P. 1
Sam Naprawiam Mazda 323 IV 1989-1994 Pl

Sam Naprawiam Mazda 323 IV 1989-1994 Pl

|Views: 5,047|Likes:
Wydawca: maciek1629

More info:

Published by: maciek1629 on Nov 08, 2010
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/15/2012

pdf

text

original

I

I
I Th om as Haeberle
Thomas Nauck
I
I
I
i
II Mazda 323
I

I wrzesien '89 - lipiec '94
I
I
I
I
I
I
I
I
I Wydawniclwa Przemystowe WEMA
I Warszawa
I Spis tresci

7

8

10

11

15

17

25

50

53

55

67

69

76

88

96

102

4

I

Mazda 323 I

Spis trescl

I

Krotka historia firmy Mala kronika firmy

I

Prezentacja modeli

Techniczne zarysy Mazdy 323, zmiany

I

Fotografie silnika

Silnik osrniozaworowy 1,6 I, silnik 16 V 1,4 I, silnik SOHC 1,9 I, silnik DOHC 1,9 I "

I

Regularna konserwacja

Terminy przeqladow, wykaz czynnosci obslugowych dla prac we wlasnym zakresie, sposob postepowarua warunki gwarancji

I

Bezpieczne stanowisko robocze

Stanowisko do konserwacji, podpieranie samochodu, rnozliwosci podparcia, podnosniki samochodowe, warsztat I do wynajecia

Smarowanie czesci

Poziom oleju silnikowego, zuzycie oleju, specyfikacje oleju, wymiana oleju, filtr oleju, mechaniczna skrzynia bieqow, automatyczna skrzynia bieg6w, wspomagany uklad kierowniczy, inne punkty smarowania

I

Silnik - jego odmiany

Stopnie mocy, poszczeqolne czesci i konstrukcja, uklad smarowania, odpowietrzenie silnika, docieranie, trwalose, predkosci obrotowe, cisnienie sprezania, pasek zebaty, luz zaworowy, uszkodzenie silnika, gtowica cylindrew, popychacze hydrauliczne, uszkodzenie lozyska, dernontaz i rnontaz silnika

I

I

Uktad wydechowy

Poszczeqolne czesci, kontrola stanu, dernontaz i montaz

Odtruwanie spalin

Sklad spalin, katalizator i sonda lambda. srodki ostroznosci

I

Uktad chtodzenia

Dzialanie, plyn chlodzacy, chlodnica, zakretka chlodnicy, termostat, pompa wody, wentylator chtodnicy, pomoc w sytuacjach awaryjnych

Paliwo

Benzyna zwykla i wysokooktanowa, jakie paliwo tankowac, stukanie - spalanie detonacyjne, zuzycie paliwa

I

I

Od zbiornika do pompy paliwa

Zbiornik paliwa, wentylacja zbiornika paliwa, instalacja pojemnika z weqlern aktywnym, przewody paliwowe. pompa paliwa, filtr paliwa

Filtr powietrza i kanaty dolotowe

Czynnosci obslugowe przy filtrze powietrza, uklad ogrzewania kolektora ssaceqo, ttnienny uklad zasysania

I

I

Uktad wtryskowy benzyny

Poszczeqolne czesci, dzialanie, pomoc we wtasnym zakresie, kontrola wzrokowa, kontrola elernentow uktadu, kontrola spalin, dernontaz poszczeqolnych czesci, cieqno gazu, pomoc w sytuacjach awaryjnych

I

Sprzeqto

Dziatanie, trwalosc, kontrola sprzeqla, uklad hydrauliczny sprzeqla, jazda z uszkodzonym ukladem hydraulicznym sprzeqla, dernontaz i montaz sprzeqla: lozysko wyciskowe, pomoc w sytuacjach awaryjnych

I

Skrzynia bieqow i naped osi

Mechaniczna skrzynia bieqow, dernontaz i montaz skrzyni bieqow, pomoc w sytuacjach awaryjnych, automatyczna skrzynia bieqow, naped osi, waty napedowe

I

I

I

I

5

I

I

Mazda 323 Spis tresci

I

Zawieszenie k6t i uktad kierowniczy 110

Zawieszenie k6t przednich, uktad kierowniczy, zawieszenie k6t tylnych, amortyzatory, czynnosci obstugowe,

rozebranie zawieszenia k6t przednich, prace przy uktadzie kierowniczym, wspomagany uktad kierowniczy, usta-

wienie k6t, rozebranie zawieszenia k6t tylnych

I

Hamulce 123

Dziatanie, ptyn hamulcowy, przednie hamulce tarczowe, tylne hamulce bebnowe, hamulec reczny, wspomaganie

hamulc6w, regulator cisnienia hamowania, prace przy uktadzie hydraulicznym hamulc6w, pomoc w sytuacjach

awaryjnych

I

Przeciwblokada hamulc6w 141

I Postepowanie z ASS, dziatanie i elementy uktadu, zakt6cenia w dziataniu przeciwblokady hamulc6w

Kota i ogumienie 144

I

Wtasciwe ogumienie, obrecze k6t, cisnienie w ogumieniu, wyqlad biezpika, wymiana,kota, naprawa ogumienia,

wywazanie k6t, zakup nowego ogumienia, opony zimowe J

Elektryka i elektronika 150

I Elektryka - w uproszczonym opisie, pomiary elektryczne, podstawowe pojecia z elektroniki, srodki ostroznosci

Elektryka w nadwoziu 152

I

Pomoce przy orientacji, przewody, potaczenia wtykowe przewod6w, miejsca rnontazu, bezpieczniki, tabele bezpiecznikowe, przekazniki i urzadzenia steruiace, miejsca rnontazu przekaznikow

Schematy instalacji elektrycznej 158

I Struktura schemat6w, wiazki przewod6w, pojedyncze schematy

I

Akumulator 178

Dane techniczne, poziom elektrolitu, stan natadowania, tadowanie akumulatora, rozruch przy roztadowanym akumulatorze

I

Alternator 181

Alternator, lampka kontrolna tadowania, regulator napiecia, pasek klinowy, pomoc w sytuacjach awaryjnych,

jazda z uszkodzonym alternatorem

Rozrusznik 185

I Sudowa, wlacznik elektromagnetyczny, pomoc w sytuacjach awaryjnych

I

Uktad zaptonowy 187

Dziatanie, uktad regulacji zaptonu, srodki ostroznosci, lokalizacja usterek, cewka zaptonowa, rozdzielacz zapto-

nu, wyzwalanie impulsu, lokalizacja uszkodzeri w uktadzie regulacji zaptonu, przew6d zaptonowy, kolejnosc

zaptonu, swiece zaptonowe, ustawienie zaptonu

I

Instalacja oswletlenlowa Zar6wki, reflektory, ustawienie reflektor6w, kierunkowskazy, swiatla tylne, oswietlenie tablicy rejestracyjnej, oswietlenie wnetrza, inne lampki

197

I

I

Urzadzenla sygnalizacyjne Kierunkowskazy i migowe swiatla awaryjne, swiatla stopu, sygnat dzwiekowy, sygnat swietlny

Wskainiki i urzadzenia elektryczne Wskazniki i lampki kontrolne, prace przy zestawie wskaznikow, wlaczniki, ogrzewanie szyby tylnej, wycieraczki, wycieraczka szyby tylnej, spryskiwacze szyb, centralna blokada drzwi, elektryczne podnosniki szyb, radio

Ogrzewanie i wentylacja Kontrola dziatania, dmuchawa powietrza, elementy obstugi ogrzewania i wentylacji, pomoc w sytuacjach awaryjnych, instalacja klimatyzacyjna

211

214

I

235

I

Nadwozie Pokrywa silnika, prz6d samochodu, btotniki, listwy ostonowe, folie dekoracyjne, drzwi, lusterka zewnetrzne, drzwi baqaznika, dach rozsuwany otwierany na zownatrz, szyby

241

I

I

I

7

I Mazda 323

Kr6tka historia firmy

I

Krotka historia firmy

I

Od korica roku 1972 Mazda ma oficjalne przedstawicielstwo w Republice Federalnej Niemiec - w grudniu firma .. Mazda Motors Deutschland" zostala wpisana do rejestru handlowego. Podczas gdy w pierwszym roku dziatalnosci (1973) udalo sie sprzedac 458 aut ze znakiem firmowym Mazdy, to w latach 90. sprzedaz ustabilizowala sie na poziomie ok. 100 000 samochod6w rocznie. To wystarczajqcy pow6d, aby blizej poznac Mazde,

I

Mata kronika firmy

I

1920: Zalozenie Toyo Cork Kogyo Co. Ltd. w Hiroszimie (Japonia). Przedsiebiorstwo zajmuje sie uszlachetniaruern korka.

1927: Ze wzqledu na nowa dzialalnosc nazwa firmy zmienia si~ na Toyo Kogyo Co. Ltd. 1928: Wejscie w przemysl metalowy przez uruchomienie produkcji obrabiarek.

1930 Na rynek wchodzi pierwszy pojazd silnikowy - motocykl, kt6rego produkcja zdsta]e jednak szybko zan iechana

1931: Pod nazwa Mazda - jest to irnie staroperskiego bog a swiatla - do produkcji wchodzi trojkolowiec ciezarowy "DA". Do ramy motocyklowej zamontowano skrzynie do przewozu towarow,

1935 Rozszerzenie asortymentu wyrobow 0 wiertta do kamienia dla qornictwa oraz narzedzia miernicze. 1938 Hozpoczecie produkcji matych ciezarowek tro*olowych "GA".

1940: Jako prototyp powstaje maiy, czterokolowy sallOchod osobowy, ktoreqo dalszy rozwo] zostaje powstrzymany przez dzialania wojenne.

1945: Juz wkrotce po zakoriczeniu wojny zostaje ponownie podjeta produkcja wiertel do kamienia, obrabiarek I ciezarowek trojkotowych.

1950: Program produkcji pojazdow zostaje wzbogacony 0 mala ciezarowke czterokolowa "CA" , kompaktowy woz strazacki "OF" i ciezarowke trojkolowa "CT".

1953: Realizacja fabryki sarnochodow 0 wydajnoscl 3000 sarnochodow na miesiac.

1954: Wraz z piaskowymi formami do odlewania metalu zostaje uruchomiona nowa qalaz produkcji. 1957· Z tasrny schodzi 200 000. ciezarowka trojkolowa,

1958: W firmie Toyo Kogyo sa instalowane pierwsze komputery. Program produkcji ciezarowek jest rozszerzany o kompaktowy czterokotowy model "Romper"

1959 Uruchomienie odlewni zelaza, Pojawia sie nowa ciezarowka - trojkolowiec K 360.

1960 Nastepuje rozszerzenie zdolnosci produkcyjnych. Nowa fabryka jest zaplanowana na wydajnosc 20 000 pojazdow rniesiecznie. Na rynku ukazuje sie pierwszy sarnochod osobowy - male coupe o nazwie Mazda P, 360, napedzane chlodzonym powietrzem silnikiem widlastyrn 0 mocy 12 kW.

1961 Nowa pozycja w programie jest B 360 - mala czterokolowa ciezarowka Toyo Kogyo zawiera z NSU .imowe licencvjna na silnik Wankla

1962· Olerta samochod6w osobowych zostaje poszerzona 0 dwa modele czterodrzwiowe - Mazd~ 360 I 600. 1963 VVyprodukowano milicnowy pojazd. Najwieksza dotychczasowa Mazda to 800 Kombi.

1964 Uzupelnienie oferty 0 MaZdE? 800 Limousine.

1965 Vvkroczenie w ere "diesla" przez podpisanie umowy z Perkinsem (Anglia). 1966: Wielkosc produkcji przekroczyla 2 rniliony pojazd6w. Prezentacja Mazdy 1500.

: 967 ~Ja rynek wchodzi nowy model - Mazda 1000. Pierwszym pojazdem z dwutarczowym silrukiern Wankla est Mazda model 11 0 S (Cosmo Sport).

1968: Produkcja nowych mode Ii Mazdy - R 100 Coupe i 1800.

1969 Liczba wyprodukowanych pojazdow przekracza 3 miliony. Mazda oferuje lirnuzyne R 100 z silnikiem Nankla : dodatkowo Mazd~ 130 Coupe.

·970 Prezentacja nowej kompaktowej generacji modeli Mazda 1000 i 1300. Seria R 100 zostaje poprawiona.

Nowy szereg konstrukcyjny Wankla RX 2. .

1971 Prezentacja Mazdy 818 z silnikiem 0 posuwisto-zwrotnym ruchu tloka oraz modelu RX 3 z silnikiem Wankla, bazujqcego na tyrn samym podstawowym nadwoziu.

1972: Uzupelnienie programu modeli przez wersje kombi Mazdy 818 i RX 3. Prezentacja pierwszego pojazdu Nankla z odtruwaniem spalin - RX 4.

1973: Pierwsza olerta Mazdy na rynku niemieckim obejmuje zwarty model 818 0 mocy 55 kW, model 616 troche wiekszy lecz 0 tej samej mocy oraz RX 3 jako coupe z silnikiem Wankla 0 mocy 70 kW. Mazda 1300 przedstawiona na targach IAA we Frankfurcie jest bezposrednim poprzednikiem pierwszej Mazdy 323 z roku 1977.

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Prezentacja modeli

Prezentacja modeli

Pierwszy model Mazdy z numerem ,,323" trafif na rynek niemiecki wiosna 1977 r. Byta to dwu- i czterodrzwiowa limuzyna ze scietyrn tytem i drzwiami baqaznika, z silnikiem zamontowanym z przodu i z tylnym napedern, Nieco p6iniej .dolaczyra" czterodrzwiowa wersja kombi.

.Iuz w 1980 r. zapowiedziano zastapienle tego modelu modelem bardziej wsp6tczesnym, z napedern na kola przednie, przy czym oferowano takze wersje z zatamanym tytem.

Nastepca zaprezentowany w 1985 r. w zasadzie zachowat podstawowa linie przy nieco przedluzonyrn rozstawie osi i zaokrqglonej karoserii.

"Swiezy wiatr powiat" w kompaktowej klasie pojazd6w, gdy we wrzesniu 1989 przedstawiono nowe modele 323.

Nadwozla i wnetrza

Linia nadwozia charakteryzuje sie plynnoscia, zgodnie z najnowszym trendem. Do udanej dwudrzwiowej wersji ze scietyrn tytem i czterodrzwiowej wersji z klasycznym zatamanym tytem dolacza catkiem nowy, niezalezny wariant: czterodrzwiowy model ze scietyrn tytem i drzwiami baqaznika, kt6rego styl, przypominajqcy coupe, podkreslaja podnoszone reflektory. To copue "F" z miejsca odnosi sukces u klient6w. Jedynym modelem bez przer6bek jest nadal produkowana wersja kombi.

Wtasciwosci aerodynamiczne pojazdu, sprawdzane w tunelu aerodynamicznym odzwierciedla wsp6tczynnik oporu powietrza. Najlepsze wyniki osiaqna! coupe "F" (0,31), rowniez modele z zalamanym tylem (0,34) oraz z tytem scietyrn (0,35) nie rnaja siE;) czego wstydziC. Hownoczesnie sukcesem technik6w od aerodynamiki jest zmniejszenie szumu powietrza podczas jazdy.

Struktura nadwozia zostala znacznie usztywnio-

na, co jednak nie odbilo siE;) negatywnie na dodatkowej masie pojazdu. W riastepstwie znacznie zmniejszyty sie drgania i huczenie przy wyzszych predkosciach.

Wydtuzony rozstaw osi wptyna,l na zwiekszenie po[ernnosci wnetrza oraz na wyqode jazdy - w modelu ze scietym tytem wydluzenie wynioslo 50 mm, z as w copue "F" - 1 00 mm.

Dodatkowo zwieksz ono rozstaw k61 prz e dnich o 400 mm i tylnych 0 20 mm.

Mazda 323 I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Wskazniki na desce rozdzielczej rozmieszczone sa w spos6b przejrzysty: w modelach ze scietym i zalarnar, '"Ttytem ostona wskaznikow ma ptynny ksztatt, w copue "F" kierowca patrzy na prawie polkousty z esta.. wskaznikow,

Wyposazenie - do czego w japoriskich samochodach juz sie przyzwyczailismy - jest bogate juz wersj poostawowej, zwanej "LX".

8

I

I

I

I

I

I

I

I

Mazda 323

Prezentacja modeli

I

I

Wszystkie wersje silnik6w sa wyposazone we wspolczesna instalacje wtryskowa oraz w regulowany katalizator.

Dwie wersje 0 mniejszej mocy to silnik 0 pojernnosci 1.4 I i mocy 49 kW oraz odpowiednio - 1,6 I i 62 kW. Bardzo duza sprawnoscia charakteryzujq sie szesnastozaworowe silniki 0 pojernnosci 1,9 I i mocy: 76 kW - w przypadku zespotu napedoweqo z jednym watkiem rozrzadu lub 94 kW - z dwoma watkami rozrzadu.

Naped na watki zebate we wszystkich silnikach jest przenoszony poprzez pasek zebaty, Mieszanke wytwarza zesp6t wtryskowy na licencji Soscha w potqczeniu z elektronicznym uktadem zaptonowym.

Przenoszenie napedu odbywa sie za posrednictwern pieciobieqowe] skrzyni bieg6w. Dla okreslonych typ6w silnik6w istnieje rnozliwosc dostarczenia wersji z autornatyczna skrzyniq bieg6w.

I

I

I

I

I

Przy kotach przednich i tylnych znajdziemy sprawdzone juz w poprlednim modelu zawieszenie TTL (= Twin Trapezoidal Link).

Sprezvny srubowe i amortyzatory teleskopowe sluza do resorowania, wahacze tr6jkqtne z przodu oraz podw6jne wahacze poprzeczne i jeden wahacz podluzny z tytu odpowiadaja za prowadzenie kota.

Nowoscia jest belka zespolona, znacznie poprawiajqca stabilnosc podczas jazdy.

I

I

I

Silniki

skrzynie bieg6w

Podwozie hamulce

Uktad hamulcowy jest dostosowany do roznych mocy silnika. Zasadniczo z przodu sa montowane hamulce tarczowe z wewnetrzna szczelina, z tytu zas hamulce bebnowe. Mazda 323 z silnikiem DOHC rowniez na kolach tylnych ma hamulce tarczowe.

Najistotniejszq zrniana w ofercie szeregu konstrukcyjnego 323 jest przestawienie silnik6w 1.4 I i 1,6 I na system szesnastozaworowy, dzieki czemu nastapilo zwiekszenie ich mocy. .Jednoczesnie mechaniczna regulacja zaplonu zostaje zastapiona elektronicznq - poprzez urzqdzenie sterujqce uktadu sterujqcego zaptonem i wtryskiem. W silniku 1.4 I zastosowano bardziej precyzyjnq requlacje biegu jatowego. Wszystkie silniki sa wyposazane w kola pasowe watu korbowego z ltumikami drgari.

Niekt6re modele zostaty poddane nieznacznym przer6bkom. W modelach ze scietym i zatamanym tytem nowy ksztalt nadano zderzakom i ostonie chtodnicy, nowy ksztalt ma rowniez element ostonowy z tytu pojazdu. W coupe "F" przesunieto przetqczniki lusterek elektrycznych, przesunieto i zmieniono wyglqd wtqcznik6w elektrycznych podnosnikow szyb. Przer6bce poddano rowniez poszycia drzwi. Nowoscia jest antystatyczny guzik w elemencie ostonowym przycisku blokady drzwi, kt6ry zapobiega nieprzyjemnemu wyladowaniu tadunk6w elektrycznemu przy wysiadaniu z pojazdu. Pojazdy z elektrycznymi podnosnikarni szyb .otrzymuja" lampki sygnalizujqce otwarte drzwi.

W przetqczniku diwigniowym wycieraczek zintegrowano dodatkowe funkcje. W zestawie wskainik6w znajduje sie pole swietlne na lampke kontrolna ASS.

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Zmiany w stosunku do wiosny 1991

9

Fotograiia osrniozaworoweqo silnika 1,6 I

I
Mazda 323 I
I
I
I
I
I
I
I
I
I Fotografia osrnlozaworoweqo silnika 1,6 I

1 - prawy amortyzator teleskopowy, 2 - pojemnik z weqlern aktywnym, 3 - kolektor ssacy,

4 - wlew oleju,

5 - filtr paliwa,

6 - urzqdzenie wspomagajqce,

7 - zbiornik na plyn hamulcowy i plyn hydrauliczny sprzeqla na pompie hamulcowej,

8 - akumulator,

9 - silnik wycieraczek.

10 - zbiornik wyrownawczy ptynu chtodzqcego,

10

I

I

I

I

I

11 - obudowa filtru powietrza z przeplywomierzern

powietrza,

12 - wentylator chtodnicy, 13 - rozdzielacz zaptonu, 14 - zakretka chlodnicy,

15 - oslona koleklora wydechowego, 16 - cieqno gazu,

17 - zbiornik wspomagania ukladu kierowniczego 18- rniarka poziomu oleju,

19 - zbiornik na wode do spryskiwacza szyb

I

I

I

I

I

I

I

Mazda 323

Fotografia szesnastozaworowego silnika 1,4 I

I Fotografia szesnastozaworowego I silnika 1,4 I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

1 ~ prawy amortyzator teleskopowy, 2 ~ pojemnik z weqlem aktywnym, 3 ~ cieqno gazu,

4 ~ kolektor SSqcy,

5 ~ obudowa przepustnicy,

6 ~ urzqdzenie wspomagajqce,

7 ~ zbiornik na plyn hamulcowy i plyn hydrauliczny sprzeqla na pompie hamulcowej,

8 ~ silnik wycieraczek,

9 ~ akumulator,

1 0 ~ gt6wna skrzynka bezpiecznikowa,

11 ~ zbiornik wyr6wnawczy ptynu chtodzqcego,

I

I

I

I

12 ~ obudowa filtru powietrza z przeplywomierzem

powietrza,

13 ~ komora rezonansowa, 14 ~ kanat rezonansowy, 15 ~ rozdzielacz zaptonu, 16 ~ zakretka chtodnicy,

17 ~ wlew oleju,

18 ~ ostona kolektora wydechowego,

19 ~ pompa wspomagania uktadu kierowniczego, 20 ~ miarka oleju,

21 ~ zbiornik wspomagania uktadu kierowniczego. 22 ~ zbiornik na wode do spryskiwacza szyb

11

Fotografia silnika SOHC 1,9 I

I
Mazda 323 I
I
I
I
I
I
I
I Fotografia silnika SOHC 1,9 I

1 - prawy amortyzator teleskopowy, 2 - pojemnik z weqlern aktywnym, 3 - cieqno gazu,

4 - kolektor SSqcy, 5 - wlew oleju,

6 - obudowa przepustnicy,

7 - urzqdzenie wspomagajqce,

8 - zbiornik na plyn hamulcowy i plyn hydrauliczny sprzeqla na pompie hamulcowej,

9 - silnik wycieraczek,

10 - akumulator,

11 - gt6wna skrzynka bezpiecznikowa,

12

I

I

I

I

I

I

I

12 - obudowa filtru powietrza z przeplywomierzem

powietrza,

13 - komora rezonansowa, 14 - kanat rezonansowy, 15 - rozdzielacz zaptonu, 16 - zakretka chtodnicy,

17 - pompa wspomagania uktadu kierowniczego. 18 - miarka oleju,

19 - zbiornik wyr6wnawczy ptynu chlodzqcego. 20 - zbiornik wspomagania uktadu kierowniczego, 21 - zbiornik na wcde do spryskiwacza szyb

I

I

I

I

I

I Mazda 323

Fotografia silnika DOHC 1,9 I

I Fotografia silnika DOHC 1,9 I I

I

I

I

t

I

I

I

I

I

I

I

I

I

1 - prawy amortyzator teleskopowy, 2 - pojemnik z weqlern aktywnym, 3 - cieqno gazu,

4 - kolektor SSqcy,

5 - obudowa przepustnicy,

6 - urzqdzenie wspomagajqce,

7 - zbiornik na plyn hamulcowy i plyn hydrauliczny sprzeqla na pompie hamulcowej,

8 - silnik wycieraczek,

9 - akumulator,

10 - gl6wna skrzynka bezpiecznikowa,

I

I

I

1

11 - obudowa filtru powietrza z przeplywomierzem

powietrza,

12 - komora rezonansowa, 13 - kanal rezonansowy, 14 - rozdzielacz zaptonu, 15 - zakretka chlodnicy,

16 - wlew oleju,

17 - miarka oleju,

18 - zbiornik wyr6wnawczy plynu chlodzqcego, 19 - zbiornik wspomagania ukladu kierowniczego, 20 - zbiornik na wode do spryskiwacza szyb

13

I

r

Regularna konserwacja

Mazda 323 I

Regularna konserwacja

I

Niezawodnosc i bezpieczenstwo jazdy sa scisle zwiqzane z regularnq konserwacjq samochodu i wykonywaniem zalecanych czynnosci obstugowych.

I

System obstugi

W przypadku Mazdy 323 obowiazuja nastepuiace czynnosci obstugowe:

o Przeglqdy posrednie z wymianq oleju i wymianq filtra co 10 000 km.

o Przeglqdy okresowe co 20 000 km (ale co najmniej raz do roku).

o Kontrola spalin - pierwsza po trzech latach eksploatacji, nastepne co dwa lata. D Do wymiany ptynu hamulcowego nalezy zqlaszac sie co dwa lata.

o Czynnosci obstugowych, kt6re - zgodnie z wykazem w instrukcji obstugi - nalezy wykonac po osiaqnieciu przebiegu 1000 km, nie wyszczeqolnialisrny ponownie w naszym ltItykazie. Ten przeglqd w warsztacie Mazdy jest bezwzqlednie konieczny, gdy chcemy dochcdzic roszczeri gwarancyjnych.

I

I

I

Wykaz czynnosci obstugowych wykonywanych we wtasnym zakresie

Kolejnosc czynnosci obstugowych zostata dobrana specjalnie pod kqtem os6b wykonujqcych je we wlasnym zakresie. Na samym poczatku znajduje sie grupa czynnosci zatytulowana "State kontrole", kt6re nie sa zalszno od przebiegu samochodu.

Aby podczas pracy nie trzeba by to stale kartkowac ksiazki w poszukiwaniu wykazu czynnosci obslugowych zostal on wydrukowany na III stronie okladki. Majqc go stale w zasiequ wzroku, mozna punkt po punkcie wvkonac wszystkie niezbedne czvnnosci.

I

I

Co kto robi?

I

Prawie wszystkie czynnosci obslugowe przy Maidzie 323 mozna wvkonac we wlasnym zakresie. Kolor .. swiatla przy kazde] operacji (patrz III strona okladki) bedzie wskazowka:

SwiaUo zielone: wolna droga dla sarnodzielnych; prace t~ mozna fachowo wykonac na podstawie mtorrnacj podanych w niniejszym podreczniku.

SwiaUo zolte: praca ta nie jest co prawda trudna, ale najczesciej brakuje koniecznych przvrzadow. W takim przypadku pornoze tylko fachowiec.

SwiaUo czerwone: stop: Te prace nalezy zlecic warsztatowi sarnochodowemu. Niezbedne sa specjalne narzedzia i przyrzqdy pomiarowe; naprawa we wtasnyrn zakresie nie optaca sie, qdyz warsztat wykona Jq znacznie szybciej, poza tym konieczna jest specjalistyczna wiedza.

I

I

I

Parnietac 0 warunkach gwarancji!

Dla Mazdy 323 okres gwarancji wynosi 3 lata lub mniej - jezeli osiaqnieto przebieg 100 000 km. W okresie I gwarancyjnym producent wymaga, aby prace obstugowe byty wykonywane terminowo, w autoryzowanym warsztacie. W przeciwnym razie mogq zostac odrzucone nawet uzasadnione roszczenia gwarancyjne.

I

I

I

I

I

14

I

I

I Mazda 323

I

Bezpieczne stanowisko robocze

Bezpieczne stanowisko robocze

I

Gdy pieleqnacja i konserwacja samochodu sa naszym hobby, nalezy zwrocic uwaqe na miejsce wykonywania czynnosci obstugowych.

lqk~ czy trawnik moze zanieczvscic olej lub benzyna. Poza tym rniekkie podloze nie nadaje sie do podnoszenia i podpierania auta.

o Najwygodniejszym miejscem jest oczywiscie qaraz - wystarczajqco szeroki i dobrze oswietlony,

o Przy cieptej i suchej pogodzie wiele prac mozna wykonac na rownej, utwardzonej powierzchni, na wolnym powietrzu.

o Przed rozpoczeciem pracy nalezy tak przygotowae (zarniesc) stanowisko, aby nie poqubic odktadanych czesci.

o Uwaga z benzyna i olejem na aslalcie! Ciecze te oddziatujq na jego powierzchnie, Ponadto w lecie asia It mieknie i pozostaja w nim dziury po podnosnikach i podp6rkach.

o Jesli w poblizu znajduje sie studzienka, powinno sie jq przykryc, aby nie powpadaly do niej mniejsze czesci.

o .Iezeli mamy do dyspozycji kanal, nalezy pamietac, ze w kanale 0 stabej wentylacji mogq zbierac sie m.in. opary benzyny, a wiec nalezy bardzo ostroznie obchodzic sie z otwartym ogniem, rowniez przy paleniu pap ierosow: W kanale zbieraja sie spaliny i przy wtqczonym silniku istnieje niebezpieczenstwo zatrucia.

WSKAZOWKA

Po precy, na podtozu czqsto pozosteje plamy oleju. W ich usuniqciu pomoie mocny srodek cZYSZCZqcy lub plyn do mycia naczyri, Lepsze sa specjalne sroaki do wywabiania plam po oleju.

I

I

I

I

I

I

I

I

Stanowisko do konserwac]i

Samoch6d zawsze nalezy podpierac

I

Czym podpierac?

Cegly-pustaki sa najprostszym podparciem. Nie rnoqa bye jednak wilgotne ani nadpekniete gdj'z pod obiaz e',18m moglyby siE) zalarnac. Miedzy ceqle a nadwozie nalezy wlozyc deske. aby ciezar zostal ro.vnorniernie ozlozony na calej cegle.

Pustak musi bye ustawiony otworami pionowo na rownyrn i nosnyrn podlozu (beton lub aslalt)

Podnosniki samochodowe sluza wytqcznie do podnoszenia samochodu. Nie sa bezpiecznym podparciem przy pracach pod samochodem.

Nawet w najwiekszyrn pospiechu nie mozna dopusclc do sytuacji, aby podniesiony samoch6d nie zostal prawidlowo podparty!

Jo prawidlowego podparcia nalezy rowniez podtozenie, przed podniesieniern. kamieni lub drewnianych klinow O:JCJ kola, aby przy podnoszeniu sarnochod nie magi sie stoczvc

I

I

I

Fot. lewa: strzatka wskazuje

na wzmocnienie progu drzwi, pod ktore nalezy podstawiac podnosnik progowy - jak pokazano na fotografii

Fot, prawa:

trojnozne podporki-kobylki 3

sa podstawiane

pod wzmocnienia 2

w podlodze samochodu. Nalezy uwazac, aby

nie urnies cic trojnozne] podporki na ostonie 1 przewodow paliwowych z lewej strony pojazdu

I

I

I

I

I

15

Bezpieczne stanowisko robocze

Mazda 323

I

I

Podporki pod nadwozie sa, idealnym uzupetnieniemdo podnosnika manewrowego. Przy wszystkich innych podnosnikach - ale rowniez przy podstawianych z boku podnosnikach manewrowych - istnieje jednak niebezpieczeristwo, ze podp6rka podstawiona z przeciwnej strony samochodu rnoze zostac wypchnieta na bok i przewrocic sie. Podp6rka stoi najlepiej, gdy jedna jej nozka jest skierowana na zewnatrz, a dwie do wewnatrz samochodu.

Pomosty wjazdowe urnozliwiaja najszybsze podniesienie samochodu. Samoch6d stoi na pornoscie pewnie. Wazne jest, aby rampa miata wystarczajqco wysokie zabezpieczenie boczne i przednie i zeby rnozna by to wjechac na nia pojazdem ze spojlerem przednim. Dodatkowym zabezpieczeniem powinny bye na ram pie zagtElbienia na kola.

lstnieja rozne typy podnosnikow i 0 zroznicowanych cenach.

Podnosnik progowy: zawsze nalezy podkladac mala deske, aby podstawa nie zaqlebiala sie w podlozu. Podnosnik nozycowy: zalecane jest wytqcznie wykonanie stabilne. Podnosnik ten sprawdza sifl rowniez w samochodzie, kt6rego punkty podnoszenia sa juz nieco skorodowane. Mozna w6wczas podstawic blizej srodka nadwozia.

Podnosnlk hydrauliczny ttokowy: przed zakupem nalezy sprawdzic wysokosc skoku podnoszenia. .Jesli jest za maty, to kola nie zostana wystarczajqco uniesione nad ziernie, natomiast zbyt wysokiego podnosnika nie rnozna podstawic pod samoch6d.

Podnosnik manewrowy: nalezy kupic od razu podnosnik z dodatkowym pedalem noznyrn, umozliwiajacvrn poprzez pompowanie podnoszenie samochodu w qore. Dla os6b samodzielnie naprawiajqcych samoch6d znakomicie nadaje sifl kr6tki, maty podnosnik manewrowy, wygodny do przechowywania. Prosze jednak parnietac, ze przy zbyt malych k6tkach podnosnik pod obciazeniern nie bedzie sie przesuwac. Dyszel podnosnika nalezy zarnocowac tak, zeby podniesiona Mazdq naprawde mozna by to manewrowac.

Podnosnlk samochodowy

16

Fot.lewa:

z przodu pod element nosny zawieszenia silnika 1 podstawiany jest podnosnik manewrowy 2 (strzatka) Fot. prawa:

w celu podniesienia tytu samochodu podno snik manewrowy 2 jest podstawiany pod belke osi. Nalezy uwazac, aby podnosnik nie opierat sie 0 stabilizator 1

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

17

I

I

Mazda 323

Smarowanie czesci

I

Smarowanie czesci

I

Zadaniem oleju jest redukcja tarcia rniedzy powierzchniami slizqowyrni oraz w lozyskach. Olej stuzy do doktadnego uszczelnienia pierscieni ttokowych. Ponadto odprowadza cieplo powstajqce na skutek tarcia i spalania podczas pracy silnika, a takze wiaze opitki i zanieczyszczenia, aby nie osiadaly we wnetrzu silnika.

I

Kontrola poziomu oleju

Kontrola stala Na poczatku uzytkowania Mazdy 323 nalezy dla pewnosci sieqac po pretowy wskainik oleju przy kazdyrn

tankowaniu.

.Jesli silnik zuzywa niewielkie ilosci oleju, poziom oleju nalezy sprawdzac przy co drugim tankowaniu. Pretowy wskainik oleju znajduje sie (patrzac w kierunku jazdy) z prawej strony, z przodu komory silnika.

• Ustawic samoch6d na poziomym podlozu. • Wyciqgnqc rniarke, obe{rzec czysta, nie strzepiaca

• Po wytqczeniu rozgrzanego silnika odczekac co sie szrnatka lub papierowq chusteczka, nastepnie

najmniej piec minut, aby caty olej sciekl do miski ole- wsunac jq ponownie do oporu, chwile odczekac i po-

jowej, Doktadniejsza jest kontrola przed pierwszym nownie wyjac.

uruchomieniem, przy jeszcze zimnym silniku. • Teraz na koricu miarki mozna odczytac poziom oleju.

• uwazac na rozgrzany silnik, aby przy wyciqganiu • G6me naciecie "F" (= full) na miarce oznacza ma-

miarki nie poparzyc r~ki - sqsiednie elementy silnika ksymalny poziom oleju, dolne naciecie "L" (= low) -

sa bardzo qoracel minimalny poziom oleju.

I

I

I

I

I

WSKAZOWKA

W przypadku dokladnej obserwacji zuzycte oleju pomiary nalezy przeprowadzac zawsze w tym samym miejscu, najlepiej przed pierwszym uruchomieniem silnika. Wtedy nie trzeba wycierec mierki, gdyz przez noc caly olej sciek! [uz do miski olejowej.

Nie naleiy niepokoic sift zmisne zabarwienia oleju na ciemniejsze: wysokogatunkowy olej silnikowy ciemnieje nawet po malym przebiegu. Oznacza to jedynie, iz olej "pracujen prawidlowo i zatrzymuje zanieczyszczenia; nie jest to jednak powodem, zeby go wymienic.

I

I

Uzupefnianie oleju Roznica poziomu rniedzy dolnyrn a g6mym znacznikiem na pretowym wskainiku oleju odpowiada objetosci 0,8 I.

= Poziom oleju przy gornym znaczniku: prawidtowy. W zadnyrn przypadku nie dolewac olejul Nadwyzka

oleju w silniku rnoze przy wysokich obrotach costae sie przez odpowietrzenie silnika do kom6r spalania. Jest

to niebezpieczne, qdyz olej rnoze ulec spaleniu w katalizatorze, uszkadzajac go. Dodatkowa kontrola: gdy olej

z miarki .czuc" paliwem, oznacza to jego rozciericzenie przez tworzenie sie skroplin - patrz rozdzial .Rozcieri-

czony olej".

o Poziom oleju przy dolnym znaczniku: wystarczy do lac 0,5 I.

I

I

I

I

Strzalki wskazuja garny i dolny znacznik

na pretowyrn wskainiku oleju. Poziom oleju powinien zawierac sie rniedzy nimi.

Gdy poziom oleju obnizy sie do dolnego znacznika, wystarczy dolac 0,5 litra

----

I

I

I

I

I

I

Smarowanie czesci

Mazda 323 I

o Poziom oleju mi~dzy znacznikami: przy normalnym codziennym uzytkowaniu pojazdu rnozna odczekac z dolewaniem do momentu, gdy poziom zblizy sie do dolnego znacznika. .Jezeli przed dluzsza podroza uzupetniamy olej (nieco wieksza ilosc oleju lepiej chlodzi), w zadnyrn przypadku nie wolno przekroczyc g6rnego znacznika - patrz poprzednia strona.

WSKAZOWKA

Poziom oleju nie maze spasc poniiej dolnego znacznika. Ubytek oleju ok. 114 I poniiej dolnego znacznika nie powoduje natychmiast uszkodzenia silnike, jednak przy ostrym stylu jazdy cisnienie oleju moie spasc tak dalece, ze pompa oleju zacznie zasysac powietrze. Kontrolka clsnienie oleju w zestawie wskainik6w moie nie zd¥yc zasygnalizowac tego wysterczejeco szybko, co jest zagroieniem dla silnika przez brak smarowania.

I

I

I

Czy rnozna rnieszac oleje?

Bez obawy rnozna rnieszac ze soba rozne gatunki olejow wytwarzane przez roznych producent6w, rowniez oleje jednosezonowe z wielosezonowymi. Mozliwosc mieszania bez szkodliwych nastepstw jest podstawowym wymogiem rniedzynarodowych norm jakosci olejow. Specyficzne jVlasciwosci oleju moqa co prawda przez zmieszanie z innym olejem ulec niewielkim zmianom, qdyz kazdy gatunek oleju zawiera wlasciwa sobie kombinacje skladnik6w uszlachetniajqcych, jednak skutecznosc smarowania nie ulega przez to pogorszeniu. Stosujac sie do podanych przez producenta Mazdy norm olejowych API nie rna ryzyka, ze nieodpowiednia kombinacja spowoduje uszkodzenie silnika.

I

I

I

Zuzycie oleju

Niewielka czesc oleju silnikowego jest spalana w cylindrach. Dobrze dotartym silnikom wystarcza 0,2 I na 1000 km; sytuacja staje si~ krytyczna, gdy Mazda zuzywa ponad 1,0 I oleju na 1000 km.

lie oleju dokladnie zuzywa Mazda, zalezy od nastepujacych okolicznosci:

o W trakcie docierania samochodu silnik potrzebuje nieco wiecej oleju.

o Zuzycie oleju (tak jak zuzycie paliwa) zalezy od stylu jazdy: przy duze] predkosci obrotowej zuzywa sie zarowno wiecej oleju jak i paliwa.

o Zbyt wysokie obroty w okresie docierania mogq doprowadzic do trwatego "glodu olejowego".

o Zbyt duza podaz oleju prowadzi automatycznie do zwiekszoneqo jego zuzycia, poniewaz nadwyzka dostaje sie przez odpowietrzenie silnika do kornor spalania i po spaleniu szkodzi katalizatorowi.

o Nieszczelnosci silnika nalezy kontrolowac, jak to opisano w rozdziale 0 silniku.

o Rzadki olej spala siE1 predze] niz qesty, Rozgrzany olej jednosezonowy staje sie rzadki jak woda i odpowiednio wzrasta jego zuzycie, natomiast olej wielosezonowy pozostaje bardziej 9E1sty.

o Olej wielosezonowy pozostajqcy zbyt dlugo w silniku wymaga czestszych uzupetnieri,

o Awaria silnika: np. uszkodzenie uszczelnieri trzonkow zaworow, zbyt duzy luz miedzy prowadnicq a trzonkiem zaworu, ile zalozone lub uszkodzone pierscienie ttokowe, uszkodzenie scianki cylindra przez zatarcie tlokiem.

I

I

I

I

Hozciericzony olej

Czasami rnozna odniesc wrazenie, ze silnik w oqole nie zuzvwa oleju. Moze tak bye np. zima przy jeidzie na krotkich odcinkach. Poziom oleju nie tylko nie opada, a nawet wzrasta. Oznacza to, ze olej silnikowy zostal rozciericzony paliwem i skroplinami. Wtasciwosci smarne oleju sa przez to znacznie slabsze, dlatego dodatki te nalszy odparowac przez spokojna jazde na dluzszyrn odcinku. Nastepnie nalezy koniecznie sprawdzic poziom oleju, qdyz po odparowaniu benzyny i wody poziom znacznie opadnie. Przy jeidzie miejskiej bez pokonywania dluzszvch odcinkow nalezy dokonywac wymiany oleju przed przyjetyrni terminami, czyli ewentualnie juz po 3000 km lub po czterech miesiqcach.

Zima nalezy liczyc sie z zawartoscia paliwa w oleju rzedu 2-3%, przy czym silnik wtryskowy - dzieki lepszemu dozowaniu paliwa przez uklad wzbogacajqcy rnieszanke przy rozruchu na zimno - rna w oleju silnikowym mniejszq zawartosc paliwa niz silnik qaznikowy.

I

I

I

I

Zakres temperatur dla lepkosci SAE
Temperatura °C -30 -20 -10 0 10 20 30 40 50
I I I I

5~\7_~1:i x- 30 >
Olej silnikowy 5W-20 > < 20W-20 > < 40
< 10W-30 > I
< 11:iW-41:i l1:iW-S1:i
< 20W-40 20W-50
I

Grafika pokazuje rnozliwo sc zastosowania roznvch lepkosci oleju w zalezno scl od temperatury zewnetrzne]

i [akosci oleju

I

I

18

I

I

I Mazda 323

Smarowanie czesci

I

Wfasciwa specyfikacja oleju

Do oznaczania wlasciwosci olejow silnikowych sluza specyfikacje sporzq_dzone przez rozne instytucje w r6Znych, lecz podobnych warunkach testowych.

Oleje spelniajace wymagania zawarte w testach rnaja podana - jako znak [akosci - na opakowaniu uzyskana specyfikacje,

Dla silnikow Mazdy 323 producent nakazuje stosowanie olejow, ktore rnusza bye oznakowane zgodnie z normami American Petroleum Institut.

Dopuszczone sa rowniez w rosnace] kolejnosci wyrnaqari jakosciowych API SE, API SF i API SG.

Oprocz wymienionego Instytutu API takie badanie jakosci przeprowadzajq_ jeszcze np. Zjednoczenie Europejskich Producentow Samochodowych (CCMC) oraz wojsko USA (MIL).

Bez wzqledu na to czy olej zostanie zakupiony na stacji paliw, czy w supermarkecie, na opakowaniu musi bye wydrukowana wymagana specyfikacja oleju.

Obu specyfikacjom oleju (wymienionym jako ostatnie) odpowiadaja oleje silnikowe z oznaczeniami CCMC-G2 lub CCMC-G4 oraz MIL-L-46152 B/C lub MIL-L-46 152 D.

I

I

I

I

I

Lepkosc olej u

I

l.epkosc, czyli qestosc oleju musi bye dostosowana do silnika pojazdu mechanicznego. Konieczne jest spetnienie dwoch wyrnaqan:

= Olej nie rnoze bye zbyt qesty, qdyz rozrusznik musi .obrocic" zimnym silnikiem i zaraz po uruchomieniu zimnego silnika olej musi dotrzec do wszystkich miejsc smarowania.

D Nie moze bye zbyt rzadki, aby przy wysokiej temperaturze i wysokiej liczbie obrotow nie doszto do starcia sie warstewki smaru.

I

Klasy SAE

Arnerykariskie Towarzystwo Inzynierow Samochodowych (Society of Automotive Engineers) podzielito oleje na klasy, odpowiednio do ich lepkosci.

Klasy te okreslaja oleje od rzadkiego zimowego SAE 5 W, 10 W, 15 W, przez klasy posrednie SAE 20 W/20, do qestych olejow letnich SAE 30, 40 i 50.

I

I

Olej jednosezonowy Najtariszyrn olejem, ale rzadko spotykanym w handlu, jest olej jednosezonowy. Aby zapewnic wlasciwe sma-

rowanie silnika, musi bye - odpowiednio do pory roku - qestszy lub rzadszy.

Oleje takie sa ciq_gle jeszcze dopuszczone do stosowania w Mazdzie 323 przez producenta, ale oznacza to, ze jesienia do silnika nalezy wlac olej zimowy, a wiosna olej letni.

I

Olej wielosezonowy Trudniejszy w produkcji - i dlatego drozszy niz olej jednosezonowy - jest olej wielosezonowy (uniwersalny).

Zawiera on sktadnik VI ulepszajacy wskaznik lepkosci (sa to dtugie laricuchy czasteczek, kt6re pecznieja przy

podgrzaniu i ponownie kurcza sie po ostudzeniu).

Dzieki temu olej ten moze elastycznie dopasowywac sie do r6Znych temperatur, spelniajac warunki kilku klas lepkosci.

Olej SAE 15 W-50 odpowiada przy temperaturze -15°C klasie lepkosci 15 W, a przy 100°C klasie 50.

Wadq_ olejow wielosezonowych na bazie olejow mineralnych jest to, ze laricuchy czasteczek dodatkow polepszajacych [akosc ulegajq_ z czasem podziatowi, co uniemozliwia utrzymanie qorne] klasy lepkosci, tzn. ze olej nie jest [uz tak odporny na temperature,

I

I

I

I

Wfasciwy olej silnikowy dla Mazdy

I

Przy zakupie wlasciweqo oleju silnikowegoo decyduja dwa kryteria:

D Wtasciwa specyfikacja oleju. Oszustwa etykietowe na opakowaniu sa wyjq_tkowo rzadkie, qdyz firmy olejowe kontroluja sie wzajemnie.

D Wtasciwa lepkosc oleju. Zalezy ona od srednich temperatur w danej strefie klimatycznej i rnozna jq_ ustalic na podstawie grafiki (strona obok).

I

Dodatki do oleju silnikowego

Stosowanie dodatkow do oleju jest niezgodne z zaleceniami producenta Mazdy.

W przypadku uszkodzenia silnika przy stosowaniu takiego dodatku producent nie ponosi zadne] odpowiedzialnosci.

I

I

19

Smarowanie czesci

I

Mazda 323

I

Wszystko 0 wymianie oleju

I

Korek spustowy oleju znajduje sie - patrzac w kierunku jazdy - z prawej strony na boku

miski olejowej. Najodpowiedniejszym narzedziern do odkrecania korka spustowego jest klucz oczkowy. Uzywajac klucza szczekoweqo (maszynowego ptaskiego) lub widefkowego istnieje wieksze prawdopodobieristwo zeslizqniecla sie klucza z korka. Po wielokrotnym zealizqnieciu sie narzedzia szesciokatny feb korka jest juz zaokrqglony

i trudno go wtedy odkrecic,

Na lewej fot. pokazano blaszana rniske olejowa silnika 1,4 I, na prawej - aluminiowa, rniske olejowa silnika 1,4 1

I

I

I

I

I

I

Gdzie wymieniac olej?

o Olej rnozna wymieniae w stacjach obstugi samochod6w lub samodzielnie.

o Olej silnikowy nalezy wymieniae przy rozgrzanym silniku, aby razem z nim splynely wszystkie zanieczyszczenia.

Jak czesto wymieniac olej?

o Zgodnie z instrukcja obstugi olej nalezy wymieniae raz do roku, 0 ile przebieg roczny nie przekracza 10000 km.

o Przy wiekszyrn przebiegu obowiqzuje wymiana oleju co 10 000 km, niezaleznie od kolejnego terminu przeglqdu.

WSKAZOWKA

W przypadku jazdy wytecznle po miescie, na krotkich odcinkach zaleca sie potrocznv okres mifldzy wymianami oleju, tzn. wiosne i jesienie, gdyi skropliny paliwa wystepujece w oleju zime. w wiflkszych ilosclecn po winny zostec spuszczone wraz z olejem przed okresem letnim.

Niezaleinie od tego, gdy w zimie poziom oleju wzrosnie na skutek obecnosci w nim skroplin paliwa, zaleca sie jeszcze krotsze okresy mieazy wymianami.

W przypadku samodzielnej wymiany oleju nalezy przyqotowac:

o Olej silnikowy zgodny z odpowiedniq specyfikacjq.

o Filtr oleju przeznaczony do Mazdy.

o Nowy pierscieri uszczelniajqcy dla korka spustowego oleju.

o Naczynie do zebrania zuzyteqo oleju (kanister na olej z wycieta scianka boczna lub miska do zmywania).

o Stary kanister na olej do wywiezienia zuzyteqo oleju.

o Heczna olejarka utatwi nalewanie swiezeqo oleju.

o Klucz tasrnowy lub specjalny klucz od filtru do czterokqtnej nasadki na spodzie filtru umozliwi jego odkrecenie.

Co jest potrzebne?

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Co zrobic ze starym olejem?

Nie wolno wlewac do kanalizacji oleju spuszczonego przy wymianie - skutki zanieczyszczenia olejem w6d gruntowych i wody pitnej powinny bye juz wszystkim znane.

I

20

I

I

I

I Mazda 323

Smarowanie czesci

I

Fot. lewa:

filtr oleju (1) znajduje sle

w Maidzie obok alternatora (2). Odkrecamy go kluczem przylozonym do czworokata

na spodzie filtru i obracamy wraz z nasadka w kierunku strzalki

Fot. prawa:

do kontroli poziomu oleju

w mechanicznej skrzyni biegaw wykrecono zebnik (1) napedzajacy linke predkosciomierza. Na dole widac uzebienie zebnika (2). Gdy olej smarowy sieqa

do qorne] krawedzi kolka zebateqo (strzatka "L"), wtedy jest zapewniony minimalny poziom oleju przektadniowego. Gdy zebnik jest zwilzony

olejem do qornej krawedzi zgrubienia nad osia zebnika (strzatka "F"), oznacza to pelna ilos c oleju przektadniowego

I

I

I

I

I

I

Wymiana oleju silnikowego i filtru oleju

Czynnosc obslugowa nr 6 podczas kontroli wizualnej rnoze zostac pomytkowo

wziety za wyciekajqcy olej.

• Wkr~cic filtr do oporu w kotnierz uszczelniajqcy. Nastepnie wykonac jeszcze jeden obr6t.

• Oczyscic korek spustowy oleju i wkrecic wraz z nowym pierscieniern uszczelniajqcym (30-40 Nm). Przy zbyt silnym dokrecaniu istnieje qrozba uszkodzenia gwintu prowadzqcego w misce olejowej.

• Wlac olej (patrz tabela ponizej).

• Na kr6tko wlaczyc silnik. Zanim pompa olejowa zaleje filtr oleju, swiecic sie bedzie lampka kontrolna cisnienia oleju, zas w starszym silniku slychac bedzie przez chwile .halasowanie lozysk".

• Wytqczyc silnik i skontrolowac szczelnosc filtru oleju i korka spustowego.

I

• Wymieniac olej tylko przy rozgrzanym silniku!

• Ustawic samoch6d poziomo i podeprzec (konieczna pewna podpora!) lub wjechac na pomost.

• Podstawic pod rniske olejowa odpowiednie naczynie.

• Odkrecic korek spustowy kluczem oczkowym; patrzac w kierunku jazdy korek znajduje sie z prawej strony. Spuscic olej - uwaga, olej jest gorqcy i wycie"a iukiem!

• Podstawic naczynie pod filtr oleju (patrzac w kierunku jazdy z prawej strony).

• Odkrecic filtr oleju kluczem do filtru. W przypadku trucnosci nalezy ostrym wkretakiern przebic jego blaszana obudowe (uwaga, wypiywa qoracy olej) i za pornoca wkretaka wykrecic filtr.

• Uszczelk~ nowego filtru pokryc niewielkq iloscia smaru. Nie stosowac w tym celu oleju, qdyz poznie]

I

I

I

I

llosci eksploatacyjne oleju Producent Mazdy wymienia w instrukcji obstugi ilosci eksploatacyjne oleju dla .sucheqo" silnika.

Przy wymianie oleju w silniku pozostaje pewna ilosc oleju, dlatego obowiazuja w6wczas nizej wymienione ilosci eksploatacyjne:

I

Silnik llosc oleju z wyrniana filtru llosc oleju bez wymiany filtru*
Silniki SOHC 1,4 1/1,6 1/1,9 I 3,17 I 3,0 I
Silnik DOHC 1,9 I 3,17 I 3,6 I I

I * tylko przy dodatkowej wymianie oleju rnlsozy przeglqdami

Kontrola poziomu oleju w mechanicznej skrzyni bieg6w

I

Czynnosc obslugowa nr 28 W skrzyni bieg6w srodek smarny nie zuzywa si~ tak jak w silniku, rnoze jedynie przodostac sie na zewnatrz

wskutek nieszczelnosci. Gdy na korpusie skrzyni bieg6w nie widac przesyconych olejem skorup brudu, wledy

mozna porninac len punkt obstugi. W przeciwnym razie niedostateczna ilosc oleju (bye rnoze przez zbyl pozny

termin jego wymiany) pozostanie nie zauwazona przez uzytkownika, Dlatego w kazdyrn przypadku doradzamy kontrolowanie poziomu oleju. Jako miarka kontrolna poziomu sluzy zebnik napedzajacy linke predkosciornierza,

znajdujqcy sie - patrzac w kierunku jazdy - z prawej strony u g6ry skrzyni bieg6w.

I

I

21

I

I

I

Smarowanie czesci

Mazda 323 I

I

I

I

I

I

Korek spustowy (strzatka) oleju I przekladniowego jest dostepny poprzez

wyclecie w elemencie nosnym zawieszenia

silnika - z tylu (patrzac w kierunku jazdy)

• Ustawic samoch6d na poziomej powierzchni.

• Odkrecic nakretke radetkowanq linki predkosciomierza od zebnika napedzajaceqo (patrz rozdziat "Wskainiki i urzadzenia elektryczne").

• Odkrecic srube z tbem szesclokatnyrn na uchwycie zebnika napedzajaceqo i wyjqe zebnik,

• Wytrzee szrnatka zebnik do sucha, wlozyc w otw6r i ponownie wyjqe.

• Zebnik powinien bye zwilzony olejem przektadniowym co najmniej do g6rnej krawedzi kolka zebateqo G6rnym znacznikiem poziomu napetniania jest g6rna krawedz zgrubienia nad k6tkiem zebatyrn osi zebnika (patrz ilustracja na 21 str. w prawym g6rnym rogu). • Olej nalewac ewentualnie za pornoca lejka, nie przepetniajqc przy tym skrzyni bieg6w!

• Zarnontowac zebnik napedzajacy i ponownie mocno przykrecic links predkosciornierza,

I

I

I

Wtasciwy gatunek oleju przektadniowego

Producent Mazdy zaleca stosowanie olejow mineralnych 0 lepkosci SAE 75 W-90 ze specyfikacjq API GL4 lub API GL5. Przy niskich temperaturach rnozna uzyc rowniez ptynu do automatycznej skrzyni bieg6w ATF Dexron® II M2C33F.

I

Wymiana oleju w mechanicznej skrzyni bieg6w Czynnosc obsfugowa nr 38

Olej przektadniowy wymieniamy w Maidzie 323 co 80 000 km, najwygodniej na stacji obstugi lub w warsztacie. Otw6r wlewowy znajduje sie na wierzchu skrzyni bieg6w, wiec wymiana we wtasnym zakresie nie jest zbyt trudna. Samoch6d powinien bye rozgrzany, aby bardzo qesty olej przektadniowy m6gt szybko wyplynac.

• Wykr~cic nakretka radetkowanq linki predkoscio- • Ponownie wkrecic korek spustowy z nowym pier-

mierza od zebnika napedzajaceqo (patrz rozdziat scieniern uszczelniajqcym (40-50 Nm).

"Wskainiki i urzadzenia elektryczne"). • Opuscic samoch6d i przy uzyciu lejka wlac przez

• Wykr~cic srube z tbem szesciokatnym z uchwytu otw6r wlewowy 2,68 I oleju przektadniowego (silniki

zebnika napedzajaceqo, wyjac zebnik. SOH C) lub 3,35 I (silnik DOHC).

• Pcdniesc i podeprzec poziomo samoch6d. • Skontrolowae poziom oleju dopiero po odczekaniu

• Ustawic odpowiednie naczynie pod skrzynia bie- ok. 10 minut, aby qesty olej przektadniowy m6g1 r6w-

g6w. nomiernie rozplynac sie po skrzyni bieg6w.

• Odkrecic korek spustowy i odczekac, az stary olej • Zarnontowac zebnik napedzajacy i ponownie moc-

wyptynie. no przykrecic linke preckosciomierza.

I

I

I

I

I

Kontrola ptynu ATF w automatycznej skrzyni bieg6w Stafa kontrola

Automatyczna skrzynia bieg6w jest wypetniona syntetycznym ptynem 0 nazwie Automatic Transmission Fluid. Ptyn ATF sluzy do smarowania oraz do sterowania cisnieniern hydraulicznym w skrzyni bieg6w. Z uwagi na to plyn ATF musi rniec oznaczenie "M-III" lub "Dexron® II" (z nastepujaca po nim liczba kontrolna). Niewlasciwy plyn lub olej przektadniowy rnoze doprowadzic do catkowitego uszkodzenia skrzyni bieqowl

I

I

22

I

• Do kontroli ptyn ATF powrruen rniec temperature ok. 65·C, co odpowiada polqodzinnej jezdzie po uruchomieniu na zimno. llosc ptynu zmienia sie w zaleznosci od temperatury. Przy zbyt qoracym ptynie ATF, jego poziom podniesie sie zbyt wysoko.

• Przy zimnym ptynie ATF (temperatura ok. 20·C) otrzymamy malo dokladna intorrnacje 0 ilosci ptynu w skrzyni bieqow, mirno, ze na pretowyrn wskazniku znajduja sie znaczniki poziomu maksymalnego i minimalnego przy 20·C (tylko w czterostopniowej automatycznej skrzyni bieqow),

• Zaciaqnac hamulec reczny, wclsnac hamulec nozny.

• Wta,czyc silnik i pozostawic go wtaczonyrn na jatowym biegu na ok. 2 minuty.

• Z polozenia "P" dzwiqni zakresow pracy automatycznej skrzyni bieqow przelaczac na wszystkie inne zakresy pracy i ponownie ustawic dzwigni~ w polozeniu spoczynkowym. Silnik nadal pracuje.

• Wycia,gna,c pretowy wskaznik poziomu ATF - patrzac w kierunku jazdy znajduje sie z lewej strony z przodu, rniedzy akumulatorem a kolektorem ssa-

WSKAZOWKA

W przeciwieilstwie do innych producent6w samochod6w, producent Mazdy nie przewiduje wymiany plynu A TF dla automatycznej skrzyni bieg6w. Jest on wymieniany jedynie przy naprawie automatycznej skrzyni bieg6w.

Stafa kontro/a Zoiornik plynu hydraulicznego wspomaganego uktadu kierowniczego znajduje sie - patrzac w kierunku jazdy -

Z orzcdu z prawej strony komory silnika. Dla wtasnego bezpieczeristwa nalezy przy kazdej kontroli poziomu oleju

5 'n.koweqo sprawdzac poziom ptynu w zbiorniku. Do sterowania cisnieniern hydraulicznym w przektadni kierowniczej

:'az jake srodek smarny sluzy taki sam ptyn, jak w automatycznej skrzyni bieg6w - Dexron® II lub M-1I1.

• Silnik musi bye wyta,czony, przednie kola nie rncqa poziom ptynu - powinien zawierac si~ rniedzv znacz-

J .. c skrecone. nikami Low (= minimum) a High (= maksimum).

• IN przypadku zbiornikow przezroczyto-biafych • Wszystkie rodzaje zbiornik6w: przy zdejmowaniu

coziorn ptynu musi zawierac sie miedzy znacznikami zakretki zbiornika zwrocic uwaqe na element uszczel-

_0/; (= minimum) a Full (= maksimum). niajacy. Uwazac, aby do otwartego zbiornika nie do-

• P rzy zbiornikach nieprzezroczystych odkrecic staty sie zadne zanieczyszczenia.

zakretke przez szrnatke lub papierowa chusteczke, • Plyn uzupetnia si~ do qorneqo znacznika.

• Wytrzec rniarke czysta szrnatka, ponownie catko- • Utrata plynu wskazuje na nieszczelnosc w uktadzie

wicie nakrecic zakretke na otwor wlewowy. hydraulicznym. W takim przypadku nie dolewac ptynu

• Jeszcze raz zdiac zakretke i odczytac na miarce ATF, lecz najpierw ustalic miejsce przecieku!

I

I Mazda 323

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Producent Mazdy nie przewiduje zadnych dalszych prac zwiazanych ze smarowaniem przy modelu 323.

I

Poziom plynu ATF w zbiorniku wspomaganego ukladu kierowniczego powinien zawierac sie miedzy dolnym

a qornvm znacznikiem (strzalki). t.atwemu odczytaniu poziomu sprzyjaja przezroczyste scianki zbiornika. Warunkiem jest ustawienie samochodu na poziomym podlozu

I

I

I

Smarowanie czesci

cym. Mozna go przecierac czysta i nie strzepiaca si~ szrnatka.

• Wsuna,c miarke i ponownie wyciaqnac.

• Poziom plynu ATF powinien zawierac sie rniedzy znacznikami. W czterostopniowej autornatyczne] skrzyni bieqow obowiazuja znaczniki dla 65·C.

• Swiezy ptyn ATF jest przezroczysty i ma zabarwienie jasnoczerwone. Zmiana zabarwienia wskazuje na uszkodzenia. Plyn ciemny lub czarny: zuzycie elementow przenosza,cych naped. Jasno- lub ciernnobrazowy: przegrzanie lub zestarzenie sie, Mleczno-biaty: do plynu ATF dostala sie woda.

• Gdy po wyciaqnieciu miarki plyn ATF czuc spalenlzna, oznacza to uszkodzenie skrzyni bieqow.

• Przy zbyt niskim poziomie plynu nie wystarczy go uzupelnlc, Nalezy skontrolowac szczelnosc skrzyni bieg6w. Konieczne przy tym prace nalezy pozostawic specjalistom w warsztacie.

• Dolewac niewielkie ilosci plynu, aby nie przepelnic skrzyni bieqow. Zbyt wysoki poziom plynu ATF prowadzi do tworzenia sie piany i rnoze spowodowac uszkodzenie skrzyni bieqow,

Kontrola poziomu ptynu we wspomaganym uktadzie kierowniczym

Smarowanie przegub6w, zamk6w i cieqien

Czynoosc obsfugowa nr 19

23

Smarowanie czesci

I

Mazda 323 I

I

I

I

I

I

Z naszej dfugoletniej praktyki wiemy jednak, ze dodatkowa porcja smaru sprzyja utrzymaniu w dobrym stanie czesci, ktore zwykle skrzypia, zacinaja sie lub rdzewiejq. Istnieje tu jedna oqolna zasada: w zawiasach i przegubach, czyli w waskich miejscach, gdzie nie dociera smar, lepszy jest olej lub smar w sprayu. Powierzchnie ocierajace sie 0 siebie nalezy srnarowac smarem lub pasta smarna, qdyz srodki te maja lepsza przyczepnosc.

Drzwi boczne i tylne

• Zawiasy drzwiowe mozna od czasu do czasu spryskac odrobina oleju; sciekajacy olej wytrzec do sucha. • Ograniczniki drzwi, zapobiegajqce zbyt szerokiernu otwarciu sie drzwi, nalezy posrnarowac smarem uniwersalnym lub pasta silikonowq.

• Do smarowania zapadek zarnkow w drzwiach bo-

Cylinder zamka

W okresie zirnowym cylinder zamka w drzwiach tylnych rnoze ulec zablokowaniu przez brud i krysztatki 5011. Nalezy wtedy zalozyc nowy cylinder. Natomiast lepiej jest zapobieqac takim sytuacjom poprzez konserwacje

• Najpoznie] na poczatku zimy w szczeline na kluczyk nalezy wstrzyknac troche odrdzewiacza izolacyjnego. Srodek ten smaruje zamek, wypiera wilqoc i chroni go zarowno przed rdza, jak i przed zamarzaniem zirna.

Pokrywa silnika

• Pociaqnac za cieqno otwierajqce pokrywe silnika we wnetrzu pojazdu. W miejscu, gdzie cieqno wychodzi z pancerza, nalozyc niewielkq ilosc smaru i, poprzez kilkakrotne pociqganie za dzwtqnie, wciaqnac smar pod pancerz.

Fot.lewa:

podczas spryskiwania zapadki zamka drzwi smarem w sprayu nalezy chronic poszycie drzwi przed rnqielka olejowa

Fot. prawa:

zamek pokrywy silnika jest smarowany wodoodpornym sma rem

cznych (patrz fot. qorna lewa) i tylnych najlepiej uzywac pasty silikonowej lub smaru w sprayu.

• Zawiasy drzwi tylnych, zamocowane do tylnej krawedzi dachu w modelach ze scietyrn tytem. mozna spryskac niewielkq iloscia oleju. Uwazac, aby rue zabrudzic podsufitki.

• Przy okazji zirna spryskiwac dodatkowo cylinder zamka w drzwiach tylnych.

• Do smarowania cylindra zamka nadaje sie rowniez olej rusznikarski. Za porncca strzykawki nalez y wstrzyknac do kazdeqo zamka po 0,5 crrr' oleju.

• Zamek pokrywy silnika posrnarowac niewielkq iloscia smaru lub spryskac smarem w sprayu.

• Oski zawiasow pokrywy silnika naoliwic lub spryskac smarem w sprayu.

I

I

I

I

I

I

I

I

Podnoszone reflektory

W modelu coupe "F" reflektory wysuwane sa za pornoca silnika elektrycznego i mechanizmu drazkoweqo I Czeste mycie silnika rnoze doprowadzic do zmycia smaru na przegubach. Dlatego przy okazji nalezy je smarowac

• Otworzyc pokrywe silnika. • W panewki przequbow nalozyc nieco smaru un i-

• Zepchnac panewki kuliste drazka uruchamiajqcego wersalnego i wcisnac drazek na miejsce. I

reflektory ze sworzni kulowych.

Mechanizm sterowania gazem

• Poprosic drugq osobe 0 wcisniecie pedatu gazu przy wytqczonym silniku.

• Z poruszajqcych sie przy tym elernentow zeskro-

Rozsuwany dach

• Wytrzec do czysta prowadnice.

• Nasrnarowac prowadnice pasta silikonowq lub smarem w sprayu.

24

bac skorupe brudu, a nastepnie spryskac je niewielka iloscia oleju w chwili gdy druga osoba kilkakrotnie porusza pedalem gazu.

• Uzywajac zwyktego smaru, ryzykujemy zabrudzenie podsufitki.

I

I

I

I

I

I Mazda 323

I

Silnik - jego odmiany

Silnik - jego odmiany

Typysilnik6w

Silnik jest zamontowany z przodu, poprzecznie do kierunku jazdy, co pozwolito na zwiekszenie przestrzeni przeznaczonej dla kierowcy i pasazerow.

o W silnikach 1,4 i 1,6 I produkowanych do marca 1991 na kazdy cylinder przypadaja 2 zawory, stad nazwa - silniki osrniozaworowe (Iub 8V).

Silniki 1,4 1/1,6 I produkowane od marca 1991 oraz wszystkie wersje 1,9 I rnaja po cztery zawory na kazda kornore spalania - dlatego rnowi sie 0 silnikach szesnastozaworowych (w skrocie 16V).

We wszystkich wersjach silnikowych, z jednym wyjqtkiem, pod pokrywq gtowicy cylindrow pracuje jeden qorny watek rozrzadu.

Nazwa silnika po angielsku brzmi "Single Over Head Camshaft". Dlatego w ponizszym tekscie uzywa sie

oqolneqo pojecia "silnik SOHC". '

= Szczeqolna pozycje zajmuje model 323 GT. Na jego kolektorze ssacym wyrainie widac napis "DOHC 16 Valve". W jezyku angielskim oznacza to "Double Over Head Camshaft", czyli po polsku .dwa qorne watki rozrzadu". ,,16 Valves" to oczywiscie liczba zaworow. Tam, gdzie wymagane jest rozroznienle, w tekscie pojawia sie pojecie .silnik DOHC".

Do oznakowania silnika sluza litery lub cyfry przed numerem seryjnym. Znajdujq sie one na zespole napedowyrn - patrzac w kierunku jazdy z lewej strony z tytu (B3, B6) lub z lewej strony z przodu (silnik BP) na korpusie silnika przy miejscu polaczenia korpusu silnika i gtowicy cylindrow.

W ponizszej tabeli podano najwazniejsze dane techniczne silnikow montowanych w Maidzie 323.

ik 1,4 I 8V 1,4 I 16V 1,6 I 8V 1,6 116V 1,9116V 1,9 I 16V
silnika B3 SOHC B3 SOHC B6 SOHC B6 SOHC BP SPHC BP DOHC
rnnosc skokowa
ilnika, cm3 1323 1323 1597 1597 1839 1839
, kW 49 54 62 65 76 94
rzy predkosci I
brotowej, 1/min 5200 5500 5200 5300 5300 6500
ent obrotowy, Nm 99 105 125 132 I 148 157
rzy predkosci
brotowej, 1/min 3500 3700 2500 4000 4000 4500
pieri sprezania 9,7:1 9,4:1 9,3:1 9.0:1 8.9:1 9,0:1
warzanie mieszanki Wtrysk Wtrysk Wtrysk Wtrysk Wtrysk Wtrysk
L-Jetronic L-Jetronic L-Jetronic I L-Jetronic L-Jetronic L-Jetronic
_ ..• ~-.-.-.-- .. _.- I

I

I

I

I

I

I

I Siln

I

I Typ

I I po~e

Moc p

o Mom p

I

I

o Sto I Wyt

I

I

I

I

Silnik 1,9 I z dwoma gornymi walkami rozrzadu w przekroju

1 - pokrywa gtowicy cylindr6w,

2 -- kolo zebate wejscioweqo walka rozrzadu, 3 - pasek zebaty,

4 - kolo pasowe alternatora,

5 - kolo pasowe pompy wody,

6 - z eberkowe kolo pasowe na wale

korbowym,

7 - rozdzielacz zap/onu,

S - popychacz hydrauliczny, 9 - sprezyna zaworu,

10 - [eden z zawor6w wydechowych, 11 - tlok

12 - kolo zamachowe, 13 - smok pompy oleju

I

I

I

I

25

Poszczeg61ne czesci silnika Ttoki i cylindry

Ttoki, odlane z lekkiego stopu aluminium, zawierajq stalowa wkladke zrnniejszajaca rozszerzalnosc cieplna. W qornej czesci kazdeqo ttoka wpasowano elastycznie w odpowiednie rowki na ttoku trzy pierscienie ttokowe. dociskane sprezyscie do scianki cylindra. Dwa qorne pierscienie ttokowe zapobiegajq przedostawianiu sie mieszanki spalinowej z komory spalania do skrzyni korbowej, podczas gdy dolny pierscieri zgamiajqcy olej uniernozliwia przedostawaniu sie zbyt duzej ilosci oleju ze skrzyni korbowej do komory spalania. W ptaskim denku ttoka silnika szesnastozaworowego sa dodatkowe zaqlebienia zapewniajqce swobcde ruchu zaworow. Cylindry, w ktorych porusz aja sie ttoki, sa czescia korpusu silnika wykonanego z zeliwa szarego. Otwory cylindryczne zostaty przeszlifowane na krzyz (wyhonowane). Powierzchnie scianek cylindrow nie mogq bye catkowicie gtadkie - musi sie utrzyrnac na nich olej smarujqcy. Srednice cylindrow sa 0 0,03-0,05 mm wieksze niz srednice tlokow. Scianki cylindrow rnozna podczas rernontow silnika przeszlifowac maksymalnie dwa razy (silnik 1,6 1/1,9 I) lub cztery razy (silnik 1,4 I).

Waf korbowy

Zadaniem watu korbowego jest przeksztatcanie prostoliniowego ruchu tlokow na ruch obrotowy. Dlatego korbowody, podobnie jak w przypadku kerby rozruchowej, sa przesuniete wzqledern osi watu korbowego. Poszczeqolne .korby" sa przesuniete wzqledern siebie 0 180'. Dla zrownowazenia ciezaru mirnosrodowych korb i korbowodow (czyli w celu zagwarantowania bezwibracyjnej pracy) po przeciwnej stronie czopow korbowych sa zamontowane przeciwciezary,

Aby zapobiec wygi~ciu sie walu korbowego podczas pracy, ulozyskowano go w korpusie silnika w pieciu miejscach. Kazda .korba", na ktorej jest osadzony korbowod, jest podparta po obu stronach przez lozysko silnika. Po lewej stronie skrzyni bieqow - patrzac w kierunku jazdy - na wale korbowym zostala osadzona tarcza z wiericem zebatym wspolpracujacyrn z zebnikiern rozrusznika. Jest to kolo zamachowe, na ktorvrn zamontowane sprzeqlo zapewniajqce potqczenie ze skrzyniq bieqow. W automatycznej skrzyni bieqow w tym rniejscu osadzono tarcze sprzeqlowa do przykrecenia sprzeqla hydrokinetycznego. Z drugiej strony walu korbowego - po stronie wneki kota - znajduje sie naped pompy oleju. Na czopie koricowvrn watu korbowego sa przykrecons kota napedowe: paska zebateqo i klinowego.

Korbowody

Cztery korbowody zamocowano z jednej strony na czopach walu korbowego, na wymienialnych panewkacr Iozysk. Na drugim koricu znajdujq sie tuleje z brazu sworzni ttokowych, ktore sa swobodnie ulozyskowans w sposob .plywajacy". Oznacza to, ze tloki i sworznie tlokowe mogq poruszac si~ na korbowodzie rowniez w poprzek.

Gfowica cylindrow

Gtowica cylindrow jest odlana ze stopu aluminium. Gniazda zaworow, wykonane z hartowanej stall, sa wcisniete w qlowice cylindrow po jej rozgrzaniu. Dzi~ki temu po ostyqnieciu sa one mocno polaczone z glowicq. Zawory sa osadzone na mosieznych prowadnicach, w ukladzie zwierciadlanie symetrycznym, i nachylone pod katern 45' wzqledern osi cylindrow. Dzi~ki temu uzyskuje sie krzyzowy przelot qazow.

W silnikach SOHC swiece zaplonowe znajdujq sie z boku glowicy cylindrow, natomiast w silniku DOHC - posrodku, rniedzy czterema zaworami komory spalania.

Silnik - jego odmiany

26

I

Mazda 323 I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Hozrzad

z lewej - silniku SOHC

z prawej - w silniku DOHC 1 - diwignia zaworowa,

2 - sprezyna zaworu,

3 - swieca zaptonowa.

4 - tlok,

5 - korbow6d,

6 - pokrywa Iozyska korbowodu. 7 - swieca zaplonowa,

8 - popychacz hydrauliczny. 9 - sprezyna zaworu.

10 - prowadnica zaworu, 11 - zaw6r

I

I

I

I

I

I Mazda 323

Silnik - jego odmiany

I

Technika czterozaworowa Jednq z podstawowych funkcji silnika czterosuwowego jest doprowadzenie podczas suwu ssania dostatecznej

ilosci mieszanki paliwowo-powietrznej.

I

Walek rozrzadu/walki rozrzadu Silniki SOHC: watek rozrzadu obracajqcy sie posrodku gtowicy cylindrow steruje dwoma lub czterema zaworami

poprzez diwignie zaworowe wykonane z lekkiego stopu. Watek rozrzadu, ulozyskowany w pieciu lozyskach

slizqowych, napedza rowniez - zamontowany kotnierzowo z lewej strony - rozdzielacz zaptonu. Naped na watek

rozrzadu jest przenoszony z watu korbowego za pornoca paska zebateqo.

Silnik DOHC: do sterowania obydwoma szeregami zaworow sluza dwa watki rozrzadu. Obracaja sie one w lczyskach slizqowych - pieciu dla watka rozrzadu zaworow ssacych, szesciu dla watka rozrzadu zaworow wydechowych. Naped na watki rozrzadu jest przenoszony z watu korbowego za pornoca paska zebateqo.

Watek rozrzadu dla zaworow wydechowych napedza rowniez rozdzielacz zaptonu, zamocowany kotnierzowo na gtowicy cyllndrow,

I

I

I

Hozrzad

I

Luz zaworowy nalezy ustawiac tylko w silniku 1,4 I 16V. W pozostatych silnikach czynnosc ta jest zbedna dzieki hydraulicznej kompensacji luzu zaworowego.

W silnikach SOHC popychacz hydrauliczny jest zalozony na poruszana przez watek rozrzadu diwigniEil zaworewa wraz z pierscieniern uszczelniajqcym. Popychacz hydrauliczny naciska na koniec trzonka zaworu.

W silniku DOHC popychacze hydrauliczne sa zalozone bezposrednio rniedzy koricowkarni watka rozrzadu a koricem trzonka zaworu.

I

Dzialanie hydraulicznej kompensacji luzu zaworowego Popychacz hydrauliczny jest wykonany w osi gtownej z dwoch ruchomych czesci - tloka i cylindra. Sprezyna

rozwiera te czesci tak dalece, zeby rniedzy odnosnyrni czesciami rozrzadu nie by to luzu. Przy zarnknietyrn

zaworze olej z obiegu smarnego silnika dostaje sie przez otwor do zasobnika oleju w popychaczu hydraulicz-

nym. Po przejsciu przez zawor przeciwzwrolny w kompensatorze luzu zaworowego srodek smarny przeplywa

do komory cisnieniowej nie bedace] chwilowo pod cisnieniern, catkowicie jq wypetniajqc.

Gdy teraz watek rozrzadu obraca sie i diwignia zaworowa lub mirnosrodowa krzywka naciska na tlok popychacza, w komorze cisnieniowe] wzrasta cisnienie, Zawor przeciwzwrotny zamyka otwor naptywowy dbajac 0 to, aby olej nie rnoql wyplynac na zewnatrz. Poniewaz olej nie jest scisliwy, powstaje w ten sposob sztywne polaczenie rniedzy diwigniq zaworowq i popychaczem hydraulicznym, wzqlednie watkiem rozrzadu a popychaczem hydraulicznym. W ten sposob zawor jest dociskany sila dzwiqnl zaworowej lub wierzchotka krzywki rozrzadu.

Po zarnknieciu zaworu, na skutek strat oleju wywotanych przeciekami, powstaje niewielki luz zaworowy, ktory zostaje natychmiast wyrownany przez sprezyne rozpierajaca. W tak powlekszona przestrzen naptywa przy otwartym zaworze przeciwzwrotnym olej uzupetniajqcy ubytek. W ten sposob popychacz hydrauliczny jest gotowy do nastepneqo uruchomienia zaworu.

WSKAZOWKA

Aby podczas uruchamiania silnika w popychaczach hydraulicznych nie zabraklo oleju, w glowicy cylindrow znajduje sift blokada powrotu oleju. W ten sposob kanal olejowy prowadzqcy do popychaczy hydraulicznych oraz loiysk diwigni zaworowych i loiysk walka rozrzedu pozostaje stale napelniony. Mimo to po wieczeniu silnika mechanizm zaworowy halasuje.

Przyczynq tego jest fakt, ze przy wy/qczonym silniku olej jest wypierany z popychacza. Gdy silnik pracuje, wysokoclsnieniowe przestrzeti jest ponownie wypelniana olejem i halas zanika. Po dluiszych przestojach moze trwsc to jednak tak dlugo, sz silnik sift rozgrzeje.

I

I

I

I

I

I

I

Fazy rozrzadu Jak wiadomo w silniku czterosuwowym przy 1. suwie nastepuje zasysanie mieszanki paliwowo-powietrznej,

w 2. sprezanle, w 3. zapton, a w 4. wydech qazow spalinowych.

Na zasysanie swiezej mieszanki i wydech spalin w silniku spalinowym ze sterowanymi zaworami pozostaje niewiele czasu.

Watek rozrzadu (w silnikach SOHC poprzez diwignie zaworowe) nie rnoze gwattownie otwierac zaworow. Sprezyny zaworow rowniez nie mogq zapewnic btyskawicznego zamykania zaworow. Dlatego krzywki rozrzadu sa, uformowane tak, aby zawor ssacy otwierat sie juz pod koniec suwu wydechowego i zamykat dopiero wtedy, gdy tlok po zakoriczeniu suwu ssania ponownie kieruje sie do gory, aby rozpoczac sprezanie. Zawor wydechowy otwiera sie przed zakoriczeniern suwu roboczego i zamyka wtedy, gdy Hok zaczyna juz zasysac swieza mieszanke,

Oba zawory sa wiec przez utamek sekundy otwarte jednoczesnie - gdy ttok w qornyrn polozeniu zwrotnym przestawia sie z wydechu na ssanie.

I

I

I

I

I

27

Silnik - jego odmiany

Mazda 323

I

I

Pasek zebaty

Elementem napedowyrn qorneqo watka (walkow) rozrzadu jest gumowy pasek zebaty, napedzany przez wal korbowy. Uzbrojony stalowym drutem, praktycznie sie nie zuzywa, a kauczukowa mieszanka, z ktore] zostal wykonany zapewnia jego suche smarowanie. Pasek zebaty jest utrzymywany w naprezeniu przez krazek napinajacy, obciazony sprezyna,

Poniewaz pekniecie paska zebateqo prowadzi do catkowitego uszkodzenia silnika, ze wzqledow bezpieczeristwa po 100 000 km nalezy go wymienic,

Uszczelka gtowicy cylindrow

Uszczelka rniedzy korpusem silnika a gtowicq cylindrow ma za zadanie oddzielenie kornor spalania od kanalow ptynu chlodzaceqo i oleju. Poza tym powinna bye odporna na znaczne wahania temperatur i cisnienia.

W silniku wiele Iozysk i tracych 0 siebie elernentow silnika wymaga smarowania olejem silnikowym Hoczonym pod cisnieniern przez pompe olejowq. Pompa zasysa olej przez utbrojony w sito smok i ttoczy go do filtru. Z filtru olej silnikowy dostaje si~, poprzez otwory w korpusie silnika, do punktow smarowania walu korbowego, gtowicy cylindrow z watkiem rozrzadu i do olejowych dysz wtryskowych pod Hokami (tylko silniki 1,9 I), zasilanych przez gtowny kanat olejowy. Przy cisnieniu ok. 2 bar i wiekszyrn otwierajq sie zawory w dyszach. Strumienie oleju sa skierowane na obciazone denka tlokow, [ednoczesnie poprawia si~ smarowanie powierzchni bieznych cylindrow.

Przewierconymi otworami olej powraca z powrotem do miski olejowej, gdzie ponownie jest zasysany przez pompe olejowa w celu utrzymania obiegu smarnego.

WSKAZOWKA

Gdy papierowy tiltr oJeju jest zatkany brudem, gdyi tiltr nie zostal na czas wymieniony, zaczyna dzieiec zaw6r bezpieczenstwe. Zawar sill otwiera, tiltr zostaje ominiety i zasilanie silnika oJejem jest zabezpieczone. Jednak nie przefiltrowany oJej silnikowy powoduje zwillkszenie zuiycia w punktach uloiyskowania.

Uktad smarowania

I

I

I

I

I

I

I

I

Pompa oleju

W misce olejowej zanurzony jest najwazniejszy dodatkowy agregat silnika: pompa oleju zasilana bezposrednio I z watu korbowego. Sprawia ona, ze do wszystkich miejsc wymagajqcych smarowania dociera olej we wlasci-

wych ilosciach i pod odpowiednim cisnieniern,

W Maidzie 323 jest zamontowana pompa wirnikowa: w obudowie pompy obracaja sie: zewnetrzne koto zebate

oraz gwiaidzisty kadtub pompy (sa to oba wirniki). I

Dzieki specjalnemu uksztaltowaniu zebow oraz rnirnosrodowernu rozmieszczeniu wewnetrzneqo wirnika ~ przy wspolnyrn obracaniu si~ obu kol zebatych - stale powstaja nowe wolne przestrzenie, w ktorych wytwarzane

jest podcisnienie zasysajace olej. Nastepnie obracajace sie kota zebate przetlaczaja olej na strone ttoczaca I pompy, a starntad do kanallkow olejowych.

Mimo ze calosc wyglqda dose prosto, zamontowana na dole w misce olejowej pompa wykonuje ciezka prace: przy petnym obciazeniu silnika pompa oleju podaje ponad 30 litrow na minute - i to bez potrzeby smarowania.

qdyz smaruje sie sama. I

28

Na obu ilustracjach strzatki wskazuja obieg oleju

Lewy rys. przedstawia silnik SOHC 1,9 I Prawy rys. przedstawia gtowicEl cyllndrow osrnlozaworoweqo zespotu napedoweqo

1 ~ kanalik olejowy walka rozrzadu,

2 ~ filtr oleju,

3 ~ kanalik oleju prowadzqcy do olejowych dysz wtryskowych,

4 ~ kanaliki smarne walu korbowego,

5 ~ miska olejowa

I

I

I

I

I

I

I

I

29

I

I Mazda 323

Silnik - jego odmiany

I

Temperatura oleju W nowoczesnych silnikach zaktada sie, ze temperatura oleju nie przekracza dopuszczalnego zakresu. Tempe-

ratura oleju silnikowego przy ko/nierzu filtru oleju lub w misce olejowej jest najnizsza, Natomiast na pierscieniach

mogq wystepowac temperatury do 300·C. W przypadku pozniejszeqo zainstalowania termometru olejowego maksymalnie dopuszczalna temperatura oleju w misce olejowej jest 150·C. Warunkiem jest jednak zastosowa-

nie wysokogatunkowego oleju silnikowego.

Szkodliwa dla silnika jest rowniez zbyt niska temperatura oleju, przy ktore] olej nie osiqga odpowiednich wtasciwosci smarnych. Dlatego nie nalezy zwiekszac obrotow powyze] 3500/min zaraz po uruchomieniu zimnego silnika, zanim olej nie ogrzeje sie do ok. 60·C. W przypadku Mazdy 323 stosuje sle zasade, ze olej silnikowy potrzebuje dwa razy tyle czasu do osiaqniecia temperatury roboczej co ptyn chlodzacy.

I

I

I

Chtodnica oleju Silnik DOHC Silnik DOHC ma chlodnice wodna dzialajaca bez regulacji termostatycznej. Chtodnica jest zamontowana miedzy

uchwytem filtru oleju a filtrem. Nastepu]e w niej schtadzanie oleju przez stale przepompowywany ptyn chlodzacy.

Dernontaz chtodnicy oleju

I

I

• Pcdstawic naczynie, wykrecic filtr oleju.

• Spuscic ptyn chlodzacy.

• Zdiac przewody ptynu chtodzqcego.

• Odkrecic srodkowa srube i wyciaqnac chlodnice z ko/nierza mocujqcego.

• Przy montazu zalozyc nowe uszczelki.

• Dokrecac chlodnice momentem 40 Nm.

• Zarnocowac przewody ptynu chlodzqcego nalac ptynu (patrz rozdzial .Uklad chtodzenia").

I

I

Cisnienie oleju Przy temperaturze oleju 70·C i temperaturze ptynu chlodzaceqo 80·C powinny bye zagwarantowane nastepu-

jqce wartosci cisnienia oleju:

D Na biegu jatowym (1000/min) co najmniej 2,0-3,0 bar.

D Przy predkosci obrotowej silnika 3000/min co najmniej 3,0-4,0 bar.

Dok/adnq wartosc cisnienia oleju mozna odczytac na zamontowanym dodatkowo cisnieniornlerzu oleju. Kontrole cisnienia oleju umozliwia olejowy wytqcznik cisnieniowy 0 cisnieniu zadzialania 0,25 bar. Gdy przy pracujqcym silniku cisnienie oleju spadnie ponize] tej wartosci i zaswieci sie lampka ostrzegawcza, nalezy natychmiast zatrzymac sie i skontrolowac poziom oleju. Ewentualnie uzupelnic olej, qdyz w przeciwnym razie ryzykuje sie uszkodzeniem Iozysk. Blizsze informacje dotyczace kontroli cisnienia oleju znajduja siG w rozdziale "Wskazniki i urzadzenia elektryczne".

W przypadku zbyt duzeqo cisnienia oleju w silniku, wywo/anego np. zbyt zimnym i qestyrn olejem, zawor nadcisnieniowy otwiera przejscie i przepuszcza olej od razu na strone SSqCq pompy olejowej.

I

I

I

Odpowietrzenie silnika

Nawet prawidtowo dzialajacy silnik wdmuchuje do skrzyni korbowej, mimo pierscieni Hokowych. 50 do 70 litr6w gaz6w spalinowych na minute, Wytwarzane przy tym cisnienie nalezy zredukowac przez odpowietrzenie skrzyni korbowej. Trujace gazy z wnetrza silnika kierowane sa z powrotem do kolektora ssqcego w celu calkowitego ich spalenia. W silnikach Mazdy zaw6r regulacji cisnienia dla odpowietrzenia silnika znajduje siG (patrzac w kierunku jazdy) z prawej strony, z tylu za pokrywa gtowicy cylindr6w. Zaw6r jest sterowany przez podcisnienie w kolektorze ssacyrn.

I

I

I

,i\~ ~\\;

I

I

'1

Kolektor ssacy (1) jest potaczony dwoma przewodami podcisnieniowymi z pokrywq gtowicy cylindrow. Zawar regulacji

cisnienia (2) zapobiega przedostawaniu sle zbyt duze] ilosci

oleju do kornor spalania pod pokrywe gowicy. Drugi przewod

odpowietrzajqcy (3) jest polaczony z przewodem wlotowym

powietrza przed przepustnlca

I

I

I

Silnik - jego odmiany

Mazda 323

I

Kontrola zaworu regulacji clsnlenia

• Hozqrzac silnik i pozostawic wlaczony na biegu jatowym.

• Zawor regulacji cisnienia wyjac wraz z przewodem z pokrywy gtowicy cylindrow.

• Zdemontowae zawor. Przy dmuchaniu przez duzy

otwor (od strony pokrywy gtowicy cylindrow), powietrze powinno przelatywac bez przeszkod.

• Drnuchajac przez maty otwor zaworu (od strony kolektora ssaceqo), nie powinien on przepuszczac powietrza. W przeciwnym razie wyrnienic zawor.

I

I

Badanie wzrokowe silnika

I

Czynnosc obsfugowa nr 10

• Obejrzec silnik od gory i od dotu.

• Wilgotne miejsca nie sa powodem do zmartwieri, qdyz wszystkim silnikom zdarza sie wydzielic troche oleju.

• Nalezy jednak zbadac przyczyne plam wystepujacych pod samochodem i wyrainego zaolejenia silnika.

• Oczyscic silnik za pornoca srodka wiazaceqo olej.

• Po probne] jeidzie, rzedu kilku kilornetrow, przeprowadzic" ponowna kontrole.

I

I

Mozliwe przecieki

Ponizej zestawiono wszystkie miejsca w silniku, na ktore nalezy zwrocic szczeqolna uwaqe:

D uszczelnienie watu korbowego i watka (walkow) rozrzadu:

D uszczelka rozdzielacza zaptonu; D olejowy wylacznik cisnieniowy; D kotnierz filtru oleju;

D miska olejowa;

D uszczelka pokrywy gtowicy cylindrow; D uszczelka gtowicy cylindrow,

I

I

I

Docieranie nowego silnika

Podczas pierwszego 1000 km slizqowe elementy silnika (ttoki i cylindry; lozyska slizqowe i waty) powinny rniec rnozliwosc dopasowania sie do wspolpracujacych czesci, Powinno odbywac sie to przy mniejszym obciazeniu, czyli przy niskich obrotach. Od tego zalezy p6iniejsza moc silnika, zuzycie oleju i trwalosc silnika.

Dlatego:

D Przez pierwsze 1000 km wciskac pedat gazu maksymalnie do trzech czwartych skoku pedatu.

D Mi~dzy przebiegiem 1000 a 1500 km powoli stopniowo doprowadzac silnik do maksymalnej predkosci, czyli do wysokich obrotow.

Podczas docierania silnika najlepiej korzystac z drag lokalnych. Wtedy trzeba czesto zrnieniac biegi. jechac z roznyrni predkosciarni i przy roznych predkosciach obrotowych silnika.

W ciaqu kolejnych 500 km rnozna powoli zwiekszac obroty. Po przekroczeniu 1500 km mozna bezpiecznie korzystac z petnego zakresu obrotow,

Jako catkowicie dotarty traktuje sie silnik po przebiegu ok. 3000 km. Przy przewazajacej jeidzie miejskiej trwa to znacznie dluzej,

WSKAZOWKA

To, co powiedziano tu 0 nowym silniku, obowiezuje tym bardziej w stosunku do silnika po rem one ie, kt6ry jeszcze bardziej wrailiwie reaguje na niewlasciwy spos6b docierania.

I

I

I

I

I

I

Trwalosc silnika

Trwalosc silnika jest zalezna od sposobu eksploatacji samochodu. Kierowca, ktory po rozruchu samochodu na zimno przyspiesza do bardzo wysokich obrotow, zuzyje silnik po przejechaniu 80 000 km. Natomiast inni kierowcy, mimo szybkiego stylu jazdy, przejada na pierwszym silniku nawet 180 000 km.

Decydujqce znaczenie dla osiaqniecia duzeqo przebiegu silnika ma temperatura oleju silnikowego. Podczas. gdy wskainik temperatury ptynu chtodzqcego sygnalizuje temperature robocza iuz stosunkowo wczesnie 012. silnikowy najwczesniej po 10 minutach osiaqa w petni swoje zdolnosci smarne.

Po kilku tygodniach jazdy, na krotkich dystansach podczas dtugich minut pracy na biegu jatowym, w kornoracn spalania i na zaworach tworzy sie osad, kt6ry powinien zostac powoli wypalony przy petnej temperaturze roboczej i nieprzerywanej, lecz niezbyt ostrej jeidzie. Dla sarnochcdow z obrotomierzem odpowiada to 3500-4500 obr/min.

I

I

I

30

I

I

I

31

I Mazda 323

Silnik - jego odmiany

I

Odpowietrzenie na przyktadzie silnika SOHC 1,9 I. Na wierzchu pokrywy gtowicy cylindrow (3) jest zamontowany zawor regulacji cisnienia (2). Przewod (1) stanowi polaczenie z kolektorem ssacyrn

I

I

I

I

I

I

I

Obroty nominalne i maksymalne

[J Silnik spalinowy ma najwieksza moc przy okreslonych obrotach, tzw. obrotach nominalnych. Dodatkowe ich zwiekszanie nie daje zadnej dodatkowej mocy. Zwiekszanie obrotow silnika rnoze bye ewentualnie wykorzystywane przy wyprzedzaniu.

= Dla spokojnej jazdy nalezy utrzyrnywac obroty silnika na piatyrn biegu w zakresie obrotow maksymalnego momentu obrotowego. W tym zakresie silnik ma najwieksza sil~ pociaqowa.

o Silniki wszystkich typow Mazdy sa calkowicie odporne na wysokie obroty. Zawory uruchamiane sa na najkrotsze] drodze przenoszenia sily/momentu - przez diwignie zaworowe i popychacze hydrauliczne (silniki SOHC) lub bezposrednio z qorneqo walka rozrzadu przez popychacze hydrauliczne. Poruszane przy tym tylko niewielkie masy pozwalaja mechanizmowi zaworowemu na osiqganie stosunkowo wysokich obrotow bez zaqrozenia dla mechanizmu zaworowego.

WSKAZOWKA

W celu informowania kierowcy 0 predkosci obrotowej Mazda 323 (z wyjq_tkiem mode/i 1,4 I) posiada obrotomierz (wskainik). Wskainik ma jednak pewne wyprzedzenie w gornym odcinku ska/i, nawet do 5%. W zwiezku z tym 5000/min na obrotomierzu oznacza w rzeczywistosci 4750/min.

I

I

I

I

Ogranicznik liczby obrot6w -:Orzy zbyt wysokich obrotach sprezyny zaworow rnoqa wpadac w wibracje, co rnoze spowodowac nieprawidlowe

:::.Ieranie i zamykanie zaworow. Zbyt wysokie obroty moqa takze spowcdowac pekniecie sprezyn zaworowych,

a to z kolei doprowadzic do powaznych uszkodzeti. Aby do tego nie doszlo zastosowano ogranicznik liczby

obrotow. W silnikach SOHC predkosc obrotowa wylqczenia wynosi ok. 6300/min, natomiast silnik DOHC rnoze

osiaqac obroty maksymalne rzedu 7300/min.

I

I

Pomiar cisnienia sprezania

I

Dzieki pomiarowi cisnienia sprezania w poszczeqolnych cylindrach silnika, uzyskuje sie informacje 0 tym, czy zawory i pierscienie tlokowe sa jeszcze szczelne. Od tego zalezy moe, zachowanie sie przy rozruchu na zimno oraz zuzvcie oleju i paliwa danego silnika. Pomiar nalezy prowadzic w nastepujacy sposob:

I

• Silnik musi bye ciepty, poniewaz pierscienie tlokowe lepiej uszczelniajq przy cieplym oleju.

• Zaciaqnac hamulec reczny, dzwiqnie zmiany bieqow ustawic na luz, a dzwiqnie zakresow pracy automatycznej skrzyni bieqow w polozenie "P".

• Unieruchornic zapton.

• Wykr~cic wszystkie swiece zaplonowe.

• Na otwor od swiecy 1. cylindra (prawego - patrzac w kierunku jazdy) zalozyc gumowq stozkowa koricow-

ke przyrzadu do kontroli cisnienia lub wkrecic przewod przytqczeniowy w gwint otworu od swiecy zaptonowej. • Poprosic drugq osobe 0 wcisniecie pedatu gazu (w ten sposob cylindry zostana maksymalnie napelnione).

• Za pornoca rozrusznika, obracac watem korbowym silnika tak dtugo, az wartosc cisnienia przestanie rosnac (co najmniej 5 sekund).

• Odczytac i zanotowac zmierzonq wartosc,

I

I

Silnik - jego odmiany

Wartosci cisnienia

Wartosci cisnienia sprezania (w barach nadcisnlenia):

I

Mazda 323 I

Silnik Dobry stan silnika Silnik wymaga remontu Maksymalna roznica cisnienia
rniedzy poszczeg61nymi cylindrami
1,41/49 i 54 kW 13,9 9,7 2,0
1,61/62 i 65 kW 13,5 9,5 2,0
1,9 1/76 kW SOHC 12,2 8,5 2,0
1,9 1194 kW DOHC 12,8 9,0 2,0 Pomoc W sytuacjach awaryj nych

Za niskie wartosci cisnienia

Przyczyna rownorniernie nizszeqo cisnienia sprezania rnoqa bye tolerancje rniedzy poszczeqolnyrni przyrzadami kontrolnymi. Jezeli jednak rniedzy wartosciarni pomiarowymi roznych cylindrow dochodzi do roznic cisnienia wiekszych niz 3 bary, rnoze to oznaczac:

o zuzycie tlokow i pierscieni Hokowych,

o zatarcie sie pierscleni ttokowych,

o utrate przez cylindry okrqgtego ksztattu wskutek zakleszczania sie tlokow,

o osad na trzonkach i gniazdach zaworow - pozostalosci po spalaniu lub po oleju,

o zakleszczenie, wybicie lub przypalenie zaworow (zwtaszcza w silniku 1,4 1/16V) lub uszkodzenie gniazda zaworu.

Lokalizacja usterek

Aby zlokalizowac defekt przy niskim cisnieniu sprezania, nalezy do otworu po swiecy nakapac z olejarki troche qesteqo oleju i jeszcze raz dokonac pomiaru.

o Gdy wartosci sa w dalszym ciqgu niewtasciwe, przyczyna sa zawory.

o Gdy uzyskuje sie wyzsze wartosci cisnienia, przyczynq sa pierscienie ttokowe, a bye rnoze rowniez cylindry. Typowym objawem tej usterki jest powolne wzrastanie wartosci cisnienia przy obracaniu watem korbowym silnika. Wlany olej na krotki czas uszczelnia szczeline rniedzy Hokiem a sclanka cylindra i sprozony gaz [uz prawie nie ucieka.

o Jesli cisnienie sprezania sqsiedniego cylindra rowniez jest za niskie, przyczyna moze bye uszkodzenie uszczelki gtowicy cylindrow lub odksztatcenie samej gtowicy cylindrow,

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Test spadku cisnienia

W celu doktadniejszego zlokalizowania uszkodzenia sluzy test spadku cisnienia. Przyrzqd testowy sktada sie z dwoch komor, przy czym w jednej z nich panuje state cisnienie, Druga komora przez elastyczny przew6d prowadzacy do otworu od swiecy zaptonowej i komory spalania, polaczona jest - przez dysze - z pierwsza kornora, a ponadto z wskainikiem ze skala,

32

Fot. lewa:

przed obr6ceniem walem korbowym silnika za pornoca rozrusznika w celu dokonania pomiaru cisnienia sprezania, nalezy unieruchornic zaplon: wyclaqnac wtyczke (2) z cewki zaplonowej (1)

Fot. prawa:

przy pomiarze cisnienia sprezania przyrzad kontrolny musi przyleqac absolutnie sclsle do otworu

od swiecy zaptonowej. Niekt6re mierniki cisnienia s a za grube dla wqskich otwor6w od swiecv w silniku Mazdy

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I Mazda 323

Silnik - jego odmiany

I

Gdy cisnienie w testowanej komorze spada, widac to na skali. Wifiksza nieszczelnosc stwierdzic rnozna przez ostuchanie.

o Syczenie z uktadu wydechowego wskazuje na nieszczelny zawor wydechowy.

o Gdy sprezone powietrze wyptywa z obudowy przepustnicy, oznacza to uszkodzenie zaworu ssqcego.

o W przypadku uszkodzenia uszczelki gtowicy cylindrow lub w przypadku szczeliny w gtowicy, sprezone powietrze wydostaje sie na zewnatrz przez sasiedni otwor po swiecy lub przez otwarta chtcdnice. o Wyrobione scianki cylindra, powierzchnie biezne tlokow lub pierscieni Hokowych przepuszczaja cisnienie do skrzyni korbowej i dalej do otwartego krocca wlewu oleju lub do rurki na rniarke oleju, skad cisnienie ucieka.

I

I

I

I

I

Rysunek objasnia pojecia "garny punkt zwrotny" (OT) i "dolny punkt zwrotny" (UT). Przestrzeri pomiedzy nimi stanowi .polernnosc skokowa,"

I

Obracanie watem korbowym silnika

Podczas niektorych prac wat korbowy trzeba ustawic w odpowiednim polozeniu wzqlednie trzeba nim obrocic.

• W tym celu wlaczyc 5. bieg i przetoczyc sarnochod • W prawej wnece kola, przy dolnej ostonie komory

na plaskim podiozu w przod lub w tyt. silnikowej zdjac mala elastyczna pokrywke.

• Lub (w przypadku automatycznej skrzyni bieqow) • Do sruby kola pasowego watu korbowego przylo-

:. ykrecic swiece zaptonowe. zyc nasadke, rozmiar 21 z przedluzaczern i obrocic watem korbowym silnika.

I

I

Ustawianie 1. cylindra na gamy punkt zwrotny

W silniku czterosuwowym, podczas czterech suwow roboczych, tlok dwukrotnie znajduje sie w qornyrn punkcie zwrotnym: po raz pierwszy przy zaptonie zassanej mieszanki, po raz drugi po wyrzuceniu gaz6w spalinowych w momencie rozpoczynajqcym ponowne zasysanie mieszanki paliwowo-powietrznej. Zwykle przy roznych pracach nastawczych potrzebne jest ustawienie ttoka 1. cylindra (prawego - patrzac w kierunku jazdy) w g6rnym punkcie zwrotnym w momencie zaptonu.

• Zdjqc gtowic~ rozdzielacza zaptonu.

• Obracac walem korbowym silnika tak dlugo, az palec rozdzielacza zatrzyma sie w polozeniu zaplonu 1. cylindra (zaznaczone na przewodzie zaptonowym i na wtyczce przewodu, patrz ilustracje w rozdziale .. Uklad zaplonowy").

I

I

• Tlok w 1. cylindrze znajduje sie dokladnie w punkcie zaplonu/qornyrn punkcie zwrotnym, gdy naciecie na kole pasowym walu korbowego (z prawej strony z przodu - patrzac w kierunku jazdy) jest ustawione naprzeciw symbolu "T" znacznika na dolnej oslonie pasa zebatsqo.

I

I

Fot. lewa:

wat korbowy jest ustawiony na qorny punkt zwrotny. Naciecie (strzalka) na kole pasowym (1) walu korbowego musi znajdowac sie naprzeciw symbolu "T"

znacznika (2)

Fot. prawa:

aby obrocic walem korbowym silnika przy dolnej oslonie komory silnikowej (2) zdjeto mala pokrywke (1).

Pod nia znajduje sie sruba ustalajaca z Ibem szesciokatnyrn kola pasowego walu korbowego, na ktora zaloi:ono qrzechotke (3)

I

I

I

I

I

33

I

I
Mazda 323 I
1 Fot.lewa: I
wykonana z tworzywa
sztucznego oslona paska
zebateqo silnika SOHC I
jest dwudzielna. Strzatki
wskazuja sruby ustalajace,
Na qorne] ostonie (1)
widac prowadnice (2)
pretowsqo wskainika I
oleju. Dolna oslona (3)
moze bye zdjeta dopiero
po zdemontowaniu kola
pasowego pompy wody I
Fot. prawa:
w silniku DOHC ostona
paska zebateqo sklada
sie z gornej czesci (1),
srodkowe] czesci (2) I
i czesci dolnej (3), ktora
rnozna zdernontowac
dopiero po zdjeciu kola
pasowego pompy wody. I
Obok oston ulozono
odnosne sruby ustalajace Silnik - jego odmiany

I

Sterowanie zaworami odbywa sie przez pasek zebaty. Przenosi on na walek rozrzadu polowe obrotow walu korbowego.

WSKAZOWKA

Zerwany pasek zebety powoduje ze: milldzy tlokiem stojscym w najwyzszym polozeniu a otwartymi zaworami nie pozostaje wolna przestrzeri, poruszajq_cy sill do gory tlok uderza w zawory wykrzywiajq_c je i rownoczesnie uszkadza sill sam. Oznacza to calkowite uszkodzenie silnika.

Czynncsci przy pasku zebatym

Dernontaz ostony paska zebateqo

I

I

Aby skontrolowac pasek zebaty wystarczy zdjac qorna oslone konieczne sa czynnosci wstepne. • Vvykrecic trzy lub cztery sruby z Ibem szesciokatnym z qorne] oslony paska zebateqo.

• Zdiac prowadnice pretoweqo wskainika oleju.

• Zdjac oslone, w silniku SOHC unoszac ja do tylu w qore. • Do dernontazu dolnej oslony (oslon) nalezv odkrecic dolna oslone komory silnikowej. • Zdiac zebrowy pasek klinowy wspomagania ukladu kierowniczego (rozdzial .Zawieszenie ko! i uklad kierowniczy") i ewentualnie kolo pasowe instalacji klimatyzacyjnej.

Kontrola stanu paska zebateqo

• Zdiac oslone paska zebateqo.

• Aby obejrzec pasek na calej jego dluqosci. nalezy obracac walem korbowym silnika.

• Sprawdzic ezy na pasek dostal sie olej lub smar.

• Sprawdzic ezy na pasku widac pekniecia/rysy lub slady obtareia na jeqo tvlnej stronie lub bokach?

Kontrola naprezenia paska zebateqo

• ZdjiV:: qarnq aslone paska zebatcqo.

• Skontrolowac naprezenie paska w silniku SOHC, z przodu w kierunku jazdy rniedzv kotarni zebatyrni walu korboweqo i walka rozrzadu

• W silruku DOHC przoprowadzic kontrole rniedzy

walkow rozrzadu

• UCisk;llijC silnie kCIUKICtl, (1 OC N) wyznaczyc uqre:,_:i(· !~'(_lS~:d

34

paska. Do dernontazu dolnej ostony (oslon i

I

• Odkrecic kolo pasowe pompy wody.

• Zdiac pasek klinowy alternatora, patrz roz oziafA. ternator".

• Wykr~eic trzy sruby z lbern szssciokatnyrn ze srcokowej (silnik DOHC) i dolnej ostony.

• Zdjqc odnosna oslone paska zebateqo

• Przy rnontazu oslon paska zebateqo sruby Z Ibem szesciokatnyrn dokrecac momentem 10 Nm. Dluzsza sruba przy prowadniey pretoweqo wskaznika oleju.

• Kolo pasowe pompy wody dokrecic momentem

I

I

I

10 Nm.

• Sprawdzic ezy powierzehnie nosne uzebienia SCI uszkodzone lub czesciowo zuzvte?

• W przypadku sladow po oleju i srnarze oraz uszkodzeri pasek zebaty nalezy bezwzqlodnie wyrnieruc. Nie czyscic paska rozpuszczalnikarni'

I

I

• W silniku SOHC prawidlowo ndprezol',\ powinien uqiac siC;; 0 11-13 rnrn, a w siln.k. DO"" 0911 mm.

• W razre watpliwosci pi zekrecic Witlen, i powtorzvc porniar

• W przypadku poprawic ili1PI'JC1

I

I

sano

Wyn:i:-lI1Cl paska

I

I

I

I

Mazda 323

Silnik - jego odmiany

I

Obie ilustracje pokazuja kontrole naprezenia paska zebateqo, Odbywa sie to przez silne ucisniecie kciukiem

(100 N)

Fat. lewa:

w silniku SOHC kontrola odbywa sie z przodu

w kierunku jazdy rniedzy kotami zebatyrni watu korbowego i watka rozrzadu (strzatka), Uqiecie paska moze wynosi6 11-13 mm

Fot. prawa: w silniku DOHC kontrola odbywa sie mledzy obydwoma kotami zebatyrni watk6w rozrzadu (strzatka). Przy prawidtowym naprezeniu uqiecie paska powinno wynosi6 9-11 mm

I

I

I

I

I

Wymiana paska zebateqo Czynnosc obsfugowa nr 42 Aby zuzyty pasek zebaty nie doprowadzil do calkowitego uszkodzenia silnika, producent Mazdy nakazuje

wymians paska po przebiegu 100 000 km.

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

• Zarnontowac krazek napinajqcy wraz ze sprezyna naciqgajqcq (sprezyna musi bye calkowicie rozciaqnieta), • Sprawdzic ustawienie kola walu korbowego i walka rozrzqdu (ilustracje na nastepnych stronach): znacznik klinowy na kole pasowym walu korbowego musi znaj-

I

I

Dernontaz paska • Gdy zakladamy ponownie ten sam pasek, zazna-

czyc kreda kierunek obrot6w.

• Aby poluzowac naprezenie paska nalezy odkrecic srube zaciskowq krazka napinajqcego.

• W celu zabezpieczenia przed uszkodzeniem oslonic krazek napinajqcy szrnatka.

• Zepchnac krazek napinajqcy z paska zebateqo i ponownie dokrecic srube zaciskowa.

• Zsunac pasek zebaty z kol zebatych,

• Nie zalamywac zdemontowanego paska zebateqo ani nie skrecac, gdy ma bye ponownie uzyty.

• Wykrecic srube zaciskowa krazka napinajqcego oraz krazka prowadzqcego silnika OOHC.

• Zdjqc krazek (krazki) i sprawdzic, czy lekko sie kreca,

• Skontrolowac stan kol zebatych paska, w przypadku uszkodzenia wyrnienic.

• Do czyszczenia krazka napinajqcego i prowadzqcego oraz k6t zebatych paska nie wolno uzywac rozpuszczalnika, qdyz m6gtby on uszkodzic pasek zebaty,

• Skontrolowae dluqosc sprezyn naciqgajqcych krqzek napinajqcy, patrz ilustracja na dole strony 37.

Regulacja faz rozrzadu, zaktadanie paska zebateqo

Silnik SOHC dowac sie naprzeciwko klinowego znacznika momen-

tu zaplonu, na przedniej stronie silnika. Oba naciecia

na kole pasowym walka rozrzadu musza zbicqac sie

z nacieciern V na pokrywie glowicy cylindr6w i z kli-

nowym noskiem na korpusie silnika.

35

• Ustawic 1. cylinder na g6my punkt zwrotny.

• Podniesc i podeprzec prz6d samochodu, a nastepnie zdjac przednie prawe koto.

• Zdernontowac oslone paska zebateqo (p. str. 34).

• Zdjqc koric6wki przewodu swiec zaptonowych i wykrecic swiece, aby tatwiej by to obracac watem korbowym silnika.

• Do odkrecenia kota pasowego watu korbowego uzywac specjalnego klucza 490011102 .• Jest to rnozliwe rowniez przez przytrzymanie wkretakiern uzebienia kola zamachowego.

• Zdjac kota pasowe paska klinowego altematora i zebroweqo paska klinowego wspomaganego uktadu kierowniczego.

• Zdjac zewnetrzna i wewnetrzna tarcze prowadzaca paska zebateqo (wersja produkowana do 3/91).

• Wykr~cic centralna srube ustalajaca uchwytu kota pasowego (wersja produkowana od 3/91).

• Sprawdzic wtasciwe ustawienie kola walka rozrzaau wzqlednie k61 walk6w rozrzadu (ilustracje na nastepnej stronie).

WSKAZOWKA

Jest! w celu ustawienia faz (ketow) rozrzedu konieczne jest obr6cenie walka (walk6w) rozrzedu (np. po montaiu glowicy cylindr6w), wal korbowy musi bye ustawiony tek, aby iaden tfok nie znajdowal sifl w g6rnym punkcie zwrotnym, gdyi w przeciwnym razie tloki mogq_ zderzvc sie z zaworami i uszkodztc.

Silnik - jego odmiany

Mazda 323

I

I

• Zalozyc pasek zebaty. Naprzeciw krazka napinajacego rniedzy kolem walka rozrzadu i kolem walu korbowego, pasek musi bye mocno napiety. Nie przekrecic przy tym walu korbowego.

• Przokrecic wal korbowy 0 dwa obroty w kierunku zgodnym z ruchem wskaz6wek zegara; nie krecic w kierunku przeciwnym. Znacznik kola walu korbowego ponownie ustawic na znacznik momentu zaptonu. • Naciecia na kole walka rozrzadu musza znalezc sie naprzeciw odnosnych znacznik6w na pokrywie glowicy cylindr6w i korpusie silnika. .Jesli tak nie jest, zdiac pasek zobaty i powtorzyc te czynnosc,

• Odkrecic srube krazka napinajqcego, przez co sprezyna przyciqgnie krazek napinajqcy do paska. Pasek rnoze bye naprezony jedynie sila sprezyny.

• Dokrecic srube zaciskowa momentem 2-25 Nm.

• Ponownie przekrecic walem korbowym 0 dwa ob-

Regulacja faz rozrzadu, zaktadanie paska zebateqo Silnik DOHC

• Zarnontowac krazek napinajacy wraz ze sprezyna naciaqajaca, w tym celu sprezyna musi bye calkowicie rozciaqnieta.

• Sprawdzic ustawienie kola walu korbowego i k61 walk6w rozrzaou (patrz ilustracje): znacznik klinowy

36

roty w kierunku zgodnym z ruchem wskaz6wek zegara i sprawdzic, czy znaczniki sa prawidiowo ustawione wzqledern siebie.

• Skontrolowac naprezenie paska zobateqo. .Jesli naprezenie paska nie zgadza sie, ponownie rozciaqnac sprezyne naciaqajaca i prowizorycznie dokrecic krazek napinajqcy. Powtorzyc odnosne operacje.

• .Jesli naprezenis jest niewlasciwe, wyrnienic sprezyne napinajaca,

• Zarnontowac wewnetrzna tarcze prowadzaca paska zebateqo (wersja produkowana do 3/91) tak, aby odsuniete kolo tarczowe bylo odwr6cone od kola zebatsqo. • Centralnq srube ustalajaca uchwytu kola pasowego (produkcja od 3/91) dokrecic momentem 16-17 Nm.

• Kola pasowe walu korbowego dokrecac momentem 15 Nm.

• Na koniec skontrolowac moment zaplonu.

Zakladanie paska zebateqo w silniku DOHC. Znaczniki ,,1" (4) i "E" (2) na kotach pasowych walkow rozrzadu rnusza zbieqac sie

z wycieciarni V (1) na tylnej ostonie (3) paska zebateqo

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

na kole pasowym walu korbowego musi znajdowac sie naprzeciw klinowego znacznika momentu zaplonu na przedniej stronie silnika. Znaczniki ,,1" oraz .,E'· na kolach pasowych walk6w rozrzadu musza zbisqac sie z nacieciami V na tylnej oslonie paska zebateqo

Fot.lewa:

prawidtowe ustawienie watu korbowego przy zakladaniu paska zebateqo w silniku SOHC.Oba znaczniki-naciecia (strzatki) na kole pasowym (3) watka rozrzadu rnusza zbieqac sie

z nacieciern V

w pokrywie gtowicy cylindrow (1)

i klinowym noskiem (2) na korpusie silnika

Fot. prawa:

strzatki wskazuja na cztery sruby ustalajace kola pasowe watu korbowego (1)

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Mazda 323

Silnik - jego odmiany

I

I

I

I

Ustawienie watu korbowego do zalozenia paska zebateqo jest takie same w silnikach SOHC i DOHC: klinowy znacznik na kole pasowym watu korbowego (dolna strzatka) musi znajdowac sie naprzeciwko klinowego znacznika momentu zaptonu (g6rna strzatka) na przedniej stronie silnika

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Fot.: naprezanie paska zebateqo w silniku DOHC. Odkrecic srube zaciskowa (5) krazka napinajqcego (1). Przez to sprezyna naciaqajaca (2) tu pokazana ze SWq obudowa (3) dociqga krazek napinaja,cy

do paska zebateqo, Pasek zebaty moze bye napinany jedynie sila sprezyny, Pozycja (4) okresla krazek napinajqcy silnika DOHC Rys.: wtasclwe naprezenie paska zebateqo [est zalezne od wlasciwe] dluqosci sprezyny naciaqajace], Przy odciazone] sprezynle wymiar "a" w silniku SOHC musi wynosic 64,0 mm, zas w silniku DOHC 58,8 mm

I

I

I

I

a

I

I

znacznik klinowy na kole pasowym watu korbowego znajdzie sie naprzeciw znacznika napinania, 0 60" przed g6rnym punktem zwrotnym.

• Odkrecic srube zaciskowa krazka napinajqcego, przez co sprezyna naciaqajaca dociqga krazek napinajqcy do paska zebateqo. Pasek rnoze bye naprezany jedynie sila sprezyny.

• Dokrecic srube zaciskowa momentem 40-50 Nm.

• Przekrecic wat korbowy troche ponad dwa obroty w kierunku zgodnym z ruchem wskaz6wek zegara, az do ponownego osiaqniecia g6rnego punktu zwrotnego. Sprawdzic, czy znaczniki sa prawidtowo ustawione wzgl~dem siebie.

• Dalsze czynnosci jak w silniku SOHC.

37

• Zalozyc pasek klinowy. Naprzeciw krazka napinajqcego rniedzy kotem watka rozrzadu a kolem walu korbowego pasek musi bye mocno napiety. Nie przekrecic przy tym walu korbowego.

• PrLekr~cie wal korbowy 0 dwa obroty w kierunku zgodnym z ruchem wskaz6wek zegara; nie krecic w kierunku przeciwnym. Znacznik na kole watu ponownie ustawic na znacznik momentu zaptonu.

• Naciecia na kotach watk6w rozrzadu musza ponownie znajdowac sie naprzeciw odnosnych znacznikow pokrywy gtowicy cylindrow. .Iesli tak nie jest, zdjac pasek zebaty i powtorzyc czynnosci.

• Przekrecic wat korbowy w kierunku zgodnym z ruchem wskaz6wek zegara 0 niepetne dwa obroty, az

Luz zaworowy

Silnik 1,4 1116V Poszczeg61ne elementy mechanizmu zaworowego, a zwtaszcza trzonki zawor6w wydluzaja sie przy rozgrzanym

silniku. Dlatego tez - aby nawet przy cieptym silniku zawory byty odpowiednio szczelne - rniedzy zaworami

a dzwiqniarni zaworowymi powinno bye troche luzu. Aby zwrocic uwaqe na waznosc tej obstugi, opiszemy skutki niewlasciweqo luzu zawor6w.

Za maty luz zaworowy: zawory nie przylegajq w petni do przylgni w gniazdach, a przede wszystkim bardzo rozgrzewajqce sie zawory wydechowe nie mogq przekazywae ciepta pierscieniorn gniazda zaworu. Zawory i gniazda spalaia sie, qdyz obok gniazd zawor6w przeptywajq stale gorqce gazy spalinowe.

Silnik - jego odmiany

Mazda 323

I

I

Kontrola luzu zaworowego

Czynnosc obslugowa nr 18

Kontrola Iuzu zaworowego powinna odbywac sie przy rozgrzanym silniku. regulacji - klucz oczkowy 12 oraz waski wkretak.

• Zcjac pokrywo gtowicy cylindr6w.

• Zmierzyc jednoczesnie zawory ssace i wydechowe danego cylindra. Zawory musza bye odciazone (czyli miec luz). Wymiar luzu zaworowego na wlocie i wyfocie powinien wyniesc 0,3 mm.

• W tym celu wat korbowy silnika obracac recznie, tak aby 1. cylinder byt ustawiony na gamy punkt zwrotny na kole pasowym.

• Zgodnie z kolejnoscia zaptonu 1-3-4-2 przekrecac watem korbowym 0 1/2 obrotu; kontrolowac i ewentualnie regulowae nastepny - czyli trzeci - cylinder.

• Dla sprawdzenia luzu zaworowego w g6rnym punkcie zwrotnym nalezy wsunac odnosny szczelinomierz rniedzy trzonek zaworu a dzwiqnie zaworowa.

W takich przypadkach zawory ulegajq deformacji, co powoduje utrate uszczelnienia, wskutek czego gniazdo ulega wypaleniu. W konsekwencji cisnienie sprezania obniza sie, silnik traci moe, trudniej uruchamia siE;; i zuzywa wiecej paliwa.

Za duzy luz zaworowy: zawory otwieraja sie nieco p6Zniej, cylindry sa gorzej napetniane a silnik nie osraqa petnej mocy. Zwieksza sie zuzycie watka rozrzadu i dzwiqni zaworowych, przez to mechanizm zaworowy pracuje qlosniej,

WSKAZOWKA

Luz zaworowy zwykle zmniejsza sill, gdyi zawory wbijajCl sill w swe gniazda.

Uszkodzenie silnika

38

Fot.lewa:

do kontroli luzu zaworowego miedzy niewidoczny trzonek zaworu a dzwiqnie zaworowa (1) wsuwany jest szczelinomierz (2) o qrubnsci 0,3 mm

Fot. prawa:

gdy luz zaworowy musi zostac ustawiony, nalezy odkrecic

nakretke zabezpieczajaca - z zatozonyrn kluczem oczkowym (2)

na srubie regulacyjnej - z przylozonvrn wkretakiem (1). Przy pokrecaniu sruba requlacyjna szczelinomierz (3) nie powinien bye wlozony, jak jest to widoczne

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Potrzebne sa: szczelinomierz i-do

I

Szczelinomierz powinien przesuwac sie z lekkim oporem. • Nigdy nie rnlcrzyc luzu rniedzy walkiem rozrzadu a dzwiqnia zaworowa,

• Do regufacji luzu odkreca si~ nakretke zabezpieczajaca na srubie regulacyjnej na wierzchu dzwiqni

zaworowej.

• Za pornoca wkretaka przekrecic sruba requlacyjna tak, az luz zaworowy bedzie sie zgadzat.

• Przy regulacji nalezy uwazac, aby szczelinomierz nie pozostat miedzy dzwiqnia zaworowa a zaworem. poniewaz przy czestyrn zaciskaniu rnoze sie zdeforrnowac. • Jeszcze raz zrnierzyc luz zaworowy i ewentualnic ponownie skorygowae.

• Zarnontowac pokrywe glowicy cylindr6w.

I

I

I

I

I

I

I

I

Ponizsze zestawienie czynnosci powinno pom6c w wybraniu najbardziej ekonomicznego sposobu naprawy I silnika.

o Uszkodzona uszczelka gtowicy cylindr6w wymaga zdjecia glowicy. Jest to praca do wykonania przez mechanika-amatora.

o Uszkodzenia w gtowicy cylindr6w, np. uszkodzone zawory lub prowadnice zawor6w mogq zostac naprawione w warsztacie Mazdy lub przez warsztat wyspecjalizowany w remontach silnik6w. Dernontaz i rnontaz Jest mozliwy we wlasnym zakresie. Mozna we wtasnym zakresie zakupic uzywana lub nowa qlowice cylindr6w.

o Uszkodzenia w korpusie silnika, np. zuzyte powierzchnie biezne cylindr6w, uszkodzone pierscienie tlokowe i Iozyska korbowodu lub lozyska gt6wne wymagajq umiejetnosci doswiadczoneqo specjalisty. Do dernontazu i rnontazu konieczne sa odpowiednie narzedzia i wyposazenie miejsca pracy. We wtasnym zakresie rnozna ewentualnie zakupic uzywany lub nowy korpus silnika.

I
I Mazda 323
I
I
I

I
Rys. lewy pokazuje
I pokrywe gtowicy
cylindrow (1) silnika 16V ,
SOHC. Pozycja (3)
oznacza uszczelke
Rys. prawy przedstawia
I pokrywe gtowicy
cytindrow (2) silnika DOHC
WSKAZOWKA Silnik - jego odmiany

I

Montai uiywanych elementow moie stwerzec mozliwosc zeoszczedzenie pieniedzy, 0 ile kupimy czesci w dobrym stanie. Najtepiej jest ostucnec, jak uiywany silnik pracuje w zamontowanym stanie. Firmy sprzedejece sitniki po remoncie dajq na nie gwarancjll tub przedkladajq wykres sprezente.

I

Czynnosci przy gtowicy cylindrow

• Odkrecic zacisk przewodu odpowietrzenia silnika i przewodu podcisnienioweqo biegnqcego do zaworu regulacji cisnienia.

• Zdiac przewody z pokrywy gtowicy cylindrow,

• Silnik SOHC: wykrecic srube na wierzchu pokrywy paska zebateqo.

• Zdjac przewody zaptonowe z uchwytow.

• Odkrecic szesc srub mocujqcych na pokrywie gtowicy cylindrow.

• Silnik DOHC: zdjac ze swiec koricowki przewodow zaptonowych.

• Odkrecic osiem srub na obwodzie i trzy sruby mocujace posrodku pokrywy gtowicy cylindrow.

Dernontaz pokrywy gtowicy cylindr6w • Wszystkie wersje: ostroznie uniesc pokrywc gto-

wicy cylindrow z gtowicy, uwazajac aby nie uszkodzic

uszczelki.

• Uszkodzonq uszczelke nalezy wymienic,

• W przypadku ponownego uzycia starej uszczelki, w rowek w pokrywie gtowicy cylindrow wprowadzic nieco srodka uszczelniajqcego.

• Dokrecic sruby mocujqce momentem 5-9 Nm na przemian, rozpoczynajac od srodka pokrywy.

• W silniku DOHC qorna powierzchnie uszczelniajaca gtowicy cylindrow po obu stronach walkow rozrzadu posmarowac przy kotach paska zebateqo i przy kotnierzu rozdzielacza zaptonu silikonowym srodkiern uszczelniajqcym.

I

I

I

I

I

Widok z gory pokrywy gtowicy cylindrow silnika SOHC.

Strzatki wskazuja sruby, ktore nalei:y wykrecic

• - przew6d taczacy zaw6r regulacji cisnienia i kalektar

I

I

ssacy

rzewad rniedzy okryv,j(j glowicy vl.ndrow

I

I

I

I

39

Silnik - jego odmiany

Mazda 323

I

I

• Odkrecic pokrywe gtowicy cylindrow.

• Odkrecic watki dzwiqni zaworowych. Kolejno zgodnie z nurneracja podana na ponizszej fotografii. Sruby zdejrnowac wraz z podlozonyrni pod nie cokolikami. • Sprezyny i dzwiqnie zaworowe odkladac na czystej szmatce wg kolejnosci dernontazu, aby mogty zostac ponownie zamontowane w tej samej kolejnosci i w tym samym miejscu.

• Montaz: w silniku osrnlozaworowym dzwiqnie zaworowe zakladac tak, aby otwory olejowe znajdowaty si~ na dole.

• Nalezy pamietac, ze otwory na sruby dzwiqni zaworowych do mocowania po stronie ssace] roznla sie od tych po stronie wydechowej. Ponadto dzwiqnie zaworowe rnaja asymetryczny ksztatt; tzn. dzwiqnie zaworowe od strony ssacej i wydechowej cylindrow 1/2

WSKAZOWKA

Walek rozrzedu w silnikach SOHC z osmiome i szesnastama zawarami maze zostec zdemantawany jedynie przy zaiete] glawicy cytindrow, poniewez walek musi bye wyjmawany z baku z podpor tozyskowyct).

Demontai: diwigni zaworowych

oraz 3/4 rnusza bye montowane wz qledern siebie w uktadzie bedacyrn lustrzanym odbiciem.

• W silniku szesnastozaworowym dzwiqnie zaworowe nalezy zakladac tak, aby ich znaczniki byly widoczne u gory. W celu odroznienia stuzy kolor znacznika. Wersja 1,4/1,6 I: zawor ssacy - zolto-zielony, zawor wydechowy - rozowy; wersja 1,9 I: zawor ssacy - bialy, zawor wydechowy - niebieski.

• Otwory na sruby dzwiqni zaworowych do mocowania po stronie ssacej roznia si~ od tych po stronie wydechowej. Sprezyny rniedzy dzwiqniami zaworowymi znajduja sie po stronie ssace],

• Wszystkie wersje: wkrecic sruby wraz z cokolikami. Sruby dokrecac fazami, w kolejnosci pokazanej u gory na nastepne] stronie, momentem 25 Nm.

40

Strzatki wskazuja

na sruby ustalajace pokrywy gtowicy cylindrow (2) silnika DOHC. Numer (1) oznacza przewod raczacy porywe gtowicy cylindrow z kolektorem ssacym. Pozycja (3)

to przewod miedzy pokrywa gtowicy cylindrow a przewodem wlotowym powietrza (przed przepustnica)

Liczby pokazuja kolejnosc, w [akie] nalezy odkrecac sruby ustalajace walk6w diwigni zaworowych

w silniku SOHC

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Mazda 323

Silnik - jego odmiany

I

I

I

I

I

Kolejnosc przykrecania watk6w dzwiqni zaworowych w silniku SOHC pokazuje fotografia obok

I

I

• Zdernontowac pasek zebaty, jak opisano wyzej.

• Zdjac pokrywe gtowicy cylindr6w.

• Odkrecic rozdzielacz zaptonu z watka rozrzadu zawor6w wydechowych, patrz rozdziat .Uklad zaptonowy". • Odkrecic odnosna srube ustalajaca kota pasowego walka rozrzadu.

• W tym celu nalczy przytrzymac kluczem widetkowym odnosny watek rozrzadu za szesciokat krzywki (ilustracja w prawym dolnym rogu na stronie 42).

• Odkrecic tylna oslone paska zebateqo,

• Odkrecic pokrywe lozyska watk6w rozrzadu jak pokazuje fotografia dolna wg podanej kolejnosci, Sruby odkrecac przy tym w trzech fazach po jednym obrocie. Watki rozrzadu musza bye uwalniane z gniazd Iozysk w spos6b r6wnomierny.

• Pokrywy Iozysk odkladac na czysta szrnatke. Sq ponumerowane i oznakowane - ssace lub wydechowe:

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Do dernontazu obu watk6w rczrzadu silnika DOHC nalezy odkrecac sruby

w kclejno sci podanej od 1 do 20

I

I

Demontai: watka rozrzadu

Silnik OOHC "I" - wlot (ang.: inlet) oraz "E" - wlot (ang.: exhaust).

• WyjqC watki rozrzadu, zdiac pierscienie uszczelniajqce.

• Przed rnontazern posmarowac olejem silnikowym powierzchnie biezne czop6w lozyskowych i pokryw lozysk. • Zarnontowac watki rozrzadu. Watek rozrzadu zawor6w wydechowych ma rowek dla napedu rozdzielacza. • Powlec powierzchnie uszczelniajaca szerokiej pokrywy Iozyska, od strony przodu silnika, silikonowym srodkiern uszczelniajqcym.

• Zalozyc pokrywe lozyska, Te same numery znamionowe rnusza znajdowac si~ naprzeciwko siebie na pokrywie i w gnieidzie lozyska,

• Strzatka na pokrywach Iozysk musi bye skierowana w strone k6t pasowych.

• Pokrywe Iozyska dokrecac w dw6ch-trzech fazach momentem 10-15 Nm w kolejnosci pokazanej na fotografii na nastepnej stronie.

41

Silnik - jego odmiany

I

Mazda 323

I

• Zarnontowac pierscienie uszczelniajace watk6w rozrzadu. W tym celu lekko naoliwic olejem silnikowym krawedzie uszczelniajace i zalozyc recznie,

• Wbic pierscieri uszczelniajacy kawalkiem metalowej rury, az zewnetrzna krawedzia bedzie osadzony do lica (zewnetrzna srednica pierscienia 48 mm).

• Dokrecic tylna oslone paska zebateqo do gtowicy cylindr6w momentem 10 Nm.

• Watem korbowym obrocic tak, aby zaden Hok nie znajdowat sie w g6rnym punkcie zwrotnym.

• Watki rozrzadu przekrecic w ten spos6b, aby oba kolki ustalajace na przednich czolach watk6w rozrzadu byty skierowane do g6ry.

Popychacze hydrauliczne Hatasowanie zaworow

Gdy hatasy od gtowicy cylindr6w nie rnilkna nawet przy rozgrzanym silniku, wskazuje to na uszkodzenie jedneqo lub kilku popychaczy hydraulicznych. Uszkodzonego popychacza nie naprawia sie, lecz musi zostac wyrnieniony na nowy. Nalezy zrnierzyc cisnienie oleju, aby stwierdzic czy pompa wytwarza wystarczajace cisnienie. ale Jest to rzadki przypadek. Hatasowanie zawor6w nie budzi zastrzezeri, gdy milknie w przeciaqu kilku sekund. a maksymalnie do 10 minut, i rna nastepuiace przyczyny:

D Silnik jest uruchamiany bezposrednio po wymianie oleju. D Silnik nie byt uruchamiany dluzej niz jeden dzieri.

D Silnik jest uruchamiany po wymianie popychaczy hydraulicznych.

42

• Zarnontowac kola watk6w rozrzadu ze skierowanym do g6ry znacznikiem "I" (strona ssaca) i "E" (strona wydechowa). Oznaczenia musza pokrywac sie z odnosnyrn nacieciem na tylnej oslonie paska zebatego.

• Przy dokrecaniu kol watk6w rozrzadu przytrzymywac watek kluczem widelkowym. Sruby dokrecac momentem 50-60 Nm.

• Dalsze operacje, jak opisano w rozdziale "Regulacja taz rozrzadu, zaktadanie paska zebateqo",

• Zarnontowac rozdzielacz (patrz rozdzial .Uklad zaptonowy").

I

I

I

I

Pokrywy tozvsk walkow rozrzadu silnika DOHC Set dokrecane

w dwoch-trzech fazach w kolejnosci ustalonej na fotografii

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Fot. lewa: pokazuje szesciokat (1) w silniku SOHC, za ktory nalezy przytrzymywac watek rozrzad u przy dokrecaniu sruby ustalajace] (2) kola pasowego (3)

Fot. prawa: szescickat (1) do przytrzymywania watka rozrzadu, przy dokrecaniu srub ustalajacych kolo pasowe (strzatki),

jest w silniku DOHC bardziej oddalony

od paska zebateqo

I

I

I

I

I

I

.--_-. Objawy Przyczyna Spos6b napra
A Stukanie na biegu jatowym 1 Zbyt niski poziom oleju Dolac oleju
_ po s~E_kiel jezdzie 2 Stary olej silnikowy Wymienic olej i filtr oleju
B Twarde stukarie Spieczenie, zweqlenie, zakleszczenie przez zanieczyszczenia Wymienic olej i filtr oleju
.-----~---- lub metalo_w~pitki w oleju
C R6wnomierne stukanie 1 Nieszczelne gniazdo zaworu kulowego Wymienic popychacz hyd
. 2 Uszkodzona uszczelka gtowicy cylindr6w, gazy spalinowe dostaia Wymienic uszczelke
~----- i sie do kanalika olejowego
o Krotkie, rnetalowe ,"Ok";"l Chwilowe zakleszczanie sie rnalych czasteczek ''';'''Y'''''" Przy czestym wystepowa
co pewien czas .. _ ______ rniedzy kulka a gniazdem kulki, kulka utracita kulisty ksztatt popychacz hydrauliczn'i_
E Utrata mocy i obrot6w Zbyt szybki wyptyw oleju w popychaczu, tlok zacina sie w obudowie, Wymienic popychacz hyd
__ _r1~sz~zelr:l'~aw6r kulowy, zanieczyszczenie I

I Mazda 323

I

I

I

I

W trakcie kontroli popychaczy hydraulicznych dociska sie plastykowym lub drewnianym klinem (1) odnosnv popychacz hydrauliczny (2).

Do tej czynnosci nie uzywac zadnych metalowych narzedzi, kt6rymi rnozna podrapac powlerzchnie popychacza hydraulicznego

I

I

I

I

I

I

I

• Do kontroli popychacza hydraulicznego silnik musi bye rozgrzany. Wtqczyc silnik i pozostawic na biegu jalowyrn, az wtqczy sie wentylator chtodnicy.

• Na ok. 2 min. podniesc nieco obroty (do 2500/min).

• Gdy mechanizm zaworowy nadal gtosno pracuje:

• Wylqczyc silnik.

• Zdjqc pokrywe gtowicy cylindr6w.

• Obrocic watem korbowym silnika, az krzywki kon-

I

I

I

• Zdemontowac dzwiqnie zaworowq.

• WyjqC popychacz hydrauliczny z dzwiqni, Jesf nie lest to mozliwe recznie, ostroznie uzyc kleszczy.

• Gdy przy dernontazu popychacza hydraulicznego pierscien samouszczelniajqcy 0 przekroju okrqglym ulegnie uszkodzeniu, musi zcstac wymieniony, w przeciwnym razie popychacz nie bedzie dziatat.

I

I

I

• Zdemontowac watki rozrzadu.

• Ponumerowac kolejno popychacze, aby przy ponownym rnontazu trafity w to samo miejsce.

I

I

Silnik - jego odmiany

Pomoc w sytuacjach awaryjnych Popychacze hydrauliczne

wy

rauliczny

ruu wyrnienic

rauliczny

Kontrola popychacza hydraulicznego trolowanego cylindra na watku rozrzadu beda skiero-

wane ku g6rze.

• Za pornoca kawatka drewna lub plaslyku (nie uzywac do lego metalowego narzedzia) docisnac na d6t dzwiqnie zaworowq lub popychacz (tylko przy oddzielnych dzwiqniach zaworowych silnika SOHe).

• Gdy wyczuwalny jest .Iuz" do momentu olwarcia zaworu, nalezy wyrnienic popychacz hydrauliczny.

Dernontaz popychacza hydraulicznego

Si/nik SOHC • Przy montazu, do popychacza hydrauljcznego na-

lac oleju silnikowego. Nastepnie powierzchnie biezna

popychacza lekko naoliwic i wsunac w dzwiqnie za-

worowq. Przy wsuwaniu nie zqniesc pierscienia samouszczelniajqcego 0 przekroju okrqgtym ani nie uszko-

dzic go ostrym narzedziern,

Demontaz popychacza hydraulicznego

Si/nik OOHC • Wyciqgnqc popychacze i odstawic .powierzchnia

biezna" od strony walka rozrzadu na d6t.

• Przy rnontazu lekko naoliwic powierzchnie biezne popychaczy i watka rozrzaou.

-I

43

Silnik - jego odmiany

I

Mazda 323 I

Pomoc w sytuacjach awaryjnych Uszczelka gtowicy cylindrow

Odkrecac sruby gtowicy cylindrow w silniku SOHC

wg podanej kolejno sci

AS;al~- zmni;js-;a -~~ ~OZIOm Pty~~J:~~odZ~CegO ---= --=-TplYn c~todZqCY dostaje ~~ w ~:~~I:~; 1I0~C~;Ch~0 kom~~sp~;nla

To zjawisko moze trwac przez dtuzszy czas bez dalszych zauwazalnych objaw6w

_--- --- -- --- -- -- - - --- - -- --- ------ --- -- -- - --- - - - -- -

I B Znaczna utrata ptynu chtodzqcego Przy rozgrzanym silniku samoch6d I Ptyn chtodzqcy przedostaje Sl~ w znacznych ilosciach do komory seapozostawia za soba biala srnuqe spalln ' lania, paruje i wydostaje sie jako biata chmura przez uktad wydechowy

--.--------_.-_------_----------- ----_.----------

! C Z otwartej chtodnicy wydobywajq sie pecherzyki powietrza lub przy otwieraniu zakretki wyptywa bulgoczqc wieksza ilosc ptynu chtodzqcego

o Powierzchnia ptynu chtodzqcego ma odcienie barwy teczy lub czarne zabarwienie

E Emulsja na wyciaqnietyrn pretowyrn wskazniku oleju ma odcieri szary lub brqzowy lub pecherzyki wody w oleju

Do uktadu chtodzenia zostaty wtloczone gazy spalinowe. Z otworu chtodnicy czuc spalinami

Olej z obiegu smarnego dostaje sie do uktadu chtodzenia

ptyn chtodzqcy przedostat sie do obiegu smarnego. Uwaga woca w oleju silnikowym moze spowodowac uszkodzenie lozysk. Nat yenmiast wymienic uszczelke gtowicy cylindr6w (zlecic wyrniane). Nie

czac silnika, lecz odholowac samoch6d do naprawy

---. ----------------+-------------------_ .. __ . -_._-'-

Uszkodzona uszczelka gtowicy silnika

F Utrudniony zapton, nier6wnomierny bieg jatowy, obnizona wydajnosc

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Dernontaz gtowicy cylindrow

Przed dernontazern gtowicy cyllndrow nalezy silnik ostudzic, qdyz ciepta glowica cylindrow moze sie odksztalcic po dornontazu, i wtedy konieczne jest przeszlifowanie jej w specjalistycznym warsztacie.

• ZdjqC przewod niasowy z akumulatora.

• Spuscic plyn chlodzacy do naczynia.

• Zdjqc przewody ptynu chlodzaceqo z gtowicy cylindrow,

• Odlaczyc gt6wny przewod zaptonowy od rozdzielacza.

• Odkrecic nakretke regulacyjnq cieqna gazu z elementu oporowego cieqna i odhaczyc cieqno z krocca przepustnicy.

• Oznakowac przewody elektryczne na glowicy cylindrow i kolektorze ssacyrn, a nastepnie rozlaczyc.

• Zdernontowac wtryskiwacze z rozdzielaczem pal iwa, nie zdejmujqc przy tym przewodow paliwowych. • Oznakowac i odlaczyc przewody podcisnieniowe z krocca dolotowego przepustnicy i z glowicy cylindrow.

Kontrola gtowicy cylindrow

• Powierzchnie uszczelniajqce na korpusie silnika i gtowicy cylindrow rnusza bye absolutnie czyste.

• Na powierzchniach uszczelniajqcych nie powinien znajdowac sifi smar ani olej.

44

• Zdiac przewod powietrzny rniedzy kroccern przepustnicy a przeplywomierzem powietrza.

• Odlaczyc przednia rure wydechowq od kolektora wydechowego.

• Zdjqc oslone paska zebateqo.

• Zdernontowac pasek zebaty.

• Odkrecic sruby qlowicy'cylindrow. Kolejnose w silniku SOHC, jak pokazano wyze], zas w silniku DOHC, jak pokazuje fotografia na dole nastepne] strony.

• Podniesc glowicfi cylindrow z kolektorami: ssacyrn i wydechowym, gdy nie pusci od razu, pornoze lekkie opukanie plastykowym mlotkiem.

• Zdjqc stara uszczstke glowicy.

• Nie drapac twardym narzedziern po rniekkiej powierzchni uszczelniajqcej glowicy cylindrow. Powstate przez to wyzloblenia mogq spowodowac uszkodzenie nowej uszczelki glowicy.

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Mazda 323

Silnik - jego odmiany

I

I

I

I

Przy dokrecaniu srub mocujacych gtowicE1 cylindrow nalezy zachowac kolejnosc jak na zdjeciu, dokrecac w trzech fazach

I

I

• Skcntrolowac, czy gtowica nie ma pekniec miedzy gniazdami zaworow wzqlednie miedzy pierscieniern gniazda zaworu a gwintem swiecy zaptonowej.

• Na trwalosc gtowicy nie majq wplywu niewielkie pekniecia 0 szerokosci do 0,5 mm, 0 ile peknlecie dotyczy jedynie pierwszych zwojow gwintu pod swiece zaptonowq.

• Sprawdzic, czy gtowica cylindrow nie ma odksztatceri, szczeqolnie wtedy, gdy uszkodzenie uszczelki gtowicy spowodowata nadmierna temperatura.

I

I

I

• Do powierzchni uszczelniajqcych gtowicy cylindrow przylozyc dlugi metalowy przymiar liniowy lub prosty metalowy kqtownik - najpierw wzdluz, potem na ukos. • Za pomoca szczelinomierza sprawdzic, czy przeswlt w ktoryrnkolwlek miejscu jest nie wiekszy niz 0,15 mm (silnik 1,4/1,6 I) lub 0,10 mm (silnik 1,9 I). .Jesli jest wiekszy - przed rnontazern nalezy gtowic~ przeszlitowac. Przeszlifowanie rnoze odbywac si~ jedynie do pewnego minimalnego wymiaru, w przeciwnym razie nie beda dziataly popychacze hydrauliczne.

Montaz gtowicy cylindrow Montaz glowicy cylindrow odbywa sie w odwrotnej kolejnosci niz dernontaz. Na niektore punkty nalezy zwrocic

szczeqolna uwaqe:

I

• W otworach na sruby nie rnoze bye oleju ani wody, w przeciwnym razie odlew rnoze popekac,

• Gwinty srub gtowicy cylindrow oraz gwinty W otworach na sruby w bloku silnika rnusza bye czyste i nie uszkodzone, qdyz w przeciwnym razie przy dokrecaniu srub nie bedzie zgadzat sie moment dokrecania,

I

I

I

I

I

I

I

W silniku DOHC sruby ustalajace gtowicE1 cvtindrow dokrecac

wg podanej kolejnosci

I

I

• Obrocic watem korbowym silnika tak, aby zaden tlok nie znajdowal sie w qornyrn punkcie zwrotnym, qdyz otwarty zawor przy zaktadaniu glowicy cylindrow moqlby uderzyc 0 tlok,

• Zalozyc uszczelke glowicy cylindrow wlasciwa strona na korpus silnika.

.. Zalozyc gtowic~ cylindrow,

45

I

I

Silnik - jego odmiany

Mazda 323

I

• Lekko naoliwic sruby rnocujace qlowice, wkrecic w gtowic~ cylindrow i dokrecac w podanej kolejnosci w trzech fazach:

• I. faza: 40 Nm

• II. faza: 60 Nm

• III. faza: 80 Nm

WSKAZOWKA

Gdy glowica cytinarow zostala zdemontowana z powodu uszkodzenia uszczelki, naleiy wymienic caly plyn cntoazecv. To samo obowiezuje przy montaiu nowej glowicy cylindrow.

• W ten sposob sruby zostaty catkowicie dokrecone, w zadnyrn przypadku nie nalezy ich [uz dokrecac.

• Zalozyc pasek zebaty i ustawic fazy rozrzadu.

• Przy rnontazu nalezy zwrocic uwaqe na wskazowki rnontazowe dla wtryskiwaczy w odnosnyrn rozdziale. • Skontrolowae ustawienie zaptonu.

I

I

I

Uszkodzenie tozyska

Stukanie dobiegajqce z komory silnikowej, coraz qlosniejsze w rniare rozgrzewania sie silnika, jest oznaka uszkodzenia Iozvska.

W rachube wchodza nastepujace przyczyny: , D Za wysokie obroty przy zimnym silniku, czyli przy qestyrn oleju.

D Woda w oleju silnikowym jako nastepstwo uszkodzonej uszczelki gtowicy cylindrow, D Niedostateczne smarowanie przez zbyt niski poziom oleju.

D Zerwana warstewka oleju przy wysokich temperaturach oleju, ewentualnie na skutek nieprawidlowej lepkosci oleju.

Uszkodzenie lozyska pociaqa za soba zwykle znaczna naprawe silnika. Jesli jednak juz we wczesnym stadium rozpozna sie uszkodzenie lozyska korbowodu, wystarczy wymiana panewek lozyska. Dlatego przy odgtosach stukania dobiegajqcych spod maski - potqczonych ewentualnie ze swiecaca sie larnpkq kontrolna cisnienia oleju - natychmiast wylaczyc silnik.

Nie urucharniac wiecej silnika, tylko zlecic odholowanie samochodu do warsztatu.

Gdy sarnochod ma przebieg ponize] 100 000 km moze wystarczy czesciowa naprawa:

D Zdemontowae miske olejowa wraz ze wspornikiem lozyska i odkrecic pokrywe wszystkich lozysk korbowodu. D Gdy uszkodzone sa tylko niektore panewki, a czopy watu korbowego sa jeszcze gtadkie, wystarczy wymiana wszystkich polpanewek.

D Ewentualnie nalezy usunac z czopow walu korbowego przywierajqcy do nich materiat Iozyskowy.

D W kazdyrn razie nalezy zrnierzyc otwor korbowodowy uszkodzonego lozyska. Zwykle konieczne jest przewiercenie otworu korbowodowego. Jest to czynnos? dla specjalisty od rernontow silnikow.

I

I

I

I

I

I

Dernontaz i rnontaz silnika

I

Silnik wraz ze skrzynia bieqow jest demontowany od gory. Do tego potrzebny jest przynajmniej wielokrazek zawieszony stabilnie na odpowiedniej wysokosci. Sarnochod musi bye takze ustawiony na podporkach, istotnym utatwieniem w pracy jest pomost podnoszqcy. Dobrze tez miec doswiadczoneqo pomocnika.

Poniewaz w Maidzie 323 jest zainstalowany catv szereg pclaczeri elektrycznych i przewodow podcisnieniowych, przede wszystkim powinno si~ tak oznakowac wszystkie potqczenia i przewody, aby przy montazu silnika trafity one ponownie na swoje miejsca.

I

I

I

I

I

Gwarancjq prawidtowego

osadzenia gtowicy I cylindrow silnika

DOHC na swoim

miejscu jest dokrecanie srub

w pokazanej kolejnosci i w trzech fazach wyznaczonym momentem dokrecania

I

46

I

I

47

I
I Mazda 323
I
I
I Silnik - jego odmiany

I

Czesci zawieszenia silnika i skrzyni bieqow 1 - prawe Ioze silnika,

2 - tlumik drgari,

3 - zawieszenie skrzyni bieqow,

4 - tylny gumowo-metalowy element oporowy, 5 - element nosny zawieszenia silnika,

6 - przedni gumowo-metalowy element oporowy

I

I

Dernontaz

I

I

Ponize] opisano dernontaz silnika w samochodzie z mechanicznq skrzynia bieqow, W samochodzie z automatyczna skrzynia bieg6w potrzebne jest specjalistyczne narzedzie, kt6re po dernontazu wat6w napedowych zabezpiecza kota zebate stozkowe na p6tosi w skrzyni bieg6w.

• Zredukowac cisnienie w uktadzie paliwowym, patrz • Odkrecic sruby ustalajace przy sprezarce ukladu

rozdzial .Od zbiornika do pompy paliwa". klimatyzacyjnego (patrz wskaz6wka na nastepnej stronie).

• Zdjqc kabel masowy z akumulatora. • Odkrecic pornpe wspornaqajaca od silnika i przy-

• Zdiac przew6d od dysz spryskiwacza szyb. wiazac drutem w oddaleniu od silnika, tak aby nie usz-

• Zdernontowac pokrywe silnika (rozdziat .Nadwozie"), kodzic podtqczonych przewod6w.

• Podniesc i podeprzec prz6d samochodu, zdemon- • Zdjac przew6d podcisnieniowy urzadzenia wspo-

towac kota. magajqcego i zaworu elektromagnetycznego instalacji

• Zdernontowac dolna oslone komory silnikowej (roz- pojemnika z weqlern aktywnym.

dzial .Nadwozie"). • Zdiac przew6d zasilajacy i powrotny z rozdzielacza

• Od filtru powietrza odkrecic kanat rezonansowy. paliwa. Uwaga: gdy instalacja paliwowa jest jeszcze

• Zdemontowac obudowe filtru powietrza z przepty- pod cisnieniern, benzyna rnoze trysnac strumieniem.

womierzem powietrza i przewodem potqczeniowym Trzyrnac w pogotowiu szrnatke.

prowadzqcym do krocca dolotowego przepustnicy • Zarnknac otw6r przewod6w paliwowych dopro-

(rozdzial .Filtr powietrza i kanaly dolotowe"). wadzajqcego i powrotnego przez wkrecenie pasuja-

• Zdernontowac akumulator. cych czystych srub.

• Zdjac przewody elektryczne i rozlaczyc wtyczki • Odkrecic przewody instalacji ogrzewania (rozdzial

przy: wytqczniku przepustnicy, regulatorze obrot6w .Uklad chtodzenia").

biegu jatowego, sondzie lambda, gl6wnym przewodzie • Odkrecic linke predkosciornierza od skrzyni bieg6w.

zaplonowym przy cewce zaptonowej, centralnej wty- • Odkrecic cylinder sprzeqla przy mechanicznej

czce wtryskiwaczy, alternatorze, wentylatorze chtodni- skrzyni bieg6w. Przew6d hydrauliczny pozostaje pod-

cy i jego wytqczniku termicznym, olejowym wytqczniku Iaczony.

cisnieniowyrn, czujniku temperatury, wtqczniku 3wiatet • Odkrecic od skrzyni drazek zmiany bieg6w wzqled-

cofania/wtqczniku polozenia neutralnego oraz przyta- nie drazek zakres6w pracy automatycznej skrzyni bie-

cza przy rozruszniku. g6w (rozdziat "Skrzynia bieg6w i naped osi").

• Odkrecic przewody masowe od silnika i skrzyni bieg6w. • Odkrecic przednia rure wydechowq 00 kolektora

• Spuscic ptyn chtodzqcy do naczynia (rozdziat wydechowego.

.,Uklad chlodzacy"). • Ponizsze trzy czynnosci sa opisane w rozdziale

• Spuscic olej przektadniowy do czystego naczynia .Zawieszenie k6t i uklad kierowniczy".

(rozdzial "Smarowanie czesci"), • Odkrecic stabilizator.

• WyjqC cieqno gazu i odlozyc na bok tak, aby sie • Odkrecic glowice drazkow kierowniczych poprze-

nie zalamalo. cznych od zwrotnic.

• Odkrecic przewody chlodnicy i przew6d od zbiorni- • Odkrecic wahacz poprzeczny od zwrotnicy i wyjac

ka wyr6wnawczego. podwazajac,

• Zdernontowac chlcdnice w komplecie z wentylato- • Podwiesic silnik na linie wielokrazka.

rem i kanalem rezonansowyrn. • Odkrecic nakretke ustalajaca przedniego '1 tylnego

• Zdiac zebrowy pasek klinowy wspornagania ukladu gumowo-rnetalowego elernentu oporowego od ele-

kierowniczego i ewentualnie instalacji klirnatyzacyjnej. rnentu nosneqo zawieszenia silnika.

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Silnik - jego odmiany

I

Mazda 323

I

• Odkrecic element nosny zawieszenia silnika od nadwozia i zdjac,

• Zdernontowac waly napedowe (rozdziat "Skrzynia bieqow i naped osi").

• Odkrecic zawieszenie na wierzchu skrzyni bieqow.

• Przy prawym lozu silnika odkrecic srube Iaczaca z nadwoziem i ttumik drqari.

• Uniesc silnik do gory wraz ze skrzynia bieqow, Uwazac, aby nie uszkodzic silnika ani nadwozia.

WSKAZOWKA

W samochodzie z instetecie klimatyzacyjnCJ. nie wolno otwierec obiegu chlodzenia! Dlatego w przypadku ze- I montowanej instalacji klimatyzacyjnej odkrecic spr~zark~ od silnika i z podtsczonymi przewodami zemocowec

na wsporniku osi tsk, aby przewody nie byly neprezone.

Montai:

I

I

W celu odkrecenia Ioza skrzyni bieqow nalezy odkrecic nakretki ustalaja,ce (3)

od elementu nosneqo zawieszenia silnika (2). Element nosny zawieszenia silnika jest przymocowany

do spodu pojazdu

na sruby ustalajace (1) Fot. lewa: element nosny zawieszenia silnika przy przedniej belce poprzecznej

Fot. prawa: element nosny zawieszenia silnika przy tylnej blasze spodniej

I

I

I

I

• W celu oddzielenia silnika od skrzyni bieqow odkrecic uchwyt kolektora ssqcego.

• Zdernontowac rozrusznik.

I

• Zdemontowac zawieszenie skrzyni bieqow wraz z gumowo-metalowym elementem oporowym.

• W silniku 1,4/1,6 I odkrecic dolne stezenie.

• Odkrecic sruby laczace silnik i skrzynie bieqow.

• Podwazyc i oddzielic silnik ze skrzyni bieqow uzywajac do tego np. tyzki do opon.

I

I

• Montaz przsprowadzic w odwrotnej kolejnosci niz dernontaz.

• Wymienic wszystkie nakretki samozakleszczajqce.

• Sprawdzic Iozysko wyciskowe pod katern zuzycia

• Lozysko wyciskowe i uzebienie walu napedowsqo nasrnarowac smarem MOS2.

I

48

Fot. lewa: z prawej strony pojazdu silnik jest zamocowany

na gumowo-metalowym elemencie oporowym (1). Element ten jest przytwierdzony do nadwozia na srube (5) 2 - tlumik drgari,

3 - nakretka ustalaiaca tlurnika drqan

przy wsporniku,

4 - sruba z Ibem

szesciokatnym tlumika drqari.

Strzatka wskazuje nakretke ustalajaca gumowo-metalowego elementu oporowego przy wsporniku silnika Fot. prawa: aby dostac sie do qorneqo loza skrzyni bieqow nalezy odkrecic (strzalki) plytke rnocujaca akumulatora (1)

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Mazda 323

Silnik - jego odmiany

I

I

I

I

I

Po zdjeciu plytki mocuja,cej akumulator widac jest qorne laze skrzyni bieqow

1 - gumowo-metalowy element oporowy,

2 - sruby ustalajace z boku belki podluzne],

3 - sruby ustalajace z wierzchu belki podluznej, 4 - nakretki ustalajqce na skrzyni bieg6w,

5 - wspornik gumowo-metalowego elementu oporowego

I

I

• Ewentualnie sprawdzic zuzycie tarczy sprzeqrowe] (rozdziat "Sprz~gto"). W przypadku stwierdzenia zuzycia tarczy sprzeqlowe] nalezy od razu dokonac wymiany. W tym celu nalezy jednak na nowo wysrodkowac sprzeqlo,

• Skrecic silnik ze skrzyniq bieg6w.

• Zarnocowac element nosny zawieszenia silnika do nadwozia.

• Opuscic jednostke silnikowo-przektadniowq do komory silnikowej i ustawic na otwory srub w punktach zamocowania silnika.

• Do elementu nosneqo zawieszenia silnika przykrecic przedni i tylny gumowo-metalowy element oporowy.

• Nakrecic nakretki prawego Ioza silnika z nowymi podktadkami.

• Silnie potrzasajac osadzic silnik na swoim miejscu i przykrecic ltumik drgari do prawego loza silnika.

• Zarnontowac tylne zawieszenie skrzyni bieg6w na korpusie skrzyni, nakretki przykrecic tylko lekko.

• Przykreclcdo nadwozia tylne zawieszenie skrzyni bieg6w dokrecajac sruby na krzyz.

• Na koniec dokrecic nakretki,

• Zarnontowac waty napedowe (rozdziat "Skrzynia bieg6w i naped osi").

• Do zwrotnic zarnocowac wahacze poprzeczne i gtowice drazkow kierowniczych poprzecznych (rozdzial .Zawieszenie k61 i uklad kierowniczy").

• Zarnontowac na skrzyni drazek zmiany bieg6w (ew. drazek zakres6w pracy automatycznej skrzyni bieg6w).

• Przykrecic do zebnika linke predkosciornierza.

• Zarnocowac cylinder sprzeqla przy skrzyni bieg6w.

• Przykrecic przedniq rure wydechowq do kolektora wydechowego.

• Zamontowac i wyregulowac cieqno gazu.

• Po pr6bnej jezdzie skontrolowac obroty biegu jalowego, zawartosc CO w spalinach i ustawienie zaplonu.

• .Jesli slychac brzeczenie nalezy na nowo dopasowac uklad wydechowy.

I

I

I

I

I

Momenty dokrecania

---- ----------

I

Elementy

Nm

Silnik do skrzyni bieg6w M10

M12 Rozrusznik

Stezenie dolne do silnika

Element nosny zawieszenia silnika do nadwozia

Gumowo-metalowy element oporowy do elementu nosneqo zawieszenia silnika Prawe Ioze silnika do silnika

Prawe loze silnika do nadwozia

Ttumik drgari do prawego loza silnika

Zawieszenie skrzyni bieg6w do skrzyni bieg6w

Zawieszenie skrzyni bieg6w do nadwozia

Cylinder sprzeqla przy skrzyni bieg6w

Przednia rura wydechowa do kolektora wydechowego Uchwyt rury wydechowej do skrzyni bieg6w

40-50 65-90 20-25 40-50 65-90 40-50 75-100 70-90 55-80 70-90 45-60 15-20 30-45 40-50

I

I

I

I

I

49

I

Ukfad wydechowy

Uktad wydechowy

I

Mazda 323 I

I

Uklad wydechowy odprowadza spaliny z silnika wyciszajac jego glosnq prace, Modele Mazdy 323 zaliczaja si~ do przyjaznych dla srodowiska, poniewaz w uktadzie wydechowym rnaja zainstalowany katalizator redukujqcy do minimum ernisje szkodliwych skladnikow spalin do atmosfery (wiece] informacji na ten temat znajduje siEii w nastepnyrn rozdziale).

I

Producent Mazdy stosuje do elernentow ukladu wydechowego wylqcznie Iaczone na sruby potaczenia kolnierzowe. Ulatwia to dernontaz poszczeqolnych czesci.

Uktad wydechowy sktada sie z nastepujacych elernentow (od przodu do tytu):

D Kolektor wydechowy - wykonany z zeliwa, przykrecony do gf0;rvicy cylindrow. D Przednia rura wydechowa - przykrecona na uchwyt do spodu silnika.

D Katalizator - podwieszony pod podlogq samochodu na dwoch gumowych zawieszeniach. D Ttumik wstepny - polaczony z nadwoziem przez dwa gumowe zawieszenia.

D Ttumik gt6wny - ostatni element uktadu wydechowego jest podwieszony na trzech gumowych zawieszeniach.

Elementy ukladu wydechowego

I

I

I

I

Kontrola zawieszenia i stanu ukladu wydechowego

Czynnosc obsfugowa nr 23

Przy spalaniu benzyny powstaje m.in. woda sprzyjajaca korozji ukladu wydechowego od wewnqtrz. Korozja uktadu wzmaga sie wraz z malejaca temperatura spalin. Najbardziej qorace sa spaliny w przedniej rurze wydechowej i w katalizatorze.

Po reakcji w katalizatorze uleqaja w dalszej drodze schlodzeniu i przy wylocie z uktadu wydechowego ich temperatura wynosi juz tylko 1S0-300"C. Sprawia to, ze w tylnym Humiku gromadzi sie najwiecej kondensatu. Kondenstat ten miesza sie z pozostarosciami po spalaniu tworzac agresywne kwasy powodujqce korodowanie blachy od wewnatrz. Najp6Zniej przy kontroli spalin kontrolowany jest takze stan uktadu wydechowego.

Naprawianie przerdzewiatego uktadu wydechowego jest rzadkoscia. Umozliwia to stosowanie stali szlachetnej i ocynkowanej blachy.

.Jesf mimo to jakis element ukladu zniszczy sie, nie nalezy podejmowac proby naprawy, lecz pornyslec 0 wymianie, qdyz naprawiany uklad wydechowy jest trwaly przez krotki czas.

Spawanie oslabionej przez rdze blachy bywa czesto z gory skazane na niepowodzenie. Mozna tu stosowac kit i opaski, lecz blacha lamie sie po jakirns czasie obok naprawianego miejsca. Dlategc jest to tylko prowizoryczne rozwiqzanie w drodze.

Bardzo rzadko, w stanie kwalifikujqcym do wymiany, znajduje sie caly uklad wydechowy. Lecz czesto w kilka rniesiecy po wymianie jednego Humika przychodzi kolej na wyrniane np. rury.

Dlatego w warsztatach najchetniej wymieniany jest od razu caly kompletny uklad wydechowy. Nie zalecamy czynic tego bez namyslu.

• Sprawdzic gumowe zawieszenia, czy nie rnaja pekniec, rys lub innych uszkodzeri i ewentualnie wyrnienic. • Sprawdzic, czy mocno skrecone sa polaczenia srubowe rniedzy elementami ukladu, lecz przy sprawdzaniu nie dokrecac zbyt silnie.

• Przy pracujqcym silniku zatkac szrnatka wydech; po krotkim czasie silnik powinien sie zatrzymac.

• Gdy slychac syczace odgtosy, a silnik pracuje bez przeszkod dale], oznacza to nieszczelnosc ukladu.

Wymiana ukladu wydechowego

• Opukac mlotkiem dooko/a oraz od obu czol zdemontowany, jeszcze sprawny ttumik, czyniqc to dose zdecydowanie.

• Gdy kazde uderzenie daje czysty odglos, blacha jest jeszcze nie uszkodzona.

• Kiedy w niektorych miejscach odglos staje sie gluchy, zewnetrzna powloka jest juz ostabiona i niedlugo

50

I

I

I

Ewentualnie jest to uszkodzenie uszczelki na polaczeniu kolnierzowym.

• Bardziej gtuchy niz zwykle dzwiek przy pracujqcym ukladzie wydechowym oraz strzelanie przy toczacyrn si~ samochodzie ze zwolnionym pedalem gazu wskazuja na przerdzewialy uktad.

• Najbardziej zaqrozone rdza sa tlumiki na spawach. .Jesf rnaja wytrzyrnac jeszcze przez pewien czas. powinny wvtrzyrnac probe przez opukanie tych miejsc.

I

I

I

I

I

I

peknie; zwlaszcza zirna, gdy jest sypana sol na drogach.

• Przy zakupie poszczeqolnych czesci zamiennych obowiqzuje zasada wymiany na nowe: uszczelek, srub i nakretek oraz ewentualnie takze zawieszeri gumowych.

I

I

I

I

I

I Mazda 323

I

I

I

I

I

Ukfad wydechowy

Przednia rura wydechowa (3) jest potaczona sztywno z silnikiem za pornoca uchwytu (1) i dwoch srub (2)

o Przy wszelkiego rodzaju pracach samoch6d nasz musi bye podparty stabilnie, aby nie spadt z podp6rek przy silnym pociqganiu za rury.

o Gdy przy dernontazu katalizatora lub ltumika nie rnozna sila odkrecic polaczenia sruboweqo, nalezy je zerwac (przekrecic), Przy montazu i tak z zasady stosuje sift nowe sruby i nakretki,

o Aby przy nastepnym dernontazu uktadu wydechowego polaczenia srubowe tatwiej sift odkrecaly, nalezy posmarowac gwinty smarem miedzianym.

o Sworznie, na kt6rych znajdujq sift nakretki rnocujace przednia rure wydechowq, lekko sift wylarnuja, gdy mocno zardzewiata nakretka jest odkrecana sila. Oznacza to koniecznosc dodatkowego zdemontowania kolektora wydechowego, wywiercenia starego sworznia i wkrecenie nowego. Potqczenie kolektora wydechowego z qlowica cylindr6w jest jeszcze bardziej problematyczne: tu tatwo wytamujq sift sworznie na gtowicy cylindr6w. Wtedy jest to jeszcze bardziej ktopotliwe, gdyz bez zdemontowania gtowicy cylindr6w nie da sift wywiercic utamanych sworzni.

I

I

I

I

I

Demontaz uktadu wydechowego

• Spryskac polacz enia srubowe odrdzewiaczem w spraju (powtarzac to kilka razy).

• Mozna tez zniszczyc nakretki ostrym przecinakiem. Z reguty sa one wykonane z bardzo miekkieqo materiatu ze spiralna wkladka gwintowq. Pozostala na gwincie sworznia gwintowq czesc nakretki nalezy wtedy oddzielnie zeskrobac z gwintu sworznia.

Dernontaz przedniej rury wydechowej • Nowe nakretki powinny bye rowniez z rniekkieqo

materiatu. Dlatego nie nalezy do tego brae nakretek

z domowej skrzynki z narzedziarni,

• Odkrecic sruby potqczenia kotnierzowego z katalizatorem.

• Odkrecic uchwyt rury wydechowej od spodu silnika.

• Wyjqe rure wydechowq, ewentualnie odczepic uktad wydechowy z gumowych zawieszeri i opuscic.

I

I

I

Fot. lewa:

w polaczeniu kotnierzowym rniedzy tylnym krcccern rury (1) tlumika wstepneqo

a kroccern (3) tlurnika gtownego jest wlozona uszczelka. Przy kazdyrn dernontazu nalezy wymieniac jq na nowa Fot. prawa:

gumowe zawieszenia (2) stanowia polaczenie rniedzy podloqa samochodu a uktadem wydechowym. Gumowa opaska jest po prostu wsunieta na trzpieri ustalajacy przy podtodze samochodu i trzpieri przy tlumiku

I

I

I

I

I

I

51

Uktad wydechowy

Mazda 323

I

I

Demontaz kolektora wydechowego

• Nakretki potraktowac w ten sam spos6b, jak opisano w poprzednim ustepie,

• Odkrecic przednia rure wydechowq od kolektora.

• Zdjac uktad wydechowy z gumowych zawleszeri i opuscic.

Przeqlad elernentow uktadu wydechowego: 1 - ostona termiczna,

2 - uszczelka kolektora wydechowego, 3 - kolektor wydechowy,

4 - trzyotworowa uszczelka kotnierzowa, 5 - przednia rura wydechowa,

6 - dwuotworowa uszczelka kotnierzowa, 7 - katalizator,

8 - Itumik wstepny,

9 - gumowe zawieszenie, 10 - ttumik gt6wny

• Odkrecic oslone termiczna od kolektora.

• Wykr~cic sruoy i zdiac kolektor.

• Usunac resztki uszczelki przywarte do gtowicy cylindr6w i kolektora wydechowego.

• Przy rnontazu uszczelke nalezy wyrnienic na nowa.

I

I

I

I

I

I

I

I

Wymiana dalszych element6w uktadu wydechowego

Uktad wydechowy jest polaczony na wszystkich zlaczach za pornoca srub z uszczelka, Nalezy odkrecic polaczenia srubowe odnosneqo elementu i zdiac go z gumowych zawieszeri,

I

Montaz uktadu wydechowego

• Przy montazu nalezy zwrocic uwaqe na ulozenie uktadu bez naprezeri,

• Dokrecic prowizorycznie elementy.

• Podwiesic uktad wydechowy na gumowych zawieszeniach pod podloqa samochodu.

• Gumowe zawieszenia powinny bye r6wnomiernie obciazone.

WSKAZOWKI

Krzywo zamontowany uklad wydechowy moze wydawac uci;¢liwe diwiqki. Ponadto moze dojsc do pqkniqc I neprezeniowych.

Niewielkie nieszczetnosci na poteczeniech srubowycn nowego ukladu wydechowego tnozne zlikwkiowec za pomace specjalnej masy useczelniejece].

Momenty dokrecanla I

Element

• Wszystkie elementy uktadu musza znajdowac sif;) w wystarczajqcej odleqlosci od nadwozia.

• Dokrecic polaczenia srubowe, patrz tabela.

• Gdy podczas jazdy probne] slychac, ze uktad wydechowy 0 cos sie obija, nalezy ponownie zdemontowac polaczenie (uwaga na gorqce rury!) i ponownie dopasowac uktad wydechowy.

t-------------------------------+------.~ ... - .. --

Nm

Przednia rura wydechowa do kolektora wydechowego Przednia rura wydechowa do silnika

Przednia rura wydechowa do katalizatora

Katalizator do Humika wstepneqo

Ttumik wstepny do Humika gtownego

30-45 40-50 70-95 40-55 40-55

I

I

I

I

I

52

I

I

I

I

I Mazda 323

Odtruwanie spalin

I

Odtruwanie spalin

I

Benzyna sktada sie z dwoch pierwiastkow: weqla i wodoru. Przy spalaniu benzyny w silniku weqiel Iaczy sie z tlenem tworzac dwutlenek w~gla (wzor chemiczny C02), a wodor (H) taczac sie z tlenem (02) tworzy wode w postaci pary. Z jednego litra benzyny powstaje ok. 0,9 litra wody, zas woda ta ulatuje przez uktad wydechowy w postaci gorqcej pary. Ulatujace z rury wydechowej biate chmury kondensujqcej wody widac jedynie w zimnej porze roku.

Te produkty spalania powstaja, gdy powietrze i paliwo sa zmieszane w optymalnych proporcjach (14,7:1). Niestety prawie nigdy tak nie jest. Dlatego powstaja trujqce substancje.

I

I

Trujace substancje

I

o Tlenek w~gla (CO) jest najbardziej znanym zwiqzkiem, a stopieri jego stezenia w spalinach jest mierzony przy kontroli spalin. Powstaje go tym wiecej, im bogatsza jest mieszanka paliwowo-powietrzna. Doktadne sterowanie iloscia wtryskiwanego paliwa i wartosciarni regulacyjnymi zaptonu oraz rownornierny rozktad mieszanki w komorze spalania gwarantujq niska zawartosc CO w spalinach.

o Nie spalone w~glowodory (HC) powstaja wtedy, gdy front ptomieni zapalonych od swiecy zaptonowej qasnie na zimnych sciankach i w ciasnych miejscach komory spalania. Zbyt bogata lub zbyt uboga mieszanka zwieksza wydalanie weqlowodorow. Udziat HC jest po czesci okreslony juz przez konstrukcje silnika, pOiniejszy wptyw moze bye juz tylko niewielki.

o Tlenki azotu (NOx) tworza sie przede wszystkim z powodu obecnosci azotu w spalanym powietrzu w ilosci ponad 75%. Ich zawartosc jest szczeqolnie wysoka przy silniku zaprojektowanym pod katern niskiego zuzycia paliwa i niewielkiej emisji CO i HC: wystepuja tu wysokie temperatury spalania i uboga mieszanka paliwowo-powietrzna.

o Dwutlenek siarki (802) tworzy sie tylko w silnikach wysokopreznych ze wzqledu na zawartosc siarki w oleju napedowym.

I

I

I

I

Co i w jakim stopniu jest niebezpieczne? o Tlenek weqla jest trujqcy i wdychanie go w zarnknietych pomieszczeniach rnoze doprowadzic do srnierci.

W powietrzu tlenek laczy sie stosunkowo szybko z tlenem tworzac niegroiny dwutlenek w~gla (C02). Nie

stanowi on co prawda bezposrednieqo zaqrozenia, lecz w duze] czesci jest wspolodpowieozialny za powsta-

wanie tzw. .etektu cieplarnianego".

o W celu uporzqdkowania, zwiqzki weqlowodorowe zostaty ujete razem, przy czym ich szkodliwosc bywa rozna - od niegroinych do wywotujqcych raka. W powietrzu weqlowodory, wraz z tlenkami azotu, sa odpowiedzialne za powstawanie smogu (trudno rozktadajqcych sie, mglistych chmur spalin).

o Tlenki azotu rnoqa w odpowiedniej koncentracji prowadzic do podraznieri droq oddechowych. Wraz z rosnaca temperatura efekt ten jeszcze sie wzmaga.

o Zwiqzki otowi owe osiadaja w otoczeniu i przyjmowane sa przez organizm m.in. wraz z jedzeniem, lecz nie sa wydalane. Przy wiekszych koncentracjach jest to szkodliwe dla zdrowia.

I

I

I

Odtruwanie spalin

I

Dzialanie katalizatora Katalizator jest to w chemii substancja, ktora wyzwala reakcje cherniczna lub jq przyspiesza. 8ktad chemiczny

katalizatora pozostaje przy tym nie zmieniony.

I N2
cO2
I H2O
I Dziafanie katalizatora
NO. przedstawiono na ilustracji.
Z silnika naprywaja trujace
substancje NOx (tlenki azotu),
I CO (tlenek w~gla)
CO i HC (w~glowodory).
Po reakcji w katalizatorze
wydobywaja sle: ~ (azot),
HC C02 (dwutlenek weqla)
I i H20 (woda)
53
I Odtruwanie spalin

Mazda 323

W samochodzie pod pojeciern katalizatora rozumie sie ceramiczny element konstrukcyjny powleczony metal ami szlachetnymi - platyna i rodem - wraz z obudowq. Ceramiczny element konstrukcyjny opierajqcy sie na drucianej siatce ma w swym wnetrzu kilka tysiecy r6wnolegle przebiegajqcych kanalik6w. Na sciankach kanalik6w naniesiona jest dodatkowa warstwa sluzaca do zwiekszenia powierzchni (tzw. "wash-coat"). Zwieksza ona aktywnq powierzchnie katalizatora do rozmiar6w mniej wiece] boiska do pitki noznej, Katalitycznie oddziatujqce substancje to platyna i rod. Metale te katalizator zawiera w ilosci 2-3 g, przy czym platyna wspomaga utlenianie, zas rod - redukcje tlenk6w azotu.

Dzieki zastosowaniu katalizatora trojdrozneqo przetwarzane sa jednoczesnie trzy trujace substancje: tlenek weqia, weqlowcdory i tlenki azotu:

D Tlenek w~gla i weqlowodory przez utlenianie z tlenem tworza dwutlenek weqla (C02) i wode (H20).

D Do redukcji tlenkow azotu potrzebny jest srcdek odciaqajacy tlen, w tym przypadku jest to trujaca substancja - tlenek weqla. Powstaje przy tym azot (N2) i ponownie C02.

Dzieje sie to za pornoca sondy lambda; mierzy ona zawartosc tlenu w spalinach. Lambda jest .wskaznikiern zawartosci powietrza" - wyznacza proporcje ilosci powietrza do ilosci paliwa w zassanej mieszance. Katalizator moze pracowac tylko wtedy prawidtowo, gdy wskaznik zawartosci powietrza "lambda" jest maksymalnie zblizony do wartosci 1. Wartosc lambda jest mierzona w oparciu 0 resztki'tlenu w strumieniu spalin - jako wartosc por6wnawcza dla sktadu mieszanki paliwowo-powietrznej. Gdy pomiar odbiega od wartosci idealnej, elektroniczne urzqdzenie sterujqce uktadu sterujqcego zaptonem i wtryskiem daje sygnat wprowadzajqcy natychmiastowa korekte: wzbogacenie mieszanki paliwowo-powietrznej, gdy jest zbyt uboga, lub zubozenie, gdy jest zbyt bogata.

Regulacja dziata w zakresie wartosci lambda 0,8-1,2 w szybko zmieniajqcej sie kolejnosci: nadwyzka powietrza do spalania weqlowodorow, niedob6r powietrza w celu zredukowania tlenk6w azatu. Spaliny powstajqce z tej mieszanki dostaja sie do katalizatora, gdzie przetwarzane sa prawie w calosci na substancje nie trujace, jak dwutlenek weqla, para wodna i azol.

W fazie rozgrzewania silnika instalacja ta jest nie regulowana i kieruje sie zadana srednia wartoscia lambda .

• To samo obowiazuje, gdy uaktywniony jest uktad wzbogacajqcy obciazenia catkowitego.

Temperatury robocze

Zanim katalizator zacznie pracowac, musi osiaqnac .ternperature rozpoczecia reakcji" rzedu ok. 300'C. Osiqga jq juz po 25-80 sekundach. Mniej wiecej tyle samo czasu uptywa, az sonda lambda osiqgnie SWq .ternperature wlaczenia",

Katalizator i sonda lambda sa jednak wrazliws na przegrzanie. Gdy temperatura w katalizatorze wzrosnie do ponad 900°C, nastepuje przyspieszone starzenie sie urzqdzenia; od 1200"C dochodzi do trwalego zniszczenia jego skutecznosci, Podobnie jest z sonda lambda. Szczytowe wartosci temperatury mogq wystepowac np. przy przerwach w pracy zaptonu. Nie spalona mieszanka zostaje wtedy zapalona w katalizatorze, co jest przyczynq wzrostu temperatury do niebezpiecznego poziomu.

Trwalosc

W samochodach z katalizatorem bozwzqlednie nalezy stosowac benzyne bezotowiowq. Czqsteczki olowiu w etylinie szybko zatkatyby duza powierzchnie wewnetrzna katalizatora i spaliny nie miatyby juz dostepu do katalitycznie oddziatujqcych substancji. Pr6by wykazaty, ze juz po jednym tankowaniu benzyny otowiowej katalizator prawie wcale nie redukuje [uz tlenku otowiu. Po 2-3 tankowaniach nie sa takze redukowane pozostale trujqce substancje. Katalizator zostaje zatruty.

Wraz z przebiegiem km katalizator traci nieco na skutecznosci, Praktycznie jednak trwalosc katalizatora Jest zblizona do trwalosci silnika. Przy przegrzaniu katalizatora topi sie jego ceramiczny korpus (ulega skurczeniu) powoduje to, ze przesuwa sie on luzem w blaszanym ptaszczu, co slychac po metalicznym stukaniu. Wtedy nalezy go wyrnienic. Niesprawnosc katalizatora rnozna okreslic w ramach kontroli spalin w warsztacie.

Srodki ostroznosci w pojazdach z katalizatorami

W instrukcji obstugi samochodu podano liczne wskaz6wki dla uzytkownikow pojazd6w z katalizatorem. Szczegolnie niebezpieczna jest nie spalona mieszanka, qdyz zapala sie ona w qoracyrn katalizatorze i w ten spos6b staje sie przyczynq wzrostu temperatury do niebezpiecznego poziomu. Ze wskaz6wek tych wvbralisrny tylko najwazniejsze punkty:

D Gdy nie rnozna uruchornic silnika z powodu niesprawnego akumulatora (roztadowany), to uruchomienie silnika przez staczanie samochodu, pchanie, czy holowanie nie wptywa niekorzystnie na dziatanie katalizatora. D Gdy awaria zaptonu lub zty zaplon wskazuje na uszkodzenie instalacji zaplonowej, nalezy natychmiast Jq skontrolowac. Przy dalszej jezdzie unikac wysokich obrot6w.

D Do przegrzania katalizatora nie moze dojsc nawet przy ciqgtym petnym gazie, gdyz wysokie natezenie przeptywu gaz6w dziata w pewnym stopniu chtodzqco na katalizator. Przez .dodatkowe spalanie" wnetrze katalizatora jest stale 0 wiele bardziej gorqce niz spaliny naptywajqce od silnika.

D Podczas gorqcego lata oraz dlugotrwatej suszy nie nalezy parkowac samochodu nad suchymi liscrni, sianem itp. W szczeg61nie niekorzystnych warunkach moze sie to zapalic,

54

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I Mazda 323

I

Uktad chtodzenia

Uktad chtodzenia

Przy spalaniu mieszanki paliwowo-powietrznej wytwarza sie ciepto. Proporcja energii wykorzystywanej na naped do pozostatej energii cieplnej to jak 1/4 do 3/4. Ciepto jest odprowadzane w Maidzie przez uktad chtodzenia plynem oraz otaczajace powietrze. Gdy podczas jazdy nie wystarcza samoczynny owiew powietrza, wtedy wlacza sie wentylator chtodnicy.

D Plyn przeplywa w obiegu przez liczne kanaliki uktadu chtodzenia silnika. Obieg wymusza pompa, ktorej koto topatkowe jest napedzane paskiem klinowym z watu korbowego silnika.

D Obieg plynu chtodzqcego zalezy od jego aktualnej temperatury. W tzw. matym obiegu przy nie rozgrzanym silniku, ptyn chtodzqcy przeplywa przez silnik i przez wymiennik ciepta uktadu ogrzewania. Dzieki temu uzyskuje sie szczeqolnie szybkie nagrzanie ptynu chtodzqcego. Do obiegu chtodzenia sa j!lodtqczone jeszcze dalsze elementy: zawar regulacyjny biegu jatowego oraz zawar dodatkowego powietrza (tylko w silnikach 16V), kolektor ssacy (tylko silniki SOHC). Powyzej ustalonej temperatury termostat otwiera tzw. duzy obieg chtodzenia, ktory dziata przy catkowicie rozgrzanym silniku.

Nadcisnieniowy uktad chtodzenia W uktadzie chtodzenia przy temperaturze roboczej panuje nadcisnienie rzedu 0,75-1,05 bara, co zwieksza

temperature wrzenia ptynu znacznie powyzej 100°C. W ten sposob stworzona jest pewna rezerwa. Silnik moze

osiaqac temperature robocza przekraczajaca 100"C bez zaqrozenia .zaqotowania sie" uktadu chtodzenia.

Za utrzymanie wlasciweqo cisnienia w uktadzie odpowiada zakretka chtodnicy zawierajqca zawar nadcisnieniowy (0,75-1,05 bara) oraz zawar pcdcisnieniowy (0,09 bara). Zawar podcisnieniowy wpuszcza powietrze do uktadu, gdy plyn chtodzqcy stygnie i zmniejsza SWq objetosc,

Staia kontro/a Zbiornik wyrawnawczy ptynu chtodzqcego w Maidzie jest w pewnym sensie naczyniem przelewowym i nie jest zintegorowany z uktadem nadcisnieniowyrn, Polozenie rnontazowe i rodzaj kontroli poziomu plynu sa inne

w modelach 323 ze scietyrn i zatamanym tytem niz w coupe "F":

• Doktadna kontrola poziomu piynu chtodzqcego jest • Modele ze scletyrn i zatamanym tytem: zbiornik

mozliwa jedynie przy wytqczonym silniku. wyrawnawczy plynu chtodzqcego znajduje sie - pa-

• Przy zimnym silniku poziom plynu powinien znaj- trzac w kierunku jazdy - z lewej strony z przodu.

dowac sie mniej wiecej posrodku rniedzy znacznikami • Odkrecic i zdjac zakretke z zamontowanq rniarka.

Low (= minimum) a Full (= maksimum). Poziom zabarwionego ptynu chtodzqcego widoczny

• Poniewaz cieply plyn chtodzqcy zwieksza objetosc, jest na przezroczysto-biatej plastykowej miarce.

przy rozgrzanym silniku dozwolone jest przekrocze- • Coupe "F": przezroczysty zbiornik znajduje sie

nie znacznika F. z przodu z prawej strony - patrzac w kierunku jazdy.

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Do ukladu chtodzenia w silnikach SOHC z 16 zaworami sa podlaczone nastepujace elementy: 1 - zbiornik wyrawnawczy

w coupe "F", 2 - pompa wody,

3 - zawar dodatkowego powietrza, 4 - zasilanie instalacji ogrzewania,

5 - zawar regulacyjny biegu jalowego, 6 - pow rat instalacji ogrzewania,

7 - termostat,

8 - zbiornik wyrawnawczy modeli

ze scletyrn lub zalamanym tylem, 9 - chlodnica

I

I

I

I

Metoda chtodzenia

Kontrola poziomu ptynu chlodzaceqo

55

Uktad chtodzenia

Mazda 323

I

I

Znaczna utrata pfynu chfodzqcego jest oznaka zaklocenia lub uszkodzenia w ukfadzie chfodzenia. Pfyn ten nie ulega zuzyciu i w zarnknietyrn obiegu chfodzenia nie rnoze wyparowac.

Przy ciqgfych stratach pfynu chfodzqcego nalezy skontrolowac szczelnosc uktadu chtodzenia, jak opisano w dalszym tekscie niniejszego rozdziafu.

• Mniejsze llosci: do dolewania nie trzeba zdejmowac zakretki z chfodnicy.

• Mniejsze. ilosci rnozna dolewac zarowno przy zimnym jak i rozgrzanym silniku bez niebezpieczeristwa poparzenia.

• Gdy dolewa sie sarna wode, powoli rozciericza si~ ciecz chtodzaca, przez co pogarsza sie dziafanie srodka przeciw zamarzaniu. Dlatego oprocz wody nalezy dolewac takze troche srodka przeciw zamarzaniu.

• Nie przepelniac ponad znacznik "FULL".

• Znaczne ilosci: gdy zbiornik wyrownawczy jest cafkiem pusty, nalezy sprawdzic poziom pfynu chlodzqcego takze w chfodnicy.

• Uwaga przy rozgrzanym silniku! W ukfadzie

Uzupetnianie ptynu chlodzaceqo

56

chfodzenia panuje nadcisnienie. Przy odkrecaniu zakretki chtodnicy nastepuje gwattowna redukcja cisnienia i pfyn chfodzqcy zaczyna wrzec. Istnieje ryzyko poparzenia. Dlatego:

• Najpierw odczekac, az silnik nieco ostygnie. Nastepnie przez grubq szrnatke powoli odkrecic zakretke najpierw do pierwszego oporu, aby wypuscic nadcisnienie z ukfadu.

• Dopiero wtedy cafkowicie odkrecic nakr~tk~.

• Przy znacznej utracie wody i rozgrzanym silniku nie nalezy dolewac zimnej wody do chtodnicy. Przez .wstrzas termiczny" (nagfq zrnians temperatury) maze dojsc do skrzywienia gtowicy cylindrow lub pekniecia korpusu silnika.

,

Na rysunku pokazano elementy powiazane z uktadem chtodzenia silnika DOHC

1 - zbiomik wyrawnawczy

w coupe "F",

2 - pornpa wody,

3 - ch/odnica oleju,

4 - zawar dodatkowego powietrza, 5 - zasilanie instalacji ogrzewania, 6 - pow rat instalacji ogrzewania,

7 - zawar regulacyjny biegu

ja/owego,

8 - zbiornik wyrawnawczy modelu ze scietym tv/em,

9 - termostat,

10 - ch/odnica

Fot. lewa: w modelach ze scietym i zatamanym tv/em zbiornik wyrownawczy ptynu ch/odzqcego znajduje sle

z lewej strony z przodu - patrzac w kierunku jazdy.

Na fotografii z krocca zbiornika (2) zdjeta jest nakretka z rniarka (1). Ciecz chlodzaca powinna odznaczac sie na miarce rniedzy znacznikami "L" i "F" (strza/ki) Fot. prawa: w coupe "F" zbiornik wyrownawczy ptynu ch/odzqcego znajduje sie

z przodu z prawej strony - patrzac w kierunku jazdy. Poziom ptynu jest /atwo widoczny z zewnatrz przez przezroczyste scianki zbiornika wyrownawczego (strzatki) takze przy zamkniete] zakretce

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Mazda 323

Uktad chtodzenia

I

I

I

Dziatanie zaworu podcisnienloweqo (1)

w zakretce (3) uktadu chtodzenia moi:na sprawdzic w prowizoryczny spos6b. Zaw6r powinien dac sie uniesc z gniazda (2) i zostac przyclaqniety z powrotem slla sprezyny

I

I

,

Srodek przeciw zamarzaniu

I

Woda przy temperaturze O°C przechodzi ze stanu ciekfego w staly, czyli zamarza na led. Objetosc wody zwieksza sie przy tym 0 9%, przez co w obiegu chfodzenia powstafoby tak wysokie cisnienie, ze mogfoby rozerwac korpus silnika. Dlatego w ukladzie chfodzenia do czystej wody dodaje si~ jeszcze srodka przeciw zamarzaniu ze srodkiern antykorozyjnym. Zawartosc ukladu chfodzenia wynosi dla pojazdu z mechaniczna skrzyniq bieg6w 5,0 I, zas z automatycznq skrzyniq bieg6w 6,0 I.

Wynikajq z tego nastepujace ilosci skladnikow mieszanki:

I

Mechaniczna skrzynia bieqow

---~-"----------.---------.-.--.--.--------- --_---_--~-.---.-- --"---"-- -------,-_._--_._--

Odpornosc na zarnarzanie do:

--- __ ------_~-----I·--

Srodek przeciw zamarzaniu 1,75 I 2,25 I

Woda 3,25 I 2,75 I

! Automatyczna skr-z-y-n-ia-b-ie-g-o-'w--+-sC-r-odek przeciw zamarzaniu 2,10 I 2,70 I

,

Woda 3,90 I 3,30 I

_ •.... __ ._ _ _.. . - ---~

Srodka przeciw zamarzaniu nie nalezy nalewac do ukladu chfodzenia w wiskszych proporcjach niz 55%. Przy wieksze] zawartosci zmniejsza sie efekt ochronny, a ponadto pogarsza sie skutecznosc chfodzenia.

Jako srodek przeciw zamarzaniu sluza zwykle trujace alkohole 0 nazwach glikol etylenowy, glikol dwuetylenowy lub glikol propylenowy. Ciecze te nie paruja, Tak samo wazny jak ochrona przeciw zamarzaniu jest srodek antykorozyjny. Zapobiega on tworzeniu sie w uktadzie chtodzenia kamienia, rdzy i innych produktow korozji. Dlatego fabrycznie nalana ciecz chlodzaca zawierajqca sktadnik przeciwkorozyjny nie powinna bye spuszczana na wiosne, lecz pozostac w ukfadzie chfodzenia przez catv rok. Nieodpowiedni srodek przeciw zamarzaniu moze dzialac niszczaco na wykonane z lekkich stop ow elementy silnika i chfodnicy.

Kontrola koncentracji srodka przeciw zamarzaniu

Czynnosc obsfugowa nr 11 Do pomiaru skutecznosci srodka przeciw zamarzaniu potrzebny jest areometr (g~stosciomierz). Mierzy sie nim

ciezar wlasciwy ptynu. Z uwagi na dodawanie roznej ilosci srodkow antykorozyjnych rozny jest ciezar wlasciwy poszczeqolnych produktow przeciwdzialajqcych zamarzaniu. Tolerancja pomiarowa wynosi 2-3'C.

I

I

I

I

I

I

I

I

I

W wiekszosci przyrzadow do kontroli odpomosci na niskie temperatury trzpieri pomiarowy zanurza sie w zassany

ze zbiornika plyn, wskazujac koncentracje sr odka przeciw zamarzaniu.

Wersja pokazana na fotografii posiada dwie ruchome wskaz6wki

I

I

I

-16'C

-26'C

-40'C

2,75 I 2,25 I

3,30 I 2,70 I

57

Uktad chtodzenia

I

Mazda 323

I

Dozowanie srodka przeciw zamarzaniu

Czesto okazuje sie, ze koncentracja srodka przeciw zamarzaniu staje sie niewystarczajaca. Wtedy nalezy dolac troche srodka przeciw zamarzaniu. Okoto 1/2 litra wystarcza na uzyskanie skutecznosci przy obnizeniu temperatury 0 dalsze 10·C.

• Pcdstawic rniske pod samoch6d.

• Odkrecic korek spustowy na dole chtodnicy i spuscic 1-2 litry ptynu chtodzq_cego.

• Korek spustowy dokrecac z wyczuciem.

WSKAZOWKA

Nepoczety plyn przeciw zamarzaniu starzeje sill, gdy znajduje sill W otwartym naczyniu. Dlatego naleiy przecnowywec go w zemknietym pojemniku, w miejscu niedostepnym dla dziecl.

Glikol odznacza sill duiymi zdolnosciemi pe/zajqcymi. Skutkiem tego po zalaniu nowym sroakiem przeciw zamarzaniu wychodzq na jaw nleezczetnosci zatkane dotychczas przez osad z kamienia lub produkt6w korozji.

Wymiana ptynu chtodzaceqo Czynnosc obslugowa nr 40

Wykaz czynnosci obstugowych przewiduje wyrniane ptynu chtodzq_cego co dwa lata. Wymiana ptynu jest jednak konieczna najp6Zniej wtedy, gdy przeprowadza sie jedna z poruzszych nap raw: wymiana silnika, wymiana gtowicy cylindr6w, wymiana uszczelki gtowicy cylindr6w, wymiana chtodnicy lub wymiennika ciepla. Pow6d jest nastepujacy: dodatek do ptynu chtodzq_cego chroni czesci ze stop6w lekkich przed korozja, Warstwa ochronna tworzy sie w fazie docierania nowego silnika, przy czym czesc srodka antykorozyjnego ulega zuzyciu. Gdy teraz w uktadzie chtodzenia jest montowana nowa czesc z lekkiego stopu 0 duze] powierzchni, przestaje wystarczac dziatanie antykorozyjne starego ptynu. Zas w przypadku uszkodzenia uszczelki gtowicy cylindr6w ptyn chtodzqcy rnoze bye zanieczyszczony przez przedostajace sie do uktadu gazy spalinowe. Dlatego nie nalezy oszczedzac w niewlasciwym miejscu - ptyn chlodzacy nalezy wtedy wymienic,

Spuszczanie plynu chlodzaceqo

• Odczekac, az silnik ostygnie; przy gorqcym ptynie chtodzqcym istnieje niebezpieczeristwo poparzenia!

• Odkrecic zakretke na chtodnicy.

• Do zebrania ptynu chtodzqcego podstawic pod silnik szeroka rniske.

WSKAZOWKA

Srodek przeciw zamarzaniu chlodnicy jest trujecy i dlatego nie wolno wylewac go do kanalizacji.

• Zassac ptyn chlodzacy z chtodnicy. Trzpieri porniarowy areometru powinien swobodnie plywac.

• W zaleznosci od ciezaru wlasciweqo ptynu trzpieri pomiarowy zanurza sle mniej lub bardziej qleboko.

• Odczytac na skali, do jakiej temperatury wystarcza skutecznosc przeciw zamarzaniu.

• Niekt6re przyrzady rnaja wskaz6wki urnozfiwiajace odczyt wskazania.

I

I

• Wlae odpowiedniq ilosc nie rozciericzonego srodka przeciw zamarzaniu, a nastepnie uzupelnic spuszczonym ptynem chtodzqcym.

I

I

I

I

I

I

I

• Odkrecic korek spustowy na spodzie chlcdnicy

• Gdy ptyn chtodzqcy ma zostac wymieniony. z aleca sie przeplukac uklad chlodzenia jeden raz czysta woda.

I

I

I

Napetnianie uktadu chtodzenia

Poniswaz po spuszczeniu w silniku zawsze pozostaje jakas resztka ptynu chlodzqcego, nalewana ilosc mozs bye nieco mniejsza, niz to podano w tabeli na poczatku rozdzialu.

58

I

I

I

I

Na dole chtodnicy (1) obok elementu nosneqo zawieszenia silnika (2) znajduje sle korek spustowy ptynu chtodzqcego (strzatka). Aby ulatwic do niego dostep, w dolnej ostonie silnika (3) przewidziano odpowiednie wyclecle

I

I

I

I

I

Mazda 323

Uktad chtodzenia

I

• Z wyczuciem zakrecic korek spustowy na spodzie chlodnicy.

• Wlac do chlodnicy rnleszanine wody i srodka przeciw zamarzaniu.

• Uruchornic silnik i z otwarta zakretka chlodnicy pozostawic pracujacy na jalowym biegu, az rozgrzeje sie g6my przew6d chlodnicy (termostat otworzyl przeptyw).

I

I

• Przy pracujqcym silniku dolac ptynu az po kr6ciec wlewowy.

• Zalozyc i zarnknac zakretke chlodnicy.

• Po pr6bnej jeidzie wylaczyc silnik i sprawdzic poziom plynu w zbiomiku wyr6wnawczym, jak opisano wczesnie],

Kontrola szczelnosci ukladu chlodzenia

I

Badanie wzrokowe nieszczelnych rruejsc ukladu chlodzenia najlepiej przeprowadzlc, gdy silnik jest gorqcy i w zwiazku z tym w ukladzie chlodzenia panuje peine cisnienie robocze. Do wszystkich innych kontroli silnik musi bye zimny.

Chlodnica w Maidzie rna dwa zbiomiki z tworzywa sztucznego: g6my i dolny.

Ze zbiomik6w plyn chlodzacy wyplywa przez wykonane z lekkiego stopu rurki chlodnicy wyposazone w zeberka chlodzqce w celu powiekszenia powierzchni chlodzenia. Przez zeberka ptyn chlodzqcy rnoze oddawac cieplo otoczeniu.

W pojeidzie z automatycznq skrzyniq bieg6w jest zamontowana wieksza chlodnica plynu ze zintegrowanq chlodnica plynu ATF.

Przy podejrzeniu 0 nieszczelnosci chlodnicy nalezy przeprowadzic w warsztacie opisana kontrole cisnienia. Przy stwierdzeniu uszkodzenia rnozna od razu samemu zdemontowac chlodnice i oddac do naprawy. lstnieja warsztaty wyspecjalizowane w naprawach chlodnic.

I

• Nalezy sprawdzic przewody na chlodnicy i silniku oraz przewody prowadzace do wymiennika ciepla instalacji ogrzewania i do kolektora ssaceqo, zaw6r regulacji biegu jalowego i zaw6r dodatkowego powietrza.

• Czy przewody nie sa popekane? Ugniatajqc przewody plynu chlodzqcego stwierdzic, czy nie sa twarde lub skruszale. .Jesli sa - natychmiast wyrnienic.

• Przez ugniatanie przewod6w rnozna rowniez stwierdzic nieszczelnosci przewod6w spowodowane przez gryzonie.

• Czy koric6wki przewod6w nie sa za ptytko naciqgniete na krocce?

I

I

I

I

I

I

• Czy mocowane na sruby opaski zaciskowe sa prawidlowo zalozone na przewodach?

• Zardzewiale opaski zac~skowe mogq puscic podczas jazdy i to przy pelnym cisnieniu roboczym ukladu chlodzenia. Koniecznie wyrnienicl

• W warsztacie szczelnosc ukladu chlodzenia kontroluje sie za pomoca specjalnej reczne] pompki z cisnieniomierzem.

• Przyrzqd ten zaklada sie na kr6ciec wlewowy chlodnicy i pompuje sie do cisnienia 1,05 bara.

• Gdy wskaz6wki na skali nie porusza sie w ciqgu 1-2 minut, uklad chlodzenia jest szczelny.

Chlodnlca

I

Dernontaz przewod6w pfynu chlodzaceqo Do wymiany nalezy przyqotowac oryginalne przewody 0 wlasciwyrn ksztaicie, a takze nowe opaski zaciskowe.

WSKAZOWKA

W drodze rzadko kiedy moine dokonec natychmiastowej wymiany pqkniqtego przewodu ptynu chiodzeceqo. Zwykle nie wozi ste go w bagazniku. Pomoc moze tutaj specjalna tssm«; dobrze klejElca oczyszczone i suche przewody gumowe.

Przy wiekszvm przecleku korzystne maze bye zdjqcie zakrqtki z chlodnicy podczas jazdy do najblizszego postoju, aby w ukladzie chlodzenia nie moglo wytworzye sift cisnienie, ktorego nie wytrzymalaby tesme. Teraz ostroznie kontynuowec jazdq do warsztatu. Podczas jazdy obserwowac wskainik temperatury i sprewdzec poziom plynu chtodzeceqo!

I

• Spuscic ptyn chlodzacy do naczynia.

• Sprezynujace opaski zaciskowe scisnac szczypcami za oba ucha do oporu.

• Zdjqc przewody.

• Nie zdejmowac opasek zaciskowych z przewod6w prowadzqcych do wymiennika ciepla instalacji ogrzewania, lecz zdejmowac przewody wraz z plastykowymi kroccarnni. W tym celu nalezy wcisnac noski zatrzaskowe po lewej i prawej stronie przylqcza przewodowego.

• Nie zqubic pierscieni uszczelniajqcych w kroccach p rzewodowych.

I

I

I

I

I

I

• Mocno trzymajqce sie korice przewod6w poluzowac wkretakiern, wsuwajqc go rniedzy kr6ciec a przew6d i ostroznie podwazajac,

• Nowe przewody zakladac na krocce dostatecznie glE;lboko, aby sie z nich nie zsunely.

• Zwrocic uwaqe na prawidlowe zalozenie opasek zaciskowych.

• W przypadku stosowania opasek skrecanych na sruby, nie wolno dokrecac sruby zbyt rnocno, aby nie przekrecic gwintu, qdyz wtedy opaska nie utrzyma przewodu na kroccu.

59

Ukfad chfodzenia

Mazda 323

I

I

Na rysunku pokazano obudowe chtodnicy

1 - kana! rezonansowy filtra powietrza,

2 - ch!odnica dla pojazd6w

z klasyczna skrzynia bieg6w. 3 - wentylator chtodnicy z rarna nosna,

4 - ch!odnica dla pojazd6w z autornatyczna skrzynia bieg6w,

5 - przewody filtr6w wymiennych

Czyszczenie chtodnicy

Przed i po okresie letnim nalezy oczyscic ptytki chtodnicy zatkane czesto szczqtkami owadow.

W obiegu nadcisnieniowyrn uktadu chtodzenia zakretka chtodnicy odgrywa wazna role.

• Przy zakreconej zakretce powierzchnia uszczelnia- • Przy spadku temperatury plyn chlodzacy ponownie

jaca jest silnie docisnieta do krawedzi otworu chtodni- zmniejsza SWq objetosc, przez co w uktadzie powstaje

cy, aby uniernozliwic obnizenie cisnienia, podcisnienie. Dla wyrownywania tego podcisnienia

• Gdy przy rozgrzewajqcym si~ silniku cisnienie w zakretce jest zainstalowany drugi zawor. Otwiera

w uktadzie chtodzenia przekroczy 0,7-1,05 bara, sie on przy podcisnieniu 0,09 bara, tak aby do srodka

otwiera sie zawor nadcisnieniowy, przez ktory do mogto naplynac powietrze ;z_ zewnatrz.

zbiornika wyrownawczeqo ucieka troche pary wodnej

wyrownujac cisnienie,

• Zaschniete resztki owadow spryskac srodkiern rozpuszczajacyrn biatko.

• Po zadziataniu srodka splukac go od tylnej strony chtodnicy. Strumieri wody nie powinien bye zbyt silny.

Demontai: chtodnicy

• Spuscic ciecz chlodzaca do naczynia.

• Odkrecic kanat rezonansowy filtru powietrza.

• Zdernontowac grube przewody ptynu chtodzqcego z chtodnicy i cienki przewod prowadzqcy do zbiornika wyrownawczoqo.

• W przypadku automatycznej skrzyni bieqow zdjac przewody ptynu ATF z chtodnicy. Aby ptyn ATF nie wyciekat, a do przewocow nie dostat sie brud, zdjete przewody musza zostac zarnkniete zatyczkami lub zaciskami w sposob zabezpieczajqcy wyptyw.

Zakretka uktadu chtodzenia

Kontrola zakretki

• Nalezy sprawdzic, czy na zakretce nie ma osadow: zanieczyszczeri lub kamienia.

• Czy uszkodzona jest gumowa uszczelka?

• Dziatanie zaworu nadclsnienioweqo jest sprawdzane przy uzyciu opisanego juz przyrzqdu do kontroli cisnienia.

• Napompowac powietrze, co spowoduje wzrost cisnienia.

60

Ostre szczotki lub twarde narzedzia rnoqa uszkodzic ptytki chtodnicy.

• Strumieri wody skierowac takze w otwor wokol wentylatora chtodnicy.

• Zdiac wtyczke przewodowq z wytqcznika termicznego wentylatora chtodnicy.

• Hoztaczyc polaczenie wtykowe przy wentylatorze chtodnicy.

• Wykr~cic sruby ustalajace zamocowania chlodnicy u gory z lewej i prawej strony.

• WyjqC do gory chlodnice wraz wentylatorem i rarna nosna,

• Odkrecic sruby: qorna i dolna mocujace na ramie nosnej wentylatora i zdjac wentylator chtodnicy.

• Zawor powinien otworzyc sie rniedzy 0,75 a 1,05 bara,

• Ze srodka dolnej strony zakretki wycraqnac zawar podcisnleniowy,

• Czy po puszczeniu zawar prawidtowo zamyka?

• Uszczelka nie rnoze miec rys ani uszkodzeri.

• Przy najmniejszej watpliwosci co do sprawriosci zakretke nalezy wymienic,

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Mazda 323

Ukfad chfodzenia

Termostat decyduje 0 tym, czy ptyn chlodzqcy ma bye schladzany w chlodnicy, czy nie, tzn. czy plyn chlodzqcy ma cyrkulowac w .rnalyrn" czy w .rluzym obiegu" (patrz tez poczqtek rozdzialu). Termostat steruje przeplywem plynu oczywiscie w zaleznosci od jego temperatury. Odbywa sie to dzieki tulei wypelnionej specjalnym woskiem i zamocowanemu na niej talerzowi zaworu. Przy rozgrzaniu plynu chlodzqcego wosk przechodzi w stan plynu, zwieksza SWq objetosc i otwiera przez to talerz zaworu. Tak dlugo, jak temperatura plynu chlodzqcego rosnie, termostat coraz bardziej otwiera przeplyw schlodzonego plynu wracajqcego z chlodnicy. Gdy natomiast temperatura robocza spada, sprezyna w termostacie dociska talerz zaworu z powrotem w kierunku .zarnkniety", zamykajqc doplyw schlodzonego plynu do czasu osiaqniecia temperatury roboczej.

Dwa typy konstrukcji W miejsce zwyklego jednozaworowego termostatu rnoze bye rowniez zamontowany termostat dwuzaworowy

o bardziej skomplikowanej konstrukcji. Taki termostat ma dwa zawory, a mianowicie: zawor glowny i zawor

dodatkowy. Wraz z rosnaca temperatura plynu chlodzqcego otwiera sie najpierw maly zawor dodatkowy i prze-

puszcza niewielkq ilosc rozgrzanego plynu chtodzqcego przez chlodnice. Gdy temperatura plynu chlodzqcego

wzrasta dalej, otwiera si~ duzy zawor qlownv. ktory reguluje gospodarkq cieplna tak, jak jest to opisane w zwy-

klym termostacie.

I

Rys.: na rysunku przedstawiono budowe termostatu ptynu chtodzqcego:

1 - element oporowy, 2 - drazek naciskowy, 3 - talerz

(otwiera duzy obieg), 4 - sprezyna,

5 - element rozszerzalny, 6 - talerz

(zamyka maty obieg) Fot.: ilustracja ukazuje polozenie rnontazowe termostatu (3). Kotek odpowietrzajqcy (1) musi wskazywac

do gory. Przy kazdyrn dernontazu i rnontazu nalezy wymienic uszczelke (2)

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Termostat

Pomoc w sytuacjach awaryjnych

Termostat

r== ····~-~~-Obi~~y---- Przyczyny/skutki

: Wskazanie temperatury rosnie powoli, Talerz zaworu w termostacie zostal zablokowany w polozeniu 'I' temperatura robocza osiqgana jest poi- .otwarty" (np. przez osad); doplyw do chlodnicy jest stale otwarty.

niej niewystarczajqce dzialanie ogrzewa- Silnik pracuje zbyt dlugo w trybie rozruchu na zimno. Na razie

f' nia' +_n_ie_d_O_jd_Z_i_e_d_o_u_S_zkodzen, lecz w niedlugim czasie nalezy wy-

mienic termostat.

Mimo prawidlowego poziomu plynu chto- Talerz zaworu zostal zablokowany w polozeniu .Zamkniety" (np. I dzqcego wskazowka temperatury znajdu- przez uszkodzonq lub nieszczelnq tuleje termostatu). W zadnyrn ! je sie na polu ,,H". Chlodnica i dolny prze- przypadku nie kontynuowac jazdy, inaczej silnik zostanie prze-

, wod prowadzqcy do chlodnicy Sq zimne grzany i ulegnie uszkodzeniu! Natychmiast wymienie termostat.

WSKAZOWKA

Gdy z powodu uszkodzonego termostatu plyn chiodzecy zagotuje sit! w drodze, pozostaje tylko odhotowanie tub demontai termostatu na miejscu. Jest! zdecydujecie sit! na demontez, najpierw nateiy oticzekec, ai opadnie temperatura plynu chlodzqcego (przy rozgrzanym silniku trwa to dose dlugo). W tym czasie nateiy przyqotowec naczynie do zebrania spuszczanego plynu chlodzqcego.

I

Dernontaz termostatu Termostat jest zamontowany w dostepny sposob na wierzchu glowicy cylindrow z jej przedniej strony, po lewej

stronie _ patrzac w kierunku jazdy. Silnik musi bye ostudzony na tyle, aby nie poparzyc rak, Przy montazu

nowego termostatu na nowy wymienic nalezy rowniez pierscieri uszczelniajqcy korpus termostatu.

I

I

61

Uktad chtodzenia

• Pcdstawic mala rniske na wyciekajqcy ptyn chtodzacy.

• Zdiac przew6d z obudowy termostatu.

• Wyciqgnqc wtyczks z wytqcznika termicznego wentylatora chtodnicy.

• Odkrecic dwie sruby z pokrywy obudowy termostatu.

• Odlozyc na bok pokrywe z wytqcznikiem termicznym.

• WyjqC termostat.

Kontrola termostatu

I

Mazda 323 I

I

I

I

I

,

I

Po odkraceniu pokrywy termostatu (3) i uszczelki (2) mozna wyj~c termostat (1) z gtowicy cyllndrow. Pozycja ,,4" oznacza wyt~cznik termiczny wentylatora chtodnicy

I

• Przy montazu nowego termostatu uzyc nowej uszczelki. .Zadrukowana na zielono" strona uszczelki musi bye skierowana ku termostatowi.

• Tak zamontowac termostat, aby kotek odpowietrzajqcy byt skierowany do gory.

• Dokrecic sruby na obudowie termostatu momentem 20-2S Nm.

• Napelnic uktad chtodzenia po probnej jezdzie

skontrolowac szczelnosc.

I

I

I

Za pomoca termometru do wekowania rnozna we wtasnym zakresie skontrolowac, czy termostat otwiera sie

przy przepisowej temperaturze: I

Skok otwarcia

Wykonanie Temperatura Catkowite otwarcie
otwarcia przy
-
Termostat jednozaworowy 80,S-83,S'C 9S'C
Termostat dwuzaworowy zawor dodatkowy 83,S-86,S'C -
zawor gtowny 86,S-89,S'C 100'C ptyn chtodzqcy jest utrzymywany w obiegu przez pornpe. Znajduje sie ona z prawej przedniej strony silnika i jest napedzana przez pasek klinowy z watu korbowego. Pompa wody jest bezobstugowa. Gdy wystapia nieszczelnosci lub odgtosy .mielenia", musi zostac wymieniona - naprawa nie jest .mozliwa.

WSKAZOWKA

W przypadku nieszczelnoscl z obudowy pompy wody zaczyna nieznacznie kepec, jednak w miere uptywu czasu ubytek cieczy chtodzecej bedzie znaczny. Dlatego 0 wymiene pompy wody naleiy zstroszczyc sie natychmiast po rozpoznaniu nieszczelnosci.

Demontai: pompy wody

Do dernontazu pompy wody nalezy zdjac pasek zebaty. Przed przystqpieniem do dernontazu nalezy zapoznac si~ z tekstem w ustepie .Czynnosci przy pasku zebatyrn" w rozdziale 0 silniku.

• Zdiac pasek zebaty (patrz rozdziat 0 silniku). • Odkrecic kr6ciec przewodowy z przodu pompy -

• W silniku DOHC odkrecic od pompy wody krazki patrzac w kierunku jazdy.

napinajqcy i prowadzqcy. • Odkrecic od pompy wody cztery sruby ustalajace

• Spuscic ptyn chtodzqcy do naczynia. i oddzielic pompe od silnika.

• Zdernontowac termostat.

• Zawiesic termostat w naczyniu z woda i podqrzac wode.

Pompa wody

62

min. 8,S mm min. 1,S mm min. 8,0 mm

I

• Skontrolowac, czy w podanych temperaturach odnosny talerz zaworu podnosi sie ze swego gniazda. • W rniare rnozliwosci zrnierzyc rowniez skok otwarcia.

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

63

I

Mazda 323

Uktad chtodzenia

I

Dernontaz pompy wody mozliwy jest dopiero po zdjeciu paska zebateqo. Na rysunku pkazano poszczeg6lne czesci

1 - pompa wody silnika SOHC, 2 - uszczelka,

3 - uszczelka kotnierzowa, 4 - kr6ciec przewodowy,

5 - pompa wody silnika DOHC

• Oczyscic powierzchnie uszczelniaiaca korpusu silnika.

• Przed montazern pompy wody powierzchnie uszczelniajaca korpusu silnika oraz nowe uszczelki posrnarowac niewielkq iloscia smaru silikonowego.

• Zarnontowac nowa pornpe wody z nowymi uszczelkami od strony korpusu silnika i krocca przewodowego (moment dokrecania 20-25 Nm).

I

I

I

I

I

I

• Gdy z przewodu obejscioweqo plynu chlodzqcego zdjety zostal kr6ciec przewodowy, wtedy uszczelka musi zostac wymieniona rowniez na tym przylaczu, • W silniku DOHC zamontowac krazki napinajacy i prowadzqcy.

• Ustawic lazy rozrzadu i zatozyc pasek zebaty, patrz rozdzial 0 silniku.

• Po rnontazu napemic uktad chtodzenia, jak opisano w dalszej czesci.

I

I

I

Silnik nie moze pracowac bez napedu pompy wody. paska klinowego.

• Mocno (100 N) ucisnac palcem pasek klinowy rniedzy watem korbowym a alternatorem.

• Prawidtowe uqiecie wynosi: 9-10 mm.

Kontrola naprezenla paska klinowego Czynnosc obslugowa nr 15 Dlatego tez bezwzqlednie nalezy sprawdzlc naprezenie

I

• Odnosnie napinania paska klinowego patrz rozdzial "Alternator".

I

Zerwany pasek klinowy Kontynuujqc [azde bez napedu pompy wody ryzykuje sie uszkodzenie silnika! Brak przeplywu ptynu

w obiegu chlodzenia prowadzi do zator6w cieplnych, przez co moze peknac uszczelka glowicy cylindr6w.

Zakladanie nowego paska klinowego jest opisane w rozdziale 0 alternatorze.

I

I

Wentylator chtodnicy

Mazda 323 ma elektrycznie napedzany wentylator chtodnicy, kt6ry wlacza sie tylko wtedy, gdy temperatura plynu chtodzqcego przekroczy okreslona wartosc.

W pokrywie obudowy termostatu jest zamontowany wylqcznik termiczny. Ten wrazliwy na temperature wylqcznik wlacza wentylator chtodnicy, gdy przeplywajqcy plyn chlodzacy przekracza okreslona temperature, Tak samo wylacza on wentylator, gdy temperatura ptynu chtodzqcego spadnie ponize] okreslonej wartosci,

Wytqcznik termiczny wentylatora chtodnicy Wentylator chtodnicy jest zatqczany przez wytqcznik termiczny za posrednictwern podtqczonego szeregowo przekaznika, Ten zas dziata tylko przy wtqczonym zaplonie - styk przekaznika zamyka wtedy tzw. obw6d pradu obciazenioweqo. Dzieki temu do silnika wentylatora dochodzi petne naplecie z akumulatora i wentylator zaczyna

pracowac. W Mazdzie sa stosowane wylqczniki termiczne 0 roznych temperaturach zadziatania, w zaleznosci

od zastosowanego termostatu chtodnicy:

I

I

I

---- 2-- - - - - --- ---

! T t t ht d Wyta,cznik termiczny wentylatora chlodnicy

~ _~~e~:os a u c 0 rucy wlacza przy temperaturze wyta,cza przy temperaturze

I Termostat jednozaworowy 91'C I 84'C

Termostat dwuzaworowy 9TC 90'C

I

I
Mazda 323 I
I
I

I
Na rysunku pokazano I
elementy konstrukcyjne,
kt6rych dotyczy demontai:
® , wentylatora chtodnicy I
1 - kanal rezonansowy filtru
powietrza,
2 - wirnik wentylatora,
3 - silnik wentylatora, I
4 - rama nosna wentylatora,
5 - chlodruca Uktad chtodzenia

• Rozqrzac wylacznik termiczny w kapieli wodnej, obserwowac ornornierz.

• Ponize] temperatury wtqczenia rezystancja powinna wynosic oc n (brak przeptywu), zas powyzej ternperatury wtqczenia - 0 n (przeplyw).

• Przy montazu wytqcznika termicznego nowa uszczelke zwilzyc nieco ptynem chlodzacyrn, aby przy wkrecaniu nie zostata za bardzo zqnieciona,

• Wytqcznik dokrecac momentem 6-9 Nm.

Uszkodzony wentylator chtodnicy

Uszkodzony wentylator chiodnicy rnoze spowodowac nadmierny wzrost temperatury ptynu chtodzqcego. Moze do tego dojsc tylko przy dluzsze] pracy na biegu jatowym. Uszkodzenie nie musi wcale oznaczac korica jazdy:

D Gdy silnik nieco ostygnie, mozna na srednich obrotach i ze srednia predkoscia dojechac do najblizszeqo warsztatu; obserwowac przy tym wskaznik temperatury.

D Natomiast powolna jazda i jazda na biegu jatowym sa niebezpieczne dla silnika, qdyz wtedy przez plytki chlodnicy prawie wcale nie przeptywa powietrze chlodzace silnik. Gdy z uwagi na ruch drogowy dalsza jazda musi bye powolna, nalezy od razu odszukac przyczyne usterki, a w odnosnyrn przypadku zrnostkowac wytqcznik termiczny.

• Do kontroli temperatury wtqczenia potrzebny jest termometr do wekowania.

• Odkrecic nakretke chtodnicy i rozqrzac silnik.

• Odczytac na termometrze, czy wentylator chtodnicy wlacza sie przy zadanej temperaturze.

• .Jesli tak nie jest, przeprowadzic pomiar rezystancji wytqcznika termicznego.

• Zdernontowac wytqcznik termiczny; do gniazda wtykowego i bezposrednio do obudowy wytqcznika podlaczyc omomierz.

Lokalizacja usterek

• Najpierw nalezy skontrolowac wlasciwy bezpiecznik, patrz rozdzial .Elektryka w nadwoziu".

64

I

I

I

I

I

• Gdy bezpiecznik jest sprawny, nalezy wyciaqnac wtyczke przewodowq z wytqcznika termicznego.

I

I

I

I

I

W pokrywie (1) obudowy termostatu

jest zamontowany wytqcznik termiczny (2) wentylatora chlodnicy

I

I

I

I

I

Mazda 323

Ukfad chfodzenia

WSKAZOWKA

W ruchu miejskim lub przy przewidzianej powolnej jeidzie naleiy ustewic wentylator chlodnicy wteczony na prece cifl9lfl. W tym celu poteczyc gniazdo wtykowe wytecznike termicznego z rnasa, zmostkowec styki w przekainiku lub pOdlflczyC bezposrednio do wentylatora chlodnicy przewoa pomocniczy. Gdy przekainik zostanie zmostkowany lub wentylator chlodnicy bedzie zasilany nepiqclem bezposrednio z akumulatora, poleczenie to musi zostec rozteczone po wylflczeniu silnika, gdyi w przeciwnym razie wentylator betizie chodzil tak dlugo, ai calkiem wyczerpie akumulator.

I

• Za pornoca kawalka przewodu polaczvc styk we wtyczce bezposrednio z rnasa (np. z metalowym korpusem silnika).

• Wlqczyc zaplon: gdy teraz wentylator sie wlaczy, oznacza to, ze uszkodzony jest wytqcznik termiczny, wykluczony (wlasnie na probe) z obwodu elektrycznego.

• Gdy zmostkowanie wytqcznika termicznego nie pomoglo, nalezy skontrolowac przekaznik wentylatora chtodnicy.

• W tym celu wyciaqnac z przekazriika wtyczke przewodowq i za pornoca kawalka izolowanego przewodu zrnostkowac styki "A" (przytqcze przewodu czarno-czerwonego) i "C" (przylacze przewodu zolteqo).

• Sprawny wentylator powinien teraz zadzialac (rowniez przy wytqczonym zaptonie, qdyz prad roboczy otrzymuje teraz z zacisku ,,+" akumulatora).

I

I

I

I

I

I

• .Jesli w dalszym ciaqu wentylator nie dziata, nalezy skontrolowac sam silnik wentylatora.

• Hozfaczvc przewodowe zlacze wtykowe od silnika wentylatora.

• Miedzy styk zolteqo przewodu we wtyczce a dodatni biegun akumulatora podlaczyc wystarczajqco dtugi przewod.

• Czy teraz wentylator dziata? .Jesli tak, oznacza to przerwe na dodatnim przewodzie zasilajqcym.

• .Jesli nie, przeprowadzic ostatnia probe ze stykiem czarnego przewodu przyktadanym dodatkowo do rnasy (polaczenie plusowe z akumulatorem pozostawic podlaczone).

• Gdy wentylator ciqgle nie funkcjonuje, oznacza to uszkodzenie silnika elektrycznego.

,

I

Kontrola silnika wentylatora chtodnicy Dla sprawdzenia silnika wentylatora istnieje jeszcze jedna metoda kontroli za pornoca amperomierza. Mierzy

sie przy tym jego pobor pradu.

I

• Zdiac przew6d plusowy z akumulatora.

• Hoztaczyc przewodowe zlacze wtykowe od silnika wentylatora.

• Mi~dzy przylqcze zolteqo przewodu przy wtyczce przewodowej wentylatora a dodatni biegun akurnulatora podlaczyc amperomierz.

I

• Teraz silnik wentylatora powinien zadzialac i rnozna zrnierzyc przeplyw pradu,

• Powinny bye osiqgane wartosci podane w tabeli ponizej,

I

----------------,-----------------1

1 Skrzynia biegow +-_M_o_d_e_1 _ze __ s_ci_fi_ty_m __ ty_te_m __ t-M_o_d_e_l_z_zatamanym tytem Coupe "F" _Ii

I Mechaniczna skrzynia bieqow 3,4 ±0,8 A 3,4 ±0,8 A 6,6 ±1,0 A

Automatyczna skrzyni_a_b_i_eg.::_o_·w _j_ ~~_~1_,0_A 6_,6_±1,0 A _~ __ 9_,_5_±_1_,_5_A 1

I

I

I

I

I

Gdy wentylator chtodnicy nie dziala,

w pierwszej kolejnosci nalezy skontrolowac wylacznik termiczny (2). W tym celu roztaczyc wtyczke (1) i przy wlaczonyrn zaptonie polaczyc jq bezposrednio z rnasa, Jesli przyczyna usterki byt wytqcznik termiczny, to silnik elektryczny powinien zadzialac

I

I

I

65

I

I

Uktad chtodzenia

Mazda 323

I

Demontaz wentylatora chtodnicy

• Zdjac kabel masowy z akumulatora.

• Hozlaczyc przewodowe polaczenie wtykowe wentylatora.

• Odkrecic kanat rezonansowy filtru powietrza.

• Odkrecic kazdorazowo po dwie sruby na g6rze i na dole ramy nosne] wentylatora chtodnicy.

• WyjqC rame nosna wraz z wentylatorem.

• Od silnika wentylatora odkrecic wirnik wentylatora.

• Wykr~cic z ramy nosne] wentylatora trzy sruby mo-

cujace silnik i zdjac go z ramy. .

I

I

Pomoc w sytuacjach awaryjnych

I

Objawy Przyczyna Spos6b naprawy ----,
A Wskainik ternperatury 1. Zbyt stabe naprezenie paska kli-, Skontrolowac naprezenie paska lub wy-
znajduje sie na polu "H" nowego lub zerwany pasek mienic pasek
2. Zbyt rnato ptynu w uktadzie chto- Uzupelnic ptyn, w razie potrzeby skorzy-
dzenia stac z ptynu z instalacji spryskiwacza
szyb
3. Przewod prowadzqcy do wskai- Zdjac przewod z czujnika ternperatury,
nika temperatury styka sie z rnasa wskazowka musi si~ cotnac, w przeciw-
nym razie oznacza to zwarcie z rnasa;
skontrolowac przebieg przewodu
4. Termostat nie otwiera doptywu zim- Zdernontowac termostat i kontynuowac
nego ptynu z chtodnicy (zimna chtod- [azde bez niego lub odholowac samo-
nica) chad
5. Nie wlacza sie wentylator chtod- Patrz poprzednie strony
nicy
6. Uszkodzony zawar nadcisnienlo- Sprawdzic zawar, ewentualnie wymienic
wy w zakretce
7. Uszkodzenie wskainika Skontrolowac, patrz rozdziat "Wskainiki
i urzadzenia elektryczne"
8. Zwarcie czujnika od wskainika Wymienic
temperatury
9. Zatkana chtodnica lub jej ptytki Oczyscic chrodnlce
B Wskainik temperatury Termostat nie zamyka sie catkowi- Oczyscic termostat lub ewentualnie wy- I
reaguje bardzo powoli, cie, podgrzany ptyn chtodzqcy prze- mienic I
staba wydajnosc ptywa za wczesnie przez chlcdnice I
I
ogrzewania I
C Wskainik temperatury Uszkodzony czujnik wskainika tem- Wymienic !
!
pozostaje na dole skali, peratury I
dobra wydajnosc I
ogrzewania __j I

Uktad chtodzenia

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

66

I

I

I

Mazda 323

Paliwo

I

Paliwo

I

Przy kazdyrn tankowaniu paliwa staje si~ oczywiste, ze jazda samochodem jest droqa przyjernnoscia, To wystarczajqcy powod, by zajac si~ paliwem i jego zuzyciem.

I

Benzyna zwykta i wysokooktanowa

I

Oba rodzaje paliwa sa tej samej jakosci. Nie roznia sie one ani stopniem czystosci, ani stopniem odparowania (bardzo waznyrn dla zapalnosci paliwa), ani tez enerqia wewnetrzna (wartosc opatowa na kilogram paliwa). lstotna cecha wyrozniajaca te rodzaje paliwa jest odpornosc na spalanie detonacyjne. Jest one oznaczane liczba oktanowa, ktora w przypadku benzyny wysokooktanowej jest wieksza niz dla benzyny zwyktej.

Paliwo wysokooktanowe wytrzymuje wyzsze cisnienie sprezania, nie powodujqc samozaptonu prowadzqcego do stukania silnika.

Do samozaptonu mieszanki paliwowo-powietrznej dochodzi przy wysokiej temperaturze wydzielanej przez kazdy gaz przy sprezaniu, 1m wiekszy jest stosunek sprezania, tym tatwiej rnoze dojsc do samozaptonu w komorze spalania, gdy paliwo nie jest wystarczajqco odporne na spalanie detonacyjne.

I

I

Odpornosc na spalanie detonacyjne Odpornosc na spalanie detonacyjne jest okreslona liczba oktanowa. Jest to wielkosc porownawcza wyznaczana

w specjalnym silniku z paliwami pomiarowymi. Czesto spotyka si~ liczbe oktanowa "research" (skrot niem.:

ROl), czyli liczbe oktanowa pomierzonq metoda T, rzadziej natomiast - liczbe oktanowa oznaczana metoda silnikowq (skrot niem.: MOl).

Obowiazujace w Niemczech minimalne wartosci oktanowe dla paliwa sa ustalane przez Niemiecki Instytut Normalizacji - DIN (Deutsches Institut fur Normung):

I

I

,--------- _._----------- ----------.---------------------~

Paliwo bezDtowiowe (DIN 51 607)

Ro;'"'Y"1 'WYkl:oi I B'"'~b-lW--y-S-O-kO-OI'k-ta-n-o-w-~-~-:-u-pe-r-" -t-_B_e_n_Zy_~-~-:-y-S-O-k-oo-k,ta-n-o-w-a-,-,:-u-~-:-r _PI_U_:~

~ __ 9_1_. 82,5~1 J5 85 98 I 8_8 ,

I

I

Wysokq odpornosc na spalanie detonacyjne uzyskiwano nieqdys przez dodawanie silnie trujqcego czteroetylenku otowiu. Takiego paliwa zawierajqcego olow nie wolno stosowac w Maidzie 323 wyposazonej seryjnie w katalizator, poniewaz w przeciwnym razie katalizator zostatby zatruty, patrz rozdziat .Odtruwanie spalin". W paliwie bezDtowiowym sa stosowane wytqcznie niegroine dodatki.

Z uwagi na coraz powszechniejsze stosowanie pojazdow z katalizatorami w sqsiednich krajach europejskich, zaopatrzenie w bezotowiowe paliwo nie jest juz zadnyrn problemem.

WSKAZOWKA

Przy przewozeniu w samochodzierezerwowego kanistra nie wolno przytwierdzac go do tylnej scienki bagaznika. Przy najechaniu od ty/u przez inny pojazd kanister mag/by ulec uszkodzeniu i eksplodowec. Dlatego rezerwowy kanister nalezy mocowac w bagazniku do ty/u siedzeti.

I

I

I

Jakie paliwo potrzebuje Mazda 323?

Do roznych modeli 323 rnozna stosowac rozne rodzaje paliwa:

I

r - ---- . I oz - -.--- .. ~-
I Skrot
Silnik oznaczenia Stepien
silnika sprezania
_ .. _
1,4 1/49 kW B3 SOHC 8 V 9,7:1
1,41/54 kW B3 SOHC 16 V 9,4:1
-- ----- f---
1,6 1/62 kW B6 SOHC 8 V 9,3:1
1-----
1,6 1/65 kW B6 SOHC 16 V 9,0:1
-- r---
1,91/76 kW BP SOHC 16 V 8,9:1
---.
I 1,91/94 kW BP DOHC 16 V 9,0:1
L_ ______ - BezDtowiowa BezDtowiowa BezpDtowiowa I
zwykta 91 "Euro Super" 95 "Super Plus" 98
ROZ ROZ 'ROZ
+ +* +* I
+ +* +*
-~--,----- --.-~- .. -- --
+ +* +*
-_
+ +* +*
_'_--
+ +* +*
._-
- + +*
_ I

I

I

I

• Z uwagi na konstrukcje silnika nie jest konieczna

I

67

I
Paliwo Mazda 323 I

I


I


0 OT I
Silnik stuka: do zaplonu mieszanki wywotanego iskra zaplonowa dochodzi dodatkowy zaplon resztek mieszanki w rogu komory spalania, co daje nlekontrolowana detonacje OT = garny punkt zwrotny

,

Dzwonienie i stukanie

Zwykle mieszanka paliwowo-powietrzna zapala sie na skutek iskry ze swiecy zaptonowej. Front ptomieni rozszerza sie przy tym jak fala wok6t kamienia wrzuconego do spokojnej wody - koliscie, Spalajace sie w cylindrze gazy rozszerzaja sie.

Gdy rozszerzanie to jest zbyt silne, wtedy resztka nie zapalonej jeszcze mieszanki rnoze zostac sprezona przy sciance komory spalania. Ten wzrost cisnienia powoduje rozgrzanie si~ tych resztek mieszanki, tak ze nastepuje jej samozapton. Nastepuje przy tym zderzenie z frontem ptomieni zbllzajacyrn sie od strony swiecy zaplonowej. Prowadzi to do gwattownego wzrostu cisnienia w cylindrze. Uderzenie trafia w denko ttoka i przenoszone jest, poprzez korbow6d, na lozyska watu korbowego. Gdy efekt ten wystepuje przy wysokich obrotach silnika, twarde odgtosy spalania zagtuszane sq przez szum jazdy. Zjawisko to jest dla silnika wyjqtkowo niebezpieczne. Takie stukanie silnika przy wysokich obrotach prowadzi do znacznego przegrzania silnika. Zanim jednak zadziala wskainik ptynu chtodzqcego, zwykle jest juz za pozno i denka ttok6w rnoqa ulec stopieniu.

Bardziej znane, qdyz lepiej styszalne, jest stukanie przy przyspieszaniu. Daje 0 sobie znac, gdy na paliwie o niewystarczajqcej odpornosci na stukanie przyspiesza sie z niskich obrot6w dajac petny gaz. To zjawisko stukania prawie wcale nie szkodzi silnikowi.

Zuzycle paliwa

Zuzycie znormalizowane

Przy analizowaniu zuzycia paliwa, czesto pad a okreslenie .zuzycie znormalizowane". Jest one wyznaczane zgodnie z warunkami kontrolnymi wg normy DIN 70 030:

Wartosci zuzycia sa mierzone w trzech roznych warunkach jazdy. W ruchu miejskim jest przewidziany tzw. cykl jazdy, na kt6ry sktada sie 25 poszczeg61nych operacji - m.in. bieg jatowy, przyspieszanie, zmiana bieg6w, hamowanie i rozne predkosci - 10, 15, 32, 35 i 50 km/h. Do tego dochodzi jeszcze jazda przy stale] predkosci 90 km/h oraz 120 km/h.

Zuzycie paliwa z ksiazka przejazd6w

Do biezacej obserwacji zuzycia paliwa najlepiej posluqiwac sie porzqdnie prowadzona ksiazka przejazd6w (w Niemczech rnozna otrzyrnac jq gratisowo na stacji paliw). Pomiar zuzycia wyglqda nastepujaco:

• Wpisywac kazda zatankowana ilosc paliwa, a co • Catkowite zuzycie podzielic przez ilosc przejecha-

kilka tysiecy kilometr6w dodatkowo, po zatankowaniu nych kilometr6w (co najrnnie] 1000 km), a nastepnie

do petna, doktadny stan licznika. pornnozyc przez 100 - co da zuzycie w litrach na

• Dodac wszystkie tankowania rniedzy dwoma wpi- 100 km.

sami stanu licznika.

Zuzycie paliwa w teorii i w praktyce

Przewidywane zuzycie paliwa w Maidzie 323 podano w instrukcji obstugi. Jednak dane te nie musza wcale zqadzac sie z rzeczywistymi wartosciarni zuzycia. Podczas gdy zuzycie znormalizowane jest jedynie wielkoscia porownawcza, na zuzycie osiqgane przez konkretnego uzytkownika sklada sie wiele czynnik6w. Osobisty sty I jazdy odgrywa tak samo duza role jak jakosc drogi i stan silnika.

68

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

69

I

Mazda 323

Od zbiornika paliwa do pompy paliwa

I

Od zbiornika paliwa do pompy paliwa

I

Zbiornik paliwa dba 0 wystarczajaca ilosc benzyny napedzajace] silnik, zas za transport benzyny do instalacji wtrykowej odpowiada pompa paliwa.

I

Wskaz6wki bezpieczeristwa

I

o Przed rozpoczeciern jakiejkolwiek pracy przy uktadzie paliwowym nalezy bezwarunkowo odtaczyc przew6d masowy od akumulatora. Nie zamierzone polaczenia elektryczne rnoqa prowadzic do niebezpiecznych wytadowan i wybuchu opar6w benzyny.

o Z uwagi na wydobywajqce sie opary benzyny prace przy uktadzie paliwowym wolno przeprowadzac jedynie na otwartej przestrzeni lub w pomieszczeniu 0 dobrej wentylacji.

o Nalezy unikac wszelkiej stycznosci sk6ry z paliwem, qdyz benzeny sa szkodliwe.

o Zdemontowane elementy uktadu paliwowego nalezy odkladac na czystej podkladce, nie uzywac do tego zadnych strzepiacych sie szmatek itp.

o Otwarte przewody paliwowe zatykac, aby nie dostat sie do nich brud, np. srubarni z gwintem odpowiedniej wielkosci,

I

I

Bezposrednio po wylaczeniu silnika w uktadzie paliwowym panuje jeszcze cisnienie robocze do 6 bar6w. Przy odkrecaniu przewod6w paliwowych rnoze z niego mocno trysnac benzyna. Nalezy zabepieczyc sie przed tym przytrzymujqc koniec przewodu przez szrnatke, qdyz benzyna nie rnoze dostac sie do oczu!

Producent Mazdy zaleca zredukowac cisnienie paliwa w nastepujacy spos6b:

• Zdernontowac tylne siedzenie (rozdzial "Wn~trze • Jak tylko silnik z braku zasilania paliwem przesta-

samochodu"). nie pracowac, wylaczyc zapton.

• Uruchornic silnik i pozostawic wlaczony na jatowym • Ponownie wetknac wtyczke od pompy paliwa.

biegu. • Nadcisnienie w zbiorniku zredukowac odkrecajac

• Z wierzchu przy czujniku poziomu paliwa wyciqg- zakretke wlewu paliwa.

nac wtyczke przewodowq od pompy paliwa.

I

I

I

Zbiornik paliwa

I

Zbiornik paliwa w samochodzie musi spelniac wysokie wymogi bezpieczeristwa, qdyz przy wypadku jego zawartosc nie moze sie rozlac. Dlatego jest on umieszczony w najbardziej bezpiecznym miejscu - nad osia tylna. Jego pojernnosc wynosi ok. 50 litr6w (w modelach ze scietym tytem i w modelu 1,4 I z zatamanym tytem) wzqlednie 55 litr6w paliwa.

Poniewaz ciaqla dostawa paliwa musi bye zagwarantowana takze przy niskim poziomie paliwa w zbiorniku, zbiornik paliwa ma posrodku na dnie tzw. zbiornik spietrzajacy. Przy pokonywaniu zakretow resztka paliwa gromadzi sie w tej zbiorczej przestrzeni. Ponadto w zbiorniku jest umieszczona elektryczna pompa paliwa. Poniewaz zbiornik paliwa jest wykonany z blachy, przed planowanym kilkutygodniowym postojem, nalezy catkowicie go napelnic, qdyz w przeciwnym razie na jego wewnetrznych sciankach zbieraja sie skropliny.

I

I

Na rysunku przedstawiono elementy zwiazane ze zbiornikiem paliwa

1 - czujnik poziomu paliwa,

2 - fillr wstepny,

3 - przewody odpowietrzajace,

4 - kr6ciec wlewowy z oddzielaczem, 5 - zawar przeciwzwrolny-odcinajqcy, 6 - dwudrogowy zawar

przeciwzwrolny,

7 - opaska rnocuiaca zbiornik,

8 - zbiornik paliwa, 9 - os/ona zbiornika

I

I

I

I

I

I

Od zbiornika paliwa do pompy paliwa

Mazda 323

I

I

Za pornoca pompy paliwa rnozna oproznic zbiornik. W tym celu do wtyczki diagnostycznej (1) z lewej strony z przodu komory silnika wetknac w gniazda stykowe "F/P" i "GND" kawatek izolowanego przewodu i wtl\czyc zapton

Demontaz zbiornika paliwa

• Dla bezpieczeristwa zaleca sie umyc strumieniem wody sp6d samochodu, aby przy rnontazu do instalacji paliwowej nie dostat si~ brud.

• Spuscic paliwo.

• Zdemontowac siedzenie tylne (rozdziat 0 wnetrzu),

• Wyciqgnqc z czujnika poziomu paliwa wtyczke przylaczowa.

• Odkrecic i zdiac blaszana pokrywe na dole pojazdu.

• Scisnqc za ucha opaski zaciskowe podtqczonych przewod6w.

• Sciaqnac przewody paliwowe: zasilajacy i powrotny. Ewentualny wyciek benzyny wytrzec szrnatka.

• Pcdniesc i podeprzec tyt samochodu.

• Zdjac opaski zaciskowe z przewod6w odpowietrzajqcych i z przewodu biegnqcego od krocca wlewowego.

Co prawda paliwa maja dodatek alkoholowy pochtaniajqcy wode w benzynie, lecz nie zawsze to wystarcza i rnoze dojsc do korozji zbiornika. Gdy czasteczki rdzy - mimo zainstalowanych na przewodach filtr6w - dostana sie do instalacji wtryskowej, dojdzie do ktopotliwych zakloceri w dzi~taniu instalacji.

Spuszczanie pallwa

Zbiornik nie ma zamontowanego korka spustowego. Poniewaz przew6d paliwowy zasilajqcy oraz przew6d powrotny koriczy sie na wierzchu zbiornika, nie rnozna po prostu zdjac przewodu i spuscic paliwa.

• Zredukowac cisnienie paliwa. • Zrnostkowac styki zacisku "F/P" i zacisku "GND" we

• Zdjac dolny przew6d z filtru paliwa z lewej strony wtyczce diagnostycznej w komorze silnika przy Icwym

z tytu komory silnika (patrzac w kierunku jazdy) i wy- gnieidzie amortyzatora teleskopowego (p. rys. wyzej).

prowadzic do wystarczajaco duzeqo naczynia. • Wtqczyc zapton - pompa paliwa oprozni zbiornik.

70

• Oznakowac i zdjqe przewody odpowietrzajqce.

• Zcjac przew6d doprowadzajqcy benzyne.

• Patrzac w kierunku jazdy zdjac z przodu oslone zbiornika.

• Podeprzec zbiornik od dotu i odkrecic sruby obu opasek mocujqcych zbiornik.

• Zdjqe zbiornik.

• Przy rnontazu sruby opasek mocujqcych zbiornik dokrecac momentem 40-50 Nm. Oslone zbiornika dokrecac momentem 8-10 Nm.

• Zalozyc przewody odpowietrzenia zbiornika na swe wlasciwe miejsca na zbiorniku. Przewody rnusza bye nasuniete na krocce na g!~bokose co najmniej 25 mm. • przew6d biegnqcy od krocca wlewowego nasunac na kr6ciec na zbiorniku na gt~bokose minimum 35 mm.

Fot. lewa: pokrywa (2) nad czujnikiem poziomu paliwa jest przykrecoria 4 wkretarni z nacieciern krzyzowyrn (strzatki). Wil\zka przewodow (1) nie jest wyciaqana do odkrecania pokrywy. Przy rnontazu nie wolno zapornniec 0 przewodzie masowym (3)

Fot. prawa: na odstoniete] wierzchniej stronie czujnika poziomu paliwa widac wtyczke (1), przewod masowy (2), przewod (3) doprowadzajacy paliwo

do silnika i przewod powrotny (4) paliwa. Gorna ptytka uszczelniajaca czujnik poziomu paliwa jest zamocowana do zbiornika 6 wkretarni

z nacieciern krzyzowyrn (strzatki)

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Mazda 323

Od zbiornika paliwa do pompy paliwa

I

I

Na zdemontowanym czujniku paliwa, w pojazdach bez lampki sygnalizuja,cej rezerwe paliwa, znajduja sle nize] wymienione elementy

1 - uszczelka,

2 - przylacze dla przewodu doprowadzajqcego paliwo,

3 - przylqcze dla przewodu powrotnego

paliwa,

4 - nakretka rnocujaca rezystor suwakowy, 5 - rezystor suwakowy wskainika,

6 - ptywak wskainika,

7 - wtyczka,

8 - filtr wstspny,

9 - pompa paliwa,

10 - opaska rnocujaca

I

I

I

I

Czujnik poziomu paliwa

I

Czujnik poziomu paliwa przekazuje (elektrycznie) do wskainika sygnaty 0 poziomie paliwa w zbiorniku. Czujnik sklada si~ z ptywaka z zestykiem slizqowyrn i jest zamontowany w zbiornlku paliwa - jako element zespolony z pornpa paliwa.

I

• Zredukowac cisnienie paliwa.

• Zdemontowac tylne siedzenie (rozdziat 0 wnetrzu),

• WyjqC wtyczke przytaczowa z czujnika poziomu paliwa.

• Odkrecic blaszana pokrywke przy podtodze pojazdu.

• Wyciqgnqc wtyczki przy qornej ptycie uszczelniajqcej, odkrecic srube kabla masowego.

• Scisnac za ucha opaski zaciskowe podtqczonych przewodow.

• Zdjac przewody paliwowe zasilajqcy i powrotny. Ewentualny wyciek benzyny wytrzec szrnatka.

• Odkrecic szesc srub z nacieciern krzyzowyrn qornej plyty uszczelniajqcej.

• WyjqC ze wspornika pornpe paliwa wraz z czujnikiem (do gory, ku lewej stronie pojazdu). Postepowac ostroznie, aby nie poqiac ramienia czujnika.

I

I

I

I

I

Demontaz czujnika poziomu paliwa • Po wvjeciu pompy z otworu w zbiorniku przekrecic

cala jednostke 0 90', aby mozna by to wyjqC ptywak

czujnika i wstepny filtr paliwa.

• Gdy checmy zdjac plytke oporowa czujnika poziomu paliwa, nalezy rozlaczyc zlacze wtykowe i odkrecic dwie nakretki mocujqce.

• Przy rnontazu nalezy wymienic uszczelke pod plyta uszczelniajaca. Zwykle wystarczy naoliwic jq nieco przy rnontazu.

• Najpierw zalozyc ptywak czujnika, nastepnie filtr wstepny, a na koricu pompe. Przy zaktadaniu nalezy nieznacznie scisnac filtr.

• Pompa musi bye osadzona w zbiorniku spietrzajacym paliwo.

Wentylacja zbiornika paliwa

o Odpowietrzenie szybkie: do qorne] czesci zbiornika jest podlaczony przewod 0 duzyrn przekroju prowadzacy do krocca wlewowego. Przez przewod ten wydostaje sie powietrze przy napetnianiu zbiornika paliwem.

I

I

I

Czujnik poziomu paliwa dla pojazdu

z larnpka syqnalizujaca rezerwe paliwa 1 - uszczelka,

2 - ptywak,

3 - pompa paliwa, 4 - wtyczka,

5 - wtqcznik niskiego poziomu dla lampki sygnalizujqcej rezerwe paliwa,

6 - filtr wstepny

I

I

I

71

I

Mazda 323 I

Od zbiornika paliwa do pompy paliwa

I

I

I

I

I

lawor elektromagnetyczny (3) instalacji pojemnika z w~glem aktywnym jest zamocowany za pomoca uchwytu (1). Do Uumienia wystepujacych drgari sluzy gumowo-metalowy element oporowy (2) znajdujqcy sie rniedzy uchwytem

a zaworem elektromagnetycznym

I

o Odpowietrzenie precyzyjne: jest wykonane z dw6ch cieriszych przewod6w, kt6re rowniez prowadzq od zbiornika do oddzielacza przy kroccu wlewowym paliwa. W nim nastepu]e odprowadzenie stale tworzqcych sie opar6w benzyny. Przez zaw6r przeciwzwrotny-odcinajqcy i dwudrogowy zaw6r przeciwzwrotny dostaja sie one do pojemnika z weqlern aktywnym z prawej strony z przodu komory silnika. Ponadto oddzielacz zapobiega, aby do pojemnika z weqlern aktywnym dostawalo sie paliwo, np. przy przepelnieniu zbiornika.

Zaw6r przeciwzwrotny-odcinajqcy wyr6wnuje podcisnienie i nadcisnienie w zbiorniku. Jest to konieczne, gdyz np. dwudrogowy zaw6r odcinajqcy podczas jazdy dba 0 utrzymanie tylko nadcisnienia w zbiorniku. Syczenie przy otwieraniu zakretki wlewu paliwa pochodzi od uciekajqcego nadcisnienia, Przy niewlasciwe] zakretce lub przy jej braku silnik zatrzyma sie przy opr6Znionym do potowy zbiorniku paliwa, qdyz roznica cisnienia wzqledern zbiornika bedzie juz niewystarczajqca.

I

I

I

Instalacja pojemnika z w~glem aktywnym

Z mysla 0 ochronie srodowiska przew6d odpowietrzajqcy zbiornik koriczy sie w pojemniku wypetnionym weqlern aktywnym. Pojemnik ten znajduje sie przy przedniej prawej wnece kola. Przy nie pracujqcym lub pracujqcym na obrotach jatowych silniku opary benzyny sa gromadzone w pojemniku, a pozniej przy zwiokszonych obrotach podczas jazdy sa doprowadzane do spalania w rozgrzanym silniku.

Doprowadzanie opar6w paliwa do kolektora ssaceqo reguluje urzqdzenie sterujqce uktadu sterujqcego zaplonem i wtryskiem - poprzez odpowietrzajqcy zaw6r elektromagnetyczny. Zaw6r ten znajduje si~ przy przegrodzie czotowej w komorze silnika, obok urzqdzenia wspomagajqcego.

I

I

I

Kontrola dzialania

• Rozgrzany silnik pozostawic na biegu jatowym.

• Zdjac z zaworu przew6d taczacy zaw6r elektromagnetyczny z pojemnikiem z weqlern aktywnym.

• Wyczuc na przylqczu zaworu, czy wystepuje tam podcisnienie.

I

I

I

I

Do instalacji pojemnika z weqlern aktywnym naleza zawar przeciwzwrotny-odpowietrzajqcy (1)

i dwudrogowy zawar przeciwzwrotny (3). Na fotografii widac takze przewod potqczeniowy (2) miedzy zbiornikiem

a kroccern wlewowym

I

I

72

I

Kontrola zaworu elektromagnetycznego • Polaczyc przylacza elektryczne zaworu z rnasa

i plusem akumulatora .

• Teraz dmuchanie powietrza przez zawor powinno bye rnozliwe.

Kontrola zaworu przeciwzwrotnego-odcinajqcego

i dwudrogowego zaworu odcinajqcego

Wtasciwe dziatanie zaworu przeciwzwrotnego-odcinajq_cego jest rnozliwe do sprawdzenia tylko w warsztacie

za pornoca manometru urnozliwiajaceqo wskazanie wartosci cisnienia w zakresie 0,01-0,85 bara. Do dwudro-

gowego zaworu przeciwzwrotnego jest potrzebna pompa podcisnieniowa, Prowizorycznie przy zdemontowanym

zaworze mozna przynajmniej sprawdzic, czy z obu przylaczy przewodowych rnozliwe jest zassanie powietrza.

• Zojac z zaworu przewody i wyciaqnac wtyczke,

• Odkrecic zawor elektromagnetyczny.

• Sprobowac wdrnuchac powietrze przez przyracze przewodowe zaworu. Powinno to bye niernozliwe.

I

I Mazda 323

I

I

I

I

Na rysunku przedstawiono dernontaz pompy paliwa

1 - ptyta uszczelniajaca czujnika poziomu paliwa,

2 - uszczelka,

3 - elementy uszczelniajqce ad pompy paliwa, kt6re rnusza zostac wymienione,

4 - pompa paliwa, 5 - filtr wstepny,

6 - gumka amortyzujqca, 7 - opaska,

8 - uchwyt pompy paliwa

I

I

I

I

I

I

Od zbiornika paliwa do pompy paliwa

I

Przewody paliwowe rnusza wytrzymywac cisnienie 4,5-6,0 bara. Do ich mocowania sluza opaski zaciskowe.

Przewody paliwowe

Dernontaz przewod6w paliwowych przy zdejmowaniu przewodu paliwowego nie wolno zaporninac, ze instalacja paliwowa znajduje sie pod cisnieniern

jeszcze przez dluzszy czas po wytq_czeniu silnika. Dlatego nalezy najpierw zredukowac cisnienie w uktadzie.

• Zwolnic opaski zaciskowe za pomoca szczypcow. • Gdy nie jest to mozliwe, do korica przewodu przy-

• Sciqgnqc przewod ruchami obrotowymi. tozyc maty klucz widetkowy i podwazajac zepchnac przewod z krocca.

Kontrola szczelnoscl ukladu paliwowego Gdy w miejscu parkowania pojazdu czuc benzyne, z pewnoscia kapie ona z jakieqos przewodu lub elementu

instalacji paliwowej. W celu zlokalizowania nieszczelnosci nalezy odstawic sarnochod w suche i czyste miejsce.

• ezy pod samochodem sa plamy? • Jesf ciqgle jeszcze nic nie widac, sprawdzic prze-

• .Jesli nie, uruchornic silnik i pozostawic wlaczony bieg wszystkich przewodow i elernentow instalacji pa-

przez kilka minut. liwowej zwracajac uwaqe na charakterystycznq won

• Po wytqczeniu silnika ponownie skontrolowac, benzyny.

Pompa zamontowana bezposrednio w zbiorniku jest chtodzona przez benzyne, Dzieki temu nawet przy wysokich temperaturach roboczych nie rnoqa tworzyc sie babelki pary prowadzq_ce do przerw w pracy silnika. Zasilanie elektryczne jest poprowadzone do pompy paliwa od akumulatora przez gtowny przekaznik instalacji wtryskowej i przekaznik pompy paliwa. Przewidziany uktad zabezpieczajacy ma chronic przed pozarern spowodowanym wyciekajaca benzynq po wypadku. Przy wylaczonyrn silniku, lecz wlaczonyrn zaptonie pompa nie pracuje. Z drugiej strony zadbano 0 to, aby przy pierwszych impulsach cewki zaptonowej w trakcie uruchamiania silnika by to podawane paliwo. Za to odpowiada przekaznik pompy paliwa.

I

I

I

I

I

I

I

I

Elektryczna pompa paliwa

73

Od zbiornika paliwa do pompy paliwa

Mazda 323

I

I

Widok z dolu czesciowo zdemontowanego I czujnika poziomu paliwa

1 - filtr wstepny,

2 - uszczelka,

3 - plywak,

'1- uchwyt pompy paliwa (8), I 5 - wkret z naci€lciem krzyzowyrn od uchwytu,

6 - krociec powrotu,

7 - gumka amortyzujqca

Lokalizacja zakloceri W pracy pompy paliwa I

• Zrnostkowac styki zacisku "F/P" i zacisku "GND" we wtyczce diagnostycznej w komorze silnika przy lewym gnieidzie amortyzatora teleskopowego, patrz rysunek qorny na stronie 70.

• Zdjac zakretke wlewu paliwa.

• Poprosic druqa osobe 0 wtqczenie zaptonu i posluchac przy kroccu wlewowym, czy pompa paliwa pracuje.

• Ponownie zatozyc zakretks wlewu paliwa.

• Gdy nie by to slychac zadnych odqlosow, odhaczyc i podniesc tylne siedzenie. Rozlaczyc znajdujqce si~ pod nim polaczenie wtykowe.

Kontrola przekaznika pompy paliwa

• Zdjqc poszycie z prawej strony srodkoweqo tunelu.

• Pomiar napiecia: podlqczonym do masy woltomierzem zrnierzyc kolejno wejscia na stykach wtyczki.

.-----------_.--_._----_._----,----

Przekaznik pompy paliwa

Oznaczenie Kolor podlqczonego

zaciskow przewodu

"Wlqczony zaplon"

._--+-- - ----.

-_.- --------_._---_.---+---

Fp Fc B

STA E1

czarno-rozowy 0 V

jasnozielony ok. 12 V

bialo-r6Zowy (czerwony) ok. 12 V

fioletowy _l 0 V

____ czarnL_ ________9 V __ __j_ _

• Zmierzyc, czy miedzy stykiem przewodu czarno-rozoweqo a rnasa, przy wtqczonym zaplonie jest napiecie 12 V.

• .Jesli tak nie jest, sprawdzic bezpiecznik, przekainik pompy paliwa i przewody elektryczne.

• Gdy jest napiecie, nalezy na wtyczce pompy paliwa przeprowadzic omomierzem pomiar rezystancji rniedzy stykiem przewodow czarno-r6Zowego i czarnego. • Gdy rezystancja jest zblizona do DC n, oznacza to brak polaczenia z masa,

• Przy rezystancji ok. 1 n ma miejsce usterka pompy.

Do tego celu nalezy uzyc koricowek mierniczych, wtyczka pozostaje polaczona.

-----,--- ----------

Ustawienie kluczyka w stacyjce

ok. 12 V OV ok. 12 V OV OV

Silnik pracuje

"Wlqczony rozrusznik"

na biegu jalowym

ok. 12 V OV ok. 12 V ok. 12 V OV

74

Na fotografii pokazano przekainik pompy paliwa ze zdjeta wtyczka wielostykowa

i oznakowanymi stykami

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Mazda 323

Od zbiornika paliwa do pompy paliwa

I

I

I

I

I

Filtr paliwa (2) w komorze silnika jest tzw. filtrem wysokoclsnleniowyrn. Pozycjq ,,1" oznaczono przew6d doprowadzajqcy paliwo do rurowego rozdzielacza paliwa,

.. 3" oznacza uchwyt filtru

I

• Pomiar rezystancji: wyjqe wtyczke z przekainika. • Zrnierzyc omomierzem rezystancje na stykach przekainika.

STA-E1

B-Fc

109-226 n

I

Zaciski

Zaciski

Rezystancja

21-43 n

Rezystancja

Zaciski

Rezystancja =n

I

Kontrola przekainika gtownego Gdy w instalacji wtryskowej nie ma napiecia, a bezpiecznik jest sprawny, przyczynq rnoze bye bezpiecznik g\6wny.

Chodzi tu 0 prosty przekainik prze\qczajqcy, kt6rego kontrola jest opisana w rozdziale .Elektryka w nadwoziu",

I

Kontrola pompy paliwa Przyczynq niedostatecznej mocy silnika przy wysokich obrotach lub niespodziewanych przerw w pracy silnika pod-

czas jazdy rnoze bye niedostateczne podawanie paliwa, co mozna sprawdzic mierzac wydajnosc pompy paliwa.

I

Dernontaz pompy paliwa

Po czynnosciach wstepnych opisanych w ustepie .Dernontaz czujnika poziomu paliwa" mozna przeprowadzic ponizsze prace dernontazowe.

• Zdjac opaske mocuiaca pornpe.

• Vvykrecic srube ustalajaca zamocowanie pompy i odlozyc na bok uchwyt wraz z gumkq arnortyzujaca.

• Wyciqgnqc wtyczke z obudowy.

• Wyjqe od datu z obudowy pompe z filtrem wstepnyrn,

• Do montazu uzyc nowego kompletu pierscienia uszczelniajqcego (pierscieri uszczelniajqcy 0 przekroju okrqg\ym, kapturek i pierscieri rozdzielajacy). • Pierscieri uszczelniajqcy zwilzyc paliwem.

Wymiana filtru paliwa

Czynnosc obslugowa nr 37 Zanieczyszczenia pochodza zwykle z podziemnych zbiornik6w na stacji paliw. Np. wtedy, gdy tankuje sie na

kr6tko po nape\nieniu podziemnych zbiornik6w. Czqsteczki brudu i skropliny podnoszace sie z dna dostaja si~

z dystrybutora do zbiornika w samochodzie. Dla bezpieczeristwa w Maidzie 323 sa zamontowane dwa filtry

paliwa - tzw. filtr niskocisnieniowy po stronie ssacej pompy paliwa oraz filtr wysokocisnieniowy w komorze

silnika przy przegrodzie czotowej pod urzqdzeniem wspomagajqcym. Filtr niskocisnieniowy jest przykrecony od

dotu do pompy paliwa. Jego wymiana nie jest przewidziana. Natomiast filtr wysokocisnieniowy podlega okreso-

wej wymianie.

• Zredukowac cisnienie w instalacji paliwowej.

• Odkrecic przewody paliwowe od filtru i zarnknac przed wyptywem paliwa.

• Odk-ecic potqczenie srubowe przy uchwycie filtru I \':YJqC filtr.

I

I

I

I

I

I

I

I

I

• W celu sprawdzenia, czy pompa jest szczelna, po zamontowaniu pompy i czujnika do przewodu qlownego nalezy wdrnuchac powietrze.

• Gdy powietrze przeplywa przez pornpe, rnoze to oznaczac zakleszczenie sie kulki zaworu przeciwzwrotnego.

• Potrzasnac pompa i jeszcze raz dokonac pomiaru.

• Po montazu docisnac pornpe do uchwytu, tak aby prawid\owo przylega\a.

• Przy rnontazu zwrocic uwaqe na polozenie montazowe filtru: na dolnej stronie obudowy z szerszym kotnierzem znajduje sie krociec doprowadzajacy paliwo do zbiornika.

• Nalezy parnietac, aby przewody paliwowe byty catkowicie nasuniete na krocce filtru.

75

Filtr powietrza i kanaty dolotowe

Mazda 323

Filtr powietrza

I

kanafy dolotowe

W powietrzu zasysanym do spalania w cylindrach znajduje si~ kurz. Czasteczki kurzu sa co prawda drobne ale jednoczesnie rnaja ostre krawedzie, co prowadzi do tego, ze ziarenka kurzu prowadza do zacierania sie powierzchni bieznych cylindr6w i pierscieni Hokowych. W zwiqzku z tym powietrze nalezy przedtem doktadnie przefiltrowac.

Proces zasysania jest ponadto powiqzany z hatasem stanowiqcym obciazenie dla otoczenia i pasazerow. Ttumienie halasu jest realizowane przez wkladke filtru, przy czym nie moze to utrudniac przeptywu powietrza.

Fi Itr powietrza

Zawierajqce pyt i kurz zasysane powietrze przeptywa przez prostokatna wkladke z papieru zlozonsqo w ksztatcie harmonijki. Przy przepuszczaniu powietrza z zewnqtrz do wewnatrz na powierzchni filtru odkladaja sie mniejsze czasteczki kurzu, zas wieksze wpadaja na dol do obudowj/ filtru.

Aby do cylindr6w nie przedostato sie powietrze nieprzefiltrowane, wktadka filtru ma na swym obwodzie gumowq uszczelke.

Charakterystyczny dla Mazdy 323 jest zamontowany na chtodnicy kana! rezonansowy, kt6ry - dodatkowo do filtru powietrza - odpowiada za redukjce szmer6w ssania.

Dernontaz wktadki filtru

• Odblokowac i rozlaczyc wtyczke przy przeptywomierzu powietrza.

• Odkrecic wkrety na pokrywie filtru powietrza i w danym przypadku odpiac przew6d zaptonowy z uchwytu.

• Odlozyc pokrywe z przeptywomierzem powietrza.

• WyjqC wkladke filtru.

• Przy wktadaniu papierowego filtru ptytki filtru powinny bye skierowane na d6t.

Dernontaz obudowy filtru powietrza

• Zdemontowac przew6d powietrzny rniedzy przeptywomierzem powietrza a kolektorem ssacyrn.

• Zdjac przew6d powietrzny z zaworu regulacyjnego biegu jatowego.

• Zdemontowac pokrywe filtru z przeptywomierzem

powietrza, jak opisano w poprzednim ustepie, i odlozyc na czystej powierzchni.

• Zdjac przew6d taczacy obudowe filtru powietrza z kanatem rezonansowym, w danym wypadku poluzowac opaske,

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Czyszczenie wktadki filtru

Czynnosc obslugowa nr 12 I

Element filtracyjny powinien bye czyszczony co najmniej raz w roku. Gdy samoch6d jest eksploatowany na nieutwardzonych drogach (np. podczas urlopu), zaleca sle czyscic wkladke filtru [uz po 5000 km przebiegu.

Pokrywa (1) obudowy filtru powietrza jest zdejmowana razem z przeptywomierzem powietrza. Pokrywa jest zamocowana na dolnej CZE1sci obudowy przez cztery sruby z nacieciern krzyzowyrn, W dolnej CZE1sci obudowy jest wlozona wktadka filtru (2)

76

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Mazda 323

Filtr powietrza i kanaty dolotowe

Wymiana wktadki filtru

Czynnosc obslugowa nr 36 Producent Mazdy zaleca wyrniane wktadki filtru co 40 000 km. Wystarcza to catkowicie przy normalnych

warunkach eksploatacji; uwzqledniajac przy tym w miedzyczasle czyszczenie wktadki. Przy eksploatacji same-

chodu po nieutwardzonych drogach, mimo czesteqo czyszczenia, wkladke filtru nalszy wymieniae czescie],

Uktad ogrzewania kolektora ssaceqo Silniki SOHC W silnikach SOHC przez kolektor ssacy przeptywa ciecz chlodzaca .rnaleqo obiegu". Ogrzewanie zasysanego

do spalania powietrza jest dodatkowym srodkiern zmniejszajqcym emisje trujqcych substancji w spalinach.

I

I

I

I

W celu zdjecia pokrywy filtru powietrza (4) I przeplywomierza powietrza (3) nalezy odkrecic wkrety z nacieciern krzyzowym wskazane na zdjeciu strzalkami

1 - uchwyt przewodu zaptonowego, 2 - sruby mocujqce obudowe filtru, ;) - nakrstka mocujqca

I

I

• Zdemontowae wkladke filtru.

• Wi~ksze czqsteczki pylu usuwa sie przez ostukanie wktadki na twardej podktadce.

• Producent Mazdy odradza usuwanie drobnego pyiu z filtru za pornoca sprezoneqo powietrza. Przy niewlasciwyrn postepowaniu pyt jest jeszcze bardziej weiskany w pory filtru.

I

I

I

I

I

I

Duza sila pociqgowa w dolnym zakresie obrot6w oraz wysoka moc w g6rnym zakresie obrot6w, bylo przez dlugi czas sprz ecznoscia, przy konstruowaniu silnik6w. W silniku DOHC oba wymagania zostaty spelnione przez zastosowanie przelqczalnego ukladu ssqcego.

Wykorzystano przy tym zasade doladowania falami cisnienia: stupy gazu przeptywajqce przez zbiorniki lub rury sa pobudzane do drqari przez regularne zasysanie.

I

I

I

I

I

Elementy zmiennego ukladu ssaceqo 1 - zbiornik podcisnieniowy,

2 - sitownik podcisnieniowy sterujqcy przepustnicami, 3 - przepustnice kolektora ssaceqo,

4 - trojdroqowv zawar elektromagnetyczny

I

I

• Przy czyszczeniu filtru sprezonyrn powietrzem strumien powietrza powinien bye kierowany wzdluz ptytek filtru (nie drnuchac z zewnqtrz do wewnetrz).

• Nigdy nie czyscic papierowego filtru w ptynach. Spowoduje toostateczne jego zatkanie.

Zmienny uklad SSqCY Silnik DOHC

77

I

I

Filtr powietrza i kanaly dolotowe

Mazda 323

I

Ponizej 5100 obr/min

Powyzej 5100 obr/min

I

@

I

I

I

Dla wysokiego momentu obrotowego ponize] 5100 obr/min wystarczajq kanaty dolotowe (3) 0 matej srednicy.

Do sitownika podclsnienioweqo (2) dochodzi wysokie podcisnienie (strzatka), i sitownik do tych obrotow trzyma przepustnice ssace w polozeniu zamknietyrn, Dla wysokiej mocy silni~a przy obrotach powyze] 5100/min konieczny jest duzy przekro] przewodu dolotowego. Trojdroqowy zawor elektromagnetyczny przerywa polaczenie z sitownikiem podclsnleniowym i przepustnice ssace ustawlaja sle w polozeniu otwartym

I

Zastosowany uklad drganiowy jest dopasowany tak, aby poprawic wypelnienie cylindr6w, a przez to moment obrotowy i moc.

W zaleznosci od predkosci obrotowej - poprzez cztery przepustnice w ukladzie kolektora ssaceqo - zmieniana jest uzyteczna srednica przewod6w dolotowych.

Dla uzyskania wysokiego momentu obrotowego [uz przy niskiej predkosci obrotowej wystarczajq kanaty dolotowe 0 malej srednlcy. Natomiast dla duzej mocy silnika przy wysokich obrotach jest konieczny duzy przekr6j przewod6w dolotowych.

Do tego celu przewidziano cztery przepustnice wsp61nie uruchamiane poprzez podcisnienie i sterowane w zaleznosci od obrot6w: do 5100/min pozostaja zarnkniete w celu uzyskania duzeqo momentu obrotowego, zas powyze] 5100 obr/min otwierajq sie w celu uzyskania duze] mocy.

Za otwieranie przepustnic odpowiada sitownik podcisnieniowy zasilany przez zbiornik podcisnieniowy z kolektora ssqcego. Sygnat otwarcia i zarnkniecia sitownik otrzymuje z urzqdzenia sterujqcego zaplonern i wtryskiem za posrednictwern dr6jdrogowego zaworu elektromagnetycznego.

I

I

I

I

Kontrola dziatania przelaczaneqo uktadu ssaceqo

Przetqczany uktad ssacy nalezy skontrolowac, gdy silnik wykazuje niedostatecznq moc .

• Sprawdzic szczelnosc i prawidtowe osadzenie przewod6w podcisnieniowych.

• Do przeprowadzenia testu dziatania silnik musi bye rozgrzany.

• Do wtyczki diagnostycznej na zacisku "IG" podlaczyc obrotomierz.

• Uruchornic silnik i skontrolowac, czy drazek wlaczajacy wsuwa sie do sitownika podcisnienioweqo.

• Zwiekszyc obroty powyze] 5100/min; drazek w/qczajacy powinien sie wysunac.

I

I

I

I

I

I

Elementy uktadu sterujaceqo przepustnicami ssacymi w silniku DOHC 1 - sitownik podcisnieniowy,

2 - sruba regulacyjna,

3 - nakretka zabezpieczajqca, 4 - dzwiqnia zderzakowa,

5 - zbiornik podcisnieniowy

I

I

78

I

Do zaworu nie dochodzi napiecie Do zaworu dochodzi napiecie 12 V
Kr6ciec zaworu Przeptyw powietrza Krociec zaworu Przeptyw powietrza
1 i2 zarnkniety 1 i2 otwarty
1 i3 zarnkniety 1 i3 zarnkniety
2i3 otwarty 2i3 zamkniety
.. ~- I

I Mazda 323

I

I

I

Na rysunku pokazano przyracza, na ktorych przeprowadzane sa kontrolne dziatania opisane ponlze]

I

• Zdjac gorny przewod z sitownika podcisnienioweqo,

• Sprawdzic, czy drazek wlaczajacy wsuwa i wysuwa sie lekko. Jesf tak nie jest, wyrnienic sitownik podcisnieniowy.

I

I

• Odkrecic zawor elektromagnetyczny z prawej strony kolektora ssqcego.

• Przedmuchanie przytqczy ,,1", ,,2" i ,,3" zaworu (patrz rysunek wyzej) wykaze, czy dziata on prawidtowo.

I

I

I

I

• Sciaqnac qietkie przewody z zasobnika podcisnieniowego i zdernontowac zasobnik.

• Wdmuchujqc powietrze przez qorny, zatamany krociec zasobnik nie powinien przepuszczac powietrza.

I

I

I

I

I

I

I

Na ilustracji pokazano nastepujace elementy przelaczaneqo uktadu ssaceqo 1 - przew6d podcisnieniowy od sitownika

pcccisnieruoweqo.

2 - z av.or elektromagnetyczny, 3 - .vtyczka

I

I

Filtr powietrza i kanaty dolotowe

®

@

Kontrola dziatania sitownika podcisnienioweqo • Uruchornic silnik i sprawdzic palcem, czy do zdie-

tego przewodu dochodzi podcisnienie.

• Zalozyc przewod podcisnieniowy obserwujqc przy tym drazek wtqczajqcy: powinien wsunac sie do srodka,

,

Kontrola zaworu elektromagnetycznego

• Styki wtykowe trojdroqoweqo zaworu elektromagnetycznego nalezy potaczyc z 12-woltowym akumulatorem.

Kontrola zasobnika podcisnienioweqo

• Natomiast powietrze wdmuchiwane przez dol ny, prosty krociec powinno wylatywac qora.

• Jesf tak nie jest, zasobnik nalezy wyrnienic na nowy.

79

Uklad wtryskowy benzyny

Ukfad wtryskowy benzyny

I

Mazda 323 I

I

Mazda 323 ma instalacje wtryskowq typu "System L-Jetronic". Jest to zesp6t wtryskowy opracowany pierwotnie przez firrne Bosch, dzialajacy w oparciu 0 pomiar przeptywu powietrza. Do zasysanego powietrza zesp6t wtryskowy dozuje precyzyjny strurnieri paliwa dla kazdeqo cylindra. Odbywa sie to za pornoca uktadu elektronicznego, kt6ry urnozliwia takze requlacje lambda dla optymalnego oczyszczania spalin.

I

I

Elementy benzynowego uktadu wtryskowego

W celu lepszego poznania dziatania zastosowanego zespotu wtryskowego podajemy opis poszczeg61nych jego element6w.

I

Urzqdzenie steruiace

W postaci sygnat6w naptywajqcych od roznych czujnik6w urzadzerne sterujqce odbiera informacje 0 aktualnie I panujqcych warunkach obciazeniowo-ternperaturowych w silniku. Z charakterystyk danych znajdujqcych sie

w parnieci programowej urzqdzenie sterujace wybiera te, kt6re sa wlasciwe dla aktualnego poziomu temperatury

i obciazenia silnika przy uwzqlednientu optymalnego oczyszczenia spalin. Obliczona llosc paliwa urzqdzenie I sterujace dozuje silnikowi przez zmienny czas otwarcia sterowanych elektromagnetycznie wtryskiwaczy. Ponie-

waz cisnienie w uktadzie paliwowym zmienia sie jedynie w niewielkim zakresie, ilosc wtryskiwanego paliwa musi

bye regulowana przez czas jego wtryskiwania.

Jako zrodla informacji dla urzadzenia sterujqcego funkcjonujq rozne czujniki, a ponadto do tej centralnej jed no- I stki sterujqcej docieraja rowniez pewne dodatkowe sygnaty z nastepujacych element6w:

o Wytqcznik przepustnicy: przekazuje inforrnacje, czy przepustnica znajduje sie w polozeniu biegu jatowego, czy w polozeniu petnego obciazenia. W pojeidzie z autornatyczna skrzynia bieg6w w jego miejscu znajduje sie

potencjometr, rnierzacy kat otwarcia przepustnicy. I

o Wtqcznik clsnlenlowy wspomaganego uktadu kierowniczego: informuje, gdy wspomaganie uktadu kierowniczego jest catkowicie wlaczone.

o Czujnik cisnlenia w urzqdzeniu sterujqcym: dostarcza aktualne wartosci cisnienia powietrza.

o Wtqcznik przy pedale sprzeqla: zgtasza sie, gdy wciskany jest pedal sprzeqla. Jako zrcdlo informacji jest I wykorzystywany rowniez wracznik swiatel stopu.

o Sonda lambda w kolektorze wydechowym: wyznacza resztowa zawartosc tlenu w spalinach.

o Wtqcznik biegu jatowego z prawej strony skrzyni bieg6w pod watem napedowyrn: sygnalizuje stan, gdy I w mechanicznej skrzyni bieg6w nie jest wlaczony zaden bieg.

o Przepfywomierz powietrza: informuje 0 ilosci zasysanego powietrza.

80

I

I

I

Schematyczny rysunek zespotu wtryskowego

1 - przeptywomierz powietrza z przysionq, 2 - amortyzator zamykania przepustnicy,

3 - wyiqcznik przepustnicy, 4 - pojemnik z weqlern

aktywnym,

5 - filtr wysokocisnieniowy, 6 - sonda lambda,

7 - zbiornik paliwa,

8 - pompa paliwa,

9 - katalizator,

10 - wtryskjwacz,

11 - zawar dodatkowego powietrza,

12 - zawar regulacyjny biegu jatowego

I

I

I

I

I

I

Przepustnica Przepustnica znajduje sie w kolektorze ssacyrn, w kroccu, Jest ona polaczona z pedatem gazu we wnetrzu samo-

chodu za posrednictwern cieqna i dozuje strumieri zasysanego powietrza do silnika od biegu jatowego po petny gaz.

Wytqcznik przepustnicy Oba styki przelaczajace wytqcznika przepustnicy obejmujq polozenia "bieg jatowy" (przepustnica zarnknieta)

i .pelny gaz" (przepustnica calkowicie otwarta). W oparciu 0 te informacje nastepuje uaktywnienie uktadu regu-

lacyjnego biegu jatowego, uktadu oszczednoscioweqo (odcinajqcego doptyw paliwa w toczacyrn sie samocho-

dzie) i uktadu wzbogacajqcego obciazenia catkowitego. W Maidzie 323 z autornatyczna skrzyniq bieg6w jest zainstalowany potencjometr, kt6ry rozroznia ustawienia posrednie przepustnicy. Ten precyzyjny system jest

potrzebny m.in. dla urzqdzenia sterujqcego czterostopniowej automatycznej skrzyni bieg6w.

Czujnik cisnienia Jest on zainstalowany w urzqdzeniu sterujqcym. Na krystaliczny element w czujniku cisnienia oddziatuje aktualne

cisnienie powietrza z otoczenia. W zaleznosci od cisnienia zmnienia sie wartosc rezystancji krystalicznego elementu.

Wtryskiwacze Przy kazdym obrocie watu korbowego wtryskiwacze wtryskujq benzyne do kanalu ssaceqo przed zaw6r ssacy

odnosneqo cylindra - czas otwarcia jest okreslany przez urzadzeriie sterujqce. Cylindry otrzymujq w zwiazku

z tym kazdorazowo dwie porcje paliwa: [edna z g6ry (na zapas), a drugq przy otwartych zaworach ssacych - bezposrednio do komory spalania. Wtryskiwacze sa uruchamiane za pornoca elektromagensu. Iglica wtryski-

wacza unosi sie przy tym 0 ok. 0,1 mm ze swego gniazda, dzieki czemu rnoze przeptywac paliwo. Szybki

w sumie czas reakcji wtryskiwacza - czas podniesienia i opadniecia - rniesci sie w zakresie 1-1,5 milisekund.

Rozdzielacz paliwa Rozdzielacz sluzy do r6wnomiernego zasilania paliwem wszystkich wtryskiwaczy. Ponadto rozdzielacz paliwa

sluzy jako zasobnik i zapobiega wahaniom cisnienia paliwa.

Zawar upustowy Znajduje sie on w rozdzielaczu paliwa i reguluje cisnienie paliwa dochodzace do wtryskiwaczy. W tym celu otrzymuje

mtormacjo 0 wysokosci podcisnienia w kolektorze ssacyrn. Na biegu jatowym, przy zamknietej przepustnic.y i wysokim

podcisnieniu, utrzymuje on cisnienie na nizszyrn poziomie. przy malejqcym podcisnieniu przy wysokim obciazeniu

silnika zaw6r upustowy zwieksza cisnienie paliwa. Pompa paliwa wytwarza 0 wiele silniejsze cisnienie robocze, lecz

zaw6r upustowy odpowiednio zwieksza lub ewentualnie zmniejsza powr6t benzyny do zbiornika paliwa.

W silnikach 1,9 I na przewodzie od zaworu upustowego znajduje sie jeszcze zaw6r elektromagnetyczny, kt6ry VI celu sprawniejszego uruchomienia gorqcego silnika nie przepuszcza podcisnienia do zaworu upustowego.

Zawar regulacyjny biegu jatowego Przy wlqczaniu odbiornik6w elektrycznych duzej mocy, przy skreconej kierownicy ze wspomaganiem lub przy pra-

cujqcej instalacji klimatyzacyjnej zaw6r ten otwiera bocznikowy kanat powietrza bedacy obejsciern przepustnicy.

Wi~kszy przeptyw powietrza w kierunku kolektora ssaceqo powoduje jednoczesnie zwiekszenie doptywu paliwa.

W ten spos6b kompensowane jest wieksze obclazenie silnika przez odbiorniki pradu, pornpe wspomagajqcq lub sprezarke instalacji klimatyzacyjnej. W silniku 1,4 118 V chodzi tu 0 prosty zaw6r elektromagnetyczny, kt6ry potrafi jedynie otwierac i zarnykac. Silniki szesnastozaworowe posiadaja precyzyjnie regulujqcy zaw6r suwakowy obrotowy.

I

I Mazda 323

I

C Czujnik temperatury zasysanego powietrza w przeptywomierzu powietrza: wyznacza aktualna temperature powietrza.

[J Czujnik temperatury ptynu chtodza,cego: dostarcza wartosci 0 temperaturze silnika.

:::J Wyta,cznik zaptonu: zgtasza sygnat w/qczania i wytqczania rozrusznika. :::J Cewka zaptonowa i rozdzielacz zaptonu: stad pochodzi informacja o predkosci obrotowej.

C Wtqczanie instalacji klimatyzacyjnej i innych obiornik6w 0 duze] mocy Jest rowniez zgtaszane do urzadzenia sterujqcego, np. dmuchawa w polozeniu 2 lub szybszym, wtaczone reflektory, ogrzewanie szyby tylnej lub wentylator chtodnicy.

I

I

I

Na rysunku wyjasniono budowe wtryskiwacza (5) w ukladze wtryskowym L-Jetronic

1 - przylacza elektryczne, 2 - cewka zaworowa,

3 - uszczelki,

4 - rozdzielacz paliwa,

6 - przewod zasilajqcy paliwa, 7 - przewod powrotny paliwa, 8 - zawor iglicowy

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Uktad wtryskowy benzyny

81

Przeptywomierz powietrza

Po przejsciu przez filtr powietrze zassane przez silnik trafia do przeplywomierza powietrza i odchyla w nim przyslone w ksztatcie litery V. Gdy przez przeplywomierz przeplywa wieksza ilosc powietrza, wtedy przystona odchyla SIr;; bardziej w bok: Przy mniejszych ilosciach powietrza ruch przystony jest mniejszy. Rezystor elektryczny podlaczony do przystony powietrza (potencjometr) zmienia SWq rezystancje w zaleznosci od ustawienia przyslony. przakazujac w ten sposob do urzqdzenia sterujqcego wartosc porownawcza dla ilosci zassanego powietrza.

Uktad wtryskowy benzyny

I

Mazda 323 I

Fot.: zawar upustowy (1) I reguluje cisnienie paliwa

w ukladzie, poprzez requlacje ilosci paliwa powracajacaqo

do zbiornika przewodem I ,,2". Pozycja ,,3" oznacza

rure rozdzielacza paliwa

Rys.: naptywajqce

powietrze (biale strzalki)

dociska w przeplywomierzu I powietrza (2) przystone

powietrza (3) pokonujqc

site sprezyny spiralnej (6). Drganiom przystony I zapobiega przystona kompensacyjna (5)

wciskana w komore

arnortyzujaca (4). Czujnik temperatury (7) mierzy I temperature zasysanego powietrza. Zmierzone

wartcsci sa, przekazywane

do urzqdzenia sterujacaqo I (1) jako sygnaly napieciowe (czarna strzalka)

I

I

Czujnik temperatury zasysanego powietrza

Znajduje sie on z boku w przeptywomierzu powietrzai mierzy doktadnie temperature naptyvvajqcego zassanego powietrza, Temperatura zasysanego powietrza trafia do urzqdzenia sterujqcego w postaci wartosci napiecra Jest ona potrzebna do optymalnego dozowania paliwa

Czujnik temperatury ptynu chtodzqcego

vvartosc temperatury plynu chtodzqcego jest potrzebna do sterowania wieloma funkcjami instalacji wtryskowejwzbogacaniem mieszanki przy rozruchu na zirnno, krotkotrwalyrn wzbogaceniem mieszanki po wtqczeniu silnika (dla calego zakresu temperatury). wzbogacaniem przy przyspieszaniu i odcieciern doplywu paliwa przy toczqcym siS; aucie. Temperatura ptynu chtodzqcego jest przekazywana urzqdzeniu sterujqcemu rowniez jako wartosc napiecia. UrzC\· dzenie sterujqce oblicza wlasciwy czas wtryskiwanla, ktory przy rozgrzanym silniku wynosi od 2 do 8 milisekund Przy ekstremalnie niskich temperaturach wartosc ta rnoze zostac znacznie przedluzona

I

r

82

I

I

I

I

I

I

Fot.: czujnik temperatury plynu chlodzaceqo (strzatka) w silniku 1,4 I jest schowany

w ogrzewanym plynem chlodzacym kolektorze ssacym. Wtyczka (1) jest zabezpieczona na czujniku za pomoca metalowej obejmy

Rys.: W silniku DOHC zawar dodatkowego powietrza (2) jest zainstalowany na dole kolektora s sace qo (1).

Pod przepustnica znajduje sie zawar regulacyjny biegu jalowego (3). Oba elementy sa wlaczone do obiegu plynu chlodzacaqo (strzatki)

I

I

I

I

I

I

I

Mazda 323

Uktad wtryskowy benzyny

I

I

I

I

Zdemontowany przeptywomierz powietrza (1). W jego przelocie widoczny jest czujnik temperatury zasysanego powietrza (strzatka) i przystona powietrza (4). Ruchy przystony powietrza przekazuje do urzadzenia sterujqcego potencjometr (2). Pozycja, .,3" oznaczono korkowa uszczelke

Zawar dodatkowego powietrza Przy zimnym silniku olej silnikowy jest qestszy niz w stanie rozgrzanym. W celu wyrownania wyzszeqo tarcia

zawor dodatkowego powietrza - tak jak zawor regulacyjny biegu jatowego - otwiera bocznikowy kana! powie-

trzny bedacy obejsciern przepustnicy. Zasysane jest wiece] powietrza, przystona powietrza bardziej sie wychyla,

I \./ ten sposob wtryskiwane jest wiecej paliwa. Otwieranie i zamykanie zaworu dodatkowego powietrza odbywa

SIE( w zaleznosci od temperatury plynu chlodzqcego. Dlatego do zaworu dodatkowego powietrza podlqczony

Jest rue tylko przewcd powietrzny, lecz takze przewod plynu ch!odzqcego.

Dziatanie benzynowego uktadu wtryskowego

Rozruch na zimno: do uruchomienia zimnego silnika potrzebna jest bogatsza mieszanka, poniewaz CZE(SC kropelek paliwa od razu osiada na zimnych sciankach cylindrow. Do zasysanego powietrza zawor dodatkowego powietrza wpuszcza dodatkowe powietrze. Jednoczesnie urzqdzenie sterujace otrzymuje z czujnika temperatury plynu chlodzqcego intorrnacje "silnik jest zimny". Urzqdzenie sterujqce za posrednictwern programu rozruchu na zimno dba 0 wzbogacanie mieszanki - poprzez dlugi czas otwarcia wtryskiwaczy. Przy okreslonej liczbie obrotow silnika ilosc paliwa przy rozruchu na zimno jest redukowana.

Faza rozgrzewania: czujnik temperatury ptynu chlodzqcego sygnalizuje rozgrzanie sie ptynu ch!odzqcego urzadzeniu sterujqcemu. Urzqdzenie sterujace powoduje, ze czas wtryskiwania w .Jazie zwiekszoneqo doplywu paliwa po wlqczeniu silnika" (przewidzianej dla piynnej pracy zimnego silnika) skraca sie przy wzbogacaniu mieszanki w fazie rozgrzewania, aby na koniec opasc do wartosci normalnej. Stopniowe ogrzewanie sie wydluzalneqo elementu w zaworze dodatkowego powietrza przez rozgrzany plyn chlodzacy powoduje, ze zawor zamyka swoj kana! powietrzny.

Bieg jatowy: po sygnalach ze styku biegu ja!owego w wylqczniku przepustnicy i potencjomentru w przep!ywomierzu powietrza urzqdzenie sterujace rozpoznaje, czy silnik pracuje na biegu jalowym. Gdy obroty biegu jaloweqo maleja, urzqdzenie sterujace zmienia kat zap!onu; jednoczesnie zawor regulacyjny biegu jalowego otwiera swo] kanal powietrzny, przez co zwieksza sie nieco ilosc wtryskiwanego paliwa.

Praca podstawowa nie wymaga zadnych specjalnych urzadzeri. Czas otwarcia wtryskiwaczy jest okreslany przez ustawienie przepustnicy i przyslony powietrza w przeplywomierzu.

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Fot. lewa: obudowa przepustnicy w silniku osmiozaworowym

z nastepujacyrni elementami

1 - amortyzator

zamykania przepustnicy, 2 - wtyczka przytaczowa wylacznika przepustnicy, 3 - przepustnica,

4 - zamocowanie cieqna

gazu

Fot. prawa: obudowa przepustnicy silnika SOHC z 16 zaworami 1 - amortyzator

zamykania przepustnicy, 2 - przepustnica.

3 - wtyczka przylaczowa wyiacznika przepustnicy, ~ - zawar regulacyjny biequ jalowsqo

I

I

I

I

I

I

,

83

I

Uktad wtryskowy benzyny

Mazda 323 I

Przyspieszanie: w przeptywomierzu po sygnatach pochodzacych z potencjometru, gdy przystona powietrza odchyla sie szeroko w bok, urzadzeriie sterujqce rozpoznaje szybkie otwarcie przepustnicy. Odpowiednio do tego czas wtryskiwania jest kr6tkotrwale zwiekszany,

Ukfad regulacji lambda: jak opisano w rozdziale .Odtruwanie spalin" katalizator do prawidtowego dziatania wymaga statej zmiany rniedzy rnieszanka nieco wzbogaconq a nieco zubozona. Sonda lambda przekazuje do urzadzenia sterujqcego aktualna zawartosc resztowa tlenu, zas urzadzenie steruiace w utamkach sekundy przekazuje wtryskiwaczom sygnat dhizszeqo lub kr6tszego czasu wtryskiwania, a przez to dostarczenia odpowiedniej ilosci benzyny. Odcinanie dopfywu paliwa w toczacyrn sle samochodzie: po zdieciu stopy z pedatu gazu przepustnica nie przechodzi gwattownie w polozenie biegu jatowego, lecz jest nieco hamowana przez sw6j amortyzator zamykania. W ten spos6b unika sie nagtego wzrostu zawartosci trujqcych substancji. Gdy przepustnica znajduje sie w polozeniu biegu jatowego, silnik jest rozgrzany, a predkosc obrotowa silnika wynosi jeszcze ponad 1900 obrot6w na minute, wtedy urzadzenie sterujqce nie przekazuje wtryskiwaczom sygnatu otwarcia. W ten spos6b oszczedza sie paliwo. Obciazenie cafkowite: w celu osiaqniecia petnej mocy przy catkowicie wcisnietym pedale gazu silnik potrzebuje wiecej paliwa. Na podstawie sygnatu .pelneqo gazu" od wylacznika przepustnicy w polaczeniu z catkowicie wychylonq przyslona powietrza urzqdzenie sterujace rozpoznaje stan obciazenia catkowitego i zwieksza czas wtryskiwania paliwa do cylindr6w, przy czym ignorowany jest sygnal od sondy lambda.

Ograniczenie liczby obrotow: w celu zabezpieczenia silnika przed przekroczeniem maksymalnej predkosci obrotowej (6300 obr/min w silnikach SOHC, a 7300 obr/min w silniku DOHC) urzqdzenie sterujqce wytacza wtryskiwacze.

Specjalne funkcje

Uruchomienie .zalaneqo" silnika: gdy przy uruchamianiu zimnego silnika przez brad w obstudze doszto do zamoczenia elektrod swiec zaptonowych, nalezy przerwac wtrysk benzyny. W tym celu czujnik temperatury ptynu chtodzqcego musi dac sygnat .zimniej nit O·C". Osiaqa sie to prowizorycznie przez wyciaqniecie wtyczki i podlaczenie rezystancji 10 kU. Wcisnqc do korica pedat gazu i za pornoca rozrusznika obrocic watem korbowym silnika. Nadmiar paliwa zostanie wydmuchany, zas swiece rnoqa wyschnac,

Uruchomienie gor<\_cego silnika: aby w silnikach 1,9 I, przy uruchamianiu rozgrzanego silnika, nie przeszkadzaty babelki pary, na chwile przerywane jest doprowadzenie podcisnienia do zaworu upustowgo paliwa, przez co cisnienie wtryskiwania wzrasta do ok. 2,9 bara.

Przelaczany ukfad ssacy: w silniku DOHC sterowanie przyston w przewodach dolotowych - w zaleznosci od tego, czy pozadany jest maksymalny moment obrotowy, czy maksymalna moc - odbywa sie w zaleznosci od predkosci obrotowej, jak jut opisano w rozdziale .Filtr powietrza i kanaty dolotowe".

Wyf<\_czanie instalacji klimatyzacyjnej: przy wlaczonej instalacji klimatyzacyjnej jest ona wytqczana bezposrednio po uruchomieniu silnika, aby silnik m6gt pracowac r6wnomiernie na biegu jatowym. Instalacja klimatyzacyjna jest wylaczana rowniez przy przyspieszaniu, dzieki czemu dysponuje wieksza rnoca.

Funkcja pracy awaryjnej

Gdy sygnat ktoreqos z czujnik6w nie dostarcza zadanej wartosci, nie prowadzi to jeszcze do bledneqo dziatania uktadu wtryskowego. Urzqdzenie steruiace wybiera teraz z parnieci statej wartosc zastepcza, kt6ra nie moze oczywiscie uwzqlednic wielu warunk6w eksploatacyjnych, lecz mimo wszystko pojazd jest ciqgle gotowy do jazdy. Objawem braku sygnatu od czujnika jest spadek mocy lub trudnosci przy uruchamianiu silnika.

Zaklocenia i automatyczna diagnoza

Urzqdzenie sterujqce zaptonem i wtryskiem potrafi automatycznie rozpoznawac i wprowadzac do parnieci CZEilSC zakt6ceri wystepujacych podczas pracy silnika. W autoryzowanych warsztatach Mazdy elektroniczna pamiec usterek jest odpytywana przez wtyczke diagnostycznq i urzqdzenie odczytujqce. Mozliwosc odczytania pamieci w domu przez mechanika-amatora nie zostata przewidziana .

W celu usprawnienia uruchamiania qoraceqo silnika w silnikachl ,9 I w fazie rozruchu nastepuje przerwanie polaczenia podcisnienioweqo rniedzy zaworem upustowym (3) a koletorem s sacyrn.

Do tego celu przew6d podcisnieniowy podzielono na dwa odcinki (1 i 2), miedzy kt6rymi zainstalowano zaw6r przerywajqcy

84

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

.Ies!i uzytownik podejrzewa usterke w ukfadzie sterowania zapfonem i wtryskiem, odczytanie pamieci usterek rnozliwe jest jedynie w warsztacie. Dodakowo rnozna jeszcze skorzystac z .Pornocy w sytuacjach awaryjnych", \V ktorej wymieniono wiele rnozliwych usterek wychodzqcych poza autornatyczna diaqnoze, Po zlikwidowaniu usterki nalezy skasowac elektronicznq parnisc usterek. Odbywa sie to przy wyfqczonym zapfonie przez zdjecie masowego przewodu z akumulatora i nacisnlecie pedafu hamulca na co najmniej 5 sekund.

Wiele usterek instalacji wtryskowej jest niernozliwe do naprawienia we wfasnym zakresie ze wzqledu na brak koniecznych urzadzeri kontrolnych. Mimo to niektore z nich rnozna wykonac.

WSKAZOWKA

W razie awarii instalacji wtryskowej najpierw sprewdzic bezpiecznik w skrzynce bezpiecznikowej oraz glowny przekainik instalacji wtryskowej. Przez te elementy przebiega cale zasilanie elektryczne zespolu wtryskowego.

,

Nie rnozna skontrolowac urzadzenia sterujqcego za pornoca zwykfych narzedzi i przyrzadow. W praktyce rzadko

wystepuja w nim usterki. Znacznie czescie] uszkodzeniom uleqaja czujniki, wyfqczniki i polaczenia przewodowe. Dlatego przy awarii zalecamy przyjac nastepuiaca procedure:

o Upewnic sie, ze zapfon jest sprawny.

o Sprawdzic podawanie paliwa.

o Przeprowadzic badanie wzrokowe elernentow instalacji wtryskowej (patrz ponizszy ustep),

o Gdy przeprowadzenie powyzszych kontroli nie przyniesie zlokalizowania zaklocenia, nalezy przestudiowac .Pornoc w sytuacjach awaryjnch" na koricu rozdziafu, ustalic rnozliwe zrodio usterek, i skontrolowac podejrzany element zgodnie z instrukcjami kontroli na kolejnych stronach.

Kontrola obcego powietrza Juz niewielkie ilosci obcego powietrza rnoqa w znacznym stopniu zaklocic wytwarzanie mieszanki, qdyz nie sa

one rejestrowane przez przeslone powietrza w przepfywomierzu. Mieszanka uboze]e. Gdy badanie wzrokowe

przewod6w i polaczeri nie przynosi rezultatu, nalezy przeprowadzic kontrole obcego powietrza.

• Rozgrzac silnik, a nastepnie pozostawic na biegu jalowyrn. Otworzyc pokrywe silnika. • Paliwem w sprayu spryskac kr6ciec przepustnicy, uszczelki kofnierzowe kanaf6w dolotowych i przewodow od zespolow sterowanych podcisnieniem. Przedtem rozlaczyc polaczenie wtykowe od sondy lambda, aby wylaczony byf uklad regulacji lambda. • Gdy predkosc obrotowa silnika zmieni sie przy spryskaniu okresloneqo miejsca, oznacza to nieszczelnosc.

I

I Mazda 323

I

I

I

I

I

I

I

I

• Sprawdzic, czy przewody podcisnieniowe nie rnaja pekniec i czy sa dobrze zalozone. Nalezy sprawdzlc wszystkie przewody podlaczcne do kolektora ssaceqo (np. od urzadzenia wspomagajqcego, zaworu upustowego, zaworu regulacji biegu jafowego, zaworu elektromagnetycznego instalacji pojemnika z weqlern aktywnym).

• ezy na przewodach paliwowych rnozna rozpoznac nieszczelnosci?

I

I

I

I

I

I

I

I

Rysunek przedstawia elementy zasilania paliwa dla zespolu wtryskowego

, - listwa przewodowa,

2 - zawar upustowy,

3 - wtrvskiwacze,

.; - rura rozdzielacza paliwa, 5 - filtr wysokocisnieniowy

I

I

I

Uktad wtryskowy benzyny

Samopomoc

Spos6b postepowanla

Badanie wzrokowe

• Skontrolowac wlasciwe dokrecenie polaczeri rnasowych na silniku.

• ezy kable akumulatora sa dobrze zalozone na biegunach?

• ezy wtyczki przewodowe byfy wielokrotnie wyjmowane i wtykane? Brak styku moze wywotac korozja lub niewlasciwe wyciqganie wtyczek.

• Dokfadnie obejrzec wtyczki poszczeqolnych element6w instalacji wtryskowej. Nie doqinac styk6w, lecz jedynie spryskac sprayem do styk6w.

85

Ponizej om6wiono te mozliwosci lokalizacji, do kt6rych nie sa potrzebne specjalne narzedzla ani mierniki. Gdy po przeczytaniu .Pornocy w sytuacjach awaryjnych" podejrzenie pada na okreslony element, nalezy zbadac go wedlug odnosne] ponizsze] instrukcji.

WSKAZOWKA

Wtyczki instalacji wtryskowej roznie ste zasadniczo od pozostalych wtyczek w samochodzie. Po pierwsze majq one r6iny kod barwny. Dziqki niemu widec od rezu, gdzie jest miejsce danej wtyczki. Po drugie posiadajq druciane zabezpieczenie, kt6re naleiy zwolnic przed wyciqgniqciem wtyczki. Przy zakladaniu strzemleczko zabezpieczajqce musi zeskoczyc na swoje miejsce.

Uktad wtryskowy benzyny

Kontrola element6w

Amortyzator zamykania przepustnicy

• Badanie statyczne: wcisnac palcem drazek naciskowy amortyzatora przepustnicy.

• Drazek powinien wsuwac sie powoli, lecz po puszczeniu powinien sie szybko wysunac,

• Gdy drazek nie porusza sie wlasciwie, nalezy go wyrnienic.

• Badanie dynamiczne: do zacisku "IG-" we wtyczce diagnostycznej podlaczyc obrotomierz.

• Hozqrzac silnik i pozostawic wlqczony na biegu jalowym.

• Zwiekszyc obroty do 4000/min, a nastepnie zwolnic pedat, aby obroty opadly.

Wytqcznik przepustnicy Mechaniczna skrzynia bieg6w

• Badanie: wyciaqnac z wytqcznika przepustnicy wtyczke 3-stykowq.

• Do sprezyn stykowych podlaczyc omomierz, patrz tabela na stronie 87.

• Mi~dzy dzwiqnie zderzakowq przepustnicy a srube oporowa wytqcznika przepustnicy wsunac szczelinomierz.

• Sprawdzic przeplyw pradu rniedzy zaciskami.

• Gdy wyswietlans Sq inne wartosci nil' podane, wyregulowac przepustnice.

• Regulacja: do sprezyn stykowych "IDL" i "E" wylacznika przepustnicy (przy wyciaqnietej wtyczce) podIaczvc omomierz.

86

I

Mazda 323 I

I

I

I

I

,

I

W celu sprawdzenia predkosci obrotowej do zacisku "IG" wtyczki diagnostycznej jest podtaczany zacisk ,,15" (3) obrotomierza

(1). Zacisk ,,1" (2) jest podlaczany do masy akumulatora

I

I

I

I

• Sprawdzic, czy dzwiqnia przepustnicy dotyka drazka naciskowego przy przepisowej predkosci obrotowej

• Obowiazuja nastepujace wartosci zadane: silnik 1,4/1,6 I - ok. 3000/min, silnik SOHC 1,9 I - ok. 2700/min, silnik DOHC - ok. 3500/min.

• .Jesli ww. wartosci Sq inne, wyregulowac amortyzator zamykania przepustnicy.

• Do regulacji odkrecic nakretke zabezpieczajaca i przekrecic amortyzator przepustnicy tak, aby ustawienie by to wrasciwe. Ponownie dokrecic nakretke zabezpieczajaca.

• Powtorzyc badanie.

I

I

I

I

• MiQdzy dzwigniQ zderzakowa a srube oporowa wyIacznika przepustnicy wsunac szczelinomierz 0,4 mm. • Odkrecic nakretki rnocujace wytqcznik przepustnicy, przekrecic wytqcznik 0 ok. 30 w kierunku zgodnym z ruchem wskazowek zegara i powoli przvkrscic, az wskazanie wyniesie 0 U (styki zarnkniete).

• Dokrecac sruby rnocujace momentem ok. 2 Nm.

• Dla kontroli wsunac teraz szczelinomierz 0,7 mm.

• Rezystancja powinna teraz zrnierzac do U (styki przelaczajace otwarte). W przeciwnym razie powt6- rzyc regulacjq.

• Kilkakrotnie poruszyc przepustnica i jeszcze raz skontrolowac ustawienie.

I

I

I

I

I

I

I

I Mazda 323

Uktad wtryskowy benzyny

I

Fct. lewa: do regulacji amortyzatora zamykania przepustnicy (1) nalezy o dkrecic nakretke zabezpieczjaca (2), Zderzak (3) powinien ledwie stykac sill

z amortyzatorem przepustnicy

Fot, prawa: w celu skorygowania ustawienia wytqcznika przepustnicy nalezy

o dkrecic nakretke zabezpisczajaca (3)

sr uby regulacyjnej (2), Pozycja, ,,1" oznaczono zderzak przepustnicy

I

I

I

I

Pomlar na

Warunki pomiaru

Rezystancja

I

zacisku IDL-E

Wtozony szczelinomierz 0,1 mm Wtozony szczelinomierz 1,0 mm Przepustnica catkowicie otwarta

-_._-- --_ .. -

Wtozony szczelinomierz 0,1 mm Wtozony szczelinomierz 1,0 mm Przepustnica catkowicie otwarta

o £2 'f U 'f £2

I

zacisku POW-E

Of U Of U OU

I

Potencjomentr przepustnicy

Automatyczna skrzynia bieqove • Mi~dzy diwigni~ zderzakowa, i srube oporowa wyta,-

cznika przepustnicy wsunac szczelinomierz 0,25 mm.

• Odkrecic zakretki mocujqce wytqcznik przepustni-

cy, przekrecic wyta,cznik 0 ok. 30 w kierunku zgod-

nym z ruchem wskazowek zegara, az wskazywana

bedzie wartosc 0 U (styki przelaczajace zamkniete).

• Sruby rnocujace dokrecac momentem ok. 2 ~Jm.

• Dla kontro!i wsunac teraz szczelinomierz 0,4 mm.

• Teraz rezystancja powinna zrnierzac do / £2 (styki przelaczaiace otwarte). .Jesli nie - powtorzyc requlacje. • Kllkakrotnie poruszyc przepustnicq i jeszcze raz skontrolowac ustawienie.

• Catkowicie otworzyc przepustnice i sprawdzic, czy miedzy zaciskami "E" i ,vr wyswietlane Jest ok. 5 kU.

• Badanie: wyjac wtyczke 4-stykowq z potencjometru przepustnicy.

• Podta,czyc omomierz do sprezyn stykowych, patrz tabela na stronie 88.

• r;1i~dzy diwigni~ zderzakowa przepustrucy a srube oporowa potencjometru przepustnicy wsunac odpo.viedni szczelinomierz

• Sprawdzic przeptyw pradu miedzy zaciskarni.

• Gdy wyswietlane sa inne wartosci niz podano. vlyrequlowac potencjornetr przepustnicy.

• Regulacja: podlaczyc omomierz do sprezyn styko.vych ,IDL" i .. E" wylacznika przepustnicy (wtyczka jest .vyciaqnieta).

I

I

I

I

I

I

Fot. lewa: przy regulacji v/ytacznlka przepustnicy rialez y wsunac szczelinomierz (3) miedzy dzwiqnie przepustnicy (2)

a zderzak (1)

Fot. prawa: za pomoca miernika mierzone jest dokladne ustawienie ,'Iytacznika przepustnicy 1 i Pozycja.2"

oznaczono wsur iety szczelinomierz,

a pozycJa .. 3 - amortyzator zamykania przepustnicy

I

I

I

I

~7

151

I

Uktad wtryskowy benzyny

-------~.--- --,_---

Pomiar na

zacisku IDL-E

zacisku VT-E

Wtryskiwacze

I

Mazda 323 I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Zawar upustowy

Pomiary cisnienia wymagajq odpowiedniego manometru z przynaleznyrn adapterem. Dlatego kontrole zaworu upustowego nalezy pozostawic specjalistom w autoryzowanych warsztatach Mazdy.

I

Wa'runkl pomlaru j-_- R~~s~ta~nCJa --

-+----W-10-z-· o-n-y-s~zczelinomierz 0,1 mm 0 ~2

Wlozony szczelinomierz 0,6 mm ex Q

.__ ---~.--- -- --

Przepustnica zarnknieta I < 1 k£2

Przepustnica powoli otwierana _ll wzrasta r6wnomiernie

Przepustnica calkowicie otwarta ok. 5 k~2

- -------.--.-.--.-~- .. --- --------

Gdy istnieje podejrzenie, ze nie dziala jeden z wtryskiwaczy, nalezy najpierw odszukac nieczynny wtryskiwacz przez dotkniecie dlonia - w przeciwieristwie do innych nie dzialajacy wtryskiwacz nie wibruje.

Dalsza kontrola wymaga wskaznika napiecia z diodami swiecacyrni (patrz rozdzial .Elektryka i elektronika") oraz dokladnego omomierza:

• Kontrola napiecia: wyciaqnac wtyczke z wtryskiwacza, podlaczyc do wtyczki diodowy wskaznik napiecia (nie podtaczac wskaznika napiecia z larnpka kontrolna). Uruchornic silnik: diody swiecace we wskazniku powinny miqotac, w przeciwnym razie brak jest napiecia zasilajqcego lub uszkodzone jest urzadzenie sterujqce. Kontroli tej nie rnozna przeprowadzac woltomierzem.

• Kontrola rezystancji: wyjac wtyczke z wtryskiwacza, do obu styk6w wtryskiwacza podtaczyc omomierz.

• Przy zimnym silniku miernik powinien wskazywac 12-16 o.

• Gdy wartosci nie mieszcza sie w granicach tolerancji, nalezy wymienic wtryskiwacz.

• Kontrola szczelnosci: zdemontowac rozdzielacz paliwa wraz z wtryskiwaczami, przewody paliwowe pozostaja podiaczone.

• Powyjmowac wszystkie wtyczki z wtryskiwaczy.

• Przywiazac wtryskiwacze do rury rozdzielacza kawalkiem drutu.

88

Fot. lewa: oznaczenia styk6w wytacznlka przepustnicy

1 - styk "POW", 2 - styk "E",

3 - styk "IDL"

Fot. prawa: pomiar rezystancji wtryskiwacza (strzalka)

• Zaciski "F/PO" i "GND" we wtyczce diagnostycznej polaczyc przewodem i wlaczyc zaplon.

• Nachylic wtryskiwacze pod katern ok. 60' i obserwowac: kazdy pojedynczy wtryskiwac nie moze tracic na minute wiecej niz [edna krople palliwa. W przeciwnym razie wyrnienic wtryskiwacz.

• Wylqczyc zaplon i usunac przewcd.

• Niezaleznie od tego, gdy wymagajq tego zaklocenia w pracy silnika mozna sprawdzic strurnieri wytryskiwanego paliwa oraz szczelnosc wtryskiwacza.

• Kontrola strumienia wytryskiwanego paliwa: zdernontowac rozdzielacz paliwa wraz z wtryskiwaczami, przewody paliwowe pozostaja podlacz one, Zdjac wtyczki z tych wtryskiwaczy, kt6re nie rnaja bye sprawdzane.

• Pod bad any wtryskiwacz podstawic naczynie, poprosic drugq osobe 0 obr6cenie rozrusznikiem: z wtryskiwacza powinno w ksztatcie stozka wytryskiwac paliwo.

• Ewentualnie powtorzyc kontrole na pozo~talych wtryskiwaczach.

I

I

Sonda lambda Do kontroli sondy lambda jest potrzebny analizator spalin, dlatego w danym przypadku konieczna jest wizyta

w warsztacie. Warunkiem sprawdzenia jest wlasciwie ustawiony moment zaptonu, bieg jatowy oraz szczelny

uktad wydechowy. Ponadto do sondy lambda musi dochodzic napiecie.

• Hozqrzac silnik. • Przy zwiekszaniu obrot6w napiecie powinno wyno-

• Pozostawic silnik wlaczony na biegu jatowym. sic 0,5-1,0 V.

• WyjqC wtyczke sondy lambda i miedzy sonde • Przy zmniejszaniu obrot6w woltomierz powinien

lambda a rnase podlaczyc woltomierz. wskazywac 0-0,4 V.

• Podniesc obroty do 300/min; woltomierz powinien • Gdy wartosci te nie sa osiaqane, nalezy wyrnienic

wskazywac napiecie ok. 0,55 V. sonde lambda.

• Nastepnie kilkakrotnie na chwile zwiekszyc obroty

silnika obserwujqc woltomierz.

I

I Mazda 323

I

I

I

I

I

• Rozqrzac silnik.

• Do zacisku "IG-" we wtyczce diagnostycznej podIqczyc obrotomierz.

• Przy pracujqcym silniku i wytqczonych odbiornikach odczytac obroty biegu jatowego. Zadana wartosc to 850 ±50/min.

• Przy podlaczone] wtyczce zaworu poraczyc styk ,.LlO" z masa,

• Predkosc obrotowa biegu jatowego musi wzrosnac do 950-1000/min.

• Gdy wartosc ta nie zostanie osiaqnieta, zojac z zaworu przew6d podcisnieniowy prowadzqcy do filtru powietrza i sprawdzic, czy jest podcisnienie.

I

I

I

Uktad wtryskowy benzyny

Zawar biegu jatowego Silnik 1,4 1/8 V

, • .Jesli jest podcisnienie, ustawic obroty biegu jato-

wego.

• Gdy podcisnienie nie jest wyczuwalne, miedzy zacisk "W/R" a rnase podlaczyc woltomierz. Do zacisku powinno dochodzic ok. 12 V.

• Gdy brak napiecia, skontrolowac, czy nie ma przerw na przewodzie rnledzy zaworem biegu jatowego a gt6wnym przekainikiem instalacji wtryskowej.

• Gdy napiecie wynosi 12 V, nalezy zrnierzyc rezystancje zaworu biegu jatowego. Wartosc rezystancji powinna wynosic 51-57 n przy 20·C.

• Gdy rezystancja zaworu biegu jatowego nie zgadza sie, zaw6r nalezy wymienic.

I

WSKAZOWKA

Zacisk " WIR" jest pod nspieciem i w zeanym przypadku nie moze bye podlf1_czony do masy.

I

• Rozgrzac silnik.

• Przy pracujqcym silniku z zaworu regulacyjnego biegu jatowego wyjqC dwubiegunowq wtyczke.

• W zaworze powinno wyrainie pstryknac, a obroty powinny jednoczesnie wzrosnac do ok. 1200/min.

I

I

I

• Zdemontowac przeplywomierz powietrza.

• Sprawdzic, czy obudowa przeplywomierza nie ma pekniec,

• Sprawdzic palcem, czy przystona powietrza lekko chodzi.

• Wyciqgnqc wtyczke przewodowq z przeplywomierza.

• Oznakowanie sprezyn stykowych pokazuje ilustracja na stronie 90.

• Poza potencjometrem przystony powietrza sprawdzic takze czujnik temperatury zasysanego powietrza.

• Mi~dzy odnosne styki podlaczyc omomierz.

• Poruszyc przyslona powietrza obserwujqc omomierz.

• Gdy miernik nie wskazuje pozadanych wartosci, nalezy wyrnienic przeplywomierz powietrza.

I

I

I

I

Silnik 1,4 I z osmiomla zaworarni rna zarnontowany prosty zawar biegu jalowego. Strzalkarni oznaczono droqe zasysanego powietrza

1 - kolektor SSqcy,

2 - zawor biegu jalowego,

3 - zawor dodatkowego powietrza, 4 - obudowa filtru powietrza

I

I

Zawar regulacyjny biegu jatowego Silnik 16 V

• Do sprezyn stykowych zaworu regulacyjnego biegu jatowego podtaczvc omomierz.

• Przy 20'C rezystancja powinna wynosic 11-13 n.

• Gdy podczas kontroli obroty nie ulegly zmianie lub nie zgadza si~ wartosc rezystancji, wyrnienic zaw6r.

Przeptywomierz powietrza

89

Uktad wtryskowy benzyny

Czujnik temperatury ptynu chtodza,_cego

• Do sprawdzenia temperatury wtqczenia potrzebny jest termometr do wekowania.

• Wyjqe wtyczke z czujnika w kolektorze ssacyrn (silnik 1,4 I) lub z czujnika w kroccu ptynu chtodzqcego przed rozdzielaczem zaptonu z lewej strony - patrzac w kierunku jazdy.

• Wykr~cie czujnik, do jego styk6w podlaczyc ornomierz.

I

Mazda 323 I

Rezystancja

200-6000 i2 20-1200 n

ocn on

200-400 n 13,6-18,4 kn 2,21-2,68 k£l 493-667 £2

Temperatura -20'C 20'C 40'C 60'C
Rezystancja 14,6-17,8 n 2,2-2,7 n 1,0-1,3n 0,50-0,65 n Pomiar Warunki pomiaru
Zacisk E2- V s Przystona powietrza zarnknieta
Przystona powietrza otwarta +---
Zacisk F1-Fc Przystona powietrza zarnknieta
.. Przystona powietrza otwarta
Zacisk E2- V c -
Zacisk E2- THAa Temperatura powietrza -20'C
Temperatura powietrza 20'C
Temperatura powietrza 60'C
~. .._-- Uwarunkowana konstrukcjq wewnetrzna rezystancja przyrzqd6w kontrolnych oraz temperatura zewnetrzna maja silny wptyw na mierzone wartosci. W takiej sytuacji przy uzyciu miernik6w stosowanych przez mechanik6w-amator6w wskazane wartosci mogq bye bledne, Dlatego kontrole elektrycznq nalezy wykonac w warsztatach Mazdy.

Kontrola uktadu regulacji lambda przebiega tak, jak opisano w ustepie "Sonda lambda".

Dla uktadu wzbogacajqcego obciazenia catkowitego nie ma zadnej rnozliwosci kontroli. W kazdyrn razie 0 defekcie rnozna tu wnioskowac na podstawie niezadowalajqcych osiqg6w i stabego reagowania na gaz.

Gdy nie dziata uktad odcinajqcy doptyw paliwa w toczacym sie samochodzie (uktad oszczednosciowy), mozna to poznac po stabszym efekcie hamowania silnikiem przy wiekszych obrotach i po wiekszyrn zuzyciu paliwa. Metoda kontroli polega na:

• Hozqrzac silnik i wylaczyc.

• Uzywajac przewod6w pomocniczych do wtyczki przewodowej dowolnego wtryskiwacza pcdlaczyc woltomierz. Wtryskiwacz musi bye w dalszym ciqgu pod

Urza,_dzenie steruja,_ce

napieciern.

90

• Podgrzewae czujnik w kapieli wodnej, obserwowae omomierz i por6wnywae odczytywane wartosci z ponizsza tabela.

• Gdy wartosci te nie sa osiqgane, wyrnienic czujnik.

• Przy montazu nalezy uzyc nowy pierscieri uszczelniajqcy. Dokrecac czujnik momentem 25-30 Nm.

• Wtqczye silnik i obserwowac, czy czujnik nie ma nieszczelnosci,

• Uruchornic silnik i pozostawic na biegu jatowym. Odczytana wartosc odpowiada aktualnemu napieciu zasilajqcemu (ok. 0,24 V).

• Pociqgajqc za diwigni~ przepustnicy zwiekszyc obroty silnika do 4000/min (wzrasta przy tym napiecie).

80"C 0,29-0,35 i2

Fot. lewa: do styk6w (strzatki) zaworu regulacyjnego (1) biegu jatowego podlaczorio tu koricowki miernicze

w celu przeprowadzenia pomiaru rezystancji

Fot. prawa: oznakowanie styk6w

na przeptywomierzu powietrza

1 - styk .F,". 2 - styk "E1", 4 - styk "Vc", 5 - styk "E2", 6 - styk "Vs",

7 - styk "THAo"

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I
I Mazda 323
I
I
I Uktad wtryskowy benzyny

Fot. lewa: w silniku SOHC 1,9 I czujnik temperatury ptynu chtodzaceqo (2)

z dwustykowa wtyczka (1) jest zamontowany

z lewej strony silnika - patrzac w kierunku jazdy Fot. prawa: w silniku DOHC czujnik temperatury ptynu chtodzaceqo (1) znajduje sie za obudowa termostatu. Pozycja ,,2" oznakowano wtyczke

I

I

I

I

• Gdy ww. warunki nie sa osiaqane, oznacza to uszkodzenie styku biegu jatowego w wytqczniku przepustnicy, uszkodzenie czujnika temperatury ptynu chlodzqcego, przerwe na przewodzie lub defekt samego urzadzenia sterujqcego.

• Puscic dzwiqnie przepustnicy obserwujqc woltomierz. Przy sprawnym uktadzie oszczednosciowyrn wartosc napiecia opada chwilowo do 0 V, zas w zakresie 1200-1400 obr/rnin ponownie wystepuje napiecie ok. 0,24 V.

I

Zawar dodatkowego powietrza

Silnik 1,4 1/8 V • Kontrola elektryczna: wyjac wtyczke z zaworu do-

datkowego powietrza.

• MiQdzy zaciskiem "A" (przylacze przewodu czarno-rozoweqo) a rnasa powinno wystepowac napiecie ok. 12 V.

• Na zacisku ,,88" (przylacze przewodu czarno-jasnozielonego) nie powinno bye zadneqo napiecia.

• Gdy napiecie dochodzi, skontrolowac, czy nie rna przerw na przewodzie.

• Sprawdzic, czy wtyczka przepuszcza prad.

I

• Kontrola dziatania: wlaczyc zimny silnik i pozostawic na biegu jalowym.

• Scisnac przew6d powietrzny recznie lub szczypcami: obroty silnika powinny opasc,

• Gdy predkosc obrotowa nie opada, nalazy wymierue zaw6r dodatkowego powietrza.

• Hozqrzac silnik i pozostawic na biegu jatowym. Scisnqc przew6d powietrzny: obroty silnika nie mogq sie zrnienic lub nie rnoqa opasc wiecej niz 0 100/min. • Jesf tak nie jest, zdernontowac zaw6r dodatkowego powietrza.

I

I

I

Fot. lewa: do demontazu zaworu dodatkowego powietrza (1) w silniku 1,4 I nalezy zdernontowac rozdzielacz paliwa. Nastepnie odkrecic sruby z nacieciern krzyzowyrn/sruby szesciokatne (strzatki)

i zdjac przewod ptynu chlodzaceqo (2)

Fot. prawa: w silniku SOHC 1,9 I zawar dodatkowego powietrza (1) znajduje sie z prawej strony kolektora ssaceqo. Do odkrecenia zaworu odkrecic sruby

z nacieciem krzyzowyrn/sruby z tbem szesciokatnyrn (strzatki) i zdjqc przewody ptynu chtcdzaceqo (2 i 3)

I

I

I

I

I

I

91

I

Uktad wtryskowy benzyny

Mazda 323

I

Zawar dodatkowego powietrza Silniki 16 V

• Wtqczye zimny silnik, pozostawic na jatowym biegu i obserwowac, czy wraz z powolnym rozgrzewaniem sie silnika obroty rnaleja do obrotow biegu jatowego. • .Jesf tak nie jest, zdernontowac zawar dodatkowego powietrza.

• Schlodzic zawar dodatkowego powietrza w zamrazalniku iodowki.

Kontrola spalin Czynnosc obslugowa nr 39

W Niemczech wszystkie pojazdy z regulowanym katalizatorem rnaja wyznaczony termin kontroli spalin po trzech latach od pierwszej rejestracji, a nastepnie co dwa lata, przy czym s,Prawdzane sa ustawienie zaptonu i sprawnose katalizatora.

Kontrole przeprowadzajq warszaty firmowe, stacje obstugi oraz upowaznione punkty kontroli pojazdow. Kontrole przeprowadza sie na specjalistycznym urzqdzeniu tzw. analizatorze spalin, z ktoreqo otrzymujemy wydruk zmierzonych wartosci - poswiadczenie kontroli. Gdy poszczeqolne mierzone wartosci nie sa zgodne z obowiazujqcymi, poswiadczenie kontroli nie jest wydawane. Kontroli spalin nie nalszy sie obawiac; sprawny musi bye uktad wydechowy, a do kolektora ssaceqo nie rnoze przedostawac sie obce powietrze. Nalezy upewnic sie, czy filtr powietrza jest czysty i czy wlasciwa jest przerwa na swiecach zaptonowych. Nalezy takze sprawdzic ustawienie zaptonu.

Przed terminem badania technicznego w punkcie kontroli pojazdow, najpierw nalezy przeprowadzlc kontrole spalin. Zgodnie z naszym doswiadczeniem najszybciej odbywa sie to w autorywowanych warsztatach firmowych, ktore takze dysponujq najnowszymi danymi regulacyjnymi.

WSKAZOWKA

Gdy obslu9ll Mazdy zleca sill zawsze do warsztatu, wtedy do zakresu serwisu naleiy rowniez kontrola spa lin. Gdy Mazda 323 jest eksploatowana w zimie, przez dlugi okres czasu na krotkich odcinkach, naleiy przeprowedzk: ewentualnie aoaetkowe wymiene oleju silnikowego, gdyi dostsjece sill do oleju silnikowego skropliny paliwa pogarszaj<1. wertosci z analizy spalin.

Warunki dla regulacji biegu jatowego

o Do regulacji silnik musi bye rozgrzany, igta wskainika temperatury ptynu chtodzqcego powinna znajdowac sie na polu oznaczajacyrn temperature w normie.

o Pcdlaczyc elektryczne przyrzqdy kontrolne. Przy elektronicznie sterowanym zaptonie wolno to robic jedynie przy wytqczonym silniku.

o Wszystkie odbiorniki elektryczne musza bye wytqczone. Gdy wlaczy sie wentylator chtodnicy, requlacje nalezy przerwac,

92

• Podgrzewae zawar dodatkowego powietrza suszarka i obserwowac, czy drazek naciskowy zaworu porusza sie w kierunku przylaczy przewodowych.

• Gdy nie jest widoczna zadna zmiana, nalezy wyrnienic zawar dodatkowego powietrza.

Fot. lewa: w silniku osrniozaworowym przed wyregulowaniem wkretakiern (2) biegu jatowego nalezy zdjac kapturek (1) ze sruby regulacyjnej

Fot. prawa: sruba regulacyjna (strzalka) w silniku 16 V

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Mazda 323

Uktad wtryskowy benzyny

Silnik 1,4 1/49 kW 1,41/54 kW 1,61/62 kW 1,61/65 kW 1,91/76 kW 1,91/94 kW
Mechaniczna
skrzynia bieg6w 850 ±50 obr/min 800-900 obr/min 750 ±50 obr/min 700-800 obr/min 700-800 obr/min 700-800 obr/min
Automatyczna
skrzynia bieg6w - - 750 ±50 obr/min 700-800 obr/min 700-800 obr/min -
I
i Zawartosc CO 1,5 ±a,5% obiet. w wylocie ukladu wydechowego Sruby regulacyjne o Regulacja obrotow biegu jatowego odbywa sie sruba na kroccu przepustnicy (z przodu - patrzac w kie-

runku jazdy).

o Sruba regulacyjna CO znajduje sie pod metalowq zatyczka z boku na wierzchu przeptywomierza powietrza. W celu usuniecia zatyczki nad sruba regulacyjnq CO nalezy wywiercic w zatyczce,otw6r 0 srednicy 2,5 mm. WkrE;lcic w otw6r 3-milimetrowy blachowkret i wyciaqnac zatyczke szczypcami.

WSKAZOWKA

Przy obracaniu srub« regulacyjnCJ. CO naleiy postepowec ostroznie. Sruba nie moie zostec wclsniet« ani uniesiona kluczem nastawczym (klucz trzpieniowy szescioketny 5). Tak dlugo jak klucz jest wetkniety, nie wolno wciskec gazu, w przeciwnym razie moina pogiCJ.c klucz. Po kaidej regulacji przed odczytaniem zawartosci CO naleiy wyciCJ.gnCJ.c klucz i na krotko aoaec gazu.

I

I

I

I

I

I

I

• Uruchornic silnik i kilkakrotnie zwiekszyc obroty do 3000/min.

• Po ustabilizowaniu sie obrot6w na biegu jatowym odczytac obroty i zawartosc CO.

• Zawartosc CO i obroty sa korygowane przez naprzemienne obracanie srub regulacyjnych.

• Gdy mimo wlasciweqo ustawienia zawartosc CO jest zbyt wysoka, zdjac przew6d odpowietrzenia silnika z pokrywy glowicy cylindr6w. Ulozyc przew6d tak,

I

I

I

Wartosci nastawcze

Regulacja za pornoca analizatora spalin aby zasysat wytqcznie powietrze z otoczenia i obser-

wowac przy tym zawartosc CO.

• Gdy zawartosc CO maleje, oznacza to, ze olej silnikowy jest rozciericzony skroplinami paliwa.

• Gdy zawartosc CO pozostaje bez zmian, przyczyna moze bye uktad zaptonowy, nieszczelny uktad wydechowy, nieszczelne wktadki wtryskiwaczy lub uszkodzony przeptywomierz powietrza.

Dernontaz poszczeqolnych czesci

I

Z powodu wielu skomplikowanych element6w konstrukcyjnych zespotu wtryskowego zrezygnowano z opisu dernontazu, Wyjqtkowe przypadki opisano w ponizszych ustepach.

I

• Zcjac z przeptywomierza przew6d prowadzqcy do filtru paliwa.

• Wyciqgnqc z przeptywomierza wtyczke.

• Odkrecic pokrywe filtru powietrza (rozdzial .Filtr powietrza i kanaty dolotowe").

I

I

• Zredukowac cisnienie w instalacji paliwowej, patrz rozdzial .Od zbiornika do pompy paliwa".

• WyjqC wtyczki z wtryskiwaczy.

• W silniku 1,4 I wyjac wtyczke z czujnika temperatury w kolektorze ssacyrn.

• Odczepic listwe przewodowq od rury rozdzielacza i odtozyc na bok.

• Zdjac przew6d dolotowy Iaczacy obudowe filtru i kr6ciec przepustnicy.

• Zdiac przew6d zasilajqcy i powrotny z rury rozdzielacza.

• ZdjqC przew6d podcisnieniowy z zaworu upustowego.

• Sciaqnac z kolektora ssaceqo przew6d zaworu odpowietrzenia silnika.

• Odkrecic zamocowanie cieqna gazu od kolektora ssaceqo, odlaczyc cieqno od przepustnicy i odlozyc,

I

I

I

I

I

Demontai: przeptywomierza powietrza • W celu zdjecia przeptywomierza odkrecic piec na-

krEZtek (rozmiar 10).

• Zojac przeptywomierz z pokrywy filtru powietrza.

Demontai: wtryskiwaczy • Zdjqc z kolektora ssaceqo rozdzielacz z wtryskiwa-

czami. Uwazac, aby nie zqubic element6w dystanso-

wych rniedzy kolektorem ssacyrn a wtryskiwaczami.

• WyjqC rure rozdzielacza od przodu w prawo - pa-

trzac w kierunku jazdy.

• Wyciqgnqc wtryskiwacze z rozdzielacza.

• Przy ponownym montazu nalezy uzyc nowe gumowe pierscienie uszczelniajqce pod wtryskiwacze. • Dla tatwiejszego zaktadania wtryskiwaczy bez ich uszkodzenia najlepiej posmarowac pierscienie uszczelniajqce benzynq lub olejem przektadniowym SAE 90. Nie stosowac innych srodkowl

• Rozdzielacz paliwa jest dokrecany do kolektora ssaceqo momentem 20-25 Nm.

93

Uktad wtryskowy benzyny

Mazda 323

I

I

Demontai: zaworu dodatkowego powietrza

• Zdiac przewody podcisnieniowe z qornej czesci kolektora ssqcego.

• WyjqC wtyczki z zaworu regulacyjnego biegu jatowego i z wytqcznika przepustnicy.

• Odkrecic qorna czesc kolektora ssaceqo.

• Zdjac przewody ptynu chtodzqcego z zaworu regulacyjnego biegu jatowego i z zaworu dodatkowego po-

wietrza i zatkac, aby nie utracic zbyt wiele ptynu chtodzqcego.

• Odkrecic cztery sruby rnocujace zawor dodatkowego powietrza.

• Przy rnontazu nalezy uzyc nowe uszczelki do g6rnej czesci kolektora ssaceqo i zaworu dodatkowego powietrza.

I

I

I

Cieqno gazu

Cieqno gazu laczace pedat gazu z przepustnicq jest podatne na zatamania. Przy pracach w komorze silnika I nalezy uwazac, aby nie ulozyc zakleszczonego cieqna pod niekorzystnym katem, przez co mogtoby sie uszko-

dzic,

Wymiana cieqna gazu

• Odkrecic nakretki regulacyjnq i zabezpieczajaca na uchwycie.

• Przekrecic dzwigni~ przepustnicy przy kroccu przepustnicy w polozenie petnego obciazenia i wyjac koniec cieqna z koricowki mocujqcej u gory pedatu gazu.

Regulacja cieqna gazu

• Poprosic druqa osobe 0 wcisniecie pedatu gazu do oporu.

• Docisnac dzwiqnie przepustnicy w polozenie petnego obciazenia,

Pomoc w sytuacjach awaryjnych

,

I

• Odhaczyc cieqno gazu z pedatu.

• Wyciqgnqc cieqno z przegrody czotowej do wnetrza pojazdu.

• Przy zaktadaniu nowego cieqna gazu zwrocic uwaqe, aby nie poqiac cieqna.

I

I

• Odkrecic nakretke zabezpieczajaca z uchwytu i tak przekrecic nakretke regulacyjnq, aby ci~gno nie by to naprezone.

• Przy catkowicie wcisnietyrn pedale gazu na dzwiqni przepustnicy rnoze bye maksymalny luz 1-3 mm.

Benzynowy uktad wtryskowy

Objawy _--~ ----~-----p;-;y~zyn~ · _ ..

A Zimny silnik I 1. Przepalony bezpiecznik

nie zapala lub I 2. Uszkodzony przekaznik gtowny

zapala z trudem 3. Pompa paliwa nie podaje paliwa lub podaje za malo

4. Uszkodzony zawor upustowy

5. Nie otwiera sie zawor dodatkowego powietrza

6. Uszkodzone urzqdzenie sterujqce

7. Brak sygnatu 0 predkosci obrotowej

8. Silnik zasysa obce powietrze

----

Spos6b naprawy

I

I

I

Wymienic

Sprawdzic i ewentualnie wymienic

Czy w zbiorniku jest benzyna? Skontrolowac pornpe, zrnierzyc jej wydajnosc Zlecic pomiar cisnienia

Skontrolowac

Zlecic kontrole

Skontrolowac przebieg przewodu Patrz .Kontrola obcego powietrza"

94

Rozdzielacz paliwa (2) i jego poszczeg61ne czesci

1 - przew6d podcisnieniowy od kolektora ssaceqo, 3 - przew6d powrotny,

4 - przew6d zasilajacy paliwa,

5 - sruby mocuiace, 6 - piersciori amortyzujqcy,

7 ._ element dystansowy miedzv rura rozdzielacza

a kolektorem ssacyrn,

8 - element dystansowy. 9 - wtryskiwacz

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Objawy Przyczyny Spos6b naprawy
B Rozgrzany silnik 1. Uszkodzony przewod podcisnieniowy Sprawdzic przewod
nie zapala lub od zaworu upustowego
zapala z trudem 2. Patrz A 1-4, 6 oraz 7
3. Nieszczelne wtryskiwacze Sprawdzic wtryskiwacze
4. Uszkodzony czujnik temperatury pty- Sprawdzic czujnik
nu chtodzqcego
C Silnik zapala 1. Patrz A 1 oraz 5
lecz zaraz qasnie 2. Patrz B 1
3. Nie zgadza sie zawartosc CO Zlecic requlacje
4. Uszkodzony przeptywomierz powie- Zrnlerzyc wartosci rezystancji wzqlednie
, trza lub przewod zasilajacy sprawdzic przebieg przewodu
I 5. Zle ustawiony lub uszkodzony wytq- Ustawic i skontrolowac dziatanie
cznik przepustnicy
--~
0 Zimny silnik szarpie Patrz A 5
na biegu jatowym
E Rozgrzany silnik 1. Patrz A 4
szarpie na biegu 2. Nie zamyka sie zawor dodatkowego Skontrolowac i ewentualnie wyrnienic
jatowym powietrza
3. Patrz C 3
_._._---'--- --~~".-. -
F Rozgrzany silnik Patrz C 3
ma za wysokie
obroty na biegu
jatowym l
G Przerwy w pracy 1. Zatkany filtr paliwa Wymienic filtr
silnika 2. Patrz A 3 oraz 5
3. Patrz B 3
4. Patrz C 3 oraz 4
- .. --- - I
H Nierowna praca Pompa paliwa nie podaje paliwa row no- Zrnierzyc wydajnosc pompy i
silnika miernie i
I
- ---------_'-.- -----,
I Niewystarczajqca 1. Patrz A 3, 4 oraz 8 I
moc silnika 2. Patrz C 3 oraz 5
3. Przepusnica nie przesuwa sie w po- Wyregulowac cieqno gazu
lozenie obciazenia catkowitego
------_--_---- -------- _- __ .. _-,._------- ._--- .. _ ----.
J Silnik strzela 1. Patrz A 4
do kolektora ssaceqo 2. Patrz C 3
------
K Zbyt duze zuzycie 1. Patrz B 4
paliwa 2. Patrz C 3
------._ .. _---_-_-------_.' "_ - -- _. ------_---_ ---- --_----- I

I Mazda 323

I

I

I

Regulacja cieqna gazu Fot. lewa: w silniku 1,6 I uchwyt cieqna gazu jest przykrecony do pokrywy gtowicy cylindrow,

1 - pancerz,

2, 5 - nakretki regulacyjna

i zabezpieczajqca, 3 - element oporowy, 4 - cieqno gazu

Fot. prawa: w silniku SOHC z 16 zaworami uchwyt cleqna gazu (2) znajduje sie na kolektorze ssacym,

1, 3 - nakretki regulacyjna i zabezpieczajqca,

4 - element oporowy,

5 - cieqno gazu

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Uktad wtryskowy benzyny

95

Sprzeqlo

Sprz~gfo

I

Mazda 323 I

I

W samochodzie z mechanicznq skrzynia bieqow sprzeplo przenosi naped pomiedzy silnikiem a skrzyniq bieqow. Ten wazny zesp6t w samochodzie petni podw6jnq funkcje: pozwala na ptynne ruszanie samochodu z miejsca oraz umozliwia zrniane bieg6w.

I

Przenoszenie sity napedowe] z silnika na skrzynie bieg6w odbywa sie dzieki wykorzystaniu zjawiska tarcia. Dwie tarcze dociskane sa do siebie tak mocno, ze mUSZq wirowac jednoczesnie,

Sq to:

o Koto zamachowe przy silniku jako jedna powierzchnia styczna.

o Tarcza dociskowa, jako druga powierzchnia styczna dociskajaca do kota zamachowego.

o Pornieczy nimi znajduje sie posredniczaca w tarciu tarcza zabiarakowa (sprzeqlowa), kt6ra jest osadzona na watku wejsciowyrn skrzyni bieg6w.

o Waznym elementem w tym uktadzie jest Iozvsko wyciskowe.

o Sita wywierana nogq na pedat sprzeqla jest przenoszona do mechanizmu wyciskowego w skrzyni bieg6w przez uktad hydrauliczny sprzeqla - podobnie jak w hamulcu. Po wcisnieciu pedatu sprzeqla tlok w cylindrze przy pedale sprzeqla (w pompie wyprzeqnika) wypiera pewna ilosc ptynu przetlaczajac go do cylindra przy skrzyni bieqow (do sitownika wyprzeqajaceqo). Nastepnie drugi tlok wysuwa sie z drugiego cylindra unOSZqC dzwiqnie z widetkami na watku wtaczajacym. Ruch ten powoduje mocniejsze docisniecie lozyska wyciskowego do sprezyny talerzowej tarczy dociskowej. Lozysko wyciskowe przejmuje sit~ sprezvny, a tarcza dociskowa zostaje odciazona i odciaqnieta przy catkowicie wcisnietyrn pedale. Tarcza sprzeqlowa rnoze teraz swobodnie wirowac w wolnej przestrzeni - sprzeqlo zostato wytqczone. Przy wtqczaniu sprzeqla sprezyna talerzowa tarczy dociskowej dociska tarcze zabierakowq ponownie do kota zamachowego.

Trwalosc sprzeqla

Jak juz opisano w rozdziale .Dzialanle sprzeqla", kazdorazowe uzycie sprzeqla powoduje, ze oktadzina tarczy zabierakowej slizga sie po wsp6tpracujqcej powierzchni i przez to nagrzewa sie, Na zuzycie sprzeqla szczeg61nie wptywa ruszanie z miejsca przy wysokich obrotach silnika, ruszanie z drugiego biegu oraz jazda przy czesciowo wcisnietyrn pedale sprzeqla, jak rowniez utrzymywanie samochodu w miejscu na pochylosci przy wykorzystaniu sprzeqla i pedatu gazu, zamiast hamulca.

Oczekiwanie na zielone swiatlo z wcisnietym pedatem sprzeqla

Dose powszechne jest przyzwyczajenie do czekania na swiatlach z wcisnietym pedatem sprzeqla i wtqczonym 1. biegiem. Powodem tego jest obawa kierowc6w, ze nie zdaza na czas wlaczyc biegu po pojawieniu sie zielonego swiatla. Mimo, ze nie powoduje to zadnej bezposrednie] usterki, wciskanie pedatu sprzeqla obciaza zawsze Iozysko wyciskowe powodujac jego zuzycie, 1m czescie] stosowana jest ta praktyka, tym szybciej nalezy spodziewac sie koniecznosci wymiany zuzyteqo lozyska.

Dziatanie sprzeqla

96

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

Elementy sprzeqla

1 - cylinder sprzeqla przy skrzyni

bieg6w (sitownik wyprzeqajacy), 2 - tozysko wyciskowe,

3 - ostona elastyczna,

4 - diwignia z widetkami wylaczaiacyrni,

5 - tarcza dociskowa,

6 - tarcza zabierakowa (sprzeqtowa),

7 - Iozysko prowadzace, 8 - tarcza zamachowa

I

I

I

I

I

I

I

Mazda 323

Sprzeqlo

I

I

I

I

Do mechanizmu wtaczanla sprzeqla (wyprz(lgnika hydraulicznego) naleza nastepujace elementy:

1 - drazek wlaczaiacy cylindra przy pedale sprzeqla

(popychacz tloka pompy), 2 - lacznik widelkowy,

3 - tulejka osi zamocowania pedalu, 4 - obrotowa sprezyna powrotna,

5 - pedal sprzeqla

I

I

Kontrola sprzeqla

I

Pierwszym objawem zuzycia tarczy sprzeqlowe] jest stizqanie sie sprzeqla, Hozpoznac je rnozna podczas jazdy na najwyzszyrn biegu przy obciazeniu. Silnik pracuje z duza predkoscia obrotowq, lecz predkosc jazdy nie zwieksza sie wcale. Pewnq wskazowka do sprawdzenia tego rnoze bye metoda opisana ponizej, ale nie zaleca si~ stosowac jej zbyt czesto,

I

• Zaciaqnac hamulec reczny, Wlqczyc silnik.

• Wlqczyc 3. bieg, powoli zwalniac pedal sprzeqla i dodawac gazu.

I

Czy sprzeqto sle slizqa? • Przy sprawnym hamulcu recznyrn silnik powinien

sie .zadlawic".

• .Jesli silnik zwiekszy obroty, konieczna jest wymiana sprzeqla.

I

Czy sprzeqlo rozlacza prawidfowo? .Jezeli przy rozgrzanym silniku przelqczanie bieqow sprawia trudnosci lub nawet styszalne sa zgrzyty, przypu-

szczalnie sprzeqlo nie roztacza prawidlowo. Aby upewnic sie, ze nie jest to zwiqzane ze skrzyniq bieqow,

wykonuje sie probe przy uzyciu biegu pierwszego lub wstecznego:

• Gdy sprzeqlo rozlacza prawidlowo, wtedy takze sorawny jest jego uklad hydrauliczny.

• .Jesli jednak sprzeqlo nie roztacza wlasciwie lub pedal po wcisnieciu wpada bez oporu, z pewnoscia do ukladu hydraulicznego dostalo sie powietrze. Nalezy wtedy zlokalizowac i naprawic nieszczelne miejsce, a nastepnie mozna odpowietrzyc uklad. Inne przyczyny dla nie rozlaczajaceqo sprzeqla opisano w .Pornocy w sytuacjach awaryjnych" na koricu niniejszego rozdzialu,

WSKAZOWKA

Uk/ad hydrauliczny sprz~g/a pobiera co prawda plyn takie ze zbiornika plynu hamulcowego, jednak nieszczelnose w tym zakresie nie stwarza iadnego zagroienia dla ukladu hamulcowego. Krociec czerptecy plyn do ukladu sprz~gla jest umieszczony na zbiorniku stosunkowo wysoko, tak ze dla hemutcow zawsze pozostanie wysterczejece llosc ptynu.

I

• Wlqczyc silnik i pozostawic na biegu jalowym.

• Wcisnqc calkowicie pedal sprzeqla, odczekac ok. 3 s, a nastepnie sprobowac wlaczyc pierwszy lub wsteczny bieg.

• Gdy bieg wchodzi ciezko lub styszalne sa zgrzyty, sprzeqlo nie rozlacza prawidlowo. Tarcza zabierakowa nie obraca sie swobodnie.

I

I

I

I

I

I

I

I

• Skontrolowac i odpowietrzyc uklad hydrauliczny sprzeqla.

• Jeszcze raz przeprowadzic probe.

• Inne przyczyny nie roztaczajaceqo sprzeqla patrz .Pornoc w sytuacjach awaryjnych" na koricu rozdzialu.

Kontrola ukladu hydraulicznego sprzeqla

Czynnoec obslugowa nr 22 • W celu sprawdzenia ukladu hydraulicznego sprze-

gla nalezy szukac sladow plynu hamulcowego na cy-

lindrze u gory pedalu sprzeqla i na cylindrze przy

skrzyni bieqow,

• Zaolejone cylindry sprzeqla sa nieszczelne i mUSZq zostac wymienione. Na cylindrze przy skrzyni bieqow slady oleju mozna zlokalizowac dopiero po dokladnym oczyszczeniu tego miejsca.

97

Sprzeqlo

I

Mazda 323 I

I

I

I

Uktad hamulcowy i mechanizm wlaczajacy sprzeqla czerpia ptyn hydrauliczny z tego jamego zbiornika (2). R6wniei: bez zdejmowania zakretki (1) moi:na rozpoznac, czy poziom ptynu odznacza sle rniedzy obydwoma znacznikami (strzalki)

I

I

Czynnosci przy ukladzle hydraulicznym sprzeqla Dernontaz cylindra przy pedale sprzeqla (pompy wyprzeqnika)

I

• Zdemontowac akumulator.

• Odkrecic wtyczke diagnostycznq nad cylindrem przy pedale sprzeqla.

• Odessac maksymalnq ilosc ptynu w zbiorniku z plynem hamulcowym (rnozna uzyc starej strzykawki).

• Pod cylinder przy pedale sprzeqla pcdlozyc szmatke i zdjac przew6d doprowadzajqcy od zbiornika, aby wyciekta resztka ptynu.

• Z przodu komory silnika odkrecic przew6d cisnieniowy prowadzqcy do cylindra przy skrzyni bieg6w. • Odkrecic dolna nakretke rnocuiaca cylinder przy pedale.

Pomiar wysokosci pedatu sprzeqla

Jest to odleqlosc miedzy srodkiern naktadki pedatu sprzeqla a okladzina podtogowq na przedniej przegrodzie I czotowej przy nie wcisnietyrn pedale sprzeqla (rysunek na stronie 99).

• Luz reguluje sie przez obracanie drazkiern cieqna w lewo lub prawo.

• Kontrola: catkowicie wcisnac pedal sprzeqla i zmierzyc odleqlosc miedzy srodkiem naktadki pedatu a okladzina podloqowa na przegrodzie czotowej (rys. str. 99).

• Odleqlosc ta nie rnoze bye rnniejsza niz 41 mm.

• Gdy wymiar jest zgodny, dokrecic nakretke zabezpieczajaca na cieqnie (15 Nm).

• Jeszcze raz skontrolowac i ewentualnie wyregulowac wysokosc pedalu.

Dernontaz cylindra sprzeqta przy skrzyni bieg6w (sitownika wyprzeqajaceqo)

• Wysokosc pedatu sprz~gta musi wynosic 196-204 mrn,

• Do regulacji wyjac wtyczke przewodowq u g6ry, przy zamocowaniu pedalu.

• Odkrecic nakretke zabezpieczajaca przy wylaczniku.

• W zaleznosci od zmierzonej wartosci wykrecic (wysokosc sie zwieksza) lub wkrecic wytqcznik sprzeqla (mniejsza wysokosc).

Kontrola skoku jatowego pedatu

• Oprzec miarke 0 przeqrods czolowa i przytozyc do boku pedatu sprzeqla: zaparnietac odczytany wymiar. • Wcisnqc reka pedal, az do wyczuwalnego oporu. Przy wlasciwyrn ustawieniu odleqlosc do wyczuwalnego oporu powinna wyniesc 0,7-3,3 mm.

• .Jezeli zmierzony skok jatowy nie odpowiada wymaganej wartosci, wyregulowac skok jatowy pedalu,

• Do regulacji odkrecic nakretke zabezpieczajaca przy cieqnie wlaczajacyrn cylinder przy pedale sprzeqla.

• Podniesc i podeprzec samoch6d.

• Odkrecic przew6d hydrauliczny z cylindra przy skrzyni bieg6w (patrzac w kierunku jazdy - z przodu na dole przy

98

• We wnece kierowcy na nogi odkrecic drugq nakretke ustalajaca cylinder przy pedale.

• Podwazyc zaczep zabezpieczajqcy z lewej strony przy sworzniu przegubowym (polaczenie pedalu z cylindrem przy pedale), wypchnac sworzeri.

• Zdjqc cylinder.

• Przy rnontazu nowego cylindra na powierzchnie styczna cieqna (popychacza) laczaceqo cylinder z pedatem naniesc nieco smaru MOS2.

• Ustawic wysokosc pedatu sprzeqla i skok jatowy pedatu, jak opisano ponize],

• Odpowietrzyc uktad hydrauliczny sprzeqla.

I

I

I

I

• Zrnierzyc wysokosc pedatu, ewentualnie skorygowac ustawienie.

• Ponownie dokrecic nakretke zabezpieczajqcq (15 Nrn),

• Nastepnie nalezy skontrolowac skok jatowy pedatu sprzeqla,

I

I

I

I

I

gumowo-rnetalowym elemencie oporowym). Uwaga: podstawic naczynie na wyciekajqcy ptyn hamulcowy.

• Odkrecic sruby rnocujace i zdiac cylinder.

I

I

I

I

I

Mazda 323

Sprzeqlo

I

• .Jezeli wystapia ktopoty przy odkrecaniu srub, nalezy uzyc odrdzewiacza w sprayu i gumowego mtotka. • Lekko nasrnarowac blyszczaca powierzchnie korpusu nowego cylindra, na drazek naciskowy (popychacz) nalozyc nieco pasty MOS2.

I

• Przylozyc cylinder do skrzyni bieg6w i wcisnac na tyle, aby rnozna by to wkrecic srube rnocujaca w gwint w korpusie skrzyni (15-20 Nm).

• Odpowietrzyc uktad hydrauliczny sprzeqla.

I

Odpowietrzanie ukladu hydraulicznego sprzaqta W przypadku braku przyrzqdu odpowietrzajqcego stosowanego w warsztacie rnozna odpowietrzyc uktad hy-

drauliczny sprzeqla tak jak w uktadzie hamulcowym (rozdziat .Harnulce") lub zgodnie z ponizsza metoda:

Jazda z uszkodzonym uktadem hydraulicznym sprzeqla

Gdy hydrauliczny uktad sprzeqla ulegnie w czasie drogi awarii, nie musi to oznaczac korica jazdy. Bliski cel lub najblizszy warsztat mozna osiaqnac takze bez sprzeqla. Mozna nawet zrnieniac biegi na wyzsze i nizsze. Warunkiem jest tu postepowanie z wyczuciem z pedatem gazu i dzwiqnia zmiany bieg6w, zwtaszcza przy redukcji bieg6w.

Przelaczanie na luz: zdjac noqe z pedatu gazu i przy zmniejszajqcej sie predkosci lub przy lekko wyhamowanym samochodzie popchnac dzwiqnie zmiany bieg6w w kierunku luzu.

Ruszanie z miejsca: wytaczyc silnik, wlaczyc 1. bieg i uruchomic rozrusznik. Samoch6d szarpnie i ruszy do przodu. Gdy silnik jest zimny, nalezy go przedtem nieco rozqrzac. Gdy nie przewiduje sie zmiany bieg6w podczas jazdy, na ptaskiej drodze nalezy uruchomic samoch6d i ruszac na drugim biegu.

Wf<\czanie wyzszego biegu: uzywajac rozrusznika ruszyc na 1. biegu. Zwiekszyc obroty na pierwszym biegu tylko niewiele ponad obroty biegu jatowego. Ujac troche gazu i pociaqnac dzwiqnie zmiany bieg6w ustawiajqc ja na luz. Puscic pedat gazu i lekko popchnac diwigni~ w kierunku 2. biegu. Przy wlasclwych obrotach silnika i skrzyni bieg6w bieg wchodzi prawie samoczynnie. Gdy czeka sie z tym za dtugo, nalezy dodac nieco gazu, aby bieg wszedt bez zgrzytania. Gdy sie to nie uda, jeszcze raz nalezy sie zatrzyrnac i ponowic probe. Na wyzsze biegi przetacza sie w ten sam spos6b. Najtatwiej udaje sie to na bardzo matych predkosciach: na drugi bieg przy maksymalnie 20 km/h, na trzeci bieg przy 25 km/h, na czwarty bieg przy 35 km/h, a na platy przy 45 km/h.

Przelaczanie na nizszy bieg: w tym celu nalezy zwiekszyc obroty silnika, aby rnozliwe by to wtqczenie nizszeqo biegu. Ujac troche gazu, wyrzucic bieg, ostroznie dodawac gazu popychajac jednoczesnie dzwiqnie zmiany bieg6w w kierunku nizszeqo biegu. Przy wlasciwe] liczbie obrot6w bieg powinien wskoczyc prawie bez docisku dzwiqni. Redukowanie bieg6w rowniez przebiega najtatwiej przy matych predkosciach i na niskich obrotach.

Na rysunku pokazano elementy do regulacji pedatu sprzeqla

1 - drazek wlaczajacy cylindra przy pedale sprzeqta (popychacz tloka

pompy wyprzsqnlka), 2 - nakretka nastawcza, 3 - wlqcznik sprzeqla,

4 - nakretka nastawcza, 5 - wysokosc pedalu,

6 - skok jalowy pedalu, 7 - odstep pedalu

I

• Odkrecic odpowietrznik hamulca przedniego lewego kota i odpowietrznik sitownika wyprzeqajaceqo kazdorazowo 0 ok. 1/2 obrotu.

• Polaczyc oba odpowietrzniki przewodem.

• Powoli i ostroznie kilkakrotnie wcisnac pedat hamulca w celu przetloczenia ptynu hamulcowego z hamulca kola przedniego przez uktad hydrauliczny sprzeqla.

• Nie wciskac pedatu zbyt mocno, qdyz wtedy rnoze spasc przew6d.

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

• Zwracac uwaqe na poziom w zbiorniku ptynu hamulcowego.

• Gdy z hydraulicznego ukladu sprzeqla nie wydostaja sie juz do zbiornika ptynu hamulcowego pecherzyki powietrza, nalezy zakrecic oba odpowietrzacze i zdjac przew6d.

• Skontrolowac poziom pt;,nu hamulcowego.

I I I

,

,

\ \

\ \-,

\ \-\\~

-, I I '- -I ,

'-'

99

Sprzeqlo

Dernontaz i rnontaz sprzeqla

Mazda 323 I

Do centrowania tarczy sprzeqrowe] nalezy uzyc specjalistycznego trzpienia centrujqcego.

W przypadku braku takiego trzpienia tarcze sprzeqlowa mozna prowizorycznie wycentrowac pasujqcym trzpieniem.

• Zdernontowac skrzynie bieg6w (rozdziat .Skrzynia bieg6w i naped osi").

• Odkrecic szesc srub mocujqcych tarcze dociskowa najpierw 0 jeden obr6t, aby tarcza dociskowa odprezyla si~.

• Aby koto zamachowe nie obracato sie przy tym, druga osoba musi wlozyc rniedzy zeby kota zamacho-

Kontrola element6w konstrukcyjnych

Dernontaz sprzeqla jest skomplikowanq praca. Dlatego [uz przy najmniejszej watpliwosci co do sprawnosci czesci zuzywalnych, takich jak tarcza sprzeqlowa, tarcza dociskowa ~ koto zamachowe, odnosny element nalezy wymienic. W przeciwnym razie istnieje niebezpieczeristwo, ze w niedtugim czasie trzeba bedzie ponownie wykonac te sama czynnosc.

Wyciekajqcy olej silnikowy lub przektadniowy rnoze rowniez szybko doprowadzic do uszkodzenia nowego sprzeqla. Dlatego nalezy zwracac uwaqe na stacy oleju i w danym przypadku od razu wymienic pierscienie uszczelniajqce wat korbowy wzqlednie watek wejsciowy skrzyni bieg6w.

• Tarcza zabierakowa: czy oktadziny sa zuzyte • Sprawdzic, czy lekko porusza si~ mate tozysko

z jednej strony lub rnaja widoczne pekniecia? sprzeqta,

• Czy prawidtowo osadzone sa obudowy sprezyny • Gdy Iozysko sprzeqla ciezko chodzi, jest zuzyte lub

i nity rnocujace oktadziny? zablokowane, nalezy je wyrnienic.

• Gdy qrubosc rniedzy okladzina a nitami jest mniej- • Do demontazu w warsztacie stosuje sie specjalne

sza niz 0,3 mm, nalezy wyrnienic tarcze sprzeqlowa. narzedzie.

• Tarcza dociskowa: czy wierzchatki sprezyny tale- • Zdjqc tozvsko wyciskowe. Odciaqnac od siebie

rzowej wykazujq slady zuzycia gt~bsze niz 0,3 mm? lozyska po obu stronach jednoczesnie je obracajac.

Czy wszystkie wierzchotki sprezyny talerzowej sa • Gdy iozyska zacinaja sie, lub ciezko chodza, nale-

ustawione r6wnolegle wzqledern tarczy dociskowej, zy je wymienic.

czy tez z jednej strony tworza zaqlebienie? • Lozyska sa hermetycznie zarnkniete i nie wolno ich rnyc,

Montaz sprzeqla

• Posrnarowac watek wejsciowy skrzyni bieg6w smarem MOS2 w zakresie uzebienia,

• Z nowej tarczy dociskowej catkowicie usunac wosk przeciwkorozyjny.

• Zalozyc tarcze sprzeqlowa (obudowa sprezyny w strone tarczy dociskowej) i tarcze dociskowa, wycentrowac przy tym tarcze sprzeqlowa za pornoca

rowniez innym

wego wkretak opierajac go 0 prowizorycznie wkrecona srube rnocuiaca silnika.

• Catkowicie wykrecic sruby, zdjqc tarcze dociskowa i sprzeqrowa .

• Przedmuchac tarcze dociskowa do czysta sprezonym powietrzem lub przetrzec szrnatka zrnoczona w benzynie.

trzpienia wzqledern kola zamachowego (srodkowe otwory obu czesci musza sie pokrywac, aby przy wykonywanym nastepnie rnontazu skrzyni bieg6w mogly zostac lekko wsuniete na watek skrzyni bieg6w).

• Dokrecac tarcze dociskowa w kilku fazach na krzyz koriczac dokrecanie momentem 20-25 Nm.

100

Widok od spodu pojazdu na sitownik wyprzeqajacy przy skrzyni bieqow

1 - zaw6r odpowietrzajqcy,

2 - kapturek,

3 - przew6d hydrauliczny, 4 - sruby mocujace,

5 - element nosny zawieszenia silnika, 6 - silownik wyprz€lgajqcy

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I

I Mazda 323

I

I

I

I
I i Objawy
A Sprzeqio slizqa sie
I
I i
I B Sprzeqto nie roztacza
I
I
I
I
C Sprzeqlo nie rozlacza
I i jednoczesnie
i slizqa sie
0 Sprzeqlo szarpie
I
I .------_._._-
E Odglosy przy
wlaczaniu sprzeqla
I
I ------ .. -----------_
I
I
I Sprzeqlo

Demontai: toi:yska wyciskowego

Spos6b naprawy

Wymienic tarcze sprzeqlowa

Wymienic tarcze dociskowa sprzeqla Wymienic tarcze sprzeqlowa oraz uszkodzona uszczelke skrzyni bieg6w lub watu korbowego

Wymienic uszkodzone czesci

Wymienic uszkodzona czesc, odpowietrzyc uktad

Poprawic ustawienie tarczy sprzeqlowe] lub wyrnienic tarcze

Wymienic tarcze sprzeqlowa

Dokladnie oczyscic szczotka druciana polaczenle wielokarbowe. Nastepnie nasrnarowac pasta rnolibdenowa lub spryskac molibdenowym sprayem Wtqczyc pierwszy bieg i wlaczyc rozrusznik w celu uruchomienia silnika. Ciqgle wciskajac pedat sprzeqla gwattownie wciskac i puszczac pedal gazu w celu oderwania przyklejonego sprzeqla. .Jesli to nie pornoze, zdernontowac sprzeqlo Wymienic tarcze dociskowa

Przyczyny

1. Zuzyte oktadziny sprzeqla

2. Za maly docisk sprzeqla

3. Zaolejona oktadzina

4. Sprzeqlo zostalo przegrzane

1. Powietrze w ukladzie hydraulicznym sprzeqla

2. Tarcza sprzeqlowa bije

3. Wypaczona tarcza sprzeqlowa lub peknieta oktadzina

4. Tarcza sprzeqlowa zacina si~ na walku skrzyni bieg6w

5. Po bardzo dlugim okresie przestoju okladzina przykleila sie do tarczy sprzegtowej

6. Pekniete plytki sprezyny tarczy dociskowej

Uszkodzona tarcza dociskowa sprzegta

• Zdernontowac skrzynie bieg6w.

• Sciaqnac Iozvsko wyciskowe.

• Gdy stare Iozysko jest zakladane ponownie, nie wolno go obrnywac, lecz jedynie wytrzec.

• Powierzchnie styczne lozyska wyciskowego i zaczepu sprezysteqo posrnarowac niewielkq iloscia smaru MOS2.

• W celu zamontowania wsunac lozysko po prostu na walek skrzyni bieg6w.

WSKAZOWKA

Praktyka wykazala, ze lozysko wyciskowe wytrzymuje niewiele dtuze] niz tarcza sprzqglowa. Dlatego zaleca sie wymieniec je jednoczesnie, aby zeoszczedzic sobie nestepne] naprawy sprzqgla w niedlugim czasie.

Pomoc w sytuacjach awaryjnych

Wymienic tarcze dociskowa

Wymienic loze silnika lub skrzyni bieg6w

Wymienic uszkodzona czesc

Wymienic tarcz~ sprzeqlowa

._----j

1. Uszkodzenie zawieszenia silnika lub skrzyni bieg6w 2. Nierownosci na powierzchniach stycznych kota zamachowego lub tarczy dociskowej 3. Niewlasciwe okladziny --------+----- 1. Niewywazenie tarczy dociskowej wzqlednis sprzeqlowe] 2. Uszkodzona skretowa sprezyna tlumiaca

3. Uszkodzenie lozyska wyciskowego

4. Obluzowane nity w sprzeqle

5. Uszkodzenie lozyska prowadzqcego z tylu na wale korbowym

-----~--------------------

Wymienic tarcze dociskowa wzqlednie sprzeqlowa

Wymienic tarcze sprzeqlowa

Wymienic lczysko wyciskowe Wymienic tarcze dociskowa Wymienic lozysko prowadzqce

Sprz~gto

101

I

I

Skrzynia bieg6w i naped osi

Mazda 323 I

Skrzynia bieg6w

1

nap~d

051

I

Skrzynia bieg6w dzieki odpowiedniemu przelozeniu bieg6w zapewnia utrzymanie optyrnalne] predkosci obrotowej silnika i przeniesienie wlasciweqo momentu obrotowego silnika na uklad jezdny samochodu. WybierajCjc odpowiednie przelozenie kierowca moze wplywac na predkosc jazdy, zdolnosc przyspieszania i pokonywania wzniesieri,

I

Mechaniczna skrzynia bieg6w

Moment obrotowy silnika jest przenoszony poprzez sprzeqlo na walek napedowy mechanicznej skrzyni bieg6w. Na wale napedowyrn (wejsciowyrn) osadzono 6 k61 zebatych (lacznie z biegiem wstecznym). Sa one stale zazebione z odpowiednimi kolami zebatymi na tzw. walku wyjsciowyrn, Kola te rnoqa obracac sie swobodnie tak diu go, az jedno z nich przy wlqczeniu odpowiedniego biegu nie zostanie sprzezone z odnosnyrn kolem na walku napedowyrn, Stosunek liczby zebow odnosne] pary k61 zebatych nazywa sie przelozeniern. Mazda 323 - jak wszystkie samochody osobowe - ma w pelni zsynchronizowane biegi do jazdy w prz6d.

Kola zebate na walkach napedowyrn i wyjsciowyrn sa ulozyskowane na "igielkach" (cienkich waleczkach). Nie ma w zwiazku z tym sztywnego polaczenia rnledzy walkami a kolami zebatyrni. Jak [uz wspomniano, kola sa stale z soba zazebione. Przy zmianie biegu nie ustanawia sie polqczenia rniedzy kolami zebatyrni, lecz rniedzy kolem zebatyrn a walem. Aby umozliwic wyr6wnanie obrot6w walka i kola zebateqo, odcinek jednego walka slizqa sie, za posrednictwern element6w ciernych, na odcinku drugiego walka. Poprzez tarcie szybszy walek zostaje zahamowany, az przy zsynchronizowanych obrotach ustanawiane jest polaczenie przenoszace moment obrotowy silnika. Poniewaz na te synchronlzacje, czyli dopasowanie predkosci obrotowej, potrzebny jest pewny czas rzedu ulamka sekundy, nie nalezy, zwlaszcza przy zimnym silniku i qestyrn oleju przekladniowym, przeIaczac bieg6w zbyt gwaltownie.

I

I

I

I

Problemy przy przetaczaniu bieg6w

Gdy wlaczanie bieg6w sprawia trudnosci lub po dluzsze] [ezdzie na dzwiqni zmiany bieg6w jest nag Ie wyczuwalny op6r, znacznie czestsza przyczyna usterki jest nie skrzynia bieg6w lecz sprzeqlo (patrz .Pomoc w sytuacjach awaryjnych" w rozdziale .Sprzeqlo").

I

I

Dernontaz mechanicznej skrzyni bieg6w

Samoch6d nalezy podniesc i podeprzec, aby byl dostep zar6wno do komory silnika jak i do spodu samochodu. Skrzynia bieg6w jest wyjmowana od spodu.

Uwaga: przed dernontazern koniecznie zanotowac przyporzqdkowanie srub na kolnierzu silnika/skrzyni bieg6w z uwagi na wystepuiace rozne dluqosci i srednice srub, wzqlednle oznakowac za pornoca tasrny klejacej .

• Zdernontowac obudowe filtru powietrza i przew6d • Odkrecic i wyjqC element nosny akumulatora.

powietrzny od przepustnicy. • Odkrecic linke predkosciornierza i ulozyc tak, aby

• Zdernontowac akumulator. nie zostala poqieta.

I

I

I

I

I

I

Na rysunku przedstawiono najwazniejsze czesci mechanizmu przelaczanla bieqow

1 - diwignia zmiany bieg6w,

2 - izolacja dzwiekowa,

3 - drazek przedluzajacy,

4 - wodzik widetek zmiany bieg6w,

5 - ostona elastyczna diwigni zmiany bieg6w

I

I

102

I

I

I

I Mazda 323

I

I

I

I

I

Polaczenie na srube (1) i nakretke (2) rniedzy diwigniq zmiany bieqow (3)

a wodzikiem widetek zmiany bieqow (4) pokazane od spodu pojazdu

I

• Spuscic olej przekladniowy do czystej miski.

• Pcdniesc i pcdeprzec sarnochod. Zdjqc lewe przednie kolo,

• Odkrecic oslone przeciwbtotnq od lewej podluznicy,

• Odlaczyc wszystkie polaczenia mas owe skrzyni bieg6w z silnikiem i skrzyni bieg6w z nadwoziem.

• Hozlaczvc wtyczke wlacznika swiatel cotania i wlacznika polozenia neutralnego.

• Zdiac z rozrusznika przewody elektryczne i wtyczki.

• Zdernontowac rozrusznik.

• Zdemontowac ze skrzyni bieqow drazek przedluzajacy i wodzik zmiany widelek.

• Odkrecic od skrzyni bieqow silownik wyprzeqajacy,

• Odkrecic uchwyt przewodu hydraulicznego silownika wyprzeqajaceqo, a przy dernontazu skrzyni bieqow zwrocic uwaqe na to, aby sie nie zaczepil.

• Odkrecic drazek kierowniczy poprzeczny od zwrotnicy (rozdzial .Zawieszenie i uklad kierowniczy").

• Odkrecic stabilizator od wahacza trojkatnaqo (czynnosc ta nie wystepuje w silniku 1,4 1/8V).

• Odkrecic wahacz trojkatny od zwrotnicy (rozdzial .Zawieszenie i uklad kierowniczy").

• Wypchnqc walek napedowy ze skrzyni bieqow. W tym celu rniedzy walek napedowy a skrzynie bieqow wprowadzic lyzkt;) do open. Przy podwazaniu nie wolno obic przegubu.

I

I

I

I

I

I

I

Skrzynia bieg6w i naped osi

• Podwiesic walek napedowy na lince lub drucie, aby nie utrudnial pracy.

• Polozyc kantowke w poprzek komory silnika, na krawedzie mocujqce btotnik6w (nie na btotniki, zeby nie uszkodzic lakieru i blachy). Na kantowce podwiesic silnik na czas zdemontowania elementu nosneqo zawieszenia silnika i skrzyni bieqow. Dodatkowo zabezpieczyc kantowke przed przesunieciern zwornicami srubowyrni.

• Przez lewe tylne ucho - patrzac w kierunku jazdy - przeciaqnac lancuch lub line i zarnocowac na kantowce w stanie naprezonyrn.

• Odkrecic sruby z lbem szesciokatnyrn rnocujace element nosny zawieszenia silnika od przedniej poprzecznicy i od blachy podlogi.

• Odkrecic sruby mocujqce przedniego i tylnego podparcia skrzyni bieqow i zdjac element nosny zawieszenia silnika.

• Odkrecic przednie podparcie od skrzyni bieqow,

• Odkrecic nakretke rnocujaca qorneqo zawieszenia skrzyni bieqow.

• Poluzowac nieco zawieszenie silnika tak, aby silnik ze skrzynia bieqow pochylil sie w lewo na dol.

• Podeprzec skrzynie bieqow na podnosniku samochodowym.

• Odkrecic wszystkie sruby polaczeniowe, powoli opuscic na podnosniku i wyjac skrzynie bieqow.

Montaz nalezy wykonac w odwrotnej kolejnosci niz dernontaz.

Montaz skrzyni bieg6w

I

• Przylozyc skrzynie bieqow do silnika.

• Skrecic skrzynie bieqow z silnikiem. Momenty dokrecania podano w tabeli.

• Przykrecic luzno qorne zawieszenie do skrzyni bieg6w.

• Przed rnontazern skontrolowac pierscienie sarnouszczelniajqce walka napedoweqo.

• Umiescic pierscieri osadczy sprezynujacy przy uzebieniu walka napedoweqo tak, aby otw6r pierscienia znajdowal sie na wierzchniej stronie rowka.

• Krawedz pierscienia uszczelniajqcego przy skrzyni bieg6w posrnarowac olejem przekladniowym i wepchnac walek napedowy do skrzyni.

• Pociaqajac za walek napedowy skontrolowac, czy zaskoczyl na swoje miejsce.

I

I

I

I

I

• Przykrecic do skrzyni bieqow przednie podparcie skrzyni. Nastepnie przykrecic przednie i tylne podparcie skrzyni do elementu nosneqo zawieszenia silnika.

• Zarnocowac wahacz trojkatny na zwrotnicy.

• Przykrecic stabilizator do wahacza trojkatneqo.

• Dokrecic qorne zawieszenie skrzyni bieqow,

• Zarnontowac na skrzyni bieqow wodzik widelek zmiany i drazek przedluzajacy.

• Odkrecic zebnik predkosciornierza.

• Wlac olej przekladniowy (rozdzial "Smarowanie czesci").

• Wlozyc zebnik predkosciornierza do skrzyni bieg6w.

• Zalozyc linke predkosciornierza na zebnik i przykrecic,

• Polaczyc przewody elektryczne i przylqcza.

103

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->