PODHALAŃSKA PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM TARGU

INSTYTUT FIZJOTERAPII PRACA DYPLOMOWA

Paweł Kobylański

REHABILITACJA PO UDARZE MÓZGU

Praca napisana w Instytucie Fizjoterapii pod kierunkiem prof. dr hab. Jana Dobrogowskiego

1

Nowy Targ 2009 r.

SPIS TREŚCI: Wstęp…………………………………………………………………………………………..3 Cel pracy……………………………………………………………………………………….4 Rozdział I. Udar mózgu………………………………………………………………………..5 1. 2. Definicja i klasyfikacja udaru……………………………………………………...5 Etiologia i patofizjologia…………………………………………………………...6 2.1. Główne przyczyny udaru………………………………………………..6 2.2.Czynniki ryzyka………………………………………………………….7 3. Obraz kliniczny……………………………………………………………………..9 3.1. Obraz kliniczny udaru niedokrwiennego………………………………..9 3.1.1. Udar niedokrwienny zakrzepowy………………………….11 3.1.2. Udar niedokrwienny zatorowy……………………………..12 3.2. Obraz kliniczny udaru krwotocznego………………………………….15 3.2.1. Krwotok sródmózgowy……………………………………15 3.2.2. Krwotok podpajęczynówkowy………………………….…16 4. Skutki i następstwa udaru…………………………………………………………18 4.1. Porażenie i niedowład połowiczy……………………………………...18 4.2. Zaburzenie funkcji informatyczno-poznawczych………………..…….20 5. Diagnostyka w udarze mózgu…………………………………………………..…21 5.1. Badanie lekarskie………………………………………………………21 5.2. Badania obrazowe w udarze mózgu…………………………...……….23 5.3. Inne badania……………………………………………………………26 Rozdział II. Rehabilitacja po udarze mózgu……………………………………….…………27 1. Cele rehabilitacji………………………………………………………………….27 2. Kompleksowość postępowania po udarze mózgu…………………………..……28 3. Czynniki utrudniające rehabilitację………………………………………………30 4. Etapy rozwoju udaru…………………………………………………………..….31 4.1. Okres wstrząsu mózgowego…………………………………………...31 4.2. Okres hipotonii…………………………………………………….…..31

2

4.3. Normalizacja napięcia mięśniowego…………………………..………31 4.4. Okres hipertonii…………………………………………………..……32 5. Rehabilitacja w poszczególnych okresach leczenia udaru………………………..33 5.1. Okres wczesny szpitalny……………………………………………….33 5.1.1. Środki zapobiegające powikłaniom………………………..35 5.1.2. Uruchamianie pacjenta po udarze mózgu……………….....42 5.1.3. Pionizacja i związane z nią ćwiczenia…………………..…45 5.1.4. Zaopatrzenie ortopedyczne…………………………...……50 5.2. Okres wczesny ambulatoryjny lub przedłużonej rehabilitacjistacjonarnej………………………………………………52 5.3. Okres późny ambulatoryjny……………………………………...……57 6. Metody usprawniania po udarze………………………………………………....58 6.1. Proprioceptywne torowanie nerwowo-mięśniowe (PNF)……………..58 6.2. Koncepcja neurorozwojowa wg Bobath……………………………….60 Rozdział III. Rehabilitacja neuropsychologiczna………………………………………...…..63 Rozdział IV. Błędy w rehabilitacji……………………………………………………………64 Rozdział V. Profilaktyka po udarze mózgu……………………………………………….…67 Podsumowanie…………………………………………………………………………….….69 Spis treści………………………………………………………………………………..……70 Streszczenie………………………………………………………………………………...…?? Oświadczenie…………………………………………………………………………………??

3

o tyle jego następstwa i powikłania mogą towarzyszyć pacjentowi do końca życia.2 mln w krajach wysoko uprzemysłowionych. [4] Najlepszym lekiem po udarze jest rehabilitacja. gdzie stosunek mężczyzn do kobiet wynosi 5:1.6] Udar mózgu występuje częściej u mężczyzn niż u kobiet. O ile sam udar mózgu poprzez specyficzną dynamikę obrazu klinicznego i szybkość narastania objawów jest procesem trwającym niezbyt długo. ale związane jest to z faktem. Metody rehabilitacji maja za zadanie wyrobić u pacjenta kompensacyjną sprawność dla zastąpienia ubytków czynnościowych. jak w przypadku zawału serca. Różnica jednak nie jest tak znaczna. U osób starszych całkowita liczba udarów jest większa wśród kobiet niż wśród mężczyzn. Rocznie na świecie z powodu udaru umiera 4. Powrót do zdrowia po udarze jest procesem naturalnym. Zapadalność na udary mózgu w Polsce kształtuje się na średnim europejskim poziomie (około 170/100 tysięcy ludności/rok). które zachorują na udar umierają częściej niż mężczyźni (60. wysiłku. natomiast umieralność należy do jednej z najwyższych (80/100 tysięcy ludności/rok) i nie wykazuje tendencji spadkowej. Pomimo. Śmiertelność w pierwszych trzech miesiącach od zachorowania wynosi około 20%. Stanowi on problem medyczny obciążający nie tylko osobę chorą. a przy ponownym udarze współczynnik śmiertelności jest wyższy o około 25% niż przy pierwszym udarze. który postępuje od mięśni 4 .6 mln ludzi. Ponadto kobiety. [4. systematyczności i pewnej wiedzy o układzie nerwowym.8 %). wymaga jednak czasu. w tym 3. ale również osoby opiekujące się nią oraz pośrednio – poprzez koszty pomocy medycznej i socjalnej – całe społeczeństwo. że w ostatnich dziesięcioleciach dzięki intensywnemu leczeniu chorych ze świeżym udarem na oddziałach udarowych uzyskano znaczne zmniejszenie wczesnej śmiertelności. Typowy przebieg powrotu do zdrowia polega na powracaniu siły mięśniowej. Poza tym współczynnik ten jest zależny od przyczyny udaru: W krwawieniu śródczaszkowym jest trzykrotnie wyższy niż w udarze niedokrwiennym. Główną przyczyną niepełnosprawności w krajach rozwiniętych jest udar mózgu.Wstęp. że kobiety żyją dłużej. zasadniczą rolę w obniżeniu umieralności odegrała jednak skuteczna profilaktyka. [34] Udar mózgu jest trzecią co do częstości przyczyną śmierci.2 mln w krajach rozwijających się i 1.

Dzięki temu część pacjentów po udarze powraca do sprawności. 5 . Celem niniejszej pracy jest przybliżenie problemu jakim jest postępowanie rehabilitacyjne w udarze mózgu.33] Cel pracy.proksymalnych do dystalnych. [6. Zmiany te w kończynach górnych przebiegają inaczej niż w kończynach dolnych.

1. Procentowo można przyjąć. że 80-85% udarów ma charakter niedokrwienny. zakrzepem lub zatorem tętnic mózgowych. Definicja i klasyfikacja udaru. z utratą lub bez utraty świadomości. spowodowane krwotokiem mózgowym. [30] Podział udarów mózgu na krwotoczne i niedokrwienne jest najbardziej tradycyjnym podziałem tej choroby. a 15-20% stanowią udary krwotoczne. Udar mózgu. Ze względu na mechanizm powstawania udar niedokrwienny dzielimy na udary powstałe na skutek zatoru naczyń mózgowych oraz na skutek zakrzepu naczyń mózgowych. Dopiero jednak w XVII wieku Johann Jakob Wepfer przeprowadzając badanie sekcyjne doszedł do wniosku.Rozdział I. że podłoże choroby stanowi uszkodzenie naczyń. Pojęcie udaru mózgu używane już było w starożytności. [31] 6 . Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia z 1976 roku udar mózgu to: „zespół kliniczny charakteryzujący się nagłym pojawieniem się ogniskowych lub globalnych zaburzeń czynności mózgowia – jeżeli nie doprowadzą wcześniej do zgonu – utrzymują się dłużej niż 24 godziny i nie maja innej przyczyny niż naczyniowa”. Wielki Słownik Medyczny PAN przedstawia udar jako: „nagłe wystąpienie mniej lub bardziej rozległych objawów ogniskowego uszkodzenia mózgu. Natomiast w udarach krwotocznych wyróżnia się krwotok sródmózgowy i krwotok podpajęczynówkowy. Zespół kliniczny zależy od umiejscowienia i rozmiarów uszkodzenia”.

gdyż zamykanie światła naczynia przez skrzeplinę jest procesem stopniowym. które występuje u 70-80% chorych z tym typem udaru. który obejmuje tętnice kręgowe podstawne oraz tętnice mózgu tylne. 1: Podział udarów mózgowych.n. Kolejną przyczyna udarów są czopy zatorowe odrywające się ze ścian serca. Główną przyczyną krwotoku podpajęczynówkowego jest nagłe pękniecie tętniaka. 2.1. wywołanym przez zamknięcie jednego z dystalnych naczyń kory przez płytki krwi. Źródło własne.Ryc. Kolejną. oraz powodujące gwałtowny wzrost ciśnienia śródczaszkowego. Udar mózgu może być następstwem zaburzeń przedniego obszaru krążenia mózgowego. przedniej i środkowej tętnicy mózgu.u. lub też tylnego rejonu krążenia. malformacje tetniczo-żylne i naczyniak jamisty występujący zwykle u ludzi młodych. cholesterol. czyli tętnicy szyjnej i jej głównych gałęzi. Etiologia i patofizjologia. [10] 7 . udary zatorowe są zjawiskiem nagłym. W tym przypadku objawy choroby narastają sukcesywnie. co do znaczenia w hierarchii przyczyn krwotoków jest obecność malformacji naczyniowych a wśród nich: drobne tętniaki. Główne przyczyny udarów. Najczęstszą przyczyną krwotoków mózgowych jest nadciśnienie tętnicze.[6] Najcięższa postacią i najgorzej rokująca są wylewy krwi do mózgu prowadzące do zniszczenia części dróg i ośrodków o. Udary zakrzepowe są najczęściej spowodowane przez miażdżycowe zwężenie lub zamknięcie tętnicy szyjnej lub tętnicy mózgu środkowej. powstałe w przebiegu zawału serca. fibryne i inne składniki krwi. W przeciwieństwie do poprzednich. 2.

• 1. Czynniki ryzyka można podzielić na dwie podstawowe grupy.2. tym samym przyczyniając się do zmniejszenia ryzyka udaru.0) • mózgowych. układu bodźcoprzewodzącego i zastawek serca: wystąpienia udaru. na które nie można wpłynąć żadnym działaniem prewencyjnym. Czynniki ryzyka. zagrożenie zwiększa się dwukrotnie po upływie każdych Czynniki modyfikowane: • • nadciśnienie tętnicze – utrwalone nadciśnienie powoduje 3-6 większe ryzyko choroby mięśnia sercowego.3:1. natomiast wśród populacji rasy żółtej występuje większe ryzyko krwotoków płeć – częstość udaru jest większa u mężczyzn niż u kobiet (mężczyźni/kobiety: wiek – powyżej 55. których nie można zmodyfikować. Pierwszą grupę stanowią czynniki. 8 . rż. Druga grupa to te. • czynniki genetyczne [9] rasa – częstość udaru niedokrwiennego wśród populacji rasy czarnej jest większa. [30] Czynniki niemodyfikowane: • 10 lat. które można częściowo opanować i zmodyfikować.2.

poligrobulina. choroba Takayashu. przetrwały otwór owalny.migotanie przedsionków . sztuczna lub zwapniała zastawka mitralna • LDL i HDL • • • • • • • • • • • • cukrzyca otyłość i niewłaściwa dieta zwężenie tętnicy szyjnej wewnętrznej na skutek wystąpienia blaszek zakażenia – bakteryjne. wirusowe. zapalenie choroby krwi – policytemia.zapalenie wsierdzia. frakcji miażdżycowych i skrzeplin w świetle naczynia olbrzymiokomórkowe tętnic. obejmującyścianę przednią i przegrodę . trombocytoza. dysproteinemie nikotynizm i alkoholizm wzrost stężenia fibrynogenu w surowicy zespół bezdechu sennego dna moczanowa migrena niedoczynność tarczycy [11] zaburzenia gospodarki lipidowej – niewłaściwy stosunek cholesterolu. kolagenozy 9 .. dysplazja włóknisto-mięśniowa. grzybicze choroby naczyń – zapalenia naczyń. zwłaszcza rozległy.zawał mięśnia sercowego.

głównie glukozę. Powstający deficyt tlenu i glukozy powoduje zmiany w metabolizmie mózgu. Niedokrwienie może być wynikiem zwężenia lub całkowitego zamknięcia światła naczyń tętniczych. Natomiast upośledzenie odpływu krwi z mózgu powoduje gromadzenie się niepożądanych metabolitów.2. Mechanizm i dynamika ogniskowego niedokrwienia mózgu bywają różnorodne. Zamknięcie dopływu krwi do określonego obszaru mózgu nie tylko powoduje niedobory tlenu. które wywołują zaburzenia ogniskowe lub globalne. Obraz kliniczny 3. Obraz kliniczny udaru niedokrwiennego. [31] 10 .1. ale również ogranicza transport w składniki odżywcze.

mózgu. Objawy ustępują w ciągu 3 tygodni. Objawy ustępują w ciągu 24 godzin. udar niedokrwienny mózgu można podzielić w sposób opisany w tabeli. RIND wskazuje. Częściowa regresja objawów związana jest 11 . TIA stanowi stan TIA zagrożenia udarem. Rodzaj niedokrwienia mózgowego Objawy Przemijające niedokrwienie mózgu.Ryc. że RIND nie doszło do zawału mózgu Objawy utrzymują się powyżej 3 tygodni. choć mogą ulec osłabieniu. 2: Charakterystyka najczęściej spotykanych objawów ogniskowych [20] Ze względu na czas trwania i dynamikę objawów. W tym przypadku dochodzi do zawału Udar niedokrwienny dokonany. Odwracalne niedokrwienie mózgu.

W odniesieniu do poprzednich. zagięć i zwężeń. ale najczęściej pozostają. kliniczny rozwijał się nagle. Tab. Mogą one w późniejszym czasie ustąpić lub zmniejszyć się. w tym przypadku objawy narastają stopniowo. w miejscach ich rozgałęzień. Udar niedokrwienny zakrzepowy. [19] 12 . W około 90% przypadków przyczyną uszkodzenia ściany naczynia jest miażdżyca.CIS prawdopodobnie z powrotem ukrwienia w strefie otaczającej ognisko zawałowe (penubra) i zmniejszeniem obrzęku mózgu.1.1. 1: Podział udaru niedokrwiennego [17] 3. Zakrzepy powodujące udar powstają najczęściej na podłożu zmian w ścianie naczyń mózgu. w których pełny obraz Postępujący PND udar niedokrwienny.

pl/choroby. mogą pojawić się bóle głowy. Objawy ogniskowe są uzależnione od umiejscowienia procesu chorobowego w różnych naczyniach. Niestety zdarzają się przypadki. Powstają przez niedokrwienie związane z mechanizmem zaczopowania naczynia mózgu przez oderwany fragment skrzepliny.Ryc. w przeciągu kilku godzin lub dni. Chory zachowuje przytomność. Najczęstszą przyczyną zatorów jest skrzeplina. że chory nigdy nie wraca do pełnej sprawności. chory budzi się z niedowładem lub porażeniem połowiczym.1. która powstaje w sercu. Udary zatorowe stanowią 15-30% wszystkich udarów. Najczęściej występuje porażenie połowicze (z afazją w przypadku zajęcia półkuli dominującej) lub niedowład połowiczy. [31] 3. zdarza się. Niedowład ustępuje powoli i nie zawsze całkowicie. ciśnienie tętnicze jest zwykle prawidłowe lub obniżone. 3: Tworzenie się blaszki miażdżycowej. Zdarza się też.2. Udar niedokrwienny zatorowy. że objawy narastają stopniowo.php?id=udar_mozgu&sid=4 Objawy zazwyczaj występują nagle. a w przypadku bardzo dużych wylewów nawet do śmierci. że zaraz po wstaniu z łóżka. Dalszy przebieg choroby jest trudny do przewidzenia. przeważnie najpierw są to ruchy w kończynie dolnej. Źródło: www. chociaż zdarzają się przypadki paradoksalne kiedy to 13 . Pełne porażenie może utrzymywać się bardzo długo i dopiero po dłuższym czasie pojawiają się pierwsze ruchy. blaszki miażdżycowej bądź innej substancji. Może dojść do stopniowego cofania się objawów.dbajoserce.

jednooczne upośledzenie widzenia po stronie zajętej tetnicy. Objawy ogniskowe zależą od umiejscowienia zatoru. W zależności od zajętego naczynia rozwijają się różne objawy: • Tętnica szyjna wewnetrzna (a. afazja i agnozja (zaburzenia w rozpoznawaniu znanych przedmiotów za pomocą zmysłu wzroku.jeśli niedokrwienie dotyczy skrzyżowania piramid występuje porażenie czterech kończyn lub niedowład skrzyżowany ( pojednej stronie kończyna dolna.może wystąpić zespół Waldenberga. . .skrzep pochodzi z naczyń kończyn dolnych i miednicy mniejszej. .bezobjawowo jeśli doszło do wytworzenia krążenia obocznego.w przypadku zajęcia rozgałęzień mogą ujawnić się różne zespoły: . dominująca). [9] Choroba ma początek nagły.afazja ruchowa. .porażenie połowicze po stronie przeciwnej z zaburzeniami czucia i mowy (półkula. .zaburzenia zachowania i spowolnienie. . słuchu i dotyku) w półkuli dominującej.bywa również bezobjawowe. vertebralis) . • Tętnica kręgowa (a. • Tętnica przednia mózgu (a. . . rzadziej czuciowa w przypadku zajęcia półkuli dominującej. Tworzeniu zakrzepu krwi w sercu bardzo sprzyjają migotanie przedsionków lub obecność wad zastawkowych (szczególnie mitralnej).porażenie połowicze połączone często z zaburzeniami czucia. apraksja (upośledzenie precyzyjnych. • Tętnica środkowa mózgu (cerebri media) . cerebri anterior) . w połowie przypadków z utrata przytomności.porażenie połowicze z zaburzeniami czucia. zawał mięśnia sercowego i zapalenie wsierdzia. po drugiej górna). .tętnica ciemieniowa przednia – zaburzenia czucia. .tętnica skroniowa tylna w półkuli dominującej – afazja czuciowa. . celowych ruchów przy braku 14 .tętnica skroniowa przednia – afazja czuciowa przy zajęciu półkuli dominującej. carotis interna) .przeciwstronny niedowład połowiczy z przewagą zajęcia kończyny dolnej.niedowidzenie połowicze i afazja (półkula dominująca).

• • Tętnica naczyniówkowa przednia (a. agrafia (utrata uprzednio opanowanej umiejętności pisania).niedowładu. ale również częściowo wzgórze i pień zamknięcie tej tętnicy powoduje urozmaicone zespoły objawów: . uszkodzenie nerwów ruchowych gałek ocznych i innych nerwów czaszkowych. . przemijająca afazja amnestyczna (utrata zdolności nazywania przedmiotów).tętnica kątowa – afazja. gałęzie przeszywające wzgórza – hemibalizm (obrotowe ruchy dotyczące tułowia i kończyn pojawiające się jednostronnie).gałęzie korowe – niedowidzenie połowicze i kwadrantowe dolne. Tętnica tylna mózgu (a. upośledzenie koordynacji ruchów dowolnych kończyn). w półkuli dominującej agnozja wzrokowa lub aleksja.w całkowitej niedrożności dochodzi do porażenia czterech kończyn lub tylko kończyn dolnych. cerebell interior posterior) . niedoczulica i niedowidzenie połowicze. • Tętnica dolna tylna móżdżku (a. chorioidea anterior) . cerebri posterior) – ponieważ tętnica unaczynia nie tylko korę (zwłaszcza potyliczną). . niezborność. basilaris) .gałąź wzgórkowo-kolanowa – zespół wzgórkowy.zespół Waldenberga. aleksja (zaburzenie objawiające się częściową lub całkowitą niezdolnością rozumienia słowa pisanego).niedowład połowiczy. [31] 15 . . • Tętnica podstawna ( a. ataksja połowicza (bezład. aleksja. zespół Parinauda.gałęzie konarowe – zespół Webera. objawów móżdżkowych i zaburzeń czucia).

Ryc.org/wikipedia/commons/thumb/ 16 .wikimedia.upload. 4: Koło tętnicze Willisa Źródło: www.

zaburzenia wyższych czynności nerwowych. Duży procent krwotoków spowodowany jest pęknięciem małego naczynia śródmiąższowego. mdłości. które występują u co czwartego chorego w czasie krwotoku. wymioty.3.połowicze zaburzenie czucia. [10] Objawy ogólne to silny ból głowy. zwłaszcza jeśli wystąpi znaczna reperfuzja tkanki martwiczej. Objawy kliniczne krwotocznego udaru mózgu można podzielić na dwie grupy: objawy ogólne związane ze wzrostem ciśnienia śródczaszkowego oraz objawy ogniskowe wynikające z umiejscowienia źródła ogniska krwotocznego. że jest powolna. zaburzenia świadomości i/lub przytomności oraz napady padaczkowe. Samoistne krwotoki mózgowe pojawiają się najczęściej u osób w wieku średnim i starszym. a wylewająca się krew niszczy utkanie mózgu. 17 . jak i ogniskowe nasilają się gwałtownie w przeciągu 1-2 godzin. przydźwiękiem nosowym. w szczególności afazja.wodogłowie. . Przewlekłe nadciśnienie przyczynia się także do powstawania tętniaków.zaburzenia świadomości. .1.2. Krwotoki mogą pojawić się w każdym miejscu o.zaburzenia czynności zwieraczy.2. Obraz kliniczny udaru krwotocznego. . które są wskazywane jako źródło krwawienia.n.ż.porażenie połowicze lub niedowład o różnym stopniu nasilenia. [12] 3. mowa dyzartryczna (charakteryzuje się tym. [11] Objawy ogniskowe zależą od lokalizacji ogniska krwotocznego: • W nadnamiotowej lokalizacji ogniska krwotocznego mogą wystąpić: . a szczyt zachorowań przypada na około 60 r. pacjent jest w trakcie leczenia przeciwzakrzepowego lub zawał powstał na skutek zamknięcia odpływu żylnego. Krwotok sródmózgowy. . niewyraźna z tzw. który jest spowodowany opadnięciem podniebienia miękkiego i sprawia wrażenie mowy z "kluskami w ustach") i/lub dysfagia (utrudnione przechodzenie pokarmu z jamy ustnej przez przełyk do żołądka). którego pojawienie się źle rokuje dla pacjenta. Czasem mogą rozwijać się w przebiegu pierwotnych uszkodzeń niedokrwiennych. Zarówno objawy ogólne. Nadciśnienie tętnicze jest najczęstszą chorobą powodującą krwotoki mózgowe.u. .

2. objaw Keringa i niekiedy objawy ogniskowe: niedowład połowiczy lub afazja. porażeniem czterokończynowym i sztywnością odmóżdżeniową.chorób krwi. . Ten rodzaj krwotoku wyróżnia się dużą śmiertelnością. Dopiero w dalszej kolejności obserwuje się wylew podpajęczynówkowy w przebiegu: .nadciśnienia tętniczego. . Częste jest porażenie spojrzenia do boków i ośrodkowe porażenie nerwu twarzowego. reagujące na światło źrenice. • Wylew krwi w pniu mózgu objawia się śpiączką. [17] Klasycznymi objawami krwotoku jest nagły silny ból zlokalizowany w potylicy i karku z towarzyszącymi mdłościami oraz gwałtownymi wymiotami. • W przypadku krwotoku wewnątrzkomorowego rokowanie jest niekorzystne.31] 18 . [9] 3. . zakrzepów żył i zatok żylnych mózgu. Charakterystyczne są wybroczyny krwi lub tarcze zastoinowe na dnie oczu.ukrwotocznionych zawałów mózgu. dochodzi do śpiączki i zaburzeń oddechu. Występują bóle głowy z wymiotami oraz zaburzenia postawy i chodu. Występuje światłowstręt oraz nadwrażliwość na hałas i dotyk.• W okolicy móżdżkowej charakterystyczny jest nagły początek zawrotów. pojawia się pionowy oczopląs.2. Dominują objawy ogólne wraz z objawami oponowymi. Występuje zaburzenia rytmu oddychania. Ruchy gałek ocznych do boków są porażone. U części chorych dochodzi to utraty przytomności i może dołączyć się napad drgawek. . Krwotok podpajęczynówkowy. przy minimalnych lub nieobecnych objawach ogniskowych. Charakterystyczne są wąskie. [9.naczyniaków tętniczo-żylnych. Ogólny stan chorego ulega szybkiemu pogorszeniu się. Najczęstszą przyczyną wystąpienia samoistnego krwotoku podpajęczynówkowego jest nagłe pęknięcie tętniaka. Badanie neurologiczne ujawnia ogólne objawy oponowe: sztywność karku.guzów mózgu.

mogą być 19 . I˚ . wyraźne objawy oponowe. sztywność odmóżdżeniowa. wyraźny niedowład połowiczy. [17] II˚ .brak objawów lub lekkie bóle głowy. IV˚ .Rokowanie zależy od przyczyny krwawienia podpajęczynówkowego. III˚ . zaznaczone mózgowe objawy ogniskowe. V˚ . a przede wszystkim od stanu klinicznego chorego.nieduże zaburzenia przytomności (senność) i jakościowe świadomości. który określa pięciostopniowa skala Boterella w modyfikacji Hunta i Hessa. zakłócenia czynności wegetatywnych.znaczne zaburzenia przytomności (sopor). niedowłady nerwów czaszkowych.średnie lub bardzo silne bóle głowy.głęboka śpiączka. ilości wynaczynionej krwi. niewielka sztywność karku.

w zginaczach kończyny górnej i prostownikach kończyny dolnej. bardziej w mięśniach antygrawitacyjnych. Konsekwencje społeczne. Problemy z rozumieniem. napięcie mięśni w pierwszych dniach jest obniżone lub całkiem zniesione.1. jeśli uszkodzenie jest w lewej półkuli. Ostre uszkodzenia neurologiczne często cofają się samorzutnie. Porażenie i niedowład połowiczy. Porażenie lub niedowład połowiczy dotyczy kończyny górnej i dolnej po tej samej stronie ciała. Dopiero po kilku lub kilkunastu dniach stopniowo wzrasta. [7] 20 . Zazwyczaj jedna z kończyn jest bardziej porażona lub upośledzona ruchowo niż druga. Cechą charakterystyczną dla porażeń połowiczych jest całkowity brak ruchu w dotkniętych kończynach. po przebytym udarze pojawia się niedowład połowiczy. Ponieważ porażenie w udarze następuje nagle. Niedowład występuje po stronie przeciwnej do lokalizacji uszkodzenia. • • • • • • Zaburzenia czucia. natomiast ograniczenie wykonywania ruchów dowolnych definiujemy jako niedowład.4. Osoba która doznała udaru może napotkać następujące trudności: • Utrata prawidłowego zdolności ruchowych. Nieotrzymanie moczu i kału. Do takich zaburzeń napięcia mięśni dochodzi przez uszkodzenie dróg korowo-jądrowych. [30] U trzech z czterech pacjentów. Trwała niepełnosprawność prowadzi do częściowej lub całkowitej zależności w codziennej aktywności życiowej u 25-50% osób po udarze. Skutki i następstwa udaru Każda półkula mózgowa odpowiada za kontrole aktywności przeciwnej strony ciała i dlatego uszkodzenie jednej strony mózgu pociąga za sobą upośledzenie przeciwległej strony ciała. [16] 4. Trudności w przełykaniu – dysfagia Problemy emocjonalne i psychologiczne. to porażone będą kończyny po prawej stronie. Z tego powodu udar prawej strony mózgu wpływa na lewą stronę ciała i odwrotnie.

pl/file.fizjoterapeutom. Źródło: www. 5: niedowład lub paraliż po stronie przeciwnej do uszkodzonej półkuli mózgu.php?id=143 21 .Ryc.

często też ustępują samoczynnie. występujących razem. Zaburzenie funkcji informatyczno-poznawczych. lub też kilka różnych. Może to być jeden. w kontaktowaniu się z rodziną i opiekunami. Skutkiem udaru mogą też być różnego rodzaju deficyty poznawcze. Utrata zdolności do zapamiętywania nowych informacji – amnezja. Trwałe problemy z komunikacją mają duży wpływ na czynny udział chorego w rehabilitacji i w życiu codziennym.perseweracja Niemożność wykonania celowego ruchu – dyspraksja Trudności w artykulacji słów.2. Do zaburzeń informatyczno-poznawczych należą: • • • • • • • • Brak możliwości wypowiedzenia się za pomocą mowy – afazja ruchowa • Brak możliwości rozumienia wypowiadanych wyrazów – afazja czuciowa Brak możliwości pisania – agrafia Brak możliwości czytania – aleksja Upośledzenie rozpoznawania znajomych przedmiotów – agnozja Uporczywe powtarzanie tej samej odpowiedzi .4. [7] 22 . określony deficyt. jedzeniu i piciu – dysartria. Zaburzenia porozumiewania się występują u 40% pacjentów po udarze.

5.

Diagnostyka w udarze mózgu. Zmniejszenie śmiertelności okołoudarowej wiąże się przede wszystkim z

odpowiednio wczesną diagnostyką i nowym podejściem terapeutycznym. Powodzenie terapii, poza czynnikiem czasu, uwarunkowane jest także właściwą oceną przyczyn zawału, rozległości uszkodzenia tkanek i określeniem rozmiarów obwodowej strefy niedokrwienia tkanek, które mogą być odwracalne, tzw. penumbry. Od czasu wprowadzenia metod wczesnego rozpoznawania udaru niedokrwiennego aktualna stała się parafraza time is brain, co w praktyce klinicznej oznacza, że każda minuta wczesnego rozpoznania i odpowiedniego leczenia daje szansę przeżycia tkance mózgowej bądź ograniczenia rozległości strefy rozmiękania martwych tkanek. [38]

5.1.

Badanie lekarskie. Badanie podmiotowe (wywiad chorobowy) Badanie chorego zaczyna się od wywiadu, który w celu postawienia diagnozy dla

doświadczonego lekarza daje wystarczająco dużo informacji. Wywiad może pochodzić od chorego lub otoczenia. Zebranie informacji od samego chorego dobrze prognozuje, daje pogląd na temat stanu psychicznego i świadczy o tym, że pacjent nie ma większych zaburzeń mowy. Najważniejsze informacje, które należy uzyskać to: 1) 2) 3) 4) Dane pacjenta. Opis choroby (udaru). Rozwój objawów. Czynniki ryzyka, które mogły doprowadzić do udaru. [30]

23

Badanie przedmiotowe. Już w czasie zbierania wywiadu, a także w przebiegu dalszego badania należy dokładnie obserwować chorego, zwracając uwagę na jego zachowanie. Można w ten prosty sposób otrzymać bardzo istotne informacje, ważne dla rozpoznania. [31] Badanie przedmiotowe zawsze rozpoczyna się od oglądania chorego i zbadania objawów. W czasie badania określa się: - ułożenie ciała, głowy i kończyn, ustawienie gałek ocznych oraz źrenic, - stan przytomności, - stan psychiczny, - zdolność czytania, pisania, liczenia, nazywania przedmiotów, ocena strony ciała, - obecność objawów oponowych, - obecność i siłę odruchów głębokich, - obecność objawów świadczących o uszkodzeniu zstępującej drogi korowo- rdzeniowej, - ruchomość w stawach i napięcie mięśniowe, - obecność objawów móżdżkowych, - obecność na tułowiu i kończynach czucia dotyku, bólu i temperatury. [30]

24

5.2.

Badania obrazowe w udarze mózgu. Tomografia komputerowa. (CT – computed tomography) Techniką neuroobrazowania stosowaną najwcześniej w diagnostyce udaru mózgu

jest tomografia komputerowa (TK). Umożliwia ona diagnostykę różnicową między udarem niedokrwiennym, krwotocznym, krwotokiem podpajęczynówkowym, guzem i innymi schorzeniami oraz pozwala na określenie lokalizacji, rozległości i momentu dokonania udaru. [5] Istotą tomografii komputerowej jest użycie skumulowanej wiązki promieni rentgenowskich pochodzących z ruchomej lampy oraz komputerowej analizy minimalnych różnic w pochłanianiu promieni przez różne struktury wewnątrzczaszkowe. W przeciągu kilku minut uzyskuje się obraz mózgu z ujawnionymi patologicznymi zmianami. [31]

Ryc. 6: Tomograf komputerowy Somatom Definition Źródło: www.ikard.pl/tl_files/o_instytucie/o_rezonans

25

dobrze różnicuje substancje szarą od białej. czego nie można uzyskać dzięki badaniu CT. Umożliwia obrazowanie w dowolnych płaszczyznach. [31] Wyraźnymi zaletami rezonansu magnetycznego jest możliwość wczesnego wykrycia zmian niedokrwiennych.Ryc. po około 3-6 godzinach oraz ustalenie lokalizacji i określenie obszaru unaczynienia ogniska niedokrwiennego. 7: Wynik tomografii komputerowej w projekcji osiowej z widocznym zawałem Źródło: www.pl Rezonans magnetyczny (MRI – magnetic resonance imaging) Badanie rezonansem magnetycznym polega na rejestrowaniu i komputerowym opracowaniu sygnałów rezonansowych indukowanych przez wzbudzone silnym polem magnetycznym protony. pozwala odróżnić krew od płynu mózgowo-rdzeniowego i pokonuje bariery kostne. [9] 26 . co daje bardzo dokładny obraz badanej struktury mózgu.udarmozgu.

ikard. 8: Rezonans magnetyczny Magnetom Avento Źródło: www. 9: Obraz z rezonansu magnetycznego – ostry udar mózgu Źródło: www.Ryc.ikard.pl/tl_files/o_instytucie/o_rezonans 27 .pl/tl_files/o_instytucie/o_rezonans Ryc.

posiew krwi. zmiana kształtu naczynia i narządów. Badanie daje możliwość wykrycia i określenia rodzaju zmian patologicznych w obrębie naczyń.: utrudnienie przepływu krwi. [31] • Badanie angiograficzne . Badania naczyniowe: • Ultrasonografia dopplerowska opiera się na zasadzie zmiany częstości fal ultrasonograficznych odbitych od obiektu znajdującego się w ruchu.3. [9] • EKG . .polega na uzyskiwaniu obrazu naczyń przy pomocy promieniowania rentgenowskiego. np. Aby móc je uwidocznić. [38] 28 . Jest to metoda nie inwazyjna i służy do oceny stanu naczyń doprowadzających krew do mózgu. w tym przypadku od ściany tętniącego naczynia.5. całodobowy pomiar ciśnienia oraz echo serca.rutynowe lub metodą holterowską.morfologia krwi. Inne badania. [38] • Badania laboratoryjne . elektrolitów. należy do światła naczynia wprowadzić środek cieniujący (kontrast) silnie pochłaniający promieniowanie rentgenowskie.stężenie glukozy. kreatyniny. . . W prawidłowych warunkach naczynia krwionośne nie są widoczne na zdjęciach rentgenowskich.stężenie cholesterolu i określenie jego frakcji.

.zapobieganie powikłaniom wynikającym z unieruchomienia chorego.poprawę samooceny chorego. szybko wystąpi zniechęceni i brak motywacji do dalszego usprawniania.uzyskanie maksymalnej sprawności ruchowej i samodzielności w czynnościach życia codziennego.edukację członków rodziny i czynne włączanie ich w proces rehabilitacji.[24] 29 . . . Podstawowym celem rehabilitacji chorych po udarze mózgu jest odtworzenie w sposób jak najbardziej pełny.zmniejszenie ryzyka pojawienia się patologicznych wzorców ruchowych.leczenie chorób współistniejących. 1.Rozdział II. . Rehabilitacja po udarze mózgu. Cele rehabilitacji. W procesie rehabilitacji należy uwzględnić: . gdy cele rehabilitacji będą nadmiernie wygórowane. psychicznych i społecznych) lub kompensacja funkcji bezpowrotnie utraconych. . a osiągnięcie niemożliwe dla chorego. umiejętności i zdolności (fizycznych. w miarę możliwości pacjenta. Warunkiem skutecznej rehabilitacji jest zrozumienie i akceptacja głównych jej celów. W przypadku. .wzmacnianie motywacji do czynnego udziału w rehabilitacji.

terapeuty zajęciowego.terapeuci zajęciowi. .fizjoterapeuci.możliwa modyfikacja celów i metod ich osiągnięcia.ocena skuteczności prowadzonej rehabilitacji ruchowej i neuropsychologicznej.neuropsycholodzy. [21] Zasadniczymi elementami procesu rehabilitacji są: .planowanie i realizacja programu terapii. .pracownicy socjalni . że wszyscy chorzy w początkowym okresie udaru maja prawo do opieki rehabilitacyjnej bez uprzedniej selekcji. i ustalenie wstępnych celów rehabilitacji. Kompleksowość postępowania po udarze mózgu. .określenie rokowania. . urologiem kardiologiem. . . [2] Rehabilitacja powinna być prowadzona przez interdyscyplinarny zespół rehabilitacyjny.logopedzi.pisemne zalecenia specjalistów dotyczące bliższych i dalszych celów rehabilitacji. . która jasno określa.pielęgniarki. .diagnoza funkcjonalna: neuropsychologiczna. internistą i innymi. . w zależności od potrzeb. fizjoterapeutyczna. jak i krwotocznym warunkuje w znacznym stopniu jego dalsze losy. Model rehabilitacji chorych po przebytym udarze mózgu jest oparty na postanowieniach Deklaracji Helsingborskiej. Taki zespół powinien także współpracować i konsultować się z lekarzami innych dziedzin: ortopedą.lekarze neurolodzy i specjaliści rehabilitacji medycznej. Jednym z podstawowych zadań lecznictwa jest wprowadzenie wszystkich nowoczesnych metod postępowania u chorych po udarze mózgu. Wczesna rehabilitacja dobrana do aktualnego stanu pacjenta zarówno po udarze niedokrwiennym. jak i zminimalizowanie skutków udaru. [24] 30 . psychiatrą. . Mają one na celu zmniejszenie śmiertelności.2. W jego skład wchodzą: . .

[2] . oraz fazę późniejsza – pobytu na oddziale neurologicznym lub rehabilitacyjnym (do ok. 31 . Rehabilitacja w stadium kompensacji do około 12 miesięcy od udaru mózgu. nawet do końca życia. Wczesna rehabilitacja w stadium ostrym choroby. 3. Stadium przewlekłe. w której można wyróżnić fazę początkowa od momentu udaru poprzez pierwsze dni hospitalizacji na oddziale udarowym. późna rehabilitacja trwająca przez wiele lat.Okres rehabilitacji po udarze można podzielić na kilka etapów: 1. 4-8 tygodni) 2.

Czynniki utrudniające rehabilitację.zapalenie płuc.zawał serca. • Neuropatyczne zespoły bólowe. [16.odleżyny. • Zaburzenia emocjonalne.zaparcia.niewydolność układu krążenia. • • Zakrzepowe zapalenie żył. Niektóre osoby po przebytym udarze odzyskują całkowity powrót do zdrowia. inne natomiast przez dłuższy okres czasu borykają się z poważnymi trudnościami. . • Zaburzenia czynności dolnych dróg moczowych • Powikłania takie jak: .21] 32 . Zaburzenia psychiczne. .spastyczność. .zespoły bólowe. Do najczęstszych barier w rehabilitacji należą: • Zaburzenia funkcji poznawczych i somatycznych wynikających z samej istoty udaru. • Choroby współistniejące: . . .3.

[16] 4. a chory nie może go samodzielnie utrzymać. Poruszanie części ciała dotkniętych porażeniem jest utrudnione lub w ogóle niemożliwe. Pomimo tego wszystkiego chory nie do końca uzyskuje pełną sprawność.3. Normalizacja napięcia mięśniowego. które obumarły w wyniku udaru. ramię chorego jest osłabione i zwiotczałe. Powoduje to zaburzenie stabilności stawów. Etapy rozwoju udaru. Oprócz zaburzeń funkcji mięśniowej dochodzi również tutaj do utraty zdolności czucia [15. a w kończynie dolnej stopa i noga stopniowo szybciej niż biodro. Pojawiający się po udarze niedowład jest konsekwencją odnerwienia lub przerwania kontroli napięcia mięśniowego w o. który może utrzymywać się od kilku dni do kilku tygodni. Chory odzyskuje sprawność początkowo w odcinku dalszym.n. które nie zostały zniszczone. Dosyć często zdarza się.u.16] 4. gdzie doszło do ogniskowego uszkodzenia komórek motorycznych. To wszystko jest możliwe dzięki temu. Okres hipotonii. W tym czasie. że ręka odzyskuje sprawność ruchową wcześniej niż noga. Dotyczy to mięśni twarzy. Ewolucja w stronę normalnego napięcia mięśniowego jest kolejnym stadium powrotu zdolności ruchowych kończyn.2. są w stanie zastąpić te. Ramię i ręka odzyskują sprawność wcześniej niż bark. że pozostałe komórki mózgowe. kończyn i tułowia. wszystkie czynności odpowiednich mięśni lub grup mięśniowych mogą być utracone. języka. dochodzi u pacjenta do zmniejszenia napięcia mięśniowego. [16] 33 . W miejscu.1. Bezpośrednim rezultatem udaru mózgu jest okres wstrząsu mózgowego.4. 4. Okres wstrząsu mózgowego. Najczęściej dotyczy to stawu barkowego.

wzór skurczowy kończyny górnej. Proces ten można zobaczyć wcześniej w przypadku kończyny dolnej. biodrowym.zgięcie boczne tułowia. . . . braku stopniowania ruchów oraz braku ochronnego prostowania ramienia.staw barkowy skierowany do tyłu i w dół z rotacją wewnętrzną.4. braku rotacji. . . początkowym etapie wyraźne są ruchy bliższych części kończyn (biodra i barku). a następnie zwiększa się on zgodnie z typowym dla hipertoniczności wzorcem skurczowym widocznym na rysunku ??. [16] a b b).rotacja wewnętrzna w stawie biodrowym. kończyny sprawiają wrażenie sztywnych i utrudniają ruch.4. kolanowym.zgięcie podeszwowe stopy oraz odwrócenie do wewnątrz. Postępująca spastyczność wraz z ograniczoną zdolnością do wykonania ruchu po stronie porażonej prowadzi do asymetrii ruchów. . Przy jakichkolwiek ruchach czynnych wykonywanych przez chorego.zgięcie dłoniowe.miednica odciągnięta ku tyłowi.[15] Ryc. Zjawisko antygrawitacyjnych. by przyjąć formę spastyczności. w stawie promieniowo-nadgarstkowym. odłokciowe. Typowy wzorzec skurczowy prowadzący do znacznej spastyczności : .dłoń zaciśnięta w pięść. nieprzystosowanie ciała do siły ciążenia. wzór skurczowy kończyn prawych w udarze mózgu. Okres hipertonii.wyprost w stawie skokowym. Przy wykonywaniu ruchów biernych terapeuta wyczuwa wyraźny opór nieświadomie stawiany przez chorego. . zwiększonego napięcia mięśniowego dotyczy głównie mięśni W umożliwiających utrzymywanie pionowej postawy ciała. 34 . 10: a).

[2. W większości przypadków jest to postępowanie czasochłonne. Oraz fazę późniejszą – pobytu na oddziale szpitalnym neurologicznym lub rehabilitacyjnym. [18] 35 . rehabilitację należy rozpocząć już w 1-2 dobie choroby. Okres wczesny szpitalny. Obie te fazy trwają do około 4-8 tygodni. o ile jest to możliwe.1. poprzez pierwsze dni choroby kiedy pacjenta należy umieścić na oddziale udarowym. [25] Przy udarach niedokrwiennych według współczesnych poglądów.5. Ważnym elementem dla prawidłowego procesu usprawniania jest zapewnienie choremu odpowiedniej pielęgnacji oraz najwyższy możliwy stan higieny ciała (czystość skóry. należy wprowadzić jak najszybciej (1-2 doba od wystąpienia objawów) i można ją podzielić na dwie fazy. drożność dróg oddechowych. to ważny element w procesie leczenia.od momentu wystąpienia udaru. odpowiednie ułożenie pacjenta). boku oraz na brzuchu stanowi zarazem jeden z elementów pielęgnacji. Układanie pacjenta na plecach. jak i odpowiednio rozpoczętej rehabilitacji. Rehabilitacja pacjentów. Rehabilitacja stanowi czynny i ciągły proces. Fazę początkową . którzy doznali udaru mózgu. [36] 5. Decyzja o rozpoczęciu aktywnego uruchamiania. który zaczyna się wraz z rozpoczęciem hospitalizacji i trwa również po powrocie pacjenta do domu. czy pionizacji musi być przemyślana i podjęta na podstawie wyników kontrolnych badań TK mózgu oraz stan ogólny pacjenta. a powrót do zdrowia wolniejszy. Natomiast przy udarach krwotocznych stan pacjenta jest cięższy. Łóżko powinno być zaopatrzone w materac przeciwodleżynowy wraz z regulowanym i łamanym w kilku płaszczyznach leżeniem. Wczesną rehabilitacja po udarze. Rehabilitacja w poszczególnych okresach leczenia udaru. 18] Planowanie rehabilitacji dla każdego pacjenta w sposób indywidualny podkreśla jej skuteczność. Udar mózgu jest jedną z głównych przyczyn niesprawności w populacji osób dorosłych. kosztowne oraz wymagające dużej wiedzy i znacznych umiejętności.

.wcześniejszego obciążenia poszczególnych układów (krążenia. [13] Ryzyko wystąpienia powikłań uzależnione jest od wielu czynników.zniekształceniom mięśniowo-kostnym.aktywności ruchowej i kondycji psychicznej przed zachorowaniem. aparatu ruchu).zapobieganie obrzękom kończyn porażonych.uszkodzenie tkanki mózgowej.problemom układu krążenia i układu oddechowego.Głównym celem tego etapu leczenia jest zapobieganie powstaniu powikłań: . . . . oddechowego.przeciwdziałanie powstawaniu podwichnięć w stawie ramiennym.zapobieganie powstawaniu odleżyn. . . takich jak: .zapobieganie zakażeniom dróg moczowych.wiek chorego. .rozległość udaru. . . [18] 36 .

znajdująca się pod biodrem poduszka zapobiega cofaniu się bądź opadnięciu miednicy w tył z odwróceniem kończyny dolnej za zewnątrz (kończyna dolna musi być zachowana w pozycji neutralnej) . aby zapobiec zniekształceniom mięśniowokostnym należy zabezpieczyć porażona stronę ciała poprzez odpowiednie ułożenie. tak aby zapobiec zaleganiu śliny i zapadaniu się języka. zgodne ze wzorcem antyskurczowym.sztywnemu zgięciu stopy w dół zapobiega miękka poduszka umieszczona pod stopą.głowa nieznacznie uniesiona za pomocą poduszki i odwrócona w kierunku strony porażonej . ograniczenia ruchomości w stawach oraz skurczeniu się mięśni. szczególnie w przypadku całkowitego zwiotczenia . Środki zapobiegające powikłaniom. Chory powinien zmieniać pozycje na przemian zaczynając od leżenia na plecach do leżenia na każdym boku. od łopatki do kolan pod stroną dotkniętą porażeniem.[15] Pozycja ułożeniowa leżenia tyłem wygląda następująco: . Jeśli pacjent jest nieprzytomny. [16] 37 . raczej płasko .18] Ułożenie pacjenta w łóżku należy zmieniać co 2/3 godziny.uniesiony za pomocą poduszki bark . należy układać poduszki wzdłuż ciała. z przywiedzeniem. Aby temu zapobiec. Kilkugodzinne leżenie w łóżku bez zmiany pozycji jest dla pacjenta po świeżo przebytym udarze bardzo niekorzystne. kciuk i palce ręki rozwarte .33] Leżenie tyłem nie powinno być zalecane. która zwykle leży na klatce piersiowej. [16.ramię ułożone na poduszce. łokieć i nadgarstek wyprostowane . W kończynach dolnych powoduje lekkie zgięcie w biodrach i rotacje nóg na zewnątrz (przyczyna odleżyn w okolicy kostki bocznej). Najprostsza zmiana ułożenia ciała dostarcza różnorodnych bodźców.1. Dlatego. przy równoczesnym uniknięciu rotacji nogi na zewnątrz.mała poduszka pod kolanem umożliwia niewielkie jego zgięcie. najlepiej ułożyć go na boku lub na brzuchu. ponieważ zaostrza odruchowe odwiedzenie obręczy barkowej po stronie porażonej.1. Nieprawidłowe ułożenie ciała chorego prowadzi do usztywnień. które mogą być pomocne przy odzyskiwaniu funkcji czuciowych. [16.5.dłoń skierowana w dół. a także podeszwowe zgięcie i supinację stopy. zgięciem oraz rotacją ręki do wewnątrz.

11: Charakterystyczne elementy antyskurczowe ułożenia ciała pacjenta w pozycji leżenia tyłem. [16] 38 . 12: Leżenie tyłem w przypadku wystąpienia spastyczności kończyn górnej i dolnej. [16] Ryc.ramię odwiedzone w znacznej odległości od tułowia i odwrócone na zewnątrz .ręka w stawie łokciowym zgięta.odgięty do tyłu nadgarstek ułożony na poduszce.[16] W przypadku pojawienia się objawów spastyczności kończyny górnej i dolnej należy ułożyć chorego w sposób następujący: . a dłoń skierowana w górę . ręka może być również ułożona pod głową chorego. podparta miękka poduszką . palce rozwarte i zabezpieczone woreczkiem z piaskiem.Ryc.stopa lekko zgięta.kończyna dolna zgięta w stawach biodrowym i kolanowym .

Każde takie sięgnięcie powoduje nieznaczne przeniesienie masy ciała nad bliższymi stawami.Należy zachęcać chorego do leżenia na stronie dotkniętej porażeniem. Powoduje to.[23] Taka pozycja zapobiega uciskowi na staw ramienny. aby było podparte płaszczyzną łopatki. z barkiem wysuniętym do przodu w taki sposób.[16] 39 . [15] Leżenie na boku dotkniętym porażeniem wygląda następująco: .kończyna dolna porażona wyprostowana.kończyna dolna zdrowa ugięta. co jest konieczne dla wytworzenia wczesnych reakcji postawnych. ułożona pod poduszką . 13: Obraz ilustrujący ułożenie pacjenta na boku dotkniętym porażeniem. utrzymuje nieznaczną rotację i wydłuża mięśnie tułowia. że zdrowa ręka zostaje uwolniona i umożliwia sięganie nią po przedmioty leżące na szafce nocnej. z lekko ugiętym kolanem .ręka w stawie łokciowym wyprostowana lub zgięta.bark wysunięty w przód przy równoczesnym odwróceniu ramienia na zewnątrz .dłoń skierowana do góry .[16] Ryc.

[16] Ryc. a palce ręki rozwarte . choć nie zawsze wskazane.głowa odwrócona w kierunku zdrowej części ciała .porażone biodro wyprostowane. w dużym stopniu korzystnie wpływa na redukcję nacisku na kość krzyżową oraz sprzyja utrzymywaniu biodra i kolana w pozycji wyprostu. Pomaga to przywrócić orientację przestrzenną oraz ocenić własne bezpieczeństwo. ale nie zgięta w stronę porażoną.porażona noga ugięta na poduszce w neutralnej pozycji . Leżenie przodem przedstawia się w sposób następujący: . Należy jednak pamiętać o tym że pozycja taka u osób starszych lub z dolegliwościami sercowymi bywa często niewygodna. Należy pamiętać o pozostawieniu odpowiedniej odległości z obu stron między pacjentem a brzegiem łóżka oraz że chory jest tego świadom. [15] Ułożenie pacjenta na zdrowym boku wygląda następująco: . przy równoczesnym lekkim zgięciu nogi zdrowej . nadgarstek oraz palce ręki wyprostowane .łokieć i nadgarstek wyprostowany.porażona ręka ułożona na poduszce i wysunięta w przód .[16] 40 .głowa leży na poduszce. 13: Ułożenie pacjenta w pozycji leżenia na boku zdrowym. [16] Leżenie przodem. łokieć.w celu podeszwowego zgięcia stopy i lekkiego zgięcia porażonego kolana goleń ułożona na poduszce.Do leżenia na stronie zdrowej potrzebne będą poduszki podtrzymujące masę ciała i utrzymujące ułożenie kończyn objętych porażeniem.porażone ramię uniesione w górę.

[16] Odleżynom najlepiej zapobiegać poprzez częste zmienianie pozycji chorego unieruchomionego co 2 godziny oraz odciążenie miejsc w których ucisk jest największy (pięty. prowadząc ją łagodnie. Wskazane jest chirurgiczne czyszczenie ran poprzez usuwanie martwych tkanek w obrębie rany. leczenie jest takie samo jak leczenie ran. W profilaktyce przydatne są materace i poduszki przeciwodleżynowe. okolice bioder. [16] Ryc. a zwłaszcza dynamiczne materace zmiennociśnieniowe. Należy również dbać o to. [37] 41 . kość krzyżowa. kostek). bez gwałtownych. 14: Rysunek przedstawia sposób ułożenia pacjenta przodem. by skóra chorego z nietrzymaniem moczu i stolca była sucha i czysta. Rękę należy podtrzymywać równocześnie w odcinku bliższym i dalszym. łopatki.[16] Podczas zmiany pozycji ciała chorego nie wolno pociągać go za rękę. Powinno się dbać o sterylność opatrunków.22] Jeżeli już dojdzie do powstania odleżyny.Ryc. szarpanych ruchów. trzymając jedynie za dłoń czy nadgarstek. Najważniejsza jest jednak zmiana pozycji ciała i troskliwa pielęgnacja. 15: Prawidłowy chwyt ręki podczas zmiany pozycji chorego. [18.

Zwiększają ruchomość stawów klatki piersiowej. przepony.[17. Aby im zapobiec lub je zminimalizować należy prowadzić ćwiczenia oddechowe wraz z oklepywaniem pleców. kontury barku są spłaszczone. Można zauważyć bezwładnie zwisające ramie. U każdego pacjenta należy dążyć do usunięcia cewnika w ciągu 48 godzin lub najszybciej jak to możliwe. W tym celu można stosować poduszki. [22. We wczesnym okresie udaru często występuje zatrzymanie moczu. ale nie powinno to trwać zbyt długo.Jednym z kolejnych problemów we wczesnym etapie leczenia jaki może się pojawić to zaburzenia układu krążeniowo-oddechowego.[41] Zakażenia układu moczowego występują u 40% chorych z udarem mózgu. Obraz radiologiczny ostatecznie potwierdza przemieszczenie głowy kości ramiennej. a wydech ustami. aby wdech następował nosem. Wynika ono ze złego dopasowania w stawie panewkowo-ramiennym. Należy także zwracać uwagę. aby uniknąć podwyższonego ryzyka infekcji. w tempie wolnym. wzmacniają mięśnie wdechowe i wydechowe oraz zwiększają pojemność życiową płuc. Niekiedy cewnik pozostawia się na dłużej. w tempie umiarkowanym.23] Podwichnięcie w stawie barkowym można stwierdzić na podstawie badania klinicznego i badań radiologicznych już w pierwszych tygodniach. przy zamkniętych ustach. grozi to bowiem zakażeniem dróg moczowych. które wymaga wprowadzenia cewnika do pęcherza moczowego. rozciągnięcie torebki stawowej przez zbyt intensywne nadmierne pociąganie bierne podczas ćwiczeń prowadzi najczęściej do podwichnięcia przednio-dolnego. badaniem palpacyjnym można wyczuć znaczne zagłębienie pomiędzy wyrostkiem barkowym a głową kości ramiennej. Wiotkie porażenie mięśni. To nieprawidłowe dopasowanie prowadzi do zmian długości otaczających tkanek miękkich i zmian strukturalnych w mięśniach.33] We wczesnym okresie „wiotkości kończyn” należy zawsze pamiętać o możliwości podwichnięcia w stawie barkowym. Oczyszczają również przewody „drzewa oskrzelowego” w przypadkach zalegania w nim śluzu. mankiety z filcu. stosować drenaż ułożeniowy z efektywną nauką kaszlu i odkrztuszaniem zalegającej wydzieliny. działanie sił ciążenia. Podwichnięciu można zapobiec przez zapewnienie stabilizacji biernej stawu w jego funkcjonalnym położeniu. bloki gąbki z wycięta bruzdą co jednak i tak nie zawsze jest do końca skuteczne. najwyżej do 2 tygodni. [17] 42 . [13] Ćwiczenia oddechowe maja na celu zapewnienie prawidłowego działania układu oddechowego.

[26] 43 .Elementem terapii przeciwobrzękowej są ćwiczenia. Można wykorzystać tutaj ćwiczenia Bürgera. powodując ich bierne niedokrwienie ( uniesienie kończyn) a następnie przekrwienie ( opuszczenie kończyn) oraz odpoczynek. Polegają one na trzykrotnej kilkuminutowej zmianie ułożenia kończyn dolnych. Służą do poprawy krążenia obwodowego. mające na celu zapobieganie powikłaniom zatorowo-zakrzepowym.

we wszystkich stawach w pełnym zakresie ruchu. W celu utrzymania stałej aktywności ruchowej kończyn zdrowych oraz zapewnienie prawidłowej ruchomości stawów kończyn z niedowładem należy wykonywać przynajmniej 2-3 razy w ciągu dnia ćwiczenia bierne.5. zwłaszcza porażonej ręki. Powtarzamy to samo ćwiczenie tylko. Stopy ćwiczymy przez wykonanie zginania i prostowania. że ćwiczyć trzeba każdy palec.33] Ćwiczenia bierne należy wykonywać w pozycji leżącej po stronie porażonej jak i zdrowej. Potem odwodzimy je w bok i przywodzimy do tułowia. że przy zgięciu nogi w stawie kolanowym.[16] 44 . [18. Nadgarstek wymaga ćwiczeń przez powolne zginanie.33] Zastosowanie ćwiczeń biernych pozawala na utrzymanie „wyobrażenia ruchu” na poziomie mózgowym.[17.1. Nie można też zapomnieć o tym. nawracania i odwracania oraz ruchów okrężnych. wytwarzanych w wyniku napinania aparatu więzadłowo – torebkowego i mięśniowego. odwracanie i prostowanie dłoni. Wyprostowana nogę chwytamy w okolicy kostki. W początkowym okresie występowania deficytu ruchowego napięcie mięśni jest zazwyczaj obniżone. W stawach łokciowych ćwiczenia polegają głównie na zginaniu ręki oraz wykonywaniu ruchów okrężnych przy podtrzymywaniu ramienia i przedramienia. Uruchamianie pacjenta po udarze mózgu. podnosimy jak najwyżej (w miarę możliwości pacjenta) i opuszczamy. Ruch poszczególnych części ciała wywołuje przepływ informacji do mózgu dzięki czemu możliwe jest wygenerowanie bodźców proprioceptywnych. W miarę upływu czasu. Staw kolanowy wymaga nieco dłuższej uwagi przez zginanie i prostowanie.2. Zwykle na początku unosimy ręce chorego jak najwyżej do góry i opuszczamy je wzdłuż ciała. prostując go i odwodząc. począwszy od wykonywania kilku ruchów w stawach ilość powtórzeń stopniowo się zwiększa. Rozpoczynamy je stając przy chorym po stronie dotkniętej niedowładem. Wykonujemy też kilka powolnych ruchów krążenia nóg w stawie biodrowym oraz kilka ruchów odwodzenia i przywiedzeniem. Następnie przystępujemy do ćwiczeń kończyn dolnych.

Z punktu widzenia pielęgnacji opanowanie tego ćwiczenie to w dużym stopniu ułatwia ubieranie.16] Ryc. Ćwiczenie to polega na uniesieniu miednicy nad łóżkiem bez prostowania w stawach biodrowych.[15. W przypadku gdy chcemy obrócić chorego na stronę dotkniętą porażeniem należy skierować zdrowe ramię i bark nad ciałem pacjenta w kierunku obrotu i jak poprzednio dokonać podobnego manewru. Zmniejsza również ryzyko powstania odleżyn.[15. W trakcie unoszenia miednicy choremu można pomóc poprzez odciągnięcie jego kolana w przód i naciśniecie go w dół. [16] 45 . aby nie sprowokować odruchu prostowników w nodze porażonej.33] Poruszanie się po łóżku polega na robieniu „mostka”. 16: Pacjent wykonujący „mostek”. trzymając go w okolicy łopatki po stronie porażonej. przewracanie. Można również delikatnie poklepywać pacjenta w celu przypomnienia mu o określonym ruchu. Aby przewrócić pacjenta na stronę sprawną. Jest to nie zbędne do odzyskania kontrolowanego ruchu bioder. ale wymagają fachowej pomocy. jednocześnie podtrzymując wyciągnięta w przód porażoną rękę i dokonać obrotu.Obracanie. aby wcześnie mogły być wykonywane samodzielnie. należy pomóc mu zgiąć staw kolanowy nogi porażonej. rozbieranie oraz podkładanie basenu. poruszanie się po łóżku i kładzenie się na poduszce są niby prostymi ruchami.

[16] Ryc. Takie ćwiczenie sprzyja ponadto odczuwaniu porażonej strony i „utrzymaniu z nią kontaktu”. 18 a i b: Odwracanie i nawracanie przedramienia. Ćwiczenie przedstawione na rycinie ?? polega na splecieniu rąk przy stykających się ze sobą dłoniach oraz podniesieniu ich przed sobą w górę (należy zwracać uwagę. żeby przy wykonywaniu wszelkich ruchów wykorzystywała swoja zdrową rękę do wspomagania porażonej strony ciała. [16] 46 . Zapobiega ono opadaniu porażonego ramienia w dół i jego skrętowi do wewnątrz.Osoba dotknięta udarem powinna wykonywać samodzielne ćwiczenia zwiększające zakres ruchów kończyny górnej podczas leżenia w łóżku. także wykonywać ćwiczenia w pozostałych stawach kończyny górnej.[16] Ryc. zaś porażony kciuk i pozostałe palce ręki są otwarte i szeroko rozstawione. Należy zachęcać. aby ręce w łokciach były wyprostowane). Chory dotknięty udarem zdrową ręką może. 17: Ćwiczenie polegające na splecieniu rąk i wyciągnięciu ramion w przód. pozwala utrzymać bark w odpowiednim położeniu.

między innymi na podstawie wyników kontrolnych badań TK mózgu [33. [16] 5. W przypadku stwierdzenia. Chory powinien być jak najszybciej uruchomiony. 20 a. 19 a i b: Zginanie i prostowanie nadgarstka. Jeśli stan ogólny na to pozwala i lekarz prowadzący udzieli zezwolenia. Pionizacje czynną. to pacjent z rozpoznaniem udaru niedokrwiennego już w pierwszych dniach pobytu w szpitalu może rozpocząć pionizacje. Następnie chory siada z nogami opuszczonymi z łóżka. a w miarę upływu czasu coraz dłużej.3. która polega na stopniowym przechodzeniu chorego z pozycji leżącej do półsiedzącej (poprzez dodatkowe poduszki lub podwyższenie dogłowowe części łóżka) i siedzącej (siad płaski). Po upływie tego okresu. Pionizacja chorego po udarze i związane z nią ćwiczenia.[26] 47 . Moment rozpoczęcia pionizacji pacjenta po udarze mózgu określa lekarz prowadzący. Pionizację bierną prowadzoną przy zastosowaniu stołu pionizacyjnego. podczas posiłków i zmianie prześcieradła. Ogólnie przyjętą zasadą jest. b i c: Unoszenie wyprostowanej kończyny górnej. że przyczyną udaru jest wylew krwi do mózgu z pękniętego tętniaka lub krwotok podpajęczynówkowy pacjent musi pozostać w łóżku około 6 tygodni i wykonywać ćwiczenia w łóżku. że rehabilitację rozpoczyna się już w dniu przyjęcia.42] Proces pionizacji możemy podzielić na: a). ponieważ dłuższe leżenie sprzyja powikłaniom. Początkowo na krótko chory przyjmuje pozycje siedzącą lub półsiedzącą. lekarz może dopuścić do pionizacji. aż w końcu możne przejść do pozycji pionowej podtrzymywanej przez dwie osoby. b). chwyt za nadgarstek. [16] Ryc.Ryc.1.

by w końcu przejść do ruchu oporowego.[33] Ćwiczenia w pozycji siedzącej powinny być wykonywane dosyć często. aby co jakiś czas zmieniać pozycję. może być wykorzystywana podczas czytania. żeby chory nie siedział zbyt długo. tak aby kolana były zgięte pod katem prostym. bark w rotacji zewnętrznej. kciuki rozstawione. Trzeba jednak pamiętać. Jest ona naturalna. nawet we właściwy sposób. przy pomocy zdrowej ręki. Najbardziej korzystna dla chorego jest pozycja siedząca z lekkim pochyleniem do przodu i oparciem rąk na blacie stolika. Dłonie ułożone w pozycji pośredniej.Kiedy pacjent może już bez trudu utrzymać pionową pozycję. czy rozmów towarzyskich. 21: Prawidłowa pozycja siedząca. jedzenia. należy zwracać uwagę żeby przedramiona leżały równolegle do siebie. nadgarstek i palce wyprostowane. Ćwiczenia wykonywane w pozycji siedzącej: . 48 . Ich wysokość powinna być dopasowana. należy sadzać go w fotelikach lub krzesłach z prostym oparciem.Przenoszenie ciężaru ciała z jednego przedramienia na drugie. Początkowo wykonywane są jako ćwiczenia czynne wspomagane. niezależnie od innych czynności. [33] Ryc. a obie stopy leżały płasko oparte o podłoże. ale z upływem czasu chory zaczyna wykonywać je samodzielnie. Wskazane jest.

Ruch supinacyjny dłoni przy równoczesnym obrocie ramion na zewnątrz. ramię porażone odwraca na zewnątrz. łokcie wyprostowane. barki wysunięte do przodu.Pacjent zgina i prostuje nadgarstki przy splecionych dłoniach. . . Zadaniem chorego jest nauczyć się świadomie naśladować ręką porażoną ruchy kończyny zdrowej.[16] Jednym z ćwiczeń kiedy pacjent potrafi samodzielnie siedzieć jest przenoszenie ciężaru ciała z jednego biodra na drugie. [16] Ryc.Pacjent siedzi z dłońmi splecionymi. następnie zdrowa kończyna wspomaga kończynę porażoną w wykonaniu rotacji zewnętrznej przedramienia. .Pacjent splata dłonie ze sobą. Ćwiczenie to polega na tym iż pacjent w pozycji siadu z ugiętymi kolanami. łokcie są wyprostowane.. Ćwiczenie polega na przenoszeniu ramion z jednej strony drugą. Pacjent spogląda na wzniesione ręce i wykonuje obroty przedramion.Ćwiczenie związane z poprzednim. 22: Ćwiczenie przenoszenia ciężaru ciała z jednego biodra na drugie. przy równoczesnym pochylaniu się do przodu i na boki.[16] 49 . . . barki wysunięte do przodu. ramię zdrowe do wewnątrz. . za pomocą własnych kończyn oraz sterowanie ruchem poprzez barki pacjenta. Rolą terapeuty w tym momencie jest zabezpieczenie kolana porażonego. Unoszenie wyprostowanych kończyn górnych w przód i do góry nad głowę. przy równoczesnym stykaniu się opuszków palców i ich silnym dociskaniu do siebie.Palce rąk splatają się. rozstawionymi stopami ułożonymi na podłodze wykonuje przenoszenie ciężaru ciała z jednego biodra na drugie.Ćwiczenie polega na odsunięciu dłoni od siebie.

Ręką przytrzymuje porażone ramię w pozycji odwróconej. [16] 50 . bark jest wysunięty do przodu. 23 a i b: Przenoszenie ciężaru ciała z jednego biodra na drugie wraz z rozciąganiem tułowia. zwracając uwagę. Terapeuta siada od strony porażonej i pomaga przy przenoszeniu ciężaru ciała na chorą stronę. [16] Ryc. aby starał się unosić biodro dotknięte udarem. [16] Przenoszenie ciężaru ciała na porażone ramie ułatwia utrzymywanie ciężaru ciała na porażonym boku oraz hamuje „zgięciowy wzorzec skurczowy” kończyny górnej. które można wykonać to przenoszenie ciała z jednego biodra na drugie oraz rozciąganie tułowia po stronie porażonej. rozciągając porażoną stronę ciała. Prawą ręką terapeuta przyciąga pacjenta do siebie. a drugą wspomaga wyprost w stawie łokciowym. Wspomaga również chorego podczas przenoszenia ciężaru ciała na zdrowe biodro. Chory podpiera się o łóżko otwartą dłonią.Innym ćwiczeniem. jedną ręką podtrzymuje bark. wyprostowanej i odwiedzonej. Terapeuta umieszcza porażoną ręką chorego na łóżku.

tak aby nie ciągnąc chorego nauczyć go wypychania tułowia w przód. Ważnym zadaniem dla pacjenta jest wyrobienie prawidłowego nawyku wstawania i siadania.że pacjent zacznie unosić porażoną stopę. W tej sytuacji należy docisnąć ją w dół poprzez delikatny nacisk za pomocą własnej stopy lub przez nacisk 51 . że cała stopa spoczywa na podłodze. Pacjent powinien stać na prawidłowo ustawionych stopach. Leżąc na plecach. wysuwa zdrowy bark do przodu i układa rękę na łóżku. Następnie wykonuje obrót w kierunku porażonego boku. [16] Ważnym ćwiczeniem jest nauka chorego samodzielnego przejścia z leżenia do pozycji siedzącej. które należy ustawić i kontrolować. [16] Ryc. aby znajdowały się równolegle względem siebie.[16] Kolejnym etapem pionizacji jest trenowanie przyjmowania postawy stojącej. żeby rozpocząć trening od ruchów kołyszących. Po wykonaniu tego ruchu zsuwa z łóżka zdrową nogę i podpierając się na porażonym ramieniu przechodzi do siadu. Ciężar ciała powinien być przenoszony przez pięty. Może się zdarzyć . 25: Ćwiczenie samodzielnego wykonywania pozycji siedzącej. pacjent zsuwa porażoną nogę. 24: Przenoszenie ciężaru ciała na porażone ramię. Istotne jest. nie zapominają.Ryc.

Poprzez przesuniecie środka ciężkości chorego do przodu terapeuta przenosi pacjenta z siadu do pozycji stojącej. Należy pamiętać. b). Terapeuta stabilizuje kolana chorego za pomocą własnych kolan.[16] a b Ryc. w okolicy łopatek. wychylać ciało chorego na boki oraz zapoczątkować postawienia pierwszych kroków. 26: a). Ćwiczenie prowadzące do samodzielnego wstania. Do tego celu może posłużyć następujące ćwiczenie. Należy uczyć chorego przenoszenia ciężaru ciała z kończyny zdrowej na kończynę chorą i odwrotnie. Rękoma chwyta pod ramionami chorego.[16] Jeśli pacjent opanował pozycję stojącą z naszą asekuracją to możemy wprowadzić ćwiczenia w pozycji stojącej. aby nauczyć przyjmowania prawidłowej postawy.1. 52 . Ostatecznym celem w nauce przyjmowania pozycji stojącej jest przygotowanie chorego do samodzielnego wstawania z rękami splecionymi przed sobą i wyprostowanymi łokciami.biodra ręką w dół.4. Pacjent natomiast próbuje chwycić terapeutę w okolicy barków lub też splata dłonie za karkiem. Zaopatrzenie ortopedyczne. a następnie odrywania kończyn od podłoża. [42] 5. Ćwiczenie prowadzące do opanowania postawy stojącej. żeby nie dopuścić do przeprostu w stawie kolanowym kończyny porażonej. Ważne też jest.

po czym przejść do chodzenia za pomocą czwórnoga lub laski łokciowej. w którym może dojść do przeprostu. które czasem zapewniają komfort życia.[28] Chorzy z niedowładem połowiczym w większości nie są zaopatrywani w przedmioty ortopedyczne. tuż poniżej łokcia.Kontynuowanie ćwiczeń ruchowych. porażone ramię. przechodzący ukośnie przez plecy nie obciąża barku i nie dopuszcza do przeciążeń w odcinku szyjnym kręgosłupa. gdzie palce pokrywają poprzecznie ułożony kciuk. ułatwiają wykonywanie codziennych czynności czy wręcz umożliwiają chodzenie. powoduje zahamowanie dalszego rozciągania mięśni prostowników i strzałkowych co pozwala na zwiększenie wydolności chodu. uchwyty do łazienki i ubikacji oraz sprzęt do ćwiczeń (podwieszki. Stabilizator kolana jest skuteczny kiedy podstawowy problemem jest przeprost kolana z towarzyszącym osłabieniem funkcji mięśnia czworogłowego. łóżka ortopedyczne. Miękkość temblaka i odpowiedni jego przebieg. Założenie łuski uzyskujemy po wcześniejszym powolnym wyproście palców. Kończyna dolna u osób z niedowładem lub porażeniem połowiczym układa się najczęściej w ustawieniu pośrednim z tendencja do obrotu zewnętrznego. próby lokomocji wspomagają przedmioty zaopatrzenia ortopedycznego. Ciężar zwisającej bezwładnie ręki rozciąga i uszkadza torebkę stawu barkowego powodując powiększanie szpary stawowej. motorki. hantle. Szeroki mankiet z drugiego końca podtrzymuje porażoną dłoń i palce w linii środkowej. W przypadku niestabilności kolana pomocnym elementem zaopatrzenia ortopedycznego jest aparat szynowo-opaskowy z blokowaniem w stawie kolanowym. Dodatkowym wposażeniem niepełnosprawnych osób materace i poduszki przeciwodleżynowe. Taka łuska chroni przed zniekształceniem ręki. a nawet podwichnięcie. profilaktyka zniekształceń. można zastosować łuski z tworzywa sztucznego. zestawy bloczkowo-ciężarkowe. Wywiera również niekorzystny i nieprzyjemny na pacjenta ucisk na szyję. Częstym powikłaniem jest opadanie stopy i zaburzenie statyki stawy kolanowego. zapobiega jej opadaniu oraz stabilizuje ją w pozycji pośredniej. ciężarki). Pojedyncza pętla z jednej strony podtrzymuje. Trening chodu można rozpocząć w poręczach. W 53 . W konsekwencji w obrębie chorej kończyny górnej może wykształcić się zespół bolesnego barku. przykurczmi zgięciowymi oraz utrwala wynik ćwiczeń biernych. [8] Przy wzmożonym napięciu mięśniowym z tendencją do formowania się zaciśniętej pięści. przy wydolnej stopie. Zastosowanie podciągu gumowego na stopę. Aby podtrzymać bezwładna rękę można zastosować temblak z zaczepem stabilizującym.

Okres wczesny ambulatoryjny trwa od momentu wypisania pacjenta ze szpitala (oddziału neurologicznego lub rehabilitacyjnego) do 12 miesięcy. . . Główne problemy to zaburzenia funkcji motorycznych.terapia zajęciowa. dostosowanej do potrzeb indywidualnych chorego w postępowaniu usprawniająym należy uwzględnić: .ćwiczenia oddechowe.ćwiczenia prowadzone niedowładnych kończyn. .adaptacja do nowych warunków życia. licząc od wystąpienia udaru. lokomocyjnych.ćwiczenia samowspomagane. . Najważniejszymi założeniami i celem rehabilitacji tego okresu są: . Według planu kompleksowej rehabilitacji.uzyskanie optymalnej sprawności psychofizycznej.poprawa jakości życia.2. . .ćwiczenia czynne w odciążeniu. . Okres wczesny ambulatoryjny lub przedłużonej rehabilitacji stacjonarnej.ćwiczenia manipulacyjne i chwytne ręki. .[2] 54 .ćwiczenia metodą PNF. manipulacyjnych oraz wyższych czynności nerwowych. [28] 4. .przypadkach kiedy pomimo intensywnego usprawniania utrzymuje się porażenie połowicze konieczne jest zaopatrzenie chorego w wózek inwalidzki.naukę chodu.

Poręcze po obu stronach stopni dodadzą pewności choremu. żwirze. Biodra powinno przytrzymując go w odcinku dalszym za rękę i w odcinku bliższym za bark. tak by na sam koniec pacjent mógł wejść i zejść ze schodów. Jeśli pacjent nie potrafi usztywnić kolana. Należy wspierać wysunięte do przodu kolano podczas zgięcia. itp. równowagę dynamiczną w czasie stania i robienia pojedynczych kroków. Jeżeli nie potrafi tego uczynić. natomiast w przypadku schodzenia od porażonej. Ryc. nierównych. Pierwszy krok zawsze rozpoczyna noga sprawna. sparaliżuje go uczucie strachu i nie będzie w stanie się poruszać. Należy pamiętać.16] być ustawione w pozycji wysuniętej do przodu. [15. Mogą one wywoływać niepożądane napięcie po stronie dotkniętej 55 . Należy kontrolować ramie chorego. kule łokciowe i laski. W procesie reedukacji chodu ważnym czynnikiem jest też wprowadzenie chodu po różnych powierzchniach (szorstkich. balkoniki. można mu w tym pomóc.) [15] Dla poprawy jakości chodu można zastosować różnego rodzaju poręcze. aby wytłumić nieprawidłowe wzorce odruchowe.Naukę chodu rozpoczynamy kiedy pacjent opanował. natomiast podczas fazy wyprostu zapobiegać nadmiernemu przeprostowi. asekurować go i oferować mu pomoc od strony porażonej. 27: Prawidłowy sposób wspomagania chorego podczas treningu chodu [16] W miarę postępów w usprawnianiu lokomocji pacjenta należy przejść do wchodzenia i schodzenia z niskich progów. trójnogi. można spróbować schodzenia tyłem. czy też podpórek. chodziki. Jeśli jednak schodzenie po schodach wzbudza nadal strach. trawie. ruch należy rozpocząć od zdrowej kończyny. w dostatecznym stopniu. schody bądź inne wysokie przeszkody. Jeśli jest to możliwe należy unikać stosowania lasek. żeby zawsze zbliżać się do chorego. W przypadku wchodzenia na podest.

Ćwiczenia te związane też są z uczeniem się czynności życia codziennego w zakresie higieny osobistej (mycia się. o tyle z kończyną górną jest gorzej. a także odzyskanie utraconych umiejętności manipulowania przedmiotami. chwytaniu i manipulowaniu. przygotowywania i spożywania posiłków. ubierania się i rozbierania. wyposażone w rozmaite przedmioty. będące swego rodzaju stymulatorami do ćwiczeń. gdy przywrócenie funkcji porażonej ręki nie jest możliwe. Niestety o ile w kończynie dolnej występuje szybszy powrót utraconych funkcji. Należy jednak pamiętać aby chodzenie przy pomocy laski nie stało się normalna procedura. [15] W procesie usprawniania nie można zapomnieć o ćwiczeniach manipulacyjnych i chwytnych ręki. że w celu wyćwiczenia opisanych funkcji często stosuje się odpowiednie przybory czy stanowiska. Wówczas należy przedstawić choremu możliwości związane z poruszaniem się za pomocą wózka inwalidzkiego. [15. sznurowania butów. Wyjątkiem jest ognisko uszkodzenia obejmuje obszar tętnicy mózgu przedniej. konieczne jest kompensacyjne usprawnianie kończyny górnej zdrowej.16] Niestety pomimo ciężkiej pracy zawsze cześć pacjentów po udarze nie będzie w stanie poruszać się za pomocą własnych kończyn. Ich celem jest zwiększenie zasięgu i precyzji chwytu. pisania. by podstawowe czynności życia codziennego stały się możliwe. polegające na sięganiu. W niektórych przypadkach. Warto też dodać.porażeniem. nasilając w ten sposób wzór spastyczności. Laski powinno się stosować w początkowym okresie treningu chodu oraz podczas sesji terapeutycznych. korzystania z telefonu komórkowego itd. czesania). a nawet czytania. gdzie chory od początku udaru wykazuje większe zaburzenia czynności ruchowej w kończynie dolnej niż w górnej. [26] 56 . [15] Ćwiczenia poprawiające funkcję kończyn górnych to przede wszystkim różnorodne ćwiczenia czynne.

. kontroli ruchowej 57 .spożywania posiłków.Ryc.42] Obszary wchodzące w zakres terapii zajęciowej są bardzo rozległe.zdolności do samodzielnego korzystania z lekarstw. . kąpieli i obsługi w toalecie. samodzielnością.percepcji wzrokowej. terapeutyczny (leczniczy. a przez to niezmiernie ważne. funkcjonalny) i w preorientacji zawodowej. zakresu ruchu. malarzy. . łącznie z higieną jamy ustnej. np. [26] Dla poprawy funkcji kończyn górnych ważną role odgrywa również terapia zajęciowa.pielęgnacji.funkcjonalnej komunikacji i społecznej aktywności. Jest odrębną składową rehabilitacji i stanowi pośrednie ogniwo miedzy swoistymi zabiegami fizjoterapeutycznymi. Terapia zajęciowa powinna być realizowana przez wykształconych techników ergoterapii. muzyków. 28: Niektóre ćwiczenia manualne. plastyków. Spełnia trzy główne cele: psychologiczny. rzeźbiarzy. Ich celem jest nauka i uzyskanie w możliwie największym zakresie umiejętności dotyczących: . . często przy współudziale specjalistów zwłaszcza artystycznych. aktywnością i praca zawodową. . [25.higieny. Często jest atrakcyjniejszą formą kinezyterapii przez większe zaangażowanie psychologiczne co ma duże znaczenie u pacjentów wymagających długotrwałego usprawniania.ubierania się. .

W czasie wykonywania tych czynności chory przyswaja prawidłowe wzorce ruchowe.w półkuli prawej. [25] Ryc. zawód. oprócz niedowładu ruchowego i upośledzenia czucia. [16.php?id=terapia Ważnym elementem rehabilitacji jest pomoc w usamodzielnianiu się w jak największym zakresie. myć się i spożywać posiłki oraz dbać o higienę osobistą.pl/index.i równowagi oraz koordynacji ruchowej. osądzania. Pacjent i jego rodzina musi znać istotę afazji dzięki czemu lepiej współpracuje w procesie leczenia. Opanowanie czynności wyuczonych we wcześniejszych okresach rehabilitacji (obracanie się. przedmiotów. a więc stosować wszystkie bodźce 58 . radio lub telewizję. . rozwiązywania problemów. aktualną sytuację życiową. a u leworęcznych .pokonywania trudności. wykonywaniu prostych czynności oraz wypowiadaniu odpowiednich nazw. może doprowadzić również do uszkodzenia wyższych ośrodków czynności nerwowych takich jak mowa. . wykonywanie „mostka”. Osoba po przebytym udarze musi nauczyć się ubierać i rozbierać.zachowań interpersonalnych.42] Udar mózgu. tj. powiązania międzyludzkie. Przywrócenie chorem samodzielności w samoobsłudze ma duże znaczenie nie tylko dla samego pacjenta. 29: Pacjenci uczestniczący w terapii zajęciowej. Kontakt z pacjentem można nawiązać za pomocą gestów. u praworęcznych w półkuli lewej. Naukę mowy powinien prowadzić specjalista logopeda lub przeszkolony w tym zakresie psycholog. Należy wykorzystać zainteresowania pacjenta.uwagi. ale również dla jego opiekunów.dpskrosnice. wykorzystywania czasu. Ośrodek mowy znajduje się w półkuli dominującej. Źródło: www. . pokazywaniu obrazków. przechodzenie do siadu i stania) stanowią istotny krok w kierunku usamodzielnienia się pacjenta.

Rozpoczyna się od około 12 miesiąca po dokonaniu się udaru i trwa do 2-5 lat. Celem jest uzyskanie przez pacjenta optymalnej sprawności ruchowej.14] 59 . uzdrowiskach oraz na turnusach rehabilitacyjnych. Okres późny ambulatoryjny.[16. a nawet do końca życia.utrwalone deficyty. osteoporozy. a zwłaszcza jego rodziny. .3. [2. bólu. senatoriach. Ważną wytyczną postępowania u pacjenta po udarze jest też zapobieganie następnym udarom przez zmianę stylu życia jak i przez właściwe leczenie farmakologiczne. Rehabilitacja odbywa się głównie w poradniach i gabinetach rehabilitacyjnych.35] 4. ale także od edukacji chorego. Problemy terapeutyczne występujące w tym okresie to głównie: .13.docierające do chorego.wtórne następstwa w postaci przykurczy. Bardzo istotne jest także zapewnienie ciągłości właściwej rehabilitacji co zależy nie tylko od lekarza podstawowej opieki medycznej.zespół psychoorganiczny. poprawa samopoczucia i adaptacja do nowej sytuacji życiowej. Nastrój podczas nauki powinien być radosny a pomieszczenie wolne od rozpraszających uwagę zakłóceń. normalizację wzajemnych stosunków w funkcjonowaniu rodziny w sytuacji uczestnictwa w niej osoby niepełnosprawnej. . Kontynuowanie rehabilitacji w środowisku pozwala na utrzymanie wcześniejszych efektów usprawniania i dalszą poprawę.

wspieranych elementami torującymi (ułatwiającymi) takich jak: rozciąganie mięśni i elementów okołostawowych. Całość ruchu jest pochodzi od świadomych ruchów czynnych pacjenta. zaburzeniami koordynacji ruchu. Należy również kontynuować dotychczasowe ćwiczenia mające na celu zachowanie ruchomości we wszystkich stawach.[17] 5. sztywnością. jest to swojego rodzaju sprawdzian dla chorego z zakresu samodzielności i radzenia sobie z nią.Wykonywanie ćwiczeń jest nadal konieczne. Metody usprawniania po udarze. objawiających się zaburzeniami pracy mięśniowej na obwodzie (spastycznościa. wzmocnienie aktywności mięśni przez właściwie stawiany opór. Przede wszystkim rezygnuje się z izolowanych ruchów w pojedynczych stawach i w typowych płaszczyznach. które potrafi wykonać samodzielnie. Ważna rzeczą jest. jednak ich charakter jest nieco inny. co skutkuje prawie całkowitą rezygnacją powrotu do zdrowia. aby rodzina nie wyręczała chorego w czynnościach codziennych. apatii. [26] Metoda PNF jest sposobem leczenia dysfunkcji nerwowo-mięśniowych. wiotkością.1. a niekiedy także przystosowanie do podjęcia pracy zawodowej. Powstała w latach 40. bólów i przykurczy. obojętności rodziny i innych trudność codziennego życia. ciąg i nacisk. Ogólne zasady metody koncentrują się wokół kilku zagadnień. aby przeciwdziałać powstawaniu wtórnych zmian z nieczynności. ogólnego zniechęcenia. [42] Po powrocie do domu. siły) za pomocą torowania i ułatwiania przepływu informacji. 5. Dla najbliższej rodziny jest to znowu praktyczny test wiadomości w zakresie pomocy i opieki. a nawet stosowane komendy. Spora część osób nie kontynuuje ćwiczeń ruchowych z powodu braku motywacji. Dlatego nie należy wyręczać chorego po udarze lecz pomagać mu jedynie w ostateczności kiedy widzimy. że jego możliwości przekraczają jego aktualną sprawność. Główna role odgrywają ćwiczenia prostych czynności codziennych. dzięki współpracy neurologa i neurofizjologa Hermana Kabata oraz fizjoterapeutki Margaret Knott. głównie przez pobudzanie propriocyptorów. właściwy chwyt oraz zapewnienie odpowiednich warunków i kolejność pracy mięśni. Ta nadopiekuńczość doprowadza chorego do niemal całkowitego uzależnienia od osób trzecich. XX wieku. Ułatwianie przepływu 60 . Proprioceptywne torowanie nerwowo-mięśniowe (PNF) PNF (proprioceptive neuromuscular facilitation) to jedna z najstarszych metod rehabilitacyjnych opartych na podłożu neurofizjologicznym.

. jego symetria i zdolność przenoszenia środka masy tułowia w przód.u. kombinację skurczów izotonicznych i odtwarzanie ruchu. miednicy. aproksymacji (szybki. Zgodnie z założeniami metody należy w pełni zaktywizować receptory narządu ruchu. Cel ten osiąga się przez zastosowanie tzw. Ponieważ sąsiadujące mięśnie są najczęściej unerwiane z tego samego poziomu. [39] 61 . W nauce chodu hemiplegika wykorzystuje się również techniki PNF: rytmiczne pobudzanie ruchu. zastosowanie kombinowanych wzorców ruchowych( łopatki. Wzorce połączone z technikami używanymi w koncepcji PNF stanowią podstawę leczenia czynnościowego. uruchamia mechanizmy kompensacyjne i naprawcze. długotrwały nacisk powodujący wzmożenie napięcia mięśniowego) i trakcji. Obejmują one wzorce ruchu łopatki. których celem jest przejęcie funkcji przez ośrodki korowe sąsiadujące z polami uszkodzonymi. Maksymalne zwiększanie odbieranych informacji. krótki impuls użyty w celu wyzwolenia odruchu stabilizującego lub powolny. miednicy i kończyn) oraz pracę pośrednią poprzez wykorzystanie zjawiska przeniesienia pobudzenia napięcia mięśniowego (irradiacja). Opór w metodzie PNF jest podstawową techniką pobudzającą bodźce aferentne i dlatego zastosowanie oporu umożliwia pełne wykorzystanie synergii mięśniowych.[39] Używanie w czasie terapii odpowiednich wzorców ruchowych jest konieczne ze względu na przebieg anatomiczny mięsni antygrawitacyjnych oraz charakter lokomocji i możliwości uzyskania u chorego efektywniejszej rekrutacji struktur nerwowo-mięśniowych. które wykonuje się zawsze w płaszczyźnie skośnej i przez zaakcentowanie elementu rotacji. głowy oraz kończyn górnych i dolnych.n. Możliwości torowania i nauki chodu wg PNF obejmują: stosowanie odpowiedniego oporu manualnego dawkowanego przez terapeutę.informacji polega na działaniach. tułowia. stabilizacje zwrotną. W metodzie PNF ważna role odgrywa analiza i nauka chodu. dlatego maksymalne pobudzanie danej grupy mięśniowej umożliwia zwiększanie aktywacji mięśni o podobnej funkcji. które trafiają do wyższych pięter o. wzorców ruchowych. Jedne z najbardziej istotnych aspektów to: stabilny tułów.

że pewne zmiany w ułożeniu ciała wpływają modyfikująco na spastyczność. ale także hamować nieprawidłową aktywność odruchową. takie jak: okres wiotkości. 30: Wykorzystanie metody PNF podczas nauki chodu. spastyczności i względnego wyzdrowienia. ponieważ wymaga on odpowiedniego dopasowania rozkładu oraz wielkości napięcia posturalnego. Stwierdzili także.a b c Ryc. Koncepcja neurorozwojowa wg Bobath. Po dalszych obserwacjach doszli do wniosku. z którego może być zapoczątkowany. [26] 62 . ze poprzez zmianę ułożenia pewnych segmentów ciała (głowa. Całość metody ukierunkowana jest przede wszystkim na zwalczanie spastyczności. Odzyskiwanie prawidłowej sprawności ruchowej nie może odbywać się na bazie nieprawidłowych odruchów i wzorców ruchowych.2. także tą samą droga wyzwalać aktywność prawidłowych reakcji postawy. która jest źródłem zaburzeń czucia ruchu. Metoda usprawniania neurorozwojowego. XX wieku przez Bertę i Karela Bobath. została stworzona w połowie lat 40. Pracując z osobami po przebytym udarze mózgu i stosując powszechne wówczas ćwiczenia rozluźniające relaksacyjne zauważyli. przeprowadzony i skutecznie kontrolowany. [39] 5. a prawidłowy ruch nie może odbywać się w nieprawidłowej pozycji. [27] Metodzie tej uwzględnia się okresy choroby. obręcz barkowa i biodrowa) można wpłynąć nie tylko regulująco na stan i rozkład napięcia mięśniowego. że każdy wzorzec ruchowy ma swój układ posturalny.

nauka pewnego chodu zwrócenie szczególnej uwagi na funkcję chwytną ręki (izolowane ćwiczenia palców. przygotowanie do siadania. następnie czołowej i poprzecznej ). stopniowy powrót ruchów czynnych. 63 . usprawnianie kończyny górnej. Pozycję ciała zmienia się co 2 godziny. uwolnienie od synergii stawów dalszych Postępowanie pielęgnacyjne: ułożenie pacjenta. obręcz barkowa. pracę nad kontrolą kończyny dolnej oraz ćwiczenia równowagi. działanie przeciwodleżynowe i przeciwprzykurczeniowe terapeutyczne: ćwiczenia przyprzjmowania ciężaru ciała przez kończyny porażone. analityczne ćwiczenia poszczególnych faz chodu wprowadzenie ruchów globalnych. dalsze selektywne ćwiczenia stawów w pozycji siedzącej i stojącej. które już samo przez się przeważnie ułatwia normalną aktywność ruchową. Poprzez hamowanie można wpływać na przywrócenie fizjologicznego napięcia mięśni. brak reakcji równoważnych obronnych po tej stronie. ćwiczenia równoważne w klęku podpartym i prostym. palce). nauka czynnej zmiany pozycji. [41] Podstawą postępowania jest hamowanie i ułatwianie.Etap choroby Charakterystyka obniżone napięcie mięśniowe. prowadzone zgodnie z sekwencją rozwojową (od centrum do obwodu. obręcz biodrowa) i punktów kluczowych pomocniczych (nadgarstek. Kinezyterapia w tym okresie obejmuje ćwiczenia zmian pozycji ciała w łóżku. Wykorzystuje się tylko te punkty kluczowe lub ułatwia się ruchy przez specjalne techniki ułatwiania. 2: Okresy chorobowe ogniskowego uszkodzenia mózgu wg Bobach. stania i chodzenia. Stopniowe zwiększanie aktywności mięśni zginaczy w obrębie kończyny górnej i prostowników kończyny dolnej (mniejsza możliwość wykonania ruchów dowolnych) Zmniejszenie synergii. Ułatwianie jest bezpośrednio związane z hamowaniem. Założenie to oparte jest na zmianie ułożenia punktów kluczowych głównych (głowa. wówczas gdy niedowłady i porażenia mają jeszcze charakter wiotki. szyja. brak czucia po stronie porażonej. ćwiczenia czynności dnia codziennego. zaburzenie czucia po stronie porażonej. [26] Całość usprawniania powiązana jest z okresami choroby. stopa. główną uwagę zwraca się na właściwe ułożenie pacjenta w łóżku i układ ciała w różnych pozycjach. najpierw ruchy w płaszczyźnie strzałkowej. Wyróżnia się IV etapy usprawniania: Etap I: bezpośrednio po zachorowaniu. opozycji kciuka) wiotkość Narastanie spastyczności Zdrowienia i zmian utrwalonych Tab. ćwiczenia stawów bliższych pionizacja pacjenta.

stać się bardzo wrażliwy lub też łatwo się denerwować. W efekcie u chorego dochodzi do zmniejszenia aktywności społecznej. emocjonalnych oraz funkcji poznawczych. gniew. Rehabilitacja to coś więcej niż tylko usprawnianie sprawności ruchowej i poprawa funkcji osoby niepełnosprawnej. Może popaść w depresję lub łatwo wpadać w zakłopotanie. zaburzeń komunikacyjnych. Etap III: uwagę koncentruje się na doskonaleniu chodu i czynności kończyny górnej. Wynika to zazwyczaj z upośledzonej sprawności ruchowej.Etap II: u pacjenta zaczyna się już pojawiać spastyczność. strach. flustracja. przechodząc stopniowo do ćwiczeń chodu. wrogość. pogorszenia sytuacji ekonomicznej. Musi obejmować wszystkie elementy wpływające na jakość życia i wymaga przywrócenia wzajemnych stosunków między chorym a rodziną i przyjaciółmi. zawodowej. Chory może mieć problem z kontrolowaniem własnych emocji. niepokój.[15] Udar mózgu może być przyczyną występowania wielu zaburzeń psychicznych i wywiera znaczący wpływ na dalsze życie. Etap IV: polega na dalszym doskonaleniu funkcji ręki. Zaburzenia emocjonalne jak przygnębienie. zmierza się do wykonywania ćwiczeń przez pacjenta znajdującego się w pozycji siedzącej i pionowej. co się wiąże z obniżeniem jakości życia. [26] Rozdział III Rehabilitacja neuropsychologiczna. czy inne reakcje odmowne nie są tylko problemem związanym z ich przeżywaniem. W znacznym stopniu utrudniają 64 .

że tego nie słyszy lub nie rozumie. gdyż stopień poprawy jest zawsze niewiadomą. 32] W początkowym okresie udaru dość powszechnym zjawiskiem jest depresja.16] Na naturalną depresję składają się niepokój i smutek. unika kontaktów z innymi ludźmi. jeśli nawet wydaje się.[15. że człowiek traci zainteresowanie sprawami dnia codziennego. namawiać do wyjścia z domu. Błędem jest określanie limitów czasowych. [15. które uniemożliwia normalne życie i zaburza funkcjonowanie człowieka w wielu jego sferach. Konieczna jest pomoc psychiatry. nie jest zdolny do podejmowania najprostszych aktywności. Różni się od depresji naturalnej pod wieloma względami. [1. przygnębienie lub gniew. by pogodzić się z utratą poprzedniej normalności i zaakceptować własny odmieniony wizerunek oraz zmiany w sposobie życia. Powinno się zachęcać do pomocy w zajęciach domowych. niewytłumaczalna męczliwość. spotkała się z „doświadczonym udarowcem”. Jej objawy to nadmierny niepokój. aby usprawnianie łączyć z psychoterapią. aby członków rodziny cierpiącego na depresje poinstruować na temat sposobu jego traktowania. dlatego bardzo ważne. utrata ciężaru ciała.21. Nasilenie się depresji zależy od indywidualnej oceny sytuacji przez pacjenta oraz jego charakteru przed udarem. Każdy osiągnięty postęp podnosi morale. Ważne jest. bóle głowy i zaburzenia behawioralne. trwa znacznie dłużej. przestaje widzieć sens robienia czegokolwiek. Sprawia. Przede wszystkim tym. aby osoba. bez nadziei spogląda w przyszłość. negatywnie myśli o sobie i świecie. należy powtarzać to często ponieważ jest to pacjentowi potrzebne. należy do niej mówić. Osoby takiej nie wolno pozostawiać samej na dłuższy czas. Organizowanie co jakiś czas spotkań małych grup chorych w celu wspólnego wykonywania ćwiczeń oraz utrzymywania 65 .15] Inną odmiana jest depresja kliniczna. Udar jest przyczyna tragedii i czasem trzeba nawet kilku lat. Pomocne może się okazać to. który doświadczył udaru jakiś czas temu i jest bardziej zaawansowany w procesie rehabilitacyjnym.współprace podczas rehabilitacji ruchowej. Smutek natomiast trwa dłużej.[15] Chory powinien nawiązywać kontakty z innymi osobami po przebytym udarze i z ich rodzinami. zaniedbuje swoje obowiązki. Niepokój można zwalczać ostrożnym i odpowiednim tłumaczeniem na czym polega sam udar i problemy z nim związane. senność. Chorego trzeba uspokajać i mieć dużo optymizmu co do przyszłej poprawy. powoduje ogromne cierpienie psychiczne i jest bolesnym doświadczeniem emocjonalnym. Depresja na jaka cierpią udarowy jest reakcja naturalną i niestałą na wszelkie nieodwołalne zmiany w dotychczasowym trybie życia. że wiąże się z licznym zespołem objawów. która dopiero co doznała udaru.

Niestety. gdzie pacjent po udarze miał zapewniona kompleksową i fachowa rehabilitacje. tenisowej). Takie ćwiczenie pobudza i umacnia pierwotny odruch chwytny reki. [16] Rozdział IV Błędy w rehabilitacji. Oto niektóre z nich. może być pomocne w rozwijającym się zespole „bark-łopatka” z wiotkimi mięśniami i 66 . Układanie jej w ręce. nawet doświadczeni rehabilitanci czasami popełniają podstawowe błędy przy usprawnianiu chorych lub ich wiedza nie podąża wraz z przemijającym czasem i nowymi metodami . zwykle trafia do domu. Rehabilitacją chorych zajmują się więc najbliżsi. Po leczeniu szpitalnym.stosunków towarzyskich urozmaica proces usprawniania i zachęca do ciągłej rehabilitacji. Piłeczkę można zastosować kiedy nie wywołuje ona odruchu chwytnego ręki. popełniane najczęściej: 1. ale zarazem prowadzi w dosyć szybkim tempie do nieuleczalnej szponiastej dłoni oraz zwiększa spastyczność całej kończyny górnej. Nagminne ściskanie piłeczki (np. którzy nie posiadają dostatecznej wiedzy i doświadczenia. ale nie ściskanie.

Badanie siły mięśni.ewentualną sztywnością lub nadmiernym wyprostem stawów śródręcznopaliczkowych. zaparć. są stratą czasu i dodatkowo powodują wzrost patologicznego napięcia mięśniowego.[15] 2. strony porażonej. „Lejce”. Siła bowiem jest jedną z licznych składowych normalnego ruchu i zwykle najmniej ważna w uszkodzeniach mózgu. zalegań stolca. Przed ćwiczeniami należy poznać stan emocjonalny pacjenta oraz czy nie ma zatrzymania moczu. Brak motywacji. że pacjent nie skupi się odpowiednio na ćwiczeniach. [15] 5. [15. natomiast podciąganie się przy użyciu ręki porażonej wzmaga odruch chwytny i może dojść do podwichnięcia stawu ramiennego. silny stres. Wszystkie te czynniki powodują.33] 4. „proszę ścisnąć moją rękę” lub „proszę zgiąć kończynę górną przeciw mojemu oporowi”.33] 67 . pełne zgięcie grzbietowe nadgarstka musimy zacząć od całkowitego zgięcia dłoniowego nadgarstka. zaburzenia funkcji poznawczych i zaburzenia mowy stanowią problem z którym trzeba się uporać. Unoszenie się zdrową ręka za zwisające podciągniki lub na barierkach przyłóżkowych powodują odruchy wyprostne. Jeżeli chcemy uzyskać np. która nie uwzględnia tych utrudnień przestaje mieć sens. Sposobem mierzenia poprawy stanu pacjenta nie może być stan siły mięśni porażonej kończyny. depresja chorego.[15] 3. utrwala nadaktywność strony zdrowej. Rehabilitacja. trudności z oddychaniem. Badanie typu. niepokój. które błędnie uważane jest za ułożenie bezpieczne. układanie łóżka pod ścianą nie zawsze są pomocne. barierki i poręcze. Używanie nadmiernej siły przez terapeutę w biernym rozciąganiu i prostowaniu mięśni spastycznych wyzwala narastający skurcz i może się skończyć zerwaniem włókien mięśniowych. Stawianie łóżka pod ścianą od strony porażonej chorego.[15.

Błędnym rozumowaniem jest. Zmuszanie pacjenta do stawiania najpierw nogi z niedowładem podczas nauki chodzenia. Należy choremu dać chwile odpocząć. Należy ubrać chorego w strój nie krępujący ruchów. Nie należy stosować w rehabilitacji osób po udarze roweru i innych podobnych urządzeń wymuszających ruch pedałowania. To mylne stwierdzenie powoduje. [15] 11. Jest to męczące i nie przypomina to chodzenia. Może spowodować uraz.[15] 10. U pacjenta z zaburzeniami czucia. [33] 9. gdy noga jest przymocowana na pedale. że działa. Gdy noga zgina się i prostuje w stawie biodrowym. aby zapobiec wypadaniu. Powoduje to utrwalenie kalectwa. Nie zawsze ubranie jest odpowiednie do ćwiczeń. Błędnym stwierdzeniem jest: jeżeli boli. Przed ćwiczeniami pacjent nie musi się przebierać. Przy takiej próbie chodzenia noga porażona może być tylko wyrzucana do przodu jako pierwsza. może utrudniać ruchy. że spastyczność się zwiększa.6. Próba wykonania pełnego zakresu ruchu w stawie ramiennym. [15. że pacjent straciłby dużo czasu i sił na przebieranie. że uszkadza się strukturę stawy lub dokonuje się uraz. Jeśli się tego nie uzyska. [33] 7. ból nie jest zawsze odczuwany. a następnie naciska przodostopiem. aż do momentu wystąpienia urazu. Pedałowanie poprawia ruchomość. Powrót chorego do łóżka nie oznacza poddania się. pozwalający na wykonanie co jakiś czas ćwiczeń. Powoduje to siłowe rozciąganie porażonej ręki doprowadzające do uszkodzenia. powoduje to serię spustoszeń. aby pacjent mógł samodzielnie ją podnosić i opuszczać. [15] 12. Prowadzenie ćwiczeń powinno być bezbolesne.33] 68 . chodzenie powoduje uczucie niepewności i stymuluje nieprawidłowe wzorce ruchowe. Powoduje to przerzucanie jeszcze większego ciężaru na nogę zdrową i pogłębia szkody. znaczy. Najważniejsze jest chodzenie. nie należy oskarżać go o brak motywacji i hartu ducha. To stwierdzenie jest błędne ponieważ najważniejsze jest kontrolowanie postawy wobec sił ciężkości. Jeśli pojawił się ból oznacza to. Kiedy pacjent prosi o przerwę w ćwiczeniach. aby zregenerował siły. [15] 8. Takim przykładem jest przymocowanie ręki porażonej do bloczka. Jeszcze gorzej.

. .leczenie czynników ryzyka udaru .leczenie antyagregacyjne (przeciwpłytkowe). Profilaktyka po udarze mózgu.leczenie lekami przeciwzakrzepowymi. Profilaktykę w udarze mózgu można podzielić na: Wtórną . 69 . [24] Głównymi elementami profilaktyki wtórnej są: .jakakolwiek forma działań mających na celu zredukowanie ryzyka lub zapobieganie rozwojowi incydentów związanych z udarem mózgu.Rozdział V.zmiana trybu życia.

[24] Pierwotna .chirurgiczne zwężenia tętnic szyjnych. U części chorych. Zmniejszają szanse przeżycia.. modyfikowalnych czynników ryzyka. [29] Nawrotowe udary mózgu są częstym następstwem przebytych udarów i odpowiadają za znaczną zachorowalność oraz śmiertelność u osób z chorobami naczyniowymi mózgu.jakakolwiek forma działań mających na celu zredukowanie ryzyka lub zapobieganie rozwojowi udaru mózgu u osób bez tej choroby. Częstość nawrotu zależy od podtypu udaru i jest najwyższa u pacjentów z udarami zatorowymi pochodzenia sercowego oraz w przypadkach znacznego zwężenia tętnic szyjnych. a także zlokalizowanie udaru może być inne. patogeneza. takich jak: .mała aktywność fizyczna.palenie papierosów.nadciśnienie tętnicze. . dotyczy to głównie udarów zatorowych pochodzenia sercowego.choroba niedokrwienna serca. Po udarach niedokrwiennych 5% nawrotów stanowią udary krwotoczne.nadużywanie alkoholu.zaburzenia lipidowe. . Każda osoba dotknięta udarem mózgu powinna być poddana badaniom najszybciej jak to możliwe. w celu ustalenia etiologii i czynników ryzyka oraz określenia i wdrożenia właściwego postępowania profilaktycznego już w trakcie hospitalizacji chorego w szpitalu.cukrzyca.migotanie przedsionków. pogarszają poudarową sprawność ruchową i wydłużają czas hospitalizacji. podczas gdy po krwotokach w 42% przypadków mogą wyst1pić udary niedokrwienne. . . Kolejny udar ma najczęściej taką samą etiologie jak poprzedzający. . . W krwotokach mózgowych (po wykluczeniu tętniaków) ryzyko nawrotowych krwawień wynosi 3–7% w ciągu roku i 19% w ciągu 5 lat. szczególnie z zatorami pochodzenia tętniczego i udarami zatokowymi. . [4] Celem profilaktyki pierwotnej jest obniżenie tzw. 70 .

[3. 34] Podsumowanie. Odpowiednie zindywidualizowane postępowanie rehabilitacyjne odgrywa ogromną rolę w usprawnianiu pacjenta. Lekarz kierujący zespołem rehabilitacyjnym stwierdza stopień zaburzeń neurologicznych.. Ograniczenia ruchowe są niwelowane przez leczenie ruchem przy czynnym udziale chorego. Udar mózgu należy do najczęściej występujących chorób neurologicznych. ustala realne cele rehabilitacji oraz zapewnia opiekę lekarską. to przebieg choroby jest zwykle łagodniejszy. Psycholog definiuje i problemy poznawcze i zaburzenia emocjonalne oraz 71 .otyłość. Jeżeli udaru doświadcza pacjent z prawidłowo leczonym nadciśnieniem tętniczym czy cukrzycą. jest odpowiedzialny za prace zespołu. ale także przyczynia się do zmiany naturalnego przebiegu tego schorzenia. Profilaktyka pierwotna chorób naczyniowych wpływa nie tylko na zmniejszenie zapadalności na udar. Logopeda określa i leczy zaburzenia funkcji mowy oraz dysgrafię. Znaczny odsetek pacjentów pozostaje w różnym stopniu niepełnosprawności. zdolności do samodzielnego poruszania się i redukcji wzmożonego napięcia mięśniowego. a prawdopodobieństwo wystąpienia powikłań znacznie mniejsze. Może uchronić go przed szeregiem powikłań. W zakresie zmiany trybu życia i leczenia czynników ryzyka udaru profilaktyka wtórna odpowiada w zasadzie profilaktyce pierwotnej. Rolą fizjoterapeuty jest dążenie do uzyskania maksymalnej poprawy sprawności ruchowej. jak również zmniejszyć jego niepełnosprawność. Zadaniem efektywnej profilaktyki pierwotnej jest zapobieganie kolejnemu udarowi mózgu u chorych po przebytym udarze.

Najbardziej pożądany cel to całkowite odtworzenie utraconej funkcji. 3. Cywińska-Wasilewska G. 4. 1.monitoruje ich poprawę.. Członkowska A. że w kolejnych ocenach odnotowuje się postęp. PZWL. z. Diener H-Ch. Zalewski D.. ewentualnie jedno i drugie. to następnym zadaniem jest wprowadzenie technik kompensacyjnych. Czas trwania rehabilitacji zależy od przyjętego celu... Garrison S.. Przewodnik Lekarza 2001/4. Wpływ depresji poudarowej na stan funkcjonalny i jakość życia chorych po udarze mózgu. Nyka W. 11. Wytyczne postępowania u chorych po udarach mózgu Postępy Rehabilitacji Tom XVIII z. Terapeuta zajęciowy ma za zadanie nauczyć niezależności pacjenta w wykonywaniu czynności dnia codziennego. Warszawa. należy zmieniæ cel lub metodykę usprawniania.. 1997. Czarnicki J. Jeżeli osiągnięcie tego celu jest niemożliwe. 6. Chory po przebytym udarze mózgu – w gabinecie lekarza rodzinnego. Wrocław. 2. tzn. Jeżeli nie ma dalszej poprawy.. Udar mózgu – podręczny atlas. Podstawy rehabilitacji i medycyny fizykalnej. Forsting M... 5. J. Brola W. Proces rehabilitacji powinien trwać. Członkowska A. Mirowska D.. dopóki obserwuje się obiektywny wskaźnik poprawy. Skuteczność rehabilitacji zależy od jej intensywności. Bibliografia. W przypadku wielu funkcji jest to nawet kilka godzin treningu dziennie. 2004. 72 . 2. 1998. Postępy Rehabilitacji Tom XII.. zastępujących bezpowrotnie utraconą funkcję. 3. Pierwotna profilaktyka udaru mózgu. Urban&Partner. Przewodnik Lekarza 5/2001. 2004.

PZWL. Udary naczyniowe mózgu diagnostyka i leczenie.Korfel A. Mazur R. 1. Postępowanie w przypadkach podwichnięcia barku z obniżonym napięciem mięśniowym... Warszawa. 11. 14. 10.: przekład Cieślar. Stason W. Narodowy program profilaktyki i leczenia udaru mózgu.. Przegląd danych naukowych. 1997. Nr 1 2003. Neurologia i Neurochirurgia Polska 2008. 2004. Gresham G. Elipsa-Jaim s. Duncan P. 2004. 17. Kwolek A.. 1996.W. Morley A. „Profilaktyka wtórna udaru mózgu”.. Helliwell. 19.. Postępowanie rehabilitacyjne po udarze mózgu. Limberski P. Warszawa. Postępy Rehabilitacji. Laidler P. wskazania do rehabilitacji i sposób postępowania. Wczesna rehabilitacja i profilaktyka powikłań po udarze mózgu.. Neurologia i Neurochirurgia Polska Suplement 3/2008. Neurologia. Urban&Partner. Gdańsk 2004.. 16. Zasady i strategia. Malczewski D. Warszawa. Nyka W. Kozubski W. L. PZWL. Lorenzo C. 3) „Postępowanie w ostrej fazie udaru niedokrwiennego mózgu”. English S. Postępowanie i profilaktyka powikłań w ostrej fazie udaru mózgu z uwzględnieniem wczesnej rehabilitacji. 2008. Postępy Rehabilitacji. Patologia. 2005. Choroby układu nerwowego. 1998. Cotran R... Tom X. Via Medica.c.. Tom XII. Usprawnianie po udarze mózgu: poradnik dla terapeutów i pracowników podstawowej opieki zdrowotnej. P.. Wrocław..M. Warszawa. Podstawy kliniczne neurologii. Mazur R... 1998. Warszawa. 22. Kozubski W. Neurologia i Neurochirurgia Polska 2001. Książkiewicz B. Limberski P. Rehabilitacja po udarze mózgu. 2002. 24. Kwolek A. Rehabilitacja w leczeniu i wtórnej profilaktyce udaru mózgu. Rehabilitacja po udarze mózgu: ocena stanu pacjenta. 20. Warszawa. Postępy Rehabilitacji. Terapia Tom 13 10/2005. Prawidłowe zaopatrzenie ortopedyczne ważnym czynnikiem w procesie rehabilitacji chorych po udarze mózgu. Jaracz K. Rehabilitacja Medyczna tom7. Suplement Nr 6. Rehabilitacja Medyczna. Prusiński A... P.. PZWL... 8. Pielęgniarstwo neurologiczne. 13. 23. Itman W. Tom XVI z.. 9.. 2004...E. 42. 2.B. 21. z. 4 (supl. Robbins S. Majkowski J. 1999.7.. 2006. z 2. PZWL. S.. 73 . 15. Clarke A. Tom1. 18. PZWL.. 12. PZWL. Kraków. Kozubski W. Udar mózgu w praktyce lekarskiej.. Kumar V. Kozubski W.. Nr 2.

31.. Prusiński A. Gieremek K. Epidemiologia afazji u chorych z udarem mózgu. Stosowane zaopatrzenie ortopedyczne w niedowładach połowiczych pochodzenia mózgowego. PZWL. Bielsko-Biała.. Przewodnik Lekarza vol. cz. nr 2. Zapobieganie udarom mózgu – profilaktyczna funkcja pielęgniarki.. tom7 nr1. M. 42. Nowotny-Czupryna O.... 1999. „Wykorzystanie metody PNF u chorych po udarze mózgu” Rehabilitacja w Praktyce 3/2008. 34. 37. tom II... Wyd. wyd.. Milewska D.25. 27.. Warszawa. Kasper. Czupryna K.. 32. Ryglewicz D... Neurologia i Neurochirurgia Polska 2008.. Nowotny-Czupryna O. Prusiński A. Zespół ekspertów Narodowego Programu Profilaktyki i Leczenia Udaru Mózgu. 1999.. 2. Postępy Rehabilitacji.. Diagnostyka obrazowa w udarze mózgu. 40. Udar Mózgu. Rożanowska K. Kraków. 2004. Choroby wewnętrzne. Saulicz E..III. Siebert J. 39. Parcheta E. II. 2006. Domagalska M. Zaborek S. Karakiewicz B.. 35. Gieremek K. Kozubski W. A-Medica Press. Medycyna Praktyczna. Rotter I. 41. „Przegląd literatury poświęconej neuroplastyczności mózgu i jej implikacjom dla fizjoterapii udaru mózgowego”. Wyd. Wyd. tom 6. Neurologia praktyczna. Polska Medycyna Rodzinna. Skwarcz A. Suplement 1. Via Medica. 28. 29. Postępowanie w Ostrym Udarze Niedokrwiennym Mózgu. 2004. Wolny T... Udar Mózgu. 38.. Suplement 4. Gdańsk. Postępowanie diagnostyczne i terapia w ostrym okresie udaru. Majcher P..M.. 2001. 3) „Rehabilitacja po udarze mózgu”. Domagalska M. 2003. 2006. „Kasper” 2003... Saulicz E.. 54(3). Rehabilitacja Medyczna. Kraków. Wpływ aktywności zawodowej na jakość życia po udarze niedokrwiennym mózgu. PZWL. Kraków.. Gnat R.. Niedokrwienne udary mózgu. Zdrowie Publiczne 2002. Podstawy Fizjoterapii. Wyd. Wręźlewicz E. 2007... Physioterapy Canada. Szczeklik A.. cz. 33. Ścidło L.. Kraków 2006. 30. Brodowski J. Tom II. Saulicz E. Nowotny J. Bulski T. Kinezyterapia.. Zębaty A. 74 . Czupryna K. Domżał T. 112. Kasper. Rumińska A... Wyd.. Suplement 1. Tom XII. Nowotny J. 2005. Podstawy Fizjoterapii. z.. 2004/6. Neurologia i Neurochirurgia Polska 1999.. 4 (supl. Walecki J. 26. 9 tom 9... „Udar mózgu”. Nyka W. 36. Szczudlik A. Warszawa. Szopa A. 2002.

php?id=terapia. www. www.org/wikipedia/commons/thumb/.ikard. www.dpskrosnice.upload.pl/file. Zielińska-Charszewska S..pl. 47. 46.php?id=143. PZWL.dbajoserce.pl/tl_files/o_instytucie/o_rezonans. 48. 75 . www. Warszawa.wikimedia.pl/choroby. www. 45. www.udarmozgu.pl/index. 43. 44.fizjoterapeutom. 1986. Rehabilitacja neurologiczna chorych w domu.php?id=udar_mozgu&sid=4.42.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful