P. 1
zaburzenia osobowosci

zaburzenia osobowosci

|Views: 267|Likes:
Wydawca: sechnsucht

More info:

Published by: sechnsucht on Oct 13, 2010
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/29/2013

pdf

text

original

11

osobowosci Scully

w Dabkowski

postaw lub mechanizmow

zachowanie, nasz styl zycia.

esobowosci wynikaja, jak siy ogolnie sadzi, z procesu rozwojowego poddanego i!ih..,lVC1<' ..... kulturowym, spolecznym oraz zwyczajorn wychowawczym w rodzinie. Ostatnie nad rozwojem dziecka sugeruja ponadto, ze w przebiegu rozwoju osobowosci odgrywac role qynniki tel1}peramentalne uwarunkowane dziedzicznie_ Pewne cecby ltY~~le zwiekszaja prawdopodobienstwo pojawiania siy zindywidnalizowanych sposoco prowadzi do powstania okreslonego stylu osobowosci. Jesli ten staly zachowania doprowadza do zaklocen w funkcjonowaniu okreslonej osoby, to 'ftV~UTI'lr 0 istnieniu zaburzenia osobowosci. Zaburzenie osobowosci wystepuje cechy osobowoSci ~ niepodatne na zmiane i utrudniaj~ prawidlowe _~IDi4~ co powoduje istotne oslabienie funkcjonowania spolecznego i zawodosubiektywnie zfe samopoczucie. Przejawy zaburzenia osobowosci zwykle okresu mlodzienczego i moga przetrwac do wieku doroslego, jakkolwiek 1atacb objawy moga bye rnniej dostrzegane.

_lIn,. Zaburzenia osobowoSci naleza do n().jpowszecbniejszych zaburzeil fil[3]DV(:ll W praktyce psychiatrycznej, zwlaszcza ambulatoryjnej. Leczepacjent postrzega swe problemy inaczej i wyraza swe objawy •• IWI>aeD psycbicznych. Pacjenci z zaburzeniami osobowosci moga nastrojo. zwlaszcza na stany depresji lub leku, Moga oni

nie ~zpo~aj~. by w nich samych bylo '4Ii[W.,..dOlJY ZIDlan; IstnieJ1.lCe zaburzenia postrzegajq

2. V osilb tych brak jest zwillZkow spOrecznych lub sa one b~rdzo stabe., Poniewa-

b b .. b sci moga draznic lub doprowadzac do wybuchow gn1cwu

oso y z za urzemaml oso owos 'I .. '. .' . • b .. .

I d . toczeni . t nsywnosc reakcji tych osob na zaburzerna oso OWOSCI Jest

u ZI ze swego 0 oczema, In e . . 'b . d . .

. k ., bi amego zaburzellla wystypllJ,!ce 1I 080 mrn otkllJ~tych

czesto Wly sza ntz 0 jawy s .

3. Pacjenci ci mega szukac pomocy z powodu wspolistniejllcej choroby sOlllat~czne.i lub zfego samopoczucia. W kazdym przypadku pacjenci tacy moga wyzwalac silne ujernne reakcje u lekarzy i u zajmuj~cego Sly rurrn personelu medycznego.

4. Pacjenci z zaburzeniami osobowosci na ogor zle toleruja s~res .i poszllkl1j~ pomocy - raczej po to, by zmniejszyc stres zewnetrzny, niz aby zrmenic swoj ~harakter. Gd~ :,tres jest duzy, jak bywa to np. w chorobie: somatycznej, u pacjentow rnoze dojsc do wystapienla zachowari regresyjnych.

Badania adopcyjne i badania blizniat wskazuja na istotne znaczenie

GZVDlllik6w genetycznych w ksztaltowaniu cech osobowosci. Mniej wiadomo 0 ich roli powstawaniu zaburzeii osobowosci.

t,\!V.f1i~IPo1walllie zaburzeii psychicznych w rodzinach. W rodzinach osob z zaburze. '1O!Jobo,,'os,ci zwiekszone jest ryzyko wystapienia zaburzen zarowno z osi 1, jak n (zob. rozdz. l).

l!Itia''4IiSOl,o,vliSci czysto wsp6listniejll z zaburzeniami osi I. Wiekszosc osob PJilallDi osobowosci rna jedno lub wiecej zaburzen z osi I. Czasem trudno jest okreslonego zaburzenia osobowosci, gdy pacjent przejawia miesza"~.-~ podrecznik pt. Diagnostyka i statystyka zaburzen 'Pozwala rozpoznac wlece] niz jedno zaburzenie osobowo~agnostyczne dotyczace kilku zaburzen. RozponaIe.?:y ustalac ostroznie u osoby przezywajacej stres np: ruekt6rzy mlodzi mezczyzni przejawiaja dezadap-

sobie w sytuacji sluzby wojskowej, czego nie wykazuja

osobowoSci. Nie powinno sie np. na schizofrenie, chyba ze . nocaatek schizofrenii.

. . Zaburzcn la osobowOSciJ 329

a. Projekcja polcgJ na przypis waniu : , ,

lub uczuc (n '. y u InneJ osobie wlas h ni

.::; p. nleuzasadnlone uprze I .. .' nyc rue akceptowanych mysli

stawlcn~a paranolclalne). C zenia. przesadne wytykanie bledow ~a-

b. Fantazjowanl., polega w, t ' , '

. zk c WorzenlU wYlmagi . .

uciecz t; przed samotnoSciq. Fantaz: "nov:anego zycra, co moze stanowic

rozlegle. Je magq byc bardzo szczeg610we i bardzo

c. Myslenie paranoi,dalne Jest przeko '

, I dowani . naniem 0 niewlasc' ak

s a owaniu przez innych PacJ'ento ' 'Jwym tr. towaniu lub prze-

. h b ., "m paranoJdaJnym moz '. . ..

IC 0 mawiaja lub z nich sip nasrni ze Sly tez wydawac, ze inni

., ,smlewaH·

2. Pacjenci z zaburzeniami osobowosei sk ' '. A

stresu podatnosc na tani uprerna mega wykazywar, pod wplywem

wys IIPleme dezorganizacji procesow poznawczych.

3. Stwierdzono, ze pacjenci ze schizotypowy burzeni ...

.k: iki bi I ' m za urzeruem osobowosci rnaja pewne

ws aznl 1 10 ogJezne podobne do wystPpuJ"cych ' b h . h . . ,

b .. kt " , "I U OSO C Oryc na schizofrenie m 10

o mzona a tywnosc monoammooksyciazy (MAO) I tk h k ' ' "."

ruchow galek ocznych. w p y ac rWI ezy zaburzenia

a. Wysunieto przypuszczenie, ze nie u wszystkich os6b wykazujacych podatnosc genetyczn~ na wystapienie schizofrenii rozwija sie psychoza, lecz u niektorych z tyeh 080b wystepuje schizotypowe zaburzenie osobowosci.

b. W rodzinach, w ktorych wystepuje schizofrenia, istnieje rowniez wieksza liczba krewnych majacych sehizotypowe zaburzenie osobowosci.

!J Skupienie B. Grupa dramatyczna, emocjonalna i kaprysna obejmuje zaburzenia osobowosci histrioniczne, narcystyczne, antyspoleczne i graniczne (borderline).

1. Osoby z tymi zaburzeniarni przejawiaja sklonnosc do stosowania takich mechanlzmcw obronnych, jak dysocjacja (rozkojarzenie), zaprzeczanie, rozszczepienie i acting out.

a. Dysocjacja (rozkojarzenie) polega na "zapomnieniu" nieprzyjemnych i skojarzen. Jest to nieswiadome oddzielenie niekt6rych procesow Y-.'~"-~·-

i zachowari od normalnej ezy tez kontrolowanej swiadornosci J~'~'~~~'~' krancowej mo:i:e to prowadzic do powstania osobowosci personality) badz osobowosci zdezorganizowan~j ...

b. Zaprzeczanie. Jest to proces pOd?bn7 do dysocJacJl: . 'VO'.J ... ·~:-l! czania, pacjent odmawia przyznarua Sltr do swych rnysli,

nieswiadorny, :i:e to robi .

c. Rozszczepienie czesto wystepuje u pacjentow mechanizm, pacjent dzieli ludzi na osoby w przezyc zwiazku ambiwalentnego. nawet w stosunku do w~asnego

d. Acting out polega I¥l

z osobowos-j

i1sIijOOlwc.sci zalle2'!Dy(;n lub bierno-agresywny~h. Bio.logicznie 1I pacjenwystj(puje sklonnosc do przeJawJanJa wyzszych pOZIOi wiekszego zahamowania motorycznego: DZlalajqce

.~ ..•.. " ... ~~,.o doprowadzic do znacznego pobudzenia 0 charak-

'ZWlCZc:nie niektorych ezynnlkew genetycznych w rozwoju Na przyklad zgodnosc wyst<:;powam? c~c~ obs~syjmonozvaotvcznvcn jest wyzsza anizeli wsrod bliznia; z zespolem natrectw nie obserwuje sie iiii""~:tJ~se$yjjn~l-klomlpuils3'jnego zaburzenia osobowoscl

Zaburzenia OSObowosc~ 331

e. pacjent nie rna bliskich Pm@si61 ani osob kt6re da fani '"

krewnych,-- , rzy zau aruem, oprocz bliskich

f. w.yd~je sie, l~ pacjento,,:,i nie zaleiy na pochwataeh ze strony innych osob ani ie me Jest w razll wy na ich krytyk~,

g, p~cjent przejawia cht6d uczuciowy, brak zainteresowanja otoezeniern tub splyeeme afektu.

2. ~ozp~wszeehnienic sc~izo.idajnego zaburzenia osobowo§ci jest nieznane, gdyz pacjenci rzadko zglaszajq sre w eelu leczenia.

3. Sytuacje zwiqzane z chorobq somatycznq. Z powodu choroby somatycznej pacjent jest zmuszony do nawiazama bllskiego kontaktu 2 osobami udzielajacymi pomocy. Sytuacja taka czesto jest postrzegana przez pacjentow jako zagrozenie dla ich rownowagi, Zbytnia ingerencja w ich sprawy rnoze spowodowac u nich chec zwiekszenia dystansu, a q~el sklani ' do 0 uszczenia S2 itala wbrew zaleceniom lekarskirn. Lekarze powinrii szanowac dystans okresloriy przez powsciagliwego pacjenta i oczekiwac, ze zaufanie pojawi sie po dluzszyrn czasie.

4. Leczenie. Osoby z zaburzeniami osobowosci typu schizoidalnego, paranoidaInego i schizotypowego zwykle nie zglaszaja sie do leczenia. Jesli pacjent zglasza sie w celu leczenia, to lekarz powinien traktowac go z szacunkiem, skrupulatnie i rzetelnie. Jedyna poczatkowa metoda leczenia jest zwykle psychoterapia indywidualna. Natomiast terapia grupowa moze bye bardziej skuteczna pod warunkiem zaalkceptowania jej przez pacjenta.

!J Paranoidalne zaburzenie osobowoscl

"~bslironne wzorce "odmiennego" dztwIK:twa Die ~ jednak tak w przeszlosci nie by to

ZaburLcnia OJoiobowoki \ 33'3

e. P?dejrzliwosc lull rnysn 0 charakterze paranoidaln m

f. niedostosowany lull sztywny afekt y ,

g. dziwaczne, ek,centryczne lub niez~Ykle zach . I b

h. hrak Illiskich przyjaciOl lub osob zaufanych o:~~~: ~' 'b~Igl'ld,

i. nadkmi.~rny lek SPboleczny, ktary si~ nie zmniejs~a mim~J P~~SI~~~~ni~ez~~Jo~~5Ci z 0 r~s onym~ 0'0. aml(prawdopodobniee jest on zwiqzany raczej z paranoidaln;mi obawarm anizeli Z ujernnyrm ocenami dOlycZqcymi wlasnej osoby),

3. Rozpowszechnienie. Niektore badania wskazujq, ze zaburzenie to dotyczy 3% populacji.

4. Sytuacje zwiazane z chorohq somatycznll. Problemy zwiazane z leczeniem osob ze sChlzotypowym zaburzemcm osobowosc: z choroba somatyczna sa podobne do tych, ktore wystepuja u pacjeruow ze schizoidalnym zaburzeniem osobowsci. Osoby t. zaburzeniern schizotypowvm majq sklonnosc do zbywania osob udzielajacych im pomocy. Wystapienie choroby somatycznej zagraza ich poczuciu odrebnosci.

5. Leczenie. Jezeli chory zgiasza siy w celu leczenia, to lekarz powinien traktowac go rzetelnie. Dziwaczne zachowanie pacjent6w moze wyworac zaklopotanie lekarza, nie moze on jednak z nich sie nasmiewac. Psychoterapia grupowa rokuje wieksze powodzenie niz psychoterapia indywidualna, jednak niewielu pacjent6w akceptuje psychoterapie grupowa, Lekarz nie powinien oczekiwac nawiazania bliskich relacji z pacjentem j powinien respektowac jego potrzebe zachowania psychicznego dystansu.

Iii ZABURZENIA OSOBOWOSCI SKUPIENIA B

B ~burzenie osobowosci ,...

1. Osoby z tyro zaburzeniem wykazywaly w przeszlosci C1~te.1 przewlekle antyspoleczne, w trakcie kt6rych dochodzilo do pogwalcerua praw inlIlY9I~!I

a. Zasadniczy defekt osobowosci dotyczy struktury C~tIl osoby nim dotkniete sa wyrainie niezdolne do kontroA

natychroiastowej satysfakcji. .

b. Osoby z antyspolecznym zaburzeruem OS(lIOO'¥08ciJ~

Zaburzenia osobowoki I 335

grury lerarculyczne lWor7.ij znawcy roz 07n' .

grupowc iTI07.C rownlCZ obeJmowac d izi t ", awanla tego zachowama. Leczenie czncj. 0 ozia ywania W ramach spolecznosci terapeuty-

c. W kontroli agresji u pacjent6w Z zaburzeniarni cz ". , .

StOSlI_lC '"'' srodki beta-adrenolityczne, inhibitor cynnoscr mozgu pornoc rnoga Ieki. nego serotoruny I bupropion y selektywnego wychwytu ZWfOt-

d. Czesto niezbedne jest leczenie wsp61isrnieHcego nad ' '. ' . b ..

tywnych. uzywama so stancji psychoak-

'334 I RoaaZlial II

'- __ ---"" lub niezdolnosc do planowania, .

( .. , _""'.r~,::,,>~ uzana wtarzajllcymi si~ ktamstwarm. wystepowanien- poel

(5) ~es=:~:I':;jqnami ~dZ oszukiwaniem innych w celu osiagmccra kOl'zy.~ci

iI'<MiD •.

hib dla will!,nej [pTzyjemnOsel, .

(~I ~lne ilr,ak:row.anie bezpieczenstwa wlasnego lub innych, .

(7) bri1{ \ilni.lilMiScl sumienia, wyrazany oboJytnosel' lub l.atwym usprawrcu.

To ., ' ._ wdzeniii z ym traktoWantll lub okradzeniu mnych osob IIWlamern Sly po SM'ZY . , . ." .'

d. Antyspol=ego zaburzenia osobowosci me rozpoznaje Sly am w przebiegu

sohizofreesi, ani w przebiegu epizodu mamakalnego choroby afektywnej.

3..... ·"og'ia. Ocenia s'i~, ze w Stanach Zjednoezonyeh zaburzenie to wystepujc u 3% ~'yZD. Z ostatnioh bad an epidemiologicznych (Epidemiologic Catchment Area s.u4yj wynika natomiast, ze ryzyko wystliPlema tego zaburzenia w okresie zycia W)'Dosi dla mezczyzn 7%, a dla kiobiet 1 %.

... Dialogia. :BIlidW,gia antyspofecznego zaburzenia osobowosci jest. niejasna.

a. ~o u kobiet, jak i u rnezczyzn czesto spotyka SI« rodzinne wystepowanlo ;antyspoleeznego zaburzenia osobowosci. Pewna role przypisuje sie czynnikom irodowislwwym oraz genetycznym. Wystepowanie poejopatii II ojca stanowi ~ predykeyjny wystapienia antyspoleczoego zaburzenia osobowosei II dzieCka IIiIIi£ ~ .na to. ezy dziecko wychowywalo Sly w jego obecnosci. Ryzyko 'I\fYSIlIPienia zachowan antyspolecznych jest wieksze w rodzinaeh, w ktorych wyst~puje aHoohalizm.

II. N4dbGre zacJww.ania Jmt)'Spofeezne m(i)g~ pojawic sie po uszkodzeniu rnozgu "'1IlIS~.ie.zamlcni~teg(i) erazu gtowy bljdz zapalenia mozgu, W tyeh przypadkach ~e je&l roz;poZlllmie DDiany osobowoscl na podlozu sornatycznym (or~ym,. ~olnie zreszta uwaza sie, ze czynniki biologiezne odgrywaja tu ISdIIII! ro~.

c. ~ ba&lmria ~:j, i;edla rozwoju osobowosci dziecka niekonsekwentny ~ sposOb ~ania przez rodzicow jest bardziej szkodliwy niz ich .....

B Graniczne zaburzenie osobowoscl V

1. Detinicja

a. Pochodzenie terminu '. Termin "graniczne" przyjyta ze wzgledu na graniczne poiozenie tego z~zema mlydzy nerwic'lJLl2!i~aburzenie to bylo nazywane rowniez .. schlzofremLgral1lezn1L_schlzofremq pseudonerwicowa lub schizofrenia ambulatoryjna, lecz obecnie uwaza silt, ze jest ono wyraznie rozne ad schizofrenii.

b. Najwainiejszymi cechami tego zaburzenia s'l: nlestabilnosc w postrzeganiu wlasnej osoby, niestabilnosc zwiazkow interpersonalnycb i niestabilnosc nastroju. Zwykle wystepuja tez zaburzenia tozsamoSci wyrazajace sie niepewnoscia co. do. orientaeji seksualnej,~lasnego obrazu oraz w_yboru przyjaei61,

2. Objawy. Graniczne zaburzenie osobowosci charakteryzuje szeroki zakres zachowan dotyczacych niestabilnosci w zwiazkach interpersonalnych, postrzeganiu siebie, uczuciach i kontroli irnpulsow, zaczynajacych sie we wczesnyrn okresie dorosiosci i przejawiajacych sie w roznych sytuaejach. Zaburzenie to mozna rozpoznac, jesli pacjenci spelniaja co, najmniej tiyc ~poniz5zyeh kryteri6w zachowan:

a. podejrnowanie rozpaczliwyc wysltk6w w~lu zapobieienia porzuceniu real-

nemu lub wyimaginowanemu, . .

b. niestale, ale intensywne zwiazkl interpersonalne, eharakteryzuJ~ee Sly na ~rzemian krail~ idealizowaniem b~dz. skrajn~m dyskredytowaOlem partnerow,

c. zaburzenia tozsamosci, tj. utrwalony I wyrazrue zaburzony,. zmeksztakony lub

niestabilny obraz ~ osoby lub poezucla wlasneJ wartoscr, .

d. impulsywnosc co najrnniej w dwoch obszarach stan~wl.'lcych Po.tenCJ~ne z~grozenie dla samego siebie (np. ~aDle PJemed~y, zyele seksualne, uzywarue substancji psychoaktywnych, ~owne prowadzeme samochodu, napadowe ob-

jadanie siy), . b b" d k

e. Dawracajllce zachowania samobOjcze,~ lub pro y sarno ojcze oraz 0 ony-

wanie sarnouszko~zeil, • reakt okl nasb'oju (np. si.Ina

f. niestabilnosc emocjonalna wywolana nadmiern~ . ywn II Id1ka

okresowa dysforia, t!_raZliw?S6 lub, lek ~ymuJqce Sl~ zwyJde przez a wyjatkowo dtuzej nji: kilka dOl),

g. przewlekle uczucie rak k troIi

h. bO _D.~.; ... ,;..I""_

wybuchy zlosci, przemijl\lllce, zwilllZllDe znaczne objawy dYISO(ljac;YJne.

osobowosci rnaja szczegolne z Dim wsp6l:pracowaC podczas wbrew zaleceniom lekarskirn, 9<kIzialu szpitala.

w ich

I Rozdzial II

. ." rwie powainych naduzyc wobec dziecka

. . powaOle w dZlecJnS burzeni b

Cz~(O s(wlerdza Sl~ wyste h) U 6b z granicznym za urzeniem oso owo.ki

(slownych. fizycznych lub seksualnyc nit os ne oraz obniienie stezenia set·otoniny.

wyst~puj,! rowniez deficyty neurokoglll yw .'

t na Wysqpienie choroby somatyczna] 1I pa-

S S . • e z chorobll soma ycz.,.· .' d ..

• ytuaCje zWllJZ8n. .' a dodatkowy stres I moze oprowadzlc do

cjenta Z osobowoSCI'I graOlczn,! sIWarz . em osobowosci.

zaostrzenia objawow zwiazanych z zaourzeoi e· emocJ'onalnej horneostazy osi'lg-

a. Choroba rnoze oznaczac zagrozeOie dla pewn J

b Wni~tej p~ezhPaCJb'entma'oz'e sie ujawniac rozszczepienie (zob, II B I c). Personel

• czasle c oro y y . '.' • ital .' . . dornie przejac postawy paCJenta I wraz Z rum po.strzegac SZPI ny moze meSWI3 " . ". bi '.

. k I . dobre lub zupelnie zle Moze to stac sUi pi zyczyna roz icznose,

sprawy ja 0 ~Im OOOI:=__IUU ~ . bowos .

pogladow lek~nT:ifeK. Emocj~ wywoly.wane przez pacjenta Z oso OWOSCJ<l

graniczna rnoga stanowic duze urrudnienie W jego leczeniu,

ti. Leaenie . . . .

a. Psychoterapia. Istnieja dwie podstawowe metody psychoterapii pacjentow Z osobo-

woscia graniczna, . . .

(1) Metoda psychodynamiczna zmierza do zrozurmema procesow psychopatologicznych Iezacych u podstaw zaburzenia, Og61nie jednak prowadzenie typowej dlugoterminowej psychoterapii jest utrudnione przez zachowania regresywne pacjenta, a takze silne reakcje emocjonalne terapeut6w.

(2) Terapia skierowana na wspieranie poczucia realnosci jest bardziej konfron. taeyjna niz interpretacyjna. Terapeuta pornaga pacjentowi rozpoznac jego r6inorodne uezueia i ich zwiqzek z zachowaniem. Okresla tez cele kazdej sesji i odpowiednio jll organizuje. Metode te nalezy stosowac raczej w warunkach

szpitalnych.

.o.CilleclleJlle farmakologiczne jest wazne klinicznie, choc uzyskuje sie dzieki niemu poprawe nastroju i zachowan pacjenta.

:P;t-IJliliiibitory mODoaminooksydazy (!MAO; np. tranylcypromina) S,! skuteczne poprawy nastroju, ale nie wplywaja na zrniany zachowania. .inhibitor wy.chwytu zwrotnego serotoniny - powoduzwiazanych z Impulsywnosci,! i samouszkodzeniami.

:~;~!!~~~~-:.lek przeciwdrgawkowy - powoduje poprawe

Ieki przechvpsychotyczne podawane w niewieIkich dawokresy.

jest zwylcIe przeciwwskazane u wiekszosci pacjenrozhamowanie emocjonaIne i czesto

~s~~.JJ~:ywanlia.

Zaburzcnia osobowosci I 337

a. wyol brzymione poczucie wlasne~o znac' .

. .. h . c» zenia (np przesadne . k . .

osragmecrac I talentach, Oczekiw' .... prze onarue 0 swoich

" ante uZllama sleble b'"

pornimo braku. odpowleclnlch Osiqgni~c), '. za oso istosc wybitna

b. = bsorbowanie fantazjami c1otyc7ocym· " .. .

. . ~" I OSlqOnl~Cla wlelkiego skI d

sWlelnoscl, urody b,!dz idealneJ miloSci" u cesu, wa zy,

c. przekonanie, ze jest si~ kirns szczeg6ln~m i W . tkow . .

tylko poclobne osoby, oraz przek . . YH, rm, kogo mega zrozurmec . . . .. . - . onanie 0 konlecznoscl utrzymywania kontakt6w

jedynie z innyrru osobami (Iub lnstytucjami) wyjatkow . I b ki .

ki . dmi .' 'f- yrm u 0 wyso m statusie

d. ocze rwarue na mlernego podziwu dla siebie od or . '

. '1 .'. oczerna,

e. poczucre uprzywi ejowarua (tzn. meuzasaclnione oczekl·wanl·a 'I .

..' szczego me przy-

chylnego traktowania przez mnycl, lub automatycznego dostosowania silt otoczenia do tych oczekiwan),

f. wykorzystywanie innych w kontaktacb miedzyludzkich (tj. wykorzystywanie innych do osiagruecra wlasnych ceI6w),

g. brak empatii (tj. niechec do poznania uczuc i potrzeb innych lub do utozsarniania sie z nimi),

h. czeste okazywanie innym zazdrosci lub przekonanie 0 zawisci innych osob,

i. aroganeja, okazywanie wynioslosci w zachowaniu i opiniach.

3. Rozpowszechnienie. Rozpowszechnienie tego zaburzenia jest nieznane. Choc w ostatnich latach rozpoznanie to ustala sie czesciej, wydaje sie, ze jest to zwiazane raczej ze zwiekszonyrn zainteresowaniem tym zaburzeniem anizeli z jego czestszyrn wystepowaniem.

4. Objawy towarzyszace. Zaburzeniu temu czesto towarzyszy depresja lub nastr6j depresyjny. Wystepuje tez nadmierne zaabsorbowanie i zamartwianie sit; swym wygladem. Czesto obecne sa cechy innyeh zaburzen nalezacych do skupienia B.

5. Sytuacje zwiazane z choroba somatyczna, Osoby z narcyst~czn!j osobowo~c~q reaguja na pojawienie sie choroby jak na zagrozenie wlasnej wlelko~Cl I dosk~nalo~~1. Zwykl.: wtedy nasila sie ich charakterystyczne zachowanie I dochod~1 do nadffile~eJ Ide~lzacJI badz do dyskredytowania przez nich lekarza. Pacjent ocze~Je zast~sowan~a s~ecJalne~o leczenia. Chorzy ci moga wzbudzac negatywn: reakcje ~ osob udzielajacych l~ pomocy - zarowno uczucie zlosci, jak i zn~dzema. Cza~affil narcystyczne zaburzenie osobowosci wystepuje silniej u lekarza rnz u jego pacjenta.

6. Leczenie boru i . . dn eSnie

a. Psychoterapia indywidualna jest postypowaniem z wy oro 1 stanowi je oez

probe zrozumienia cierpienia odc~uwanego przc:~ c:horego. akt waniem rzez

(1) Terapeuta musi sobie poradzic ~ b~zo zrozntcowany~ tr 0 P

pacjenta - od nadmiernej ideal~cJI do dyskredyto~aru~ .• (2) Zmiany w traktowaniu moga byc. bar~tl gwalto~ne 1 ~ Slil\tlll-'"~'!!Q!il_

gdy terapeuta zle zrozumie intencje .pacJenta lub nted~W'J.fel'l&8'lI'lIi~~

(3) Wazne jest, aby lekarz nie przybwrat postawY

pomylek. .

b. Terapia grupowa w polllczeniu z terap'll w uzyskaniu informacji zwrouo .... !.

2!J Histrioniczoe zal~UI'1!elut} ~'~~~ 1. Defimcja.

lltoldlill II

Zahurzcc ia OS()bowosc~ 339

I z obawy przcd odrzucenlcm oraz k k.

J h Gd ryty 'I ze Slrony i h "

spo ecznyc" y, u[JeWI1I,) SI<;\ ze Sq bezwarunko nn~c unikaja kontaktow

wowczas ndwl~zuJ'1 [JI zYPZl1, Osoby le S"' k WO plZCZ kogos akceptowane

, • o c Sarno rylyczne I cechuir, 'e isk: , '

Ohjawy. Pacjentow z zaburzenia ' .ob " ,J J ms ,1 sarnoocena.

2" , rru oso OWOSCI typu unik

zachOWllll polcgajqcycb na spoJecznym zah . " aJi!ccgo cechuje roznorodnosc

.' ,. ~ t amowanlU uczuciu . d ,. '.

wrazl,woSCI nil negatywl1<j ocene Zaburz. ' ", me OslOSOwama I nad-

, ' , 'r- c zen,e to rozpo

dorosJoscl I wystepuje w roznych sytuacjach z ci~w ~~na SI~ we wc:esl~ymokresie

pacJent spelnia co najmrue] czrery z poni ,_ YI k'Y :,Mozna JC rozpoznac, jezeli

" •. , IZSZYC 1 rytenow

a. ullIkame aktywnosci zawodowej wyrna a' " .

ludzkich z obawy przed krytyka I g b,lllCCJ znacznych kontaktew miedzy-

, " '" c ezapro atq lub odrzuceniem przez innych

b. mech~tne wchodzeme w zwiazk] z innymi osoba . ' , I' ", '

pozytywnych lICZUC, ~. rru, jeze I rue Jest Sly pewnym ich

c. powscillgliwosc w nawillzywaniu blizszych stosunkn " '- b '

~. ' 1 b w z rnnyrru Z 0 awy przed

osmleszenlelll u zawstydzeniem,

d. w sytuacj~ch spolecznych nadmierne zamartwianie sie mozliwoscia kr t ki lub

odrzucenia ze strony innych, y y

e. wystepowanie .zahamowania w nowych sytuacjach interpersonalnych z powodu niedostosowania,

f. przekonanie 0 swej spofecznej niewydolnoscl, braku atrakcyjnosci oraz poczucie nizszosci,

g. niezwykfa niechec do podejmowania ryzyka lub angazowania siy w nowe dzialania w obawie przed powstaniem klopotliwych sytuacji.

3. Epidemiologia. Rozpowszechnienie zaburzenia jest nieznane, Niewiele wiadomo na ternat roznic w wystepowaniu wsrod rnezczyzn i kobiet oraz sklonnosci rodzinnych,

4. Objawy towarzyszace, U pacjentow z zaburzeniami osobowosci typu unikajacego moze jednoczesnie wystepowac fobia spoleczna lub agorafobia, Zespoty te mogl! wystepowac rowniez u pacjentow bez tyeh zaburzen osobowosci; wtedy naIeiy je roznicowac z tymi zaburzeniarni.

5. Sytuacje zwiazane z choroba somatyezna. W odr6inieniu od pacjent6w z osobowoSci~ schizoidalna, chorzy z zaburzeniem osobowosci typu unikajacego ~obtze. pobyt w szpitalu, Pacjenci z tym zaburzeniem nie sl! wymagajacy I og6Jme $, wspolpracy. Choroba pozwala im poddac sie .o~i~ce i z personelu medycznego. Pacjenci tacy sl! wrazliwi na

emocjonal nego na skutek blednej lIiejiedlloillilaezD;'fb:

sonelu, przyjmowanyeh przez nieh jako DOftiia!iIlPQ:'.

6. Leczenie

a. Stosowac mozna psychot~api~ SI} skuteezne w6wezas, gdy

b. Trening asertywnoki mgie leezn:ych.

, ' b rzeniem osobowosei ceehuje r6i.norodnosc '.

O b histnomcznym za u , .,...,' " ' za.

a. Oida")'. so y Z 'd'" emoc)onalnoSClq I skupraruem nu sobie UW'I '

_L_ .. _" odzn zaincych Sl~ na mlem~ " '" - . " 'gl, .....,...... ac"~ , wczesnym okresie dorosJoscl I wy,l.<;:puJe w roznyci

Zlburzenie to ~poczyna Sly w,e 'es'li pacJ'ent spelnia co najmniej piec Z POllizszYCI1

sytuacjach. Mozna Je rozpoznac. J' " 1

~6W: CZ1Qe, gdy nie jest osrodkiem zaint~resowan,ia, , _ .

b. W k!':aktaCh z innymi czesto zachowuje si~ OIeodpowlednlO z probam] lIwodze_

ala Iub prowokacji seksualnej, ,.'. .,

Co zauWllZalna nleszczeroSc emocji (tj. ujawmame szybkich zrruan emocji Z powierz_

c:hoWOIi ich ekspresja),

cL ioosekwenlne wykonystanie swego wyghldu zewnetrznego w celu skupienia

uwagl na swojej osobie, .,

.. $)'1 wypowfedzi jest nadmiernie impresjonistyczny I pozbawiony szczegoJow, t udnuDatyzowanie slebi~ i swyc~ los6w oraz tearralna I nadmler~na ekspresja emocji, ~ D8 sugestl\! (tJ latwosc ulegania wplywom innych osob lub okoltcznosci), 'wyoIbrzymlanJe sytuacji dotyezacych zwillzk6w miedzyludzkich.

".:alw. ... ~edliD.l.mile. Rozpowszechnienie histrionicznego zaburzenia osobowosei nie ,:Bilf.(lokhtdnle znane. Uwaia sie jednak, ze zaburzenie to jest dose czeste - a rozpo. __ .... J'''''. znacznie czescie] u kobiet niz u mezczyzn, Mezczyzni z podobnymi diagnozowani zwykle jako osobowosc narcystyczna.

If8Irz)1SZ11ce. Pcd~bnie jak we wszystkich zaburzeniach skupienia B, czestn nastroJu. zwlaszcza depresja oraz zaburzenia sOlllatyzacyjne,

z choroblt somatycznll

bye pos~gani ,przez lekarza jako czarujacy i fascynujacy _ -pld edmiennej.

1raktowaoa przez pacjemow jako zagrozenie dla ich fizycznej

tei jako kara za ich mysli lub uczucia,

,.,-_c __ •• ~ .. z wyboru leczenia In!'l'a.J~euta pomaga pacjenhistrionicznego. inhibitory .1)ur:~en nastroju

tolpo'''Szedmie:nie jest nieznane, leez wystepowanie cech biernoZilM111!eu:ie c~ciej rozpoznaje sie u kobiet i u naj mlodszych

'i1b~wlekla choroba somatyczna lub Iekiem separacyjwyst!jpienia zaburzenia osobowosci typu ~Zilhnr?.P.11lill tym czesto wystepuje depresja.

uzyskania opieki, rnogloby sie lednak:i:e choroba rnoze i leku przed

, , Zaburzenia O>obowosciJ 341

pacjenla I Jcgo konsekwencpeh. Tera ' ,

, ". 1 ' . " peuta powJnlen '

dOpUSCIC co wvtworzema Sly P'llolog,' , . pOst~powac ostroinie aby nie

" 'cznego ZWlijzkll' '

raezeJ tcrapie przen'l<lc, niz dopu,scic do a". .. .0 typic zaleznoSci. Nalezy

b. Przydatna moze bye r6wniei ter"pi' b h P, wstarua taklego zwiazku.

c cl e aWloralna 'II t t .

, ym renmg asertvwnosct.

-rl Zaburzenie osobowoscl typu obse,SYJ'no kom I .

,;:J ~ " - pu sY,Jnego

1. Definicja. 050by z tyrn zabllrzemem Sq perteko, ,

do wvrazania cieplych i czulych uczuc NCJ°clnJstyczne, malo elastyczne i niezdolne

, ' , " ", a mierrue skupiaja si d b h

szczegolach I przepisach I me uznajij ocl nich odst stw Zes . -t ,It; na ro nyc

_compulsive disorder - OeD) nalezy do zaburzer 1 kow 'h _ spol natrectw iobsessive-

'I' (obsesjc) n t; 0"" yc Z OSI J, W ktorym wystepuja

mys I natretne 0 sesje oraz czynnosc] natretne (k 1 . )" ' .,

" b " .' ompu sje , I nalezy go odroznic od

zabUlzeDia 080 OWOSCI typu obsesYJno-kompulsyjnego Os b • .

'. b . k I' '. 0 y z zesporem natrectw me

musz~ rruec 0 sesyjno- ornpu syjnego zaburzenia osobowosci, a osoby z takim

zabui zeruern me musza rmec zaburzen lekowych (zespolu natrectw).

2. Obja~t Osoby z obsesyjno-kompulsyjnym zaburzeniem osobowosci ujawniaja roznoroclnose zacbowan zwiazanych z zaabsorbowaniem sie utrzymaniem porzadku, perfekcjomzrnem I dostosowaniern SJ~ do wyrnagaf otoezenia oraz innych ludzi. Zwiazane jest to ze zmruejszeruern roznorodnosci, spcntanicznosci i skutecznosci ich zachowan. Opi~ywane zachowania zaczynaja sit; we. wczesnym okresie dorostosci i wystepuja W roznych sytuacjach zyciowych. Zaburzenie mozna rozpoznac, jesli pacjent spelnia co najrnniej eztery z ponizszych kryteriow:

a. skupianie sie na szczegolach, zasadach, wykazach, kolejnosci, planach, organizacji lub schernatach danej dzialalnosci - i to w takim stopniu, ze gtowny eel dzialania zostaje zagubiony,

b. perfekcjonizm, utrudniajacy zakonczenie zadania (np. nicmoznosc ukonczenia pracy ie wzgledu na niemoznosc spelnienia postawionych sobie nazbyt wysokich wyrnagan),

c. przesadne poswlecanie si~ pracy i skupienie na produktywnoSci az do rezygnacji z czasu wolnego i ze spotkan z przyjaciolmi (nie usprawieclliwione koniecznosciq

ekonorniczna),

d. przesadna wrazllwosc sumienia, drobiazgowosc i nieus~pliwoSc w sprawadl moralnosci, etyki lub wartosei (nie wynikajaca z postaw religijnych),

e. niezdolnosc do pozbycia sle przedmiotow zniszczonych lub

(nie majacych wartosci parni!jtk.o~ej). .

f. niechec do przekazywania zadanla lub pracy IDJJYIII!, wykonania tego zadania lub praey

g. narzucanie postawy skljpstwa sobie i IIJ,IW-I~.IJ~I

na czarna godzine),

h. sztywnosc i uper,

3. Epidemiologia. Zaburzenie to wszechnienie nie

342 I Rozdzial 11 .

. . zny w swym postepowaniu, co maze

. . b dziej rygorystyc . . ., ' ~ .

(1) Pacjent staje Sly ar. . dki w szpitalu I na ruestarannosc lIdz1elaneJ

powodowac jego skargr na meporz'!

mu opieki. . , dotyczqca niespetniania ieh wygorowanych

tych pacJentow, b J

(2) Krytyka ,ze strony . ot kac nje z postawq 0 ronna, eez. z aUlorytarn'l

wymagan, powmna. Sly. sp y. obawiajqc sie utraty kontroli nad sytuacj'l

replika lekarzy. Pacjenct bOWI~m, . . ,

. , lekarzaml 0 dominacje . .

moga rywalizowac z . I" 'Iiwosci~ sprawowama kontroh w tak wielu

b Z . t nalezy sie dzie rc moz "t ,

. paejen em . T e Nalezy pozwolic choremu na wspoillezestnic_

sytuacjach, j~k ty.lko Jest ~~~o~e I: ieczenia. Dotyczyc to rnoze planowann ezasu

tW? w d~cyzJa~h I szczeg h;slania liczby spozywanych kalorii ezy tez ilosei

zazywama lekow, starannego 0 ,

przyjmowanych i wydalanych plynow.

. P" b woscia kompulsyjna sa swiadomi swych zaburzen i to

6. Leczeme. aCJencl z oso 0 't •. , . Ch ..

drc . . h d jento w z pozostalyrni zaburzemarm osobowosci. orzy ci wiedzq,

o ozma IC 0 pac , . h . d ..

ze ich dolegliwosci zwiazane Sq Z brak~em ela~tyeznoscI w z~e owarnu, ostrzegaJ'l tez,

ze nie pozwalaja sobie na doznawame przyjernnych uczu~. . . ,

Ps choterapia indywidualna moze bye tu pomocna, choc leczenie moze bye trudne,

a. y . hani b B dzi

gdyz pacjenci uzywaja izolacji afektu jako mee amzmu 0 ronnego. ar zrej

skuteczna moze bye terapia grupowa. ....

b. Leczenie powinno sie skupiac na biezacych uezuciaeh I sytuacjach; me n~lezy pr~y tym zbyt wiele czasu poswiecac badaniu psychiczny~h przyczyn ~abur~e.Dla. Nalezy unikac angazowania sie w spory dotyczace kontroh nad sytuacja. Jesli wystepuje depresja - nalezy j,! odpowiednio leczyc.

ZABURZENIA OSOBOWOSCI BLIZEJ NIE OKRESLONE. Pacjenci nie zawsze musza prezentowac cechy speiniajace wszystkie kryteria okreslonego zaburzen~a osobowosci, wykazuja jednak klinicznie istotne zle samopoczucie lub uposledzeruc funkcjonowania. Kategoria zaburzenia osobowosci blizej nie okreslonego moze bye tez uZyta wtedy, gdy ldinicysta stwierdza, ze danego zaburzenia osobowosci okreslonej osoby Die rna w klasyfibcji DSM-N..

I'

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->