zaciszu

domowym, łatwo dochodzi w niej do głosu złość. Wyraża ją na ogół poprzez dąsy lub gniewne milczenie, wbudzające w Dziewiątce niepokój. Jeżeli któreś z partnerów zagrozi odejściem lub nawiąże romans, dojdzie do wybuchu nadspodziewanie silnej zazdrości. Jeżeli Piątka przywiązała się do partnera, acz świadomie się do tego nie przyzna-wała, może odczuć rozpad związku jak utratę życia. Dziewiątka zaś poczuje, że te aspekty własnego „ja", które zespoliła z partnerem zos-taną odcięte i stracone na zawsze. Innym ciekawym skutkiem współ-grania emocji Piątki i Dziewiątki może być przezwyciężanie nudy poprzez walkę lub zazdrość. Obie strony uświadamiają sobie wtedy, jak wielkie związek ma dla nich znaczenie. Konfrontacja Dziewiątki lub Piątki z koniecznością jednoznacznego opowiedzenia się za tym, 217 Helen Palmer - Enneagram czy chce czy nie chce pozostać w związku, może być bardzo bolesna. Jeśli Dziewiątka postanawia zobowiązać się do pozostania w związ-ku, a Piątka czuje trwałą więź z kimś innym, dawny związek może się umocnić dzięki drobnym manifestacjom uczuć lub wspomnieniom ich okazywania w przeszłości. Dziewiątce potrzebne jest zespolenie emocjonalne i erotyczne. Piątka zaś wymaga wsparcia w chwili, gdy pojawiają się u niej uczucia. Związki z autorytetami Piątki nie znoszą, gdy inni dysponują ich czasem i wysiłkiem. Stale mają bowiem poczucie, że ich zasób energii jest ograniczony i łatwo może się wyczerpać. Szczególnie męczące są takie sytuacje, gdy Piątki nie są pewne, czego inni będą od nich oczekiwać lub gdy obowiązki zawodowe ulegają nagłym zmianom. Obserwator broni się przed wykorzystywaniem przez innych swoich skromnych zasobów energetycznych poprzez wycofywanie się spod cudzej kontroli. Odpowiada mu minimalny nadzór. Szcze-gólnie nie lubi kontroli szefa pojawiającego się znienacka lub doma-gającego się ciągłych raportów. Piątka odczuwa kontakty z osobami obcymi jako gwałcenie własnej prywatności, chyba że temat rozmo-wy jest z góry jasno określony. Piątki z reguły traktują takie dowody uznania, jak tytuły czy podwyżki, jako środki zniewalania, stosowane przez zwierzchników dla kuszenia podwładnych, by zmusić ich do wyczerpywania zasobów czasowych i energetycznych. Piątki wolą rezygnować z takich dowodów uznania, jeżeli w zamian za to będą mogły same ustalać o sposobie pracy. W takich systemach zarządzania, gdzie mogą same ustalać harmo-nogram i warunki kontaktowania się z innymi ludźmi, pracują chęt-nie i z oddaniem. Stać je na otwartość i życzliwość wobec ludzi, o ile wiedzą z góry co je czeka. Chcą na przykład wiedzieć zawczasu, kto będzie na zebraniu i jakie będą tematy dyskusji. Mogą się wtedy od-powiednio przygotować. Obserwatorzy postrzegają osoby z niższych szczebli władzy na ogół jako przedłużenie systemu kontroli, której chcą uniknąć. Troska o to, by nie doszło do zakłócenia prywatności przez osoby mało waż-ne może objawiać się w różny sposób - od neurotycznej niechęci do

odbierania telefonów aż po wymagające wiele czasu i energii próby unikania spotkań z sąsiadami, gospodarzem domu czy urzędnikami państwowymi (np. poborcami podatkowymi). 218 Punkt Piąty: Obserwator Głównym powodem unikania przez Piątki kontaktu jest to, że praktycznie nie dysponują żadną formą obrony przed konfrontacją. Gdy okaże się, że ktoś mający nad nimi władzę może skierować do nich pismo lub, co gorsza, zarządzić spotkanie twarzą w twarz, czują silną potrzebę wykręcenia się ze wszystkiego, czego ten ktoś mógłby zażądać. Preferowaną metodą obrony jest wycofanie się z obszaru wpływu danego autorytetu i rezygnacja z luksusu prowadzącego do uzależnienia się od ustalonych w danym społeczeństwie systemów spłat kredytów i zadłużeń. Pozytywnym aspektem kontaktów Piątek z autorytetami jest ich zdolność do niczym nie zmąconego skupiania się na trudnych decy-zjach, ponieważ umieją oderwać się od trapiących innych lęków i pragnień. Piątka często jest mózgiem działającym spokojnie za kuli-sami, podczas gdy inni popadają w niepokój. Piątki mają naturalną skłonność do chłodnego planowania i długodystansowych projek-tów, wymagających solidnej podbudowy teoretycznej. Chętnie podej-mują się ważnych, choć nie do końca określonych, przedsięwzięć i pracują w ukryciu nad rzeczami, które nigdy nie zyskają publiczne-go uznania. Działają o wiele sprawniej, jeśli chroni się je przed kon-frontacją i wykorzystuje ich możliwości intelektualne zamiast obar-czać je odpowiedzialnością za wykonanie zadania lub narażać na zbieranie cięgów za niepowodzenia. Minusem kontaktów Piątek z autorytetami jest ich skłonność do uników w sytuacji stresu i do fizycznej niedostępności. Potrafią nagle ogłosić, że jadą na urlop w chwili, gdy projekt dopiero się rozkręca lub radzić sobie z napięciem związanym z pracą przez piętrzenie bańer czasowych i żądania personalne. Przykład związku z autorytetem: Piątka i Czwórka (Obserwator i Tragiczny Romantyk) Jeżeli szefem jest Piątka, najchętniej będzie pracowała w wyzna-czonej przez siebie przestrzeni, narzucając ograniczenia wszystkim kontaktom z ludźmi: zebranie personelu, ściśle zaprogramowana konferencja, zapowiedziane telefonicznie spotkanie. Od Czwórkipodwładnego oczekiwać będzie pozbywania się niepotrzebnych in-truzów i, o ile to tylko możliwe, bezpośredniego zajmowania się klientami i interesantami. Dopóki podwładny zdąża z zadaniami na czas i sprawnie pośredniczy w kontaktach z ludźmi, szef nie będzie miał ochoty go kontrolować. Wszystko pójdzie gładko, o ile Czwórka lubi odpowiedzialność, a po poradę przychodzi tylko wtedy, gdy jest 219 Helen Palmer - Enneagram to niezbędne. Szef chętnie pozwoli podwładnemu, by stał się jego pra-wą ręką, jeśli tylko nie dochodzi do konfliktów.

Sytuacja może się stać poważna. stawiając ją w pozycji doradcy. Niektórym Piątkom trudno jest pracować przy biurku w wieloosobowym pokoju. a szef-Piątka je zauważy. Wiele Piątek relacjonuje. Piątka prędzej zwolni podwładnego niż podejmie negocjacje.Jeżeli pojawią się problemy. Piątki potrafią przyjąć pozę pozwalającą im pracować w roli recepqonistki czy człowieka z branży rozrywkowej. W takiej sytuacji Czwórka z reguły nie daje za wygraną i podejmuje walkę z niespra-wiedliwym. Zawody. że Piątka potrafi przewidzieć. Preferują one bowiem wchodzenie w nowe sytu-acje z bezpiecznej pozycji przećwiczonej roli. zwolnieniem. Tych wszystkich kłopotów można uniknąć. które nie wymaga jej fizycznej obecności. postara się nawiązać z nią osobisty kontakt. Przybieranie 220 Punkt Piąty: Obserwator ( pozy jest bezpieczne pod warunkiem. a wszystkim trudno jest utrzymać kontakt z własnymi uczuciami poza osłoną odosobnienia. będzie wolał się wycofać niż narażać na konfrontację. gdzie powodzenie uzależnione jest od nieprzewidzianych spotkań i modyfikowania sposobu autoprezentacji. Piątka zaś chce odgrywać rolę mózgu sterującego gładko toczącym się przedsięwzięciem. Piątka okaże wdzięczność.zmodyfikować właściwe sobie stanowisko intelektualne i zwró-cić więcej uwagi na uczucia podwładnego związane z zadaniem. a szef się wycofa. Jeżeli Czwórka pełniąca rolę szefa ufa umiejętnościom Piątki. Czwórka może to sobie myl-nie poczytać za dowód braku zainteresowania Piątki. Jeżeli podwładnym jest Piątka więcej kłopotu sprawi jej znale-zienie wspólnego języka ze współpracownikami niż uporanie się z sa-mymi zadaniami. że stanowi ona bezpieczne schronienie w miejscach publicznych. Czwórka popadnie wtedy w depresję i zacznie lekceważyć obowiązki lub będzie się zachowy-wać prowokacyjnie. jej zdaniem. Jeżeli szef wykaże zainteresowanie dochodząc przyczyn nieporozumienia. aby zapobiec kon-fliktowi. a nie osobiste zajmowanie się problemem. Jeżeli zaś podwładny będzie w stanie zaproponować wykonalne rozwiązania. szef zaś . że chowa się za pozą „pracownika bez zarzutu". jak inni na tę pozę zareagują. nie są dla Piątek atrakcyjne. jeżeli Czwórka poczuje się zignorowana. czując jednocześnie oderwanie od własnych emocji. nie wymagające konfrontacji ani nabrzmiałych emocjonalnie spotkań. Czwórka zacznie lepiej współpracować. szczególnie jeśli zwyczajem jej jest posługiwanie się pisemnymi instrukcjami lub pośrednikami w kontaktach z podwładnym. Piątki lubią releq'ę z kimś. które wymagają autentycznych umiejętności radzenia sobie z audytorium (np. Ułatwieniem jest możliwość bezpośredniego komunikowania się z szefem. Kluczem do powodzenia w takiej roli zawodowej jest jej uprzednie przećwiczenie oraz fakt. Czwórka pragnie uznania ze strony ważnej dla niej osoby. profesja sprzedawcy czy polityka). gdzie konieczny jest bezpośredni kontakt z ludźmi. Podwładny będzie musiał zmie-nić swoją pierwotną reakcję z emocjonalnej na bardziej logiczną. by wymusić na szefie reakcję. gdy osoby postronne nie mają wpływu na przekazywane instrukcje. jeżeli obie strony o to zadbają. u kogo cenią fachowość i potrafią się kontaktować swobodnie. gdy w centrum zainteresowania stoi za- .

Enneagram łem całe to wydarzenie nic nie odczuwając. potrafi zachować jasność myślenia w trudnych fazach realizacji projektu i pomóc szefowi-Czwórce przezwyciężać kolejne etapy depresji. bliskich kontaktów lub sytuacjach nieprzewidzianych. gdy muszę wystąpić publicznie. drzwi. jak bym sobie z taką sytuacją poradziła. Tak naprawdę. Tak bardzo byłem oderwany od ciała. to chcę unikać napięć. Nawykowe odrywanie się od uczuć. pozostawiając Obserwatorowi-podwładnemu rolę doradcy i stratega. uwaga moja przeskakiwała na zewnątrz i mogłam obserwować siebie. nie wie-działem nawet jak podtrzymywać rozmowę. jakby zamrażały uwagę w jakimś punkcie poza swym ciałem. jest nie tylko buforem chroniącym przed bezpośrednim doświadczaniem silnych emoqi. Piątki sprawiają wra-żenie. które zawsze towarzyszą jego działaniom. ale kiedy muszę z nimi stanąć twarzą w twarz. Wyszłam za mąż. gdy stoję z boku i obserwuję. ale obserwowa221 Helen Palmer . co się ze mną dzieje w chwi-lach napięcia. odrywam się od swoich uczuć. Psychiczna izolaq'a cha-rakterystyczna dla tego typu polega także na nawykowym odrywa-niu się od uczuć. Upra-wianie miłości to najlepszy przykład tego. Uczucie to jest szczególnie wyraźne. a nie one same. by móc obserwować. wymagających spontanicznej reakcji. co ja dalej zrobię. Nie miałem telefonu. jeżeli weźmie na siebie odpowiedzialność za publiczne wystąpienia i doprowadzanie zadań do końca. W czasie jednej sesji dostałem autentycznych drgawek. chroniona przed ko-niecznością bezpośredniej konfrontacji. bo chciałabym sprawdzić. . Nawyk ten jest szczególnie widoczny w chwilach stresu. Między dwudziestym a trzydziestym rokiem życia żyłem dosłownie jak pustelnik. Tymczasem ja stoję z tyłu jak ktoś z zewnątrz. co ja wtedy zrobię i pozwoliłabym wilkowi podejść pod same. Przyglądając się twarzy rozmówcy i sobie w tej sukni. Ciągle zastanawiam się. Im trudniej mi jest w życiu. kontaktowałem się z niewielkim gronem znajomych. Od tej pory umiem czasem uchwycić moment. że odrywam się od siebie. by móc obserwować. Na co Piątki zwracają uwagę? Izolacja u Piątek nie polega li tylko na wycofywaniu się w samot-ność i na budowaniu barier emocjonalnych. Gdy wreszcie zdecydowałem się studiować fotografikę. bo chciałam zobaczyć. W czasie ćwiczeń oddechowych tak bardzo zamykałem się w sobie. Na pierwszym roku stu-diów poddałem się psychoterapii.danie. Nikt mnie nie widzi. do domu miałem daleko i musiałem jeździć kiepską polną drogą. Piątka. Czuję się czasem jak taka papierowa lalka z lat dziecinnych z ładną sukieneczką z przodu i zagiętymi rożkami przytrzymującymi ją z tyłu. Widzą tylko przód mojej sukienki i papierową twarz lalki. tym bardziej fascynuje mnie obserwowanie siebie samej. że kompletnie traciłem czucie w ciele. nagle czuję. może także prowadzić do dramatycznego doświad-czenia opisywanego przez osoby uprawiające medytację jako oddzie-lenie obiektu uwagi od wewnętrznego obserwatora. Nawet jeżeli przygotuję się do tego zawczasu. W skraj-nych przypadkach odizolowania się od uczuć. obserwuję reakcje swojego organizmu i swoje zachowanie. zachwytu i destrukcji. Tragiczny Romantyk jako szef wiele zyska. Zalecono mi pracę z dałem. Gdy miałam siedemnaście lat i rozpoczęłam życie seksualne.

Teraz znajdź sposób odizolowania się od wpływu tej osoby na Ciebie. Styl intuicyjny Gdy Piątki zaczynają praktykę medytacyjną. że Piątka zastyga w pozycji oderwania. Piątki niestety chętnie . Gdyby Obserwa-tor zespolił się z tymi uczuciami. Z tego punktu potrafią obserwować wydarzenie bez angażo-wania się. które kładą nacisk na odrywanie uwagi. o czym dowiedziałeś się dopiero po kilku miesiącach. jak to było. gdybyś musiał z tą osobą żyć dzień po dniu pod jed-nym dachem. Obie te szkoły podkreślają znaczenie umiejętności wewnętrznej obserwacji wymagającej „puszczania mimo" myśli i innych treści zakłócających pusty umysł. a nie poprzez tłumienie uczuć. Spróbuj wczuć się w to.natrętnych osób czy silnych odczuć natury seksu-alnej). że wnikają tak głęboko w siebie. taki-mi jak odpzucia cielesne. Wyobraź sobie. Wewnętrzny obserwator Mediatora działa na innej zasadzie: po-trafi połączyć się. by zabezpieczyć się przed sytuacjami niosą-cymi zagrożenie. gdy nie było cię w domu czy brat. że mają poczucie kon-troli. Zwróć w tym ćwiczeniu uwagę na to. że stoisz przed kimś. jak to jest. którego nie byłeś w stanie kontrolować. płynącej z umiejętności odrywania się od wpływów zewnętrznych. Znaczącą różnicą jest to. Może to być matka. kiedy się człowiek odrywa i dokonuje obser-wacji samego siebie. gdy ktoś wtargnął w Twoją prywatność w sposób. Naraziłby się wówczas na wpływ innych ludzi i na odczuwanie własnych pragnień. Wyobraź sobie też. prawie zawsze wy-bierają te kierunki. jak by to było. a charakterystyczną dla Mediatora świadomością odrębnoś-ci „ja" obserwującego i obserwowanego obiektu.Ćwiczenie uwagi Ćwiczenie to może dać osobom nie będącym Piątkami przedsmak tego. Takiego sposobu zwracania uwagi uczą się Piątki w dzieciństwie. Przykła-dem takich praktyk są Vipassana i Zeń. w którym nie ma emocji. straciłby swoją obronną zdolność oddzielania myśli i uczuć. który wykradał Twój pamiętnik i czytał go. śpiew rytualny. Siła przyzwycza-jenia zmusza ją do przyglądania się niosącemu lęk wydarzeniu i do 222 Punkt Piąty: Obserwator odciągania uwagi od uczuć przez nie wywołanych. czy wręcz przyjemności. Niektóre Piątki powiadają. że oddzie-lają się od intruza ustawiając się za murem lub lustrzaną szybą albo kierują uwagę w bezpieczne miejsce. gdzieś poza interakcję z int-ruzem. wyobrażenia czy czyste emoq'e. Inne mówią. jak chronisz siebie przed koniecznością odczuwania emocji poprzez izolowanie się od intruza. Piątki twierdzą. zjednoczyć z wewnętrznymi obiektami uwagi. Należy zwrócić uwagę na różnice między właści-wym Piątce oddzielaniem uwagi od obiektów będących źródłem przerażenia (np. że docierają do obszaru. kto usiłuje wtargnąć w Twoje życie. która szperała w Twoich szufladach.

skupia się na nich i nie próbuje się odrywać.Enneagram nienie przedwczesnego oderwania myśli sprawia. Tak można by z grubsza opisać sytuacje negocjacyjne. Mówię. Przytaczamy poniżej wypowiedź. Mogę liczyć na to. Pewnego razu na przykład pobiegłem kanionem do partnera dla mojej firmy. Kilka razy miałem prawdziwe przebłyski intuicji. Najważniejszy jest dla mnie dystans. To ważna sprawa w moim życiu. Biegi wykorzystuję także. co się we mnie zakorkowało. że przestanie to na mnie mieć jakikolwiek wpływ. Opusz-czały mnie wtedy myśli. Ponieważ woli radzić sobie ze swoimi problemami zamiast je odsuwać. Innym razem byłem przekonany. Gdy wszystko się rozjaśni. na ile pozwolą mi moje dwie nogi. że bieganie symbolizuje moje pragnienie oddalenia się od domu na tyle. na spontaniczne reakcje bez uprzedniego przygoto-wania. że pozwala sobie na odczuwanie. Nie grozi mu „usidlenie" przez uczucia wskutek nieumiejętności dopuszczenia ich do głosu. która często leży u podłoża decy-zji o rozpoczęciu medytacji. że po biegu wszystko. wiedziałem.wybierają te techniki. a wykorzystywaniem umysłowego oder-wania dla uświadomienia sobie własnych emocji. 224 Punkt Piąty: Obserwator Skąpstwo . która ilustruje różnicę między próbą uodpornienia się na uczucia. Nie mogłem podjąć jakiejś decyzji. rok po roku. Zawsze uprawiałem biegi. że pewien facet doholuje mnie do domu. Niety-pową dla Piątki reakcją tego człowieka jest to. Byłem uwolniony od wszystkiego. jego uwaga kieruje się ku wewnętrznemu obserwatorowi. którą rozważałem w czasie biegu. więc postanawiałem „z nią" pobiegać. Reagowałem tylko na przyrodę i ruch mojego dała. Dwóch innych kandydatów zostało w tyle. ale wiedziałem. na czym polegał problem. by dopuścić do siebie emocje i od-czucia w oderwanym stanie umysłu. Przy-gotowuję się do biegu na sto kilometrów. Gdy ten człowiek biega. że idę „pobiegać z problemem". Uważałem. Oczywiście poza mną nie było w tym kanionie nikogo. Pozwalam uczuciom przypływać i odpływać. To prag223 Helen Palmer . próbuję uświadomić sobie. ujdzie ze mnie. gdy tylko odbiegnę choćby na kilometr. Wydawało mi się. że Piątka zasługuje na miano nieoświeconego Buddy. Ten mężczyzna znalazł sposób. ponieważ prowadzą one do mistrzostwa w zakresie nieangażowania się i chronią przed odczuwa-niem kiedykolwiek lęków czy pragnień codziennego życia. Wiele się w ten sposób o sobie dowiedziałem. Co by się nie działo w domu. by nawiązać kontakt ze swoimi uczuciami. że kostka mi wy-siądzie. że ono biegnie bez żadnego mojego udziału.

kota.to można się bez tego obejść. Bogate Piątki prowa-dzą równie minimalistyczny tryb życia jak biedniejsze i cierpią tak jak one z powodu uczucia wewnętrznego zubożenia. Nie czuję się pozbawiony czegoś. Starałbym się więc zrezygnować z nich i zrobiłbym sobie post. Bardzo wiele radośd daje mi to poprzestawanie na małym. Wydaje się. miliarder żyjący bardzo skromnie. bez czego nie . by mieć więcej. jak może dojść do tego. Unikał w ten sposób kontaktów i konfliktów. to przykład Piątki o patologicznych cechach schizoidalnych. Jednak mniej wy-raźna jest u nich gotowość do poświęcania wysiłku innym ludziom czy dorabiania na dodatkowe potrzeby. dlatego że żyję bardzo skromnie. by zdobyć dobra mate-rialne. którzy zapracowują się. Na śniadanie zawsze jem to samo . musisz płacić większe podatki. to że jem tyle. Potrafię naprawdę doceniać świeże powietrze. jakby to co im się proponuje nie syciło. którzy kontrolują źródło dochodów. stałbym się niewolnikiem deserów. że oderwanie się Piątek jest bardziej przymusem niż wyborem. który z cza-sem wycofał się z niemal wszystkich kontaktów z innymi ludźmi. ale gdybym jadł go codziennie. ale nie wyciągał rąk po jedzenie. W jaki zatem sposób Obserwatorom może dokuczać ich skąpstwo? Jeżeli rezygnacja sprawia im przyjemność czy nawet daje im poczucie patrz przypisy Redakcji na końcu książki 225 Helen Palmer . Gdy masz więcej pieniędzy. Zamożne Piątki także wolą się ograniczać. Siedział więc przy stole. wewnętrznej pustki. z jaką stykały się w przesz-łości. Kierował swoim imperium poprzez pośredników i przez telefon. Opiera się na stra-chu przed utratą tych nielicznych dóbr. Powiedzenie sobie. Często mają poczucie wyjałowienia. ograniczanie potrzeb osobistych do najbardziej niezbęd-nych i minimalizowanie zależności od innych ludzi. który zdobył.W ciężkich chwilach Obserwator woli poprzestać na małym niż ryzykować wyciąganie ręki ku innym ludziom. by ludzie o minimalnych potrzebach fizycznych cierpieli z powodu chciwości? Rzecz w tym. Dla mnie luksusem jest deser po obiedzie. przed po-święceniem niezależności dla zadawania się z tymi. że mo-gą się bez czegoś obyć. Moje ruchomości ograniczają się do łóżka. ile trzeba i że mam dość czasu dla siebie. nie korzystał z luksusu. że tego się nie potrzebuje. gdy umysł Obserwa-tora zaczyna absorbować coś. przed taką ingerencją.płatki na mleku i wypijam filiżankę herbaty. a duży dom to niewola. paru bardzo ważnych książek i kilku zmian odzieży. Problemy pojawiają się. że bez tamtego można się obejść. podejmowanie działań oszczęd-nościowych. a skoro tak . niż u wspomnianej wyżej Piątki mającej tylko łóżko i cenne książki. które posiadają. Howard Hughes*. że niezależność Piątek tkwi w ich świadomości. Więcej przyjemności daje życie w sposób minimalistyczny niż groma-dzenie mnóstwa niepotrzebnych rupieci. daje poczucie niezależności.Enneagram wyższości nad tymi. Prefe-rowaną reakcją jest wycofywanie się.

że zagłębiłem się z całej siły w jodze po to. i zaspokoił wiele wspaniałych pragnień. Wstawałem o czwartej rano. Sztuczne oderwanie się Piątek wypływa z ich niechęci do ewentualnego odczuwania pragnień. Wtedy inwazja pragnień wzmaga wewnętrzne ubóstwo. Konieczność korzystania z pralni. To tak. a nie ludzi czy rzeczy. że przenika prywatną przestrzeń. Potem mój nauczyciel kazał mi opuścić aśram na co najmniej dwa lata. gdy Piątka zaczyna pożądać kogoś lub czegoś. Piątki słusznie zwrócą uwagę. Przez cały okres pobytu w aśramie obejrzałem chyba jeden film. Zdobywają klucze do tych maszyn i mogą spokojnie obserwować. nieprzywiązywania się i nieulegania innym może doprowadzić Piątki do przekonania o własnej wyższości. płacenia rachunków i chodzenia na rozmowy z obcymi ludźmi w poszukiwaniu pracy wy-wołały we mnie tak silne reakcje. Gdy możemy dostać czegoś tyle. Aby naprawdę się oderwać trzeba mieć dostęp do pełnej gamy odczuć i trzeba zaakceptować wszelkie doznania docie-rające do naszej świadomości zanim z nich zrezygnujemy. że większość z nas uzależniona jest od posia-dania w stopniu znacznie przekraczającym rzeczywiste potrzeby i że. Na ten czas zakazał mi powrotu. Nie potrafią natomiast odczuwać satysfakqi ze zdobywania tego. gdy wchłonął do syta radości i cierpienia. wiedząc. czego pragną. pościłem syste-matycznie i żyłem przez siedem lat w celibacie. przestrzegałem diety wegetariańskiej. Wszechwiedza jako wyższa jakość umysłu . jakby znalazły się w krainie maszyn. 226 Punkt Piąty: Obserwator Cnota braku przywiązania Przywiązanie wypływa z poczucia niezaspokojonych pragnień. by przeżyć. Pociągała mnie asceza. Muszę powiedzieć. gdy zbliżają się do zrozumienia praw rządzących wszechświatem czy mechanizmów ludzkiego za-chowania. Nie mają poczucia. zaplątani w sieć własnych pragnień i apetytów. Nie muszą się emocjonalnie angażować. a nie z poczucia sytości. Piątki często zapewniają sobie bezpieczeństwo poprzez intelektu-alne przygotowywanie się do przyszłych zdarzeń. że gdy znów tego zapragniemy. Niemniej jednak kompulsywna potrzeba nieangażawania się. by przeżyć szczęśliwie i umieć rezygnować. jak inni ulegają zagrożeniom miłości i niena-wiści. Twierdzą. ile potrzebujemy. Opuściłem aśram mając około pięciuset dolarów w kieszeni. gdy coś staje się tak cenne. skoro potrafią zrezyg-nować. możemy z tego zrezygnować. ogromną ilość energii wydatkujemy na zdobywanie statusu i bogactwa materialnego. Między dwudziestym a trzydziestym rokiem żyda miałem swojego gu-ru i oddałem się studiom nad jogą.może się obejść. Sam Budda miał bardzo wiele różnych doświadczeń życiowych zanim usiadł i zdał sobie sprawę z naturalnej pustki swojego umysłu. możemy to odzyskać. Kochałen ten porządek i znalaz-łem w sobie tyle siły. że mój nauczyciel był na medal. znalazłem sobie pracę i zamieszkałem sam. poszukują więc przede wszystkim wiedzy. by traciły coś ważnego. że czują się mniej izolowane wewnętrznie. Miałem wrócić do normalnego życia. Zaczął się uczyć praktyki odrywania się dopiero wtedy.

Słynne Piątki Słynną Piątką był multimilioner J. wśród bibliotecznych półek. teraźniejszości i z tymi. albo wielki słownik języka nikomu nieznanego plemienia. które wycofały się z ciała do umysłu najlepszą obroną jest wiedza. Atrakcyjne otoczenia Piątki często studiują dziedziny niezrozumiałe. ponieważ potrafią zachować jasność myślenia pod naciskiem. Zdolność izolowania się od swoich emocji czyni z nich także spraw-nych decydentów. Zdolność ograniczania kontaktu z uczuciami ułatwia im pomaganie innym w sytuacjach stresowych. Publikują cienką broszurę pełną danych. Bywają programistami komputerowymi. tak jak i do innych wyższych umiejęt-ności. Chodzi raczej o to. o ile umowa to-warzyska pozwala im zachować całkowitą niezależność i możliwość wycofania się we własne zacisze. szamanem szamanów.Enneagram Zalety Obserwatorzy potrafią poświęcać się osobistym zainteresowa-niom bez wsparcia innych ludzi. by móc tak zaangażować wewnętrznego obserwatora. Pauł Getty'. Potrafią niewerbalnie wyrazić wiele uczucia oraz doceniać innych na licznych abstrakcyjnych i niewerbalnych poziomach. magazynierami na sklepowych zapleczach. by połączyć własną świa-domość z wrażeniami z przeszłości. kiedy mają na to ochotę. w ramach której wydarzenia można uporządkować. Getty w swoim domu zainsta-lował płatny automat telefoniczny i znany był z . by znać wszystkie fakty z danej dziedziny ani o to. o których mówi nauka Enneagramu. mówca publiczny. których zebranie zajęło całe życie. którzy wolą pracować na nocnej zmianie. uśmiechnięty kandydat partii politycznej. a ważne. Dostęp do wszechwiedzy. by zbudować sobie genialną teorię. który raczej pomna-żał swój majątek niż z niego korzystał. »' ^ »•> 227 Helen Palmer .Co mogłoby uspokoić lęk osoby bojącej się własnych odczuć? Co mogłoby zaspokoić potrzebę dowiedzenia o wszystkim zawczasu. Nieatrakcyjne otoczenia Nieatrakcyjne są wszelkie otoczenia i zawody wymagające otwar-tej rywalizacji lub bezpośredniej konfrontacji: sprzedawca. uzyskuje się w nie-myślą-cym stanie umysłu. Dobrze się czują w zamkniętych pra-cowniach wyższych uczelni. Zostają psychologiem psychologów. Należą do wewnętrznego kręgu wtajemniczonych. by uchronić się przed potencjalnie natrętnym światem? Dla tych typów osobowości. które nadejść mogą w przyszłości. Piątki zostają przyjaciółmi na całe życie. Nie chodzi o to.

Większość z nas nigdy się nie spotkała. do którego moja matka nigdy nie wtargnęła. Uczę matematyki na politechnice. Nie trzeba mówić. że wolał pocze-kać godzinę na podwiezienie cudzym samochodem niż płacić za taksówkę. gdy ktoś inny uregulował rachunek.tego. gdzie czuję się najbardziej swobodnie. Seks jest tą dziedziną życia. Naoczni świadkowie twierdzą. jak sądzę . Na całym świecie nie mamy więcej niż setkę czytelników. Już dawno porzuciłbym tę pracę. Sypialnia była jedynym pomieszczeniem. że po obiedzie w restaurapatrz przypisy Redakcji na końcu książki 228 Punkt Piąty: Obserwator cji zawsze wkładał ręce do kieszeni i wyjmował je dopiero wtedy. jakie sposoby zachowania rozwinęły się dla ochrony prywatności przed wpływami z zewnątrz. Taka tajemna więź przeżywana jest bardzo intensywnie. Jest on dla Obserwatorów jakby „macicą z oknem na świat". wymieniania porad z kręgiem wtajemni-czonych. Podtyp seksualny czuje się bezpieczniej w niewerbalnej komunikacji seksualnej aniżeli w bardziej publicznych relacjach. że pomaga ona mojemu głównemu zainteresowaniu. osobistej przes-trzeni. Zaufanie w relacjach dwuosobowych W związkach dwuosobowych Piątki umacniają więź poprzez zwierzenia. a mimo to jestem z nimi osobiście związany uczuciowo. Totemy na arenie społecznej Piątki odczuwają potrzebę wejścia w kontakt z najważniejszymi osobami w plemieniu. gdyby nie to. nikt inny o nim nie wie i doświadcza się bezpośred-niej bliskości. Wiele uwagi poświęcają kontroli prywatnej.z wzajemnością. jakim jest redagowanie pisma naukowego. Zamek (dom) w służbie samoobrony Dla Piątek dom jest bezpiecznym schronieniem przed natrętnym światem. takich jak wzory naukowe czy przepisy nauk ezoterycznych. Takie zachowanie totemiczne rozszerzane bywa też na sferę poszukiwania informacji zawartej w znaczących symbolach. 229 . Wszyscy są teoretykami matematyki. Emiły Dickinson * Jeremy Irons * Budda Meryl Streep * Franz Kafka Podły I>y Podtypy pokazują nam.

„Raz próbowałem i nic z tego nie wyszło. Piątka musi się nauczyć tolerować własne uczucia bez odrywania się od nich. że chce się zdobyć uznanie bez wysiłku. gdy inni jej oczekują. Ryzykować. • Zdawać sobie sprawę. • Zwracać uwagę na to. „Nawiążę z tobą kontakt. a konstrukty umysłowe zastępują rzeczywiste doświadczenia. Zrezygnować z kontrolowania sytuacji poprzez wycofywanie się i manipulowanie dawaniem. Co może pomóc Piątkom w rozwoju? Piątki często podejmują terapię lub praktykę medytacyjną. dlatego że doskwiera im poczucie izolacji i samotności. że jeżeli na przykład czyta książkę. Powin-na w tym celu: • Zwracać uwagę na swoją chęć powstrzymywania się od reakcji. gdzie nikt mnie nie zna i nikt mi nie będzie przeszkadzał. Tak bardzo zdaję sobie sprawę z tego." • Przepracować swoje trzy główne strategie: skrytość. że inni coś czują. • Nauczyć się tolerować wydarzenia nieoczekiwane. jeżeli ktoś znajomy jest w pokoju. by inni mogli ich do siebie przyciągnąć. jak bardzo potrzebuje się kontroli przestrzeni osobistej i ilości czasu spędzanego z osobami bliskimi. gdy tego ode mnie oczekujesz. poczucie wyższości i izolowanie się. ale nie wtedy. utrata osoby lub obiektu. • Zwrócić uwagę na różnicę między ilością przeżyć w obecności innych ludzi i w bezpiecznej samotności. Typowe problemy Piątek to trudności w kontaktach spo-łecznych. co ta osoba robi. kiedy będę miał na to ochotę. • Zwrócić uwagę na swoją łatwość rezygnaq'i. • Zdać sobie sprawę." • Zwracać uwagę na to.Enneagram Nie potrafię się wycofać w głąb siebie. Skoncentrować się mogę tylko wtedy.Helen Palmer . Obser-watorzy tak ustawiają się w sytuacjach. realizować skryte marzenia. Oderwane od włas-nych uczuć. do których były przywiązane czy też fobie ograniczające swobodne poruszanie się. gdy uda mi się tę osobę wyprosić lub sam wyjdę do kawiarni. kiedy emocje zastępowane są analizowaniem. że dopuszczanie do głosu uczuć nie musi zawsze nieść ze sobą cierpienia. 230 Punkt Piąty: Obserwator . świadome są jednocześnie tego. że jakaś orkiestra głośno wygry-wa półeczki. wyciągać ręce. mam wrażenie.

• Poczucie. • Chęć gromadzenia czasu i energii. „Jeżeli Bóg mnie chce. • Nauczyć się tolerować cudze potrzeby i emocje." . Fantazjowanie zamiast prawdziwego życia. rodziny. że w okresie przemiany mo-gą się pojawić następujące problemy: • Odwracanie uwagi od ciała i ucieczka w głąb umysłu. skierowane do terapeuty. • Wycofywanie się poprzez intelektualne przepracowywanie doświadczeń. • Trudności z ujawnianiem się. jak wielkie ograniczenia się sobie narzuca. • Wyobrażanie sobie. • Nauczyć się wykorzystywać swoją skłonność do poszukiwania specjalnej wiedzy i do symbolicznego myślenia. że zobowiązania wyczerpują. przyjaciół. by nie ujawniać siebie. by to inni przejmowali inicjatywę. Blokowanie informaq'i. że można wiele zmienić. poczucie. jak doprowadza się do tego. że inni narzucają się ze swoimi potrzebami.• Nauczyć się doprowadzać ważne zamierzenia do końca i ukazywać je publicznie. przyjdzie do mnie. • Niechęć do dawania. Dać sobie czas na uzyskanie wglądu w swoje odroczone reakcje emocjonalne. wybraną. że jest się osobą szczególną. Cenzurowanie rozmów. jak brak aktywności własnej zmusza innych do pierwszego kroku. Ale jednocześnie nie poszukiwać przedwczesnego katharsis. Co Piątki powinny sobie uświadomić? Piątki powinny sobie zdawać sprawę. • Zdać sobie sprawę z tego. • Być gotowym do koncentracji na swoich aktualnych emocjach poprzez takie metody jak Gestalt. Zwiększanie tendencji do samotnictwa. pozwalając sobie na uczuda i otwierając się wobec innych. • Zakwestionować minimalistyczny stosunek do życia. której należy się uznanie bez wysiłku. „Mogę sobie bez Ciebie poradzić". • Zauważyć. • Wzrost potrzeby samowystarczalności. • Zdać sobie sprawę z tego. Dawać się zauważyć. praca z ciałem czy sztuka. Oszczędzanie zamiast wydawania. Dawanie innym tylko troszeczkę.

którzy mieli nad nimi władzę. Skrytość.3 umysłu:Cnota: Odwaga Cechy drugorzędne Seks: Kontakty z innymi ludźmi: Ochrona siebie: Siła/piękno Obowiązkowość Ciepło/Czułość Dylemat Szóstki w młodości straciły wiarę w autorytety. by uniknąć koncentrowania się na bezpośrednich przeżyciach. że jest się ponad uczuciami. Pragną znaleźć przywódcę. takiej jak kościół. firma czy . Zachowywanie się w gabinecie terapeuty w taki stosowny. jak bały się tych.231 Helen Palmer . niemożność wycofania się. albo przeciwstawiając się autorytetom. „Złość zostawmy maluczkim. służyć lojalnie roztaczającej opiekę organizacji." „Dlaczego oni nie umieją się powstrzymać?" Sparaliżowanie zdolności działania w chwili ujawniania się pragnień.Enneagram Chowanie się za pozą. Blokowanie życia emocjonalnego. Niemożność wyciągnięcia ręki. przyjmując pozycję adwokata diabła. przyjmując postać podejrzliwości wobec cudzych motywów. gdy nie były w stanie działać we własnym imieniu. Przypominają sobie. Przekonanie. Mylenie oderwania duchowego i potrzeby unikania cierpienia emocjonalnego. 232 11. Szóstki usiłują złagodzić poczucie niepewności albo szukając silnego opiekuna. by nikogo nie obdarzać w pełni. Punkt Szósty: Adwokat Diabła ?? Osobowość nabyta Esencja GŁOWA SERCE "Cecha Tchórzostwo dominująca:Namiętność: Strach/zwątpienieWyższy stan ^. Wspomnienia te trwają nadal w wieku dorosłym. Dbanie o to.

które będą usiłowały się przeciwstawić. Szóstki często dostrzegają słaby punkt w czyjejś argumentacji i demaskują ukrytą grę o władzę. co kryje się za danym wizerunkiem czy za miłym uśmiechem. intencje autorytetu stają się całkiem jasne. 233 Helen Palmer . brak wiary w siebie i tendencja do odraczania rosną w miarę zbli-żania się do sukcesu i cudzej oceny. Gdy zbliżają się do realizacji celów.. Lus-truje swoje otoczenie w poszukiwaniu sygnałów niebezpieczeństwa i bacznie obserwuje ludzi. Szóstka chce wiedzieć o wszystkim zawczasu. Szóstka zaczyna działać. Następująca wypowiedź niezwykle zalęknionej Szóstki pokazuje nawykowy sposób zwracania uwagi. Motyw leżący u podłoża tego uporczywego wątpienia to dziecięca potrzeba przeciw-stawiania się ingerencji osób silniejszych. Szóstki przekonane są. W obawie przed wykorzystaniem go przez innych niełatwo ulega komplementom czy poddaje się wyra-chowanej pochwale. Adwokat Diabła przekonany jest. Będąc w pozycji my-przeciw-nim Szóstki wykazują wielką lojalność. tak charakterystyczny dla paranoika. ale jednocześnie nie darzą zaufaniem hierarchii władzy. Zarów-no postawa służalcza. by odkryć. Ponieważ Szóstki boją się działać we własnym imieniu. Zwątpienie prowadzi do odkładania spraw na później. że jawny sukces ściągnie na nie wzrok wrogo nastawionych autorytetów. miewają kłopoty z doprowadzaniem spraw do końca. W ten sposób Szóstka broni się przed obawą kary. w związku z czym ich dążenie do sukcesu odbywa się skokowo. 234 . Gdy Szóstka jest przerażona lub ma poczucie zagrożenia wew-nętrznego. że znają prawdziwe intencje swych rozmówców wbrew temu. Czułość wyzwala w nim czujność. którzy skłonni są uważać. ponieważ poczucie obowiązku wymaga jednoznacz-nego działania i gdy raz opowiedzą się po którejś stronie. jeszcze baczniej rozgląda się dookoła. Na ogół często zmieniają pracę i mają wiele niedokończonych przed-sięwzięć. ale brakiem wiary we własne możliwości. ponieważ w przeszłości doznał cierpienia. co tamci twierdzą.uniwer-sytet. co się dzieje w ich umysłach. Myślenie zastępuje działanie. Im bardziej czuje się wewnętrznie zaniepokojona. którzy mogą się z nim nie zgadzać. Zawsze moż-na się czegoś bać i ci. by móc rozszyfrować. którą żywiła w dzieciństwie. gdy przeciwstawiała się autorytetom. Pozycja sprzeciwu wobec autorytetów sprzyja utożsamianiu się z przegranymi sprawami. że potrafi przejrzeć obłudne wizerunki i fałszywe pozory. że ich niepokój spo-wodowany jest złymi intencjami innych. ponieważ uwaga przesunięta zostaje z chęci realizacji dob-rego pomysłu na intensywne poddawanie pomysłu w wątpliwość z pozycji tych.. gdy zaufał i tę czujność stracił. łatwo doszukają się pod-tekstów w niewinnej rozmowie lub będą przekonani. przez co łatwo może mylnie odczytać źródło niepokoju. gdy sprawa na taką wygląda i potrafi poświęcić się z oddaniem takiej sprawie lub przyjacie-lowi w potrzebie. tym bardziej wygląda na zewnątrz. Wahania nie są spowodowane niepewnością co do samego przedsięwzięcia. jak i postawa adwokata diabła wyrastają z bra-ku zaufania do autorytetów. ale.".Enneagram Szóstki przyjmują wobec własnych pomysłów postawę: „Tak. lęk osiąga apogeum.

zastępuje działanie analizą. zagadywałaby raczej swoich klientów. że każdy z nich o czymś myśli lub powstrzymuje się od wypowie-dzenia łego. Jeżeli podniosę głowę. by poradzić sobie z lękiem wysokości. że może odczytać tę wewnętrzną rzeczywistość patrząc w twarz klientowi. Gdyby była typem kontrfobijnym. typ fobijny jest chwiejny. że od początku nie zasługiwali na zaufanie. Pewna kontrfobijna Szóstka. Ludzie często czują się źle zrozumiani w obliczu przeszywającego wzroku Szóstki. stając się wyczynowym spadochro-niarzem po to. ale boi się to sprawdzić. ze wszystko jest w porządku. co o mnie myślą. że zbliżyła się do paszczy smoka. Wydaje mi się. by ją polubili. Gdy kelnerka dzieli uwagę między pracę a swoje lęki. co naprawdę chce powiedzieć. W takim przestraszonym stanie umysłu Szóstka łatwo może mylnie odczytać cudze intencje. a ich rzeczywisty-mi wewnętrznymi odczuciami. przedstawiające samego ar-tystę. wciągałaby ich w rozmowę po to.Punkt Szósty: Adwokat Diabla Ciężko mi pracować przy ludziach. . Niestety osoba taka może być tak bar-dzo skoncentrowana na wykrywaniu tych drobnych rozbieżności. co na jej temat myślą klienci. że zaczynają one dominować w jej odbiorze świata tak. Ale tak mnie dekoncentruje to. że staję się nieuważna i wylewam piwo albo źle ustawiam kufel pod kranikiem.Enneagram Kontrfobijna Szóstka mogłaby także niepokoić klientów próbami docierania do ich prawdziwych intencji. która wtedy „wie". Szóstka fobijna spogląda na życie ukradkiem i lękli-wie. Muszę sobie wmawiać. że ci ludzie nie są na mnie wściekli. Bardziej obchodzą ją realia ludzkich myśli. ale możliwe jest też. których nie znam. jak i kontrfobijny mają psychologicznie podobne źródła swoich problemów. co w nich widzę. zdarzają się jej pomyłki. ukry-tych intencji i jest przekonana. Opisana kelnerka jest takim właśnie fobijnym typem Szóstki. że nic złego na mój temat nie myślą. jakby były potwierdzonymi faktami. by spojrzeć na ich twarze. równie przerażona. Najgorzej jest wtedy. Typ fobijny i kontrfobijny Można wyróżnić dwa typy Szóstek (dwa typy światopoglądów paranoidalnych). Jak postacie z filmów Woody Allena. Będąc typem fobijnym zastanawia się wtedy bez przerwy. Od czasów szkoły średniej dorabiałam jako kelnerka i nadal prześladuje mnie uczucie. KUend przesuwają się po kolei i zastanawiam się. stwierdziła. 235 Helen Palmer . że czyjeś oczy świdrują mi plecy. że uwrażliwiła się na wąski zakres informacji podtrzymujących jej neurotyczne obawy. to koniec. ponieważ trzyma się na uboczu zamiast stanąć twarzą w twarz ze swoimi lękami. Ta kelnerka najwyraźniej przypisuje nieprawdziwe motywy swoim klientom. gdy podaję piwo przy bufecie. Zarówno typ fobijny. z którym ludzie się obnoszą. Nie interesuje się fizyczną rzeczywistością otacza-jącą ją w restauracji. jest pełen sprzeczności i brak mu pewności siebie. by ich wybadać i próbowałaby zredukować swój lęk skłaniając ich do tego. Przez całe życie doszukiwa-ła się ukrytych złych intencji ludzi i w tym wąskim odcinku rzeczywistości być może naprawdę nauczyła się rozpoznawać rozbieżności między wizerunkiem.

byli nieprzewidywalni i chwiejni w swoim postępowaniu z nim. Myślenie zamiast działania. Przypisywanie swojej złośd innym. że wychowywały je osoby niegodne zaufania. nie zaś dlatego. . Sceptycyzm i powątpiewanie. Cechy te charakterystyczne są dla umysłów lękliwych. Tło rodzinne Szóstki powiadają. 236 Punkt Szósty: Adwokat Diabla Bardziej świadome Szóstki twierdzą. Utożsamianie się z przegranymi sprawami.Typowe cechy Szóstki. Problemy z autorytetami: uległość lub bunt wobec nich. którego nie wolno było zdradzić. to: Odraczanie działania. którzy potrafili dostać ataku złości na dziecko. Koncentrowanie uwagi na przetrząsaniu otoczenia w poszukiwaniu wskazówek mogących wyjaśnić wewnętrzne poczucie zagrożenia. Lojalność i oddanie sprawie. Musiały bacznie obserwować innych. Lęk przed wyrażaniem złośd wprost. Rodzice karali lub ośmieszali dziecko. osobie na straconych pozycjach i przywódcy. że sami byli zaburzeni. że coś złego zrobiły. Zapominanie o sukcesach i przyjemnościach. że rodzina miała jakiś sekret. że rodzice karali je często dlatego. szczególnie wobec motywów autorytetów. choć powód był niejasny. Czasem Szóstki mówią. Problemy z pracą i tendencja do niekończenia rozpoczętych zadań. Podejrzliwość wobec cudzych motywów. Styl intuicyjny wykorzystujący potężną wyobraźnię i uwagę punktową. W mło-dości Szóstki musiały przewidywać zachowanie dorosłych.

Dopro-wadziło to albo do uzależnienia od nich „w poszukiwaniu opieki. bo zawsze musiałem kontrolować otoczenie. w rządzie Stanów Zjednoczonych dostrzegałem te same karzące cechy. ze przegrali swoje życie. zanim same decydowały się na zajęcie wobec nich stanowiska. oczywiście. ukrytymi butelkami itp. które widziałem u swoich rodziców. przy którym nie wiadomo było czy się śmiać. bo często się przeprowadzaliśmy. była akcja na rzecz swobód seksualnych. Odrabianie lekcji kończyłem na dachu. 237 Helen Palmer . ani w szkole. że wychodziłem z domu. Ten czyhający w tle lęk. Jedno oko skierowane miałem na zeszyt z lekcjami. że . Oboje moi rodzice pili i uważali. czy nie ma sygnałów zagrożenia i badać pozycję autorytetu przed podjęciem jakiegoś działania. czy uciekać. wście-kała się. Nie byłem w stanie się odprężyć ani na ulicy. nauczyłem się odczytywać jego intencje. Wszystkie złe wiadomości musiałem trzymać dla siebie. Gdy byłem mały. a ja byłem jej odgromnikiem.ponieważ postępowano z nimi w sposób chaotyczny. Miałem trzy siostry i byłem pierwszym chłopcem. Rodzice ciągle rywa-lizowali ze sobą. Rodzina moja była bardzo zachowawcza. Gdyby mi ktoś wtedy powiedział. Toteż ilekroć wychodzi-łem z domu rozglądałem się. miałem możliwość ucieczki. Szóstki nauczyły się powstrzymywać od działa-nia by sprawdzić. Zawsze byłem ukochanym synkiem mamusi. że jedną z pierwszych akqi. Jeżeli coś było nie w porządku. Wychodzi-łem wtedy przez okno i schodami przeciwpożarowymi docierałem do dachu sąsiedniego budynku. Ta skierowana na zewnątrz uwaga oraz towarzyszące jej uczucia dziecka niezdolnego stanąć we własnej obronie przenikają neuro-tyczny styl Adwokata Diabła. Dużo było krętactwa i kłamstwa w związku z alkoholem. Byli ludźmi silnymi i wobec swojego pierworodnego mieli wielkie oczekiwania. albo do buntu przeciw auto-rytetowi. a jeżeli wcześniej nie wyczuty. czy nikt na mnie nie czyha. ma swoje bezpośrednie źródło w poczuciu przegranej i braku silnej osoby mogącej dać oparcie. czy ojciec zaśnie przed moim powrotem. nie mające gdzie się bezpiecznie ukryć to po-wtarzający się temat. „który próbuje wykorzystać moją słabość strasząc mnie". by stwiedzić. Dziecko bezbronne. Zdarzało się. Mój ojciec był człowiekiem. tak charakterystyczny dla Szóstek. gdy dowiedziała się.Enneagram ponieważ jestem słaby i przestraszony". by już nigdy więcej tak nie postąpić. kara spadała na nie nagle. co im grozi. ponieważ były-by dla nich ciężarem. więc matka była niezwykle zgorszo-na. Doznawszy bólu czy zawstydzenia Szóstki musiały mieć pewność co do intencji innych osób. Musiałem więc pójść do renomo-wanej uczelni i. do których się włączyłem na uczelni. drugie zaś badało nastrój ojca. a tu nagle ktoś chciał mi zabrać pieniądze na mleko albo ktoś o wiele wyższy ode mnie zabierał mi drugie śniadanie. więc gdy ktokolwiek zrobił coś niezgodnego z jej oczekiwaniami. zastanawiając się. jak większość imigrantów żydowskich w drugim pokoleniu. Jako dziecko Szóstka nabrała nieufności do autorytetów. Jeżeli człowiek roześmiał się zamiast uciec wystarczyło to. a i tak nie byliby w stanie pomóc. Mieszkaliśmy w podejrzanych dzielnicach i na ogół byłem tam nowy.

Niezwykle czujne wobec możliwości nadużyć władzy. ale im jestem dojrzalszy. którzy wyrażają swoją złość wprost. Otwarte wyrażanie złości budzi szcze-gólny lęk i ci. Szóstki doszukują się ukrytych intenq'i u przywódcy i wystrzegają się mani-pulacji. ze jest w tym trochę raq'i. choć mam nadzieję. by „wiedzieć o najgorszym". przyjmując postawę anty-autorytarną i zwracając się przeciwko przywódcy. Jeżeli zaczyna chwiać się na tronie. którzy decydują się przewodzić. Jeżeli sam nie jesteś Szóstką. trudno im w wieku dorosłym działać. skłonne są przeceniać tych. W grupie nierywalizujących ze sobą znajo-mych Szóstka jest mniej podejrzliwa. łatwiej Ci będzie być może uchwycić to poczucie bezpieczeństwa. mój fuhrer. Przyłączenie się do grupy osób myślących podobnie redukuje napięcie paranoidalne. dopóki spostrzegany jest on jako sprawiedliwy i zmierzający w słusznym kierunku. niż być może są w istocie. Problemy z autorytetami Ponieważ Szóstki w dzieciństwie czuły się bezsilne. którzy dzia-łają. (3) buntu: podważanie autorytetu. którym nie udało się niczego osiągnąć (z którymi Szóstki się utożsamiają) uważa-ni są za osoby pokrzywdzone przez życie. To przecenianie autorytetów objawia się w poszukiwaniu silnego przywódcy lub w podejrzliwości wobec tych. Ostatnio wróciłem na kurs podyplomowy w dziedzinie ekonomii i mu-szę powiedzieć. mój mentor. 238 Punkt Szósty: Adwokat Diabła Powątpiewając we własną zdolność działania Szóstki rzutują znaczną część swojej władzy na przywódców. Wykorzystywana jest nieraz w sposób skrzywiony i nastawiona jest na wyszukiwanie cech nega-tywnych u osób będących u władzy lub na odnajdywaniu zbawczych wartości osób będących na straconych pozycjach. Każdy przyjmujący rolę autorytetu spostrzegany jest jako nierealistycznie zawzięty i nieproporcjonalnie silny. nie zgodziłbym się z tym. którzy coś osiągnęli są bacznie obserwowani. Innymi słowy ci. Podążanie za opiekuńczym przywódcą skuteczne jest jedynie do-póty. a zatem traktowani są bar-dziej życzliwie. natomiast ci. Szóstki w roli podda-nych na ogół reagują wtedy nieadekwatnie. (2) przyłączania się do grupy o podob-nych poglądach: my przeciw nim. że moje poglądy są nadal radykalne. odnoszą sukcesy i dochodzą do czegoś w życiu. ponieważ zna stanowisko każ-dej z tych osób. Szóstka-uczeń popada w lęk i traci do niego zaufanie. że moim opiniom brak już tego elementu buntu. W obawie przed wykorzystaniem przez osoby mające dużo władzy. postrzegani są jako bardziej groźni. Ta niezwykle precyzyjna koncentracja może się wiązać z po-trzebą. tym bar-dziej widzę. jeżeli .chodziło mi poprostu o rozwścieczenie rodziców. To nadmierne przypisywanie władzy autorytetom przyjmuje zwykle postać: (l) idealizacji silnego opiekuna i poddania się mu: mój guru. jakie daje bycie w grupie „my kontra oni".

której jesteś szczerze oddany. Wychodze-nia z wirażu. gdy byłem młody. Oto wypowiedź Szóstki działającej po stronie policji. że współpracujesz z innymi nad jakąś trudną do wygrania sprawą.Enneagram wszystkim i przez jakiś czas czułem się bezpieczny. Bałem się ojca. Moje własne doświadcze-nia w kontaktach z osobami nie przestrzegającymi go uświadomiły mi. dojdzie jedynie do wzmagania się poczucia bezsilności. gdy wszystko przebiegało spokojnie. gdy jest przyparta do muru. w dzielnicy zdominowanej przez gangi młodzieżowe. że moje życie było w moich rękach. Stale nakłaniano ją do przystąpienia do gangu Komandosów z Blackstone. gdy czasem robiłem coś nielegalnego. Pracuje jako detektyw i twierdzi. nadal pozostaje faktem. fałszowanie podpisów w dzienniczku i prowadzenie potajemnego żyda. Często obawiałem się odwetu. Właściwie zakochałem się w tym. Gdy tak ocierałem się o śmierć czułem. ponieważ tam bunt przeciw uciskowi znajduje naturalne i konstruktywne ujście. ani nie bałem się wtedy. gdy ustawia się w sytuacji prze-granej. Osoby takie lgną także do przegranych spraw i niepewnych interesów. System zawsze wydawał mi się niesprawied-liwy. Pociągają je więc obie strony prawa. jak dalece ludzie potrafią się nawzajem poniżać. Jeżeli bunt staje się wewnętrznym przymusem i prowadzi do ciągłego poszukiwania zewnętrznych źródeł lęku przed działaniem. które wiele innych Szóstek zmuszają do łamania prawa. pamiętam przede wszystkim wagary. Dlatego też Szóstki często pocią-gają niebezpieczne i wymagające silnej rywalizacji sporty. I nawet jeżeli podsądny nie dąży do odwetu. Zawsze nienawidziłem nadużywania prawa. więc gdy miałem lat dwadzieścia czy trzydzieści. iż nabywa mocy wtedy. że wychowała się w Chicago. Wspaniale było czuć ten dreszcz i to. Wiele Szóstek wierzy jednak w to. które wydawały mi się fałszywe i dla których nie miałem żadnego poważania. gdy sześć samochodów jednocześnie bierze zakręt z prędkością ponad trzystu kilometrów na godzinę. Bałem się natomiast wtedy. Szóstki nie uznają autorytetów. Szóstka czuje się silniejsza.wyobrazisz sobie. Stanowisko buntownika wyraźnie wypływa z poczucia ucisku. że naprawdę żyję. a u podłoża jej działań leżą dokładnie te same mo-tywy. jako że zmuszają one do natychmiastowej reakcji. . nie da się porów-nać z niczym na świecie. więc by zmniejszyć ten przeraźliwy strach przed nim pro-wokowałem go do złego zachowania. Gdy wspominam szkołę. gdy dokonałem aresztowania i świadczyłem w sądzie. Postanowiła zro-bić karierę polegającą na „ściganiu bandziorów i stawianiu ich przed obliczem prawa". było już po 239 Helen Palmer . nie miałem za-miaru poddać się te) gonitwie szczurów i walczyć o stanowiska. Nie pamiętam. w którym mogłem robić co chciałem. Zamiast tego zająłem się jazdą samochodami wyścigowymi. W ogóle nie bałem się tych wyścigów. W sytuacji kryzysowej myślenie musi ustąpić miejsca działaniu. Robił się wtedy straszny. ponieważ taka sytuacja zmusza do działania. bym kiedykolwiek miał autorytet po swojej stronie. Na miejscu można stracić życie. Wciągnęło mnie to. walczy z systemem czy przeciwstawia się prostym rozwią-zaniom. że wynajęto mnie po to.

mogą się także okazać użytecznymi narzędzami. O ile ma jasne wytyczne. odra-czanie i wyszukiwanie ukrytych motywów . kiedy na nie zasłużą. Podejrzliwość wobec autorytetów może przerodzić się w konstruktywną krytykę. nawet wtedy. Sukces i publiczne uznanie wzmagają podejrzliwość i poczucie za-grożenia. Szóstki odraczają wtedy działanie i doszukują się ukrytych motywów w za-chowaniach innych ludzi. gdzie muszę odpowia-dać na pytania krwiożerczych adwokatów chcących zasmarować mi opinię. Trudno Szóstki chwalić. gdy ich wysiłki zaakceptuje będąca u władzy większość. Przykład związku z autorytetem: Szóstka i Jedynka (Adwokat Diabła i Perfekcjonista) Jeżeli szefem jest Jedynka. Wyobrażanie sobie najgorszego może w sposób przekonywający zniekształcić ocenę rzeczywistości w epizodzie paranoidalnym. pojawia się taka chwila kryształowa i przejrzysta. Pozytywny do nich stosunek wywołuje ich wątpliwości: „Czy to jest gra? Czego jeszcze się spodziewają?" Szybko dostrze-gają głupotę lub grę o władzę u przywódców i uważają. Szóstki świetnie pełnią rolę przywódcy lojalnej opozycji natomiast z chwilą. Negatywem związków Szóstek z autorytetami jest ich nadmierna ostrożność. 240 Punkt Szósty: Adwokat Diabla Szóstki dobrze funkcjonują gdy hierarchia władzy jest jasno okreś-lona.tak jakbym to ja miał być oskarżony . kierowanie nie sprawi jej kłopotów. gdy kryzys minie. łatwo dochodzi do autosabotażu. ale ta sama silnie rozbudowana wyobraźnia może doprowadzić także do oryginalnych rozwiązań. prowadzi do wzrostu napięcia i parano-idalne postawy mogą zwrócić się przeciwko członkom grupy. Mają też problemy z podjęciem aktywności zgodnej z uprzednio podjętą decyzją oraz z doprowadzaniem dzieła do końca. ale nie potrafią przyjąć uznania. gdy powodzenie jest zagwarantowane. Pozostają lojalne wobec grupy. Odpowiadanie przed kimś i delegowanie odpowiedzialności zmniejszają paranoję. Zawsze się bardzo boję przed rozprawą . które stanowią dla Szóstki przeszkodę . Odraczanie może przyjąć formę pozostawiania sobie czasu na przeformułowanie i ponowną ocenę pomysłów.Enneagram .ale gdy tylko złożę przysięgę. by uznano ich przegraną sprawę. przeciw któ-rej można się zmobilizować. Zaś brak opozycji. że jeżeli one obejmą tak eksponowane funkcje. że uspokajam się i mogę przystąpić do dzieła. Wiele wysiłku wkładają w to. że te same zacho-wania.podejrzliwość. Pozytywem związków z autorytetami jest to. szczególnie w sytuacjach rokujących powodzenie. będzie delegowała odpowiedzialność i orga241 Helen Palmer .bym jako świadek stawił się w sądzie. tak samo podlegać będą surowej ocenie. dopóki ta znajduje się pod naciskiem i potrafią ponosić heroiczne ofiary dla sprawy.

dopóki ryzyko błędu będzie niewielkie. poświęcając się drobiazgom. że złość Perfekcjonisty (w istocie zastępcza) skierowana jest do niego. Jeżeli jednak trzeba podjąć ryzykowną decyzję. Szóstki potrafią się zdobyć na znaczną szczerość i przyznać do pomyłki. Gdy Szóstka domyśli się. gdy Adwokat Diabła prze-konany jest. Kontakty są najmniej korzystne wtedy. Perfekqonista będzie mniej zlecał podwład-nemu.nizowała pracę dopóty. zacznie „ścinać ?akręty". Gdy Szóstka przyzna się do błędów. jeśli Perfekcjonista ma na tyle rozminiętą samo-świadomość. a nie mając dostatecznych danych spodziewa się najgor-szego. Jeżeli da się rozładować potencjalną krytykę. choć z innych powodów. Jedynka się otworzy. Szós-tka w roli podwładnego będzie szanowała Jedynkę za jej sprawiedli-wość i będzie się czuła bezpiecznie w ramach dobrze określonej pro-cedury. Gdy już błąd zostanie ujawniony. jeżeli Jedynka przyzna się. ani Szóstka nie są skłonne do zbytniej ufności wobec cudzych zamiarów. Szóstce łatwiej jest przyznać się do błędu i ponieść tego konsek-wencje. Zacznie wtedy gromadzić sprzymierzeńców i montować oskarżenie przeciwko domniemanym manipulacjom szefa. Jedynka reaguje o wiele mniej obronnie i staje się bardziej zdolna do przyznania się do osobistych niedociąg-nięć. może to zapoczątkować pozytywny kontakt. Obiekty-wizacja możliwa jest. może próbować zweryfi-kować obiektywny stan rzeczy zasięgając opinii podwładnego za-miast pozwolić. że inni sprzysięgną się przeciwko niej lub skrzywdzą ją. uzasadniając tym samym podejrzenia Szóstki. ponieważ Jedynka odraczała ją. w kłótniach z pracownikami na tematy nie mające nic wspólnego z rozważaną decyzją. Jeżeli Szóstka jest osobą dojrzałą. To z kolei rozwścieczy Perfekcjonistę. zacznie rozpraszać uwagę na czynności drugorzędne i wyra-żać swoją złość pośrednio. Jedynka zacznie oceniać postępowanie Szóstki i może czuć się bardziej kompetentna niż popełniający błędy szef. otworzy się Szóstka. Szóstka zaś obawia się. ze inni podważają jej zdolności kierownicze. Jedynka-szef często gnie się pod ciężarem odpowiedzialności i zaczyna wierzyć. Adwokat Diabła zaś musi być gotów uwierzyć w to. Szóstka . Jedynka boi się krytyki. ze tak jest oceniana. uv(aga jej prze-sunie się z rozważanej decyzji ku spostrzeganiu zagrożenia ze strony Jedynki. także dochodzi do odraczania decyzji. Jeżeli zaś unieszkodliwi się groźbę ataku. że ze strony Jedynki mogło nie być żadnych wrogich zamiarów. że się boi i jest niepewna. Jeżeli szefem jest Szóstka. W takim okresie zmniejszonego zaufania bardzo przydatna jest próba ustalenia rzeczywistego stanu rzeczy. by umieć przyznać się do błędów. Na podjęcie decyzji zo-saje niewiele czasu. by tendencja Jedynki do oceniania stała jię ogniskiem 242 Punkt Szósty: Adwokat Diabła paranoidalnej fantazji (lokującej Perfekcjonistę w centrum intrygi ma-jącej na celu obalenie szefa). Potajemnie jednak będzie się buntowała przeciwko kompulsywnej drobiazgowości Jedynki. na-ginać przepisy i nakłaniać innych do czynienia tak samo. W obliczu trudnej decyzji Szóstka zwalnia tempo i w sposób drastyczny lekceważy szczegóły. Nie mając zbytniej potrzeby ochrony własnego wizerunku. Dla ujaw-nienia ukrytych intencji Jedynki Szóstka zacznie popefauać w pracy błędy. Ani Jedynka. Jedynka-pod-władny odczytuje to jako dowód niekompetencji. odmawia popiera-nia Szóstki i również zwalnia tempo z powodu braku dobrze ustruk-turalizowanego nadzoru.

Tak bardzo skłonne są przeszukiwać otoczenie w poszukiwaniu sygnałów uzasadniających ich wewnętrzne poczucie zag-rożenia. Jest ona charakterystyczną cechą para-noidalnego poglądu na świat i wynika z dziecięcej potrzeby przewi-dywania cudzych zachowań i wyobrażania sobie przyszłych konsek-wencji w celu uniknięcia zagrożenia. których tam nie było i im wyraźniej ich widziałem. Osoby kontrfobijne twierdzą.co najwyżej . że najbardziej boję się. Jest jednym z niewielu. co może czyhać w ciem-ności i jego wyobrażenia potrafią przybierać tak realne kształty. że taka koncentracja uwagi nie dopuszcza najbardziej pozy-tywnych opcji. Szóstki uwrażliwione są na najgorsze. Pamiętam. Bałem się po prostu ciemności. Typ fobijny wyobraża sobie niebezpieczeństwo lub myśli. Łatwiej jest jej nawet zdobyć się na działanie dla ochrony ko-goś. stwierdziłem. Nie zdają sobie sprawy z tego. którym zdarzyło się obserwować. bo w przeciwnym razie wciąż o nim myślą. boi się. że kiedy napisałem list do swojej dziewczyny po miesiącu walk w Wietnamie. po-nieważ może być bardzo agresywny. że wyobraża sobie. bo bał się cieni.gotowa jest bowiem przystąpić do działania w zastępstwie kogoś. gdy czuje się przyparty do muru. Mógł strzelać w ciemność. 243 Helen Palmer . Jedynka bez trudu podejmie się jej kontynuacji i sporządzi plan doprowadzający Szóstkę do zakończenia zadania. Tendencja do przewidywania najgorszego Zarówno błogosławieństwem. Jego potrzeba dowiedzenia się najgorszego po to. ludzi. tym bardziej ich szukałem. Wyobraź-nia płatała mi straszne figle. jak pra-cuje jego umysł w stanie napięcia. Czułbym się lepiej. czy ktoś mnie naprawdę obserwuje czy nie. że często uważają. Gdy już czynność zostanie podjęta. że muszą zbliżyć się do przedmiotu swoich lęków. Łatwiej zrozumieć reakcję Szóstki fobijnie nastawionej na pełne lęku przewidywania niż stanowisko Szóstki nastawionej kontr-fobijnie. gdyby ktoś wyskoczył i zaczął strzelać. jak i przekleństwem Szóstek jest ich rozbudowana wyobraźnia. i ucieka. że stapiają się i współistnieją z zarysami skał i drzew. to mająca trochę rozumu Szóstka ucieknie na drzewo. iż wyobrażanie sobie najlepszych rozwiązań to . Ten charakterystyczny sposób koncentrowania uwagi wyjaśnia znaczenie powiedzenia. Jeżeli np. Natomiast typ kontrfobijny woli skoczyć tygry-sowi do gardła niż siedzieć na drzewie i spędzić noc na przeraźliwych fantazjach. aż przyczajałem się w pozycji gotowej do strzału nie wiedząc. by mieć się na baczności powoduje. Ten żołnierz strzela do cieni. że tchórz umiera tysiąc razy. kiedy wysyłają mnie na jakąś nocną operację.naiwne fantazjowanie oparte na dziecię-cych pragnieniach. na drodze ukaże się groźny tygrys. kto się boi. kto się boi niż zrobić coś dla siebie. więc wyobrażają sobie najgorsze. .Enneagram gdy trzeba stanąć twarzą w twarz z zagrożeniem. Widziałem potwory. Przypomina tym Ósemkę (Szefa). Sam określił siebie jako Szós-tkę. że niebezpieczeństwo jest blisko. Typ kontrfobijny natomiast wyszukuje niebezpieczeństwa.

Wojna uwydatniła moją paranoję. Zanim mnie skierowali do bezpośred-nich działań wojennych, nie byłem pewien, czy się boję. Nie tchórzyłem pod obstrzałem i sądziłem, że każdy czuje się mniej więcej tak jak ja. Ale po powrocie z wojny zacząłem miewać ataki lęku i nie potrafiłem nawet wziąć prysznica nie mając przy sobie w kabinie noża. Gdy szumiała woda, nie słyszałem, co się naprawdę dzieje w domu i potrafiłem stać tak z namydloną twarzą, słysząc różne dźwięki. Wyda-wało mi się, że ktoś jest w łazience, otwierałem drzwi od kabiny i wyg-lądałem. Zdarzało mi się nawet, że ociekający wodą wychodziłem spod prysznica i szedłem do drzwi frontowych, by wyjrzeć na zewnątrz. Nie bałem się niczego konkretnego, nie miałem określonych wrogów i drzwi były zamknięte na klucz, ale czasem musiałem wziąć nóż ze sobą, by czuć się bezpiecznie. 244 Punkt Szósty: Adwokat Diabla Przyzwyczajenie tego weterana wojny wietnamskiej do wyobra-żania sobie najgorszego wyznacza jego sposób widzenia świata. Nie może spokojnie wziąć prysznica, bo gdy skoncentruje się na gorącej wodzie i mydle, jego tendencja do przeszukiwania otoczenia dla ochrony siebie zostaje na chwilę wyłączona. To z kolei powoduje, że szybko zaczyna się koncentrować na nowo i wyobrażać najgorsze wydarzenia, które mogłyby go dopaść znienacka, gdyby na chwilę odwrócił uwagę. Prawdopodobnie nie zdaje sobie sprawy ze swej skłonności do oddawania się tworom wyobraźni ani z tego, że na ogół nie wyobraża sobie najlepszych możliwych zdarzeń. Gdyby mu zwrócić uwagę na to skrzywienie uwagi, stwierdziłby prawdopodobnie, że takie wyobrażanie sobie najlepszego to uciekanie w nierealistyczne mrzonki. Szóstki mają się wciąż na baczności, jak dzieci bojące się oderwać oczy od kogoś większego od siebie, by ten ktoś nie skoczył na nie, gdy odwrócą wzrok. Szóstka tak dalece potrafi się skoncentrować na scenariuszu naj-gorszym z możliwych, że zaczyna sobie wyobrażać rzeczy tak wyra-ziste, że aż prawdziwe. W sposób nawykowy wyobraża sobie moż-liwe zakończenia zdarzeń, wydają się one bowiem wiarygodnym źródłem wiedzy. Gdyby Szóstka zaprzestała tego wyobrażania sobie różnych możliwości i konsekwencji, bałaby się, że ktoś ją zaskoczy. Wyobraźnia wpleciona jest w obronny system sterowania uwagą. Jeśli rezygnujesz z wyobraźni - przestajesz mieć się na baczności, a to oznacza stawianie życiu czoła bez odpowiedniego zabezpieczenia. Zaletą takiego przyzwyczajenia do wyobrażania sobie ukrytych możliwości tkwiących w zwykłych sytuacjach czyni z Szóstek dosko-nałych wykrywaczy awarii i skutecznych adwokatów diabła. Projekcja Kłopot tkwiący w sposobie zwracania uwagi, charakterystycznym dla Szóstki, polega na tym, że najpierw pewien punkt widzenia pojawia się w jej umyśle i dopiero wtedy ma ona uzasadnienie dla poszuki-wania potwierdzenia czy poszlak. Z punktu widzenia Szóstki trudno odróżnić utrwalony nawyk przeszukiwania otoczenia dla zapew-nienia sobie bezpieczeństwa od przeszukiwania tegoż otoczenia w poszukiwaniu danych potwierdzających określony punkt widze-nia. Na przykład, jeżeli pewna Szóstka sądzi, że Janek ją lubi, zacznie szukać na to potwierdzenia w zachowaniu Janka. Janek może uważać, że dokonano wobec niego

projekcji, ponieważ Szóstka może mu imputować myśli, których w istocie nie miał. Może ona na przykład powiedzieć, że docenia jego czułość, kiedy on wcale nią nie emanuje. Albo może twierdzić, że bucha od niego złość, gdy tymczasem on czuje się całkiem dobrze. Od ponad dziesięciu lat jestem mężatką i co pewien czas jestem przeko-nana, że mój mąż ukrywa przede mną jakiś romans i szuka usprawied-liwienia, by ode mnie odejść. Jestem wtedy pewna, że tak się dzieje i oskarżam męża, po czym dowiaduję się, że moje podejrzenia były bezpodstawne. Jestem wściekła, że byłam tego tak pewna, a tak bardzo się myliłam. Miałam też taki okres, gdy sama poczułam pociąg do kogoś innego. Wiedziałam, że ta osoba mnie interesuje, dlatego że bałam się wtedy, iż mąż mnie opuśd i montowałam całą opowieść, aby wyjaśnić dlaczego byłoby lepiej dla nas obojga, gdyby odszedł. Teraz, gdy moje małżeństwo trwa już piętnaście lat, wiem na pewno, że kiedy mam wrażenie, że mąż mnie opuszcza, to w rzeczywistości może być tak, iż to ja mam ochotę na kogoś innego. A oto następna wypowiedź na temat projekcji. Pochodzi ona od pewnego dyrektora firmy, który uświadomił sobie, że przypisuje swo-ją nierozpoznaną i nieakceptowaną złość innym ludziom. Moja matka biła dzieci. Przez cztery lata biła mnie niemal codziennie i to straszne wspomnienie nadal jest we mnie żywe. Gdy więc wyjechałem z domu na studia, miałem w sobie straszną złość do kobiet, choć nie zdawałem sobie z tego sprawy. Kipiała pod powierzchnią. Zacząłem studiować w Berkeley. Wczesne lata siedemdziesiąte. Ruch wyzwolenia kobiet. Przez cały czas się wściekałem. Kobiety tyle mówiły o tym, jak są uciskane - a ja czułem się tak bardzo uciskany przez kobiety. Przyłączałem się do komun lat siedemdziesiątych i zawsze, prędzej czy później, miałem konflikty z kobietami. Najpierw jedna, potem wszystkie, napadały na mnie i nazywały mnie szowinistą, a mnie to sprawiało przykrość i dochodziło do tego, że czułem do nich złość, która tkwiła we mnie od samego początku, choć nie zdawałem sobie z tego sprawy. Bałem się uświadomienia własnego gniewu i przypisywałem go innym i, by udowodnić sobie całą tę hipotezę, doprowadzałem kobiety do wściekłości. Na przykład flirtowałem ze wszystkimi na raz, co nota bene, świetnie skutkowało. I wracałem tym samym do matki, o której byłem 246 Punkt Szósty: Adwokat Diabla przekonany, że przede wszystkim chce mnie biciem zmusić do posłu-szeństwa. Na co Szóstki zwracają uwagę? Jeżeli nie jesteś Szóstką - to ćwiczenie pomoże Ci zrozumieć nie-świadome przesunięcia uwagi leżące u podłoża jej światopoglądu. Jako część tego ćwiczenia potrzebna Ci będzie książka. Gdy znaj-dziesz książkę, usiądź i połóż ją na kolanach, nie otwierając jej. Przypomnij sobie teraz kogoś, kogo się bałeś, gdy byłeś mały. Wyobraź sobie, że osoba ta stoi przed Tobą; wyobraź sobie jej twarz, postawę, ubiór. Przypomnij sobie szczególnie sposób, w'jaki ta osoba na Ciebie spoglądała, gdy się jej bałeś.

Pomyśl teraz, że mieszkasz z tą osobą na codzień, przez długi okres czasu, w bardzo małym domku. Osoba, której się boisz, ma do-stęp do wszystkiego, co znajduje się w domu i w każdej chwili może się pojawić. Otwórz teraz książkę i zacznij czytać, pamiętając jednocześnie, by mieć się na baczności przed tą osobą. Podziel swoją uwagę między czytanie a sprawdzanie, co robi Twój potencjalny wróg. Być może będziesz mógł skupić uwagę na obu czynnościach jednocześnie, albo też uwaga Twoja będzie przeskakiwać tam i z powrotem, między książką a świadomością tego, gdzie ta osoba się znajduje. W jednym i drugim przypadku przyjąłeś sposób widzenia osoby, która nauczyła się bać. Następne ćwiczenie należy wykonać z zaprzyjaźnioną osobą, któ-ra będzie na tyle uprzejma, by pozwolić Ci gapić jej się w twarz w trakcie ćwiczenia przesuwania uwagi. Wyobraź sobie teraz jakąś myśl, którą zaprzyjaźniona osoba może mieć na Twój temat, choć nigdy jej nie wyraziła. Może to być opinia pozytywna lub negatywna, ale musisz być przekonany, że jest bardzo prawdopodobne, że Twój przyjaciel taką opinię na Twój temat ma i że Ty będziesz szukać na to dowodów. Prowadź teraz zwykłą rozmowę z przyjacielem. Jednocześnie obser-wuj jego twarz w poszukiwaniu dowodów ukrytej opinii. W tej sytuacji ujawniają się wszystkie składniki paranoidalnego stylu zachowania: uk-ryta hipoteza (w tym przypadku zmyślona) i podzielność uwagi na roz-mowę i potrzebę odnajdywania dowodów potwierdzających ukrytą opinię. Dla prawdziwego paranoika wewnętrzna hipoteza ma moc prze-konania. On wie, że ta bolesna opinia jest prawdziwa i poszukuje dowo247 Helen Palmer - Enneagram dów w zachowaniu ii w naturalnych minach, które partner robi w cza-sie zwykłej rozmowy. Odraczanie działania Szóstki powstrzymują się od działania, ponieważ dla nich praw-dopodobieństwo niebezpieczeństwa jest o wiele większe niż prawdo-podobieństwo sukcesu. „To, co mogłoby się nie udać" jawi się jako realny fakt, a „Czyż nie będziemy z siebie dumni, jeżeli wygramy" rodzi lęki przed wystawieniem się na ludzką zazdrość i złą wolę. Na-wykowa ostrożność bardziej daje się we znaki u typów fobijnych, u których planowanemu działaniu towarzyszą ciągle wątpliwości. „Wątpię, czy to się uda", „Tak, ale...", „Wydaje się to ryzykowne. Musimy poczekać na konkretne dane." Nawet typy kontrfobijne, sprawiające wrażenie agresywnych, zajęte są wyobrażaniem sobie najgorszego i twierdzą, że odraczają działanie, póki paranoja nie zmusi ich do stawienia czoła lękom, by nie żyć z ciągle przesuwają-cym się przed oczyma filmem pełnym budzących strach obrazów. Tendencja do odraczania wzmacniana jest przez (w większej części nieświadomy) wzmożony nawyk zadawania sobie pytań. Uwaga przesunięta zostaje z dobrego pomysłu i gotowości do działa-nia na równie silne myśli powstrzymujące, podważające sensowność planowanego ruchu. Rozmyślanie o działaniu jest wygodnym wykrę-tem przed koniecznością przystąpienia do akcji i narażania się na atak osób będących u władzy.

Za Szóstką ciągnie się zwykle przeszłość niedokończonych zadań: nieukończony dyplom, ważny projekt nie doprowadzony do końca. Zawsze problemem jest bezpośrednie przechodzenie od pomysłu do działania. Szóstka nie uważa tego za odraczanie ale sądzi, że podej-muje logiczne kroki przygotowawcze. Pracę magisterską pisałem dziesięć lat. Wyrzucano mnie, wracałem i kil-kakrotnie zmieniałem temat. Przy każdym kolejnym temacie zwracałem przede wszystkim uwagę na rodzące się pytania, na które nie było odpowiedzi. Zawsze przychodziły mi do głowy kontrargumenty. Szczytem było, gdy pewnego wieczoru zasiadłem przy maszynie i za-cząłem pisać wstęp, wychodząc z co najmniej sześciu różnych założeń i za każdym razem musiałem wracać na początek, ponieważ zbijałem własne argumenty cytując słowa jakiegoś autorytetu w tej dziedzinie. 248 Punkt Szósty: Adwokat Diabla Szóstkom te paraliżujące przesunięcia uwagi jawią się jako uza-sadnione poszukiwanie informacji. Pogląd każdego autorytetu należy potraktować poważnie i rozprawić się z ewentualną krytyką zanim praca posunie się do przodu. W efekcie Szóstki częściej podważają własne stanowisko aniżeli go bronią, przez co postęp jest nikły. Ta wszechogarniająca tendencja do powątpiewania spowodowana jest, jak zawszecpotrzebą uprzedzania możliwej krytyki, aby uniknąć zra-nienia. Paradoksalne jednak jest to, że gdyby nagle się okazało, iż rozpra-wa miałaby odnieść murowany sukces i wszystkie krytyczne uwagi okazałyby się bezpodstawne, autor pracy przeżyłby być może więcej lęku aniżeli wtedy, gdy sensowność pracy poddawana była w wątpli-wość. Sukces i wystawienie na widok publiczny powodują lęki przed niesprowokowaną napaścią. Poruszanie się powoli i rozważanie wszystkich wątpliwości oddala i łagodzi te obawy. Inni mogą interpretować tendencję Szóstki do odraczania w roz-maity sposób - od lenistwa po brak zdolności. Gdy przedmiotem dys-kusji jest projekt roboczy albo decyzja wymagająca podjęcia odpo-wiednich kroków, u osób z otoczenia Szóstki pojawiają się często uczucia zniecierpliwienia i złości, przed którymi tak pracowicie się ona broni. Szóstki działają sprawnie, gdy zadania są jasno określone albo wtedy, gdy znajdują się w pozycji adwokata diabła, mając naprzeciw siebie godnego przeciwnika. Nawyk wyobrażania sobie najgorszego zostaje zahamowany, gdy tylko pojawi się rzeczywisty przeciwnik. Paradoksalnie, osoby tchórzliwe wykazują jasność myślenia i odwagę stojąc na przegranych pozycjach, gdy wszystko się przeciw nim sprzysięgnie, ponieważ napotkanie na sprzeciw powoduje silną kon-centreaqę na zadaniu. Walka o przetrwanie to dla Szóstek zupełnie co innego niż rywalizacja o sukces: dokonują cudów pod presją, podczas gdy optymalne warunki pracy nie sprzyjają ich efektywności. Lęk przed sukcesem Rodzice oczekiwali, że zostanę naukowcem, tak jak mój ojdec. Postanowi-łem więc zostać niekonwencjonalnym chemikiem. Znalazłem sobie posadę w stowarzyszeniu ochrony

środowiska, ponieważ praca tam, obiektywnie rzecz biorąc, służyła wartościowym celom. Jednocześnie w sposób buntow-niczy krytykowałem wielki przemysł i silną władzę. Moim pierwszym sukcesem było napisanie książki populamo-naukowej, 249 Helen Palmer - Enneagram która przyniosła mi sławę. Koniec tej historii był niemal natychmiastowy. Osiągnąłem szczyt moich ambicji, we własnych oczach odniosłem sukces i nie było już opozycji, z którą mógłbym walczyć. Mój bunt i moja praca były nierozerwalnie związane i po osiągnięciu szczytu cieszyłem się z tego, ale czułem jednocześnie, że się skończyłem. Nie miałem już napędu. Ludzie zapraszali mnie na odczyty, ja jednakjuż się tym nie interesowałem. „Porzuciłem" więc sukces i wyemigrowałem. Czułem się bohaterem. Pokazałem swoim przyjaciołom: „Hej, patrzcie, w ten sposób należy sobie radzić ze sławą. Należy od niej uciec." Żaden z nich by tego nie zrobił. W końcu żałuję. Nie tego, że wyjechałem, ponieważ zapaliłem się do kolejnej, popularnej sprawy. Żałuję jednak, że nie wykorzystałem szans, które miałbym, gdybym pozostał. „Działanie na przekór" to sposób na budowanie własnej tożsa-mości. Gdy nie pasuje się do amerykańskiego ideału sukcesu i popu-larności, zyskuje się tożsamość. Celem staje się wtedy walka z silną opozycją po to, by dojść do głosu. Jeżeli jest się na przegranej pozycji, wszystko przeciwstawia się sukcesowi. Ma się godnego adwersarza, ten zaś wyzwala energię do walki i do wygrywania. Jeżeli zaczyna się odnosić sukces i ogromny opór zostaje przezwy-ciężony, może się pojawić prawdziwa paranoja. „Komu mam teraz ufać, skoro doszedłem do szczytu?" „Skąd mogą nadejść trudności?" Szóstki antyautorytame zaczynają żywić przekonanie, że gdy wkro-czą na scenę, inni zaczną je same spostrzegać jako uciskających, po-wątpiewając w ich dobre intencje. Podejrzliwość wobec dobrych intencji innych ludzi wzrasta w miarę osiągania pożądanych celów, a dawne nawyki odraczania i powątpiewania w samego siebie wzmagają się w dwójnasób, gdy dojdzie do wzbudzenia pragnień. W ciągu swego życia uczyłam różnych rzeczy: tańca, angielskiego, psy-chologii, a ostatnio znów angielskiego na zagranicznynm uniwersy-tecie. Mój schemat postępowania jest następujący: osiągnąć pewien poziom w danej dziedzinie a następnie poddawać w wątpliwość struk-turę polityczną, w obrębie której pracuję albo swoją chęć zajmowania się w ogóle tą pracą. Prawie jednocześnie zaczynam się skupiać na nowej dziedzinie, która mnie naprawdę pociąga i wreszcie odchodzę by podą-żyć za swoimi nowymi zainteresowaniami. Bolesne jest też to, że uczucie sukcesu nie przenosi się z jednej dziedziny nauczania na inną. Zapominam o odniesionym sukcesie, a więc wyma250 Punkt Szósty: Adwokat Diabla

żuję z pamięci swoją dotychczasową drogę żyda i potrafię mieć w danej dziedzinie taką pustkę w głowie, jakbym się zajmowała nią po raz pier-wszy. Łatwo zapominam, że poprzedniego dnia dobrze mi szło i wystar-czy, by jeden student ziewnął, a cała napinam w obawie, że się nudzą i zapominam, co chciałam powiedzieć. Szóstki bardzo umiejętnie ignorują własne sukcesy. Najczęściej twierdzą, że straciły zainteresowanie, że wolą oddać palmę pierw-szeństwa komuś innemu, komu zdaje się ona być bardziej potrzebna. Nagle dostrzegają fatalny błąd w całej procedurze, zapadają na zdrowiu lub nieoczekiwanie nabierają nowego zapału do porzuconego wcześniej zadania. Nieskończona jest lista pełnych inwenqi sposo-bów odraczania konfliktu związanego z sukcesem, wraz z takimi, które polegają na proponowaniu autentycznie twórczych rozwiązań, choć podawanych z pozycji adwokata diabła, czy też na odnoszeniu sukcesów przy jednoczesnym przekonaniu, że się przegrało. Jedno z najtrudniejszych zadań stojących przed Szóstkami to osiągnąć umiarkowany poziom widocznego na zewnątrz sukcesu, a następnie nauczyć się nie lękać swojego osiągnięcia. Pracuję jako adwokat w sprawach kryminalnych i przez szereg lat byłem obrońcą publicznym. Uwielbiałem napięcie związane z tą pracą, o ile zwalczałem system w obronie swojego klienta To sprawiało mi przyjem-ność. Potem kłopoty finansowe zmusiły mnie do zajęcia się działalnoś-cią prawniczą dającącą duże pieniądze. Nie znosiłem tego stylu ubierania się, kontaktów towarzyskich i koniecz-ności odmawiania biedniejszym klientom. Nie znosiłem tego, jak mnie -przypuszczalnie - widzą inni. Wbiłem sobie do głowy, że wyglądam na człowieka, który się sprzedał i byłem przekonany, że niektórzy będą chcieli mi podstawić nogę. W końcu - z tego strachu - dostałem choroby wrzodowej. Miałem swoją godzinę prawdy, gdy dla ratowania siebie poddałem się psychoterapii. Terapeuta poradził mi, bym zapytał przyja-ciół, których naprawdę ceniłem, jak mnie odbierają. Okazało się, że oni albo nie zdawali sobie sprawy z tego, co ja przeżywałem, albo mniej lub bardziej aprobowali zmiany, których dokonałem w swoim życiu. Ostatnia strategia, którą wykorzystują Szóstki, by uniknąć uzna-wania własnych sukcesów, polega na stawianiu sobie ponadludzkich wymagań. Wymagając od siebie zbyt wiele nie są w stanie zbliżać się do realnych celów, a żądając od siebie ofiary mogącej zmienić bieg historii nie są w stanie racjonalnie ocenić własnych możliwości. 251 Helen Palmer - Enneagram Megalomania Szóstek wypływa z chęci wniesienia zapładniającego wkładu, posługiwania się prawami uniwersalnymi, czy odkrycia za-sady poruszającej światem. Taki pociąg do władzy i mocy jest przy-krywką dla wewnętrznej słabości. Potrzeba wniesienia żywotnego i zaskakującego wkładu w losy świata bardzo utrudnia im rzetelne uznanie własnych sukcesów. Związki intymne ^

Szóstki są wytrwałe w małżeństwie, ponieważ gotowe są wziąć na siebie „trudności małżeńskie" i czują się w obowiązku „rozwiązać problem do końca". Lojalność wyraża się

by Szóstka zaczęła ufać. Gdy przeżywa lęk. Oto re-lacja dokumentująca taką postawę: Trudno przyjmować komplementy. a to łagodzi podejrzenia Szóstki. Szóstka ma wtedy ochotę przerwać przyjemności. że można jej sprawić przykrość. Niewielki problem potrafi doprowadzić do zakwestionowa-nia związku jako takiego. ponieważ Szóstka wie. że działanie partnera jest w stanie bardzo wiele dla niej znaczyć i że gdy zaczyna odczuwać przyjem-ność okazuje się. . Czy naprawdę ufam partnerowi?" Pytanie to pozostaje otwarte. Może też lękać się. by samemu czuć się bezpiecznie i Szóstka jest w stanie wytrzy-mać bardzo wiele przejawów neurotycznego zachowania bez odczu-wania konieczności zmuszania partnera do zmiany. gdy poczuje. Jeżeli partnerzy zobowiązali się być razem. Na ogół zdaje sobie sprawę z wad partnera. ponieważ Szóstka jest skłonna do powąt-piewania. że szczęśliwa przyszłość nadejdzie. jakiej pomocy ma udzielić i jest w stanie sprawić przyjemność. opuścić partnera. Nie umie za-angażować się w związek w całości. gdyby była zbyt dostępna dla partnera lub miała zbyt wiele potrzeb w sferze seksu. Wiele czasu potrzeba. gdy jest ku temu okazja. czy partner na-prawdę jest zaangażowany i ufność ta musi zostać odbudowana dopiero po walce. Łatwo dochodzi do projekcji braku zaufania do siebie. gdy przyjmuje rolę osoby dającej. Szóstki pozostają lojalnymi partnerami. Szóstka zaczyna wtedy wierzyć. Szóstka lubi planować szczęśliwą przyszłość. że partner zbyt wiele od niej wymaga.niekiedy w zobowiązaniach warunkowych: „Zostanę póki mąż/żona nie zrobi dyplomu" albo „Zostanę póki nie odchowamy dzieci". które przeszkadzają związać się z nim bezwa-runkowo. Zacznie jednak reagować inaczej. że partner ma na nią wpływ. gdy para przeciwstawia się wspólnie zagrażają-cemy światu. skupić się na własnych lękach przed porzuceniem. gdy wypełnione zostaną obowiązki rodzinne albo gdy spłaci się wreszcie kredyt na dom. „Nic nie trwa wiecznie. Na partnera oddziałuje się po to. nie jest jej natomiast łatwo akceptować przyjemności. że partner ma kontrolę nad zaspakajaniem jej prag-nień. Twierdzi bowiem. Łatwiej Adwokatowi Diabła zaakceptować szczęście i przyjem-ność płynącą z seksu. Szóstka potrafi ciągle kwestionować podstawowe założenia. W tym 252 Punkt Szósty: Adwokat Diabla dawaniu nie ma ze strony Szóstki jakiejś szczególnej manipulacji. gdy widzi się. ponieważ zawsze ma się na uwadze niewypowiedziane słowa krytyki. Kluczowym problemem jest zaufanie i Szóstka często czuje się bardziej kochana. odnajdzie swoje miejsce w związku pomagając partnerowi osiąg-nąć jego własne cele albo też oddziałując na niego w sferze seksu. Z reguły podejrzliwie reaguje na pochlebstwo i zastanawia się. że partner powątpiewa w jej wartość. czy jest to wstęp do odrzucenia. To naprawdę dziwne uczude. iż mogła-by się znaleźć na przegranych pozycjach. Zaufanie buduje się bardzo powoli. Złości ją to. by otrzymać coś w zamian. Nie można im nigdy ufać do końca. łatwiej im z czasem nabrać do siebie zaufania. Nie po to daje. Partner postrzegany jest jako godny zaufania. Szóstka wątpi wtedy w to. gdy para jedno-czy się przeciw zewnętrznemu zagrożeniu przyjmując stanowisko „my-przeciw-nim".

Szóstka myśli abstrak-cyjnie. Szóstce wydaje się. takich jak zawody wymagające wysokich kwalifikacji czy przedsięwzięcia twórcze) musi wywołać respekt. albo każde zachowanie partnera oceniać będą w świetle tej jednej wady. Szóstka zapomina o sukcesach i przyjemnościach. że ludzie błądzą. że są w stanie dojrzeć wewnętrzne intencje innych. Taktyka ta może się okazać niebezpieczna. tak charakterystycznych dla Szóstki.Enneagram walki. . co ktoś mi powiedział. łatwo więc odrzuci szczere wyznanie partnera. ponieważ „nie rozumie on swoich prawdziwych motywów". Dochodzi wtedy do 253 Helen Palmer . Szóstka dobrze rozumie ludzkie zmagania. Gdy Szóstka czuje się kochana. łatwo zaczyna pod-dawać w wątpliwość zaangażowanie partnera. w którym miejscu Szóstka przestała zwracać uwagę na fakty. podejrzewając. nie sprawdzając ich praw-dziwości. Szóstka może wtedy skonstruować rozbudowaną hipotezę na temat tego. w który nie wierzysz. zastępując je swoimi wewnętrznymi hipotezami. bym naprawdę mógł uwierzyć w wiarygodność tego. „Zobaczymy. dobrze jest. Jeżeli to możliwe. by obiet-nice partnera znalazły potwierdzenie w rzeczywistych działaniach. to. co nazywam minimalną inteligentną opozycją. Ważne. po czym poddaje je w wątpliwość. Szóstce potrzeba wiele odwagi. ale będącymi przede wszystkim wytworem nieświadomych lęków przed bliskością. do którego druga osoba się nie przyznaje. kiedy dzieciaki wyprowadzą się z domu. Szóstka potrafi zbudować sobie złożoną hipotezę na temat rze-czywistych intencji partnera. jeżeli partner nie po-trafi myśleć w sposób złożony i symboliczny. Szóstki wierzą na ogół. Zawsze stawia pod znakiem zapytania intencje innych. Bardzo sprzyja umocnieniu związku deklaracja partnera. Gdy już hipoteza zostanie utkana. gdy partner potrafi wykazać.jak całkiem inteligentna twarz zaczyna przybierać nieco głupkowatą minę. a zo-bowiązania obwarowane zostają warunkami. a wzbudzenie pragnień seksualnych ro-dzi u niej poczucie zagrożenia. że komplementy muszą być doprawione konstruk-tywnymi propozycjami zmian na lepsze. „Czy ja mu ufam?" „O co jej chodzi?" „Czy on jest zdolny do miłości?" Pytania pozostają bez odpowiedzi. Jeżeli dostrzegą słaby punkt. w której obrzuca się partnera zarzutami mającymi pewne realne podstawy. bo ktoś d właśnie powiedział komplement. że jest ona faktem uprawniającym do działania. Spętana jest tendencją do powątpiewania w obietnice i plany. toteż w efekcie łatwiej jej zrozumieć. co naprawdę się dzieje w nieświadomości partnera i potrafi stworzyć sobie system przekonań. że robię dobrą robotę. Znaczy to. albo poczują się na tyle bezpiecznie. ponieważ w miarę nabywania zaufania rośnie też zwątpienie i przerażenie. by podążać za przyjemnymi cela-mi. że prag-nie być lojalny i że kocha. Czyni zobowią-zania. Najbardziej mi pomaga uwierzyć. Gdy dochodzi do zbliżenia. że związał się z nią bez zastanowienia i nie zna tak naprawdę swoich motywów. Dobry przykład ze strony partnera (szczególnie w dziedzinach „aktywnych"." Zbawienny wpływ na relację z Szóstką ma zawsze ujawnienie swoich słabości. jak to bę-dzie. by porozmawiać o tym.

Słabą stroną relacji z Szóstką jest to. przyciągającego ich do siebie celu. Takie przejęcie steru musi Ósemkę doprowadzić do wściekłości. iż „weźmie sytuację w swoje ręce". Dla takiej pary niezbędne jest. Adwokat Diabła chce się skupiać na tym. co ułatwia im znalezienie wspólnego. co naprawdę dzieje się w głębi nieświadomości partnera. Szóstki mają skomplikowaną psy-chikę. Szóstka potrafi zwrócić się przeciwko Ósemce. Szóstka obawia się. jest osobą ra-czej mało skomplikowaną. Ósemka zaś opiekuna. co się dzieje. Przykład pary złożonej z Szóstki i Ósemki (Adwokat Diabła i Szef) Zarówno Szóstka. Szóstki poszukują w Ósem-kach cech przywódczych. Jeżeli Szef potrafi wysłuchać argumentacji Adwokata Diabła bez przedwczesnego odrzucenia go czy znieważenia. wierzy w to. ponieważ ja się boję". Ósemka stanie się ufna i otwarta. 255 Helen Palmer . Jeżeli niezadowolenie Szóstki pozostanie ukryte. że potrafi ona reagować emocjonalnie i głęboko przeżywać. Ósemka poczuje się zdradzona i prawdopodobnie odejdzie. aby to mi się zrealizowało. Ósemka zacznie szanować jej stanowisko i prawdo-podobnie zwróci się do niej po radę. Jeżeli się gniewa albo pociąga ją ktoś inny. W po-czątkowej fazie istnienia związku Szóstka na ogół odgrywa rolę osoby słabszej. by powiedzieć całą prawdę i walczyć w obronie własnego stanowiska.Enneagram . Ważne jest też. Obaj partnerzy w tego rodzaju związku mają problemy z zaufa-niem. partner prawdopo-dobnie oskarżony zostanie o nieświadomy gniew lub o romans. Jeżeli konfrontacja zbytnio wyprowadzi Szóstkę z równowagi. choćby ta relacja miała Ósemkę doprowadzić chwilowo do szału. Jeżeli Szóstka zdobędzie się na tyle odwagi. Gdy kocha. jeżeli dojdzie der nieporo-zumienia dotyczącego jej poglądów. istnieje prawdopodobieństwo. by Szóstka zrozumiała.Pozytywem związku z Szóstką jest to. że skłonna jest własne uczucia przypisywać partnerowi. by Szóstka starała się postawić na swoim w walce i relacjonowała szczerze. ale prawdziwy motyw jest następujący: „Ty spraw. Ale Ósemki to ludzie stosunkowo prości i poszukujący mało złożonych przyjemności. że partner zwróci się przeciwko niej. Ósemka zaś obawia się porzucenia. jak i Ósemka to osoby autorytarne. Jeżeli ujawnia wprost swoje niezadowolenie i będzie w stanie wytrzymać szereg przerażających konfrontacji. Dla niej tylko szczera argumentacja jest uczciwa i jakakolwiek próba uniknięcia gniewu spostrzegana jest jako dowód słabości i podstępnej próby podważenia wzajemnego zaufania. aby Ósemka nie miała już powodu do gniewu. że i ona jest ko254 Punkt Szósty: Adwokat Diabła chana. Potrafią przedłożyć cudzy interes nad własny i przeżywać cudze sukcesy jako własne. Nie zależy im na manipulowaniu partnerem lub na braniu i stać je na wielką lojalność w ciężkich chwilach. że Ósemka. Szóstka stanie się bar-dziej ufna. by w ten sposób bronić się przed ewentualną krzywdą.

nie będzie skłonna walczyć otwar-cie o przyciągnięcie partnera z powrotem. pragnieniu przejęcia kontroli nad drobiazgami lub mieszaniu się w życie przyjaciół. Sytuacja jest tym poważniejsza. Szóstka natomiast ma tendencję do odra-czania przyjemności. Jeżeli Szóstka po-czuje się zagrożona na polu seksu. że to takie proste. na ile trafnie odbiera rzeczywiste motywy Ósemki. więc nie ma z tym problemu. prowokowaniu kłótni. o które partner wszczyna kłótnie. przez co zachowują się wobec sie-bie mniej więcej tak samo w domu i poza domem. jeżeli para zajmie się czymś nowym lub zaangażuje się w sprawę wy-magającą wzajemnej rady i wsparcia. ani Ósemka nie przywiązują zbytnio wagi do wygła-dzonych wizerunków publicznych. Zalety " Adwokaci Diabła identyfikują się z przegranymi sprawami i zdol-ni są do lojalnego. Adwokat Diabła boi się nasta-wionych nieprzyjaźnie osób i sprzeciwia się gotowości Ósemki do wchodzenia w konflikt lub obrażania osób. Szóstce trudno w to uwierzyć właśnie dlatego. Prędzej sama odejdzie albo zacznie rywalizować z Ósemką. Najlepsza forma partnerstwa Szóstki i Ósemki po-lega na tym. nie poszukującego nagród wysiłku w imię obo-wiązku lub odpowiedzialności wobec innych. Szóstka się na nie zgodzi. Ósemka zaś wywiera nacisk. W . poczuje się pokrzywdzona. Ósemka zaś chce przeć naprzód ku kontaktom seksualnym i nie ma ochoty na dyskusje o psychologii głębi. Na ogół polega to na łamaniu reguł gry. Granica między wygodną rutyną a nudą jest jednak cienka. Mimo asertywności Ósemkom trudno jest przystąpić do realizacji własnych zamierzeń. ale jeżeli ich źródło leży na zewnątrz. zacznie stwarzać problemy. z którymi Szóstka chcia-łaby nadal utrzymywać przyjazne stosunki.Szóstka skłonna jest tworzyć rozbudowane hipotezy na temat rzeczy-wistych intencji partnera. w którym mog-łaby odzyskać poczucie atrakcyjności seksualnej. by posuwać te plany do przodu. że Szóstka wymyśla twórcze strategie. Związek Adwokata Diabła z Szefem wchodzi w etap trudny wtedy. która gdy jest znudzona może się kłócić o wszystko. Ósemka może mieć kłopoty z dochowaniem wierności. po czym Ósemka zacznie te reguły łamać. który Ósemkę rozwście-cza. Gniewnym reakcjom Ósemki i nudzie można przeciwdziałać. Ósemka będzie mniej skłonna do kontrolowania związku. ponieważ seks stanowi dla niej pole walki. Jeżeli Szóstkę przerazi znudzenie Ósemki i potraktuje poważnie sprawy. Jeżeli para ustali określone zasady współżycia. nawiązując romans. gdy Ósemka ustali reguły gry. by cele owe zrealizować. zacznie się bać odwetu i może zrezygnować ze związku. 256 Punkt Szósty: Adwokat Diabła by utrzymać swoje zainteresowania przy życiu. Jeżeli Ósemka jest znudzona lub ma nadmiar nierozładowanej energii. Ósemki rzadko kłamią czy ukrywają swoje prawdziwe intencje. gdy tylko zaczyna się pojawiać bliższa więź. bez problemu przejmują funkcje kontrolne. Ani Szóstka. że nie potrafi sprawdzić. podświadomie wywołując incydent. Walczą. przez co Szóstka może czuć się zagrożona. Ósemka nie ma problemów z seksem. Szóstka doprowadza często do zer-wania.

kontrfobijny współtwórca afery Watergate w rządzie Nixona. Szóstki. po czym ją po-rzuca. Może być genialnym taktykiem. gdzie rywalizacja ograniczona jest do minimum i mogą pracować pod kierunkiem silnego przywódcy. Słynne Szóstki Woody Allen'. że bez takiej demonstracji sta-nie się ofiarą dla innych więźniów.Enneagram wy są niejasne i potrzebne są liczne manewry zakulisowe nie pociągają jej.niewielkim stopniu kierowani potrzebą natychmiastowego sukcesu. Krishnamurti * Jane Ponda * Wielebny Jim Jones Sherlock Holmes * Hitler (typ fobijny) Hamlet (typ kontrfobijny) Styl intuicyjny Przestraszone dzieci wypracowują sobie strategie pozwalające im na emocjonalne przetrwanie. Inny to Gor-don Liddy. Chętnie idą pod prąd i wbrew status quo. ponieważ zainic-jował demonstrację siły. Po części strategie te opierają się na umiejętności wykrywania źródeł . ponieważ tak się ich bał. potrafią pracować bez nagród i publicznego uznania. gdzie dyrekty257 Helen Palmer . Przekonany był. Szóstki osiągają wgląd w głęboko ukryte procesy psychologiczne. Szóstka może się zajmować naprawą mostów. Nieatrakcyjne otoczenia Szóstka nie lubi zawodów wymagających pracy w ciągłym stresie i podejmowania szybkich decyzji bez uprzedniego przygotowania. albo zaczną mu się przeciwstawiać w sposób zorgani-zowany. poświęcać się i wznawiać wysiłki. Pociągające są dla nich zajęcia. jeżeli cel jest chwalebny. szczególnie. Potrafią cierpieć. a także prace niosące zagrożnie fizyczne lub eksponujące cele prze-grane. gdy współpracują z prawdziwymi sprzymierzeńcami. uniwersyteckie kursy dyplomowe. Atrakcyjne otoczenia Środowiska zhierarchizowane z jasno określoną strukturą władzy i jasno zdefiniowanymi obszarami problemowymi są dla Szóstek pociągające: policja. mają-ce problemy z autorytetami albo podporządkują się rygorystycznie regulaminowi. gdzie człowiek sam jest sobie panem i nie ma żadnych zwierzchników. który gra samego siebie w roli klasycznej fobijnej Szóstki. który ratuje firmę z opałów. to jeden z dobrze znanych Adwokatów Diabła. Twierdził on. Prestiżowe zawody o znacznym stopniu rywalizacji. że zmusił się do zjedzenia szczura. Atrakcyjne są dla nich te zawody. Siedział dłużej niż pozostali aferzyści. buntując się przeciwko władzy.

co tkwi we mnie. Mam bardzo wrażliwe czułki. gdy inni nie ujawniają własnych uczuć. nie wywoływały we mnie takich reakcji. pozwalające mi wychwycić złe intencje u ludzi. w jaki Szóstka koncentruje uwagę. co wydaje się jej stanowić dowód na to. Gdyby mniej był świadomy konieczności odróżniania własnych projekcji i innych bardziej intuicyjnych wrażeń. Szóstka skłonna jest wtedy bronić się przed złymi zamiarami szefa. Być może nie zawsze właściwie rozumiałem to. gdy miałem z nimi do czynienia patrz przypisy Redakcji na końcu książki 258 Punkt Szósty: Adwokat Diabła w swojej pracy organizacyjnej. Jest to fascynująca strategia samoobrony zalęknionego dziecka. gdy tylko ktoś się do niego odezwał. często zniekształcony zostaje błędnymi interpretacjami. Szóstki twierdzą. . I choć mogłem się czasem mylić zupełnie. że ich własne spostrzeżenia są trafne. Ufają zarazem. ale obiektywnie trafny wgląd. że czują się zagrożone. Inne osoby. które osiągnęły samoświadomość. być może nad-miernie. jak ludzie się zachowają. że wiedziałam. Choć Szóstka może mieć rację. także zajmujące kierownicze stanowiska. wybuchałem gniewem. że szef od samego początku był dla niej wrogiem. Następująca wypowiedź pochodzi od człowieka. Jeżeli obserwowałam jakieś dziecko w klasie. co zrobił ten drugi facet? Ten człowiek ma dobrze rozwiniętą zdolność autoobserwacji. co oni robili. jaki nieraz osiąga Szóstka. czy zachowania te nie wypływają z czegoś. w danej sprawie słusznie wyczuwałem. to nega-tywne nastawienie może zostać drastycznie wyolbrzymione. mógłby łatwo trafić do gabinetu psychoterapeuty jako jedna z wielu osób skarżących się na to. że bardziej od innych skłonne są przypisywać własną wrogość innym ludziom i że trafność ich intuicji zależy od stopnia. że nie działali oni szczerze. psycholog kliniczny. który przez większość swego dorosłego życia był działaczem związkowym i któ-ry nauczył się ufać swojej intuicji przy podejmowaniu decyzji. zaglądałam mu bacznie w twarz. doprowa-dzając go tym samym do złości. Twierdzą. Zacząłem się więc zastanawiać. Paranoidalne nastawienia na ogół mają pewne uzasadnienie. Miałem szefów. będąc nieświadomym wyznacznikiem sposobu. a ja to w nich wyczuwałem. że szef nie jest wobec niej przychylnie usposobiony. tak opisuje swoją-dziecięcą ostrożność: Specjalizowałam się w tym. że szef (czy inna osoba znacząca w ich życiu) prześladuje je. którzy we własnym interesie oszukiwali i ucis-kali. wypływającym prawdopodobnie z ich dziecięcej potrzeby odczytywania intencji i przewidywania zachowania dorosłych.potencjalnego zagrożenia. wiedzą. że ich sposób koncentrowania uwagi uwrażliwia je na niewypowiedziane intencje innych. Pewna kobieta. w jakim potrafią odróżnić własne projekcje od obiektywnie trafnych wrażeń nieuwarunkowanych bodźcami fizycznymi. Może ona przetrwać w dalszym życiu. Szóstki mówią też o innym stylu intuicyjnym. Ktoś mi nadepnął na oddsk? Czy też przyczyna leży w czymś. Szóstki. Często.

260 . choć nie sprawdzałam swoich hipotez. gdy ktoś siedzący w drugim kącie klasy z czymś wyskoczył. Jeżeli to. zaglądałam im w twarz i sta-rałam się wyobrazić. dostrzegam wiele warstw w interakcjach członków rodzin. że tak naprawdę ta twarz nie uległa żadnym zmianom. albo przekonana byłam. że je lubię? Gdybym kandydowała na przewodniczącą klasy . które stanowią tylko jej projekcje. by móc rozpoznać przesunięcia uwagi. że jeżeli wystarczająco długo będę się przyglądała twarzy jakiegoś dziedaka. które ujawnia mi ich emocje. co wydawało mi się. ponieważ tyle poświęcałam temu uwagi. że widziałam na tej twarzy objawy emocji. Czasem pozwalam sobie na snucie fantazji o różnych układach kolorystycznych. Czy stałaby się surowa czy łagodna. nie ma-my tu do czynienia z żadną intuicją. które pojawiają się spon-tanicznie w jasnowidzącym stanie umysłu. które wypływają z niej samej od tych celnych wrażeń wzrokowych. Teraz. Widzę to. że wykrywam w tych twarzach. w swojej praktyce terapeutycznej. pojawiających się w atmosferze wokół członków danej rodziny i staram się odczytać.Potrafiłam dostrzec błysk w oku. gdybym powiedziała temu dziecku. Musi wykształcić w sobie wewnętrznego obserwatora. Po drugie. Zdaje sobie też ona dobrze sprawę z te-go. by na tej podstawie móc zrozumieć sposób. porównując swoje spostrzeżenia z uwa-gami zaufanych kolegów. Po pierwsze. Ma jednak możli-wość sprawdzenia trafności swoich wyobrażeń w rozmowie z klientami. Jeżeli chciałam wiedzieć. uwolni się od szeregu fałszywych informacji zapoczątkowanego przez taką projekcję. Ta klinicystka dobrze wyczuwa swoją umiejętność przesuwania uwagi od myślenia o swoich klientach do swoich wyobrażeń o tym. będę w stanie rozszyfrować. czy poszarzała? Przekonana bytem. Jeżeli nauczy się dokonywać takiego różnicowania.czy twarz ta uśmiechnęłaby się. gdy trafnie dostrzega wzajemne relacje między członkami rodziny wyrażane symbolicznie w postaci kolorów i wzorów w otaczającej atmosferze.Enneagram ciach. co dostrzega ta klinicystka opiera się wyłącznie'na pro-jekcji jej własnych nieświadomych uczuć wobec klientów. Działałam na podstawie tego. Wydawało mi się. co nazywam wewnętrz-nym obliczem. co myśli o wszystkich innych dzieciach w klasie. w jaki kontaktują się oni ze sobą w życiu. będzie to mia-ło dwie ważne konsekwencje. że być może błędnie przypisuje swoim klientom pewne cechy. nauczy się odróżniać wyobrażenia. co oznaczają rozmaite kolory i powiązania energetyczne. że nigdy się nie mylę. choć wiedziałam zarazem. Robiłam to jedynie pośrednio. Zadaniem intuicji jest. których dokonuje właśnie wtedy. w tym przypadku. jaki przyjmie wyraz w określonych okolicznoś259 Helen Palmer . któ-re w rzeczywistości stanowią jej własne projekcje. co ludzie myślą. co dzieje się w ich wnętrzach. umiejętność odróżnienia wglądów wypływających z własnej fantazji lekarki od tych wyobrażeń.

w których bieg kierowany jest przez myślenie od sytuacji. Osoba zalękniona poszu-kuje przede wszystkim prawidłowego podejścia intelektualnego. Dla Szóstki. ponieważ ufa. gdyby nauczyła się prze-suwać uwagę z głowy ku ciału i odróżniać sytuacje. że jeżeli nie miałam partnera przy sobie. jak bardzo się bali. pod warunkiem że mogłam myśleć w czasie biegania. ledwo starczało mi sił. bym nadal mogła zwracać uwagę na to. Zauważyłam.Punkt Szósty: Adwokat Diabla Cnota odwagi Tak jak wszyscy. póki głowa nie musiała się wyłączyć. Świetnie się mi biegało z partne-rem. gdy strach zaczyna ustępować. Ta biegaczka nie stanie się bardziej odważna dzięki śmiałym myślom lub zmuszaniu się do bie-gania bez rozglądania się. Wiele Szóstek przystępuje do praktyk duchowych rozwijających przede wszystkim zaufanie do zdolności ciała do poruszania się w sposób intuicyjny. To tak. może rodzić niepokój. jakby genialna analiza mogła zastąpić konieczność działania. Osoby strachliwe koncentrują się na swej głowie. kiedy rozmawialiśmy. albo samej. Na trasie było wzgórze i stwierdziłam. nawet przebieganie obok ludzi na ulicy. kogo mijam po drodze. Szóstki szybciej nabędą wyższych umiejętności. umożliwiającego obronę przed ewentualnym atakiem. Polega na działaniu przed myś-leniem. przeszukują otoczenie i starają się wymyślić sposób na radzenie sobie z sytuacjami. Szóstki często nie zdają sobie sprawy z najważ-niejszych czynników kierujących ich życiem. i nie zdawać sobie zupełnie sprawy z tego. Byłoby dobrze. kto jest w pobliżu. jeżeli wraz z przystąpieniem do terapii czy medytacji rozpoczną program ćwi-czeń fizycznych.Enneagram sprawdzenia kim są. gdy ciało zaczyna się poruszać zanim nabyta osobowość zdąży się wtrącić. że osobiste nawyki związane z myśleniem i odczuwaniem mogą być źródłem chronicznego lęku. która przyzwyczajona jest najpierw myśleć. Gdy wzgórze pod koniec stawało się bardziej strome. np. że wszystko było w porządku. później deiałać. o ile starczało mi tchu. bez możliwości 261 Helen Palmer . kto tam jest. Mniej więcej rok temu zaczęłam biegać i sprawiało mi to przyjemność. Odwaga uzależniona jest od zdolności ciała do reagowania w spo-sób adekwatny w stanie niemyślenia. gdy potrafi zaprzestać myślenia. z którymi muszą się uporać. zatrzymywałam się by złapać oddech. by sprawdzać. że ciało uchroni ją przed niebezpieczeń-stwem. tak i Adwokaci Diabła często dopiero wtedy zdają sobie sprawę z tego. Podobnie jak ludzie mieszkający w obszarze objętym działaniami wojennymi. jogi tantrycznej czy sztuk walki. by zerknąć na przechodniów i dowiedzieć się. Dana Szóstka może być przekonana. że nie boi się bardziej niż inni. którym ogłasza się nagle pokój. Zwróćcie uwagę na różnicę między .

może zniszczyć autentyczne przeżycia wewnętrzne wątpiąc w ich istnienie. ale. jakbym przeżywała coś. W metrze były tłumy ludzi i mogłam przeglądać notatki przez całą drogę z ulicy Delancey. by w ten sposób wzmocnić jego wiarę w ponowne przyjście Pana. Gdy Chrystus umarł. co mam powiedzieć. że to. co już kiedyś się zdarzyło. dopóki Pan obecny był fizycznie. że gdy w jego dłoni ujrzałam pistolet.. jak dwoje ramion chwyta go od tyłu i przytrzymuje mu głowę. ani też gdy wytrąciłam mu pistolet. często się bałam. który skierował ku mojej twarzy. Po Ukrzyżowaniu Chrystus zmartwychwstał i ukazał się kilku swoim uczniom.doświadczeniami bie-gaczki. apostoł Chrystusowy. Stroił miny i zaciskał pięści i słychać było. jak klnie na cały przedział. W tym momencie ja zablokowałam mu drogę. Decyzje podejmuje się w ten spo-sób. Ukazał się także niewiernemu Tomaszowi i widząc. nie bałam się. to przykład stanu umysłu charakterystycznego dla Szóstki. Kto jednak zbytnio się przywiązuje do scepty-cyzmu. Ze . co przeżył wraz z Panem naprawdę miało miejsce. Pewnego wieczoru do wagonu wsiadł wariat. Nie zdziwiłam się. zaklął i ruszył w jego kierunku. Umawiałam się wtedy ze swoim chłopakiem. Tak się czułam. pozwolił mu dotknąć swoich ran. Pociągiem jechało bardzo niewiele osób i każdy unikał spojrzenia mu w twarz. Jakiś pomysł przychodzi nam do głowy. gdy uwaga powraca do myślącego stanu umysłu. jak do niego mówię.. choć nie wiedziałam. W pracy naukowej zdrowy sceptycyzm prowadzi do rzetelnych wyników. Moje dało wstało z miejsca i słyszałam. Tomasz stracił wiarę i zaczął wątpić. Do dziś nie pamiętam. Zauważył kogoś siedzącego za mną. że cierpi z powodu utraty wiary. po czym szuka się kontr262 Punkt Szósty: Adwokat Diabla argumentów pozwalających ustawić pierwotny zamysł we właściwej perspektywie. ale głos mój tak był pozbawiony emocji. co do niego mówiłam. dopóki miał wsparcie podobnie myślących uczniów. po czym rozważamy wszystkie wątpli-wości typu „Tak. pamiętam jednak. Natomiast gdy zajęcia kończyły się późno i musiałam sama stać na pustym peronie. że wyjdzie po mnie na stację przy ulicy Delancey i odprowadzi mnie do domu. Uczęszczałam na Uniwersytet Miejski na Manhattanie i na uczelnię jeź-dziłam metrem. gdy zobaczyłam. że trudno mu było uwierzyć w to wszystko. dających się zweryfikować procedur i jasno określonych metod. Wiara jako wyższa jakość umysłu Połowę procesu decyzyjnego stanowią wątpliwości. gdy jechałam za dnia. Niewierny Tomasz. wskazał na niego palcem. Tomasz wierzył.". Nigdy nie denerwowałam się. Gdy spotkałam się ze swoim chłopakiem przy Delancey opowiedziałam mu to zdarzenie. że najpierw pojawia się jakiś pomysł. która broni się poprzez obserwowanie otoczenia a następującym przeżyciem pasażerki nowojorskiego metra. by przybrał właściwe kształty i wyjaśniamy wszelkie niejasne założenia i błędy.

szczególnie w otoczeniu i wyglądzie." staje się uporczywe. czy udało mu się cokolwiek osiągnąć. Podtypy Do podtypów zaliczamy te cechy. Szóstka potrzebuje ciągłego potwierdzania: „Czy ja go kocham?" „Chyba tak. które rozwinęły się w dziecińst-wie dla zapewnienia sobie bezpieczeństwa w świecie zdominowa-nym przez niepewne autorytety. zastanawiając się nad tym. Z punktu widzenia praktyk w skupianiu uwagi. Jeżeli jednak to inte-lektualne „Tak. . Do pewnego stopnia każdy początkujący w dziedzinie medytaq'i skłonny jest podważać własne przeżycia. Wystarczy.Enneagram wo ulegają wymazaniu przez równie wiarygodne myśli podważające pozytywne doświadczenia. bo przecieka dach.." Ma potrzebę tworzenia struktur umys-łowych zapewniających ciągłość. jakby fundamenty dobrze skonstruowanej budowli trzeba było zburzyć i odbudować. pełnych wątpliwości myśli. gdy sygnały zbliżającego się sukcesu tak łat263 Helen Palmer ." Nic nie jest trwałe. To tak. Może to przybrać formę fałszywego wizerunku „supermana" u mężczyzny będącego typem kontrfobijnym. miast popadania w zniekształcający uwagę nawyk.wszystkich dwunastu apostołów Tomaszowi dano najbardziej nama-calne dowody tajemnic. by całe miesiące stopniowego budo-wania zaufania zostały zaprzepaszczone. Skupianie uwagi na fizycznym pięknie łagodzi przyzwyczajenie do obserwowania otoczenia w poszukiwaniu najgorszego. gdzie bardziej realne wydaje się kwestionowanie pozytywnych doświadczeń. Wystarczy niewielkie podej-rzenie. Wiara to po prostu zdolność koncentracji na autentycznym pozytywnym doświadczeniu. by zrekompensować poczucie stra-chu. romans czy budzące nadzieje przesięwzięcie. by jakiś projekt napotkał na jedną trudność lub doszło do kłótni z partnerem. wtedy przesunięcia uwagi (które u osoby medytującej sprzyjają zbliżaniu się do ustabilizowania jej w stanie niemyślenia) często prowadzą do powstania zapory z wy-soce wiarygodnych. Atak zwątpienia może podważyć u Szóstki całą strukturę przeko-nań. W praktyce buddyjskiej takie przyzwyczajenie nazywa się wątpią-cym umysłem. ale. Zarówno mężczyźni.. czy też szczególnego zainteresowania siłą płynącą z możliwości wzniecania w mężczyz-nach pożądania seksualnego u kontrfobijnych kobiet. by kontynuować praktykę medytacyjną. by rozkwitły wątpliwości. łączących ponownie ze stanem myślenia. a mimo to trudno mu było uwierzyć dowo-dom. przedstawionym jego zmysłom. Piękno to nacisk na estetykę. jak i kobiety mogą koncentrować się na sprawach piękna. Szóstka o nawykowo wątpiącym umyśle musi mieć w sobie wiele wiary." „Póki dzieci nie dorosną. wiara nie polega na przyjmowaniu fałszywych obietnic ani na wykorzystywaniu woli. Siła/Piękno w relacjach dwuosobowych Zwracanie szczególnej uwagi na problem siły wypływa z potrze-by wzmocnienia samego siebie. „Póki nie zrobię dyplomu.

by się ich bać. to ciągłe zmiany miejsc pracy. gdy zbliżasz się do nich zanadto i związki z nimi zaczynają się stabilizować. Obowiązki społeczne Lojalność innych można sobie zaskarbić przestrzegając reguł i zo-bowiązań wrfiziedzinie zachowań społecznych. z jakimi osoby takie się zgłaszają. z drugiej zaś jesteś bardzo krytycznie nastawiony do osoby ukochanej. Więź ta trwa. iż nie byłem nawet pewien. czy znam ludzi. Zaczynasz się wtedy obawiać. nawet jeżeli wydaje się. że alarm jest fałszywy. Odra-czanie przybiera wiele różnych postaci. Typowe proble-my. gdy staje się zbyt bliska. gdy poddajemy problem dokładnemu. po-nieważ mają za sobą liczne niedokończone przedsięwzięcia.Zaczynasz naprawdę tracić zaufanie do ludzi z chwilą. W tej fazie terapii muszę uważać. Czułość w sferze samoochrony Potencjalnej wrogości można się przeciwstawić zapewniając sobie stałą miłość innych ludzi. Gdy przestałem myśleć o emigracji. jak wykazać klientowi błędy w jego 264 Punkt Szósty: Adwokat Diabla rozumowaniu. w której tkwi. bez poddawania ich w . Powstaje więź „my przeciwko nim". Z jednej strony boisz się porzucenia. Obawy Szóstek należy traktować poważnie. póki nie wpadnę na to. ponieważ się boją i ponieważ mają często kłopoty seksualne. że tak bardzo skupiałem się na naszym zamierzeniu. które kojarzą z nierozwiązanymi obawami przed przejęciem steru. stwierdziłem z przerażeniem. Jeżeli ludzie nas lubią/ nie ma powodu. Na studiach byłem aktywnym politycznie członkiem młodzieżowej gru-py syjonistycznej. Zależało nam na ukończeniu studiów i wykorzystaniu nabytej wiedzy w kibucu w Izraelu. Co może pomóc Szóstkom w rozwoju? Szóstki często podejmują terapię lub praktykę medytacyjną. gdy jakieś przedsięwzięcie zbliża się do szczęśliwego końca. z którymi współpracowałem przez ponad trzy lata. że partner zrobi ci coś złego. Należy do-pomóc Adwokatowi Diabła utrzymać uwagę w stanie ciągłej koncen-tracji na celach pozytywnych. Szóstki szukają pomocy. Gdy prowadzę terapię. które z jej lęków są wyobrażone. mam wielką ochotę sprzymierzyć się z klientem przeciw sytuacji. ale szczególnie uwidacznia się w niemożności dokończenia podjętego zadania. Znaczna część podejrzeń znika. by rezygnować. neutralnemu badaniu. Warto dokonać drobiazgowej analizy obaw. ponieważ Szóstka nie wie. a które mają realne podstawy. Bronisz się zostając „silnym" i nieco chłodnym. by nie odsunąć się od niego i staję się niezwykle wrażliwa na niewielkie oznaki jego wycofa-nia się. brak zaufania do autorytetów i współpracowników oraz wynajdy-wanie powodów.

by utrzymać się w stanie napięcia i czujności. Pomóc może Szóstkom uświadomienie sobie. opartemu na przesz-łych złych doświadczeniach. „Cios padnie wtedy. Naprężanie się fizyczne. • Poddawanie w wątpliwość cudzej czułości i komplementów. • Sprzymierzanie się z ludźmi niekompetentnymi lub niewiarygodnymi po to. Adwokat Diabła musi . jakie jest stanowisko drugiego człowieka.postępować w kierunku realistycznych celów zamiast radzić sobie z lękiem rzucając się w fał-szywe akty heroizmu. z którymi jest się związanym. Potrzeba uzyskiwania zgody co do reguł. czy samemu nie żywi się uczuć agresywnych. że się wycofali. Musi także uświadomić sobie swoją tendencję 265 Helen Palmer . • Sprawdzanie. • Potrzeba jasnego określania stanowisk. kiedy myślenie zajmuje miejsce uczuć i pragnień. zakładanie. czyja opinia jest neutralna. że to inni są wrogo nastawieni. Wahania zaufania do osób. Tak samo trudno jest Szóstce utrzymać się w nieprzerwanym działaniu.wątpliwość.Enneagram do ulegania fałszywemu przekonaniu o porażce. • Potrzeba utrzymania kontaktu.krok po kroku . by uniemożliwić ruch naprzód. • Powątpiewanie w możliwość uzyskania pomocy. Wycofywanie się z powodu strachu. oczekiwanie ataku. a następnie przypisywanie innym. czy czyny innych zgodne są z ich deklaracjami. Pomocne jest mówienie na głos o swoich obawach osobie zaprzyjaźnionej. • Doszukiwanie się ukrytego znaczenia ludzkich zachowań. • Dostrzeganie. tym silniej. Potrzeba sprawdzania. w momencie gdy wydaje się. że pojawiają się u nich następujące potrzeby: • Potrzeba sprawdzania. im mniejsza jest defensywność. że trudności są większe niż naprawdę są. mogącej dać wiarygodne informacje zwrotne oraz sprawdzanie swoich wniosków u kogoś. Czy ta druga osoba jest godna zaufania? Powątpiewanie w cudzą siłę lub słabość. • Fizyczne kurczenie się i unikanie zabawy. tendencja do unikania wszystkich danych. czy obawy mają realne podstawy. jak Trójce działanie przerwać. gdy będę nieprzygotowany". Potrzeba dowiadywania się. .

którzy mogliby sprawy pchnąć do przodu. wreszcie poczucie.• Brak zaufania do swoich reakcji „z brzucha". powinny wyolbrzymiać sobie w wyobraźni skutki negatywne po to. 266 Punkt Szósty: Adwokat Diabła • Wykorzystywanie bujnej wyobraźni. Pozwalanie na to. • Podejrzewanie przywódców zamiast poszukiwania obszarów zgodnych. która w sumie jest pozytywna. stwarzać dysonans poznawczy między lękami a pozytywnymi wynikami. Spostrzeganie terapeuty na przemian jako geniusza i jako nieradzącego sobie z zadaniem. Poszukiwanie aprobaty autorytetu przed podjęciem kroku. • Chęć intelektualnego przewyższenia tych. • Rosnące poczucie zwątpienia w samego siebie. by znaleźć wyjście. łatwo ulegające projekcji tak. • Poczucie narastającej bierności w miarę pozbywania się lęków. Lęk przed byciem lepszym od rodziców. że mogą pojawić się u nich następujące reakcje: • Podejrzliwość wobec potencjalnych źródeł pomocy i wynikającej z niej chęci działania w pojedynkę. Jeżeli uwaga zablokuje się na najgorszych możliwych konsekwencjach. działają bowiem na zasadzie pamięci negatywnej. • Co Szóstki powinny sobie uświadomić? W miarę wycofywania uwagi z nawykowych sposobów myślenia Szóstki powinny zdać sobie sprawę. • Zdawanie sobie sprawy z tego. Mówienie i analiza zastępujące działanie w oparciu o wrażenia płynące z dała i emocji. by przypominać sobie rzeczy przyjemne. • Pojawianie się lęków przed sukcesem. • Megalomania. Powinny wyobrażać sobie i rozmawiać o pozytywnych tego wynikach. by głowa wzięła górę nad sercem. że to inni wątpią w umiejętności Szóstki. Uważanie. że łatwiej przypomina się sobie przykrości niż przyjemności. • Skłonność do skupiania się na negatywnych detalach sytuacji. że próba zmiany jest zbyt trudna. że wydaje się. Szóstki powinny pamiętać o tym. Fantazjowanie na temat wybitnych dokonań blokuje Szóstkom możliwość podejmowania realistycznych zamiarów. • Mówienie bez przerwy. poczucie tępienia. że praktykowanie medytacji pozbawia na zawsze ochoty do rywalizacji. 267 .

tak jakby szam-pan. którego pokochała nimfa Echo. Lubią być w dobrym nastroju. Epikurejczycy przekonam są o własnej doskonałości. toteż poszukują środowisk i ludzi podtrzymujących ich poczucie własnej wartości. zwracając się ku prostocie i sobie samym. Typowa dla punktu Szóstego (podstawowego dla Siódemek) paranoja nie dochodzi do głosu. Nie odpowiedział. jak nimfa woła jego imię. Jest to także punkt Narcyza. Piątki uciekają od źródła lęku. że nie słyszy-my uwag tych. Siódemki nie dawały odczuć. . młodzieńca. Poszukują przygód i mają wysokie oczekiwania. uciekając w nieograniczone możliwości. Sprawiają wrażenie pogodnych lekkoduchów. a głos jej pozostał tylko echem. usiłu-jąc ich oczarować i rozbroić swoją przyjemną powierzchownością. nad-miernie przygotowują się do przyszłych wydarzeń poprzez czujne przeszukiwanie otoczenia. Nastawieni są na doznania szczytowe. Gusta mają ^ubtelne i chcą czerpać z życia wszystko. Wszyscy powinni docenić swoje unikalne zalety i wartości. Szóstki. tworząc przy tym wyidealizowany obraz przyszłego społeczeństwa. co najlepsze. Siódemki zaś sprawiają wrażenie niewzruszonych i zbliżają się do ludzi. którzy stanowią zwierciadło obiektywnej prawdy. W obliczu konieczności pójścia na woj-nę czy podjęcia bezsensownej pracy dzieci-kwiaty wycofywały się z przyjętego sposobu życia. W obliczu budzących lęk doświadczeń wczesnego dzieciństwa Siódemki rozpraszały obawy. Narcyz tak był zajęty podziwianiem swego urodziwego odbicia w tafli wody. oddanych bez opamiętania planowaniu i zabawie. Punkt Siódmy: Epikurejczyk Osobowość nabyta Esencja GŁOWA SERCE Cecha dominująca:Namiętność: Planowanie ŻarłocznośćWyższy stan umysłu:Cnota:Praca Wstrzemięźliwość Cechy drugorzędne Seks: Kontakty z innymi ludźmi: Ochrona siebie: Podatność na sugi Poświęcanie się Obrońca rodzinyestie Dylemat Punkty: Pięć. Kłopot powstaje wtedy. Sześć i Siedem. o ile uda im się ukierunkować swoje myślenie na wizjonerskie plany przyszłych sukcesów. że się boją. W epoce dzieci-kwiatów ideały Siódemek zostały rozbuchane. wiecznego dziecka. Siódemka to punkt Piotrusia Pana. że nie słyszał. które znajdują się w punkcie podstawowym. Światopogląd Siódemek był bardzo wyeksponowany w rewolucji kontrkultury lat sześćdziesiątych. zgrupowane po lewej strome Ennea-gramu. a nie krew. Nie wyglądały na prze-straszone. krążył w ich żyłach. 268 Punkt Siódmy: Epikurejczyk Każdemu potrzeba trochę zdrowego narcyzmu.12. stosują trzy różne strategie radzenia sobie z dziecięcym lękiem. jakie daje wyobraźnia. gdy tak bardzo jesteśmy przekonani o swojej wyjątkowości.

który „w danej chwili wydaje się naj-lepszy". rozważania. Czło-wiek godzi się na ten wariant. Za każdym zobowiązaniem stoi kilka innych możliwości. rany!" czy „Cieszę się. pozytywnych emocji. wiele ciekawych zajęć. Zatrzymano się na poziomie płytkich wglądów. Siódemki mają (spośród wszystkich typów) najbardziej optymistycz-ny światopogląd. by „płynąć z prądem" przekształciła się w taki sposób organiza269 Helen Palmer . że umożliwia szczególnie twórcze sposoby rozwiązywania problemów i dopaso-wywanie do siebie pozornie antagonistycznych punktów widzenia. • Trzymanie w zanadrzu wielu opcji. wokół których skupiona jest zazwyczaj uwaga Siódemek to: • Potrzeba utrzymania wysokiego poziomu pobudzenia. po co w ogóle żyć? Po co się zadręczać problemami. a z tego może wyniknąć D. że życie nie zna granic. Jeżeli możliwość A się wyczerpie. eliminując nudę i cierpienie. Sprawy. gdy można pójść naprzód? Żywotność płynąca z takiego przekonania o szansach życiowych wzmacniana jest przez zwyczaj trzymania w zanadrzu kilku opcji i zabezpieczania swoich zobowiązań planami rezerwowymi. Miejsce rzetelnego wysiłku i pracy zajęło psychologiczne gadulstwo i atrakcyjne formy ucieczki. a C stanie się zbyt nudne. Rozmowy. gdy wszystkie najbardziej ko-rzystne perspektywy połączą się. Siódemka może pracować w jednym sklepie obuwni-czym i jednocześnie rozważać możliwość podjęcia podobnej pracy w konkurencyjnym sklepie po drugiej stronie ulicy. Skupi się wtedy na podo-bieństwie celów i zadań w obu pracach. Siódemce taki plan może się wydawać całkiem oczywisty.Enneagram cji swojej uwagi. że w jakiejś bliższej lub dalszej przyszłości rozwinie się ich wielki plan. a to doprowadziło do narcystycznej koncentracji na sobie. . można się zająć rezerwo-wym planem B. Jeżeli plan A spełznie na niczym. Dążąc do rzeczywistości wyidealizowanej i nie mogąc jej stworzyć dzieci-kwiaty zmieniły swoje nastawienie. Zaw-sze można znaleźć w nim coś ciekawego. by nie angażować się w jedną linię działania. Zaletą takiego sposobu koncentracji uwagi jest to. Strategią obronną Siódemek jest planowanie przyszłości według różnych opcji po to. Ceniono to. Potrzeba stałego przeżywania intensywnych. Jeżeli coś w B nie wychodzi. planowanie. co w jednostce unikalne. zawsze mamy B. Jeżeli życie nie jest pełne przygód. prze-chodząc do radykalnego subiektywizmu. Wiele działań. Świat nar-kotyków zajął miejsce dążenia do zmiany świata zewnętrznego. Siódemki podtrzymuje przekonanie. ponieważ wierzą. zawsze jest jeszcze plan C. Reguła lat sześćdziesią-tych. a nie na ewentualnych kon-fliktach między konkurencyjnymi firmami. by zwiększyć przyjemność życia.W miarę postępu rewolucji ujawniły się ciemne strony świato-poglądu Siódemek. że jestem sobą". zapewniając wybitnie satysfakcjo-nujące życie. • Zastępowanie głębokiego kontaktu przyjemnymi alternatywami intelektualnymi. wyrażanych stwier-dzeniami typu „O. przy którym opcje negatywne odpadają mimocho-dem.

niż tylko tym. nie chcą jednak ograniczać swych zaintere-sowań po to." Chodzi im o utrzymanie doskonałego poziomu w takich dziedzinach. ale nie muszę się sprawdzać. że mnie na to stać. by zdobyć pierwsze miejsce. Chcą się skoncentrować na jednej drodze zawo-dowej. Unikanie bezpośrednich konfliktów poprzez uniki. piszę wiersze. że Trójka bu-duje swoje poczucie własnej wartości na rzetelnych . a w zanadrzu czekały alternatywne opcje. Z punktu widzenia zewnętrznego obserwatora punkty te mogą sprawiać wrażenie podoOnych. że inni godzą się na to. by uzyskać potwierdzenie własnej doskonałości w oczach innych ludzi. którymi się zajmuję". że coś się osiągnęło jest zaistnienie wielu atrakcyjnych możliwości i osiągnięcie szczytu bez przygwożdżenia jednym konkretnym zobowiązaniem. Trójki chcą rządzić. by piąć się ku szczytowi drabiny rywalizaqi. są: odpowiedni wizerunek. Psychologiczna różnica miedzy uzależnioną od pracy Trójką a prawdziwie narcystyczną Siódemką polega na tym. poczucie bezpieczeństwa.• Wdzięk jako pierwsza linia obrony. „Biegam. „Chcę wiedzieć." Wolą pracować bez ustanku przez kilka dni." Siódemkom o wiele mniej za-leży na zdobywaniu szczytów. o ile spra-wa je interesuje.racjonalizacji swoich tendencji do ucieczki od zadań trudnych czy narzucających ograniczenia. tytuły i prestiż. choć zajmują tę samą „rywalizacyjną pierwszą ławkę". bądź niepowiązanymi punktami widzenia. by kupić atrakcyjny samochód. Jestem czymś o wiele więcej. Siódemka to typ lękowy poszukujący kontaktu z ludźmi. gotuję. a także do . Chcą wiedzieć. szczególnie jeżeli zajmuje to zbyt wiele czasu lub trzeba przy tym wejść w kontakt z osobami nie darzącymi ich szacunkiem. by inni je szanowali. • Styl koncentracji uwagi polegający na wiązaniu i porządkowaniu informacji tak. by w każdym zobowiązaniu była jakaś możliwość wycofania się. potrafię robić wszystko. Nie lubią. by walczyły w najlepszej konkurencji.umiejętności syntetyzowania niezwykłych powiązań i wynajdywania paralel między pozornie sprzecznymi. Pragną także. chcą przede wszystkim „robić coś ciekawego . Dowodem na to. ponieważ dla nich miarą sukcesu jest szacu-nek i uznanie innych.praca to jedna z wielu rzeczy. Siódemki. jednak leżące u ich podstaw światopoglądy różnią się. Rozwiązywanie konfliktów poprzez dogadywanie się. choć nie chcą nad nimi władzy. by zarobić na wyjazd niż po to. gdy utożsamia się je z ich zawodem. Dowodem. i na pewno zależy im na tym. Powierzchownie przypominają Trójki w swojej chęci rywalizacji i wygrywania. które są tego godne. 270 Punkt Siódmy: Epikurejczyk Trójka i Siódemka wyglądają podobnie Siódemki mają wiele energii i potrafią ciężko pracować. „Nazywanie mnie lekarzem ogranicza mnie. że wspinaczka była skuteczna. Taki styl koncentracji uwagi może prowadzić do: .

by zdobyć szacunek innych ludzi." Jeżeli inni nie dostrzegają ich wewnętrznych zalet. Gdy po raz pierwszy przysłuchiwałem się wywiadom z grupą Siódemek. Miałem wtedy osiem lat. że los im sprzyja. choć równie silnie pragną dobrej opinii innych. istnieją jednak referencje. Z „dołkiem" można sobie poradzić idąc na spacer za miasto. Nie muszą ciągle się wysilać. że jestem Siódemką i o tym. ponie-waż mogą się pocieszyć własnym towarzystwem i ponieważ przeko-nani są. że jestem sobą. wychodząc na słońce. obiek-tywnie rzecz biorąc. co się stanie. Wiedząc. że odrzucono je nie z ich winy. gdy zgubiłem się w drodze powrotnej z nowej szkoły. a gdy skończyłem dziewięć. ponieważ chodzi im 271 Helen Palmer . „Ja" Siódemki jest wielowymiarowe i wieloma różnymi drogami może podążać.osiągnięciach. póki się nie ściemniło. czy wypijając filiżankę gorącej herbaty. dziewczynka w fartuszku. Natknąłem się wtedy na grupę dzieciaków grających w piłkę nożną i po prostu zacząłem grać z nimi. by nie pójść na dno". Brak na ogół gory-czy. że mama zrobi mi awanturę za spóźnienie. Siódemki. a ja cieszę się. racjonalizując. by mieć dobre samopoczucie. scenariusz był niekorzystny. Ich opowia-dania o tym okresie przypominają wesołe książeczki z obrazkami: chłopczyk na huśtawce. ale o to. Siódemki same w sobie znajdą pocieszenie." Nawet gdy. traktują cudzy szacunek jako wierne zwierciadło własnej wartości. we wszystkim bytem w stanie utożsamić się z nimi oprócz tej historii ze strachem. dlaczego w tym punkcie odnajduję siebie. Uwaga skupiona jest na robieniu bardzo dobrze jednej rzeczy. niewiele pozostaje w Siódemce nienawiści czy oskarżeń. mama zadzwoniła na policję i oni 272 Punkt Siódmy: Epikurejczyk . czytając dobrą książkę. Więc gdy nadeszła już pora kolacji. „Mój ojciec wykradł nas matce. myślałem z prawdziwym przerażeniem o tym. Trójki pracują nad miarę. już o niej zapomniałem. czy „Wynajdywałem sobie zajęcia. Po prostu nie widzę siebie w ten sposób. W scenariuszach zawierających wspomnienia obiektywnie niedobre można wyczuć postawy typu: „Postanowiłem sam być inny".Enneagram nie o to. Prawdziwe „ja" może nie istnieć. ponieważ „Życie jest fajne. ponieważ według Trójki jej wartość w oczach innych zależy od wybitnego wykonania zadania. Tło rodzinne Siódemki mają miłe wspomnienia lat dziecinnych. gdy już wpadnę w jej ręce. W pewnym sensie narcyści cier-pią mniej niż Trójki z powodu braku szacunku innych ludzi. Ale potem przypomniałem sobie jak to było. Dużo myślałem o tym.

Nikt mi nie robił krzywdy. zapamiętuje raczej to. na które by się nie zgodził. Cho-dzi o to. by następnie przełączyć się na robienie czegoś innego. by pracować tylko do momentu. Nie przeżywa depresji. Gdy byłem sam. przeszła do porządku dziennego nad powodami ucieczki. Siódemka ma w głowie listę wszystkich ciekawych zajęć. . w których zdobywał najlepsze pasy. co najlepsze. by się zobaczyć z kolegami. Gdy byłem w szóstej klasie. ze jestem inte-ligentniejszy od ojca. a następnie namawiałem go do przyjęcia takiego wariantu tego. Jedyny problem polegał na tym.Enneagram wzięcie potrafi jednocześnie zachwycić się falowaniem kobiecych włosów w blasku słońca czy zafascynować cieniami na ścianie. który zaczął trenować karate dla samoobrony. że ja szybciej myślę. ja natomiast mogłem tkwić w swoich rozmyślaniach i grać tam w piłkę. Oboje rodziców darzyłem miłością i spędziłem typowe dzieciństwo na wsi. Harmonogramy i plany Dzień zawsze jest pełen możliwości. by zawsze utrzymać dobry nastrój. że musiałem jechać prawie sześć kilo-metrów na rowerze. zanim nie pojawi się nuda czy zew obowiązku. gdy ktoś mi mówił. Wiedziałem. Dziewczyna. Pamiętam. a praca miesza się z wyobraźnią i zabawą intelektualną. że mogła ze mną zrobić co chce. która w wieku lat piętnastu uciekła z domu. Uwaga odwraca się ku pozytywnym wspomnieniom.po mnie wyjechali. Siódemki pamiętają ze wczesnego dzieciństwa bardzo wiele zda-rzeń o wydźwięku pozytywnym. który dąży do przyjemności unikając bólu. a paranoidalny sprzeciw wobec męskiego autorytetu ma wydźwięk stonowanego buntu. co on chce. co mam robić. ale wiedziałem. robiąc dosłownie w majtki ze strachu. Kochałem go. co najgorsze. przypomniałem sobie mecz. skupiając się na podniecających przygodach. Po czym zacząłem przyglądać się światłom odbijającym się w tylnej szybie. jak jechałem do domu w radiowozie. a każde poważ-niejsze przedsięwzięcie jest jedynie przerywnikiem między kolejnymi miłymi zajęciami. Realizując jakieś przedsię273 Helen Palmer . zaznałem wiele miłości i wsparda. aż będzie po wszystkim. które naprawdę miały miejsce. Udawało mi się zdobyć jego zgodę na wszystko. Projekty rzadko realizowane są w sposób wyłączny. zdałem sobie sprawę z tego. który zapewniał mi maksymalne pole manewru. i pogrążyłem się we wspomnieniach. kiedy nie odczuje się pierwszych oznak zmęczenia. Pewien chłopiec. który charakteryzuje Szóstki: Adwokat Diabła stara się zapamiętać to. opo-wiadałem sobie historyjki i nie lubiłem za bardzo. podczas gdy Epikurej-czyk. Siódemki potrafią pracować bez końca. opisywał tylko te rozgrywki. Mają tendencję do faworyzowania matki. ale wolą jednocześnie zajmować się trzema czy czterema sprawami. co chciałem. Pomijałem te elementy. zdarzeń. Tutaj mamy do czynienia z przeciwnym kierunkiem skrzywienia uwagi niż ten.

jak moja skrytka ze słodyczami. więc wszystko udaje mi się upchnąć. Trzeba tylko włączyć się w ożywczy prąd wartościowych zajęć. Jest to dla mnie równie ważne. mam w odwodzie zajęcia zastępcze. Bardzo szybko zmieniam plany. by zawsze mieć w zanadrzu kilka opcji. Stale myśli o kilku na raz. póki nie czujesz. gdzie mogę znaleźć jakieś „słodkie" zajęcie. Tak się dziwnie składa. niż angażowanie się w jedną sprawę. by niczego nie przeoczyć. Mam czas na pracę.Zawsze z przyjemnością przeglądam informator w gazecie niedzielnej. co najlepsze. ma się pełne optymizmu przekonanie. gdy nie sposób jej zmieścić w progra-mie dnia. Są na przykład restaurade. by można było rozważyć w duchu każdą możliwość. kupić bilet. rodzinę i rozrywki. że ciągnie Cię następna rzecz. . Możesz pójść pograć w siatkówkę. w których jeszcze nie byłam. Najlepiej jest wtedy. Na wszystkie mam ochotę. ponieważ wszystkie one jakoś się w jej umyśle łączą. potrafię też wcisnąć trochę pracy między wspólne muzykowanie z przyjadółmi i późną wizytę w restauracji. Jeżeli pojawi się okazja spotkania z przyjaciółmi. muszę poukła-dać na nowo te wszystkie schematy i plany. kupić sobie coś do podgryzania i wyjść w poszukiwaniu czegoś innego. dziesiędogwiazdkowa restauracja. co cię najbardziej pociąga i robisz to. bieganie i żeglo-wanie po zatoce. Wybierasz wtedy to. ponieważ wszystko. gdybym miała akurat ochotę pobiegać. trudniej o trwałe zobowiązania. Dobrą ilustracją intencji kryjących się za harmonogramami i pla-nami Siódemki jest hasło lat sześćdziesiątych. Łatwo dawać niezobowiązujące obietnice. Zdarzało mi się pójść do kina. O ile w zanadrzu jest zawsze kilka opcji. by „płynąć z prądem". nieza-leżnie od tego. czy się w nie aktualnie angażuję. możesz się ubrać i wyjść do kina albo możesz pojechać za miasto na całodzienną wycieczkę rowerową. by nie mieć zbyt pełnego żołądka. Chodzi o to. niszczy poczucie nie-ograniczonej niczym przyszłości. nigdy nie może się naprawdę zaangażować w jedną rzecz. które mam w głowie. co trwałe. bo właśnie poczułem lekkie znudzenie. że życie niesie z sobą nieograniczone możliwości. Cho-dzi o to. gdy wszystkie te rzeczy mógłbyś robić jednocześnie. wiem. Chcę wiedzieć. w skład których wchodzą muzyka. że bardzo różne kierunki działania wydają się do siebie podobne. Siódemki łakną przeżyć i wolą niewielkie kęsy tego. Jest tam cały zestaw ciekawych zajęć: czterogwiazdkowy film. tam też chowam informator z niedzielnej gazety. Myślenie w kategoriach opcji Przez to że Siódemka stale dopasowywuje różne opcje. Nie ma nigdy powodu do przygnębienia czy chandry. kto w mojej rodzinie ma czas wybrać się tam ze mną. 274 Punkt Siódmy: Epikurejczyk Mój prywatny harmonogram jest niesamowity. Jeżeli jakiś plan spali na panewce. muszę przełożyć porąiposiłku. O wszystkich tych zajęciach myślę nieustannie. Słodycze chowam w dolnej szufladzie biurka w pracy. nawet wtedy. Podane są w nim wszystkie imprezy na kolejny tydzień.

biegów maratońskich. To. i to w sposób poważny. Enneagramu i gry w golfa. to te punkty Twojego opisu systemu Zeń. mój mąż ma wciąż nowe pomysły i zmusza mnie do aktywności. Wtedy zaczęłam poważnie myśleć o tym. zaj-mujące i chętne do zabawy. włącza maleńkie lampki w sześciu czy siedmiu obszarach moich zainteresowań. Z początku. ale nie przywiązuję zbytniej wagi do Twoich słów. 275 Helen Palmer .tak jak dla Piątek i Szóstek . I Piątka. ponieważ wszys-tkie były moje. W ten sposób mogę jednocześnie zgadzać się z Tobą i trzymać otwarte moje własne opcje. To zamiłowanie do rozmów i rozważań intelektualnych można by też odczytać jako przejaw zastępowania czynów słowami. ze mogłam uzyskać różne formy pomocy. nie przejawiają one lęku. Więc gdy Ty wnikasz w szczegółowe rozważania na temat tego systemu filozoficznego. i Szóstka mają kłopoty z produktywnością i z kończeniem rozpoczętej pracy. Zgadzam się oczywiście z To-bą. pewne rzeczy. Siódemki powiadają.powiedzmy . które ujawniałam w kontaktach z moim narzeczonym. W końcu pracowałam nad moim związkiem z narzeczonym. ale lęk przed byciem obserwowanym ukrywają przed sobą czarującą rozmową i miłym sposobem bycia. które współbrzmią z moimi zainteresowaniami i ja włączę to we własny. Są towarzyskie i rozmowne.Na poziomie praktycznym zawsze umiałam dokonywać wyborów. na przykład o Zeń. Wszystkie problemy wydały mi się powiązane. o których Ty nie masz pojęcia. co mnie angażuje. Jeżeli ja zainteresuję się Zeń. że ten nawykowy sposób koncentracji uwagi sprawia wrażenie podą-żania w kilku kierunkach na raz. Od kilku już lat jestem zamężna. Siódemka ta może więc zgodzić się w pełni z jednym ze swoich tera-peutów i jednocześnie pójść za radą drugiego. Powiedzmy. choćby się w międzyczasie stradło ochotę na przyjście. zastanowię się. choć czasem sprawiały wrażenie arbitralnych. co ty mi opowiadasz o Zeń. jak to się ma do . To. Podobało mi się to. Poziom emocjonalny bywa kłopotliwy. przypominają mi podobne myśli zawarte w innych syste-mach. . którym się zajmujesz.Enneagram Z punktu widzenia zewnętrznego obserwatora ta Siódemka prawdo-podobnie zanadto rozprasza się między liczne formy terapii i zbyt wiele kierunków działania. by przepracować sobie pewne wzor-ce zachowania. o któ-rych mówisz. że opowiadasz mi o jakimś nowym systemie. Nie trzeba mówić. I rzeczywiście. Nie widziałam w tym nic sprzecznego z naszym wzajemnym zobowią-zaniem do zachowania wiemośd. że wolą burzę mózgów niż ograniczającą.jest paranoja. by nawiązać bliskie kontakty z różnymi mężczyznami. Urok i mędrkowanie Choć rdzeniem dla Siódemek . złożony system. Dla niej natomiast każdy wgląd i każde podejście nierozerwalnie wiąże się ze wszystkimi pozostałymi. gdy próbowałam podjąć zobowiązującą decyzję. rozdzieli-łam swoje obszary problemowe między trzy lub cztery różne formy terapii. Należy przestrzegać zobowią-zań i starać się przychodzić punktualnie. Siódemki mają podobne kłopoty z działaniem. mozolną pracę.

Pociąg do wszyst-kiego. znajdziemy osobę. tylko nie o mnie. bo oboje chcieliśmy zało-żyć rodzinę. Wzbudzają oczekiwania w tych. gdy w istocie kryje się za nim ucieczka przed cierpieniem. co sprawia przyjemność. stara się uchodzić za matematyka. Mamy więc teraz dzieciaki i jest nam naprawdę dobrze. Siódemka pragnie adoracji ludzi ciekawych. kto chciałby się ze mną pobawić. I w końcu znalazłem ją i. że biegnąc tak szybko ku przyjem-nościom w rzeczywistości ucieka od cierpienia. wdzięków i „współ-uczestniczenia w tym. co za tym idzie. ponieważ są atrakcyjne i pragną uwielbienia. Natomiast w Siódem-ce. Ma pewne zdolności w kierunku matematyki. zaś Siódemka nie pamięta już jego imienia. ponieważ przy dosta-tecznie czarującej autoprezentacji i nieświadomym naginaniu defi-nicji mistrzem matematyki może się wydawać ten. 277 Helen Palmer . Kocham swoje życie i to. Poczucie wyższości/poczucie niższości Poszukiwanie wysokiego poziomu stymulacji może służyć uciecz-ce. jak bardzo potrafię być skoncentrowany na sobie. szczególnie w chłodnym świetle dnia. też chyba jest Siódemką. że jest taka utalentowana i w tyle rzeczy zaan-gażowana. szybko jednak nudzą ją powtórzenia. która zaczyna już rezygnować ze swego neurotycznego przeko-nania o należnych jej szczególnych względach. Potrzebne mi jest to chodzące lustro. na moje utrapienie. Narcystyczna Siódemka unika zdemaskowania. Przy bliższym przyj-rzeniu się pryskają sztucznie rozdmuchane wyobrażenia na temat wrodzonych. Siódemkom 276 Punkt Siódmy: Epikurejczyk trudno się ograniczyć do jednego przedsięwzięcia. gdyż zawężenie uwagi wydobywa na jaw obiektywne zdolności. rozdmuchując swoje potencjalne możliwości tak. gdy przygoda ostatniej nocy idzie w niepamięć -nowy przyjaciel dzwoni. odczytują jako prąd pozytywny. co robię. w którym mogę zobaczyć.Enneagram która zdała sobie sprawę z tego. zasługującym na uznanie i wsparcie. Człowiek o patologicznie rozwiniętym narcyzmie po prostu założy z góry. kto mając szcze-gólną intuicję nie musi się wykazywać stopniami naukowymi. by sprawiały wrażenie realnych. że poszukiwałem jedynie kogoś. że jest kimś lepszym intelektualnie i. Starałem się znaleźć kogoś podobnego do siebie. Wspaniała tenisistka. i wydawało mi się. więc postanowiłem się oświadczyć. którzy byćmo-że mniej są przyzwyczajeni do kwiecistości. Wyraźnie widać. jak bardzo jest skoncent-rowana na sobie. co najlepsze". wspaniała w łóżku i myśląca o wszystkim. Bardzo trudno mi było znaleźć kogoś. a lęk ten maskują fascynacją wieloma problemami. sprzyja jednak także intelektualnemu zaciekawieniu i twórczym poszukiwaniom. .Siódemki obawiają się zbytnio zagłębiać w jedną konkretną rzecz. szczególnych zalet. Siódemki uchodzą nieraz za szarlatanów. Nie mogłem znieść tego. kto nie byłby nudny.

„Czy jestem lepsza od tych. czego się imałem. aniżeli mniema. mając pięćdziesiąt punktów więcej. Doskonałość w każdym calu. gdyby komisja nie zawęziła tematu. Wszystko. Omal nie wyleciałem ze studiów. Wiem. Uwaga prze-skakuje w sposób niekontrolowany między kilkoma interesującymi opcjami i Siódemka jest „w kursie". że dostałem dyplom z wyróżnieniem: myślałenw tym. może jednak służyć przypomnieniu. mam ochotę wyjść z pokoju. jest gonitwa myśli. kto jeszcze wczoraj wydawał mi się taki bystry? Uświadamiam sobie wtedy. Nic nie szkodzi. Poczucie własnej wartości można sobie podwyższyć zajmując się stale „zajęciami najlepszymi z możliwych". kto nie nadąża. jaki ograniczony. pytanie o względną wartość nadal pozostaje żywotne. gdy przyszło złożyć maszynopis. niż było mi potrzeba do zaliczenia. niewypróbowanym podejściu. za jakiego siebie uważałem. a pracę doktorską pisałem 278 Punkt Siódmy: Epikurejczyk z kultur Środkowego Wschodu. gdy zaczynam pogardzać oso-bą znajomą. co ma do powiedzenia. Jak bliski przyjaciel może nagle wypaść tak źle? Jak mogę pogardzać kimś. Skąd wiedzieli. które podjęły pracę nad sobą. Nigdy nie mogłem zrozumieć jak ludzie mogą poświęcić się określonej karierze. I wtedy pozostaje mi jedynie spostrzegać ich jako naprawdę lepszych. która wpadła w tarapaty. by zwracać uwagę na obiektywne umiejętności. że gdy nie mam całkowitej raqi. genialnym pomyśle. nie pozostawiając wolnego czasu mię-dzy poszczególnymi „składnikami ciekawego życia". Gdy już wbiję sobie do głowy. nasuwało myśl o następnej wielkiej szansie. . Cechą diagnostyczną Siódemki. by przyjrzeć im się raz jeszcze. Moja rozprawa obejmowała trzy dyscyp-liny i rozszerzałaby się bez końca. Pojawiają się wew-nętrzne pytania: „Na jakiej pozycji stoję?". sam zaś wydaję się sobie nikim. Wybaczam głupotę lub w skrytości potępiam za popełnienie błędu. muszę być do niczego. na jakie mnie było stać. jestem na tyle przytomny. kim chcieli zostać? Największe przybliżenie. Zacząłem swoje studia od religioznawstwa. Myślę sobie wtedy: „Jaki on głupi. że potrzebna mi była pomoc komisji. że moja rozprawa nie zachwiała światem naukowym i że byłem doktorem nieznanej niko-mu dziedziny a nie geniuszem. że mam do czynienia z kimś. że chce mi się krzyczeć.Cierpienie narcysty polega na lęku przed zdemaskowaniem go jako osoby mniej wartościowej. Pogarda ta przyjmuje różne podstępne postade. Planuje sobie wtedy swoje zajęcia „na styk"." Albo też zbijam jego obiekcje kilkoma przeciw-stawnymi argumentami. czy w rzeczywistości jestem gorsza?" „Kto w tym przypadku jest lepszy? Ja czy mój przyjaciel?" W stanach patologicznych odpowiedź zawsze brzmi: „Ja jestem lepszy". to prototypowy człowiek Renesansu. że postępuję narcystycznie wtedy. U tych Siódemek. z którymi zdarza mi się przebywać. Jest tak bardzo przewidywalny. Kartki mojej pracy wyglądały niepozornie w porównaniu z moimi zamierzeniami. Gdy znajomi wydają mi się szczególnie głupi i beznadziejni. Nudzi mnie to.

czy pra-ca ta przynosi jej . Najbardziej efektywne są wtedy. Władza osób na niższych stanowiskach zostaje w sposób automatyczny pomniejszona. radzenia sobie z ludzkimi oczekiwaniami czy zajmowania się zadaniami ruty-nowymi. kto stanie jej na drodze do celu. i są dob-rymi mówcami. Jakakolwiek próba ograniczania wolności prowadzi zazwyczaj do ostrego sprzeciwu wobec autorytetu. choć niepraktycz-nych pomysłów. sam zaś na ogół reaguje życzliwie na jej dobrze wyartykułowane poglądy. wie-dzą o wszystkim tyle. którzy są „mniej dalekowzroczni". gdyby poproszono ją wówczas o roz-patrywanie kolejnych pomysłów. że doskonale potrafią poprawić nastrój grupy. W środkowej fazie realizacji przedsięwzięcia ich zainteresowanie spada. Siódemka uważa. dążący do miłych kontaktów po to. Potrafią połączyć cele i zadania jakiegoś przedsięwzięcia z innymi stanowiskami teoretycznymi. który napotkał na trudności. nawiązywanie kontaktów z kooperantami lub o to. Pozytywem relacji Siódemek z autorytetami jest to. ani pod nimi. W rzeczy-wistości jednak Epikurejczycy to ludzie pełni lęku. Siódemka cierpi z powodu nadmiaru rutyny i zawężania możli279 Helen Palmer . w których nikt nie stoi ani nad nimi. Początkowo autorytet traktowany jest po prostu jak ktoś. Siódemkę zaś popycha zainteresowanie i okazja penetracji nowego terenu. gdy skończy się faza wstępna i etap formułowania planów. Trójka będzie ciężko pracować niezależnie od tego. gdy praca dopiero msza lub gdy trzeba podtrzymać wiarę w projekt. Przykład związku z autorytetem: Siódemka i Trójka (Epikurejczyk i Wykonawca) Oba typy wkładają w swoje przedsięwzięcia wiele energii. Siódemki nieraz natarczywie bronią ciekawych. wobec kogo Siódemka czuje wrodzony szacunek. że może się dogadać z każdym.Enneagram wości. Negatywną stroną relacji Siódemek z autorytetami jest to. gdy pomysł kiełkuje lub jest gotowy do realizacji. nawiązywać kontakty robocze ze współpracownikami i promować swoje pomysły. a fazy końcowe.Związki z autorytetami Siódemki chcą być jak równy z równym z osobami mającymi autorytet i wolą takie układy. bez konieczności brania na siebie odpowiedzialności. Mają miłą powierzchowność. Byłaby bardziej wydajna. pracujące-go w niepełnym wymiarze godzin. włączenie przedsięwzięcia w więk-sze zadanie. Siódemka natomiast będzie mogła występować w roli doradcy i par-tnera. Trzymają się pozytywnych opcji nie popadając w zwątpienie i szczególnie dobrze radzą sobie wtedy. Trójka czyni tak. w których opcje są ograniczone do minimum. jeżeli Trójka skłonna będzie wziąć na siebie funkcje kierownicze. Gdy już pomysł skonkretyzuje się. Idee i teorie zastępują żmudną i ciężką pracę prak-tyczną i Siódemki często traktują pogardliwie tych. by rozbroić kontrolę autorytetu. Może z takiej pary powstać wyjątkowy zespół współpracowników. są szczególnie trudne do przeżycia. bo utożsamia się z sukcesem przedsięwzięcia. że tracą zapał. żeby przeszła na stanowisko konsultanta do spraw planowania. że mogą udawać. że wiedzą więcej.

Trójka skłonna będzie poszukać innej pracy. Jeżeli przedsięwzięcie posuwa się do przodu. Siódemka natomiast będzie pracowała równie ciężko. Jeżeli szefem jest Trójka. nie zakwestionuje pozor-nie uległego postępowania swego podwładnego. Siódemka zaś poczuje się ograniczana tymi celami i zacznie naginać reguły narzucone przez szefa. aby przywołać szefa do porządku. że podwładni także utożsamiają się osobiście z suk-cesem firmy i będzie od nich oczekiwać maksymalnej wydajności. zaczną wychodzić na jaw różnice między celami stawianymi sobie w pracy przez Trójkę i Siódemkę. Trójka bę-dzie zadowolona z jej udziału w zespole. choć kontrower-syjne opqe. Siódemka w roli podwładnego będzie omijać stawiane jej wyma-gania. Zespół bę-dzie kwitł. będąca w roli podwładnego. Trójka szuka uznania i pieniędzy w banku. Gdy to się nie uda. O ile Siódemka trzyma się wytycznymi i nie wprowadza zbyt daleko idących zmian. nie będzie się chciała zajmować kon-trolą podwładnych. Jeżeli Trójka. dopóki nic się nie zawali. Jeśli Trójka skłonna jest także dążyć do wydajności kosztem jakości. 280 Punkt Siódmy: Epikurejczyk Jeżeli Siódemka. ani Trójka. dotyczące czasu i wysiłku w sposób mistrzowski. lubi swoje zadanie. postara się nadać ogólnym dyrektywom postać roboczego regulaminu i poradzi sobie z negatywnymi informacjami zanim do szefa dotrą. dobrze jej się będzie pracowało z szefem gotowym wziąć na siebie napięcie i ciężar związany z pełnym zaangażowaniem. Jeżeli szef-Siódemka wprowadzi fascynujące. zamazujące kierunek zamierzeń. by każdy czuł się równorzędnym członkiem zespołu. Każdy z nich prze-konany jest o słuszności własnego stanowiska i będzie chciał skłonić innych do przyjęcia jego punktu widzenia. szczególną niechęć odczuwając wobec koniecz-ności wydawania i egzekwowania poleceń. Siódemka naj-bardziej się przydaje we wstępnych fazach pracy. Siódemka zaś chce swobody. chętnie zakłada. by wy-równać straty i wykorzysta wszelkie struktury organizacyjne. o lepszej strukturze i dającej możliwość awansu.przyjemność czy nie. na przykład podsuwając to samo sprawozdanie w dwóch różnych sytuacjach czy ucząc się. występująca w roli podwładnego. by nie stracić zainteresowania zada-niem. Trójka-podwładny naj-prawdopodobniej zwróci się wprost do odpowiedniej komisji. gdy może wyko-rzystać swoje zdolności do twórczego planowania. ma trochę rozumu. ani Siódemka nie zainteresują się kontrolą jakości. o ile jej wysiłki spotkają się z szacunkiem i zaistnieją widoki na awans. a Siódemka wynagrodzić ją premią czy uznaniem. w miarę jak Siódemka stara się. Trójka oczekuje wydajności jak w maszynie. Oba typy obdarzone są umiejętnościami społecznymi i potrafią publicznie zareklamować swoje przedsięwzięcie. jeżeli Trójka potrafi wprowadzić w życie ideały szefa. W efekcie wytyczne mo-gą się stać zbyt ogólnikowe i zbyt przeintelektualizowane. Gdy jednak przedsięwzięcie bezpiecznie ruszy z miejsca. działań innowa-cyjnych i zachęcania innych pracowników. Jeżeli szefem jest Siódemka. Trójka weźmie na swoje barki dodatkową odpowiedzialność. . o ile będzie to dla niej zabawne. zmniejszając tym samym ryzyko konfrontacji. chyba że zmusi je do tego jakaś skarga. je-żeli w każdym będzie się o połowę krócej. że można być jednocześnie w dwóch różnych miejscach.

a poczuciem wyższości Siódemek wobec innych ludzi. Najlepsza część posiłku ma miejsce zanim go podano. Szcze-gólnego znaczenia nabiera to. by czuć się w obu dziedzinach kompetentna. potra-fią wymyślać genialne rozwiązania prozaicznych problemów i za282 Punkt Siódmy: Epikurejczyk puszczać się w takie głębiny wyobraźni. Następująca wypowiedź pochodzi od Siódemki będącej zawodo-wym futurologiem.Idealizm i futuryzm Siódemki są równie antyautorytarne jak każdy prawdziwy para-noik. ale zamiast dążyć do bezpośredniej konfrontacji wolą przy281 Helen Palmer . odpowiedzialnym jedynie przed samym sobą. gdzie każda jednostka szanowana jest jako uni-kalna istota.Enneagram mimie uzyskać taką samą kontrolę. a ja będę robił swoje" oznacza w istocie. nie mów mi. nie musi więc w żadną z tych dziedzin inwestować wysiłku. że matematyka i muzyka pasują do siebie. a nowe pomysły . Siódemka potrafi dostrzec. ponieważ tam najlepsze as-pekty każdej możliwości mogą zetknąć się w sposób całkiem wiary-godny. co mam robić". Znaczy to również: „Zostaw mnie w spokoju. Siódemki twierdzą. To. że każdy z nas być może obdarzony jest unikalnymi zdolnościami. że wypełnia ona luki wynikające z braku rzetelnej informacji fantazjami i ideami. co ma się wydarzyć. Ponieważ z natury dysponują bardzo giętką uwagą. Planowanie nie musi oznaczać ucieczki. „Ty rób swoje. Można dostrzec szczególną sprzeczność między ideałami radykal-nego subiektywizmu. większość jednak ogranicza się do jednej tylko. Potrafi delektować się najlepszymi cząstkami przesz-łości i przyszłości wraz z aktualnym smakiem posiłku. Znaczną część swoich przyjemności czerpie Siódemka z plano-wania i przewidywania przyszłych zdarzeń. pojawia się w umyśle w postaci słodkich wyobrażeń. jaką ma autorytet. że og-romnie dużo radości sprawiają im dziedziny wymagające twórczego myślenia. że wschód ten oglądał w gronie blis-kich przyjaciół. Wskutek wyidealizowania swego obrazu wydaje jej się. ponieważ można wtedy w wyobraźni smakować wszelkie wyborne kombinacje dań. szczególne utalentowanie. Odtworzyć może na chwilę w pamięci obraz czarownego wschodu słońca. które zdają się niezwykłe ludziom myślącym bardziej konkretnie. Jeżeli Epikurejczyk za-siadł już do wyśmienitego posiłku. Te z kolei tworzą wy-idealizowany obraz własnej osoby. doświadczenie to może znacznie rozszerzyć. przez co niepotrzebne są auten-tyczne treści i głębia. tak namacal-nych i wiarygodnych. Potrafi dostrzec. dodając doń w wyobraźni inne przyjemności. że umysł jest jego najlepszym przyjacie-lem. Skłonność Siódemki do pozytywnych wyobrażeń powoduje. że wykorzystuje wszystkie naraz. jest w stanie opanować mu-zykę i matematykę w ciągu kilku miesięcy. Siódemki potrafią się upajać własną wyobraźnią. podczas gdy Siódemka uważa. Twierdzi. że przy niewielkim wysiłku.codziennymi . że Siódemka jest wolnym strzelcem. jak krzesła czy stoły. biorąc pod uwagę przyrodzone.

Narcyści ciężko znoszą konfrontację i wzajemne obwinianie się. W pewnym sensie Siódemki nie mają realnych związków z inny-mi ludźmi. gdy robi się różne rzeczy razem i roz-mawia o tym. Stawiają mnie one w takim miejscu. Taki kontakt pełen jest przygód i stanowi zaporę przed koniecznością omawiania mniej przyjemnych aspektów życia. Zaan-gażowanie się w jedną tylko przygodę. gdzie rzeczywistość zanika i zostaję sam na sam z nieskończoną liczbą opcji i ze wszystkim. Siódem-ki opowiadają nieraz. . że dzielą się wszystkim. Każda idea jest piękna i cenię ją w szczególny sposób. że pozostaje „dziesięć minut na omówienie naszej separacji zanim pojadę na lotnisko". że zmuszone są bronić się przed depresją partnera bogatym planem zajęć pozadomowych. a następnie przewrócić kartkę. Wolą więc poważne rozmowy wpisać do kalendarzyka. „Cóż może być złego w zakochaniu się? Czy może być coś złego w dzieleniu się tym. że trudno im często poradzić sobie z osobami zależnymi emocjonalnie lub o znacznych emocjonalnych potrzebach.kompanami. choćby nawet najciekawszą. prowadzi do nudy i przesytu i zamyka drogę innemu potencjalnemu romansowi. co w partnerach wspaniałe. Choć ciężko im przychodzi podejmowanie zobowiązań. Związki intymne Siódemki nawiązują kontakty z innymi w ten sposób. iż Siódemki z taką łatwością zastępują negatywne uczucia opcją przyjemniejszą jest to. To jak zakochanie się w kobiecie. że nie ma czasu na omówie-nie go. Jeżeli jakiś problem wyjdzie na jaw. kierując go ku jaśniejszym celom. żal im też dobrego związku. W swoim wyidealizowa-nym obrazie miłości uważają. Przypomina to tchnienie żyda w ciało. Najszczęśliwsze są wtedy. gdy wszystkie możliwości są otwarte. wskutek których mogłaby się nudzić czy czuć się zobligo-waną do pozostania. którym Siódemka już w samotności oddaje się z radością. by zająć się innymi planami. gdy dojdzie do rozstania. Jego praca polega na analizie trendów historycznych i przewidywaniu. co najlepsze?" Zdecydowanie wolą niewielkie dawki najlepszych przygód niż cały posiłek złożony z jednej. które nie oddycha. następnym w kolejności rozwiązaniem byłoby takie ustawienie przyjaźni. by Siódemka nie traciła zainteresowań: nie podejmowała takich zobo-wiązań. Zdarzało mi się też zakochiwać w samo-lotach i innych pędzących maszynach. jawi się jako poważne ograniczenie. Jednym ze skutków ubocznych te-go. Można tak ściśle zaplanować „sprawy niezbędne do załatwie-nia". ponieważ umysły ich zapełniane są głównie skojarze-niami i fantazjami wzbudzanymi przez te związki. iż życie jest dobre i nie narzuca żadnych ograniczeń czy warunków. Optymistycznie nastawionej Siódemce to. co ciekawe i najlepsze. że partner nie potrafi zre-zygnować z koncentracji na bolesnym wzorcu zachowania czy daro-wać urazy emocjonalnej. Z drugiej strony potrafią doskonale poprawić atmosferę rozsypującego się układu. przy szczególnej świado-mości ograniczeń tkwiących w gotowości do czynienia zobowiązań. Partner potwierdzałby fakt. co kiedykolwiek mogłoby mi być potrzebne. Idee to moje najczulsze kochanki. że partner będzie stanowił dodatkowe miłe towarzystwo w realizowaniu zadań. można tak zintensyfikować różne rodzaje aktywności. Związki rozwijają się wtedy. Gdyby zupełna zbieżność zainteresowań okazała się niemożliwa. jak można wy-korzystać dodatnie tych trendów aspekty. Tyle można czerpać przyjemności z zapoznawania się z nimi. bowiem sugerować to może przegraną.

Siódemka może wtedy pomóc Szóstce. Gdy już Szóstka nabierze rozpędu. by snuć egzotyczne plany na temat przyszłości pary. poszukiwania intelektualne. Szóstka. Siódemka natomiast potrzebuje swobody. zanim się zobowiąże. Szóstka zaś może te plany stabilizować dzięki realis-tycznej ocenie przeszkód. Przykład pary złożonej z Siódemki i Szóstki (Epikurejczyk i Adwokat Diabla) Oba typy cierpią na ukrytą paranoję. Szóstka czyni to w celu uchro-nienia się przed potencjalnym zagrożeniem dla związku. by plany się zmaterializowały. jeżeli partner przeżywa depresję lub przejawia nasilone po-trzeby emocjonalne. Natomiast umiejętność dostrze-gania przez Szóstkę podstawowego piękna w uciążliwym codzien-nym zmaganiu się z życiem utrzyma parę w działaniu na tyle długo. Szóstka ujawnia swój lęk. podczas gdy podstawowym nastawieniem Siódemki jest nieograniczony optymizm. Oba typy żyją raczej przyszłością. Siódemka może wywrzeć bardzo korzystny wpływ na 284 Punkt Siódmy: Epikurejczyk związek. zapominać o dawnych urazach i rozpoczynać od nowa. Siódemka natomiast po to. Siódemka zaś zacznie skupiać się na jednej rzeczy na raz bez odczuwania lęku. Oba typy gotowe są włożyć dużo pracy w osiąganie przyszłych celów. Słabą stroną intymnych relacji Siódemki jest to. Szóstka czuje się przykuta do życia przez obowiązki i ciężką pracę. O ile każde z partnerów będzie potrafiło wczuć się w podejście do życia drugiej strony. jej lęki rozwiewają się a Siódemka może dostarczyć jej odskoczni pozwalającej podjąć odpowiednią aktywność. podczas gdy Siódemka unika lęku oddając się różnym działaniom zastępczym. Różnice w potrzebach dotyczących wierności i zobowiązań mogą prowadzić do problemów. przyjmując swoje od-mienne światopoglądy. Szóstka nieświadomie uczyni przysługę związkowi ujawniając w zachowaniu Siódemki wiele ukrytych cech paranoi-dalnych. jeżeli potrafi na tyle poważnie potraktować obawy Szóstki. Potrafią wnosić w taki związek nowe zainteresowania. w które zwątpić mogłaby Szóstka. musi uzys-kać odpowiednie zapewnienia od drugiej strony. które przypisuje partnerowi. seks i zabawę. Najczęstszą formą obrony jest racjonalizacja pier-wotnego zobowiązania poprzez wprowadzanie dodatkowych obwa-rowań zmieniających wcześniejsze plany. Siódemka może się zbliżać ku przyjemnym perspektywom. Szóstka częściej odczuwa zazdrość i często interpretuje dwuznaczne obietnice Siódemki w sposób najmniej korzystny. iż czują się zobowiązane podtrzymywać wzajemne uczucia poprzez własną aktywność. że ma ochotę odejść. zachowując jedno-cześnie odpowiedni dystans wobec swoich lęków. by wyciągnąć ją z domu i zaangażować w inne formy aktywności. Szóstka uważa postawę życiową partnera polegającą na hołdowaniu wielu opcjom za przejaw egoizmu lub . Entuzjazm Siódemki podtrzyma wizje.Do pozytywów intymnych związków Siódemek należy to. I tutaj partnerzy mogą wesprzeć się wzajemnie. Szóstka będzie w stanie się nauczyć przezwyciężać paraliżujący strach i podejmować aktyw-ność.

które uwidaczniają się jedynie w wyniku wytrwałości i introspekq'i. na co Siódemka odpowiada: „Nikt Cię do niczego nie zmusza. Wszystkie dokądś prowadzą. by skupić się na tych aspektach związku. Jeżeli Siódemka potrafi docenić wartość zwolnienia tempa. z kim Siódemka spędza swój wolny czas. że „na jej barki spadają wszystkie obowiązki. jeżeli Szóstka postara się pamiętać o najlepszych as-pektach wzajemnej relacji a Siódemka skoncentruje się na aspektach negatywnych na taki czas. z których czerpię doświadczenia. bez żadnego przygotowa-nia i pracować z tymi. Jeżeli Szóstkę ogarnie depresja lub obezwładniająca troska o przyszłość pa-ry. Na co Siódemki zwracają uwagę? Z punktu widzenia zewnętrznego obserwatora. fascynującymi myślami i interesującymi planami na przyszłość. który nie potrafił zaklasyfikować swoich inter-dyscyplinarnych warsztatów tak. by można je było zareklamować w katalogach kalifornijskich ośrodków rozwoju osobowości. na czym stoi. podczas gdy Siódemka idzie się zabawić". gdy deklaracje Siódemki są jednoznaczne. Uwielbiam przystępować do pracy na zimno. Para wiele skorzysta. Jak cudownie będzie wszystko do siebie dopasować! W imię ucieczki uwaga potrafi się przesuwać płynnie między słodkimi wspomnieniami. Kiedyś. w przyszłości wszystko się po-łączy. Dla Siódemki wszystkie te zainteresowania są ze sobą powiązane. a ten z kolei skłania Siódemkę do odejścia. na podłodze rozrzuci trzy albo cztery rdedoczytane książki. Czuje się zagrożona brakiem dyskrecji Siódemki lub jej licznymi zewnętrznymi zainteresowaniami. które pochłaniają wiele czasu. jeżeli Siódemka gotowa jest podjąć negocjacje i zgodzić się na konkretne zobowią-zania. Uwaga przeskakuje z jednego przeżycia na drugie w pogoni za następnym fascynującym zajęciem. Następująca wypowiedź pochodzi od młodego męż-czyzny. W ogłoszeniach piszę: „Zajmu286 Punkt Siódmy: Epikurejczyk . może wiele skorzystać z gotowości Szóstki do poświęcania się.braku lojalności. Mój program jest w stanie spełnić potrzeby każdego z uczestników. Wiele niepotrzebnych obaw Szóstki znika.Enneagram depresyjny nastrój. by się z nimi uporać." Tym poważnym zagrożeniom można zapobiec. uruchomiony zostanie samonapędzający się mechanizm. Prowadzę warsztaty poświęcone rozszerzaniu świadomości oraz grupy rozwojowe. w którym lęk Szóstki przed możliwością porzucenia wytwarza w niej 285 Helen Palmer . Znam co najmniej dziesięć różnych systemów. Siódemki. Szóstka w o wiele mniejszym stopniu chce wówczas wiedzieć. Szóstkę może złościć to. dzięki którym Szóstka wie. Siódemka spra-wia wrażenie dyletanta o wielu rozproszonych zainteresowaniach: re-alizuje na raz kilka przedsięwzięć. którzy się zgłoszą. Moje podejście do problemu jest eklektyczne.

287 Helen Palmer . To ciągłe tasowanie prowadzi do problemów. aby docierać do intuicyjnych pomysłów. sztukami walki. by dojść do użytecznej metody radzenia sobie z problemami. W technice opowiadań rozwiązuje się trudny problem w ten spo-sób. neurolingwistyką i oddychaniem według systemu Reicha. by problem rozmyć. często mają złożoną strukturę hierarchiczną i między poszczególnymi wydziałami występują poważne różnice.jemy się medytacją. Taki styl koncentracji uwagi stałby się bardziej konstruktywny. którym udzielamy porad. polegający na „tasowaniu kart". nad którym moglibyśmy popracować. na których zmuszony jestem poinformować ludzi o koniecznych zmianach. Ten mężczyzna prowadzący warsztaty nie umie się jeszcze poważ-nie skupić na jednym obszarze. Traktuję swoją pracę jako rodzaj burzy mózgów. Bardzo cierpię. aż uda mi się wychwycić te punkty. gdy prowadzę zebrania. Naszymi klientami są firmy przechodzące kryzys lub stojące przed groźbą rozpadu. z którymi wszyscy się zgodzą. potrafi ona bowiem skupić wszystkie swoje opcje na jednym problemie zamiast zmieniać podejścia. Wówczas jego zakorzeniony na-wyk dopasowywania nowych informaqi do różnorodnych systemów interpretacyjnych mógłby go doprowadzić do wglądów sprzyjających rozwojowi jego uczniów. który nauczył się tak organizować swój sposób koncentracji uwagi. jest skuteczny. Powinien wziąć na siebie odpowiedzialność za konieczność przeciwdziałania prawdziwym trudnościom i umieć wytrwać przy swoich klientach w przeżywaniu przez nich autentycznego cierpienia. Pracuję jako konsultant od spraw organizacji. które do siebie pasują. gdyby człowiek ten umiał naprawdę stawić czoła problemom miast przedwcześnie wprowadzać nową technikę. Podejście tej osoby różni się od opisywanego powyżej. Chce pozbyć się problemów. Dokonuję w umyśle przeglądu poszczególnych wydziałów. Firmy. muszę w końcu dojść do pewnych punktów. w której mogę kontrolować punkty styczne tak. Nie-mniej jednak mój system pracy.Enneagram Styl intuicyjny Przyzwyczajenie Siódemki do lokowania nowych informacji w kilku niezależnych od siebie kontekstach przypomina bardzo stra-tegię opowiadania bajek. by przy-gotowali jakiś sen. że najpierw odsuwa się go w boczne rewiry uwagi. by poszczegól-ne wydziały musiały podjąć współpracę. także Sió-demki. Jeżeli bez przerwy tasuję poszczególne systemy. gdy trzeba zmieniać pro-cedury i hierarchię. Następna wypowiedź pochodzi od innego mężczyzny. jeżeli w ogóle mają przetrwać." Zawsze proszę swoich uczestników. Otrzymuję całko-wicie sprzeczne sprawozdania i podchodzę do nich jak do talii kart. przeska-kując z jednego systemu na drugi lub zmieniając zakres swoich pla-nów. po czym za-czyna się snuć opowieść o czymś całkiem . Każ-dy wydział chce wyjść na swoje kosztem pozostałych.

W połowie opowiadania podejmuje się stopniowo wątki problemu. przesuwając problem po kil-ku różnych scenach i powierzając go kolejnym postaciom opowia-dania. nie wynika z tego. Muszę się zająć czymś innym. Dlaczego człowiek nie miałby żyć marzeniami. Wprowadza się różne przydatne postaci. Praca zakłada pewien poziom dobrowolnego samoograniczania. podobnie jak niewidoczny bębenek. ja zdałem sobie sprawę z tego. na przykład przenosząc wprost wiedzę z jednej dziedziny w inną. zobowiązujemy się do trwania przy jednej linii działania zamiast kursować między kilkoma różnymi kierunkami aktywności tylko po to. że kochając zarazemwspółmałżonka i kochanka jesteśmy wierni.zupełnie niezwiązanej z problemem. że gdy zobowiązujemy się do czegoś. inni przypuszczają. Polega na ignorowaniu faktu. Zdolność do pracy jako wyższa jakość umysłu Planowanie przyszłości może sprzyjać unikaniu działania z dwóch powodów. z którym się mocuję . a nie tylko z paroma odpowiadającymi nam punktami. Czyż każda miłość nie jest jednakowa?" W efekcie twierdzą. że osoby do-chowujące wierności to nienowocześni prostacy. pominąłem pewne his-toryczne napięcie. Jedno takie olśnienie miałem wtedy. na przykład bieganiem czy rozmową z kolegą. Na ogól przerwa ta pełni jedynie funkcję relaksu i gdy wracam do biurka nie idzie mi lepiej. Coś w tonie jej głosu zainteresowało mnie i podczas gdy ona wyjaśniała. Od lat uprawiam skomplikowany zawód. Po pierwsze. o czym czytam w jednej dziedzinie z innymi polami moich zainteresowań. Czasem jednak coś w tej innej aktywności . podkreślając za to następujące twierdzenie: „Ale cóż złego jest w miłości? Miłość wszystkich zrównuje. który chce się rozwiązać. by nie stracić czegoś dobrego. planowanie może być czynnością o wiele przyjemniejszą niż żmudna praca. że zgadzamy się z podstawowymi założeniami danego projektu.nasuwa mi rozwiązanie. poz-walając innym zająć się sprawami konkretnymi? 288 Punkt Siódmy: Epikurejczyk Drugi unik ma charakter bardziej subtelny. Nie zmienia się . nad którym pracowałem. Stale próbuję powiązać to. Samą logiką niczego nie dokonam. napina nić wiodącą. jak żona tłumaczyła naszemu najmłodszemu synowi zasady działania maszyny do szycia. Wymaga odsunięcia na bok innych opcji i poświęcenia się jednemu przedsięwzięciu. i jeszcze paroma innymi w statystyce i historii. które. Jeżeli podejmujemy jakąś pracę. Pracuję raczej w ten sposób.zobowiązujemy się do wierności (wiążącej się ze wzajemną miłością). że w artykule. włączając go w tok opowiadania. zdobywa się wgląd w różne możliwości jego rozwiązania. Skłonne byłyby jednak minimalizować fakt.niezwiązanym z proble-mem. jedną w filozofii. Jeżeli na przykład . że jeżeli napotkam na przeszkodę. gdy przypadkowo podsłuchałem. mam ochotę na kawę i ciepłą bułeczkę. jeżeli plany są pełne fantazji i in-wencji. jak igła zahacza o nitkę. że nie dotrzy-mały zobowiązania. Większość Siódemek oczywiście zrozumie bezsens takiej argu-mentacji. który jedną nogą tkwi w nau-kach ścisłych.

wprawia w dobry nastrój czy przygnębia. Nie wierzyłem. że dawno przezwyciężyli swoje ewentualne oso-biste słabości.planów wtedy. Starałem się skupić uwagę na płytce z komórkami nowotworowymi i nie oddychać zbyt mocno. jak małe słoneczka. że wydawało mi się dotychczas. które pozostawiają jesz-cze wiele do życzenia. Zdałem sobie sprawę z tego. którą nie chciałem się zajmować. by skoncentrować się na jednym punkcie. póki danego zadania nie doprowadzisz do końca. Z czasem musiałem przyjąć do wiado-mości. że mnie ona nie dotyczy. że celem medycyny jest zwalczanie śmierci i że zawsze będę mógł jakoś temu zaradzić. konieczność skupiania uwagi na jednym punkcie lub na wewnętrz-nym obiekcie kontemplacji jest zajęciem nudnym. że umrę. bo ktoś nas skrytykował czy dla-tego. Dla osoby o cechach narcystycznych. doświadczeniem pozazmysłowym. który zaczyna się ujawniać podczas medytaq'i wskazuje na to. 289 Helen Palmer . Byłem na krawędzi między życiem i śmierdą. jakieś oddziaływanie kompleksowe. W tych komórkach na płytce była śmierć. i bardzo trudno jest zwolnić bieg myśli. Gdy pracu-jesz. jeżeli materiał. Siedząc kiedyś nad mikroskopem przeżyłem coś. I wtedy komórki zaczęły się otwierać. Gdy tylko doszedłem do siebie. Musiało być dla moich pacjentów jakieś wyjście! Nowa strategia. niezależnie. a ja słyszałem zew żyda. gdy natknąłem się na dziedzinę medycyny. że nic nie mogę dla nich zrobić. muszą się wykazać hartem ducha i odwagą. że inni mniej są przekonani do naszych świetnych pomysłów. by móc zwrócić uwagę na te aspekty samego siebie. jak pulsują i otwie-rają się. Żarłoczność . koncentrujesz się na jednej rzeczy na raz. Zadanie staje się jeszcze trudniejsze. gdy napotykają na przeszkody i nie porzuca się pracy. Dotychczas podświadomie popychała mnie naprzód myśl. Narcystyczni medytujący. że jesteśmy mniej doj-rzali niż to sugeruje nasze „ego".Enneagram Byłem już na stażu szpitalnym. która podejmuje medytaq'ę. Uwagę przyciągają fascynujące pomysły i sny. czy to nas cie-szy czy smuci. Zacząłem mu się naprawdę przyglądać i zafascynowało mnie to. Teraz zaś przyszła kolej na staż na oddziale onkologicznym i codziennie zmuszony byłem informować rodziny ciężko chorych pacjentów. ujrzałem jakąś rzeczywistość na pograniczu życia i śmierci. Były barwione. że przeżyłem jakiś odmienny stan świadomości. byłem przekonany. ale zaczęły pulso-wać. Zająłem się więc poważnie leczeniem raka. że śmierć jest czymś realnym. ale myśli moje wciąż uciekały ku czytanej właśnie książce i zaplanowanej na ten wieczór randce. I że stara-jąc się opanować. szczerze nieraz przekonani. Zaglądałem w wizjer mikroskopu i mocowałem się jednocześnie z własnymi myślami. Po prostu przyglądałem się. Z początku po prostu nie przyjmowałem tej prawdy do wiadomości. co nazwałbym . tętnią życiem. Z punktu widzenia treningu uwagi praca to zobowiązanie się do stabilizacji uwagi właśnie na chwili teraźniejszej i akceptaqi do-kładnie tego. co w danej chwili się pojawi.

Problem z małpim umysłem polega na tym. Często też czują pociąg do środków psychodelicznych i wszelkich innych substancji zapewniających im dobre samopoczucie. ile tylko zdoła zmieścić.aby tylko nie stracić dla niej zainteresowania. jakiego dostarcza przygoda. ponieważ zobowiązanie takie zawsze pociąga za sobą nudę i cierpienie. Siódemki to 290 Punkt Siódmy: Epikurejczyk smakosze doświadczeń. Odwołują się one do przykładu małpy przeskakującej sprawnie z jednego drzewa na drugie. w którym główne kierunki zaintere-sowań i specjalne udogodnienia zespolone są w jedną syntetyczną całość: nie będzie tam przepychanek. gdy przechodzą od jednej fascynu-jącej aktywności do następnej. i że mają nieograniczoną energię fizyczną. że osoba medytująca nie jest w stanie za-paść w głęboki stan kontemplacji. by zawczasu się do nich przygotować. Siódemki twierdzą. Epikurejczyk potrafi się upajać siłą własnych wyobrażeń. Na poziomie umysłu Siódemki ujawniają skrzywienie w kierunku pozytywnych wyobrażeń. że boją się zwolnienia tempa i koncentracji na jednej linii działania. że uzależ-nione są od własnej adrenaliny.Żarłoczność Siódemek przejawia się w ich niemal fizycznym gło-dzie podniecających wrażeń i przeżyć. Zadaniem takiej osoby jest nauczyć się koncentrować uwagę na jednym punkcie zamiast ulegać powa-bom kolejnych fantazji i planów. w którym zaczy-nają odczuwać zmęczenie i przeczuwać nadchodzące znudzenie. Siódemkę podnieca wspaniały plan na przyszłość. i stymulację umysłową. Na poziomie ciała małpi umysł opisywany jest przez'Siódemki jako pragnienie wszystkich możliwych doświadczeń. przeskakuje w wyniku kolejnych skojarzeń. przedkładają małe kęsy wszystkiego. Twierdzą także. gdy zaspokaja pragnienie przeżycia tylu przygód. Siódemki twierdzą. że wolą nie spać niż zrezygnować z jakiegoś cieka-wego zajęcia. Żarłoczność to raczej cielesny głód stymulacji i przeżyć. fantazji i planów z taką szybkością. że najbardziej ożywione są wtedy. Sekret polega na tym. W praktykach duchowych żarłoczność umysłu nazywa się małpim umysłem. Twierdzą. o ile nie tracą zainteresowania. niż głód talerzy pełnych je-dzenia. że uwaga zamiast się koncentrować. co naj-lepsze nad przedawkowanie jednego „posiłku". zanim się nią nasyci do końca . wszystko będzie przebiegało . Uwielbiają pęd energii fizycznej. pod-niecenie. zawierający na ogół wizję życie zintegrowanego. Siódemka woli przerwać jakąś sytuację. Cnota wstrzemięźliwości Trzeźwość polega po prostu na umiejętności utrzymania określo-nej linii działania bez konieczności wprowadzania dygresji czy pod-niecających planów dodatkowych. dokładnie przeciwnych przyzwyczajeniu Szóstki do wyobrażania sobie najgorszych ewentualności po to. by po-rzucić daną aktywność dokładnie w tym momencie. Przeżywa też stan fizycznego podniecenia bliski stanowi upojenia.

literatami czy bajkopisarza-mi.Enneagram gładko. że jest czymś więcej niż jest naprawdę. dostrzegać punkty styczne w przeciwnościach. zamiast selektywnie zwracać uwagę tylko na przeżycia pozytywne. Są entuzjastami. Gotowe są eksperymen-tować i dostosowywać własne zasady do nowych pojęć.291 Helen Palmer . dużo będzie stymulacji i nikt nie będzie zadawał kłopot-liwych pytań. więc nie w pełni jestem tu dzisiaj obecny". docenić jej prawdziwą wartość zamiast dosładzać ją i wyobrażać sobie. Siódemki pojawiają się w czasopismach New Agę. zauważać we wszystkim naj-lepsze strony. dla zachowania zdrowia i wital-ności odwiedzają ośrodki odnowy biologicznej i sklepy ze zdrową żywnością. Planują. poglądu zawierającego kwintesencję poszu-kiwań. Na poziomie praktycznym trzeźwość oznacza. Są osobami wiecznie młodymi. że każdą chwilę należy rozpatrywać ze względu na to. szczególnie na początku przedsięwzięcia. księgowymi. futurologami i podróżnikami. Są teoretykami nowych paradygmatów. Trzeźwa Siódemka potrafi kon-centrować się na jednej rzeczy na raz. Zalety Do zalet Siódemki można zaliczyć entuzjazm dla możliwości twórczych oraz autentyczną umiejętność wyciągania ręki do ludzi i wprowadzania nowych pomysłów. Siódemki są znakomite w ko-ordynowaniu działań dużej grupy. Jest autentycznie zainteresowana stymulującymi pomysłami i potrafi włożyć w nie wiele energii. tak jak inni pracują dla wynagrodzenia czy korzyści osobistych. wy-szukującymi najlepsze potrawy i przednie wino. Poszukują naturalnych sposobów utrzymania dobrego nastroju. „Zaraz wsiądę w samo-lot. Atrakcyjne otoczenia Siódemki często bywają wydawcami. w prowadzeniu burzy mózgów. syntetyzują i zbierają pomysły. ile naprawdę dostarcza prze-żyć. Należy z równym zainteresowaniem przyglądać się dobrym i złym stronom tego doświadczenia. realizacji ciekawych pomysłów czy wartościowego celu. . Chętnie angażuje swój wysiłek dla zapewnienia przyjemności. Nie zostają technikami laboratoryjnymi. poszukiwaczami 292 Punkt Siódmy: Epikurejczyk rozstrzygającego łyku. nie wybierają zawodów o ustalonej rutynie. Nieatrakcyjne otoczenia Siódemka nie podejmują zazwyczaj prac rutynowych. Nie lubią pracy pod kierunkiem krytycznego szefa. Jako pracownicy naukowi namawiają do studiów interdys-cyplinarnych. Siódemka potrafi poprawić nastrój w czasie mniej korzystnych faz realizacji projektu czy związku między dwojgiem ludzi. nie mają-cych posmaku przygody. Są idealistami.

Byliśmy rodziną imigrantów i wylądowaliśmy we włoskojęzycznym getcie. że wszystkie ograniczenia mają charakter tymczasowy. ponieważ są przekonane. że lepiej być wiernym sobie niż zapracować się na śmierć. że się poświęcam. że nie wiedziałem wcale. którym Epiku-rejczycy oddają się po to. osobistemu wdziękowi i założeniu. Myślę o sobie jako o żeńskim Don Juanie. Poświęcanie się (męczeństwo) w stosunkach społecznych Siódemki potrafią zaakceptować ograniczenia opcji wynikające ze zobowiązań wobec innych. Chcę się dzielić wszystkimi nowo odkrypatrapraypi»y Redakcji na końcu kriłżki 293 Helen Palmer . a tym. by podtrzymać wyidealizowany obraz sie-bie. Podatność na sugestię (fascynacja) w związkach dwuosobowych Siódemki w swojej wyobraźni wyolbrzymiają nowe doświadczenia i pomysły do tego stopnia.Słynne Siódemki Zonker. Podtypy te reprezentują trzy centralne problemy narcyzmu: poszukiwanie lustrzanego odbicia. futuryzm i idealizację. na innym natomiast uświadamiałem sobie. Udało mi się zmienić lokalną szkołę parafialną na szkołę w innej dzielnicy i dawano mi wyraźnie do zrozumienia. która studiowała w Yale często przerywając naukę. Życie w rodzinie (grupie osób myślących podobnie) jako taktyka samoobrony . Czuję do kogoś pociąg natych-miastowy i przygważdżający.Enneagram tymi cudami i mieć go przy sobie. Na jednym poziomie wiedziałem. to Siódemka. że posu-wamy się wszyscy w kierunku całkiem odmiennego żyda. jakie są różnice między moją rodziną. co posiadają inne dzieci. Nastawiają się zatem na realizowanie przyszłych pozytywnych celów. Ram Dass * Thoreau * Piotruś Pan * Kurt Vonnegut Groucho Max * Rajneesh Podtypy W podtypach znajdujemy odzwierciedlenie zajęć. bohater komiksów o Doonsburym'. Miałem tak wdrukowaną ideę poświęcania się. że nabierają one mocy faktów doko-nanych. a zdobyła wykształce-nie medyczne i weszła w szeregi brytyjskiej arystokracji dzięki uśmie-chowi losu. że moi starzy nigdy nie przezwyciężą bariery językowej. gdy idę szukać kolq'nych doświad-czeń.

z którymi 294 Punkt Siódmy: Epikurejczyk Siódemki się zgłaszają. które podzielają jej przekonania. to przekonanie. Miałem przymus odwiedzania po kolei swoich znajomych. Siódemki mogą sobie pomóc. że nikt z nas nie wytrzymałby. by niczego nie uronić z ciekawych spraw. że jest między nami psychiczna więź. Epikurejczyk musi nauczyć się zdawać sobie sprawę z tego. Latami całymi tak krążyłem. gdy: • Zrozumieją. Kłopoty te wynikają z obronnego mechanizmu ucieczki w przy-jemność. by zauważyć. nadmierne pocenie się lub męczące czy niedokończone zadanie w pracy. . jak bardzo są przywiązane do młodości i energii." • Spostrzegą. Siódemki mają kłopoty z pracą. którymi się zajmowali. Co może pomóc Siódemkom w rozwoju? Siódemki często przystępują do terapii lub zaczynają uprawiać medytację. gdy szczególnie wy-raźna staje się rozbieżność między wyimaginowanymi oczekiwania-mi a rzeczywistymi dokonaniami.Siódemka czerpie satysfakcję z bezpieczeństwa płynącego z przy-należności do grupy osób myślących podobnie. • Nauczą się trwać przy bolesnym problemie tak długo. gdy docenią dojrzałość i starszy wiek. • Zrozumieją. kiedy dochodzi do ucieczek psychicznych: tworzenia nadmiernie rozbudowanych planów. gdy-byśmy na codzień mieszkali razem. podejmowania się licznych zadań. jeżeli potrzebuję pomocy. kiedy uwaga jego przesuwa się z autentycznego cierpienia ku pozytywnym marzeniom lub zastępczym przyjemnościom. że Siódemka ucieka. Gdy myślenie i działanie stają się hiperaktywne. że gdyby udało się połączyć nasze talenty. Stale wyobrażałem sobie. Kiedyś myślałem o sobie jako o człowieku wiecznie krążącym po ludziach. Inna pow-szechna przyczyna to kryzys wieku średniego. że inni członkowie rodziny przeżywają kłopoty. zanim zdałem sobie sprawę z tego. • Zwrócą uwagę na to. niezdolność zaangażowania się w stałym związ-ku. umielibyśmy wypracować idealny styl życia. Typowe problemy. że problem ten istnieje. ponieważ „szukają czegoś więcej w życiu". kreowania nowych opcji i planów na przyszłość. oznacza to. „Musi być ze mną coś nie w porządku. choć marzenie o wspólnym zamieszkaniu już mi przeszło. że mają zwyczaj wyobrażania sobie cierpienia zamiast przeżywać napięcia związane z cierpieniem rzeczywistym. że powierzchowne przyjemności i brak głębi w związkach z innymi prowadzą do kompulsywnego pragnienia coraz to nowych przyjemności i rozrywek. narkotykami i finansami. Nadal wydaje mi się.

by intelektualizować bolesne emocje. przyjemna. że pragną. Spostrzegą u siebie tendenq'ę do zmyślania. • Zauważą. gdy sprawy źle idą. Pojawia się lęk. gdy 295 Helen Palmer . która zwykle przekracza znacznie tę. że lęk pojawia się wtedy. że żyde stanie się całkiem nieznośne. W razie zranienia. Zrozumieją. rodzi się wówczas potrzeba wywyższania się po to. by sytuacja była ciekawa. by odzyskać dobre samopoczucie. Będą gotowe przepracować epizody wściekłości pojawiające się wtedy. gdy pojawi się paranoja. gdy nauczą się nie tracić gruntu pod nogami.• Zauważą. że wydają się całkowicie dobrzy lub całkowicie źli. gdy zauważą. • Nauczą się nie tracić równowagi. na jaką Siódemka ma ochotę.Enneagram podważone zostaje przekonanie o własnej wartości. by uniknąć cierpienia. że powierzchowne lub przedwczesne rozładowywanie emocji zastępuje reakcje głębsze. że produkują rozrywkowe opowiastki niewiele mające wspólnego z prawdą. że obawiają się głębokiego zaangażowania wobec siebie samych. gdy podważa się ich nadmierne przekonanie o własnej wartości. Może to się okazać zadaniem ponad siły. • Spróbują dostrzec różnicę miedzy krytyką a realistyczną samooceną. że kierują uwagę na wyobrażenia. że mają potrzebę czarowania. muszą umieć zauważyć swoją skłonność do rozszczepiania obrazu bliskich tak. by nie dopuścić do . że pozostając na powierzchni pozbawiają się głębokich przeżyć i przyjemności. • Dostrzegą rozmiar prawdziwej odpowiedzialności. iż należą im się szczególne względy. że potrzebują być w porządku. • Zdadzą sobie sprawę ze swego założenia. że korzystają z analogii.

Rozpoznają swoją skłonność do ucieczki w fantazje. • Kojarzenie trudnej sytuacji z tyloma równoległymi myślami. odwracaniu uwagi ku ciekawym problemom intelektualnym.siebie bólu. ujawniające się w obdarowywaniu terapeuty prezentami. do poszukiwania zmysłowego przeciążenia. gdy nauczą się zatrzymać się w chwili obecnej zamiast uciekać. • Chęć przyspieszania. że w trakcie terapii mogą się pojawić następujące problemy: • Znudzenie terapią. gdy pojawiają się kwestie zobowiązań. . Pogarda dla nieco niedorzecznego terapeuty. próbach oczarowania. że problem traci na znaczeniu. • Poczucie winy. Niechęć do przyjmowania roli szefa. „Chcę znów mieć swoje rozmaite opcje. poczucie winy z powodu sukcesów zdobytych wdzięczeniem się. że utrata jakiejś opcji prowadzi do poczucia ograniczenia i lęku. Niechęć do przyjmowania roli podwładnego. gdy ktoś rozkazuje. do korzystania ze środków poprawiających nastrój." 296 Punkt Siódmy: Epikurejczyk • Lęk o hierarchie wewnętrzne. by uniknąć cierpień. gdy zauważą. Co Siódemki powinny sobie uświadomić? Epikurejczycy powinni sobie uświadomić. • Poczucie przygwożdżenia i znudzenia tym. że tak wiele udało się uzyskać bezkarnie. gdy nikną alternatywne opq'e. Lek. Niwelowanie hierarchii władzy. do czego się zobowiązali. • Poczucie wyższości. Pogarda dla życia przeciętnych ludzi. „Na czym ja stoję?" „Gdzie jest moje miejsce?" „Jak mnie widzą inni?" • Problemy z autorytetami. Przestaną się czepiać kurczowo nie dających satysfakcji opcji.

Siebie uważają za obrońców. Ósemki wolą brać ster w swoje ręce. Ósemki odnajdują swoją toż-samość w walce o praworządność. gdy się ich przyciśnie? Sprawdźmy ich. mocują się równo-cześnie z niesprawiedliwymi przeciwnościami losu. • Zniekształcanie negatywnych doświadczeń z przeszłości.• Chęć przerwania terapii. gdy tylko odczuje się ulgę w związku z problemem. Będzie 298 Punkt Ósmy: Szef . Ósemki nauczyły się bronić poprzez uwrażliwienie na cudze złe zamiary. Ucieczka w oświecenie. z którym zgłosili się na terapię. będzie pomniej-szać fakt. Silnych szano-wano. panować nad sytuacją i kontrolować innych silnych współzawodników. Punkt Ósmy: Szef Osobowość nabyła Esencja GŁOWA SERCE Cecha dominująca:Namiętność: Zemsta Żądza Wyższy stan umysłu:Cnota:Prawda Niewinność Cechy drugorzędne Seks: Kontakty z innyn Ochrona siebie: ni ludźmi: Władczość / poddanie Poszukiwanie przyjaźni Zadowalające przetrwanie Dylemat Dzieciństwo Ósemek przebiegało pod znakiem walki. Nie dając się zastraszyć konfliktom." Jeżeli Ósemka znajduje się w pozycji podległej. słabymi pogardzano. za osoby chroniące przyjaciół i „niewiniątka". Bojąc się znaleźć na słabszych pozycjach. • Wyrażanie złości poprzez ośmieszanie problemu. „Czy nie wpadnę w ręce ludzi nieżyczliwych? Czy oni nie są bandą głupców? Jak zareagują. Spostrzeganie niedorzeczności problemu. Zaangażować się w związek to znaczy wziąć osobę ukochaną pod swoje skrzydła i usuwać z jej drogi zagro-żenia. przypisywania wyższych znaczeń sprawom problematycznym. Ich miłość wyraża się bardziej w opie-kuńczości niż w czułości. Osłaniają ich tarczą swego ciała. • Chęć przeżywania odmiennych stanów. Pomniejszanie i wyśmiewanie problemów innych ludzi. Odczuwają potrzebę sprawdzania. Podstawowym problemem jest kontrola: kto tu rządzi i czy zrobi to sprawiedliwie. czy osoby pełniące władzę są sprawiedliwe i kompetentne. że ktoś inny ma rzeczywisty wpływ na jej działania. 297 13. Dumne są ze swej gotowości sta-wania w obronie słabszych. Ucieczka w zdrowie.

których przeraża ujawnianie złości lub wyprowadza z równowagi myśl. jest to. Jeżeli bowiem uda im się odkryć winnego. Czy przeciwnik jest niewinny czy winny? Jest przyjacielem czy wrogiem? Wojownikiem czy tchórzem? Szef rzadko kwestionuje własne opinie. Ósemki twierdzą. że chce się do niego zbliżyć. mogą w sposób uprawniony przejąć kontrolę i stanąć w ob-ronie niewinnych. Zastosuje wtedy stra-tegię przejęcia władzy absolutnej zamiast poszukiwać sprzymierzeń-ców poprzez delikatne negocjacje i zabiegi dyplomatyczne. czy też będą mówić prawdę? Walcząc z przyjacielem.Enneagram i słabych punktów przeciwnika. na jakie kary może się narazić. sprzecznych komunikatów i niedookreślonych hierarchii dowodzenia. jako że Ósemki wierzą. Gdy już raz ustalono zasady postępowania. ukrytych od czasu utraty dziecięcej niewin-ności. Ósemki często zaczynają ła-mać wytyczne. że wszyscy mamy udział we własnych nieszczęściach. kto ma władzę. W pozycji przywódczej z kolei. Ósemka pragnie. Daje tym samym do zrozumienia. Ósemki są bardzo podejrzliwe wobec niejasnych zamiarów. Skupiają się na ważeniu własnych sił i badaniu mocnych 299 Helen Palmer . komu trzeba się przeciw-stawić i kto będzie nas osłaniał. że choćby najbardziej obwiniały innych. przyzwyczajonych do ciągłego poszuki-wania winnych na zewnątrz. Jeśli nie znajdują stanowiska. W sytuacjach napięcia uwaga Ósemek zawęża się. Ósemka. Wiele Ósemek kroczy przez życie nie zaglądając w głąb siebie i nie odkrywając na nowo łagodnych uczuć. czy też będą przestrzegać zasad za wszelką cenę? Czy zmienią śpiewkę. Przeciwko zewnę-trznemu zagrożeniu można zmobilizować siły i podjąć działania. która jest znudzona lub cierpi na nadmiar niespożytej energii. spra-wia wiele kłopotów: wszczyna kłótnie.zdradzić. gdy zo-staną przyciśnięci do muru? Czy zaczną kłamać. manipulować. przeciwstawia się bowiem w ten sposób swojemu lękowi: inni nie mogą jej zranić. świadomość ta może ich nawet doprowadzić do samobójstwa. przy których same się uprzednio upierały. póki nie stanie się Jasne. że gdy wreszcie odkryją. Poczucie bezpieczeństwa płynie z wiedzy o tym. jest nadeptywanie ludziom na odciski i obserwowanie ich reakcji. Często stosowanym sposobem sprawdzania. Rozważanie zalet własnego stanowiska czy zagłębianie się w swoje motywy psychologiczne osłabiłoby jedynie jego stanowczość. Czy zdecydują się1 na odwet? Czy ugną się i okażą słabość. Wina oraz pragnienie ukarania zła to główne sprawy. Ósemka będzie chciała wzmocnić granice osobistego imperium. że silni przetrwają a słabi zginą. na których koncentrują się Ósemki. że prawda ujawnia się w walce. Wychodząc z założenia. ten brak wyzwania prowadzi do rozrażnienia i znudzenia. że intymność i gniew mogą być ze sobą tak ściśle związane. ani ktoś. którego należy bro-nić. Dzięki gniewowi Ósemka czuje się silna. miesza się w .naginać przepisy i ich interpretaq'ę. zawsze jeszcze bardziej winią siebie. Nieszczęściem Szefów. wprowadzając praworządność. komu zaufała . To że walka może być sposobem zwiększania intymności szokuje innych. by jej życie było przewidywalne i nie wymykało się z pod kontroli. Szef bada jego motywy. przedwcześnie wystawionego na przeciwności losu. Surowa powierzchowność Ósemki kryje serce zależnego dziecka.

Jedna przyjemność rodzi następną i jeszcze następną. l 300 Punkt Ósmy: Szef • Trudność w rozpoznaniu w sobie zależności. którzy obstają przy swoim w czasie konfrontacji. uczestniczą w całonocnych pijaństwach.niedostrzegania własnej słabości i automatycznego zaprzeczania odmiennym punktom widzenia w imię „jedynie słusznej" opinii. Dla Ósemki oznacza to odzyskanie pierwotnej dziecięcej niewinności. ' • Zwalczanie nudy przesadą. Późne powroty do domu. za głośno. nieustannych przyjęciach. nad ludźmi mogącymi mieć wpływ na jej życie. że się nudzi lub oskarża samą siebie o przeszłe przewinienia. • Koncentrowanie uwagi na zasadzie „wszystko albo nic". Pracują do upadłego. Taki sposób koncentracji uwagi może doprowadzić do: . . Zaufanie do ludzi. intensywne . Skrajne postrzeganie rzeczywistości: inni wydają się albo silni albo słabi. podążając ścieżką dominujących u niego problemów. że przy kolacji pałaszują jeszcze dwie dokładki. Szczególnie ważne dla Ósemki są następujące sprawy: • Kontrola osobistej własności i osobistej przestrzeni oraz kontrola . W przypadku Szefa (jak i w przypadku wszystkich dziewięciu typów Enneagramu) dojrzałość i obserwacja siebie prowadzą do zro-zumienia. Każdy typ w końcu odzyskuje cenny aspekt własnej esencji. Za dużo. | . albo sprawiedliwi albo niesprawiedliwi. l • Nawiązywanie kontaktu poprzez walkę i seks. żyde towarzyskie. Gdy już skoncentrują się na poszukiwaniu przyjemności. jakie ograniczenia kryją się w zawężonym podejściu do życia. który ją przerażał.sprawy znajo-mych lub angażuje mnóstwo energii w sprawy błahe: „Kto ukradł moją obieraczkę do jarzyn? Kto tu jest winien?" Innym. | . zaprzecza ona swoim rzeczywistym uczuciom twierdząc.Szczególne zainteresowanie praworządnością i ochroną innych. częstym u Ósemek. którą po-święciła.użycia siły dla obrony innych.Agresja i jawne jej wyrażanie. Ósemka opuszcza przyjęcie ostatnia. Przesadnie korzys-tają z przyjemności dostarczanych przez seks czy używki. pijaństwo. sposobem pozbycia się nadmiaru ener-gii i rozwiązaniem problemu nudy jest przesada. Ósemka nie dostrzega cech pośrednich. by przetrwać w świecie. Gdy inni wywierają na Ósemkę wpływ. zbyt wiele. trudno im się od nich oderwać. Czerpią taką radość z jedzenia. zapewniającej Ósemce poczucie bezpieczeństwa'lub do .

Uważają. Nie byłem w stanie przyjąć światopoglądu przekazywanego mi przez rodziców.wyrwa-łem ojcu pasek i powiedziałem. gdy ujawniały swe bardziej wrażliwe strony. Moi rodzice są ortodoksyjnymi baptystami. Albo jesteś aniołem albo diabłem. że przyjęły hardą postawę. Ósemki twierdzą na ogół.Tło rodzinne Ósemki w dzieciństwie przetrwały dzięki temu. Gdy miałem około jedenastu lat. Wychowano nas w przeko-naniu. Nierzadko zdobywały respekt rówieśników za to. W rozmowie trzeba było się opowiedzieć po którejś strome. byle tylko zmusić wroga do odwrotu. walka była sposobem na życie." Robiłem więc to. że były maltretowane i że nauczyły się stawiać opór. Któregoś razu (miałem wtedy prawie piętnaście lat) stwierdziłem. Gdy pojechałem tam ostatnio na wakacje. co służyło zbawieniu dziecka. matka patrzyła na mnie z obrzydzeniem. że siły nie są równe i przeżyło dzięki temu. gdy sprawiałem wra-żenie słabego. Ósemki szanowane były za siłę a odrzucane za oznaki słabości. że nie pła-kały. Jeżeli na tym miało polegać życie. gdy walczyłem. mówiąc. które chciały sprawować nad nimi kontrolę. że zaczęły walczyć w obronie własnej i szybko stwierdziły. nie będzie zbawienia. zostałem „zbawiony" i przez wiele miesięcy wierzyłem bez zastanawiania się. Świat ich zdominowany był przez osoby większe i sil-niejsze. Sprzeciwiłem się więc i stale mnie ostrzegano: „Jeżeli czegoś tam nie zrobisz . miałem możność odtworzenia sobie tego jeszcze raz. to właściwie lepiej z nim od razu skończyć. że jako dzieci starały się być grzeczne.Enneagram luzuję swoją postawę obronną lub gdy otwieram się wobec drugiego człowieka. Ojciec stosował wobec nas przemoc i przez jakieś cztery lata co parę tygodni dostawałem lanie pasem. opinie. Brutalna szkolą. wszystko zabar-wione było antagonizmem. zdobywałeś posłuch. gdy zaczynałem wyglądać na słabeusza. Początkowo chciały innym dogodzić. Jako dorosły mam ochotę powiedzieć „Nie bij mnie". Dziecko musiało walczyć. brutalne sąsiedztwo. a odrzucała. że gotowe było do wszelkich konfrontacji. Jeden drobny grzech i człowie-kowi groził ogień piekielny. nie będzie od-wrotu. Dla tych.stracisz szansę. że następnym razem będzie to walka na gołe pięści. łamiąc wszelkie zasady. gdy 301 Helen Palmer . a jeżeli udawało Ci się ich odepchnąć. Tak bardzo bowiem poniżano mnie. że jestem wymoczkiem bez własnego zdania. Jeśli nawet rodzina nie maltretowała dziecka fizycznie. że jestem już dostatecznie dorosły . że lubiła mnie. na co miałem ochotę. że wszystko. W swych opowieściach z dzieciństwa Ósemki często wspominają. wykorzystywano jednak ich niewinność i krzywdzono je. Należało być górą i mocno się trzymać. Jeżeli darłeś się na ludzi. W końcu przerywała rozmowę. choć miało poczucie. Ilekroć starałem się unikać bezpośredniego wyzwania. . Bardziej podstępne były przejawy troski o moją duszę ze strony matki. Polityka. Gdy byłem dzieckiem. Zdałem sobie sprawę z tego. że o wiele przyjemniej jest łamać zasady niż ich prze-strzegać. nie ujawniały słabości i wygrywały bitwy. którzy nie są aniołami nie ma żadnych szans na zbawienie. było uzasadnione. Ale utrzymanie takiego stanu okazało się na dłuższą metę niemożliwe. zostawiali Cię w spokoju.

a objawiało się to kwestionowaniem autorytetów. Nie dlatego sprzeciwiałem się autorytetom. Przeżywałem katusze. obdarzone inteligencją dziecko albo manipuluje innym dziec-kiem albo je obraża. Wtedy jednak wydawało mi się. pole jej uwagi zawęża się. nauczyć się atakować i pokonywać system obronny wroga. Najpierw jest tylko praca. wydawało mi się. że sprostam temu zadaniu. Szef koncentruje się sztywno na słabych punktach obrony przeciwnika. Zaprzeczanie Atmosfera otwartej rywalizacji sprzyja rozkwitowi młodych Óse-mek. trudno mu wtedy pojąć kontrargumenty. który w imię kolegów podważał słowa nauczyciela. Będąc już człowiekiem dorosłym. Ojciec był tam diakonem. bo sama konfrontacja była dla mnie wystarczająco podniecająca i stymulująca. 302 Punkt Ósmy: Szef Małe. Oddaję się pracy bez reszty. Czy oni naprawdę wiedzieli to. bez żadnych rozrywek. ponie-waż uwaga nie jest już na tyle elastyczna. gdyż nie stać jej na przesunięcie uwagi. Cokolwiek robię. że rodzice zrozumieli. Zanim to się stało. że ktokolwiek lubi „grzeczne" dzieciaki. Musi polegać na sobie. Gdy Ósemka nastawi się na konfron-tację. Ostatnio podjąłem się napisania dla czasopisma o zasięgu krajowym artykułu na temat ostatnich osiągnięć inżynierii genetycznej. choć nie skończyłem nawet elementarnego kursu biologii. Założyłem po prostu.Gdy byłem w szkole średniej okradłem nasz kościół. że chodzi mi jedynie o pieniądze. wy-daje mi się. W ferworze walki mały wojownik nie może sobie pozwolić na zastanawianie się nad własną słabością. Gdy teraz sobie to przypomnę. Chciałem po prostu wzbudzić zainteresowanie kolegów po-dejmując wyzwanie. że wiedzą? Skąd czerpali swoją wiedzę? Nigdy nie sądziłem. Gdy Ósemka zacznie się kłócić. . większość niezgodnych z tą pozycją informacji zostanie odrzu-cona. dlaczego tak postąpiłem. musieliśmy więc wyjechać. podejmowałem się nieraz różnych zadań nie zastanawiając się nad tym. Zresztą w pewnym sensie nie miało to znaczenia. by możliwe było ponowne rozważenie spornego problemu. okryci niesławą. Wykorzystują wtedy wszelkie wrodzone talenty. ze ja im się bardziej podobam. by sprawiać wrażenie silnych. że nauczyciele będą mnie szanować za bojowego ducha i wytrwałość. po czym bawię się na całego i nie pracuję w ogóle. I wydawało mi się.stosuje przemoc fizyczną lub przekrzykuje przeciwników. że chciałem się z kimkolwiek poróżnić. w niedzielę wieczorem. że mogę być w błędzie. że nie mam odpowiedniego przy-gotowania i nie dam sobie rady. w środę wieczorem. Takie 4zieci nauczyły się zaprzeczać swym niepowodzeniom. by rozważyć posiadane dowody. Wydawało mi się. że poszukuję prawdy. Rzadko przycho1 dziło mi do głowy. robię to na zasadzie „wszystko albo nic". Dziecko starsze . | Przez cały okres szkoły ja byłem tym. na liczne spotkania modlitewne. by wygrywać. zmuszano mnie do częstego chodzenia do kościoła: w niedzielę rano. co twierdzili. stając do walki.

jeśli wojownik zacznie się przejmować tym. Na początku 304 Punkt Ósmy: Szef romansu Ósemka rozdarta jest między pojawiającymi się na nowo uczuciami czułości a tendencją do zaprzeczania bardziej „miękkim" . Zaprzeczaniu osobistym ograniczeniom towarzyszy często ten-dencja do negowania własnego bólu fizycznego i emocjonalnego. w który wprawiała mnie świadomość. ona natychmiast znajduje sposób. Bardzo bolesnym dla mnie przeżyciem jest poczucie bezbronności. jak próbowałem się uwolnić od paru osób. by jak najszybciej uruchomić motor. tylko o tym. zanim odczuje frustrację. Pielęgnuję więc ten mit siły a jazda po szybkim pasie ruchu. Nie miało to nic wspólnego ani z bohaterstwem. przystępuje szybko do działania. Pamiętam. Nauczył się podążać za swymi impulsami. że muszę zdążyć do piekarni przed j' zamknięciem. Pro-wadzić jednak może do strasznego cierpienia. bywa kapitalną zaletą u dobrego wojownika. całą parą iść naprzód. Wstałem. że nic się nie dzieje. bez zbytniego zastanawiania się nad swoimi moty-wami. gdy zabraknie mi władzy. które chdały mi pomóc. Pamiętam. I gdy już skoncentruje się na upragnionym celu.Szef lubi przede wszystkim żyć na pełnych obrotach. ma dla mnie wartość symboliczną. ani | z plackiem. by zemdleć po powrocie do domu. Ósemki często relacjonują. Czas mię-dzy pojawieniem się impulsu a przystąpieniem do działania jest krót-ki. Piekarnia znajdowała się po drugiej stronie miasta. gdzie mogę rozwinąć maksymalną prędkość. że znowu uda mi się zdążyć. myślałem tylko o tym. tuż przed zamknięciem piekarni. Zmiana w świadomości. usztywnia uwagę w sposób charakterystyczny dla pozycji walki. Chodziło o ten animusz. że raz późnym wieczorem zachciało mi się placka. Gdy wpadnie w szpony swoich pragnień. Dzięki temu właściwie nie ma zahamowań i dysponuje znacz-nymi zasobami energii fizycznej. by nie dopuścić do siebie pojawiających się wtedy uczuć. udało im się wytrwać do końca w ważnym szkolnym meczu piłki nożnej z zabandażowaną nogą. Ulica była w pewnym miej-scu rozkopana i motocykl wpadł w dziurę . wsiadłem więc na motor i ruszyłem na pełnym gazie.Enneagram wia przyjemność. bez której nie sposób zaprzeczyć boles-nym przeżyciom. Bez tego mam poczucie. której nie traci na introspekcję i zas-tanawianie się nad sobą. co myślą inni albo jeśli się zakocha. Zawsze roztaczałem wokół siebie nimb niezwydężonośd. ku temu co spra303 Helen Palmer .nie świeciło się światło ostrzegawcze. całe spodnie miałem zakrwawione. jakie mam wtedy. ale o niczym innym nie myślałem. Opowiadają też wiele pouczających rzeczy o swoim zaprzeczaniu cierpieniom emocjonalnym: jeśli osoba ukochana lub serdeczny przyjaciel wystawia Ósemkę do wiatru. jak to np.

Inny rozdział poświęca oso-bom. których przestrzegają inni. Według troistego spojrzenia na ludzką osobowość. a kolej-ny . trzymają lejce w swoich rękach i zmuszają innych do posłuszeństwa. który przejmuje kontrolę. muszę jakoś wymknąć się tym. Ósemki czują się bezpiecznie. że tam. u któ-rego podstawowa linia obrony polega na atakowaniu innych. Ósemkom zależy na ograniczaniu (albo przynajmniej na możli-wości przewidzenia) zakresu kontroli ich życia przez innych ludzi. ja zaś chciałem odkryć. Dotychczas każdy mógł mnie tyranizować. po czym jedzie na tydzień na ryby. W swojej książce Our Internal Conflicts Karen Horney wzruszająco opisuje charakterystyczne dla Szefa balansowanie między punktem Ósmym a Drugim Enneagramu. w świecie jest prawdziwe zło i ludzie chcą mnie poniżać. Kontrola Szef stara się objąć kontrolą wszystko. Uważam. co robią i dopóty będą rozdrażnione i skłonne do buntu. charakterystycznego dla Enneagra-mu. Przez tę godzinę podwładni siedzą bezczynnie czekając na niego. której podstawową obroną jest atakowanie innych (Ósemka). Homey cały rozdział poświęca opisowi jednostki. punkt bezpieczeństwa i punkt stresu Ósemki. Pragną zarazem ustalać granice i prze305 Helen Palmer . ale który jednocześnie w głębi nadal potrzebuje ich aprobaty i miłości. obrazujące dylemat człowieka. Inny przykład to Szef. po czym spóźnia się godzinę na zebranie generalne. Czują się też silne. W czasie tego tygodnia nie ma żadnych wyrzutów sumienia i pozwala sobie na smakowite grzeszki. by sami się mogli się wywyższać moim kosztem.Enneagram kraczać je. Uwaga skupia się przede wszyst-kim na rozstrzyganiu kwestii „Kto tu ma władzę?" oraz „Czy ta osoba będzie postępowała sprawiedliwie?" W pewnym sensie całe moje życie polegało na próbie zrozumienia. dopóki nie uwolnią się od ingerencji z zewnątrz.uczuciom. którzy się od innych odsuwają (Piątka). starając się jednocześnie zachować na swój sposób honorowo. gdy mają kontrolę nad sytuacją. gdy same łamią zasady. kto sporządza szczegółową listę rzeczy do zrobienia. Typowym przykładem Szefa. te trzy pozornie niezależne rodzaje zachowań to punkt podsta-wowy. co ma usprawnić wykonanie zadania.tym. by potem łamać wszystkie narzu-cone sobie zakazy. którzy chcą mnie wykorzystać. który namawia swoich podwładnych. by przyszli do pracy wcześniej. Gwałtownie reagują na wszelkie próby wpływania na to. jest ktoś. co może mieć wpływ na jego życie. Staje się szczególnie wrażliwy na sprawiedliwość bądź niesprawiedliwość zachowań innych ludzi i w sposób nawykowy koncentruje się na niebezpieczeństwie manipulowania władzą lub zdobywania kontroli przez innych. które bronią się poprzez zbliżanie się do ludzi (Dwójka). Często narzucają sobie i innym purytańskie wymagania i żądają prawości postępowania. czym naprawdę ludzie powinni się kierować. na czym tak naprawdę polegają reguły gry. A ja tak samo mam prawo do zaspokajania swoich potrzeb jak oni i żeby móc to zrobić. Zaufanie jest wynikiem uzyskania pełnej informacji od .

by to się więcej nie powtórzyło. W ubiegłym tygodniu poszliś-my z parą znajomych na kolację do restauracji. Mnie się wtedy wydawało. byśmy oboje przestrzegali pewnych reguł i obserwuję. Chcę. iż mam absolutną rację. Mam swój interes w tym. by spot-kała ich kara. chcę od razu ustalić nasze wzajemne relacje. Konsekwencje takiego postępowania mogą być trudne do zniesienia. tak dalece osłabiłoby to moje przekonanie. niejasne zaloty homoseksualne czy opowiadanie o swo-ich mało dojrzałych wybrykach w przeszłości. Ósemka może więc zmu-szać innych do zajęcia stanowiska lub sama wygłaszać opinie kontro-wersyjne. W przypadku błędów na dużą skalę. zrobi mnie na szaro. że uwie-rzyłbym z kolei. że nie przewidziały takiego obrotu spraw. Mam więc skłonność do drobiazgowej kontroli wszystkich detali.innych i mak-symalnego eliminowania niewiadomych. by przyniesiono na stół gorącą zupę i ta sprawa była dla mnie najistot-niejsza. Jeżeli mimo wszystko zdarzy się coś zaskakującego lub nieprawidłowego. Wszystkie te kontrowersyjne zabiegi w prawie każdej sytuacji społecznej doprowadzą do podziału obecnych na zwolenników i przeciwników. Szef chce wychwycić potenq'alne trudności zanim zdążą się nasilić. Typowe sposoby wykorzystywane przez Ósemkę do zaspokajania swojej potrzeby kontroli to opowiadanie niewybrednych kawałów o mniejszościach narodowych. czuję się totalnie zdradzony. Jeśli natomiast zrobili to celowo. Jestem wtedy pewien. muszę wyrównać rachunki. W każdej nie dającej się przewidzieć sytuaq'i ujawnia się typowy dla Ósemek zwyczaj koncentrowania się na słabych stronach przed-sięwzięcia. żeby się przyznali i pragnę. to być może następne danie byłoby . Podano zimną zupę. Chcę wtedy. Drobne pomyłki potra306 Punkt Ósmy: Szef fią wyprowadzić Ósemki z równowagi. komu zaufałem. ponieważ gdybyśmy im popuścili. że świat wymknie się spod jego kontroli. robię wszystko. by zbadać reakcje innych ludzi. w miarę nasilania się u Szefa dogmatyzmu i dążenia do przejęcia kontroli. Gdybym komuś pozwolił na wykorzystanie mnie. Jeśli przestanę się mieć na baczności i ktoś. potrafi tak bardzo skupić się na drobnym błędzie. by przejmować kierownictwo. że jestem w kompletnym błędzie i musiałbym się pod-porządkować. że wymagają zdecydowanej konfrontaq'i. że przestaje dostrzegać reakcje innych ludzi i oczywiste sposoby naprawienia pomyłki. Dopiero później zdałem sobie sprawę z tego. Jeżeli skrzywdzili mnie nienaumyślnie lub z głupoty. Gdy tylko mnie ktoś zainteresuje. że pozostali uczestnicy wydarzenia czuli się w tej sytuacji skrępowani. że wszystko będzie zrobione jak należy. Reagują wtedy gwałtownie. szczególnie jeśli są na tyle dramatyczne. reagują paradoksalnie: stanowią one atrakcję. Ja chciałem. czy moi znajomi nie zaczynają przypadkiem łamać swoich zobowiązań. że staram się jedynie pertraktować z kelnerem na ten temat. zmuszając ludzi do ujawniania swych spontanicznych reakcji emocjonalnych. Spostrzeżenia Szefa zakotwiczone są w pewnym obrazie świata: wszelkie drobne niedopatrzenia i źle opracowane detale mogą spra-wić. ponieważ mają poczucie.

jak mnie ktoś obraza. bez zastanawiania się nad nimi. jakim był gównem. w przeciwnym razie narasta lęk. jest zwyczaj obwiniania innych za napotkane trudności i odrzucania opinii nie-zgodnych z własnymi . który byłby na tyle wiarygodny.w przekonaniu. W końcu nic nie zrobiłem i wyszedłem. W ubiegłym tygodniu poszedłem ze znajomym na śniadanie. Ósemka na ogół bierze swoją chęć wyrównania rachunków za chęć wymierzania sprawiedliwości. Sprawiedliwość Potrzeba sprawowania kontroli wpływa na szczególne zaintereso-wanie Ósemki sprawiedliwością. Ale dalej ta sprawa dalej leży mi na wątrobie. Dla ratowania siebie należy interweniować natychmiast.w jej mnie-maniu niesprawiedliwie zemsta ma więc zrównoważyć szale. 307 Helen Palmer . Wyobrażam sobie. Jadłem i przez cały czas zastanawiałem się: czy wychodząc powinienem po prostu przewrócić stół? Czy może raczej zwymyślać właśdciela knajpy? Co takiego mógłbym zrobić. Uwrażliwienie na sprawiedliwość powoduje. by ruszyć do akcji. Staram się rozszyfrować ludzką podłość lub przewidzieć. gdy mają po-czucie. nie opuszcza mnie i czekam tylko na właściwy moment. pojawiające się. myślę sobie: „Co by było. by można mu było przekazać kontrolę i nie bać się.również nieudane. gdy zwycięża przeciwnik. że ktoś mnie wrobił. Inną strategią obronną stosowaną przez Ósemki. jak zemścić się na wrogu (stosownie do jego przewinienia). Gra toczy się dalej: jeszcze nie wszystko stracone. Myśl o odwecie hamuje uczucia poniżenia lub zagrożenia. że wszystko zacznie się wymykać spod kontroli. Zemsta to nie wymachi-wanie siekierą. to raczej chęć dania nauczki. Została urażona . że Szefowie zwracają szczególną uwagę na wszelkie prze-jawy nieczystych intencji. że są kontrolowane przez czynniki zewnętrzne. póki się czegoś nie zrobi. by nie odczuwać przez resztę dnia upokorzenia i poprawić sobie nastrój? Nie mogłem przestać myśleć o tym. Kara musi odpowiadać winie.Enneagram Do szału mnie doprowadza takie siedzenie i wysłuchiwanie. Ilekroć przejeżdżam koło tej restauracji. że nas wykiwa lub zdominuje. w jaki sposób mogłaby się ujawnić w sytuacji podbramkowej. gdy-bym tak wybił im szybę?" Nie można zaznać spokoju. Zemsta Obroną przed nawrotem dziecięcego lęku przed bezsilnością jest planowanie zemsty. Myśl o tym. „Czy można innym ufać? Czy pos-tępują sprawiedliwie?" Zainteresowanie to podsycane jest niespeł-nionym dziecięcym pragnieniem znalezienia autorytetu. czekamy po prostu na następne starcie. Mam skłonność do szukania oznak nieświadomych lub wrogich zacho-wań. że są głupie czy bezsensow-ne. gdy przyjmował nasze zamówienie. Czy ci ludzie mają skłonność do manipulowania? Czy lubią to robić? Czy sprawia im to przyjemność? . Nie mogłem o tym zapomnieć. Właściciel knajpy był niezwykle niegrzeczny. Nie jest to jedynie odwet. jak się zemścić. by w chwili wymierzania kary zrozumiał.

Enneagram Prawda jako wyższa jakość umysłu Koncentrując się na tym. Chodzi o to.308 Punkt Ósmy: Szef Mam ochotę sprawdzić. gdy ujawni on jakieś podłe motywy. Inni członkowie rodziny będą zapewne uważać. Ósemki swoją uwa. Ósemka nie uważa. Typowy scenariusz jest taki: dziecko-Ósemka słyszy. Jej naturalnym impulsem jest chęć wstrząśnięcia całym zaangażowanym w sprawę . Jeżeli chcę sprawdzić. by zobaczyć. czy pod presją nie wyjdzie na jaw jakieś kłamstwo. Staram się odkryć czego ten człowiek chce i na co z jego strony mogę liczyć. wywieram na niego nacisk i drażnię. jej rzecznikiem najprawdopodobniej zostanie Ósemka. na ile są one sprawiedliwe. że postrzegana jest raczej jako osoba kło-potliwa niż jako wartościowy sprzymierzeniec. by to poszukiwanie prawdy miało posmak walki. Potrzebuję przewidywalności. że to Ósemka jest przyczyną kłopotów. Ósemka uważa siebie za obrońcę słabszych. jaką daje mi niezmienność opinii. Wydaje jej się raczej. Ja szukam motywów zasadniczych. jako że chętnie przejmuje dowódz-two w obronie sprawiedliwości czy dla zwalczania wyzysku. że gdy już ktoś podpadnie mojemu „barometrowi zaufania". Chcą sprawdzić. gę kierują ku ukrytym intencjom innych ludzi. jak wyraźnie przekazują jej własną nieuzewnętrznioną agresję.. by nie stworzyć sobie na począt-ku cukierkowego obrazu drugiego człowieka. Jasne jest więc. czy inni mówią prawdę. że nauczyciel za dużo zadaje. Konfrontują ich zatem z drażliwymi proble-mami. W któ-rym punkcie są sami dla siebie zagadką? Jak się zachowują. że komuś wyrządzono krzywdę i ani się obejrzy. występowanie z pozycji obrońcy wywiera najczęściej skutek przeciwny do zamie-rzonego. Dużo uwagi poświęcam temu. czy ktoś jest stronniczy lub czy stara się coś zataić. by zbadać. która czerpie poczucie bezpieczeństwa z bezpośredniego zwalczania niesprawiedliwości i którą łatwo wmanewrować we wzięcie na siebie winy innych. Niestety. Szczegól-nie zależy mu na sprawdzeniu. jak wtedy zareaguje. Jeśli klasa jest przekonana. Ósemkę łatwo też wmanipulować w cudze rozgrywki. czy inni grają czysto. że chce wyczuć. nie zdając sobie sprawy z tego. W zaburzonych rodzinach często dziecko-Ósemka wyczuwa nieuświadomiony gniew dorosłych i stara się mu przeciwdziałać. a już staje w pierwszym szeregu w obronie interesów innych dzieci. ponieważ Ósemka do obrony słusznej sprawy podchodzi tak bardzo konfrontacyjnie. Szuka się w niej sprzymierzeńcatwardziela. co ktoś kryje-pod swoją gładką powierzchownością. by wybadać prawdziwe motywy. że w obliczu nie-sprawiedliwości chce przejąć ster władzy. Nie ma wówczas przykrych niespodzianek. Szef wywiera presję. gdy są przestraszeni? Co stanowi ich piętę achillesową? Zdaję sobie sprawę z tego. do czego ludzie są zdolni. bardzo mi trudno zmienić tę opinię. 309 Helen Palmer . jak ludzie postępują wobec siebie. bo potem można być zaskoczonym.

przyparci do muru. by trzymać się z daleka od Ósemki. dochodzi do wybuchu dotychczas i powstrzymywanych emocji. prze-grana na rzecz godnego przeciwnika. bez przemyś-lenia pomija. podziwia więc ludzi stanowczych. wygląda raczej na starcie bokserskie dwóch nieus. którzy pragną uniknąć konfrontacji. Ósemka mobilizuje się w starciu z siłą grożącą wymknięciem się spod kontroli. antidotum na nudę i samozapomnienie. nie dostrzega. Uwaga bowiem ulega zawężeniu i skupia się na osiąga-niu celu podtrzymującego własne poczucie bezpieczeństwa. który poddany próbie okazał i się człowiekiem sprawiedliwym. Ci z nas. że jej racja jest słuszna. Uczciwa walka jest dla Ósemki sytuacją. Identyfikuje się z tymi. Jest on dla niej dąże-niem do wykrycia prawdy. Upiera się 310 Punkt Ósmy: Szef przy tym. zmniejsza brak zaufania wobec tych.i tępliwych przeciwników. że jej stanowisko jest jedynym obiektywnie słusznym. Ogniskuje uwagę na ujemnych cechach przeciwnika i pozytywnych cechach własnych. że być może . często robią wszystko. Zwycięstwo nad przeciwnikiem dostarcza satysfakcji z przejęcia kontroli. która jest dla niej najbardziej korzystna.l nym przeciwnikiem nad łatwą wygraną. że odrzu-cone zostały bez zastanowienia. by Ósemki uświadomiły sobie. którzy mają władzę nad życiem Ósemki. Pewna Ósemka porównała stan umysłu towarzyszący postawie . że je w sposób automatyczny. i Jeżeli przeciwnik jest tego wart. gdy cudze pomysły wy-dawały się kompletnie niedorzeczne i tak niegodne uwagi. Przyjąwszy postawę konfrontacji. Gdy raz nabierze przekonania. którzy nie mają kontaktu z własną i agresją. w której obie strony wygrywają. Rozzłoszczona Ósemka wyczuwa energetyzującą siłę gniewu. Opinie odmienne od swoich uwa-ża za głupie i zdarza się. gardzi zaś wszystkimi. Ósemka docenia uczciwą walkę. którzy. przeżywany jest jako ukierunkowana. co dla Szefa jest l „uczciwą walką". Jest to raczej podniecenie niż emocja negatywna. dzięki której mogłyby poddać refleksji swoją linię działania lub wziąć pod uwagę dodatkowe informacje.towarzystwem. by mogły ujawnić się prawdziwe uczucia.obiektywnie rzecz biorąc służy ona jedynie jej własnym interesom czy też opiera się na fragmentarycznych danych. Gniew. Z punktu widzenia zewnętrznego obserwatora to. trzy-mają się swego zdania. Ósemki tracą giętkość uwagi. Dla Ósemki walka jest czymś j podniecającym i zdecydowanie przedkłada ona ostre starcie z god. narzędziem umożliwiającym wykonanie zadania. kryjąc przed nią złe wiadomości lub preparując informacje tak. po-nieważ ludzie pod presją ujawniają swoje ukryte plany. zogniskowana siła. Gdy Ósemka działa w obronie własnego „ja" skupia się w duchu na tej prawdzie. który taka konfron-tacja wywołuje. Rzutuje na zewnątrz wyidealizo-wany obraz siebie jako osoby. Nasta-wiona na zwalczanie wszelkiej opozycji Ósemka przyjmuje postawę konfrontacji. Warto. by nie rozdrażnić osoby na tyle wybuchowej. że taki sposób koncentracji uwagi ma swoje podłoże w szczególnym rozpamiętywaniu dawnych sytuacji. U podstaw przyjaźni Ósemek leży walka. która wiele może.

że nie potrafi skierować uwagi ku alternatywnym punktom widzenia. skoncentrowana na jednym Ósemka tak bardzo przywiązuje się do „jedynie słusznej" strategii. że tak naprawdę nie jest odważna. na ile szczere są wygłaszane opinie. . ale na kierowaniu uwagi ku rzeczom przyjemnym. Jedna Ósemka powiedziała o sobie. jakie rzeczywiste potrzeby są spychane na bok przez owo pragnienie. bo rzadko kiedy ma się czego bać. zaczyna sobie uświadamiać. Dojrzała Ósemka porzuca neurotyczną potrzebę prowokowania konfliktów dla ujawniania ukrytej prawdy. że udało jej się męża przekonać. Uważała. Gdy nie grozi jej utrata władzy. aż do unicestwienia go. W efekcie maksymalizują własne atuty. Ich główną linią obrony psy-chologicznej jest przekonanie/ że są silniejsze od potencjalnej opo-zycji. U Ósemek pijaństwo czy życie ponad stan z łatwością mo-gą służyć niedopuszczaniu do świadomości bolesnych myśli lub konstatacji. które mogłyby podważyć poczucie własnej mocy. z których można wyczytać. Chcąc jedynie dociec prawdy. Szuka jedynie luk w linii obrony prze-ciwnika.walki do stanu umysłu gracza baseballowego. minimalizując plusy przeciwnika. gdyby odczuwała strach. że należy wejrzeć w głąb siebie i sprawdzić. ponieważ w jej świadomości tych butelek tam nie było. będąc w ciągu. Uwierzyłaby w swo-ją odwagę. o czym nie chce się myśleć. 311 Helen Palmer . Klasycznym sposobem na to. Nigdy nie zatrzymuje się. W ten sposób można patrzeć na coś wprost . Gdy Ósemka nie czuje się już zagrożona możliwością niespra-wiedliwej kontroli ze strony innych. Sposób ten nie polega na spychaniu do nieświadomości czegoś. Któregoś razu. a mimo to nie wycofywała się. a u jej stóp piętrzył się stos pustych butelek po whisky. Na bazie tego pierwot-nego neurotycznego zaburzenia rozwija się u niej szczególna zdol-ność rozpoznawania indywidualnej prawdy właściwej każdemu z nas. Szef jest w stanie nauczyć się rozpoznawania drobnych wahań uwagi. że nie pije. wszyscy wydają jej się słabeuszami. W miarę dojrzewania i kontaktu ze sprawiedliwymi autorytetami oraz niezagrażającymi przyjaciółmi. Krańcowy przykład takie-go stylu koncentracji uwagi podała pewna powracająca do zdrowia alkoholiczka. że istnieją rozwiązania kompromisowe.Enneagram Na co Ósemki zwracają uwagę? Ósemki dysponują kilkoma strategiami umożliwiającymi im nie-dostrzeganie zagrażających informacji. biegnącego przez bois-ko z piłką pod pachą. by zastanowić się nad słabością własnej linii obrony. by nie zauważać zagro-żenia. próbowała przekonać męża. Ale ilekroć zaczyna się z ludźmi sprzeczać. Stała naprzeciw niego. Ósemka rozluźnia swoją obron-ność percepcyjną. w piwnicy. oscyluje w sposób naturalny ku obiektywnemu spostrzeganiu autentycznych pragnień każdego czło-wieka. Na podobieństwo tego gracza baseballowego. Innym stosowanym przez Ósemki sposobem niedopuszczania niechcianych treści do świadomości jest uparte zaprzeczanie boles-nemu problemowi. jest wytłumianie go poprzez koncentrację uwagi na czymś innym. Świadomy siebie Szef może wręcz wykorzystać pragnienie natych-miastowego pofolgowania sobie jako sygnał.i nie widzieć tego.

którym uprzednio zaprzeczał. uwaga szybko zostaje zafiksowana na słabościach stanowiska przeciwnika. Ósemki szczególnie podatne są na te specyficzne przesunięcia uwagi. będącym wynikiem gryewu. W praktyce jednak tak dalece osłabia moje przekonanie. że chcę wiedzieć dokładnie. by przyszedł z krewnym lub przyjacielem. Opisuje trudności. Przez to zaprzecza 313 . iż muszę być w całkowitym błędzie. niepomyślne zaś ulegają zablokowaniu. gdy uświadamia sobie zagrażające in-formaq'e. uwaga zawęża się do poszukiwania słabych stron przeciwnika. jest teoretycznie słuszna. czego się mogę spo-dziewać i mieć pewność. że może istnieć pośrednie rozwiązanie na ogół wywołuje po-czucie skrajnej podatności na zranienie. Pójście na kompromis otwie-ra Ósemkę psychologicznie na atak z każdej strony. ponieważ sytu-acja. zmuszeni przekazać pacjentowi niepo-myślną diagnozę. gdy dochodzi do pola-ryzacji poglądów („my przeciwko wam"). z nielicznymi pla-mami mglistych szarości. Z podobnymi trudnościami wszyscy miewamy do czynienia. że dla różnych ludzi różne rozwiązania mogą być właściwe. przestaje być przewidywalna. Nadal nie chcę przyjąć do wiadomości odmiennych punktów widzenia. Zewnętrznemu obserwatorowi może się wydawać. że ludzie skłonni są zaprzeczać zagrażającym in-formacjom lub informacje takie poddawać racjonalizacji. że własne stanowisko jest absolutnie słuszne: gwarantuje bowiem natychmiastowe działanie bez wahania. gdy ktoś rozbudza nasze uprzedzenia. Jej postrzeganie oparte jest bowiem na punktach odniesienia typu albo-albo. albo nie ma jej się wcale. W każdej sytuacji. Zakładają bowiem. proszą. którym „tak wyszło" i którzy wciąż wszystko psuli. W odmiennym stanie umysłu. Tak byłem niegdyś wściekły na dorosłych. że zdaję sobie wtedy sprawę. że to się rzeczywiście wydarzy. „Jak go podejść?" „Gdzie tkwi luka w jego charakte-rze?" „W jaki sposób zmusić go do wycofania się?" Niezbędne staje się przyjęcie założenia.Wszyscy posiadamy umiejętność zaprzeczania nieakceptowanym treściom. wsku-tek których przyjmowane są tylko informacje pomyślne. Dlatego lekarze. że Ósemka uparcie ignoruje odmienne racjonalne argumenty. W walce spostrzeżenia stają się czarne albo białe. Niefor-tunnym skutkiem ubocznym konfrontacji „na całego" jest utrata zdol-ności przyjmowania nowych informacji. Zdolny adwersarz z konieczności pomija wiele informacji nie związanych bezpośrednio z zadaniem zniszczenia opozycji. Następujący opis pochodzi od osiemnastoletniego Szefa. Albo ma się absolutną rację. która nie jest ani biała ani czarna. Myśl. że mam absolutną rację. Taki styl sterowania uwagą jest im bliski. Jego relacja rzuca też światło na dylemat związany z koncentraqą uwagi. „Czy jes-teś przyjacielem czy wrogiem? Przywódcą czy poddanym? Jesteś sil-ny czy słaby? Przeciwko mnie czy po mojej stronie?" Uświadomienie sobie. na jakie napotyka. 312 Punkt Ósmy: Szef ponieważ w dzieciństwie musiały sprzeciwiać się osobom silniejszym od siebie. poddaje próbie nasze postawy rasowe lub podważa nasze poglądy polityczne.

Medytujący tak naprawdę nie wycofuje swej uwagi z myśli. Ból tamtego. Jest to podejście błędne. „Wszystko. że przełamywanie zaprzeczania przy-pomina podnoszenie kurtyny na scenie. proste złamanie.. Drużyna miała mi to za złe. Złamałem mu żebra i trzy kręgi.90 m wzrostu i ważyłem około 108 kg. tygodnie spędzone w łóżku. którzy nazwali mnie Zabijaką.Helen Palmer . A ja zerwałem z piłką nożną. W jednym z pierwszych meczów któryś z przeciwników podpuścił mnie. i facet leżał bez czucia. patrzy wprost na ciebie. że blokuje normalną świadomość własnych myśli i innych wrażeń. myśli zalewają go i staje się jasne. Ty nie masz zupełnie racji. że czuję na sobie nienawiść chłopaków. gdy muszą uporać się z bolesnymi po-trzebami. ale nie wydawało mi się. W praktykach medytacyjnych zaprzeczanie przybiera postać przekonania. zmuszając się do koncentracji na wewnętrznym pustym ob-szarze. Ósemka potrafi się ocknąć." Pewna Ósemka stwierdziła. że świado-mość tak naprawdę wcale nie odwróciła się od stanu myślenia. Ten sam układ. jakie mają zwyczaj uprawiać. Gdzieś w połowie sezonu sytuacja się powtórzyła. Jest to pułapka. Gdyby ta pustka mogła przemówić. które po-winny przypływać i odpływać. ponieważ nie stać nas. Powoli odzyskiwał zdolność poru-szania się. i . Przezwano mnie Zabijaką i to mi się podobało. którego uderzyłem. ale nie docierało do mnie. bo chłopaki trzymali się ode mnie z daleka na boisku. jego zalety przestają istnieć. ani że to ja zrobiłem. Przestałem rosnąć dopiero w drugiej klasie liceum. nie wiedząc jak długo gapiła się w pustą ścianę czy pusty blat stołu i stwierdzić. Przeciw-nik traci cechy ludzkie. miał niewielkie. więc gdy nadszedł sezon piłkarski. Wydawało mi się. jakby mnie ktoś bił. miałem 1. Przeżywa spostrzeżeniową pustkę. Bardzo długo leżał w szpitalu.. przeciwko cze-mu walczyłeś. 314 Punkt Ósmy: Szef Szefom taki stan umysłu związany z „zabranianiem sobie myśle-nia" kojarzy się z czymś w rodzaju celowego gapienia się w ścianę. Pierwszo-rzędne mięso dla drużyny. zniżyłem głowę i staranowałem go z całej siły. Historia skończyła się tym. mocne uderzenie. że to coś poważnego. by mogłoby to być prawdą. że ten drugi koleś. powiedziałaby coś takiego: „Nic bolesnego nie może przedostać się przez barykadę stołu. Wszystko naraz wróciło i ciągle przypo-minało mi się przez kilka następnych dni. więc zapominałem o tym. by o nich pamiętać. choć przecież to przezwisko nie pasowało do mnie. Przez cały czas mówiono mi o tym. Gdy tylko medytujący rezygnuje z koncentra-cji na umysłowej pustce. Jesteś idiotą. gdy leżałem tam. na ziemi. gdy po raz pierwszy w czasie medytacji próbują uwolnić się od myśli. Tak. z siłą prawdy totalnej. Zamiast tego stara się zamknąć im dostęp.Enneagram się mocnym stronom wroga lub własnym słabym punktom. kontuzja. więc dałem mu popalić. Przychodziły mi takie myśli do głowy. że należy się powstrzymać od myślenia. popełniłeś niewybaczalny błąd. ale ja już nie ufałem sobie i nie wiedziałem. Było to coś niebywałego. w którą często wpadają początkujący. Takie sztywne koncentrowanie uwagi na wewnętrznej pustce ma ten skutek uboczny. gdy znowu wpadnę w taką ślepą furię. Cały ten poprzedni incydent przypomniał mi się. Wściekłem się. że ciężko jej przycho-dzi myślenie. bo dobrze jest mieć po swojej stronie takiego ciężarowca. co się może zdarzyć.

czuję. opisywany przez te Ósemki. Ósemki mówią. Nie mają natomiast poczucia. że gdy już raz dostrzegą w sobie coś złego. jako dzieci nau315 Helen Palmer . Ósemki mówią na przykład: „Gdy się złoszczę . że rosnę.Enneagram czyły się więc rejestrować swoje wrażenia związane z siłą. że się myliły. że przełamanie bariery zaprzeczania wobec jednego wydarzenia może służyć jako wewnętrzny lont roz-palający wspomnienia innych podobnych incydentów. zajmujemy zbyt wiele miejsca. Potrafią wyczuć jaki jej rodzaj mają w sobie inni ludzie. że wyczuwa moją obecność. Typowe dla nich jest odczuwanie przestrzeni poprzez własne ciało. naukowiec z tegoż uniwersytetu. przypominają sobie wiele innych przypadków podobnie złych zachowań z przeszłości. gdzie się znajduję. gdy tylko przekroczę próg. polega na tym. że mają absolutną rację.masz ochotę ukarać siebie za to. Ich poczucie własnego „ja" zdaje się rozprzestrzeniać po ca-łym pokoju. Wątek ten często przewija się w relacjach Óse-mek. Energia je fascynuje. Studentka ta ma wrażenie takiego gospodarowania swoją uwagą.teraz jest kompletnie błędne. Powiada. tam. Mam wrażenie. które wyćwiczyły się w samo-obserwacji. Zważywszy. są tak zaskoczone. Rozważmy podobieństwo cytowanej powyżej wypowiedzi i relacji o wrażeniu intuicyjnym. jak bardzo Szef zaangażowany jest w kwestię sprawiedliwości. gdy siedzi za zamkniętymi drzwiami w swoim pokoju. że mam ponad metr osiemdziesiąt. Potrzeba ukarania za nieprawości natychmiast zwrócona zostaje przeciwko sobie. Osią postępowania Ósemek w młodości była sprawa władzy i kontroli. Styl intuicyjny Styl intuicyny najbardziej charakterystyczny dla danego typu ma swoje źródło w sposobie koncentrowania uwagi wypracowanym dla radzenia sobie z problemami w dzieciństwie. Między tymi dwiema skrajnościami nie było nic pośredniego. Sam stwierdził. Mój partner twierdzi. że potrafią one przedrzeć się do świadomości nagle i z ogromną siłą. Ludzie myślą. z którego wyskakuje pięść o wielkiej sile ciosu. To co było absolutnie słuszne . że zarówno ja. Cytowany uprzednio młody piłkarz czuł się albo bohaterem." Kłopot z problemami. albo zabójcą. co zrobiłeś. choć w rzeczywistości jestem dość niski". że musi się ze mną liczyć nawet wtedy. Według Ósemek wgląd działa jak pudełko. ani by miały zwyczaj kierować uwagę ku wewnętrznym wyob-rażeniom. przenikającym przestrzeń fizyczną. rozrastam się i wypełniam sobą całą przestrzeń. że lokuje ją w rozszerzonym poczuciu własnego „ja". jaką inni w nich rozniecali. którą podzielił się z nami pewien fizyk. uważając początkowo. że przechodzą do pozycji walki. Otwierają pudełko: rozważają jakieś stano-wisko. Umieją ją wychwycić w życiowych sytu-acjach. jak i inne znane mi Ósemki. Poniższa wypowiedź studentki Uniwersytetu Kalifornijskiego obrazuje typowy sposób lokowania uwagi. . Ósemki twierdzą również. Zachodzi swego rodzaju pamięciowa reakcja łańcuchowa. by zła-godzić rażącą siłę wglądu. Jeśli dojdą do wniosku. że jest Ósemką. prowadzić to może do wybuchu nienawiści do samego siebie i samooskarżeń. którym się zaprzeczyło. Nie są wtedy w stanie wymyślić żadnego kompromisu. by inni je zalewali swoimi uczu-ciami.

takim jak głęboki smutek i wyparte pragnienia. Poszedłem nieuczęszczanym szlakiem i doszedłem do wspaniałego naturalnego zbiornika wodnego otoczonego stromymi. która część aparatury jest uszkodzona. W ubiegłym roku musiałem w określonym terminie przygotować raport dla instytucji finansującej moje badania i. bym mógł skoczyć i trafić w wodę. nie ma czasu na strach. Gdy piąłem się w górę. mogą doprowadzić do zerwania przyjaźni. niepo-hamowane wyrażanie gniewu. na którym miałem rozłożone składniki do elektrycznego przetestowania. człowiek uczy się działać tak szybko. Czuję się wtedy źle i mam wrażenie. Moje reakcje były mi zupełnie obce: skurcze brzucha. Uderzywszy. że nie zdążę. że ktoś potrafi się gnie-wać. wyczułem nagle. by stąd nurkować. Dumna jest. Przeciwnie. Dla Ósemki nie ma nic złego w podnieceniu. jakie naprawdę ma do mnie pretensje. Byłem tak zdesperowany. aby mnie wrobić w rolę napastnika. a nie do szacunku. Tak bardzo ją znienawidziłem. Niedawno spędzałem wakacje na Hawajach i przy-trafiła mi się jedna z nielicznych w moim życiu sytuacji. Utkwiłem w niszy. Stwierdziłem. że mogłoby mi coś grozić. jeżeli trzeba powiedzieć komuś do słuchu. gdy widzę u swego przyjaciela gniew. że nie dostrzegają. Zachciało mi się po nich wspiąć. że zanim się rozgniewa. w eksperymencie zależy od mikroskopijnych ruchów zespołu czujników. Jeżeli zaczyna płakać. Wszystko. ale zara-zem bardzo z tego powodu cierpi. wypowiedziane w gniewie. Najbezpieczniej czuję się wtedy. a zarazem oskarża się. gdyż po nieprzespanej nocy wiedziałem. gładkimi skalami. Ósemka jest z tego dumna. w których się bałem. 316 Punkt Ósmy: Szef Ujawnianie gniewu Bardzo ważne miejsce w psychice Ósemki zajmuje jawne. zbyt odległej od basenu. czasem trzeba nawet i trzech dni. Dla mnie gniew otwiera drogę ku głębszym uczuciom. że gdy aparatura się zepsuje. . jest to straszne. że te słowa. Ósemki opowiadają. że zwycięstwo w sporze może doprowadzić do odrzucenia. że tak naprawdę nie jestem odważny.Robię pomiary za pomocą bardzo delikatnej i łatwo psującej się apara-tury. które rozregulowują się z byle powodu. nie wycofując się ze swojego uczucia. że zacząłem przeklinać cały ten program badawczy i musiałem się powstrzymać od roztrzaskania aparatury. ujawnianie złości jest według nich podstawowym budulcem zaufania w relacjach z innymi. iż inni odsuwają się ad takiej demonstracji siły. Podnieca mnie to. Szefowie nagradzani byli za przejawy siły w przeszłości i doznają szoku. że walnąłem czymś w stół. gdy uświadamiają sobie. uginające się kolana. że wszedł w rolę ofiary. Było w tym coś wspaniałego. jakie płynie z kłótni na całego w słusznej sprawie. Najwięk-szym problemem w całym przedsięwzięciu jest to. Po prostu tak dalece nie dociera do mnie. by znaleźć uszkodzenie. że gdy zaangażują się w spór. Ale nie mówi mi. iż nie reaguję na zagrożenie. że potrafi zabrać głos. gdy zepsuła się aparatura. zdenerwowałem się okropnie. Kiedy trzeba. Nie wiado-mo jak wmanewrowałem się w niesamowitą przewieszkę. Przez długi czas gniew był preferowanym przeze mnie uczuciem. tak dalece zale-ży im na wygraniu. skały pode mną wykruszyły się.

które mi nie ulegają.jakieś rozdraż-nienie. Daje 317 Helen Palmer . która w sposób automatyczny usiłuje zdominować sytuację. ale jeżeli się zgadzają. że na ogół ludzie uważają mnie za człowieka kłótliwego lub też sądzą .Enneagram poczucie siły i dostarcza przyjemnej energii. Wolę. a Ósem-ką bardziej świadomą. znaczy to. Mam ochotę wszystko wywlec na wierzch i zobaczyć. gdy już zacznę mówić to. a w środku trzęsą się ze złości. nieujawniona wrogość z ich strony wtedy po prostu ich nie słucham. gdy inni ujawniają wprost swoją złość. To wszystko dlatego. a nie potrafią utrzymać kontaktu wzrokowego lub nie podzie-lają mojego entuzjazmu. nie mówią prawdy. Otwarci są na to. że nikt na mnie nie wyskoczy . Nie jestem skłonny się poddawać. bo inaczej się boję. Lepszy jest otwarty gniew i póki pozostaje na płaszczyźnie jawnej i cywilizowanej i wiem. by przysto-sować się do zmieniających się okoliczności. jeżeli sprawa jest słuszna. Jeżeli ulegają. Nie dopuszczam do siebie tego. tak i brak obciążeń odczuwa się jako rodzaj energii cielesnej kierującej jednostką w sposób odpo-wiedni. odnoszę wrażenie. iż ludzie nie mówią do mnie w sposób otwarty. by jakoś sobie z nimi poradzić. która czuje się na tyle bezpiecznie. boję się. Taki szczególny rodzaj świadomości cielesnej działa w sposób na-turalny u osób dobrze funkcjonujących i opiera się na prawidłowym wyczuciu stopnia i jakości siły obecnej w danej . Wydaje mi się. Właściwie o wiele bardziej szanuję te osoby. że często słyszę.skądinąd słusznie .Gniew natomiast pojawia się natychmiast i ma charakter bardzo fizycz-ny. Nie jest to po prostu rozmowa. Potrafię stanąć w szranki z całą gromadą ludzi. Rozważmy różnicę między nieświadomą siebie Ósemką. Na zewnątrz mówią Ci „Cześć". że uczciwiej byłoby po prostu udać tę całą nieszczerą rozmowę. Pozwala mi oddalić od siebie najgorszy strach . co mówią. Wydaje mi się. Ósemka zatraca cnotę niewinności. Czuję się jak mistrz karate. Trudno mi wtedy wyciągnąć wszystkie te ukryte elementy. choć się do tego nie przyznają . Jeżeli się nie zgadzają ze mną i przyznają się do tego.strach przed dosta-niem się w ręce ludzi podłych. 318 Punkt Ósmy: Szef Jak wszystkie impulsy wyższe. bo dla mnie nie mówią szczerze. to w porządku. Jeżeli ją powstrzymują. że mam do czynienia ze słabeuszem. Gniew pozwala mi się rozładować. co mam do powiedzenia. ze prawdopodobnie coś ukrywają. Jest to dla mnie bardzo nieprzyjemne. dzięki czemu potrafią w sposób naturalny odpowiednio się zacho-wać. Coś jeszcze kryje się za ich słowami. gdy zaczyna wybiórczo skupiać uwagę w celu przejęcia kontroli lub narzucenia swego punktu widzenia. o co chodzi.dobrze sobie z tym radzę. bez udziału myślącego „ja". Cnota niewinności Ludzie niczym nie obciążeni podchodzą do nowych sytuacji bez uprzedzeń czy oczekiwań.że nie dam im szansy negocjacji. co sytuacja przyniesie. a tak czyni większość ludzi.

sytuacji. Nieświado-ma siebie Ósemka zawsze oczekuje sprzeciwu i mobilizuje energię potrzebną do przejęcia kontroli. Jej zachowanie charakteryzuje sztyw-ność poglądów, uparte przywiązanie do subiektywnej prawdy i nie-możność zwrócenia uwagi na odmienne stanowiska. Kontrolę przej-muje dzięki sile fizycznej i poprzez wyrażanie gniewu. Ósemka, która już nie reaguje tak automatycznie, potrafi modyfi-kować zakres i rodzaj mobilizowanej energii, by w sposób precyzyjny wyczuć wahania siły, która w każdej sytuacji ma swoje przypływy i odpływy. Żądza Ósemki słuchają na ogół swych impulsów. W dzieciństwie umie-jętność szybkiego reagowania na bodziec wmontowana była w sys-tem obronny: trzeba było najpierw działać, dopiero potem się zasta-nawiać. Szefowie wierzą na ogół, że to co daje poczucie zadowolenia i siły musi być słuszne, a ponieważ rzadko przeżywają poczucie winy i wewnętrzne rozterki, które u większości z nas towarzyszą podniece-niu cielesnemu, uważają realizację swoich żądz seksualnych za coś naturalnego. Nie wstydzą się, gdy się rozzłoszczą, tak jak nie wstydzą się swoich seksualnych pragnień. W związkach intymnych poszukuję intensywności, pragnę kogoś, kto wyciśnie ze mnie soki, z kim mogę przeżyć podniecające chwile. Mój ostatni związek trwa już od siedmiu i pół roku. Czasem jest bardzo nudno. Muszę się uczyć nie prowokować kłótni, choć mnie to podnieca. Dalej trzymają mnie przy partnerze intensywne przeżycia: ustalmy coś i zrealizujmy to razem. Seks jest dla mnie główną atrakcją. Tego szukam przede wszystkim. Całe moje rozumienie miłości opiera się na tym, że wiem, że ktoś mnie kocha, jeżeli mnie pożąda. Nie bardzo wierzę w cokolwiek innego. Dużo psy-chologicznych bzdur się ostatnio słyszy na temat miłości, gdy ludziom tak naprawdę chodzi o spełnianie własnych oczekiwań czy o podwyż319 Helen Palmer - Enneagram szenie poczucia własnej wartości. Jeżeli człowiek za dużo uwagi poświę-ca takim rzeczom, przez całe życie będzie zagubiony. Ósemki źle znoszą frustrację. Ciężko im się powstrzymać od wy-rażania gniewu, od angażowania się w seks, jeżeli ktoś im się podoba i od rezynacji z kolejnej dokładki podczas niedzielnego śniadania. Niezaspokojone pragnienia nękają je raz po raz, tak jak niedokończony spór ogniskuje ich uwagę, powodując lęk i rozdrażnienie, póki nie są w stanie czegoś zrobić dla rozwiązania konfliktu. „Muszę sprawę załatwić osobiście, w przeciwnym razie całymi tygodniami piszę w głowie listy." Szefowie twierdzą, że gniewanie się na ludzi jest często dla nich formą pozytywnego kontaktu. Po uczciwej kłótni bardziej ufają autentyczności zamiarów oponenta, dzięki czemu czują się w kontak-cie z nim bardziej pewni siebie. Mówią także, że w czasie kłótni rodzi się nieraz poczucie bliskości, że gniew zamienia się w odczucia natu-ry seksualnej, a kłótnia często kończy się w łóżku. Od prawie dwudziestu lat jestem żoną Ósemki i musiałam się nauczyć zupełnej szczerości we wszystkim, co mi przychodziło do głowy, w prze-ciwnym razie nękał mnie, by się

dowiedzieć, co przed nim ukrywam. Wkrótce po ślubie myślałam, że gniew to ostateczność. Wydawało mi się, że jest to uczucie zwierzęce, któremu ludzie cywilizowani nie powinni się poddawać. Jeżeli już człowiek zaczyna się drzeć, powinien spakować walizki i skontaktować się z adwokatem. Po jakichś trzech latach małżeństwa przycisnął mnie do muru. Nie miałam pojęcia, że sprawiając mi taki ból szuka bliskości. Wiedziałam tylko, że obraża mnie publicznie. Taki miałam do niego żal, że zaczęłam z nim walczyć, co dla mnie oznaczało, że to już koniec. Nadal sądzę, że nie zrobiłabym tego, gdybym nie była absolutnie pewna, że inaczej mnie uderzy. Pamiętam, że stanęłam dwa stopnie wyżej na schodach, by nasze oczy były na tym samym poziomie i prosto w twarz powiedziałam mu, co o nim myślę. Punkt po punkcie wyłuskałam mu jego poglądy, po czym powiedziałam, że się z nimi nie zgadzam. Widzia-łam po jego minie, że nie rozumiał o co mi chodzi: skoro byłam w stanie powtórzyć jego słowa znaczyło, że się z nim zgadzam. Wtedy wykrzyczałam mu mój punkt widzenia i stało się coś niesamowi-tego. Podniecił się. Zaczął się uśmiechać, zrobił się czuły i przestał się na mnie gniewać. Nigdy nie widziałam u nikogo tak gwałtownej przemia-ny. Pokochał mnie za to, że stałam wyżej od niego o dwa stopnie i krzy-czałam. 320 Punkt Ósmy: Szef Przesada Ósemka rozwiązuje swoją podstawową niezdolność do podejmowania decyzji (punkt podstawowy Dziewiątka) biorąc za dużo wszystkiego, co sprawia przyjemność. Nadmiar stymulacji zabija świadomość innych uczuć i zastępuje potrzebę badania prawdziwych potrzeb emocjonalnych. Choć Ósemka potrafi wykrzesać energię potrzebną do" zaspokojenia swoich potrzeb i sprawia wrażenie nieza-hamowanej, w tym dążeniu do zaspokojenia bywa równie odległa od swoich autentycznych pragnień, co zapominająca o sobie Dziewiątka. Właściwa Ósemce zdolność działania bazuje na mobilizacji.płyną-cej z nastawienia na przyjemności i na podnieceniu, jakie niosą kon-flikty, nie zaś na energii uruchamianej przez głębokie, nadrzędne po-trzeby psychologiczne czy świadomość łagodniejszych emocji. Poszukując stymulacji Ósemki unikają nudy i zarazem tłumią swoją podatność na zranienie. Przekraczanie granic przyjemnej ekstrawagancji daje w efekcie wzmożone poczucie żywotności. Gdy już coś zwróci uwagę Ósemki, mało u niej wahań czy zastanawiania się. Osiągnięcie celu jest na tyle upragnione, że nie ma znaczenia, czy ma on autentyczne podstawy psychologiczne. Przyjęcie trwa, a Ósemka z radością bierze dokładki wszystkiego, co dają. Odkąd zaczęłam się sobie przyglądać, czuję się gorzej. Świadomość moich zachowań ujawnia wstydliwy fakt, że ja śmieję się najwięcej, kłócę najgłośniej i wdąż marzę o tym, by coś się zaczęło dziać. Życie w zgodzie z własnymi instynktami i nieświadomość tego to coś wspaniałego. Ma się wtedy poczucie, że chce się uniknąć zubożenia żyda, żyjąc pełną gębą.

Zawsze czuję pewien brak satysfakcji, gdy muszę się powstrzymywać. To tak, jakbym musiała siebie cenzurować, ponieważ nikt nie chce mi dotrzymać kroku. Pragnę doświadczenia szczytowego, a potem całej masy takich doświadczeń, jednego po drugim, by w międzyczasie nie przyszło rozczarowanie. Gdy raz czegoś zapragniesz, pragnienie to rozprzestrzenia się jak ogień. Po jednym smacznym posiłku ma się ochotę na następny. Jeżeli kupisz sobie jedną sukienkę, następnym razem prawdopodobnie kupisz ich cały stojak. Gdy już raz się w coś zaangażujesz, działa to jak przyssawka: musisz włożyć wielki wysiłek, by móc się oderwać i zająć czymś innym. Umiar mnie nie pociąga. Albo jestem obsesyjnie czymś zainteresowana, albo się 321 Helen Palmer - Enneagram śmiertelnie nudzę. Albo siedzisz ukochanemu na kolanach, albo gapisz J się przez okno; wszystkie stany pośrednie są mi obojętne, m Potrzeba życia intensywnego - by w ogóle czuć, że się żyje -J wypływa z poczucia, że trwa się w świecie typu „wszystko albo nic"." Nic to wstrzymanie się od wszelkiego działania, potrzeba gapienia się w ścianę. Wszystko opisują Ósemki jako chęć przekraczania granic, by krew szybciej płynęła w żyłach. Jeżeli siedząc za kierownicą nie przekraczam dozwolonej prędkości i przestrzegam przepisów - jestem nieobecny, odpływam gdzieś. Nudzę się i popełniam błędy. Jeżeli natomiast jadę naprawdę szybko, muszę na wszystko uważać i wystrzegać się poliqi, wtedy się budzę. Prawie nigdy wówczas nie zdarzają mi się błędy. Mandaty wlepiają mi, gdy zasypiam, jadąc autostradą z prędkością stu dwudziestu kilometrów na godzinę. Jeżeli jadę ponad sto pięćdziesiąt, nikt mnie nie dogania. Gdy przeżycie jest intensywne, jestem przytomny. Związki intymne W pewnym sensie Ósemki bardziej predestynowane są do samot-ności niż do życia w bliskich związkach. Samotnik musi uważać tylko na siebie i bronić tylko jednego terytorium. Gdy Ósemka zaczyna się zajmować drugą osobą, podchodzi do spraw seksu i miłości w sposób warunkowy. „Będziemy ze sobą sypiać, ale wiele czasu spędzać bę-dziemy osobno." „Świetnie nam razem w łóżku, ale nie najlepsi z nas przyjaciele." Do intymności i przyjaźni podchodzą Ósemki według taktyki koalicyjnej: „Wiem dokładnie, w jakim zakresie mogę mu ufać". „Wiem dokładnie, jakie jest jej stanowisko." Dochodzi do wy-miany poglądów, ustala się stanowiska i opiera relację na poszuki-waniu przygód, satysfakcjonującym seksie i robieniu tego, co się lubi robić we dwoje. W miarę przeradzania się przyjaźni w związek intymny. Ósemki napotykają na obcą im konieczność konsultowania się z drugą osobą. Należy przecież traktować opinie partnera poważnie i Ósemka stwierdza nagle, że mają na nią wpływ cudze nastroje. Szefowie szu-kają w sobie siły, a zależność od innych nie pasuje do układu siły sprzężonej z samozaspokojeniem.

Ósemce trudno przychodzi wystawianie się na ciosy i wiele ją to kosztuje. Stara się wobec tego zapewnić sobie miękkie lądowanie: może być mniej czujna, jeśli sama przejmie kontrolę nad funkcjono322 < Punkt Ósmy: Szef waniem związku. Chce wiedzieć o wszystkim, co dzieje się w życiu partnera, stanowczo wyraża swoje zdanie na temat tego, z kim part-ner się spotyka oraz na temat tego, kiedy, gdzie i jak spędza swój wol-ny czas. Gdy Ósemka spostrzeże, że uzależnia się od miłości partnera, broni się wchodząc w rolę silnego sprzymierzeńca i obrońcy. Chce przejąć ster, co łatwo przeradza się w kontrolowanie życia partnera i jest sposobem obrony przed narażaniem się na cierpienie. Jeżeli partner ulegnie, dojdzie do interesującego konfliktu. Ósem-ka będzie chciała dominować, ale partner będzie dla niej bardziej pociągający, jeżeli będzie stawiał opór. Kluczem do zrozumienia tej pozornej sprzeczności jest szczególne zaangażowanie Ósemki w problemy władzy. Szef może przewidzieć zachowanie, a zatem i ufać, tym osobom, które gotowe są ulec i oddać kontrolę nad swym życiem w jego ręce. Z drugiej strony jednak szybko nudzi się tymi, którzy zbyt łatwo ulegają i szybko przestaje się interesować każdym, kto nie potrafi godnie zająć stanowiska przeciwnika. W efekcie droga ku zażyłości wiedzie poprzez ciągłe zapasy, ponieważ Ósemka ufa tylko tym ludziom, których siła poddana została próbie i okazała się godna zaufania. Tych, którzy się nie ugną, zacznie traktować z takim szacunkiem, z jakim odnosi się do samej siebie. Mówiąc o swoich wielkich miłościach Ósemki twierdzą, że przyj-mują partnera „wgłąb siebie". Rezygnują z kontroli nad związkiem poprzez stopniowe obdarowywanie go takim zaufaniem, jakim darzą siebie. Szef wobec reszty świata może nadal czuć się samotnikiem, ale partnera postrzega jako godny zaufania element tworzonej wspól-nie konstrukcji. Czuję, że ludzi pociąga moja siła, moja wiara w siebie, mój gniew oraz stymulaqa, jakiej im dostarczam. Nie chcą mojego smutku ani mojego bólu. Czuję, ze kiedy dostrzegają te aspekty mojej osoby, zaczynają uciekać. Kieruję innymi za pomocą swoich mocnych stron i wiem, że jeżeli nie będę silny, ludzie przestaną darzyć mnie szacunkiem i zostanę porzucony. Na pierwszym miejscu stawiam „sprzeciwianie się", a zaraz potem - pragnienie samotności. Zawsze byłem samotnikiem. Nawet w bliskim związku czuję się sa-motny. Gdy przywiążę się do kogoś na tyle, by za nim tęsknić, zaczynam się bać. Jakąś jego część wchłonąłem w siebie, więc jestem z nim nieprzer-wanie. Staje się dla mnie kimś dobrze znanym, bezpiecznym i nie mogę sobie wyobrazić, że nie byłoby go przy mnie. Chcę jednocześnie wycofać się i odizolować oraz posiąść jego duszę. Instynktownie mam ochotę go 323 Helen Palmer - Enneagram chronić w taki sam sposób, w jaki chronię własną skórę, ponieważ zla-liśmy się w jedno i jestem zarazem wobec takiego kogoś równie twardy i wymagający jak wobec samego siebie.

Nawet w restauracji lubię siedzieć plecami do ściany, bym mógł widzieć, kto wchodzi. A gdy jestem z osobą ukochaną, jestem czujny za nas dwoje; bywa to naprawdę wyczerpujące. Potrafię przez jakiś czas wycią-gać rękę ku drugiej osobie, po czym pojawia się chęć wycofania się, oddalenia. Nawet gdy wiem, czego chcę i mam zamiar poprosić o jakąś osobistą przysługę, zdaję sobie sprawę, że nie zrobię tego. Zakładam bowiem, że człowiek może polegać tylko na sobie. Uważam, ze należy brać bez pytania to, co mi jest potrzebne. Potrafię prosić o seks. Potrafię kontrolo-wać przebieg mego żyda. Ale bardzo trudno jest mi zabiegać o to, na czym mi zależy, szczególnie jeśli muszę się do tego komuś przyznać. Zachowuję się jak adwokat, jak człowiek nieustępliwy, nie sprawia mi bowiem kłopotów stawanie w obronie idei czy zasad. Bardzo mi trudno natomiast podążać za pragnieniem serca. Wydaje mi się, że łatwiej mi wtedy nie podejmować ryzyka, trzymać się tego, co mi dobrze idzie, lub zbliżyć do kogoś, komu bardzo na czymś zależy i po-móc mu to osiągnąć. Przykład pary złożonej z Ósemki i Czwórki (Szef i Tragiczny Romantyk) Oba typy lubią sytuacje krańcowe. Oba są amoralne i w jakimś stopniu przekonane, że zwykłe zasady ich nie dotyczą. Czwórka ma prawo w nosie. Ósemka zaś jest silniejsza niż prawo. Oba typy doce-niają pragnienie przygody, które pojawia się u partnera i jego potrze-bę przekraczania dopuszczalnych granic. Skłonne będą wspierać dą-żenia drugiej strony do ignorowania barier społecznych. Szybko nudzą się powtarzalnymi sytuacjami i jeżeli odczuwają niedostatek ryzyka, będą dążyć do zintensyfikowania wrażeń emocjonalnych we właściwy sobie sposób: Ósemka poprzez walkę. Czwórka poprzez dramatyczne sceny i cierpienie. Ósemka docenia styl partnera - Czwórki i chce mieć swój udział w tym, co wiąże się z gustem i wyglądem zewnętrznym. Czwórka lubi bezpośrednie podejście emocjonalne Szefa, uważając je za dowód kontaktu z „autentycznymi" uczuciami. Docenia także to, że Ósemka nie ulega, gdy jest atakowana i woli walczyć niż walki unikać. Ósem-kę rzadko wytrąca z równowagi depresja partnera i potrafi zachować stabilność emocjonalną w okresach, gdy nastrój Czwórki waha się 324 Punkt Ósmy: Szef między chęcią odepchnięcia partnera a chęcią wciągnięcia go z po-wrotem w relaqę. Przyzwyczajenia Ósemki i Czwórki zazębiają się w wielu punk-tach. Ósemka lubi towarzystwo Czwórki, gdy ta jest w dobrym na-stroju, wycofuje się natomiast, gdy Czwórka wpada w depresję. Bywa, że Ósemka radzi sobie z depresją Czwórki zmieniając towarzystwo. Brak troski ze strony Ósemki albo rozgniewa Czwórkę (a tym samym wyrwie ją ze stanu przygnębienia), albo spowoduje, że będzie się bała utraty kontaktu, co także przełamie depresję. Innym przykładem ta-kiego naturalnego zazębiania się przyzwyczajeń Ósemki i Czwórki jest to, że Ósemkę niecierpliwi wszelka próba gloryfikowania emocjo-nalności i stara się przełamywać zwyczaj dramatyzowania przez Czwórkę uczuć. Tragicznego Romantyka takie lekceważenie jego na-strojów doprowadza do szału. Eskalacja gniewu może ułatwić Czwórce wejście w kontakt z autentycznymi uczuciami.

Poważne problemy w takim związku rodzą się, gdy Czwórka staje się zbyt zależna emocjonalnie, zbyt skłonna do czerpania masochis-tycznej satysfakcji z bycia ofiarą karzących skłonności Ósemki lub do dramatycznych przepychanek. Ósemka reaguje wówczas na ogół nieprawdopodobną mściwością, by w ten sposób doprowadzić do zerwania albo po prostu zrywa, odchodząc bez słowa. Jeżeli nato-miast Ósemka stanie się nazbyt władcza, chcąc Czwórkę poniżyć albo kontrolować. Tragiczny Romantyk wpadnie w głęboką depresję lub stanie się zjadliwy i zgorzkniały. Kłopotom można zaradzić, jeżeli Czwórka zamiast zabiegać o względy Ósemki zajmie się realizacją jakiegoś własnego planu, któ-ry Ósemka będzie mogła wspierać. Bardzo korzystna dla tego związ-ku jest sytuacja, gdy Czwórka tworzy projekt a silna Ósemka wywie-ra odpowiedni nacisk na jego realizację. Ósemka może także scementować związek, jeśli zacznie cenić złożoność i dramatyzm ży-cia wewnętrznego Czwórki. Jeśli Szef jest w stanie znieść lęk, który początkowo towarzyszy głębokim uczuciom czy medytacji, stwier-dzi, że ma niezwykłe zasoby stabilności, które ujawnić się mogą, gdy przesunie uwagę ku stanom wewnętrznym. Związki z autorytetami Najważniejszą dla Ósemki sprawą jest kontrola. Szef zakłada, że zna właściwe podejście i że panuje nad sytuacją, niezależnie od tego, czy jest to prawda czy nie. Woli przewodzić i ściśle nadzorować 325 Helen Palmer - Enneagram wszystkie aspekty przedsięwzięcia. Pragnie chronić słabszych przed krzywdą i mobilizować do oporu te osoby, które poddane są niespra-wiedliwym oddziaływaniom zwierzchników. Przede wszystkim chce sprawdzić, czy inne osoby, dysponujące władzą, postępują sprawiedliwie i kompetentnie. Cała przedsiębiorczość Ósemki skierowana zostanie prawdopodobnie ku rywalizacji z innymi przywódcami. U podłoża takich za-chowań leży chęć wzmocnienia granic osobistego imperium. Ósem-kom bardziej zależy na władzy niż na nagrodach. Wiele uwagi poświęcają więc problemom bezpieczeństwa, a szczególnie wiarygodności sprzymierzeńców i podwładnych. Bardzo zabiegają o rze-telną informację, ponieważ gdy już zaczną działać, nie przyjmują do wiadomości informacji nowych. Gdy ruszą do akcji, nie oglądają się za siebie, nie patrzą na boki, koncentrują się na słabych punktach obrony wroga. W efekcie Ósemka słabo zdaje sobie sprawę z możli-wości działań dyplomatycznych czy też z tego, jak właściwie rozkła-dać działania w czasie. Woli zdecydowane przejęcie steru niż subtel-ne zmiany pozycji właściwe negocjacjom. Kluczem dobrej współpracy z Szefem jest stałe i pełne informo-wanie go o wszystkim. Ludzie często starają się ukrywać przed Ósemką informacje niekorzystne, bojąc się jej gniewu i agresywnych reakcji. Może się oczywiście zdarzyć, że Ósemka zareaguje na złe wieści wściekłością, ale jeszcze bardziej rozjuszy ją świadomość, że coś się przed nią ukrywa. Jeżeli osoba komunikująca niekorzystną wiadomość nie ma kontaktu z własną agresją, odbierze gniew Ósem-ki jako atak na siebie i jako źródło potencjalnego zagrożenia. Dla

którym Szefowie nieświa-domie zaprzeczają. że przepisy łamane są bez jego zezwolenia. których można ukarać. Winnemu niechętnie pozwalają. Ani jednej piędzi ziemi nie odda bez koncesji lub walki. i bę-dzie w pełni współpracowała dla dobra zespołu. jakie mogą ją spotkać. Wadą Ósemek jest to. jeśli sprawy przyjmą niekorzystny obrót lub nieodpowiednie tempo. Zaletą Szefów jest zdolność do wywierania ciągłego nacisku na re-alizację przedsięwzięć.Ósemki brak dostępu do informacji jest jednym z nielicznych auten-tycznych zagrożeń. Jeśli zaś stwierdzi. Szef przygotuje doskonałą obro-nę. choć może nie mieć nawet takiego zamiaru. a na realizacji przedsięwzięcia. Poszukują wtedy winowajców. Przykład związku z autorytetem: Ósemka i Dziewiątka (Szef i Mediator) Jeżeli Ósemka występuje w roli przełożonego. o ile uwaga Szefa skupiona jest nie na podwładnym. Przejęta du-chem grupy Dziewiątka pracować będzie bez wytchnienia dla wspól-nej sprawy. często rozbudo-wuje skomplikowane regulaminy na wszelkie okoliczności. Relacje się skomplikują. zaczną się represje w postaci lotnych inspekcji czy wprowadzania nierea-listycznych terminów. jeżeli Szef będzie chciał zmusić Dziewiąt-kę-podwładnego do większej wydajności czy też do przejęcia odpo-wiedzialności. zabezpiecza drogę sprzymierzeńcom i nie stroni od konfrontacji z agresywnymi rywalami. Ósemka lubi ustanawiać reguły. Pod naciskiem Szefa Dziewiątka-podwładny pozornie podpo- . których prze-strzegania żąda od innych. Szukając win-nych. regulamin przestaje obowiązywać. ale sama chce móc je łamać bez ponosze-nia konsekwencji. którzy 326 Punkt Ósmy: Szef ujawniają ujemne cechy podobne do wad. Jeżeli Szef jest w dobrej formie. Będzie publicznie wytykała błędy. Łatwo stają się agresywne wobec tych. Każde opóźnienie czy przejaw biernej agresji potraktuje Ósemka jak dowód bezpośredniej napaści i publicznie się odegra. na którą Dziewiątka nie ma ochoty. by objąć nimi „naszych ludzi". zmobilizuje pracowników i będzie przykładnie nimi dowodził. zależnie od jej humoru. Szef domagać się będzie posłuszeństwa. Jeżeli organizacji grozi niebezpieczeństwo z zewnątrz. Dziewiątka docenia sil-ne dowództwo. natomiast Dziewiątka będzie mu się wymykać. Między Dziewiątką-podwładnym a Ósemką-szefem nawiązana zostanie pozytywna relacja. Jeżeli Ósemka czuje się pewna swojej władzy. Pełne informowanie jest gwarancją bezpieczeństwa. Roztacza opiekuńcze skrzydła. które rea-lizowane są w sposób mało konsekwentny. potrafi boleśnie upokorzyć podwładnego. z pełnym oddaniem idzie naprzód. a rzetelny sprawozdawca jest godnym zaufania sprzymierzeńcem. że nuda prowadzi u nich do wtykania nosa w nie swoje sprawy. nastawione zarówno na obronę jak i na zadanie. by zachował twarz lub zmie-nił miejsce w zespole. nie wspo-minając słowem o dotychczasowych wysiłkach i sukcesach Dziewiątki.

którą nagrodzono. że można ją utracić na zawsze. Szef prawdo-podobnie wykaże szacunek dla stanowczości podwładnego. Powagę sytuacji można złagodzić. ponieważ Ósemka domagać się będzie opowiedzenia się po określonej stronie.rządkuje się. jeżeli zrozumie motywy podwładnego. nad którym będzie miała pełną kontrolę. Można go zwerbować odwołując się do jego potrzeby objęcia dowództwa i w związku z tym obdarzyć go funkcjami kierowniczymi. uspokaja się natomiast w obliczu bezpośredniej konfrontacji i otworzy się. za to wście-ka się wewnętrznie i staje się małomówna. Gdy Ósemka występuje w roli podwładnego. gdy Szef „przebierze miarę". Nadal będzie karać ją za prze-jawy biernej agresji. nie zrozumie tego. że jej zwyczaj zajmowania się czynnościami ubocznymi lub rozpra-szania się wprawia Szefa w stan przerażenia. że jest potrzebna. co jakiś czas poddaje autorytet próbie. a wtedy albo Ósemka 327 Helen Palmer . Ósemka. jeżeli Ósemka-szef wykaże go-towość wysłuchania skarg Dziewiątki. Zespół poczuje się rozdarty. gdyż wtedy podwładny wymyka się kontroli. Ósemka o wiele lepiej przysłuży się or-ganizacji. Najlepsza forma wyko-rzystania Ósemkipodwładnego to uczynienie jej odpowiedzialną za realizację ciekawego pomysłu. co się z Dziewiątką dzieje. niezależny odcinek pracy. Większość Ósemek nie ma pojęcia o dynamice psychiki i jeżeli nikt nie powie jej wprost. Można też wykorzystać jego nastawienie na dbanie o korzyść własną i cudzą. by spraw-dzić kto jest przyjacielem.Enneagram zwolni Dziewiątkę z pracy. gotowa jest odeprzeć ujawniane zarzuty i nie próbuje ukrywać informacji ani przerzucać winy na kogoś innego. zainspirowana rzetelnym kierownictwem lub czyimś dobrym pomysłem. Zalety Szef skoncentrowany jest na problemach władzy i kontroli. tym rzadziej Ósemka odczuwa potrze-bę sprawdzania jej. które zostały dobrze wykonane. 328 Punkt Ósmy: Szef . Dziewiątka rzadko staje w jawnej opozycji. jeżeli przydzieli jej się niewielki. Jeśli Dziewiątka jest w stanie stawić czoła nieuniknionemu gnie-wowi Ósemki. Jeżeli Ósemka-szef jest dosta-tecznie świadoma siebie. a kto wrogiem. której dano dowody uznania lub wykazano. faktycznie jednak będzie robić uniki i tuszować ewentu-alne pomyłki. Ósemkę do wściekłości doprowadza uparte milczenie Dziewiątki. zacznie hojnie ją darzyć nagro-dami i pochwałami za te zadania. albo Dziewiątka zwolni się sama. powinna także zwrócić uwagę Dziewiątce. Im bardziej osoba u władzy jest zdecydowana i jedno-znaczna w swoich działaniach. chętnie współpracuje. Wszelkie dwuznaczne czy niejasne prośby ze strony szefa-Dziewiątki zostaną podważone lub poddane próbie nieposłuszeństwa. otworzy się. Może dojść do wybuchu. Próby odzyskania kontroli za wszelką cenę często podsycane są przerażeniem. Dziewiątka.

Wiele Ósemek znajdziemy wśród arystokracji złodziejskiej. chętnie przejmuje kontrolę. Sławne Ósemki Do sławnych Ósemek zaliczamy Henryka VIII".Enneagram ma zaufania do etatów uzależnionych od dobrej woli zwierzchników. by posunąć naprzód potężne przedsięwzięcie. Ósemka to przykład oddanego przywódcy.Przywiązana do danego pomysłu Ósemka szuka bezpieczeństwa nakłaniając innych do przyjęcia jej punktu widzenia. który jedną ręką sprawuje kontrolę. że aż nieskuteczne. który wprowadził własną religię. Wszelkie próby manipulacji z jej strony są na ogół tak toporne. by nie tracić zainte-resowania. częściowo po to. Ósemka wyraźnie daje innym do zrozumienia. Chętnie stawia swój czas i energię do dyspozycji przyjaciół i świetnie znosi liczne przyjęcia. jaki jest potrzebny. Właściwy Ósem-ce pociąg do władzy można przekształcić w umiejętność wywierania dokładnie takiego nacisku. drugą wymierza sprawied-liwość. Szef wprowadza zamieszanie i angażuje się w walkę. ale bojkotuje projekt schronisk dla bez-domnych. umiejącego stawiać czoła przeszkodom i działać bez pardonu. Atrakcyjne otoczenia Szefowie często uczestniczą w przejmowaniu władzy lub odgry-wają rolę polityków zakulisowych. która objęła kontrolę nad imperiami amery-kańskiej finansjery. Przyłączają się do Aniołów Piekła. by uprawo-mocnić swoją pożądliwość. mimo ostrej opozycji. Ósemkom trudno ujawnić swoje najskrytsze marzenia i zrealizować autentyczne potrzeby. Typowa dla Ósemek jest mentalność mafijna: „mój teren. Szef zostanie prezesem korpo-racji. gdzie może dojść do nieprzewi-dywalnej żonglerki władzą czy jej niespodziewanego przejęcia. Fritz Perls * Gurdżijew * Pani Bławatska * Pablo Picasso Sean Penn * Nietzsche * Eidridge Cleaver * Kot Garfieid . Zostają przy-wódcami związkowymi. który robi fortunę wznosząc tanie bloki mieszkalne. jakie jest jaj stano-wisko." Są ludź-mi o miękkim sercu i wielkim uporze. Potrafią przeżyć w najprymitywniejszych warunkach. Nie 329 Helen Palmer . Nie lubi sytuacji. przedsiębiorcą budowlanym. Gdy cele narzucone są z zewnątrz. Ich hasłem życiowym jest „Nie zaczepiaj mnie. w których wymagane jest odpowiednie zachowanie i posłuszeństwo wobec rozkazów. gdzie nie ma możliwości wyrównywania krzywd. Nieatrakcyjne otoczenia Na ogół nie znajdziemy Szefa wśród przedstawicieli zawodów. by doprowadzić do ich realizacji. Mimo pewności siebie i ekstrawagancji. Ósemka chce znać prawdę w swoich relacjach z innymi i (ponieważ nie zależy jej specjalnie na obronie publicznego wizerunku) będzie zmierzać wprost do celu. nasi ludzie".

darzę ją większym zaufaniem. że drzwi stają otworem dla chaosu. Co może pomóc Ósemkom w rozwoju? Ósemki bronią się nieraz przed terapią czy praktyką medytacyjną. iż ktoś może ją wykorzystywać. obdarzonemu pełnym zaufa-niem. Przeżywam katu-sze. Panicznie boję się. jakim darzą tych. Pragnie mieć dostęp do jego duszy. Jeżeli takie drobiazgi wymykają się spod kontroli. Musi minąć wiele lat. ponieważ perspektywa ujawniania łagodniejszych uczuć lub koniecz-ność poddawania się cudzej woli wzmagają lęk . których chronią i przez których są osłaniane. zanim znalazłem właściwego. Wyka-zywał mi wprostmoje popieprzenie i dawał jednoznacznie do zrozumie-nia. co myśli. gdy napięcie rośnie tak. Zadowalające przetrwanie w sferze samoochrony Ósemka zajęta jest kontrolowaniem mechanizmów przetrwania i obrony osobistego terytorium. mam wrażenie. Dla Ósemki kontrola własnych uczuć oraz wpływu innych osób służy obronie przed nawrotem lęku. Przyjaźń w kontaktach społecznych Przyjaźń dla Ósemek oznacza zaufanie. czy to wytrzymamy. Milion razy zmieniałem terapeutę. choć z początku nie zgadzałem się z nim. że druga osoba postawi na patrz przypisy Redakcji na końcu książki 330 Punkt Ósmy: Szef swoim i nie ucieknie. może uniknąć rozpoznawania swoich potrzeb podstawowych.Podtypy Podtypy psychologiczne odzwierciedlają strategie rozwinięte w dzieciństwie w celu zmniejszenia podatności na zranienie. Poddanie się jest zaś chęcią przekazania obse-syjnej potrzeby kontroli partnerowi. ze dochodzi do walki. jeżeli nie zostawił d mleka do porannej kawy. zanim z kimś się zaprzyjaźnię. że ktoś złamał reguły gry. że w walce ludzie mówią prawdę i już nie ma między nami niedomówień. by ktoś nie przejął kontroli nad moim życiem. bo zastanawiam się. Kto przychodzi do mojego domu i kto z niego wychodzi? Czy ktoś używał mojej szczotki do włosów? Czujesz. by dobrze dawać sobie radę w życiu. ze to co mi miał do powiedzenia. W końcu byłem w stanie dostrzec. było słuszne. Gdy wreszcie uwierzę. Skupiając uwagę na tym. Władczość/poddanie w relacjach w parze Ósemka chce zawładnąć sercem i umysłem partnera. ponieważ wiem.

że zachowanie innych też może być logiczne. choć w ramach odmiennego sposobu myślenia. by notować spostrzeżenia na własny temat w miarę ich pojawiania się. by przemyśleć te spostrzeżenia. • Zauważając. Ósemka musi się nauczyć dostrzegać. nadużywaniem środków odurzających i chęcią kontrolowania innych. że inni także postępują spójnie. że istnieje cała gama poglądów pośrednich. z jakimi się zgłaszają. • Dostrzegając. depresja i nałogi. • Pamiętając. • Starając się dostrzec. 331 Helen Palmer . Dostrzegając. kiedy autentyczne pragnienia zastępowane są nadmierną ilością kontaktów towarzyskich. ze nadmierna koncentracja na problemach sprawiedliwości i ochrony innych rozdziela ludzi na przyjaciół i wrogów. Starając się przeciwstawić uporczywemu zapominaniu. Pozwalając innym inicjować działania. Ucząc się liczyć do dziesięciu zanim wybuchnie złością. • Ucząc się odraczać ekspresję uczuć. Szef może sobie pomóc: • Prosząc o jasne określenie charakteru związku z drugim człowiekiem. by unikać ich odrzucania. że nuda maskuje inne uczucia. Ósemki często rozpoczynają terapię na żądanie rodziny lub na mocy wyroku sądowego. która pragnienia te skrywa. kiedy uwaga odwraca się od autentycznych pragnień ku twardej powłoce. kto jest przyjacielem a kto wrogiem. • Starając się dostrzec łańcuch przyczyn doprowadzających do konfliktów w kontaktach z innymi. że ma zwyczaj lokowania źródła problemów na . że po ustaleniu reguł ma ochotę je łamać. • Dostrzegając. Pamiętając o tym. • Spostrzegając. Dostrzegając. że sygnałem ujawniania się autentycznych uczuć jest często przygnębienie i reinterpretując je jako oznakę postępu. że walka jest dla niego sposobem zdobywania zaufania. Wyczuwając swoje pragnienie kontrolowania lub mieszania się. • Prosząc o jednoznaczną listę reguł obowiązujących w kontakcie z drugą osobą lub w terapii i zdając sobie sprawę z tego. to kon-flikty ze współpracownikami. Typowe problemy.przed obcą kontrolą.Enneagram • Zauważając. by sprawdzać. • Starając się unikać przeciwstawiania „mojego rozwiązania" „twojemu rozwiązaniu" i dostrzegając.

• Zwalczanie świadomość własnej zależności. • Formułowanie reguł i próba zdobycia kontroli nad innymi. narkotyków. Niezdawanie sobie sprawy z tego. • Przeżywanie apatii. mogą się pojawić następujące reakcje: • Mylenie cudzego współczucia z protekcjonalizmem. Przezywanie drobnych niedopatrzeń jako dowodów nadużycia zaufania. co jest sposobem zdobycia poczucia mocy i niezwyciężoności. póki nie odnajdę swego ulubionego rondla. zamiast dostrzegać własny w nich udział. jaką im się wyrządza krzywdę. którzy ujawniają cechę podobną do tej. „Nie będzie żadnego przyjęcia. Intuicyjny brak taktu.zewnątrz. • Zwalczanie podatności na zranienie obwinianiem innych i szukaniem w nich wad. jedzenia. jak trudno jest przyznać się do pomyłki. co się ma w ustach. • Częsta chęć łamania reguł przez siebie ustalonych. Nadeptywanie ludziom na odciski. Pragnienie następnego kęsu zanim połknęło się to. • Nieumiejętność pójścia na kompromis. Ósemka musi być świadoma. Chęć kontrolowania lub wycofywania się." • Odstraszanie potencjalnych dawców pomocy. Im więcej tym lepiej. Okresy. której nieświadomie zaprzecza Szef. kiedy wszystko wygasa i na niczym nie zależy. 332 Punkt Ósmy: Szef • Zapominanie o wcześniej ustalonych celach. Przedwczesne i nadmierne kontrolowanie szczegółowych aspektów interakcji. • Kontrolowanie szczegółów. bez zdawania sobie sprawy z tego. • Przemieszczanie agresji na innych. ? Czego Ósemki powinny się wystrzegać? W czasie terapii trzeba zwrócić uwagę na występującą u Ósemki potrzebę zapominania i zaprzeczania podatności na zranienie i zależ-ności. że istnieją rozwiązania pośrednie. że w miarę dokonywania zmian. Potrzeba powiedzenia komuś najgorszego dla jego własnego dobra. Ósemka musi podtrzymywać wszelkie oznaki „miękkich" uczuć i kształcić umiejętności współodczuwania z cudzym punktem widzenia. f Zauważając. seksu. Nadmiar rozrywek. .

wszechogarniającej świadomości złych uczynków w przeszłości.ca: OPieszałość SERCE Namiętność: Lenistwo Wyższy stan umysłu:Cnota:MiłośćWłaściwy kierunek działania Cechy drugorzędne Seks: Kontakty z innymi ludźmi: Ochrona siebie: Poszukiwanie je Uczestnictwo Apetytdnośd Dylemat Dziewiątki jako dzieci czuły się pominięte.usiłując przygotować w terminie pracę semestralną . w tym sensie. tym więcej uwagi poświęca rzeczom pobocznym. Im więcej ma czasu. poświęcając się zadaniom ubocz-nym. Dziewiątka łatwo ją odstawia na boczny tor. uciekając w oglądanie telewizji. czynności rutynowe. We wstępnych fazach nowego związku czy przedsięwzięcia Dziewiątka ma często poczucie. zanim się ureguluje zaległy rachunek. Z czasem Dziewiątki zapadły w sen. Im więcej Dziewiątka ma czasu i energii na to. 14. że ko-niecznie trzeba posprzątać całe biurko.„ocknęła się". Pamiętają o tym. że rzad-ko kiedy brano pod uwagę ich punkt widzenia. że ich najważniejsze potrzeby zostaną zlekceważone. ale chcą nadal pozostać w kontakcie. że ich własne dążenia zostaną zlekceważone. stwierdziwszy. że wciągnęli ją inni. skupiać uwagę na celach drugorzędnych i zapominać o sobie. co płynie na fali cudzego zapału. że cały 334 Punkt Dziewiąty: Mediator bezcenny ranek poświęciła poszukiwaniu nakrętek pasujących do po-jemników w kuchni. że tracą kontakt ze swymi pragnieniami stapiając się z pragnieniami innych. Dziewiątki relacjonują.• Czarna rozpacz w postaci obezwładniającej. Dziesiątki podporządkowują się na ogół planom innych ludzi. że nie tyle podjęła jednoznaczną decyzję włączenia się. Punkt Dziewiąty: Mediator Osobowość nabyta Esencja GŁOWA do^mmuj. co termin dokończenia pracy. przeja-danie się czy picie nadmiernych ilości piwa. że odwróciły uwagę od autentycznych pragnień i skon-centrowały się na drobnych przyjemnościach i surogatach miłości. tym mniej robi. że jest Dziewiątką. i nie umiejąc odmówić. osobistej potrzeby. by poświęcić się realizacji ważnej. Zdawszy sobie sprawę z tego. przywykły popadać w odrętwienie. Gdy ważna osobista potrzeba dochodzi do głosu. Jedna z osób zapoznających się z Enneagramem zdała so-bie sprawę z tego. niż ich własne. Robienie sprawunków staje się rzeczą równie pilną. a potrzeby innych były ważniejsze. czując. Dziewiątka budzi się często w połowie jakiegoś przedsięwzięcia. gdy . Przekonane są. jak się to wszystko zaczęło. Okazuje się. dlatego nauczyły się utożsamiać z entu-zjastycznymi dążeniami innych. ponieważ bywa jej trudno odróżnić sprawy nie cierpiące zwłoki od spraw mniej istotnych. zastanawiając się. .

mogący doprowadzić do rozstania.być może . Pod tym zewnętrznym spokojem kryje się jednak wewnętrzne wzburze-nie. Gdy już raz przyjmie jakieś stanowisko. Dziewiątka się zaprze. Choć obsesyjnie rozważa każdą decyzję. na umiejętności wyczuwania pragnień innych i nie sprzeciwianiu się im. Dziewiątka znalazła bezpieczne schronienie w nieświadomości własnych pragnień. Nie należy jednak mylić pozornej ugodo-wości Mediatora z prawdziwym zaangażowaniem. Odraczanie jest raczej przejawem oporu przeciw zmuszaniu do przedwczesnego opowiadania się po określonej stronie. Po co zajmować stanowisko. Tak łatwo jej się utożsamić z punktem widzenia drugiej osoby. że nie podejmie żadnej decyzji. choć w środku pozostanie rozdarta. nie oznacza to. jakby to jej odmówiono. Mniej zagrażającym rozwiązaniem jest ciągłe rozważanie decyzji niż dokonanie wyboru. że można ją do podjęcia tej decyzji zmuszać. Gdy należy podjąć decyzję. w której decyzje zostały zawieszone. Związek dziecka . czy poszukać innego?" Ta lista obsesji nie ma hkońca i uwaga przeskakuje raz po raz z jednego punktu widzenia 335 Helen Palmer . Dziewiątka po-trafi podporządkować się na długi czas określonej sytuacji. Najbardziej naturalnym stanem umysłu Dziewiątki jest stan za-wieszenia: zobowiązać się.Dziewiątki z innymi opierał się na niezakłó-caniu spokoju. wywołany tym. Natomiast. O wie-le mniej zagrażająca jest sytuacja pozornej zgody (ponieważ nie powiedziano „nie") i podporządkowanie się cudzej woli.Enneagram na drugi. w pozostawaniu w otchłani niezaangażowania. że musi podążać za innymi. Dziewiątka nadal sprawia wrażenie nastawionej ugodowo i nadal . ciągle mo-cując się z ostateczną decyzją. skoro nie podjęła jeszcze decyzji.Odmawianie innym sprawia szczególną trudność ludziom skłon-nym utożsamiać się z cudzymi uczuciami. gdy tak łatwo jest przyjąć słuszność każdej zaangażowanej strony? Dziewiątki twier-dzą. w braku własnego stanowiska. Jeżeli ktoś próbuje Dziewiątce pomóc w podjęciu decyzji lub nakłania ją do przyjęcia określonego stanowiska. zostanie pominięta. Dziewiątkę złości to. Na ogół nie interpretuje swojego odraczania decyzji jako odmowy. Odmowa taka może spra-wiać Dziewiątce taką samą przykrość. który mógłby zostać pominięty czy wymagać obrony. że idzie z innymi. ale nadal nie mieć pewności. Dziewiątka podej-muje decyzję. że jej potrzeby zostały zigno-rowane. czy się nie zgadzam ze swoim przyjacielem?" „Czy jestem członkiem tej grupy. jak uprzednio broniła się przed koniecznością jego podję-cia. że będzie się gniewać. i że będzie sprawiać wrażenie. że Dziewiątka jest najbardziej upartym punktem całego Enneagramu. czy chcę od niej odejść?" „Czy powi-nienem kupić ten dom. że potrafi dostrzec zalety każdego rozwią-zania. wydaje jej się ono tak kruche. że o wiele łatwiej im przychodzi uświadomienie sobie wewnę-trznego stanu innych ludzi niż ustalenie własnego punktu widzenia. że odrzuca jakikolwiek kompromis. ale nie da tego po sobie poznać. Paradoksalne. potrafi równie uparcie się go trzymać. gdy już przyjmie określone stanowisko. opanowany zostaje powstrzymywaniem się od wyborów. Głęboki gniew. że jeżeli nie pójdzie za innymi.podąża za innymi. niż naraża-nie się na jawny gniew. by znów nie popaść w ten stan. „Czy zgadzam się. gdy po każdej stronie są jakieś racje? Po co człowiekowi własny cel nadrzędny. Dziewiątka dlatego nazwana została Mediatorem . tak jak złości ją to.

Najważniejsze sprawy zostawia się na koniec dnia. że utraciwszy własny punkt widzenia potrafi często w sposób intuicyjny utożsamiać się z wewnętrznym doświadczeniem innych. Jeżeli utożsamiasz się z każdym typem Enneagramu. zmienić. czy nie?" • Działanie nawykowe i powtarzanie uprzednich rozwiązań. Rytuały. dobrodziejstwem zaś jest to. Dziewiątka bardzo wolno podejmuje decyzje. niczego nie odpuszczając. by odzwierciedlać cudze punkty widzenia. • Koncentrowanie uwagi w taki sposób.i obrońcą pokoju. że w wyniku swojej naturalnej ambiwalencji jest w stanie zarówno zgadzać się. zwaniając tempo. jakby wydarzenia te miały miejsce zaledwie tydzień wcześniej i Dziewiątka musi jeszcze raz całą sprawę przemyśleć. że trzeba coś zakończyć. jesteś prawdopodobnie Dziewiątką. pójść naprzód. Gdy się podejmuje decyzję. wyrażaniu złości i ustalaniu własnego stanowiska wynika z faktu. co może prowadzić do: . „mianując" innych czynnikami sprawczymi własnego życia. siadając w środku konfliktu. jak i nie angażować się w pełni w jakikolwiek punkt wi-dzenia. Wszystko to stymuluje na nowo lęk przed rozstaniem. odpuścić. czy się nie zgadzam?" „Czy chcę tu być. i mając nadzieję. Charakterystyczne problemy Dziewiątki to: • Zastępowanie potrzeb podstawowych nieistotnymi potrzebami zastępczymi. że pomijał siebie. by sprawę prze-czekać. Neuro-tyczna obsesja: „Czy zgadzać się. że problem sam minie. „Czy zgadzam się. 336 Punkt Dziewiąty: Mediator Cudze pragnienia wydają się pilniejsze od własnych. • Kontrola za pośrednictwem uporu i biernej agresji. Dziewiątka staje więc przed dylematem: podporządkować się cudzym planom czy stać się głuchą na potrzeby innych. że Dziewiątka nie wie czego chce. Dziewiątka woli brać na siebie kolejne zadania. by nie ulegać ich wpływowi. Wspomnienia wyda-rzeń z przed wielu lat potrafią wrócić z taką siłą. Pod naciskiem Dziewiątka na ogół kontroluje sytuację w sposób bier-ny. czy nie zgadzać z innymi ludźmi?" jest dla Dziewiątki zarazem przekleństwem i dobrodziejstwem. Przekleństwo polega na tym. • Tłumienie fizycznej energii i gniewu. • Trudność w podejmowaniu decyzji. Trudność Mediatora w podejmowanoiu decyzji. oznacza to. • Trudności w mówieniu „Nie". na które nie znalazła odpowiedzi. ponieważ ma głowę pełną pytań. chce bowiem podą-żać znaną ścieżką zamiast ryzykować nagłą zmianę kursu.

. że mogę albo walczyć i narazić się na to.ich rozczarowanie. że jeżeli będę słuchać rodzi-ców. że dusiłem się jej paltem. Z czasem tak bardzo nauczyłem się podporządkowywać żądaniom ro-dziców. gdy miałem trzy albo cztery lata. czy nie. matka tak mocno mnie przyciskała. Po kilku godzinach. siedzieć i czekać. Dziewiątka jako dziecko pogodziła się z tym.w sobie . Rodzice bardzo mnie kochali.Enneagram wanie w cieniu rodzeństwa i ignorowanie lub zwalczanie ich prób stawania w obronie własnych pomysłów. że mnie upuści. że mój starszy brat -rodzinny buntownik pozbawiany był wielu przywilejów z powodu swego zachowania. w związku z czym nauczyły się pomniejszać własne podstawowe potrzeby. czego oczeki-wali ode mnie rodzice . jeżeli natomiast szed-łem za braćmi . a bezpośrednie okazywanie gniewu utrudniało przekonywanie innych do swoich racji. Nauczyła się izolować. podporządkowując się ich zamiarom. albo tkwić bezwładnie w jej ramionach. łagodzić przykre uczu-cia drobnymi przyjemnościami fizycznymi. Dawcy). aż kto inny przejmie inicjatywę. Tło rodzinne W dzieciństwie Dziewiątki czuły się pominięte. że wygłaszane opinie były ignorowane. ale także do . że raz. jeżeli w każdej opinii można znaleźć jakąś rację? Po co dodawać do tego własną opinię. że mógłbym tam siedzieć cały dzień. gdy mama przy-pomniała sobie o mnie. jeżeli i tak nikt jej nie wysłucha? Byłem na straconych pozycjach niezależnie od tego. W ich opisach sytuacji rodzinnych znajdujemy zaniedbanie.. przeczekiwać. że chwytany był przez dwie przeciwstawne frakcje. czułem w środku .rozwoju wyraźnej zdolności odczuwania wewnętrznych doświadczeń innych ludzi (podobieństwo do Punktu Drugiego. Po co opowiadać się po którejkolwiek stronie. Czułem.trudności w utrzymaniu własnego stanowiska. pozosta337 Helen Palmer . Byłem najmłodszy z czterech brad i jeżeli zrobiłem to. Najłatwiej było pozostać w ukryciu. Wspólnym elementem wszystkich tych sytuacji z dzieciństwa jest poczucie. Stało się dla mnie jasne. że gdy się sprzeciwiałem. mogę zdobyć ich miłość. czy coś zrobiłem. że raz za karę musiałem siedzieć na krześle z twarzą zwróconą w kąt pokoju. Pamiętam. aż wszyscy sobie pójdą. nadal tam siedziałem i tak bardzo już byłem zajęty własnymi myślami. nie stawać po żadnej stronie. Przede wszystkim wstrzymałem oddech i poddałem się. ale widziałem. że nie ma wpływu na sytuację rodzinną.rodzice mną pogardzali. Dążenie Mediatora do zachowania spokoju za wszelką cenę wyni-ka nieraz z tego. Pamiętam.napadali na mnie bracia.

a zatem poddać ich kontroli. W obliczu konieczności wyboru usiądzie raczej i prze-czeka zamiast podjąć walkę. mądrym i najlepiej się kontak-tował. Dziewiątka złapana jest w konflikt między pragnieniem aprobaty a pragnieniem nieposłuszeństwa. by jej decyzje przeważyły szalę w jedną czy drugą stronę. ale dlatego że wydawało mi się. by brać pod uwagę wszystkie możliwości. Zawsze ma czas. Nie ma określonego stanowiska. ponieważ uwaga ich koncentruje się przede wszystkim na tym. jakie stanowisko przyjmie każdy z nich?" Dzie-wiątka czeka. Punkt skrzydłowy. Jedynka. Wiedziałem. Mo-że przechodzić od jednej . czy inni się nie zrażą i nie porzucą jej. jeszcze bardziej uwy-puklają konflikt między pragnieniem bycia w porządku a pragnie-niem łamania reguł. Dziewiątka potrafi 339 Helen Palmer . że podążam za innymi nie dla-tego. może wstać rano. czy starać się bezpośrednio wpłynąć na decyzję. wycofać się. wiedzieć dokładnie co ma do roboty i nie martwić się wyborami. czy zgadzać się. nie zosta-wiając żadnego śladu po sobie. Pozornie zgadza się.Enneagram zabrać głos w dyskusji. Zawsze miałem poczucie. jednocześnie izolując się od całej sprawy i bę-dąc „nieobecną". jeżeli zauważymy. że zajmuje on wierzchołek wewnętrznego trójkąta Enneagramu. więc zawsze problemy mogą się jakoś same rozwiązać. Lęki Dziewiątek związane z osobistymi wyborami łagodzone są działaniami rutyno-wymi. że Dziewiątki uśpiły własne prag-nienia. że naprawdę mam na to ochotę. iż ich racje są zawsze bardziej donośne od moich. Jako dziecko Dziewiątka próbowała rozwiązać konflikt: „Podpo-rządkować się czy się zbuntować?" nie wybierając żadnej z tych możliwości. zawsze będzie jutro. W środku jednak nadal rozważa właś-ciwą decyzję. a nie na tym. nic więc jej nie popycha do tego. Jedną nogą opiera się na dążeniu do własnego wizerunku i na konfor-mizmie (Trójka). Dziewiątce zaś zależy na tym. albo przeciwnie . by inni rozwiązali problem. kiedy się go uwielbiało. aby uniknąć wyboru.będzie się musiała innym podporządkować. będący w Enneagramie pozyq'ą grzecznego dziecka oraz punkt skrzydłowy Ósemka. Jeżeli Dziewiątka zaangażuje się w określone stanowisko. czy nie zgadzać z poglądami innych ludzi. Zgadzam się czy się nie zgadzam? Stanowisko Mediatora najłatwiej zrozumieć. czyli pozycja dziecka niegrzecznego. zacznie się przejmować tym. i dogadzać wszystkim po to. po-nieważ nie powiedziała „Nie". jakie jest własne stanowisko. w rzeczywis-tości jednak czeka po prostu na to. że aby czuć się bez-piecznie. powinienem się wślizgnąć gdzieś w mysią dziurę. Pozornie zgadza się z cudzym stanowiskiem. nie ryzykując z powodu określenia swego stanowiska. by i mnie uwzględnili. Mama miała wiele własnych problemów 338 Punkt Dziewiąty: Mediator i pozostawało jej mało siły dla dzieci.Mój ojciec był człowiekiem energicznym. W ten sposób może się ze wszystkimi zgadzać. „Zastanawiam się. Nie ma silnych motywów. Odmawiając wprost opowiadamy się po określonej stronie. drugą osadzony jest w walce z autorytetami (Szóstka). Powiada się. Gdy już Dziewiątka ustali sobie plan dnia.

czynności do drugiej odmierzając tylko tyle uwagi. które leżą u podstaw życia . że działają „jak automaty". przypominał sobie swoje marzenie. Dziewiątka potrafi zapomnieć o tym. Nie ma konieczności wyboru. że straciło się to. Ilekroć pozwalał. ile trzeba. takiej jak przyzwyczajenia kulinarne czy uzależnienie od telewizji. równoznaczna jest z pozbawieniem się przewidywalnego i wygodnego sposobu odwracania uwagi od rzeczywistych potrzeb życiowych. Takim przyzwyczajeniem może być wszystko. ponieważ wiadomo. Dziewiątce najłatwiej zapomnieć o sobie. „Śpi za kierownicą" w tym sensie. i zastanawiać się nad nimi. Zainteresowaniom drugorzędnym poświęcają nieraz tyle samo czasu. od którego jest uzależniona. ponieważ ich nawyki mają na celu odrywanie energii i uwagi od spraw podstawowych w ich życiu. że się od niego oddala. co tym. że nie potrafi ona myśleć o niczym innym. począwszy od narkotyków czy alkoholu. że tylko przy największym wysiłku może skierować uwagę na coś nie będącego czynnością rutynową. jest albo tak bardzo nieobecna. by otworzyć ambulatorium pomocy doraź340 Punkt Dziewiąty: Mediator nej dla chorych dzieci. by zadanie wykonać. Dziewiątka. Działając w sposób nawykowy Dziewiątka. a nadmiar energii poświęcają błahym rozrywkom. jeżeli jej byt określony jest przez jakiś nawyk. Rezygnacja z mało istotnej czynności zastępczej. jaką czyn-ność trzeba następnie wykonać i ma się dla tej czynności usprawiedli-wienie. Czynności uboczne zawierające w sobie elementy twórcze anga-żują człowieka nieraz przez wiele lat i są źródłem nagród. Dziewiątki twierdzą. Jeżeli jednak dana czynność nie jest niezbędna (ponieważ nie służy zaspokajaniu głęboko ukrytej po-trzeby) musi z konieczności prowadzić do poczucia. Jednak pod koniec każdego dnia. jeżeli skieruje uwagę na przyzwyczajenie. Idzie przez życie jak somnambulik. albo tak bardzo zajęta myśleniem o nierozwiązanych problemach osobistych. że pracując. co jest dla niej w życiu najcenniejsze. jak twierdzi. Dziewiątka może być tak dalece zajęta innymi myślami. co się wokół niej dzieje. tak silny. który za-pewnia im poczucie bezpieczeństwa. od wielu lat marzy o tym. że nie zwraca uwagi na to. poprzez odrętwiające działanie telewizji czy plotek . Czasem te czynności uboczne ratowały dzieciom życie. Większość Dziewiątek dysponuje rozbudowanym repertuarem sposobów pozwalających zapomnieć o priorytetach i potrafi tych sposobów wściekle bronić. Działanie nawykowe Dziewiątkom przypisuje się grzech lenistwa. Wiele Dziewiątek zastępuje swoje prawdziwe priorytety szlachetnymi środkami zastępczymi. które musiał wypełnić. przyswajają so-bie pewne rutynowe czynności. Pewien pediatra. by go odrywa-no od stosu papierów. zdąjwał sobie sprawę z tego. Twierdzi. że długo zaniedbywał działania w tym kierunku. dając się wciągać w nieustanną opiekę nad dziećmi w ramach istniejącego systemu szpitalnego. bez świadomego wy-boru. by osiągnąć cel nad-rzędny. Oddając się zadaniu. Dziewiątki działają energicznie i wydajnie w obrębie takiego systemu. „działa jak automat". co w życiu najważniejsze.po drobne przyjemności życiowe.

Dzie-wiątkom wydaje się. Mam poczucie. ale coraz mniej podjętych wcześniej zobo-wiązań doprowadza do końca. może sprawiać wrażenie energicznej i „obecnej". a torbę zostawiam w sklepie. Mając na warsztacie wielką robotę i kontrolując działanie czterobarwnej maszyny. Gdy już raz Dziewiątka odda się czynności nawykowej. Tak zwane leniwe Dziewiątki . nie jestem bowiem świadomy tego. włączając pełną uwagę. iż ważne cele gubią się wśród innych. że popełniono błąd. pakuję rzeczy do torby. a nie własnej aktywności i tylko wtedy muszą się obudzić. Stojąc w kolejce do kasy. że działają dzięki nawykom.Enneagram się odpowiedzialny za ich wykonanie. Czasem mam natłok myśli. Działając w obrębie dobrze przemyślanej struktury Dziewiątka może iść naprzód.dą do głosu. Przypływają i odpływają wspomnienia. Istotne/nieistotne Przy odpowiedniej ilości czasu i energii autentyczne potrzeby do. wychodzę. bierze na siebie więcej zadań. Określona struktura ratuje życie Dziewiątce. Nosisz w sobie ciężar tych wszystkich rzeczy i ponieważ czujesz 341 Helen Palmer .emocjonalnego lub zawodowego. Z zewnątrz wygląda to na lenistwo. przypominam sobie coś. gdyż o wyborach decydują czynniki zewnętrzne. które w danym dniu mam jeszcze do zrobienia. by zadanie wykonać. jak bezpośredni kontakt z osobami. że jadę do domu dłuższą drogą. ale ja wjecha-łem już na starą trasę i zatopiłem się w myślach najbardziej mnie w danej chwili nurtujących. Dziewiątka natomiast uważa. który potrafi być tak samo angażu-jący. stojących na drodze. choć leżą na półce tuż przed nosem. Sprawy najistotniejsze są często zupełnie pomijane lub wciskane na koniec pracowitego dnia. że gazeta sama się wydrukowała. prowadzę równocześnie wewnętrzny dialog. że zapominam o pomidorach. schwytanej w szpony ambiwalencji w obliczu ważnego wyboru. choć tak naprawdę wykrzesała z siebie ledwie tyle uwagi. że jest tak zajęta. Od lat pracuję jako drukarz i potrafię obsługiwać wysokoobrotowe prasy poświęcając im zaledwie ułamek swojej uwagi. Czasem robiąc na przykład zakupy. płacę. Skoncentrowany na swoich myślach. że zbyt wiele jest do zrobienia. Następnie stwierdzam. Jedzie się tędy piętnaście minut dłużej. co mnie tak angażuje. a wszystko wydaje się tak samo ważne. gdy dzieje się coś wyjątkowego lub gdy stwierdzają. odpływam. dlatego że Dziewiątka nie potrafi odróżnić rzeczy podstawo-wych od drugorzędnych. Jeżeli więc Dziewiątka chce zapomnieć o sobie. zerkam na ludzi przechodzących przez halę i przypominam sobie piętnaście innych rzeczy. co zrobiłem. W końcu mam wrażenie. bo tą drogą wracałem ze sklepu do poprzed-niego mieszkania. zacinasz się i żadną nie potrafisz się zająć. ponieważ nie przeżywa już napięcia związanego z konieczością ciągłego dokony-wania wyborów. Dobry program studiów czy potrzeby przyjaciela pomogą Dziewiątce oderwać uwagę od obsesyjnych myśli i pozwolą jej na nowo się skupić. z którymi zwykle rozmawiam w swojej głowie. Cele zasadnicze często ulegają zagu-bieniu. które chciałem kupić.

została przysłonięta przez to. niczego nie trzeba wyrzucać. na co się ma ochotę. Dziewiątka może gromadzić w sposób dosłowny. Umysł napełnia się niedokończonymi sprawami. Ogarnia człowieka 343 . specjalizującej się w pierwodru-kach i motylach. co przywodzi na myśl jeszcze inne skojarzenia. Wszystko przypomina sen: realna kuchnia z deską do krojenia warzyw. Wkrótce myśli moje wędrują ku różnym innym rzeczom. Zbieractwo Mediatora może być konstruktywne: dzięki niemu zdolny jest do po-chłaniania całych tomów na ulubiony temat. jak hobbista. które wydają mi się równie realne i równie ważne. a liczne tory myślenia skutecznie blokują najważniejsze i najsłuszniejsze spra-wy. Dziewiątka mniej angażuje się w teraźniejszość. czy w ogóle zapraszać kogoś na obiad czy nie. Mania gromadzenia może się rozszerzyć na kolekcjonowanie wszystkiego. Wiem dokładnie. ale w międzyczasie przeszłam prawdo342 Punkt Dziewiąty: Mediator podobnie do sortowania prania. Wolną przestrzeń wypełniają gratami. by kupić to. jakby chodziło o wydarzenia z ubiegłego tygodnia. Osobista decyzja. który każdą wolną przestrzeń wypełnia materiałami zbieranymi i przechowywanymi na wszelki wypadek. Nie jestem pewna. Wzrok pada na firanki. Kolekq'onerstwo to rodzaj apetytu. Trzymając się tak mocno przeszłości. sterty bielizny. Zaczy-nam w głowie rozmawiać z kimś przez telefon. i marzenia. Kolekcjonerstwo ujmuje skłonność do gromadzenia w przyjemne ramy i pozwala jej wypełnić wolny czas. a to przypomina mi inną rozmowę. co dla nich najważniejsze. został on jednak zepchnięty na peryferie. Gromadzenie Dziewiątki wciąż podejmują się nowych zadań. Z tru-dem zapomina i łatwo może wrócić do wspomnień. że uwaga przesunęła się ku sprawom mniej istotnym. Nadal jestem zajęta. Mediator trzyma się dawnych wspomnień z taką uporczywością. ale zaczynam od marchewki. czy mam ochotę na gości. niedokończona lista osób. co chcę ugotować. nie zostanie podjęta żadna decyzja. Trzeba na jutro zrobić pranie i wykonać szereg telefonów. Póki istnieje jakakolwiek wątpliwość. Właśnie kroję marchewkę na obiad. wolny czas spra-wunkami. Wszystko wydaje się równie ważne. Dopóki nie zapełni się całej szafy. z niczego nie re-zygnując. przeżywać je na nowo tak intensywnie. do których trzeba zadzwonić. jak goście. ponieważ za późno już było na odwołanie gości. którzy wkrótce nadejdą. od filiżanek po stare komiksy.stale są przepra-cowane i w związku z tym nie mogą skończyć tego. przypominający głód popychający do objadania się w nocy słodyczami czy do przejeżdżania przez całe miasto po to. na który mają przyjść goście. W końcu decyzja została podjęta. Ta kobieta nie zapomniała zupełnie o ważnym terminie obiadu. Następująca wypowiedź pochodzi od nałogowej zbieraczki. że nabierają one szczególnego znaczenia.

że szkoda było ją zmarnować. trudniej nam uniknąć uświadomienia so-bie. co mam ochotę zjeść r jaką książkę chcę kupić do swoich zbiorów. że musi zjeść dokładnie ten gatunek ciastka albo masło orzechowe tej marki i gotów jest wtedy przejechać prawie czterdzieści kilometrów. Ostatnio zrobiłam porządki w szafach i zawiozłam kilka toreb rzeczy na giełdę harcerską. Jeżeli dysponujemy dużym zasobem energii fizycznej. że przywiozłam więcej cudzych śmieci niż zawiozłam. może spożytkować ją konfrontując się ze swoimi pragnie-niami. Gdyby Mediator zmobili-zował w sobie tyle energii. gdy ma kilka wariantów do wyboru. Odniosłam duży sukces. że: lokuje ją w zainteresowaniach zastępczych. tym więcej pomysłów przychodziło mi do głowy. Przez całe życie miałam problemy z nadwagą. chociaż nie jest zmęczona fizycznie. 344 Punkt Dziewiąty: Mediator Lokując energię w sprawach drugorzędnych Dziewiątka praktykuje coś w rodzaju reakcji powstrzymywanej. czuje się wy-czerpana i ma ochotę spać. o co nam chodzi. co mi wpadnie w oko. W końcu narzuciłam sobie reżim ćwiczeń. bo też gra wydawała się warta świeczki. Dziewiątka często wy-puszcza z siebie energię zanim osiągnie punkt krytyczny. gdyż szansa korzystnej sprzedaży była tak duża. że wzięłam się za odnawianie mieszkania. czemu chcemy tę energię poświęcić. Skończyło się na tym. Gdy się gniewamy. Tłumienie energii Złość pozwala człowiekowi określić własne stanowisko. wreszcie. wiemy dokładnie. Dekroć czuję się w życiu zupełnie zagubiona. Gdy wróciłam do domu. w którym gniew jest uśpiony.Enneagram przekonanie. żeby to kupić. wydaje mi się akurat bardzo potrzebne. Choć tak naprawdę Dziewiątka musi wyeliminować wszystko poza pierwszą decyzją. . by się zmobilizować do napisania pracy dyplo-mowej. gdy musia-łaby wybuchnąć gniewem lub dokonać wyboru. Dziewiątka opisując swoje reakcje na nadmiar energii fizycznej mówi o tym. Zbliżamy się tym samym do zrozumienia. Brakuje jej zawsze energii na poradzenie sobie z konfliktem. Dziewiątka stanowi punkt podstawowy dla wszystkich typów gniewnych (Osiem-Dziewięć-Jeden) ulokowanych na szczycie Ennea-gramu i jest punktem biernej agresji. Miewałam skoki wagi sięgające ponad dwadzieśda pięć kilogramów. że im bardziej byłam rozbudzona. Wa-riant nieodrzucony to wariant preferowany. przynajmniej drogą eliminacji.Helen Palmer . Nawiązałam bliskie kontakty z dwiema osobami. Miałam wrażenie. Mam wtedy także rodzaj „apetytu zakupowego": wszystko. pozbywa się jej przejadając się lub nadużywając czegoś innego. skupiając się na wszystkich innych sprawach. który wywołałoby podążanie za włas-nymi pragnieniami. stwierdziłam. by się rozzłościć. wiem dokładnie. czego nie chcemy. Mój problem polegał na tym. że moja energia ucieka z pracy dyplomowej. Zaczęłam mniej sypiać i w czasie dnia miałam wysoki poziom mobilizacji. musiałby określić jasno swoje stanowisko. Łatwiej jej podjąć decyzję.

że mógłbym umrzeć nie wiedząc co począć ze swoim żydem.do pozostawania w ruchu. ale nie ma go także na wzrost oczekiwań ani na ustalanie rzeczywistych priorytetów. Jest rozlazła i nieszczęśliwa. jak mi idą przewroty w tył. Nigdy nie miałem poczucia. że usiedliśmy. lodów-ką i telewizorem. ponieważ gdy tylko usiedliśmy. Zdarza się. która niewiele wtedy mówi i zdaje się zastygać w wygodnym fotelu. że podjąłem tę decyzję sam. Gdy Dziewiątka zastygnie w ten sposób. nigdy już bym nie ruszył z miejsca. Gdy dochodziło do padów i rzutów. Spędziłem prawie dwa lata krążąc miedzy tapczanem. Mam wrażenie. którą pamiętam to to. Może ją zmobilizować nowa znajomość. że ciało bę-dące w spoczynku ma tendencję do pozostawania w spoczynku. Pamiętam. że jest to moja decyzja czy realizacja mojej ambiqi. Zrobię wszystko. że idę na trening. ciągnącym się wzdłuż całej sali. Sił starcza zaledwie na rzeczy zbędne. W ten sposób skończyłem prawo i wszedłem w spółkę. zaś ciało będące w ruchu . że ktoś mnie doprowadził do tego stanowiska. czując. 345 Helen Palmer . po czym oblatuje mnie strach i wpadam w swoje stare obsesje. Głosi ono. ponieważ nie utożsamiam się z tym zawodem. Gdybym miał przyznać. czułem się świetnie. Między jedną a drugą drzemką chodziłem na długie samotne spacery i czułem się całkowicie wolny. Faza spoczynkowa tego prawa odpowiada stanowi „fotelowej" depresji Dziewiątki. wymaga na ogół pomocy z zewnątrz. odpłynąłem i zasnąłem. Miałem rumieńce. że kilka razy sprawdzałem w lustrze. że gdybym się zatrzymał. co to znaczy być adwokatem.Enneagram Prawo bezwładności to jedno z praw fizyki. choć nie wydaje mi się. że miałbym działać w realnym świede z taką masą energii przeraża mnie.Przez pierwszy rok zajmowania się sztukami walki dosłownie zasypia-łem na madę. a zadanie podstawowe spychane jest na koniec dnia. Następna rzecz. że znalazłem się tam mimochodem. Gdy wreszde uświadomiłem sobie. kipiała we mnie ener-gia. Myśl o tym. ponieważ po pros-tu nadarzyła się okazja. czułem. Bezwład i przygnębienie Tłumienie energii zapewnia stan równowagi. że robię coś przez dziesięć lat. czując niemal ulgę z tego powodu. Facet siedzący obok musiał mnie szturchnąć. by uniknąć tego stanu braku energii i nadziei. W ten sposób nie ma czasu na przygnębienie. że dostałem się tu tylnymi drzwiami lub dzięki jakiemuś splotowi okoliczności nie zapoczątkowa-nemu przeze . Przed nikim nie byłem odpowiedzialny. Cieszyłem się. nowa okazja lub ściśle określony harmonogram działań. grożące w wypad-ku bezczynności. musiałbym naprawdę zmobilizować siły i stać się adwokatem. Wydaje mi się. by przyjrzeć się trenerowi. dobrze się czułem w czasie rozgrzewki. Trzymając się znanych form działania Dziewiątka realizuje stały schemat zapobiegający groźbie całkowitego zatrzymania i konieczności ustalania priorytetów dla no-wego kierunku działania. żeby wybór był mój. Przez chwilę jest to podniecające. że jestem przy-gnębiony. jeżeli może dołączyć do cudzego entuzjazmu lub zareagować na czyjeś potrzeby. Musiałbym więc się zastanowić nad tym. Dziewiątce łatwiej się otrząsnąć.

a bacznym koncentrowaniem się na sobie. a wrogość podsyca taktyki biemo-agresywne. choć nadal autentyczne potrzeby mogą pozostać nieuświa-domione. by inni pierwsi musieli się rozgniewać. w którym walnęłam prosto z mostu wszystkie zarzuty. Mediator zawsze wie. tak nie może być. Nauczycieli trakto-wano tam po prostu okropnie. Tłumienie wrogości to sposób wewnętrznego sprzeciwu przy zachowaniu pozorów zgody. ale nie wie cze-go chce. starając się spojrzeć na sprawy z cudzego punktu widzenia. Dziewiątka dopóty powstrzymuje się od wyrażania gniewu. na mocy własnej decyzji. że znalazłem się tu. że bieżąca sytuacja stała się nie do wytrzymania. Dziewiątki mówią. że zapobiegnie to otwartej konfrontacji. Przez długi czas nauczałam w szkole muzycznej. po czym napisałam list. Może na przykład spartaczyć ważną pracę lub zwolnić tempo wtedy. Pierwszy to upór. może ich więc rozzłościć po prostu nie spełniając ich oczekiwań. póki nie ujawni się autentyczna potrzeba. z którym musiałam podjąć walkę. Gdy już Dziewiątka zmobilizuje energię i zajmie się czymś. Mógłbym oczywiście opisać rzekomą drogę swego życia. że Dziewiątka często podejmuje decyzję w sposób nastę346 Punkt Dziewiąty: Mediator pujący: pozwala sytuacji pogorszyć się do takiego stopnia. czyli stawanie okoniem i kontrolowanie akcji poprzez odmowę kolejnego ruchu. że mają kilka sposobów wyrażania gniewu nie wprost. Do wyboru dochodzi często tylko dlatego. gdybym nie musiała czekać aż sprawa przybierze postać nieznośnego wroga. Nigdy nie mogłam się jednak zdobyć na to.w jej mnie-maniu . mny sposób polega na tym. do-póki jej rozdrażnienie nie osiągnie stanu krytycznego i nie poczuje się zmuszona do działania. Ma bowiem nadzieję. aż doszło do strasznej awantury w obecności ucznia. List wywołał lawinę zdarzeń i miał liczne. zawsze więc istnieje możliwość gromadzenia ukrytych pre-tensji póki nie przekroczą punktu krytycznego i nie dojdzie do wielkiego wybuchu. nieprzyjemne reperkusje. by w koń-cu sama się rozpadła. że ciało będące w ruchu ma tendencję do pozostawania w ruchu." Po prostu pozostawiałam sprawy swojemu biegowi.mnie. by nie zwracać uwagi na ludzi i zajmować się czymś innym. Uśpiony gniew Dziewiątka ujawnia swój gniew w sposób pośredni. by pójść do gabinetu dyrektora i powiedzieć: „Trzeba to zmienić. nie mógłbym jednak powiedzieć.prowadzi albo do odrzucenia albo do konieczności obrony własnego stanowiska. depre-sja mija. Druga część prawa bezwładności głosi. Jeszcze inny to postępować tak. czego nie chce. by wy-konać daną czynność mechanicznie. która . które gromadziłam w sobie. Konieczność dokonywania wyborów jest źródłem tak wielkich przykrości. Wyszłam. • trzaskając drzwiami. czego chcą inni. Nie doszłoby do tego. Dziewiątka może wybrać między starym nawykiem wydzielania porcji uwagi. Dziewiątka wie. gdy innym . gdzie jestem.

że czuję się okropnie. Dziewiątki twierdzą. by zrealizować swoje pragnienia. To podniecenie wydaje mi się nagrodą za odnalezienie swojego punktu widzenia i ujawnienie go. czerpać korzyści czy uzyskać dominację nad związkiem. gdy wie. by odnaleźć siebie. czy też udawać głupiego. albo nieustępliwie się im przeciwstawia. że innym na czymś bardzo zależy. jeśli podjęły niewłaściwą decyzję.Enneagram uzasadniony i wyraża go. czego oczekują. że jej gniew jest 347 Helen Palmer . Ciężko mi uświadomić sobie własne stanowisko. czego chcę. często tak wybuchowo. ale często zły jestem na to. Kłót-nia stanowi punkt kulminacyjny tłumionych i niewyrażanych stano-wisk. że czują potrzebę obwiniania partnera. że naprawdę się gniewa. by przyjąć jego sposób życia jako własny. gdy muszę jeszcze pra-cować. Punktem odniesienia przy podejmowaniu decyzji staje się partner i Dziewiątka albo kieruje się jego pragnienia-mi. że w związkach opartych na miłości takie stapianie się z partnerem jest rzeczą naturalną. Podnieca mnie to. Przed wybuchem często występuje długi okres ponurego wyciszenia. Tak wiele mnie kosztuje samo powiedzenie. Gdy Dziewiątka kocha. Kilka razy do roku wybucham i czuję się wtedy wspaniale. rozgniewana Dziewiątka doprowadzi do tego. a nie po to. Problem polega teraz na tym. że szokuje wszyst-kich przyzwyczajonych do jej ugodowości. Dziewiątka odczuwa wielką ulgę. ponieważ początkowo Dzie-wiątka zgadza się z cudzymi opiniami. przy-pomina obudzonego z zimowego snu niedźwiedzia: wściekłego z po-wodu tak długiego odraczania zaspokojenia podstawowych potrzeb. niwelującą poczucie oddzielenia. Dziewiątkom łat-wiej nieraz przychodzi opisywanie uczuć partnera niż rozpoznawa-nie własnych. co robią inni. Gdy uśpiona Dziewiąt-ka zda sobie wreszcie sprawę z tego.się spieszy. często ma ochotę stopić się całkowicie z partnerem. ze świat nie padnie mi do nóg tylko dlatego. by inni nie otrzymali tego. Związki intymne Mediator przejmuje zainteresowania i główne dążenia partnera i traktuje je jak własne. dlatego że drugą stronę obarczyły odpowiedzial-nością za ustalenie ich własnego stanowiska. Wreszcie przekonuje się. . by nauczyć się mobilizować energię bez spiskowania przeciw komuś tylko po to. a zakończenie sporu przynosi po prostu ulgę. że określiłem swoje stanowisko. Tak czy inaczej. Rewelacją jest także dla mnie to. Wspominają także o nieprzyjemnym uczuciu władczości i o tym. Potem zaczyna zwlekać i bada sprawę ze wszystkich stron. choć tego nie okazuję. Cały organizm żyje i pul-suje. Gniew ujawnia się bardzo powoli. by nim manipulować. gdy wyrazi gniew wprost.

aż zaczynam się zastanawiać. i marzeniem o przeciwsta-wianiu się jego żądaniom. 348 Punkt Dziewiąty: Mediator że potrafią naprawdę głęboko poznać drugiego człowieka i to jest ich zaletą. że łatwiej mu wykrzesać siłę dla zaspokojenia potrzeb partnera niż dla zaspokojenia potrzeb włas-nych. Samotna Dziewiątka przeżywa wewnętrzne odrętwienie i nie widzi sensu życia. Jeżeli to ja chcę zerwać. a partnerzy trzymają się siebie tylko siłą przyzwy-czajenia . w opieraniu się ostatecznemu zobowiązaniu i w uporczywym zadawaniu sobie pytania: „Czy mój wybór jest właściwy?" Przez to. a ja nie chcę zerwać tej więzi. przejawiający się w niechęci do uczynienia decydującego ru-chu. przeżywam dylemat. że wyszłam z siebie i stałam się nim. by w ten sposób mistrzowsko ukrywać zignorowanie autentycznych potrzeb. zwalczania chęci roztopienia się w drugim człowieku. Stan taki potrafi trwać latami. potrafię mieć żal . Wejście z kimś w związek jest więc sposobem na ruszenie z miejsca.Typową cechą Mediatora jest to. ponieważ nie chcę odejść i nie chcę też zostać. bym powiedziała coś. Potrafię całkowicie się zatracić w tym. że tkwię wśród sprzecznych dążeń. że potrafię tak się zespolić z kobietą. czyje są te uczucia. które wówczas przeżywałem.nie wyboru. którego uczyni następnie celem swojego życia. a następnie nie zostaną spełnione. że nas łączy. że ona mnie kontroluje. Dlatego też związek trwa jeszcze długo. Jeżeli rozbudzone zostaną moje oczekiwania. Kobiecie. Wadą natomiast jest to. by inni pomagali jej usta-lić własny punkt widzenia. mimo że dawno już się wypalił. co wydaje mi się. szczególnie wtedy. Czasem tak dobrze zdaję sobie sprawę z tego. co by mnie od niego oddzieliło. Jeżeli mąż zmusza mnie do określenia własnego stanowiska. Mam poczucie zupełnego zespolenia. z którą jestem. czego chce mój mąż. . że on chce.dosłownie przez dziesięć lat . wydaje mi się. czyje jest to oblicze. gdy czuję się taka stopiona. Ze względu na to.Enneagram komunikuję. ze stojąc po przeciwnej stronie pokoju czuję. Pozornej uległości towarzyszy nieraz ukry-ty bunt. Czuję. że mogą zatracić własny punkt widzenia. Dziewiątki tak silnie utożsamiają się z pragnieniami innych. Dziewiątka chce. Innym sposobem maskowania jest zaj-mowanie się czynnościami zbędnymi.a wspomnienia rodzą te same uczucia. jakby odcinała część własnej egzystenqi. ponieważ czuje się wtedy tak. że gdy on mnie o to pyta. bardzo niewiele z tego 349 Helen Palmer . rodzi się we mnie poczucie. chce się stopić całkowicie z partnerem idealnym. plączę się. Z trudem dopuszcza do zer-wania. że Dziewiątka potrafi czuć partnera jako część samej siebie. by zasięgano jej opinii. Odrętwienie może maskować pociągiem do wielu partnerów. zlania się w jedno i zdarza się to nieraz tak nagle. Pragnienie stopienia się z drugą osobą idzie w parze z równie silnym pragnieniem autonomii.

O ile zamiary Dwójki są dojrza-łe. potrafi podbudować zaufanie Dziewiątki do własnego stylu i sposobu prezentacji. Dwójka pyta: „Na co masz ochotę?" Dziewiątka zaś odpowiada: „Pragnę ciebie takiej. Potrafi utożsamiać się z potrzebami emocjonalnymi drugiej osoby i często przeżywa cudze dyle-maty jako własne. Dziewiątka potrafi po-móc Dwójce odróżnić „ja autentyczne" od „ja dostosowanego". a nie dlatego. by wykazać się w dziedzinie. czy odejść czy zostać. że to na nią właśnie zwróciła uwagę. jaką jesteś naprawdę. Oba typy z natury potrafią się kontaktować na poziomie niewerbalnym i to właśnie mo-że się stać kamieniem węgielnym ich związku. Przykład pary złożonej z Dziewiątki i Dwójki (Mediator i Dawca) Dziewiątka często nie wie dokładnie. potrafię nawiązać wiele nowych kontaktów. a Dziewiątka potrafi ten manewr zdemaskować. Dwójka zaś chce wśród swoich licznych „ja" odnaleźć to prawdziwe. Jeżeli za dużo myślę o tym. gdy ktoś jest z niej zadowolony. żyjąc za pośrednictwem partnera. Darzy uczuciem i łatwiej rozwija potencjalne możliwości. W efekcie każda strona może nieświa-domie ulegać silnym wpływom drugiej. Nie będąc zaangażowana w obronę własnego wizerunku czy stanowiska. Dwójka okaże się szczególnie pomocna. jeśli Dziewiątka rzeczywiście ma dane po temu. że nie jest ona świadoma swych prawdziwych motywów i nieraz trwa w związku z przyzwyczajenia. Dziewiątka może nawiązać autentyczny kontakt po-przez seks." A tego prawdziwego oblicza Dwójka poszukuje. Wzloty i upadki życia emocjonalnego potrafi sprowadzić do średniego poziomu przewidywalnych kontaktów. Dwójka dostosowuje się do „pragnień partnera". że po-trafi ona obdarzać drugą osobę bezwarunkową akceptacją. Dwójka z kolei potrafi przybrać taki wizerunek. zwracając uwagę na wizerunek fizyczny i talenty spo-łeczne. gdy ktoś się nią interesuje erotycznie. Prawdopodobnie właśnie w akcieźseksualnym Dziewiątka i Dwójka potrafią sobie po-móc najbardziej. ponieważ także ma skłonność do stapiania się. choć nieraz woli atenqę od samego aktu płciowego. 350 Punkt Dziewiąty: Mediator Każda ze stron skupi się na partnerze i będzie chciała zaspokoić jego potrzeby.Najczęściej radzę sobie z nią w sposób pośredni. Pozytywną cechą intymnych związków Dziewiątki jest to. Dziewiątka ucieszy się. który z nich mi bardziej odpowiada. To przy-ciąga Dwójkę. Partnerzy stapiają się emocjonalnie. ale nie umiem odpowiedzieć sobie na pytanie. który poruszy Dzie-wiątkę erotycznie. Dziewiątka szuka celu. gdy ktoś jej pomaga. Dwójka z kolei lubi. Potrafi trzymać się konstruktywnego planu nawet w okresie trudności emocjonalnych. że żywi do partnera płomienne uczucia. Pomoże Dziewiątce rozwinąć . Negatywną cechą związków Dziewiątki jest to. która chce wtedy pomóc. Dzie-wiątka potrafi słuchać bez oceniania. Dwójka. szukając pomocy u in-nych lub jakoś komunikując swoje uczucia na odległość. z której Dwójka może być dumna. Dziewiątka kwitnie. czego sama chce.

chce jednak wiedzieć. jeżeli Dwój-ka zacznie wspierać jej autentyczne aspiracje zamiast wykorzysty-wać ją do własnych celów. Działa szczególnie skutecznie. Opór Dziewiątki może zostać złagodzony. nie lubi jednak dowodzić. Szuka własnego kie-runku i boczy się na to. ponieważ potrafi się utożsamić ze wszystkimi wygłaszanymi opiniami. Dziewiątka zdobywa maksymalną władzę nad związ-kiem. Dziewiątka dostoso-wuje się do sytuacji. Nie lubi niepewności i rozbudzo-nych nadziei mogących przynieść rozczarowanie. dobór przyjaciół i sposób spędzania czasu. 351 Helen Palmer . Dziewiątka ocknie się wtedy. jakie ma szansę. którzy dzierżą ster.Enneagram Związki z autorytetami Dziewiątka potrafi być dobrym przywódcą. podsycając tym samym dążenie Dwójki do odzyskania wolności. gdy powstrzymuje się od okazywania oczekiwanych od niej względów. jeżeli kierunek dzia-łania jest jasny.jej potencjalne możliwości w bezpiecznym otoczeniu. Dobrze pracuje. które zapewniają sprawiedliwą i systematyczną zapłatę za wysiłek. a nie do osoby mającej władzę. Dziewiątka w roli podwładnego woli kontaktować się z władzą poprzez strukturę organizacyjną. Brak rozwoju Dziewiątki powoduje u Dwójki znudzenie. że to partner wpłynął na jej wybór zawodu. a wy-cofanie przez Dziewiątkę uwagi doprowadza ją do wściekłości. Dziewiątka nie musi dążyć do uzyskiwania nagród. Dziewiątka zacznie podejrzewać. Poszukuje przyjaźni i współpracy i chce usłyszeć. co jest naprawdę w życiu ważne. Swoją złość wobec autorytetów wyrazi raczej nie wprost: będzie partaczyć ro-botę lub zachowywać się bierno-agresywnie. ponieważ wszystkie „za" i „przeciw" wydają jej się równie ważkie. że tak naprawdę to. a także jeśli sama Dziewiątka zacznie się odpowiedzialnie zastanawiać nad tym. co ma robić. Dziewiątka przybierze taki kształt. Relacje są najlepsze. że ktoś jej mówi. stworzonym przez nich oboje. sto-pi się z planami Dwójki i spełni zamiary partnera. postara się wyrównać rachunki hamując własny rozwój i zajmując się czymś in-nym. Znudzona Dwójka zaczyna żądać swobody. Po pewnym czasie Dziewiątka prawdopodobnie obudzi się i spostrzeże. Kwitnie w takich warunkach. a Dziewiątka kontrolowana. z jakiego Dwójka będzie dumna. gdy Dwójka poczuje się niezastąpiona. co robi służy zaspokajaniu nieuświadomionych potrzeb Dwójki i zareaguje upartą odmową współpracy. jeśli docenia się jej wysiłki publicznie i okazuje szacunek. Do kryzysu dojdzie wtedy. gdy procedura awansów i nagród jest jasno określona. ale sama z siebie nie po-szukuje uznania. Jeżeli Dziewiątka nadal nie będzie wiedziała. Bywa ambiwalentna wobec tych. Dwójka wścieknie się i będzie dążyła do ich odzyskania. jeżeli ciągle musi podejmo-wać decyzje. co inni mają do powiedzenia. Ma ona także tendencję do unikania nowych czy ryzykownych rozwiązań. że jest świetnym mediatorem. Dziewiątce trudno jest podejmować decyzje. Jeżeli tak się stanie. Dobrą stroną kontaktów Dziewiątki z autorytetami jest to. . czego chce w życiu. ale stanie się zaborcza. Dziewiątka woli znane procedury i przewidywalne wyniki. Jeżeli Dziewiątka postanowi wy-cofać swoje względy. co może doprowadzić do hamowania działania. Jej przy-zwyczajenie do stapiania się z życiem innych ludzi objawia się przej-mowaniem postaw i opinii współpracowników. gdy spotyka się z jawną wrogością.

stara się unikać problemu w nadziei. musi więc przedsta-wiać odpowiednią dokumentację realizacji zadania. Nieuzewnętrzniony gniew może doprowadzić do upar-tego przeciwstawiania się nadzorowi. a wysokie tempo przy końcu pracy prowadzi do kryzysu. kto za co odpowiada. Siódemka z kolei musi uwzględnić. a obiekq'e. dobie-raniu pełnych zapału pomocników i metodycznym kroczeniu do przodu. Ma bowiem ten-dencję do nieingerowania w bieg wydarzeń. Styl pracy Dziewiątki charakteryzuje się bezwładnością: trudno jej rozpocząć pracę. Gdy już przystąpi do dzieła. Gdy już Dziewiątka zacznie obarczać winą. zaś Siódemka-podwładny nadal nie będzie zorien-towana w powadze sytuacji. Z czasem dojdzie do konfrontaqi. Taki styl pracy różni się diametralnie od upodobania Siódem-ki do eksperymentowania i kierowania partnerskiego. Jeżeli obie strony są dojrzałe. aż dojdzie do kryzysu. że Dziewiątka chce wiedzieć. Ma nadzieję. że potrafią uwewnętrzniać napięcia gru-py. że rozwiąże się sam. trud-no jej się zatrzymać. Siódemka będzie uważała. Siódemki na przykład potrafią dobrze inicjować i prowadzić spotkania i nie zależy im specjalnie na współuczestnictwie we władzy. jeżeli będzie to wymagało konfrontaqi. prze-rzucając na innych odpowiedzialność lub zapominając o swoich obo-wiązkach. że ich pozycja jest słaba. jak zadanie ma być przedstawione. choćby nawet uświada-miane. nie są wyrażane na głos. jeżeli Dziewiątka zatnie się w sobie i nie będzie wyjaśniać ani bronić swojego stanowiska a Siódemka zbuntuje się. Dziewiątka będzie obstawać przy stanowisku bez-kompromisowym. a jednocześnie wycofa się z roli kierowniczej. wynajdzie nowe sposoby zaspokajania własnych potrzeb i podejmie się kilku różnych zadań jednocześnie. nie zagrażając Dziewiątce zawodowymi ambicjami. Dzie-wiątka woli konserwatywne ujęcia. Przykład związku z autorytetem: Dziewiątka i Siódemka (Mediator i Epikurejczyk) Styl kierowania Dziewiątki polega na ustalaniu planów. mobili352 Punkt Dziewiąty: Mediator żuje się.Wadą Dziewiątek jest to. Dziewiątce pełniącej rolę szefa trudno będzie nadzorować Siódemkę. trudno jej będzie wybaczać i nie będzie miała ochoty na nego-cjacje. Dziewiątka potrafi przejąć pośrednią kontrolę nad sytuacją. trudność można pokonać ustalając na nowo zakres odpowiedzialności. „I tak by mnie nie wysłuchali.że Siódemka jest kapryśna i niezaangażowana. Dziewiątka musi wykazać gotowość pokierowania Sió-demką i jasnego określenia. Dziewiątka zaś . podczas gdy Siódemka dąży do ujęć bardziej nowatorskich. Czują." Dzie-wiątka zamiast przeciwdziałać. że Dzie-wiątka działa ociężale i bezkompromisowo. Siódemka dobrze sobie radzi ze spra-wami dotyczącymi promocji. . Może dojść do konfliktów. że podwładny wróci do swoich zadań bez koniecznośd osobistego napominania go. nie umiejąc jednocześnie wskazać konstruktywnych rozwiązań. gdy zbliża się termin jej wykonania. a nadmiar energii angażuje w czynności nie-istotne.

bardziej zaś na pośredniczeniu i zachowywaniu spokoju. ustalaniu regulaminów i wykonywaniu prac szczegółowych. co jest ludziom najbardziej potrzebne. że to. Nie lubią 354 | Punkt Dziewiąty: Mediator . by w ostatniej chwili wyjść z opresji. wykonując jedynie niezbędne zadania. Dziewiątka będzie się uparcie bronić przed jakimkolwiek nadzorem. co wydawało się konkretną obietnicą zamienia się w jedną z wielu możliwości. Co więcej. że stale rezygnowały z własnego stano-wiska na rzecz odzwierciedlania pragnień innych. Straci zaintereso-wanie i zwolni tempo. Potrafią słu-chać i zrozumieć. ponieważ Dziewiątce mniej zależy na postawieniu na swoim. Ma ono charak-ter szczególny. zawody mymagające śledzenia szczegółów. 4 Zalety ' Dziewiątka potrafi dawać niezachwiane wsparcie. Jeżeli zadanie jest zagro-żone. nie czują potrzeby zdobywania władzy w związkach ani lokowania siebie w życiu innych ludzi. Jeżeli Dziewiątka poczuje. Dziewiątki bardzo się przejmują życiem innych. Niedo-ceniana Dziewiątka rozpocznie bierny sabotaż. jeśli Siódemka będzie zasięgać opinii Dzie-wiątki i pozwoli jej wypowiedzieć swoje żale.Jeżeli szefem jest Siódemka. na co zwróci uwagę szef. mają szczególną zdolność określania. zaniecha biernej agresji. Nieatrakcyjne otoczenia Rzadko znajdujemy Dziewiątki w zawodach wymagających wyrazistego wizerunku i stałego promowania własnej osoby. Mądra Siódemka-szef zatrud-ni Dziewiątkę przy planowaniu. tryb pracy może zostać określony w sposób pogmatwany czy nawet sprzeczny. potrafi zmobilizować ogromne zasoby energii. Dzięki temu. co w cudzym życiu jest najważniejsze. stanowczo zmierzać do ustalania własnego tempa pracy i popadnie w złowrogie milczenie komunikujące innym jej niewypowiedziany gniew. w których praca oparta jest na rutynie. protokole i znanej procedurze: biurokracja. Potrafią ich wy-słuchać i zaakceptować. pozos-tawiając wiele luźnych nitek. Można temu zaradzić. Atrakcyjne otoczenia Do atrakcyjnych dla Dziewiątek środowisk zaliczamy takie. że ktoś jej słucha. potrafią wyczuć. Jeżeli przed-sięwzięcie da się jeszcze uratować. Charakterystyczny dla 353 Helen Palmer . których sama nie lubi. Dziewiątka potrafi dawać niezachwiane wsparcie.Enneagram Siódemki styl myślenia może spowodować.

Sławne Dziewiątki Sławną Dziewiątką jest Poczta Amerykańska'. Wysoko wykwalifikowane maszy-nistki. Przepisy wcielają w życie jej pracownicy.Enneagram kład w trakcie rozmowy określone słowo może wzbudzić wspomnie. na ile obecna sytuacja przypomina tę dawniejszą. Świetna. Jak kierowca. country i rockiem. jak tam dojechał. Julia Child * Luciano Pavarotti * Buckminster Fuller Obłomow * Eisenhower * Alfred Hitchcock * Kingo Starr Na co Dziewiątki zwracają uwagę? Gdy Dziewiątka zaczyna działać automatycznie. gdy należałoby przyspieszyć i uprzejmie wieszają kartkę z napisem „Zamknięte" o godzinie 14. tak i Dziewiątka po-trafi się obudzić i stwierdzić. Na przypatrz przypisy Redakcji na końcu książki 355 Helen Palmer . Dziewiątki twierdzą. jeżeli cho-dzi o organizację i detale. że udzieliła właśnie w miarę sensownej odpowiedzi. Poświęcają tylko tyle uwagi. potrafi wykony-wać złożone zadania nie zwracając uwagi na to.zawodów wymagających ciągłej zmiany procedury. jak się tam dojechało. które uruchamia wewnętrzny monolog i Dziewiątka zaczyna rozważać. Wszyscy potrafimy się wyuczyć pewnych czynności i wykony-wać je w sposób automatyczny. że nastawiają swoje psychiczne radia na dwa czy trzy zakresy jednocześnie. co w jej mniemaniu odczuwają inni. Większość Dziewiątek opisuje takie równoczesne przetwarzanie jako ślizganie się między jednym obiektem uwagi a następnym. Wew-nętrzne dygresje nie wpływają na tok rozmowy. co robią jej ręce czy ciało. gdy człowiek dobiega ze swoją paczką. którzy zwalniają tempo właśnie wtedy.i nie. Cała sztuka u maszynistek polega na tym. twierdzą. Taki styl koncentracji uwagi można nazwać „przetwarzaniem równoczes-nym".59. gdzie teoria ważniejsza jest niż struktura i dbałość o detale. choć zapomniała. Pewien sektor uwagi w sposób mechaniczny skupia się na wypowie-dzi rozmówcy. że zanurzają się i wynurzają z rozmowy. który wrócił do domu nie pamiętając. że potrafią marzyć lub rozważać jakiś problem wy-puszczając jednocześnie całe ryzy maszynopisów w tempie 90 słów na minutę. by wykonać zadanie. przeskakując między muzyką klasyczną. jaki jest temat rozmowy. ale jednocześnie przetwarzany jest inny ciąg myślowy. właśnie wtedy. . Polega on na wykonywaniu jednocześnie kilku operacji umysłowych. bez świado-mości tego. albo Dziewiątka stapia się z tym. ile trzeba. Dziewiątki opowiadają. Powszechne na przykład jest doświadczenie „obudzenia się" po powrocie do domu. ani takich. by pisać nie czytając rękopisu. rozmyślając jednocześnie o innych sprawach.

Gdy globalny styl koncentracji uwagi skupio-ny jest na innych ludziach. intensywnym uczuciu i kilku różnych kierunkach myślenia. Gdy jestem z kimś w bliskim kontakcie. że dzieje się tak dlatego. Wszystkie elementy mogą nawet zostać rozpoznane i opisane. czują też rozbieżność między uczu-ciami a myślami czy pomiędzy sprzecznymi pragnieniami. która zwróciła jej uwagę.Szczególną odmianę zdolności do równoczesnego przetwarzania informacji prezentują ci Mediatorzy. gdy znajdują się w obecności kogoś. Sposób spostrzegania rzeczywistości charak-terystyczny dla Dziewiątki różni się tez od stylu właściwego Szóstce. Dziewiątka uświadamia sobie wszystkie elementy zewnętrzne i ukryte interakq'e. które stanowisko ma sens. która kon-centruje się na tych elementach nowej sytuacji. Dziewiątka może stwierdzić. Gdy już poczuję tę więź. na przykłład na wzorze na dywanie. co ważne od nie-istotnych szczegółów. co w danej sytuaqi ważne a tym. gdy wszystko wydaje się rów-nie ważne? Konflikt nie ma sensu. którzy twierdzą. ale jedna. które służą określonym zadaniom. Jak można zdecy-dować się. Zrozu-miałam. Mediatorzy twierdzą. trudno jej natomiast odróżnić to. fizycznie odczuwają jego samopoczucie lub stan zdrowia. przej-mując wszystko. iż przez pewien czas utożsamiam się z bliską mi osobą. ponieważ nic nie wydaje się lepsze od innych rzeczy. guzikach przy rękawie. która przede wszystkim stara się wychwycić ukryte związki między ludźmi. W tym przypadku uwaga skupia się jedno-cześnie na kilku rzeczach. co w jej mniemaniu dzieje się z przyjacielem. Wszystko rejestruje. Ma czasem wraże-nie. ale ża-den nie wysuwa się na plan pierwszy ani nie wydaje się wart wspom-nienia. która wywarła kiedyś na nią silny wpływ. ze jestem tak zespolona z tym. że ktoś przejmuje nad nią kontrolę. Nie ma żadnej oddzielności: zapo-minam o sobie a jednak w organizmie odczuwam wiele wrażeń. co drugorzędne. że mają głowę pełną „ogni sztucznych". Dziewiątka sprawiająca wrażenie nieobecnej i nie zwracają-ca uwagi na innych być może w środku ugina się pod naciskiem nad-miaru spraw. kto ma na nie tak przemożny . ale trudno jej określić właściwy punkt wyjścia oraz odróżnić sprawy kluczowe od szumu tła. Dziewiąt-ki wchłaniają innych w sposób całościowy i często trudno im jest zro-zumieć. jakby w pokoju siedziały nie dwie osoby. 356 Punkt Dziewiąty: Mediator Styl intuicyjny Dziewiątki czuły się w dzieciństwie pominięte i z czasem nauczy-ły się zachować więź z innymi poprzez wyczuwanie cudzych właści-wości w sobie samym. specyfikę energetyczną czy nawet opinie osoby. że „jest" tą osobą. skąd docierają informacje. Najgłębsza znana mi postać intymności przejawia się w tym. wygląda to tak. Uwaga krąży swobodnie między tym. że przejmuje maniery. nie ma więc zwyczaju poszukiwania informacji wspierających określony kierunek działania. nie mam ochoty oddzielać się ani wycofywać. Sytuacje nowe spostrzegane są w sposób ogólny. że jednocześnie to samo dzieje się ze mną. że czasem czują. Dziewiątka nie jest na ogół świadoma własnego stanowiska. co przeżywa bliska mi osoba. Potrafi na przykład tak zupeł-nie zatracić własny punkt widzenia w trakcie rozmowy. co dzieje się w organizmie innych i gdy „są" tym drugim człowiekiem. Taki właśnie styl koncentrowania uwagi utrwala poczucie zagubienia własnego stanowiska. Dziewiątka jakby spostrzega innych całościowo. Tym Dziewiątka różni się diametralnie od Trójki.

zanim jedna ze stert nie zwali się na mnie. Zawsze wiedziałam. Mój umysł przypomina zagracony pokój pełen pudełek wypchanych notatkami. że za chwilę następny samo-chód wyjedzie z zakrętu i wpadnie prosto na skałę. jakby żadnej rzeczy nie udało mi się dokończyć.wpływ. jak przeciwstawiają mu się inne wydziały. jak czynniki odgrywające rolę w zarządzanej przeze mnie firmie dają o sobie znać w moim wnętrzu. po czym pró-buję wyczuć. gdy jest zakochana lub jednoczy się z kimś z powodu jego potrzeb. bym ruszyła taki ciężar. ale nie potrafi dostrzec właściwego kierunku działania i trzymać się jednej wybranej drogi. co zrobiłem czy wy-czuwam Twoje zadowolenie ze mnie?" Gdy druga osoba jest fizycznie nieobecna. często jednak uzyskuję bardzo precyzyjne „odczyty" niezgodności. 357 Helen Palmer . że ma dużo siły fizycznej. Intuicyjnie nastawione Dziewiątki potrafią się także jednoczyć ze złożonymi decyzjami. „Czy to Ty reagujesz czy ja? Czy ja jestem tak zapalona do tego projektu. Wiele robi. kiedy nie ma konfliktu między moją świadomością tego. Raz doświadczyłam tego wspaniałego uczucia jedności z działaniem po niesamowitym wypadku. co naprawdę chcę robić. co mam do roboty i zdolnością wzięcia się do tego bez przeszkód. jest masa rzeczy. Z zewnątrz wygląda to tak. W ciągu dnia Dzie-wiątka potrafi się zespolić z wieloma osobami. szczególnie jednak wciąga ją takie połączenie wtedy. nie rozpraszając uwagi na szczegóły. Wiedziałam. czy też stapiam się z Twoimi pragnieniami? Czy zadowolony jestem z tego. czy też zarażam się Twoim zapałem? Czy mam ochotę na to. wysiadłam. gdy analizuję współdziałanie w obrębie mojego organizmu tych różnych elementów składowych. Dziewiątka kieruje z powrotem uwagę ku sobie i przypo-mina sobie. że kryję w sobie niewyczerpane rezerwy. Czasem mam poczucie dopasowania. że ja biegam w środku między stertami spraw do załatwienia. W ciele instaluję odczucia związane z takim czy innym wydziałem mojego przedsiębiorstwa.staram się poczuć. wybiegłam rozpędem na autostradę i zepchnęłam głaz na bok. że nie potrafi wytrwać w określonej pracy czy też że długo rano sypia. ponieważ moja rozpacz i ten głaz zjednoczyły się i trzeba było tylko się ruszyć. starając się zrobić choć trochę. To zdarzenie jest jednym z najważniejszych w moim życiu. gdy głaz spadł na autostradę tuż za naszym samochodem. iż jej dało jest leniwe. ponie-waż co jakiś czas zdarzają się dni. Cnota działania Lenistwo Dziewiątki nie polega koniecznie na tym. a jednak zrobiłam to. że analizuję problem ze wszystkich stron a także staram się uzyskać dosłownie „namiar cielesny" . Dziewiątka pracuje często na dwóch etatach i dumna jest z tego. jakie sama zajmowała stanowisko. Zawsze między mną a tym. ale to dlatego. Było niemożliwością. W ogóle nie zasta-nawiając się co zrobię. . Następująca wypowiedź pochodzi od prze-mysłowca z San Francisco.Enneagram Od przeszło dwudziestu lat kieruję przedsiębiorstwem. Podejmuję de-cyzje w ten sposób. Ja krzątam się między tymi stertami.

z którymi wchodzi w kontakt.358 Punkt Dziewiąty: Mediator Miłość jako wyższa jakość umysłu Dziewiątka ma skłonność do utożsamiania się z grupą. z którym może wejść w kontakt. Dziewiątka ma potencjalną zdolność do kochania bezwarunkowego. by czuć się włączona i by zrekompensować sobie ignorowanie siebie. Podtypy Podtypy psychologiczne odzwierciedlają problemy. że Dziewiątka potrafi tak zupełnie się zes-polić z drugą osobą poprzez miłość. ponieważ od początku życia spostrzega innych za pośred-nictwem własnego ciała. 359 Helen Palmer . Ze względu na to. na których skupiły się Dziewiątki w dzieciństwie. tak jakby cały jej byt zagrożony był utratą kogoś. Pragnienie to może się rozszerzyć. Problem polega na tym. . Bez grupy czy partnera. gdy jego osobiste pragnienia zostały zlekceważone przez dorosłych. to tak naprawdę w takim związku nie pojawia się wyż-szy stan umysłu. Na wyższym poziomie rozwoju miłość mniej ma wspólnego z re-akcją emocjonalną. a ja ci się nie przeciw-stawię". Dziewiątka potrafi się zespolić i żyć życiem partnera tak jak własnym. Dzie-wiątka zaczyna sobie uświadamiać własne wewnętrzne odrętwienie i zaczyna zadawać sobie pytanie: „Po co to wszystko? Jeżeli to ma być tylko dla mnie. w który można włączyć osobę ukochaną. wymagającym punktu odniesienia wewnątrz siebie. przyjmując postać uporczywego pragnienia zjednoczenia z bóstwem. by w ten sposób zastąpić autentyczne pragnienia kompensacyjnymi środkami zastępczymi. Nawykowo wyczuwa innych w sobie bez chęci wywierania kontroli czy zmuszania drugiej osoby do zmiany. otocze-niem czy ważnymi osobami. podatna jest na rozdzierającą zazdrość i rozpacz. bardziej natomiast polega na specyficznym loko-waniu uwagi." Jeżeli Dziewiątka nawiązuje kontakt z drugą osobą z chęci zjedno-czenia swej uwagi z idealnym partnerem. to życie nie ma sensu. jakim jest miłość. a co za tym idzie poddania się pragnieniom i uczuciom drugiej osoby. dla których ważniejsze było co innego. Na pozio-mie psychologicznym potrzebuje utożsamiać się z cudzymi pragnie-niami. od umiejętności wyczuwania cudzej kondycji bez utraty świadomości siebie. by umieć odróżnić sytuację utraty własnego punktu odniesienia. kogo Dziewiątka spostrzega jako część siebie. Takie zastępstwo przeciwdziała nawrotom lęku przeżywanego przez dziecko. ale tak naprawdę chodzi jej o rzecz następującą: „Nie oddalaj się ode mnie. który następnie staje się ce-lem istnienia.Enneagram Jedność w relacjach dwuosobowych Dla Dziewiątki jedność oznacza chęć zupełnego zespolenia się z partnerem.

że ludzie robią coś razem. J mniej mi zależało-na wygranej.Jl dzałem z drużynami. Jako dziecko byłem mistrzem gry w kręgle. że koniecznie muszę mieć widok za q 360 Punkt Dziewiąty: Mediator oknem. wpadłem na pomysł. prawie bez znaczenia. potrafię za jego pośrednictwem stwierdzić.Gdy spotykam ludzi. Uczestnictwo w grupach społecznych Dziewiątki albo unikają zupełnie przynależności do grup.J łem do roboty. Zakupiłem więc liczne książki ogrodnicze. która lubi uczestniczyć w działa-niach grupy. a bardziej na przebywaniu z paczką i na J poczuciu zatracenia w zespołowym entuzjazmie. ważnej potrzeby ku obsesjom lub działaniom nieistot-nym. że widziałem przez okno podwórko. że odbieram nagrody za moje własne dokonania za jego pośrednic-twem. które sam tworzyłem. albo trzymają się różnych grup. które wypowiadają stają się . Ja sama zupełnie nie odczuwam przyjemności z tego. w które Dziewiątka może się zanurzać do woli. by zapewnić stałe zmiany kolorytu. Maszyna M do pisania stała w takim miejscu. że słowa. na przykład klubów hobbistycznych czy grup znajomych. Oto wypowiedź Dziewiątki. ] Jeżeli chodzi o bliskie związki. czytanie zbyt licznych powieści czy rozbudowane hobby. Zorganizowałem komitet blokowy. Pociąga je energia. 'J to zaś doprowadziło do niekontrolowanego łańcucha zdarzeń. natomiast czuję w sobie jego reakcje i gdy on jest ze mnie zadowolony. mam poczucie. co robię. kiedy usypia. J iii Apetyt jako sposób chronienia siebie ^ Dziewiątki nawykowo zastępują pragnienia podstawowe nieistot-nymi środkami zastępczymi. Tak bardzo się wdągam we wszystkie warstwy tego. który wspólnie miał zakupić kwiaty i krzewy. dostarczając jednocześnie stałego tła energetycznego. Co może pomóc Dziewiątkom w rozwoju? Mediator musi zdawać sobie sprawę z tego. o czym mówią i wszystkie ich reakcje. który by przyciągał mój wzrok. choć wiele J godzin tygodniowo poświęcałem udoskonalaniu swojego stylu gry. mówiąc „sen" mamy na myśli odwracanie uwagi od autentycznej. Co ciekawe. że zwracam uwagę na kilka rzeczy na raz. nadmierne oglądanie telewizji. Większość wieczorów spę. mający iść do druku. dlatego że nie udało im się dokończyć ważnego przedsięwzię-cia lub zaczęły nadużywać . W tym kontekście. płynąca z tego. takimi jak przejadanie się. Apetyt ten rozszerza się także na gromadzenie informacji umacniających drugorzędne zainteresowania. rozrysowałem kilka szkiców uwzględniając różne pory roku. to moje poczucie więzi z mężem jest tak silne. Pisałem akurat ważny dla mnie artykuł. że się cieszę. Dziewiątki często rozpoczynają terapię lub praktykę medyta-cyjną. Gdy siad. Stanowi ona miłą odskocznię. Opóźniłem się w pisaniu artykułu o trzy miesiące.

Łatwiej im się zmienić. • Wykorzysta terminy zakończenia prac i planowanie zadań jako środki strategiczne pomagające utrzymać koncentrację uwagi na celach. Dzie-wiątki dobrze reagują na ustrukturalizowaną pomoc. gdy nauczy się obserwować wyłaniające się uczucia zamiast sięgać po owe środki. Dziewiątka może sobie pomóc. • Będzie prosić o podawanie alternatyw. Jako istoty działające siłą nawyku.Enneagram • Zda sobie sprawę z tego. • Zauważy. gdy uwaga rozprasza się na sprawy nieistotne. Dziewiątka łatwiej jest w stanie określić. na przykład plan działań wzmacniany uchwytnymi dowodami powodzenia i en-tuzjazmem przyjaciół. co słyszy. by sprawić wrażenie w peł-ni obecnej w rozmowie czy w czasie sesji terapeutycznej. Intensywnie poszukując tożsamości. ' a następnie z własnej pozycji tak.środków odurzających. 361 Helen Palmer . ile trzeba. na co nie ma ochoty niż na co ma ochotę i drogą j| eliminacji może dojść do określenia własnych preferencji. by zdobyć szacunek innych dla własnego stanowiska i jeżeli narzuci sobie plan realizaq'i swoich pomysłów. takim jak jedzenie czy telewizja. kiedy natrętne rozpatrywanie „za" i „przeciw" określonej decyzji zastępuje autentyczne uczucia i pragnienia. bez rozpraszania się na inne sprawy. jeżeli: • Znajdzie sposób na to. że potrafi działać siłą nawyku. kiedy powstrzymuje się od wygłaszania osobistych opinii. • Nauczy się narzucać sobie limity czasowe i ograniczać liczbę zobowiązań. Dziewiątka musi zdawać sobie sprawę z tego. • Skoncentruje się na uczuciach poprzedzających przesuwanie uwagi ku nieistotnym środkom zastępczym. czy się jej poddać. jeżeli zmienią otoczenie i podejmą rozplanowany w czasie. kiedy druga osoba staje się punktem odniesienia dla podjętych decyzji. choć jedno-cześnie nie dopuszcza do siebie tego. Typowe objawy to depresja po wyczerpaniu różnych środków zastępczych lub wybuchy gniewu. w stanie „uśpienia". Pomoc powinna być bezwarunkowa. . Dziewiątki dostosowują się do barwy otoczenia. metodyczny wysiłek rozwijania nowych przyzwyczajeń. „Czy się z nim zgadzam czy nie?" • Zwróci uwagę na to. by nie wzbudzać wątpliwości co do tego. • Nauczy się doprowadzać zadania do końca. czy przeciw niej zbuntować. jakby była kimś innym. Uśpiona Dziewiątka potrafi przeznaczyć akurat tyle uwagi. > • Będzie ćwiczyć działanie najpierw z pozycji drugiego człowieka.

że gdy coś się zaczyna psuć to „oni są winni". Cel końcowy wydaje się zbyt odległy. zmuszające innych do zrobienia pierwszego ruchu. Konieczność odróżniania autentycznych decyzji od skłonności do pozwalania na to. Co Dziewiątki muszą sobie uświadomić? W miarę wycofywania uwagi od spraw nieistotnych Dziewiątki obserwują u siebie takie reakcje. dopóki gniew się nie zmniejszy. Poczucie bycia popychanym przez innych. • Obarczanie winą. by uświadomić sobie jasno własne stanowisko. Zanurzanie się i wynurzanie z rozmowy. a więc nieosiągalny. mogą się pojawiać następujące reakcje: • Uzależnianie się od źródeł pomocy i niechęć do oderwania się od nich. a nie na celu końcowym. jak wymienione poniżej. myślenie o kilku sprawach na raz. by sprawy nieistotne natrętnie absorbowały uwagę. Gniew to motor zmiany i można go pielęgnować po to. • Upór. 362 Punkt Dziewiąty: Mediator Przeczekiwanie. kradnących czas i energię. możemy je traktować jako wskaźniki postępu i zmiany. W miarę uświadamiania sobie własnych priorytetów wyzwoli się gniew wyrażany uprzednio w sposób biemo-agre-sywny (na przykład poprzez upór czy zwalnianie tempa).• Skoncentruje się na kolejnym kroku. U Dziewiątek. Wyobrazi sobie. Niechęć do mówienia o problemach obciążonych emocjonalnie. Zamiast uważać je za przejaw nerwicy. przystępujących do zmiany swoich nawyków. Zapał dla nowych zobowiązań. Dziewiątka tak bardzo zespoliła się z cudzymi pragnieniami. że mówi lub robi rzeczy straszne. • Zrozumie. Konieczność różnicowania pomiędzy celami autentycznymi a przyzwyczajeniem do planowania i działania w sposób . Wyłączanie się. że pod presją staje się uparta. • Wyrazi swój gniew w fantazji.

że praca została wykonana. by niewypowiedziane żale czy pretensje pozostały niezwerbalizowane. że zmiana doprowadzi do dalszych cierpień.ogromnej wrażliwości na lekceważenie wysiłku. nad Enneagramem . że proste zadania przybierają rozmiary ciężarów nie do udźwignięcia i że ciężko się zabrać do pracy. skoro ustaliło się już swoje psychologiczne priorytety. . Minimalna wydajność. do przekonania. Ocena siebie na podstawie swoich potencjalnych możliwości. aż inni sobie pójdą. Pragnienie. Niekończenie prac. co prowadzi do: . Irytacja i niechęć do dokładności. „Za dużo do roboty.lęku przed ryzykiem i lęku przed zmianą. innych zaś na podstawie konkretnych dokonań. 363 Załącznik: Badania empiryczne . . pominięcie. Przyjmowanie. Przeczekiwanie. Poczucie. by nie stawać przed koniecznością przyjęcia jednoznacznego stanowiska.odwracania uwagi od siebie poprzez dygresje. rozwlekłe opowieści o sobie i powtarzanie nieaktualnych informacji. Odrętwienie. Skąd wziąć na to wszystko siły?" Zadania wymagają zbyt wiele wysiłku. Przeczekiwanie trudnej rozmowy zamiast określenia własnego stanowiska. krytykę. Niechęć do poskładania wszystkich rozproszonych cząstek.mechaniczny.

Badania prowadzone obecnie poświęcone są sprawdzaniu stałości położenia jednostek w Enneagramie oraz związkom typów według Enneagramu z innymi teoriami osobowości. który upłynął miedzy zapoznaniem się z Enneagramem a badaniem. Wczesne badania nad Enneagramem Jedno z pierwszych badań. Badania te przeprowa-dzono w różnych odstępach czasu przed. Osoby badane wypełniły także wskaźnik typów Myersa-Briggsa (MBTI). Według Wagnera podejście Miliona do roz-woju wzorów osobowościowych „równoważne jest koncepcji rozwo-ju fiksacji ego" w typologii Enneagramu. mierzy wzory postaw. oparty na Jungowskich typach osobo-wości. myślenie365 Helen Palmer . Czas. według własnej oceny.8 Wagner stwierdził występowanie istotnych różnic w wynikach testów Myersa-Briggsa i Miliona u osób zgrupowanych wokół po-szczególnych punktów Enneagramu. oraz ocenianie-spostrzeganie.6 Arkusz samopoznania Millona-Illinois 7 mierzy wzory osobowościowe przejawiające się w ośmiu stylach fun-kcjonowania osobowości.'"3 Badania te są pożyteczne. Średnio u 85 procent osób badanych pierwotny i aktualny typ nie różniły się od siebie. Badacze pracują też nad kon-strukcją technik diagnostycznych do rzetelnego i trafnego przewidy-wania typu według Enneagramu. założeń i zachowań charakterystycz-nych dla takich wymiarów jak introwersja-ekstrawersja. Podał on następujące podsumo-wanie charakterystycznych wzorów cech: Tabela l: Pozytywne korelacje między stylami Enneagramu. 1983) Typy Enneagramu Punkt Pierwszy Skale Miliona Skale Myersa-Briggsa Zdyscyplinowany Oceniający . opublikowanych przez Wagnera i Walkera. w trakcie i po przyswojeniu sobie Enneagramu. arkusz samopoznania Millona-Illinois i eksperymentalną wersję inwentarza do diagnozy Enneagramu. Test MBTI. 4'5 przeprowadzono na 390 osobach dorosłych znających system Enneagramu. oparte na publikaqach dotyczących teorii Enneagramu. Większość badanych to członkowie różnych rzymsko-katolickich wspólnot religijnych w środkowo-zachodnich stanach USA. wahał się od trzech miesięcy do dziewięciu lat.Enneagram przeżywanie. wzorami osobo-wości Miliona i typami Myersa-Briggsa (za Wagnerem i Walkerem. o ile ich wyniki pozwalają zintegrować teorię Enneagramu z zachodnimi konceptami psychologicznymi.Ostatnio rozpoczęto badania empiryczne nad typologią Ennea-gramu. Dla zbadania stałości typu Enneagramu poproszono badanych o podanie swego pierwotnego i aktualnego typu. kierowanie się zmysłami-kierowanie się intuicją.

spostrzegawczy Punkt PiątyApatyczny. MMPI pozwala także mierzyć takie postawy wobec ba-dania jak stałość.9 W chwili poddania się badaniom wszyscy badani określili już swój typ w Enneagramie. pewny siebie. Badania dodatkowe wykluczyły istnienie istotnych zależności w naszej próbie między znajomością Ennea-gramu. towarzyski. asetrywnyEkstrawertywny. schizofrenia. intuicyjny Punkt ÓsmyPewny siebie. przeżywający Punkt TrzedPewny siebie. asertywnyEkstrawertywny. od miesiąca do kilku lat wcześniej. Badani wskazywali. spostrzegawczy Punkt DziewiątyApatyczny. MMPI jest tym testem osobowości. wrażliwyIntrowertywny. czujący. Nasz aktualny program badawczy My również podjęliśmy badania na 172 ochotnikach. do jakiego należy typu od co najwyżej roku. Podjęta przez Wagnera próba skonstruowania obiektywnego narzędzia diagnozującego typy według Enneagramu powinna skłonić do podjęcia badań nad rzetel-nością i zakresem typu. zdyscyplinowany. na ile się z danym pytaniem zga366 Załącznik dzali. pozyqą zawodową i typem w Enneagramie. Inwentarz podano dwukrotnie. zawierający 135 pytań (po 15 pytań dla każdego typu). towarzyski Ekstrawertywny. depre-sja. identyfikacja płciowa. towarzyski. psychopatia. asertywnyEkstrawertywny. . wrażliwyIntuicyjny. opisem i wyróżnianiem typów i przewidywa-niem typu w sposób uproszczony a zarazem trafny. który doczekał się naj-większej liczby badań. dorosłych studentach Ośrodka Badania i Rozwoju Intuicji. Wielkość grup według Enneagramu wahała się od dziesięciu Trójek do trzy-dziestu pięciu Dziewiątek. dlatego że autorowi udało się sprawdzić wartość typologii w oparciu o dwie in-ne typologie na stosunkowo dużej próbie. Czterdzieści siedem procent bada-nych wiedziało. wrażliwy. Badanie Wagnera ma znaczenie dla teorii Enneagramu. histeria. zmienna aprobaty społecznej i symulacja. płcią. oceniający Punkt CzwartyWspółpracujący. intuicyjny. mania i społeczna introwersja.Punkt Drugi Współpracujący. zmysłowy. wrażliwy. apatycznyIntrowertywny Punkt SiódmyTowarzyski. Dziesięć skal klinicznych MMPI mierzy główne kategorie psychopatologiczne. myślący Punkt SzóstyWspółpracujący. Dla określenia różnic osobowościowych między poszczególnymi typami według Enneagramu podaliśmy naszym badanym test MBTI (jak u Wagnera) oraz wielowymiarowy inwentarz osobowości (MMPI). Według Wagnera jego obiektywny test może służyć przewidywaniu typu w Enneagramie z prawdopodobieństwem nieprzypadkowym. psychaste-nia (obsesyjnośćkompulsywność). myślący. przed i po zapoznaniu się z Enneagramem. a zapoznanie się z teo-rią Enneagramu wpłynęło na wzrost trafności predyktywnej testu. paranoja. takie jak hipochondria. spostrzegawczy Badani wypełnili także inwentarz osobowości według Enneagramu autorstwa Wagnera. współpracującyIntuicyjny. Wagner stwierdził. nie było jednak dotychczas badań nad jego związkiem z Enneagramem. że typ według Enneagramu koreluje istotnie z wynikami inwentarza.

szósta. Wynik ten jest sensowny. a grupy czwarta. Najniższy wynik miała grupa trzecia i różniła się ona . impulsywność i zachowa-nia antyspołeczne".002). która różniła się istotnie od grupy trzeciej i ósmej. zważywszy skłonność Ósemki do znacznej asertywności i skłonność Siódemki do dbania o społeczną akceptację własnej osoby. po 12 pytań w każdej z dziewięciu wymieszanych ze sobą skal.Enneagram dla poszczególnych punktów w Enneagramie. Istotne różnice miedzygrupowe (p < . Skala ta mierzy lęk. psychopatii. szóstej i czwar-tej.006) stwierdzono między grupą ósmą (najwyższa średnia) a grupą siód-mą. Istotne różnice miedzygrupowe w skali psychopatii (p < . Wyniki: MMPI Za pomocą jednoczynnikowej analizy wariancji i porównań post hoc stwierdziliśmy istotne różnice między grupami Enneagramu w czterech skalach klinicznych MMPI: depresji.. druga. tak zwany inwentarz Enneagramu Co-henów i Palmer (CPEI). szczególnie lęk długotrwały" oraz „niemożność powstrzymania się od określonych działań lub myśli niezależnie od ich dezadaptacyjne-go charakteru (. śmiałość i towarzyskość" i takimi zachowaniami negatywnymi.. W sumie CPEI składa się ze 108 pytań. i była ona istotnie niższa niż średnie dla grup drugiej. Badany musi wybrać jeden z dwóch wariantów odpowie-dzi na każde stwierdzenie: „Podobne do mnie" lub „Niepodobne do mnie".Dla obecnego programu badawczego skonstruowaliśmy także in-wentarz typów Enneagramu. przedsię-biorczość. że podstawowym wymiarem tej skali jest asertyw-ność z takimi zachowaniami pozytywnymi jak „energia. jak „wrogość. dziewiątą i pierwszą. CPEI jest zbiorem stwierdzeń odpowiadają-cych skłonnościom do określonych zachowań charakterystycznych 367 Helen Palmer . psychas-tenii (obsesyjności-kompulsywności) i społecznej introwersji. Wynik ten jest zrozumiały. zważyw-szy skłonność Trójki do zaprzeczania swoim reakcjom emocjonalnym i skłonność Czwórki do zachowań zgodnych z jej nazwą (Tragiczny Romantyk). Przewidywaliśmy. Zakłada się. trudności 368 Załącznik w koncentracji i poczucie winy. W skali depresji najwyższą średnią uzyskała grupa czwarta i wy-nik ten był istotnie wyższy niż wyniki grupy siódmej i grupy trzeciej (p < . samokrytykę. Najniższą średnią miała grupa trzecia.03) stwierdzono także dla skali psychastenii (obsesyjnokompulsywnej). Średnie wyniki grupowe dla każdej z grup przedstawiono na schemacie l. manipulacja. pierwsza i ósma uzyskały wyniki istotnie wyższe od grupy trzeciej. Najniższą średnią miała grupa siódma.) mierzy ona także obawy. że najwyższy wskaźnik będzie predykto-rem typu danej osoby w Enneagramie (typy te ustalono przed bada-niem testowym). piąta."12 Najwyższą średnią uzyskała grupa czwarta. dziewiąta.

dziewiątej i piątej. Schemat l. Należy zwrócić uwagę na to. . ósmej.to autonomia. Obie te cechy zgodne są z głównymi *vłaściwościami tych punktów Enneagramu. tym bardziej jed-nostka poszukuje kontaktów społecznych. piątej i szóstej. trosk i braku uczestnictwa w kontak-tach społecznych. oraz myślenia-przeżywania. Im wyższy wynik w tej skali. Bardzo istotne różnice stwierdzono dla skali społecznej intro-wersji (p < . drugiej i szóstej.istotnie od grupy czwartej. braku pewności siebie. Na schemacie 2 przedstawiono średnie dla dziewięciu grup Enneagramu.Enneagram Wyniki: MBTI 8 + + Za pomocą jednoczynnikowej analizy wariancji stwierdziliśmy też istotne różnice między grupami Enneagramu na na skalach ekstra-wersji-introwersji. szóstej. Średnie wyniki T w MMPI poszczególnych grup według Eneagramu 45 50 WynikwMN55 l6 7 + ŚPI60 65 ^Ś| ' 70 75 Depresja 3 + Psychopatia 295 4 ++++ 1 7 9523 6 4 8 + ++++ ++ Psychastenia 3 2 5 (obsesja-kompulsja) 871 9 6 4 +++ ++ + Społeczna 6 introwersja 3 8 72 4 19 5 + + ++ + +++ 369 Helen Palmer . pierwszej.0000). Grupa piąta miała najwyższą średnią i różniła się istotnie od grupy trzeciej. Pytania tej skali dotyczą niepokoju w sytuacjach społecz-nych. Wymiar leżący u podłoża skali społecznej introwersji. Najniż-szą średnią uzyskała grupa trzecia i wynik ten był istotnie niższy od wyników grupy drugiej. że jednostkowy wynik 100 oznacza brak wyraźnych preferencji w danym wymiarze. siódmej. kierowania się zmysłamikierowania się intuicją. czwartej. Wyniki te mogą wskazywać na względną skłonność Czwórek do zachowań o charakterze rytualnym oraz większą skłon-ność Trójek do giętkości w zachowaniu. świadczący o zdrowym fun-kcjonowaniu .

piąta." Introwertycy natomiast „łat-wiej nawiązują kontakt z wewnętrznym światem idei niż z zewnętrznym światem ludzi i rzeczy. Średnie wyniki w teście MBTI dla poszczególnych grup Enneagramu 80 Ekstrawersja Wynik w90 100 MBTI110 120 1301 1403 •»•7 824+ + + +6+1 9 + +5 hitro-+ wersja Komunikowanie się zmysłami3 1 + +5 9 + +426+ + +8+7 Kierowanie + się intuicją Myślenie8 5+ +167 + + +9 2+ +3+4 Przeży-+ wanie Ocenianie3 1+ +9 4+ +5 7 2+6 8+ +Spostrzeganie 370 Załącznik Według interpretacji klinicznej autorów testu „ekstrawertycy łat-wiej nawiązują kontakt ze światem zewnętrznym ludzi i przedmio-tów niż z wewnętrznym światem idei. Zgodnie z przewidywaniami opartymi na znajomości Enneagramu Trójki. że Czwórka jest osobą głęboko emocjonalną i uniewrażliwioną na piękno. Siódemką. Siódemki. a także między Jedynką a Trójką i Sió-demką. Ósemką i Czwórką. Autorzy testu MBTI interpretują prefe-rencje dla przeżywania na tym wymiarze jako przejaw dokonywania ocen „bardziej w oparciu o osobiste wartości niż w oparciu o pozao-sobistą analizę i logikę. ci zaś. Inwentarz Enneagramu Cohenów i Palmer . Jedynki i Szóstki skłaniały się ku introwersji. pierwsza. zaś grupa czwarta bliższa była krańca „przeżywanie". Poszczególne grupy Enneagramu miały dość zbliżone wyniki na skali kierowania się wrażeniami-kierowania się intuicją i wszystkie wyniki skupiły się bliżej krańca intuicyjnego. zważywszy."'5 Nie stwierdzono żadnych istotnich różnic między poszczególnymi grupami Enneagramu na skali oceniania-spostrzegania. Ósemki i Szóstki. zważywszy. gdzie grupa piąta miała najwyższą średnią. Ósemki i Dwójki najbardziej skłaniały się ku ekstrawersji. którzy wolą się kierować intuicją „wolą szukać nowych możliwości i powiązań niż kierować się znanymi faktami. że już wcześniej ujawniła ona swoje za-interesowanie intuicją zgłaszając się do Ośrodka Badania i Rozwoju Intuicji." 13 Wyniki dla skali ekstrawer-sji-introwersji pokrywają się z wynikami dla skali społecznej intro-wersji w MMPI. Schemat 2. Dziewiątki. Najbliżej intuicyjnego krańca skali uplasowały się Siódemki. że osoby skłaniające się ku kierowaniu się wrażeniami „wolą kierować się znanymi faktami niż poszukiwać nowych możli-wości i powiązań".Dla skali ekstrawersji-introwersji uzyskano dobre zróżnicowanie poszczególnych grup Enneagramu. a również między Czwórką a Jedynką. szósta i siódma skupione były bliżej krańca „myślenie". Na pozio-mie statystycznym istotne różnice wykryto między Piątką a wszyst-kimi pozostałymi punktami. Taka skłonność całej próby ku intuiqi jest zrozumiała i może być specyficzną cechą naszej grupy badanej. a grupa trzecia najniższą. natomiast Piątki. Kliniczna interpretaq'a podana przez autorów testu MBTI sugeruje. Wynik ten jest zrozu-miały. i między Szóstką a Trójką i Siódemką." 14 W skali myślenia-przeżywania grupa ósma. oraz między Dziewiątką a Trójką.

Analiza dyskrymi-nacyjna jest techniką maksymalizacyjną i polega na tym. Dwójki i Ósem-ki wykazały niewielką skłonność w kierunku introwersji. by wymusić wyodrębnienie grup maksymalnie różnych pod względem statystycznym. choć z kilko-ma znaczącymi wyjątkami. Za pomocą analizy dyskryminacyjnej ustaliliśmy wkład poszcze-gólnych pozycji testu CPEI do różnicowania grup. Obliczyliśmy więc wyniki osób badanych dla każdej z ukrytych skal. podczas gdy nasi badani z tej grupy nie wykazali żadnych istotnych preferencji w kierunku myślenia czy przeżywania. że poszcze-gólnym pozycjom testu przypisuje się wagi a następnie ustala się ich kombinacje liniowe w taki sposób. Wagi lub wystandaryzowane współczynniki funkcji dyskryminacyjnej oblicza się osobno dla każdej pozycji testu i wskazują one na siłę. przypi^ sując je do właściwej im grupy Enneagramu.Staraliśmy się przewidzieć. Mamy zamiar prze-badać wiele grup za pomocą tej procedury. Nasze wyniki pokrywały się z czterema istotnymi wynikami Wagnera. podczas gdy w na-szym badaniu. Skuteczność prze-widywania wahała się od 26 procent dla grupy drugiej do 72 procent dla grupy ósmej. podjęliśmy dalsze analizy dla poprawienia możliwości przewidywania przynależności do grup Enneagramu. Ponadto te osoby. choć udało nam się stwier-dzić podobne tendencje za pomocą naszej analizy wariancji. że typy według Enneagramu różnią się istotnie między sobą na wymiarach mierzonych testem MBTI. z jaką każda pozycja różnicuje grupy.0000). wybraliśmy wynik najwyższy i na jego podstawie dokonaliśmy przewidywania co do przynależności grupowej. które według Wagnera zaklasyfikowane zostały jako Dwójki i Ósemki wykazały preferencje ekstrawertywne. I wreszcie. Uzyskaliśmy istotną korelację między przewidywaniem a rzeczywistą przynależnością 371 Helen Palmer .Enneagram badanych do poszczególnych grup Enneagramu. na poziomie wskaźników grupowych. a ze spostrzeganiem dla grupy ósmej i dziewiątej. Omówienie Nasz program badawczy częściowo potwierdza wyniki Wagnera wskazujące na to. w badaniu Wagnera przynależność do grupy piątej korelowała istot372 Załącznik nie z preferencją do myślenia. . Należy przeprowadzić dalsze badania nad testem CPEI dla oszacowania trafności wag przypisywanych poszczególnym pozycjom testu w ramach analizy dyskryminacyjnej. Za pomocą tych pozycji ważonych zdołaliś-my dokonać ponownej klasyfikacji 97 procent osób badanych. Po pierwsze. nie stwierdziliśmy żadnych istotnych różnic między grupami na wymia-rze oceniania-spostrzegania. do jakiej grupy (do jakiego punktu) należy każda osoba badana na podstawie wyników w teście CPEI. Badając za pomocą testu kolejne próby i obliczając wyniki na podstawie współczynników ważonych jesteśmy w stanie określić zdolność pozycji testowych CPEI do różnicowania między typami Enneagramu i do przewidywania typów. Wagner zastosował podejście korelacyj-ne i uzyskał pozytywne korelacje z ocenianiem dla grupy pierwszej i trzeciej. Mimo że korelacje te znacząco przekraczały wynik przypadkowy (p < .

Inc. University Microfilms no. 1981.Schemat 3. w: C. Przewidywanie przynależności do grup Enneagramu na podstawie analizy dyskryminacyjnej Grupa rzeczywista Liczba przypadków* Grupa przewidywana 123456789 l1616100%00000000 2 15 0 15 100% 0 0 0 0 0 0 0 3 9 0 0 9 100% 0 0 0 0 0 0 4 11 19% 0 0 1091% 0 0 0 0 0 5 15 0 0 0 0 15 100% 0 0 0 0 6 24 0 14% 0 0 0 2292% 0 14% 0 7 10 110% 0 0 0 0 0 990% 0 0 8 11 0 0 0 0 0 0 0 11100% 0 9 27 0 0 0 0 0 0 0 0 27 100% * N = 132. Loyola Uni-versity of Chicago. „Reliability and Validity Study of a Sufi Personality Typology: The Enneagram". nasze prace nad konstrukcją testu są najbardziej za-chęcające. Journal ofCUnical Psy-chology. 8109973. 4. P. „A Descriptive. G. zrozumiałych w kontekście istniejących opisów cech poszczególnych punktów Enneagramu. Maine: Samuel Weiser. a być może wpływ miały zastosowane analizy statystyczne. E. Tart (red. Nasze badania za pomocą MMPI dostarczyły nowych wyników. 39(5) (wrzesień. 41. Enneagram Studies (York Beach. Reliability and Validity Study of the Enneagram Personality Typology" (rozprawa doktorska. J. 1975). a grupa trzecia niskie w skali społecznej introwersji. jak i do oceniania. 3. Dalsze nasze badania uwzględnią próby oszacowania trafności CPEI na nowych próbach. Bennett. Lilly. J. grupa czwarta miała wysokie wyniki w skali psychastenii. Te rozbieżne wyniki sugerują. Walker. J. 1981). dla których brak danych.. J.4664A. I wreszcie. Transpersonal Psy-chologies (New York: Harper & Rów. 1983). Okazuje się. Te przypadki. P. Przypisy: > 1. że można skonstruować rzetelne i trafne narzędzie do diag-nozy Enneagramu i że takie przedsięwzięcie jest użyteczne. Być może wyniki te dotyczą jedynie prób naszych i Wagnera. W związku z tym potrzebne są dalsze badania dla zreplikowania wyników i wyjaśnie-nia różnic. Wagner. a Piątka może mieć skłonność zarówno do myślenia. grupa piąta uzyskała wyniki wysokie. że Dwójki i Ósemki mogą mieć skłonność zarówno do introwersji jak i do ekstrawersji. gdy się je oceni w kontekście badań Wagnera. 2. Dissertation Abstracts International.). „The Arica Training". wykluczono automatycznie z analizy. 1983). Grupa czwarta miała wyniki wysokie a grupa trzecia wyniki niskie w skali depresji. . Wagner i R.

° '"y"*0 14. Tamże. 1. wspomnień cielesnych i innych utożsamień ugruntowanych we wczesnych latach życia. Journal of Clinical Psychology. nie związanych z nim stanów świadomości. 54. Greene. 1987. staje się tym. Myśląc o sobie myślimy w kategoriach spójnej struktury na-szych myśli. 15.: Consulting Psy-chologists Press. 1974). o czym myślimy jako o naszym „ja". Manual: A Guide to the Development and Use of the Myers-Bnggs Type Indicator (Pało Alto. Myers i Briggs.: Accelerated Deve-lopment Press.: Consulting Psycho-logists Press. 8. Te utożsamienia tworzą nasze pojęcie „ja". Calif.5. 10. „Enneagram Personality Typology. Em-pirical Comparison of the Enneagram Personality Types. a częściej ego. „Nonnalizing the MMPI". Briggs.189. w przygoto-waniu. 9. 99. R. J.T. Andersen. 375 Przypisy Autorki Rozdział l. 145. Manual: A Guide to the Development and Use of the Myers-Briggs Type Indicator (Pało Alto. Duckworth i W. MMPJ Interprelation Manual for Counselors and Clinicians (wyd. Milion. Anderson. Ind. ponieważ brak nam dostę-pu do innych. . Kunce i W. Helen Palmer i Martin Stuart Cohen. Marlene Cresći Cohen. Greene. czasem nazywane w naukach duchowych fałszy-wą osobowością. 32 (1976): 776-80. Myers i K. 6. uczuć. J. 1986).1. 11. 12. The MMPI: Ań Interpretatwe Manual (New York: Grune and Stratton. 374 Załącznik 13. Gdy już ego się ukształtuje. L. 54. Tamże. 7. Calif. The MMPI: Ań Interpretatwe Manual. 1985). 3) (Muncie. 1985). Wagner. 1980). The Milion Self-Report Inyentory (Philadelphia: Saun-ders.

sprawdzanie rzeczywistości. wspomnienich. 7. 43. Słownik Webstera definiuje świadomość jako zdawanie sobie sprawy z tego. 1949). Stosowany jest w całym kraju dla celów ubezpieczeń na wypadek choroby. H. Inne dobre ujęcie poziomów świadomości z pozycji nauki Gurdżijewa można znaleźć w pracy Charlesa Tarta Waking Up (Boston: Shambhala. myślach. planach i fantazjach (zwanych także obrazami kierowanymi i marzeniami na jawie). In Search of the Miraculous (New York. The Diamond Approach to Inner Realization (York Beach. Ćwiczenia z autoobserwacji i pamięci o sobie omawia Charles Tart. Waking Up (Boston: Shambhala. początkowo w całostki mniejsze. W tym ostatnim rozumieniu „ego" to przede wszystkim utożsamienie się jednostki nadające jej poczucie „ja" czy tożsamości. W zwykłych stanach świadomości uwaga skupia się na ogół na doznaniach cielesnych. H. wydana po raz pierwszy w roku 1975. 6. 1980). Klasyczną pracą na temat określania stanów świadomości jest książka Charlesa Tarta Stałeś of Consciousness (El Cerrito. Współczynniki korelacji między Enneagramem a Drzewem Ży-cia Kabały można znaleźć w pracy Jamesa Webba „Sources of the Sys-tem". bardziej ogólne. 1986). że coś działo się lub dzieje.Współczesny mistrz suficki. Ouspensky. Putnam's Sons. 1986). Rozwój ten przebiega równolegle z rozwojem reprezentaq'i obiektu. 5. Diagnostic and Statistical Manual (Wyd. A. Ego freudowskie pełni takie funkcje. System Enneagramu zakłada. i tak dalej. a następnie w więk-sze. że istnieją różne poziomy świadomości. Poprzez organizowanie się wczesnych doświad-czeń jednostkowych. A. na któ-rych człowiek może zdawać sobie sprawę z wydarzeń niehistorycz-nych i nieobecnych. jak takie pojęcie „ja" lub tożsamość ego się rozwija. rozwija się tak zwana reprezentacja siebie. ME: Samuel Weiser. Ten szczegółowy spis zaburzeń psychicznych stanowi powszechnie przyjęte źródło od-niesienia dla wszystkich pracowników służby zdrowia.Enneagram 3. 294. The Harmonious Circie (New York: G. DC: American Psychiatrie Association. CA: Psychological Processes. Brace. 377 Helen Palmer . jak spostrzeganie. Pojęcie ego. Psychoanalityczna teoria ego. P. 2. tak jak je ujmuje literatura duchowa (a także Gurdzijew) nie uwzględnia tych funkcji. 1987. Almaas. 4. 1986). a szczególnie psychoanalityczna teoria relacji z obiektem w bardzo przydatny sposób określiła. 1983). . D.. Washing-ton. P. ruchliwość. Almaas. Essence. mc. 3 poprawione). emocjach. istniało lub istnieje. czyni następujące rozróżnienie między freudowskim pojęciem ego a ego w tradycji duchowej. Harcourt & Worid.

51.. 10. 169. Kenneth Walker. 1952). . 1976). Dialogues of Gurdjieff: Vol. I.96. Inc. Uważają ją za źródło cierpień i starają się przezwyciężyć jej ograniczenia (. Ouspensky. Yenture with Ideas. Kenneth Walker.8. 378 Przypisy Autorki W Essence. In Search ofthe Miraculous. że praktyki doprowadzające do przypominania sobie o wartościach związanych z esencją mogą prowadzić do dezintegracji osobowości. przyglądają się osobowości. Yenture with Ideas: Meetings with Gurdjieff and Ouspensky (New York: Pellegrini and Cudahy. 17. Kenneth Walker. 152. któremu nadaje się szczególną rangę i który uważany jest za prawdę czy jedyną rzeczywistość. 155. 1952). 14. 114. zaś praca polega na uwolnieniu esencji jako całości od osobowości jako całości. Patrz przypis l do Rozdziału l. 15. że stoi ona na drodze do wolności. ME: Samuel Weiser. 183. uważają.) Niektóre systemy w ogóle nie zajmują się esencją. 1979). 11. 267. l (Stone Mouritain. The Diamond Approach to Inner Realization (York Beach. Takie funkcje integracyjne naj-lepiej pełni odpowiednia terapia. Yenture with Ideas (New York: Pellegrini and Cudahy. Walker. H. Jan Cox. 12. (. Można dodać. 16.. 9.. P. GA: Chan Shal Imi Society Press. 1986). A Study of His Teaching (London: Unwin Paperbacks. G. Almaas dokonuje trafnego rozróżnienia między różnymi sposobami wykorzystywania związków osobowości i esencji. by osobowość pozostawała w kontakcie z powiększającym się dostępem do esencji. Gurdjieff. A. Gurdjieff. Ważne jest więc dopilnowanie. Dutton.) Niektóre systemy bazują na tylko jednym aspekde esencji. In Search o f the Miraculous.. inne zaś aspekty są ignorowane. 13. Ouspenskyy. When „I Am" (New York: E.. Life Is Real Oniy Then. 78 pisze: Niektóre systemy opierają swoje metody na przeciwstawianiu esencji i osobowości. 1975).

246. P. 87. Nott. 1981. Gdy człowiek jest w stanie dowolnie przemieszczać i ognisko-wać uwagę. 1974). Journey Through This Worid: The Second Journal of a Pupil (New York: Samuał Weiser. Patrz przypis 7 do Rozdziału l. Ten sam ośrodek opisywa-ny jest we wszystkich szkołach ćwiczeń mistycznych. Ta zmiana w sposobie koncentracji uwagi polega na stapianiu się wewnętrznego obserwatora z reprezentacją wzrokową nieobec-nych zdarzeń. D. 1975. CA: And/Or Press. 1976. Gurdjieff. 4. w którym rozszerza się odczuwanie hara tak. The Ennea-gram (Gloucestershire. Patrz: John Bennett. że zasłony te pojawiają się w wyniku przesunięcia uwagi ze stanu dziecięcego powiązania z otoczeniem 379 Helen Palmer . 1983). 6. A Further Record: Extracts from Meetings. Rozdział 3 1. Aby więc unieść zasłony. Hara. 1969).Enneagram i z innymi ludźmi ku utożsamieniu się z problemami osobowości. oraz Michael Waldberg. 1928-1945 (London: Arkana Paperbacks. należałoby przypominać sobie sposoby mo-bilizacji uwagi służące odzyskaniu utraconych powiązań. Istnieje kilka bardziej szczegółowych prac na temat współdzia-łania prawa Trójcy i prawa Siódemki. Można postrzegać uwagę jako organizaq'ę świadomą i nieświa-domą. znajduje się ona pod kontrolą świadomości. 19. 3. S. przedruk Psychological Processes. Ouspensky. Oscar Ichazo po-daje suficki równoważnik słowa hara pisząc o punkcie kath.. Praktyka otwartego odczuwania polega na specyficznym prze-sunięciu uwagi. 1986). England: Coombe Springs Press. 5. Uwaga może być także zorganizowana w sposób nieświadomy. 2. to japońskie słowo oznaczające ośrodek brzucha. Rozdział 2. Ań App-roach to His Ideas (London: Routledge and Kegan Pauł.przedruk z francuskiego wydania z roku 1973). Można przypuszczać. niezależnie od kultury. 1. . z której dana szkoła ćwiczeń się wywodzi.. rozdział 7 w Transpersonal Psychologies pod redakcją Charlesa Tarta (New York: Harper & Rów.18. Kathle-en Riordan Speeth. by uwzględniać informacje bezpieczne i odrzucać zagrażające. przedruk Simon & Schuster. by uwzględnić jakości energii w otoczeniu i w innych ludziach. The Gurdjieff Work (Berkeley. C. Inc. Inc. New York: 1978). znajdu-jący się między pępkiem a kością łonową. Kathleen Riordan Speeth.

Zaczął karierę w początku lat 60-tych. „A Conversation about Ego Destruction with Oscar khazo". Systematics (Charles Town.XII. Hamować upływ energii można przesuwając uwagę w taki sposób. Aktor. 4. Walter Otto.ur. odczuwaniu i ruchach ciała. The Left Hand ofDarkness (New York: Ace Books 1969). radia i gazet. Ursula LeGuin. Miłość i śmierć. 380 Przypisy Autorki 5.1935 w Nowym Jorku.. W książkach tych znajdujemy nawrót do zainteresowania zastosowaniem praw mistycznych. Charlesa Tarta (New York: Harper & Rów. Walter Otto. 2. The One Quest (London: Wildwood House 1974). Zadebiutował jako aktor w 1965 w filmie Whafs New Pussycat? Był także współautorem scenariusza tego filmu.l. receptywnymi i pojed-nawczymi w analizie przebiegu procesów zarządzania. 1985) i Robert Campbell. Hanna i jej . Założenie. John Lilly i Joseph Hart. Psychology Today (Upiec 1973). 1985). Inc. Transpersonal Psy-chologies yod red.in. Zagraj to raz jeszcze. W 1969 roz-począł karierę reżyserską (Bierz forsę i w nogi). do obszarów innych niż procesy psychologiczne. Wstęp. w których sam występował (m.Mamy też dwie książki. 1983). Zasób energii można zwiększyć na wiele różnych sposobów. s. Aby zmienić swoją świadomość człowiek musi mieć sta-ły dopływ energii oraz zahamować w pewnym stopniu nawykowe sposoby wydatkowania tej energii. 3. by nie została rozładowana w nawykowym myśleniu. Manhattan. „The Arica Training".1981). 64. Książ-ki te to: Sauł Kuchinsky. pisarz. Zelig. tworząc humorystyczne teksty dla telewizji. Ciaudio Naranjo. Dionysus: Myth and Cult (Dallas: Spring Publica-tions. 381 Przypisy Redakcji Woody ALLEN (wł. przedruk Psychological Processes. scenarzysta. 3. że energię można przemieszczać z jednego systemu wewnętrznego do drugiego. Do końca lat osiemdzie-siątych kręcił komedie. WV: Claymont Communications. na przykład poprzez medytację. 2. w których opisane zostało zastosowanie zamiany znaku między siłami aktywnymi. dotyczących właśnie przebiegu zdarzenia w świecie materialnym. The Homeric Gods: The Spiritual Significance of Greek Religion (New York: Octagon Books. Rozdział 4 1. Fisherman^ Guide (Boston: Shambhala. ćwiczenia fizyczne i kontrolowane wzbudzanie namiętności. 1975. ćwi-czenia oddechowe. 1978). Sam Keen. Allen Steward Kónigsberg) . reżyser. leży u podstaw wszystkich systemów duchowych.

Wrócił na czołówki J gazet z powodu procesu syna. Ojcu chrzestnym (1972). Zaczę-ła śpiewać w końcu lat 50-tych. oskarżonego o morderstwo. w Dniepropiet• rowsku. Zgodnie z jedną z legend Budda urodził się w pobliżu miasta Kapilavatsu r^ w północnych Indiach. J Helena Pietrowna BŁAWATSKA (1831-1891) . W 1959 została zaproszona do udziału w festiwalu muzyki folk w Newport (od tego czasu występowała tam co roku. Spłodził syna.ur. Jeden z naj-R sławniejszych aktorów amerykańskich po II wojnie światowej. W 1882 wraz z Olcottem odbyła podróż do Indii.in.ur. Jej zdolności J parapsychologiczne zostały zakwestionowane w raporcie Society of J Psychical Research. w 1967 została zatrzymana za protesty przeciw poborowi. Oże-nił się. Teozofka. Ukończyła bostońską szkołę sztuk pięknych. Joan CHANDOS BAEZ . w zbiorze Skutki uboczne (1980). w Londynie. J BUDDA (563?-483? pnę) . którymi mogła rzekomo sterować. która natychmiast przyniosła jej ogromną popularność. J Wraz z pułkownikiem Henrym Steelem Olcottem założyła Towarzys-K two Teozoficzne. aż do 1969). została sekretarzem tej organizacji i redaktorem pis-| ma Theosophist.„Oświecony" . za reżyserię i za scenariusz pisany wspólnie z M. J Ostatnim tangu w Paryżu (1972). Od 1873 w USA. pne. Dzikim (1954). W filmie debiu-H| tował rok wcześniej (Pokłosie wojny). zm. w Viva Zapata\ m (1952).9. Uczeni w zasadzie zgadzają się.3. Młodych lwach (1958). Ulu-bionym bohaterem Allena jest intelektualista . Jest autorem dwóch sztuk teatral-nych oraz humorystycznych szkiców i opowiadań. Od 1978 Allen robi także filmy niekomediowe (Czerwona róża z Kairu.IV. Czasie Apoka-J lipsy (1979).siostry). piosenkarka folk.in. Na J jej poglądy filozoficzne wpływ miały hinduskie doktryny ezoterycz• ne i buddyzm. Około 29 roku życia . Ojciec chrzestny). ale porzucił ją na kilka tygodni J przed promocją.tytuł nadany twórcy buddyzmu. Gitarzystka. zawartych m. W trzy lata J później zyskał sławę rolą Stanieya Kowalskiego w Tramwaju zwanym B pożądaniem Tennessee Williamsa (ekranizacja w 1951). Na nabrzeżach (1954). Młodość przeżył w luksusie. w 1972 koncertowała w Demokratycznej Republice Wietna-mu. Film Annie Hali z 1977 został nagrodzony trzema Oskarami (nagroda dla najlepszego filmu. W 1964 odmówiła płacenia podatków na cele wojenne. H Na starość ukrył się na własnej wysepce i utył. Był J słuchaczem akademii wojskowej.1941 w Nowym Jorku.1. Otrzymał dwa Oscary (Na nabrzeżach. odbyła wiele tournees po Europie. że jest on postacią historyczną i żył w północnych Indiach na przełomie V i IV w. by pojechać do Nowego Jorku i uczyć się aktorstwa J (Actors Studio). Wspomagała Boba Dylana w początkach je-go kariery. W 1960 nagrała pierwszą płytę Joan Baez. Wystąpił m. z których najsławniejsza J jest The Secret Doctrine (1888). Początkowo występowała w klubach. Przyszedł na świat w książęcym rodzie Gau-tama. 1924 w Omaha (Nebrasca).Brickmanem). Jest założycielką i vice-przewodniczącą Institute for Study of Non-Violence i członkiem komitetu doradczego Amnesty International. Radio Days). Wydała kilka książek. tłumaczona na wiele języków. W latach 60-tych i 70-tych działała w ruchach antywojen-nych i w ruchach na rzecz obrony praw człowieka: koncertowała w czarnych college'ach na południu USA. Nagrodzona m.in. Zadebiutował na Broadwayu w 1944 r. Zdobyła 8 złotych płyt i l złoty singel. Zyskała sławę dzięki pogłoskom o zjawiskach nad-H przyrodzonych. spirytystka. Przypisy Redakcji • Marlon BRANDO .ur. Legią Honorową i Gandhi Memoriał Intemational Foundation Award.życiowy nieudacznik. Nadano mu imię Siddharta.

Stopniowo zyskiwał uczniów. chorobą i śmiercią. Cztery podstawowe prawdy buddyjskiej nauki wiążą się z przeświadczeniem. Jakiś czas później osiągnął je. aby to osiągnąć niezbędna jest dyscyplina. Chętnie odtwarzała postacie silnych kobiet. Spędził wiele lat w więzieniu. że na tej drodze nie osiągnie oświecenia. można położyć mu kres. Wystąpiła w ponad 80 filmach. Początkowo praktykował skrajną ascezę i umart-wienia.). Buddyzm jest więc religią kładącą szczególnie silny nacisk na praktykę. Jeden z rzeczników doktryny Black Power. Sławę przyniosła jej rola Miidred w OfHuman Bondage (1934). Do 1963 wykładał na uniwersytetach Stanford i Harvard.doświadczył czterech wizji. Leroy Eldńdge CLEAYER . Ram DASS . Zyskał sławę książką Soul on Ice (1968). ale nie umartwień. Buddyzm proponuje bowiem egalitarne widzenie świata: dharma dostępna jest każdemu. w 1966 zwolniony warunkowo. którzy chcieli go słu-chać.l5. Oświadczył. Jego naukę nazwano dhanną (prawdą przynoszącą ratu-nek). Zajmował się badaniami dotyczącymi od-miennych stanów świadomości.VIII. Porzucił pałac ojcowski. gdzie poszukiwał mistrza duchowego. . Zdobyła Oskary za role w Dange-roiis (1935) iJezebel (1938). dopóki oświecenie nie przyjdzie. w Algierii i Korei Płn. Julia CHILD . zwłoki i wędrownego mnicha. Specjalistka kulinarna. Amerykański psycholog i psychoterapeuta. cierpienie to ma swoją przyczynę. Przyłączył się do Black Panther Party (bojówkarskiej organizacji murzyńskiej). że przeżył religijne nawrócenie i odciął się od swych wcześniejszych radykal-nych przekonań. Przez rok studiował tam i praktyko-wał yogę.1912 w Pasadenie (Kalifornia). zarzucając im używanie nazbyt pokojo-wych metod. W 1968 został kandydatem tej partii w wyborach prezydenckich. w 1931 w Bostonie. przekonawszy się. Ujrzał kolejno: starca. żonę i nowonarodzonego syna. zgodnie z którą Murzyni muszą się zorganizować politycznie.aktorka amerykańska. W 1968 powrócił do USA. usiadł w cieniu drzewa i postanowił nie opuszczać tego miejsca. Jego nauczanie podważało religijnospołeczny monopol bramińskiej kasty kapłańskiej. Niezmordowanie przemierzał drogi Indii. Związany jest z ośrodkiem kali-fornijskim. na Kubie. Pewnego dnia za-wędrował w pobliże wioski Gaya. Postanowił szukać wyzwolenia od cierpień związanych ze starością. Stał się zwolennikiem „drogi środka": wstrzemięźliwości. W 1972 poróżnił się z lide-rami Black Panther Party. które zdecydowały o jego dalszych losach. W tym samym roku został zamieszany w strzelaninę i uciekł z USA (przeby-wał m. Został jednak aresztowany za naruszenie zwolnie-nia warunkowego (zwolniono go w 1979). by móc współżyć na równych prawach z białą częścią społeczeństwa. W 1967 odbył podróż do Indii.ur.in. W 1958 został skazany za napad z bronią w ręku. 384 Przypisy Redakcji Ruth Elisabeth (Bette) DAVIS (1908-1991) .1935 w Wabbaseka (Arkansas). że: wszelka egzystencja jest cierpieniem.ur. Zmarł wskutek choroby w osiemdziesiątym roku życia. wygłaszając kazania do wszystkich. Ostatecznie jednak zarzucił te metody. Od 1963 prowadzi w TV popularne programy o kuchni francuskiej. Richard Alpert) .(wł. czło-wieka chorego. a ośmiokrotnie była do tej nagrody nomino-wana. Stał się węd-rownym mnichem. Sławę przyniosła jej napisana wraz z dwiema przyja-ciółkami książka Mastering the Art of French Cooking (1961). W 1975 powrócił do kraju. Przez 45 kolejnych lat nauczał. jak pokonać cierpienie. Karierę filmową rozpoczęła w 1931 r.ur.

DOONSBURY . Emiły DICKINSON (1830-1886) . Silly Symphonies). Psa Pluto etc. Podkreślała fatalizm i bezduszność natury.in.Enneagram wytwórni powstało wiele takich filmów m. Zainicjował budowę dwóch wesołych miasteczek Disneylandu w Anaheim (Kalifornia . Centralnym tematem jej twórczości jest rela-cja wewnętrznego „ja" ze światem.bardzo popularny w USA komiks Garry'ego . Jego geniusz polegał na inspirowaniu. W latach 40-tych i 50-tych w jego 385 Helen Palmer . Jest autorką prawie 1800 wierszy. Walter Elias (Walt) DISNEY (1901-1966) . W kolejnych . W 1938 stworzył pierwszy pełnometrażowy film animowany . hymny protestanckie.amerykański producent filmowy i autor filmów animowanych.1955) i Disney Worid w pobliżu Orlando na Florydzie . Szekspir.krótko i pełnometrażowych (The Living Desert 1953).Olwer Twist (1837-1838). Międzynarodową sławę przy-niósł mu udźwiękowiony film o Myszce Mickey z 1928 (Steamboat Willie).Stworzyła znakomite kreacje w filmach: Elżbieta i Essex (1939). W latach 60-tych w jego wytwórni powstawały także filmy aktorskie lub . Na jej twórczość wpływ miały Biblia. Kaczora Donalda.Królewnę Śnieżkę.wybitna poetka amerykańska. Pinokio (1940). Dumbo (1941). Zdobywca 30 Oskarów. Bambi (1942). Sam projektował niewiele. żyła w odosobnieniu. Lisie gniazdo (1942).1971. Kopciuszek (1950).jak Mary Poppins (1965) . potem został dziennikarzem. W młodości pracował w fabryce. Produkował cykle krótkometrażowych filmów animowanych (m. Wszystko o Ewie (1950). Syn drobnego kancelisty. Wydała autobiografię The Lonely Life (1962). W 1932 jako pierwszy zasosował technikolor. uwięzionego za długi. Jako pierwszy wprowadził telewizyjne seriale animowane (Walt Disney's Wonderful Worid ofColor . Co się zdarzyło Baby Jane? (1963). Przeważa nastrój smutku i niepo-koju wiążący się z tęsknotą duszy za nieśmiertelnością i zjednocze-niem z dalekim i pozornie obojętnym Bogiem. Po śmierci Disneya je-go dzieło kontynuuje wytwórnia Walt Disney Productions z siedzibą w Burbank (Kalifornia).od 1961). z których zaledwie 7 zostało opublikowane za jej życia (nb. W Opowieści wigilijnej (1843) apelował do ludzkich serc. Po wojnie zajął się także produkcją filmów o zwierzętach . które nie-sie przeciętne życie: nie wyszła za mąż. Pierw-szymi jego filmami były reklamówki. Całe życie spędziła w Amherst (Massachussets). Marlenę Dietrich pamiętamy ze względu na jej nogi. Jego pierw-szą powieścią był pełen pogody i ciepła Klub Pickwicka (1836). Alicja w Krainie Czarów (1951). W późniejszej fazie twórczości zbliżył się do powieści detektywistycznej (Mała Dorrit 1855-1857). Piotruś Pan (1953). David Copperfieid (1849-1850) -wprowadził temat dziecka w obliczu strasznego świata. Emer-son i Hawthome.powieściopisarz angielski. Jeden z największych humo-rystów. Karol DICKENS (1812-1870) . Pierwszy tom jej wierszy ukazał się w 1890. bez zgody autorki). Zrezygnowała ze wszelkich pociech. wyda-nie dzieł wszystkich . Tworzył filmy familijne.in.ze względu na jej oczy. żarliwy obrońca dobroczynności i dobrotliwości.w 1955.będące kombinacją animacji z żywym planem. Bette Davis . organizowaniu i reżyserowaniu. Zakochany kundel (1955). Twórca postaci Myszki Mic-key.

En-glish Traits (1856). która upoważniała prezydenta do zbroj-nej pomocy dla państw tego obszaru zagrożonych przez komunizm. stworzono szczepionkę przeciw chorobie Heinego-Medina. Falwell był jej przewodniczącym w latach 1979-1989. wedle której rzeczywistość i język mają charakter symbolicz-ny. wyk-ładowca. Usi- . wykładał na Harvardzie. restrykcjami przeciw pornografii i używaniu narkotyków. Sąd Najwyższy USA uznał segrega-cję rasową w szkołach publicznych za niezgodną z konstytucją. co wiązało się z transcendentalistyczną wizją świata.B. Wychowawca. Studiował w US Military Academy. re-publikanin. Występował z licznymi odczytami. W 1977 stworzył The Hunger Project (projekt walki z głodem). Emerson był jednym z naj-wybitniejszych eksperymentatorów w poezji amerykańskiej.34 prezydent USA. Jeny FALWELL-ur. Raiph Waldo EMERSON (1803-1882) .Trudeau.doktryny religijno-filozoficznej zakłada-jącej konieczność ciągłego rozwoju osobowości. Jest twórcą „doktryny Eisenhowera"(1957) . Wybrany na dwie kadencje (1953-1961). dwóch zbiorów poetyckich: Poems (1847). May-Day 386 Przypisy Redakcji and Other Pieces (1867).5. transcendentalistów uczestniczy w nieograniczonej jedności wszechduszy.1933 w Lynchburgu (Yirginia). Przeciwstawia się upadkowi moralności publicznej. dowódcą amerykańskich sił o-kupacyjnych w Europie w 1945. przekształconą w 1986 w Liberty Federation. Protestuje przeciw usunięciu ze szkół publicznych wspól-nych modlitw. Był naczelnym dowódcą Sojuszniczych Sił Ekspedycyjnych w W. opowiada się za delegalizacją aborcji. Uważany jest za głównego propagatora i teo-retyka transcendentalizmu . wielu esejów. co jest warunkiem pełnego wyzwolenia potenq'ału twórczego człowieka i jego samorea-lizacji. Jest autorem Joumal (Dziennika) pisanego od 1821 do końca życia.ll.amerykański eseista.VIII.1935 w Fila-delfii. Second Series (1844). poeta. skończyła się wojna koreańska.programu polityki zagranicznej USA w stosunku do krajów Bliskiego Wschodu.techniki wiążącej przemiany spo-łeczne z rozwojem jednostki (1971). Uzyskał stopień generała. Werner ERHARD (wł.Brytanii w latach 19441945 (operacje inwazyjne w Europie Zach. Alaska i Hawaje uzyskały status stanów. Pastor baptysta. Twórca EST . wzmocnieniem armii. W 1979 założył Organizację Moralnej Większości (Morał Majority Incorporated). John Pauł Rosenberg) ur. W 1988 został nagrodzony Gandhi Humanitarian Award. Ukończył college Harvarda i seminarium duchowne. zawartych w tomach: Essays: First Series (1841). Dwight David EISENHOWER (l 890-1969) . zaś metafora najlepiej go oddaje. W czasie jego prezydentury: zmarł Stalin. w latach 1956-1961 24 kraje afrykańskie zyskały niepodległość. Chętnie operował metaforą. ZSRR a potem USA wysłały pierwsze satelity w kosmos. Fidel Castro został przywódcą Kuby.IX. Świadomość człowieka wg. Odbył wiele podróży do Europy.). Założyciel The EST Foundation (1973). Organizacja li-czy ponad 4 min członków. Representative Men (1850). dowódcą naczelnym sił NATO w la-tach 1950-1952.

1947 w Corpus Christi (Teksas). złośliwy. Wystąpiła m. Dick i Jane (1976). Jean Pauł GETTY (1892-1976) . Projekt był możliwy do zrealizo-wania w istniejących wówczas warunkach technicznych. Po śmierci ojca w 1930 odziedziczył fortunę rzędu 15 min . siostra Petera.in. Córka Henry'ego. w którym mieściły się wszystkie urządzenia mechaniczne (ogrzewanie. Stary Gringo (1990). Przyklejono jej etykietkę seksow-nej blondynki.amerykański potentat naftowy Studiował na trzech uniwersytetach. Od początku lat 80-tych panuje na świecie garfieldomania (maskotki. filmy. W 1976 zaczęła występować w telewizyjnym serialu Aniołki Charliego. Kot GARFIELD . Jest zaprzeczeniem amerykańskiego ideału piękna.XII.2. W cza387 Helen Palmer . książki. kiedy to został zastrzelony przez szaleńca. Zwierz leniwy. Swoją wizję sztuki użytkowej propagował poprzez wykłady. Brała też udział w in-nych akcjach pacyfistycznych. Aktorka. Richard Buckminster FULLER (1895-1983) . odczyty i eseje. m. zachęca religijnych konserwatystów do ubiegania się o urzędy publiczne. Barbarella (1968). Ostatnio fala ta dociera także do Polski (historyjki o Garfieldzie można codziennie obejrzeć w gazecie GLOB 24).łuje wpływać na prawodawców. Bezskutecznie walczy z nadwagą.21. W 1960 zadebiutowała na Broadway'u i w tym sa-mym roku zagrała po raz pierwszy w filmie. Aktor-ka. w Oxfordzie. a zarazem starał harmonijnie włączyć je w otoczenie. nazwisko Garfieid nosił 20 prezydent USA.bohater historyjek obrazkowych Jima Davisa. Sławę przyniósł mu projekt Dymaxion House („dymaxion" to zbitka słów „dynamie" i „maximum") z 1927. acz nie pozbawiony uroku. hydraulika etc. niezwykle popularny James Abraham Garfieid (republikanin).amerykański inżynier i projektant. Karierę rozpoczęła reklamując pastę do zębów. również nafciarzem. Nb. w filmach: Kasia Ballou (1964). zmieniła image). Farrah FAWCETT . Zdobyła dwa Oscary za role w Klute (1972) i Powrót do domu (1978). początkowo w Washington Post. młodości i sukcesu. gadżety). ukazujących się od końca lat 70-tych.1937 w Nowym Jorku. Występuje w serialach i filmach telewizyjnych . Nad srebrnym stawem (1981 -jedy-ny film. potem w wielu innych dziennikach na całym świecie.ur. zawieszonego na drutach u wierzchołka duralumi-niowego masztu. piastujący tę god-ność od marca do września 1881. W 1978 zagrała po raz pierwszy w filmie kinowym. Propagatorka aerobiku.pro-dukcji nie najwyższego lotu.11.ur. W swoich projektach dążył do wykorzystania wszyst-kich dobrodziejstw nauki i techniki. Czyż nie dobija się koni (1969). Studiowała malarstwo i języki w Paryżu. by zaprzestali bombardowań. Wszystkie projekty Fullera hołdowały zasadom czysto funkcjonalnym.).Enneagram się wojny w Wietnamie w 1972 nadała w Radio-Hanoi apel do amery-kańskich pilotów.in. Jane FONDA . W 1916 zarobił swój pierwszy milion. W 1914 wszedł do spółki z ojcem. Chiński syndrom (1979). Był to projekt domu mieszkalnego z elementów wykonanych z plastiku i lekkich metali. aktywistka polityczna. Próbowała zerwać z tym wizerunkiem (ostrzygła się. w którym wystąpiła u boku ojca).

W 1924 prze-żył poważny wypadek samochodowy. Wymusił na synu. z Paulem Hindemithem. szwagier własnej żony (pośmiertnie). tematami i rytuałami religijnymi (Dark Meadow . historią literatury (Letter to the Worid .ojciec bohatera najbardziej znanego (18 tłumaczeń na jeż. mitami greckimi (Cave of Heart . w które sztuka ob-fituje. książę duński. pantomimy. Zdefiniowała taniec jako „una-ocznianie wewnętrznego pejzażu". Aspen Award (1965) i Legią Ho-norową (1983). Clytemnestra .in. Inne znane jego powiedzenia: „Bij. Studiował na akademii medycznej i w seminarium duchownym. Urodził się na Kaukazie w rodzinie grecko-ormiańskiej.o ży-ciu sióstr Brónte). postać fikcyjna. który specjalnie dla niej stworzył balet Xochitl. gimnastyki leczniczej. American Do-cument -<l938). Założyciel muzeum swego imienia w Malibu (Kali-fornia).1991) .in. Potem straszył. operującym ruchem pełnym wdzięku.amerykańska tancerka i choreog-raf. Louisem Horstem. Urządzał pokazy działań Instytutu (m.na kanwie biografii Emiły Dickinson. co pozwoliło mu w latach Wielkiego Kryzysu wykupo-wać podupadające przedsiębiorstwa naftowe.o Medei. Uczył tam m. Phaedra -1962). Pierwszy wy-konawca monologu „Być albo nie być".l) Starszy .mistrz duchowy.in. Od tego czasu poświęcił się wyłącznie pracy pisarskiej. Brat Klaudiusza." Wcielenie się w tę postać (najdłuższa rola 389 . do Francji. HAMLET . autor książek o sztuce.1946 .". by go pomścił. Została nagrodzona m. bohater główny wspomnianego dramatu (najdłuższej sztuki Szekspira).1600). Fortunę Getty'ego szacowano na ponad 4 mld dolarów.1958. polski) dramatu Williama Szekspira (powst. zabij szczura!". suficki).syn Starszego. Założyła Marta Graham Dance Co. Zmarł tragicznie i głupio . Georgij Iwanowicz GURDŻIJEW (1873?-1949) .Denis i Teda Shawn.1943 . harmonii i plastyki ruchu. Horacy. W 1920 zdecy-dował się wyprowadzić Instytut na wygnanie. i Marta Graham School of Con-temporary Dance.dolarów.1940 . starożytnych tań-ców orientalnych. Aaronem Coplandem. W latach 1916-1923 uczyła się tańca egzotycznego i prymityw-nego w zespole Ruth St. król duński. Przyczyniła się do rozwoju muzyki współczesnej współpracu-jąc m. Deaths and Entrances . „Biedny Yoryku!". rytmiki. Stworzyła własny styl ruchu tanecznego (inspirowany tańcem Wschodu i swobodą Isadory Dun388 Przypisy Redakcji can). W 1917 powrócił do kraju i założył w Tbilisi Instytut Harmonijnego Rozwoju Człowieka. przez co stał się pośrednim sprawcą wszystkich nieszczęść. Przez osiemnaście lat podróżował po Zachodniej i Środkowej Azji i Wschodniej Afryce. niż śniło się waszym filozofom. Od 1926 występowała jako niezależna artystka. Night Joumey -1947 . Marta GRAHAM (1894.1946. Kolekcjoner.in. „Reszta jest milczeniem.in.wlano mu truciznę w ucho. Zerwała z tradycyjnym baletem. ok. Pionierka tańca nowoczesnego. „Więcej jest rzeczy (dziw-nych) na niebie i ziemi. poznając różne systemy duchowe (m. w dodatku występująca jako duch (a więc podwójnie fikcyjna). Judith -1950). 2) Młodszy . odbył toumee po USA). Występowała w pisanych specjalnie dla niej bale-tach inspirowanych historią (American Provincials -1934.o Edypie i Jokaście.

pierwszy angielski film dźwiękowy). Jego życie prywatne w istotny sposób za-ważyło na historii politycznej Anglii. swego byłego kanc-lerza). Ptaki (1963). ostatnia go przeżyła. HENRYK VIII (1491-1547) . Przekształcił Anglię w jedną z największych potęg morskich świata. W latach 50-tych i 60-tych stworzył dwa cykle filmów sensacyjnych dla amerykańskiej TV. Sir Alfred Joseph HITCHCOCK (1899-1980) . Edukację zakończył w wieku 16 lat. W 1939 pojechał do Hollywood. filmy: Korespondent zagraniczny (1940). odgarniał śnieg. jedna zmarła wkrótce po urodzeniu syna.drugi król z dynastii Tudorów. Uzdolnienia predestynowały go do miana człowieka Renesansu (mówił trzema językami.1956).Helen Palmer .in. Adolf HITLER (1889-1945) . Osławiona (1946). który za dużo wiedział (1934.brytyjski i amery-kański reżyser filmowy i telewizyjny. Twór-ca kościoła anglikańskiego.Enneagram w dramatach Szekspirowskich) jest marzeniem wszystkich aktorów świata.in.in. Nieznajomi z pociągu (1951). lecz dwukrotnie został oblany na egzaminach wstępnych. Urodził się w Braunau (Austria) jako trzecie dziecko z trzeciego mał-żeństwa swego ojca. ironii i autoironii. W szkole 390 Przypisy Redakcji podstawowej był dobrym uczniem. Mistrz suspensu. Człowieka. W Anglii nakręcił m. Ostatecznie wcielił Walię. Ojciec chciał żeby został urzędnikiem państwowym. ałe nie przyjęto go ze względu na . Północ-północny zachód (1959). W pięć lat później de-biutował jako reżyser. odnowił władzę nad Irlandią. Troje jego dzieci zasiadało na tronie Anglii: Maria I (z pierwszego małżeństwa). Elżbieta I (z drugiego) i Edward VI (z trzeciego). W czasie I wojny światowej został powołany do armii aust-riackiej. W USA nakręcił m. W 1955 uzyskał obywatelstwo amerykańskie. zanim zerwał ze Stolicą Apostolską. Zamierzał studiować malarstwo w Wiedniu. a potem napięcie po-winno stopniowo rosnąć.niektóre jego kompozycje nadal są wykonywane.niemiecki polityk odpowiedzialny za rozpętanie II wojny światowej. Psychoza (1960). Sukces przyniósł mu Lokator (1926). Jest autorem ponad 50 filmów. ale on chciał zostać ar-tystą. łatwość uśmiercania osób niewygodnych zbliżała go do rzymskich cezarów (ściął m. w średniej . malował landszafciki z wiedeńskimi pejzażami i reklamy. Sznur (1948). Miał (kolejno) sześć żon: z dwie-ma się rozwiódł. Jego definicja filmu sensacyjnego brzmi: „Na po-czątku powinno wydarzyć się trzęsienie ziemi. W latach 1933-1945 dyktator Niemiec. remake amerykański. Tomasza Morusa. Pracę w wytwórni filmowej rozpoczął w 1920. Roztrwonił ojcowską fortunę na prowadzenie wojen (ze Szko-cją i Francją). Zarabiał na życie jako tragarz." We wszystkich swoich filmach (począwszy od Lokatora) pojawiał się choćby na chwilę. popierał rozwój architektury i sztuki). dwie kazał ściąć.kiepskim. Prowadził wielkie prace legislacyjne.: Szantaż (1929 . był muzykiem . tym nie-mniej Elżbieta II nadała mu w 1980 tytuł szlachecki. Zdążył uzyskać od papieża ty-tuł obrońcy wiary (którym Korona angielska po dziś dzień się szczy-ci). Starsza pani znika (1938). także w jego reżyserii .

niemieckojęzyczny pisarz czeski po-chodzenia żydowskiego. dochrapał się rangi kaprala. Dyktator nie docze-kał jej końca . W testamencie zażyczył sobie. nie był posłuszny jego ostatniej woli. W ostatniej drodze towarzyszyła mu wieloletnia kochanka (poślubiona w przeddzień) Eva Braun.1933 naziści spalili Reichstag. ale on sam nie identyfikował się . popełniło w Gujanie zbiorowe samo-bójstwo. Próbował szczęścia w armii niemieckiej. w Stratfordzie. Ustanowił wiele rekordów. Amery-ka}.milioner amerykański. Howard Robard HUGHES (1905-1976) . Założyciel Świątyni Ludu. Misja (1986). Na szczęście przyjaciel Kafki. Był to hitlerowski „nowy porządek". Debiutował w TV w 1968.bohater serii powieści detektywistycznych pióra Sir Arthura Conan Doyle'a (pierwsza z nich. W latach Wielkiego Kryzysu zdobył popularność protestując przeciw spłacie odszkodowań wojennych. W więzieniu napisał Mein Kampf. W rok później prezydent Pauł von Hindenburg mianował Hitlera kancle-rzem.Enneagram Jeremy IRONS . dżentel-men par excellence.11. Pracował jako urzędnik ubez-pieczeniowy. Franz KAFKA (1883-1924) .l9. Wielebny Jim JONES (1931-1978) . któ-rej ukoronowaniem stała się II wojna światowa. Założył The Hughes Tool Company produkującą urządzenia wiertni-cze. mistrz dedukcji.1945 popełnił samobójstwo.IX.30. Studium w szkar-łacie.IV. Fucha (1981). Był konstruktorem samolotów i pilotem.in.1948 na Wyspie Wight. W latach 30-tych zajął się produkcją filmów (wylansował m. gdzie wyłożył swoją wizję państwa i świata. Zamek. Autor trzech powieści (Proces. służył na froncie zachodnim jako łącznik. Max Bród. W 1923 przewodził nieudanemu puczowi monachijskiemu. W latach 1933-1939 Niemcy za sprawą Hitlera prowadziły politykę ekspansji (Anschluss Austrii. co dało Hitlerowi pretekst do wymuszenia na prezydencie przyznania mu nadzwyczajnych uprawnień. Pod koniec życia odizolował się całkowicie od świata. Jane Russell). Po kapitulacji osiadł w Monachium i wstąpił do nowo-powstałej Niemieckiej Partii Pracy. opowiadań. 391 Helen Palmer . W prozie Kafki można dostrzec elementy ekspresjonizmu. sur-realizmu czy egzystencjalizmu. Miłość Swanna (1983). dzięki którym zdelegalizował wszystkie związki zawo-dowe i partie polityczne (z wyjątkiem NSDAP). Występuje także w teatrze na Broadway'u. Nagrodzony nagrodą kryty-ków nowojorskich za rolę w Dead Ringers (1988). został aresztowany za zdradę oj-czyzny i skazany na pięć lat pozbawienia wolności (zwolniono go po 9 miesiącach).amerykański przywódca reli-gijny. ukazała się w 1887). wcielenie Czechosłowacji).stan zdrowia. Wystąpił m. 27. W wybo-rach parlamentarnych 1932 naziści zdobyli najwięcej głosów. Tylko kilka opowiadań opublikowano za jego życia. by wszystkie rękopisy zniszczono. zawiesił wolność pra-sy i praktycznie wszelkie prawa osobiste. Do 1966 miał 78% udziałów w TWA (Trans Worid Airlines). która w 1920 zmieniła nazwę na NSDAP. Detektyw-amator. Brytyjski aktor filmowy i teatralny. Dziennika (1910-1923).ur. W rok później został jej liderem. Sherlock HOLMES . za namową przywódcy. w fil-mach Kochanka Francuza (1980).in. Dwukrotnie został odznaczony za odwagę. W 1978 ponad 1000 członków sekty Jonesa. On także odebrał sobie wtedy życie. Revearsal of Fortunę (1990).

de-mokrata. Shelleya) został poetą a nie (jak to było planowane) cyrulikiem.1505 gdy wra-cał od rodziców do szkół zaskoczyła go groźna burza. zmniejszony przez pre-zydenta Cartera. Atak ten w jakimś stopniu przyczynił się do śmierci poety (tak przynajmniej sugeruje Shelley w poemacie Adonais}. Aldousa Huxleya. Gdy tuż obok uderzył piorun. Występował początkowo w nocnych klubach. Brał udział w walkach II wojny świa-towej jako oficer marynarki. postawiono mur berliński. w powietrzu i w wodzie. Zginął w zamachu.V. pierw-szy Amerykanin obleciał Ziemię.l926. ale już w czasie prymicji (2.ur.l6. Przyjął święcenia kap-łańskie.1930 w Nowym Jorku. Marcin LUTER (1483-1546) niemiecki zakonnik.in. że tylko po-przez całkowitą odmianę serca jednostek może się dokonać przemia-na społeczeństw (a to gwarantuje światowy pokój).30. w Izraelu wykonano wyrok na Adolfie Eichmannie. Jiddu KRISHNAMURTI (1895-1986) hinduski pisarz i filozof. a zostanę zakonnikiem.Kennedy był najmłodszym prezydentem USA.angielski poeta romantyczny. zwolniony w 1977. Gordon LIDDY-ur.35 prezydent USA. miał miejsce kryzys kubański. Nauka Krishna-murtiego zainspirowała m. Syn właś-ciciela stajni. Hardly Working 1981). Joseph Levitch) . której istotą jest przeświadczenie. W 1929 porgucił tę grupę. Żył w sekcie przygotowującej go do roli nauczyciela i zbawcy świata.1507) . Amerykański ak-tor komediowy. Dostał 20-letni wyrok. One Morę Time . Za jego prezydentury: Gagarin poleciał w kosmos. Występował także w TV. Wstąpił do klasztoru augustianów w Erfurcie. W 1817 opublikował pierwszy tom liryków. emigranci kubańscy próbowali obalić Fidela Castro (nieudana inwazja w Zatoce Świń). John F. W 1818 angielskie czasopisma przypuściły atak na parweniusza Keatsa i jego twórczość. 2. Od tego czasu podróżował po świecie wykładając swą naukę. Algieria po siedmiu latach walk uzyskała nie-podległość.V.1961. w Jum-ping Jack . Stwo-rzył duet z Deanem Martinem. Absol-went uniwersytetu Harvarda. który groził wybuchem III wojny światowej. Jest profesorem sztuki fil-mowej na w Southem Califomia University.1971.XI.in. O mistrzowskim opanowaniu warszta-tu poetyckiego świadczą jego ody. Polityk zamiesza-ny w aferę Watergate. zmarł papież Jan XXIII. Marcin Luter padł na ziemię i krzyknął: „Święta An-no! Ratuj. Ma w swoim dorobku 36 ról (m. Jeny LEWIS (wł. John KEATS (1795-1821) . założono gorącą linię mię-dzy Kremlem i Białym Domem." Dwa tygodnie później został. The Errant Boy . Od 15 roku życia przebywał w Anglii. John Fitzgerald KENNEDY (1917-1963) .in. Sąd Najwyższy USA uznał wspólne modlitwy i czytanie Biblii w szkołach publicznych za niezgodne 392 Przypisy Redakcji z konstytucją.ni. Uro-dzony w rodzinie bramińskiej. W 1949 po raz pierwszy wystąpił w filmie (My Friend Inna). Jego rządy (19611963) przerwała tragiczna śmierć.z żadnym kierunkiem literackim. Studiował prawo na uniwersytecie w Erfurcie. Podejmował tematy mitologiczne i mediewistyczne. podpisano traktat zakazujący prób z bronią jądrową na ziemi. reformator religij-ny.1952. Dzięki swojemu zapałowi i pomocy kolegów-twórców (m.

in. Utożsamiana z pokutującą jawnogrzesznicą. Proponował m. Clouds. Znak firmowy: namalowane wąsy.1943. Konflikt narastał przez kolejne trzy lata. Uderzył go wtedy nonsens „sprzedaży" odpustów (odpust to zwolnienie z części lub całości pokuty czyś-ćcowej.in.osaczyły go religijne wąt-pliwości. Bracia Marx wprowadzili na ekran dowcip pure nonsensowy i anarchizujący. można go otrzymać w pewnych okresach roku kościelnego lub przy szczególnych okazjach. Dick Trący. obalił teorię wg. Rozpaczliwie szukając SUSOM. dając mu na to miesiąc od czasu wydania odpowiedniej bulli. Czasem identyfi-kowana z Marią. „z Magdali" nad jeziorem Genezaret) . Został proboszczem w Wittenberdze i profeso-rem tamtejszego uniwersytetu. W latach 50-tych stał się znaną postacią telewizyjną. Chalk Mark in . Do tego czasu Luter opracował całościowy program reformy Kościoła. Jeden z pięciu braci Marx. Starał się tonizować ekstremistyczne wystą-pienia tych. Tezy wittenberskie zostały potępione przez papieża. Z wygnania powrócił do Wittenbergi. W 1929 po raz pierwszy zagrał w filmie (Cocoanuts).XII. Piosenkarka i aktorka amerykańska. Joni MITCHELL (wł. Julius (Groucho) MARX (1890?-1977) amerykański komik filmo-wy.in. Wykorzystał ten czas na przekład No-wego Testamentu. Madonna Louise Veroruca Ciccone) ur. że grzechy zostaną mu wybaczone ze względu na Boskie miłosierdzie). zniesienie celibatu. w kome-diach: Kacza zupa (1933). oświadczył. okularzyska w grubej czarnej oprawie i charakterys-tyczny krok (coś pomiędzy przysiadami i podskokami). katechizmy.XI. Gwiazda lat 80-tych.1517 Luter wystąpił z 95 tezami przeciw odpustom: oskarżył pa-pieża o przekupność. uczynienie z papiestwa instytu-cji wyłącznie duchowej. A Day At the Races (1936). Opracował wtedy m. Nagrała kilkanaście płyt. ideał urody. Wystąpił m. Termin upły-wał 10. a także doktrynę Przeistoczenia. W ikonografii przedstawia-na głównie jako pokutnica. jeśli spełni się określone warunki -jednym z nich była często ofiara pieniężna na rzecz kościoła). Ożenił się. m. pozbawionej władzy i bogactw. Songs to a Seagull. W 1521 został wyklęty i na rok schro-nił się na zamku w Wartburgu. olb-rzymie cygaro. doktrynę usprawiedliwienia przez samą wia-rę (na łaskę Boską człowiek w żaden sposób nie może sobie zasłużyć. siostrą Marty i Łazarza. Kana-dyjska piosenkarka i autorka piosenek. W 1520 Leon X zażądał od Lutra podporządkowania się. gdzie mieszkał aż do śmierci. Zagrała w reklamówce Pepsi-Coli i w kilku filmach.1520. Roberta Joan Andersen) ur. której zasługi świętych mogły się przyczynić do zmniejszenia czyśćcowej pokuty. Oddał się pracy translatorskiej i popularyzatorskiej (komenta-rze. symbol seksu. Wraz z braćmi debiutował w wodewilach już przed I wojną świat.X. MARIA MAGDALENA (tzn. w 1958 r.7. że władza ojca kościoła nie może 393 Helen Palmer . MADONNA (wł. ale może wierzyć.Enneagram sięgać czyśćca. 31.in. śpiewniki). Shadows and Light.postać biblijna.in. Who's That Girl?. Odrzucił wszystkie sakramenty oprócz chrztu i Eucharystii. m. Noc w Operze (1935). która umyła Chrystusowi nogi i otarła je swymi włosami. Sprzedano ponad 55 milionów jej płyt. europejskich toumees. Następnych dziesięć lat poświęcił na próby ich rozwikłania. spłodził sześcioro dzieci. Odbyła kilka. którzy przyjęli Reformę. pozostawie-nie spraw finansowych w rękach kościołów narodowych.

19. a Peter and Wendy w 1910. Sztuka powstała w 1904.1883-1884. z której się już nie podźwignął. Jego dzieła miały wielki wpływ na europejską literatu-rę. Wyróżnia ją specyficzny image: peruka blond.filozof niemiecki. a życie ducho-we za jego pochodną. Był twórcą nowej „amoralnej" moralności przewartościo-wującej wszystkie wartości. stroje podkreślające ponętne kształty. polskie 1922). twórczo wyko-rzystywać swój biologiczny potencjał .bohater dramatu i dwóch powieści Sir Jamesa Matthew Barriego. Przygody Piotrusia Pana zawiera oba teksty. cier-piący wszakże na atrofię aktywności. powieść Peter Pan in Ken-sington Gardens .prezentował najbardziej oryginalne. Doiły Rebecca PARTON . Głosił witalizm. Piosenkarka i autorka piosenek country i pop-rockowych. .1.394 Przypisy Redakcji a Rainstorm. zdo-bywać władzę nad samym sobą (walka z dekadencją). że w Ogrodach Kensin-gtońskich postawiono jego posążek. W 1974 założy-ła własny zespół. własne poglądy (Tako rzecze Zaratustra . Niewczesne rozważania -18701872). PIOTRUŚ PAN . który nie chciał dorosnąć. w drugim .tak zrodziła się koncepcja nadczłowieka. by poświęcić się wyłącznie pracy pisarskiej (pisał bardzo wiele). filozofię i psychologię XIX i XX wieku.1886. Po dziesięciu latach zrzekł się katedry. OBŁOMOW . wyd. Symbolizuje tęsknotę za utraconym dzie-ciństwem. W jego twórczości wyróżnić można trzy okresy: w pierwszym głosił kult sztuki (Narodziny tragedii -1869. naturalizm i relatywizm etyczny. Życie cielesne. Z genea-logii moralności -1887. Fryderyk NIETZSCHE (1844-1900) . umysłowego lenistwa. fakt biologicz-ny. Poza dobrem i złem . W 1889 uległ atakowi choroby umysłowej.w 1906. Ucieleśnienie inerqi. wychodzącej poza dobro i zło. ostry makijaż. w którego skład wchodzili członkowie jej licznej ro-dziny. Pracował jako wykładowca na uniwersytecie w Bazylei. apatii. Dobroduszny i uczuciowy ziemianin. uważał Nietzsche za osnowę ludzkiej egzystencji. uciekł więc od rodziców i za-mieszkał w krainie baśni. Wydanie polskie pt. Człowiek powinien jego zdaniem koncentrować się na własnym rozwoju. Bohater Barriego to chłopiec.bohater tytułowy powieści Iwana Gonczarowa (1859.ur.Enneagram le.kult nauki (Wiedza radosna -1882). W 1971 uznano ją za jedną z pięciu najlepszych wokalistek amerykańskich. Od wczes-nego dzieciństwa śpiewała i grała na gitarze. Od 1976 śpiewa z grupą profesjonalnych muzyków z Nashvil395 Helen Palmer . w trzecim . Ecce homo -1888). Studiował filologię klasyczną na uniwersytetach w Bonn i w Lipsku.1946 w Locust Ridge (Tennesse). Stał się postacią na tyle popularną. Album Mingus z 1977 został uznany jazzowym albumem roku oraz rockbluesowym albumem roku.

Na krótko wstąpił do partii komunistycznej . Po ogłoszeniu konstytucji (1789) utworzono Pocztę Stanów Zjednoczonych. Ukoń-czył szkołę pedagogiczną i pracował jako nauczyciel w podstawów-ce. Tę samą partię śpiewał w czasie pierwszego występu w Covent Garden w Londynie (1963). Shanghai Surprise (1986). 90 miliardów przesyłek do ponad 70 milionów adresatów w USA.l2. Początkowo tworzył pod wpływem impresjoniz-mu i secesji. Włoski śpiewak operowy. za-kończone w 1989 rozwodem. Debiutował w 1979 w serialu telewizyjnym. potem także w San Francisco (1967) oraz w Metropolitan Opera w Nowym Jorku (1968). W 1904 wyjechał na stałe do Francji. Porzucił naukę w college'u i zaczął pracować w Los Angeles Reperto-ry Theatre. która w takim kształcie przetrwała do reformy w 1970. Twórca szkoły terapeutycznej Gestalt. Sean PENN . nagrywanym na żywo dla TV (po raz pierwszy w historii). Mary POPPINS . Obrazy w tym stylu tworzył w latach 1906-1918. Ofiary wojny (1989). a jej szefem został Benjamin Franklin. 396 Przypisy Redakcji POCZTA AMERYKAŃSKA .1935 w Modenie.ur.VIII.hiszpański malarz. W jego dziełach z lat 20-tych i 30-tych pojawiły się akcenty surrealistyczne i predylekcja do symbolu.Luciano PAVAROTTI . osób. W lutym 1978 wystąpił z recitalem w Metropolitan Opera. II wojnę światową przeżył w Paryżu.ur. Picasso jest jednym z twórców kubizmu. Wystąpił tak-że w filmach: Bad Boys (1984). Dwu pierwszym cyklom malarskim Picassa historycy sztuki nadali nazwę okresu błę-kitnego i różowego.pierwszym magazynem pocztowym w brytyjskich koloniach w Ameryce Północnej była bostońska tawer-na Richarda Fairbanksa. Zatrudnia ok. W wydaniach polskich sprzed 1967 Mary Poppins pojawia się jako Agnieszka (oryginalne . W Polsce ukazały się wszystkie pozycje z tego cyklu. niestru-dzenie poszukującym nowych form i środków wyrazu. Był twórcą niezwykle wszechstronnym. Debiutował w 1961 w Cyganerii (rola Rodolfa). potem znów zbliżył się do realizmu. Współzałożyciel centrum psychologii humanistycznej . Wyłączne prawo organizowania usług pocztowych przyznano Kongresowi. grafik.Instytutu Essalen w Kalifornii. Zaczął się uczyć śpiewu mając 4 lata. rzeźbiarz.1960 w Santa Monica (Kalifornia). Podczas wojny o niepodległość (1775-1783) poczta amerykańska uniezależniła się od kontroli Metropolii. Kształcił się wokalnie w Mantui. Frederick (Fritz) PERLS (1894-1970) amerykański psycholog nie-mieckiego pochodzenia. Corocznie dostarcza ok. wykorzystującym różnorodne techniki. Występ ten przyczynił się do wzrostu jego popularności. Jako czternastolatek zdał egzaminy wstępne do barcelońskiej Akade-mii Sztuk Pięknych. Autor wielu książek. opuścił Paryż. Między 1966 a 1980 nagrał w Londynie 22 najbardziej znane partie tenorowe świata.X. Był jedną z największych indywidu-alności wśród współczesnych psychoterapeutów. Słynny tenor.bohaterka powstającej od 1934 serii powieścio-wej Pameli Travers. osiadł na południu Francji. Pablo PICASSO (1881-1973) . 700 tyś. za wyjątkiem Mary Poppinsfrom A to Z. Aktor. Sławę przyniosło mu burzliwe małżeństwo z Madonną.l7.lewica do dziś posługuje się narysowanym przez niego gołąbkiem jako symbo-lem pokoju. W końcu lat 40-tych wycofał się z życia publicznego.

„król rocka". co początkowo szokowało widownię. recesja.11. ochrzczoną przez mass-media mianem „gwiezdnych wojen". mistrzem szyderstwa i cię-tego dowcipu.1924). filozof.piosenkarz amerykański. Był zwolennikiem twardej linii w polityce zagranicznej. Mary Poppins to prze-dziwna. in Business. Był najstarszym prezydentem USA. Podejmował także tematy historyczne (Mąż przeznacze-nia .dramaturg angielski. w których dokonał twórczej integracji wątków wielu religii. Był czupurnym polemistą. zamrożo-nych atakiem ZSRR na Afganistan w 1979. ale prawdziwą sławę przyniosła jej książka Etiau-ette in Society. W latach 1942-1945 służył w wojsku. Emiły Post brała też u-dział w programach radiowych poświęconych dobremu wychowaniu i pisywała o tym w prasie.ur. przywiana wiatrem niania. Pracował potem jako sprawozdaw-ca sportowy. Była autorką po-wieści i opowiadań.imię przywrócono jej na życzenie autorki). obniżył podatki indywidualne o 25%. George Bernard SHAW (1856-1950) . Emiły POST (1873-1960) . W październiku 1983 zgodził się na inwazję na Granadę (wyspę na morzu Karaibskim). 40 prezydent USA.in. Spotkanie z Gorbaczowem w Genewie w 1985 nie przyniosło ocieplenia stosunków. Po ukończeniu szkoły średniej (1953) pracował jako kierowca ciężarówki. Robił filmy szkoleniowe dla armii amerykańskiej. Miał niezwykły.1898. Bhagwan Shree RAJNEESH (1931-1989) . ale nadal ma on wielu wyznawców w całym świecie. guru i psychoterapeuta.Enneagram Ronald REAGAN . Wspierał contras w Nikaragui i Salwadorze. Wystąpił w kil-ku filmach. Rozwijał przemysł zbrojeniowy -wystąpił ze strategiczną inicjatywą obronną. a w połowie lat 50-tych stał się bożyszczem Ameryki. na polski i rosyjski). Święta Joanna . W stosunkach z ZSRR zastąpił doktrynę de-tente doktryną „pokoju z pozycji siły". przemianowana póź-niej na Etiauette: The Blue Book ofSocial Usage z 1922. co nakręciło koniunkturę. Akompaniował sobie na gitarze. Dosłużył się stop-nia kapitana. republikanin. in Politics and at Home. Stały się one sztandarowymi pozycjami New Agę.1911 w Tampico (Illinois). bezrobo-cie). Był autorem kilkudziesięciu książek (tłumaczonych m. W 1954 nagrał pierwszą piosenkę. występując w obronie miesz-kających tam Amerykanów. Wybrany na dwie kadencje (1980-1988). Ukończył Eureka College w Illinois w 1932. USA pogrążone były w kryzysie (inflacja.6. demaskatorem społecznych wad (Szczygli Zaułek -1892. który dzięki jego polityce udało się przezwyciężyć.1898). 397 Helen Palmer . W „komedii filologicznej" Pygmalion (1912) . Śpiewając poruszał biodrami w takt mu2yki. zwanych orange people. Gdy doszedł do władzy. od barwy no-szonych szat.pisarka amerykańska. wibrujący erotyzmem głos. Dokonał drastycznych cięć budżetowych. Próba przeniesienia ośrodka Rajneesha z Poony w Indiach do Oregonu zakończyła się fiaskiem. W kwietniu 1986 lotnictwo USA zaatako-wało Trypolis w odwecie za akcje terrorystyczne inspirowane przez Kadafiego. a w 1937 rozpoczął karierę aktorską. Wystąpił w ponad 50 filmach (ostatni raz w 1964). Profesja pani Warren . Za życia autorki ukazało się 10 wydań i ponad 90 dodruków.hinduski nauczyciel du-chowy. dzięki której dzieci przeżywają w najzwyklejszym świecie najniezwyklejsze przygody. Elvis Aron PRESLEY (1935-1977) .

za tę rolę otrzymała Srebrnego Niedźwiedzia na festiwalu w Berlinie Zachod-nim). za co zos-tał osadzony w więzieniu. Zdobywczyni dwóch Oska-rów (Butterfieid 8 .ur7. Zdobywczyni dwóch Oskarów . Kleopatra (1962). Pochodził z bogatej i utytułowanej rodziny. Stworzyła wyjątkową kreację w Posfcromieniu złośnicy.II. Wyjeżdżał do Szwajcarii i Włoch. Znana jest także z bogatego życia uczuciowego (ostatnio wyszła za mąż po raz ósmy).1949 w Summit (Nowy Jork). poemat Adonais (1821).VII. Wydarzenie to stało się motywem napisa-nia jego najbardziej znanego eseju Resistence to dvii Government (tytu-łowanego także dvii Disobedience lub On the Duty of dvii .22. Kochanka Francuza (1980).1932 w Londynie.in. Studiował w Harvardzie. odchudzające i kolejne opera-cje plastyczne.1966). Aktorka amerykańs-ka. sławna Obrona poezji). Przez dwa lata żył na łonie na-tury. Czło-nek grupy transcendentalistów. Richard Starkey) .z pisarką Mary Wollstonecraft. Protestował przeciw wojnie z Meksykiem w 1845 . Grała także w filmach telewizyjnych. Mary Louise (Meryl) STREEP . W 1925 otrzymał nagrodę Nobla. Debiutowała w filmie Lassie.27. Figuruje na liście najgorzej ubranych kobiet świata. Przechodzi kolejne kuracje odwykowe.VI. wróć (1943). Studiowała w Yale School of Drama i uzyskała tytuł magistra sztuk pięknych. Wyobraźnia Shelleya zdominowana była przez żywioł powietrza. Mając 18 lat roz-począł działalność muzyczną. Ożenił się z córką oberżysty. Zgaga (1985). Hammersmith is Out (1972 . Uznanie krytyki przy-niosła jej rola w Miejscu w słońcu (1951). Ameiykańska aktorka filmowa i teatralna. Sympatyzował z ideami socjalistycznymi. 398 Przypisy Redakcji Ringo STARR (wł. ale został relegowany z uczelni za napisanie broszurki Necessity ofAtheism (O konieczności ateizmu). Grał w zespole. Percy Bysshe SHELLEY (1792-1822) . Muzyk brytyjski. Występo-wała w nowojorskich teatrach. Od 1987 jest przewodniczącą American Foundation for AIDS Research. Wystąpiła także w filmach Kotka na gorącym blaszanym dachu (1958).pisarz amerykański. Henry David THOREAU (1817-1862) . Grała m.poświęcił uwagę sprawom językowym i ich społecznym impli-kacjom. Błękitny ptak (1975).1940 w Liverpool. Spod jego pióra wyszły oprócz liryków: dramat liryczny Prometeusz rozpętany (1820). Studiował w Eton i Oxfordzie. w filmach Manhat-tan (1979). będąc całkowicie samowystarczalnym. gdzie zetk-nął się z Raiphem Waldo Emersonem.odmówił płacenia podatków. Zginął przedwcześnie w katastrofie żaglówki.poeta angielskiego roman-tyzmu. Kontunuuje działalność muzyczną jako solista.za drugoplanową rolę w Kramer contra Kramer (1979) i dla najlepszej aktorki za Wybór Zofii (1982). Za rolę w se-rialu Holocaust (1978) uzyskała nagrodę Emmy. Była wielką gwiazdą lat 50-tych i 60-tych. W ostatnich latach rzadko występuje w filmach. Był perkusistą zespołu The Beatles od 1962 (zastąpił w tej roli Pete'a Besta). Elisabeth TAYLOR -ur.ur. a po jej samobójczej śmierci . Pożegnanie z Afryką (1985).in. Ukończył technikum w Liverpool.1960 i Kto się boi Yirginii Woolf? . aż do jego rozpadnięcia się w 1970. Pocztówki znad krawędzi (1990). dramat Rodzina Cencich. eseje (m. Doktor Faustus (1967).

amerykański aktor. Pisze również opo-wiadania. Jego słuchowisko oparte na Wojnie światów H. Rozpoczął karierę aktorską grając w teat-rach Dublinu. KONIEC . Jest także autorem filmów: Wspania-łość Ambersonów (1942). nie stroniącym od wyrażeń nieparlamentarnych.1922 w Indianapolis. Śniadanie mistrzów (1973). Pisarz ame-rykański. reżyser. Makbet (1948).ll. kreują-cym tragikomiczne sytuacje.Disobedience). dramaty i eseje. panie Rosewater (1965). Był świadkiem bombardowania miasta w 1945. Orson WELLES (1915-1985) . W 1936 wydał swą najbardziej znaną pracę Tnę Spirit ofZen. Propaga-tor filozofii Wschodu w kulturze zachodniej. kilka z nich sam wyprodukował. w którym zagrał rolę tytułową.amerykański filozof. który wywarł znaczny wpływ na ruchy społeczne w XX wieku. do wielu pisał scenariusze. Zadebiutował na Broadway'u w 1934 rolą Tybalda w Romeo i Julii. Dama z Szanghaju (1947). Dostał się do niewoli i został osadzony w obozie w Dreźnie.Kocia kołyska (1963). czym zyskał popularność. Jest twórcą nieco obrazoburczym. Pisał także wiersze. scena-rzysta i producent filmowy. będący zapisem prób uchwycenia życia duchowego poprzez naturę. Studiował na uniwersytecie chi-cagowskim. 399 Helen Palmer .ur.Wellsa wywołało panikę w rejonie Nowego Jorku. Sławą cieszy się do dziś jego poemat prozą Waldo.XI.G. w 1971 uzyskał magisterium z antropologii.Enneagram Kurt VONNEGUT Jr. Alan Wilson WATTS (1915-1973) . . Debiutował w 1952 powieścią Piano Player. W 1941 wyreżyserował film Obywatel Kane. Robił radiowe adaptacje znanych powieści. Matka Noc (1962). Otello (1952). Niech pana Bóg błogosławi. W niektórych z reżyserowanych przez siebie filmów grał. posługującym się językiem potocznym. Wystawił tam Juliusza Cezara w nowoczesnej scenografii. Te przeżycia stały się kanwą napisanej w 1969 powieści Rzeźnia numer 5. Związany był z kalifor-nijskim ośrodkiem buddyjskim. Dotknięcie zła (1958). Wydał także powieści: Syreny z Tytana (1959). Służył w armii USA w czasie II wojny światowej. Wraz z Johnem Housemanem założył Mercury The-atre.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->