HISTORIA ETYKI Wyróżnia się trzy zasadnicze kierunki etyczne: 1) teleologizm - (z gr.

τελοσ - cel) czyn jest moralnie dobry i słuszny, jeżeli prowadzi do osiągnięcia najwyższego celu uznanego przez działający podmiot. W zależności od celu wyróżnia się: • eudajmonizm (cel: szczęście), • hedonizm (cel: przyjemność), • utylitaryzm (cel: użyteczność), • teleologizm aretyczny (cel: cnota). 2) deontologizm - (zw. deontonomizmem) o słuszności i dobroci czynu decyduje to, czy został wykonany zgodnie z wolą prawodawcy wewnętrznego czy też zewnętrznego. 3) personalizm - o słuszności i dobroci czynu decyduje to, czy służy on osiągnięciu dobra przez osobę. I. STAROŻYTNOŚĆ 1. Intelektualizm hedonistyczny etyczny i eudajmonizm

Źródło zła widział w ludzkiej niewiedzy. Naczelna zasada; poznaj samego siebie. Jego naukę nazwano intelektualizmem etycznym. Jednak samo poznanie tego co dobre nie wystarcza, by dobrze postępować (Owidiusz). Sokrates pierwszy chciał zdefiniować to co służy dobru człowieka, postawił on znak równości między „dobre” a „przyjemne”, przez co toruje on drogę hedonizmowi i utylitaryzmowi. Twierdził, że najważniejsza wartość to dobre życie, a nie życie jako takie. Sokratejczycy - uznali, że osiągnięcie szczęścia to źródło i racja istnienia cnoty. Człowiek dążący do szczęścia postępuje dobrze, dąży do cnoty, która jest przyjemna. Szczęście to osiągnięta przyjemność. Celem działania człowieka jest więc przyjemność, która daje szczęście - eudajmonizm hedonistyczny. Przedstawiciele: Antystenos twórca szkoły cyników, szczęście to umiejętność samoopanowania, trzeba pracować nad namiętnościami. Wola ma panować nad przyjemnościami, a to daje szczęście. Arystyp z Cyreny - istota szczęścia to doznawanie przyjemności zmysłowych. Twórca hedonizmu.

a) Sokrates (470-399) - uważany jest za ojca etyki, szukał istoty moralności, cech identyfikujących dobro moralne, które nazywał czasem dzielnością lub cnotą.

Do osiągnięcia szczęścia potrzebne są środki: a) zewnętrzne: . Seneka.Akt Czysty. jego celem jest zdobycie szczęścia przez samorealizację. męstwo.zdrowie. Kleantes z Assos. Bóg. bo jest dobry.(Zenon z Kiton.Euzebiusz z Megany . Metafizyka jest panteistyczna. Do końca nie wiadomo u Arystotelesa czy czyn jest dobry. Cechy dążą do doskonałości pełnej poprzez przechodzenie z możności do aktu. wzywali do uwolnienia się od wpływu sytuacji zniewalających (απατεια). bogactwo.intelekt. Najpełniejszy kontakt mają mędrcy. co spowodowało poszukiwania prostszych rozwiązań. postawił człowiekowi zbyt duże wymagania.poznanie bezpośrednie. cnotami): sprawiedliwość. oni więc winni rządzić krajem. b) Platon (427-347) . osiągnięcie go to szczęście. Ci. bo są do tego predysponowani. Etyka wielka. Wszystko. roztropność. bo to on odróżnia go od zwierząt. Natura. posiadanie przyjaciół. czy też prowadzi do szczęścia. Marek Aureliusz. Najdoskonalsza władza . „Szczęście to najdoskonalszy akt najdoskonalszej władzy w stosunku do najdoskonalszego przedmiotu”. Twierdzi się. gdyż wiedzą co to jest szczęście i do niego zaprowadzą obywateli. bo umieścił pojęcie dobra w teorii szczęścia. Człowiek to byt złożony z aktu i możności. b) wewnętrzne (zw. bo ona spaja cnoty w jedno. Etyka eudajmejska. Życie człowieka winno być zgodne z rozumem. którzy wpatrują się w idee posiadają dostateczne dane do określenia co jest dobre i piękne. bo prowadzi do szczęścia. Absolut. Najdoskonalszy przedmiot . Głosili konieczność panowania nad namiętnościami. Arystoteles utrwalił eudajmonizm w etyce. Epiktet) szczęście polega na uzgodnieniu konkretnych czynów z rozumem w którym przejawia się Rozum Świata. Każdy obywatel ma pracować nad zdobyciem cnoty sprawiedliwości. 3) Eudajmonizm aretyczny Stoicy .dzieła istotne dla etyki: Etyka Nikomachejska. że raczej ta pierwsza teoria. co służy realizacji tego jest dobre. Najdoskonalszy akt . 2. umiarkowanie. Bóg. Pozbycie się namiętności pozwala na 2 . Perfekcjonizm eudajmonistyczny Arystoteles (384-322) .istota szczęścia jest w intelektualnym kontakcie człowieka z transcendentną ideą dobra i piękna.przyjemność to najwyższe dobro.

zapomina o sobie i zaczyna kochać bezinteresownie.przejął poglądy Platona i dołożył do nich dane z Objawienia. obym poznał siebie. To wszystko u nich jest celem samym w sobie. bo Bóg jest dobry”. Jest on szczęśliwy. św. II. Czyn człowieka = intencja (chcę dobra dla drugiego) + treść (jakie to dobro). Człowiek był godny „śmierci Boga”. Abelard (1079-1142). 4) Etyka teologiczna Św. Bóg jako Stwórca jest bliższy człowiekowi niż on sam sobie.do miłości. więc sama z siebie zasługuje na afirmację. Człowiek staje się doskonalszy.życie szczęśliwe to życie bez cierpień. a słowu „cnota” odebrali jego pierwotne znaczenie. Główne stwierdzenia: człowiek to istota godna. On jest źródłem i normą wszelkiego dobra moralnego. zwrócił uwagę na istnienie. obym poznał ciebie. Człowiek to obraz (exemplatum). Podstawowe dzieło to: „De rerum natura” Lukrecjusza. W stworzeniu człowiek otrzymuje 3 . Bernard z Clairvaux (1091-1153) . Afirmacja drugiego polega na szukaniu jego prawdziwego dobra.jako pierwszy dokonał refleksji nad istotą dobra. zredukowali etykę do teorii szczęścia (felicytologii). a nie na istotę. która wyjaśniałaby normatywny charakter faktu moralnego oraz poszukiwali usprawiedliwienia postawy eudajmonistycznej.próbowali zbudować etykę. jeśli szuka dobra człowieka. im bardziej zbliża się do prawzoru. Hasło: Człowiek dla człowieka jest rzeczą świętą. Tomasz z Akwinu (1225-1274) . 2. Czyn jest dobry i słuszny.osiągnięcie szczęścia. Epikurejczycy . ustanawia wieczne prawo. Augustyn (354-430) . Główne zasady etyki: „kochaj i czyń co chcesz”. dokonuje tego przez miłość. ŚREDNIOWIECZE 1. Człowiek to byt przygodny. istniejący tylko dzięki miłości Boga. Istnienie jest głównym celem konstytuującym realność bytu. zaś osobowy absolut to wzór (exemplar). „Jesteśmy. Starał się on uniesprzecznić istnienie bytu przez odwołanie się do aktu stwórczego samoistnego bytu . Etyka metafizyczna św. gdy nawiąże kontakt z Bogiem. Próby pogodzenia deontologizmem teleologizmu z P.

która jest miarą jego istnienia i działania.D. Ockham (1300-1350) . gdyby Bóg nie istniał. Więc nie ma żadnych reguł do których ludzie mają się stosować. różnili się jedynie w widzeniu roli państwa. Twierdzi. że daje się on odkryć niezależnie od tego. czy uznaje się istnienie Boga. nic nie jest dobre same z siebie. Rousseau (1712-1778). Szkot (1270-1308) . Deontologizm państwowy Nicolae Macchiavelli (1469-1527) zasada etyczna: „co podoba się władcy ma moc prawną”.J. 3) Średniowieczne teorie deontologiczne J. Kryterium wartości moralnej czynu jest odwieczny zamysł Boży wcielony w ludzką naturę. III.twierdzi. że do istoty Boga należy w niczym nie skrępowana wolność: voluptas Dei est prima regula.ludzie są z natury egoistami.państwo umożliwia zawarcie umowy między obywatelami. 4 . by swe dzieła czynić dobrymi. że istnieje obiektywny porządek moralny. Byt jest dobry przez to. Nie wyjaśnił też z tego powodu istoty przyjaźni. 2. bo stworzył go Bóg .jest to przesunięcie akcentu z istoty na istnienie. Locke . że jest.od Boga naturę. J. homo homini lupus est. ale wiedzą. T. lub kogoś dla niego samego. J. NOWOŻYTNOŚĆ 1.dzieło: De iure belli et pacis. Teoria prawa naturalnego Grocjusz (1589-1654) . Nie potrafił wytłumaczyć. Jest to woluntaryzm. Locke (16321704) . Rousseau państwo wypacza prawo. dlaczego człowiek jako byt przygodny (niedoskonały) potrafi kochać Boga. czy nie. jest odmianą deontologizmu. Ludzie ze sobą walczą. Hobbes (1588-1679) . bezinteresownie. W. lub złego moralnie. Prawa moralne obowiązywałyby człowieka także wtedy. że wola Boża to jedyna racja dla określenia czynu jako dobrego. że koniecznym jest by pewne zasady współżycia przyjęli. Z tych powodów należy afirmować byt.twierdził. Dobro określa Bóg.teoria umowy społecznej. czyn człowieka jest dobry w zależności od tego czy jest zgodny z wolą Boga.

Rzeczy same w sobie są niepoznawalne. Jednostka podporządkowuje się państwu.zakwestionował realność ludzkiego poznania. Obiektywizuje go państwo z jego instytucjami. Marksizm dialektyczny . Marks (1818-1883). G.B. F. Etyka taka ma charakter deontologiczny. Deontologizm społeczny G. Rozum dostarcza dobrej woli.W. Na pytanie: Dlaczego powinienem tak postąpić? Odpowiada. 4. powinno się postępować zgodnie z nakazem rozumu praktycznego. państwa. to podmiot tworzy przedmiot. Engels (1820-1895) człowiek jest twórcą historii. ale jako podmiot zbiorowy np. Absolut (Duch) jest w ciągłym rozwoju. Czas i przestrzeń to formy naszego umysłu. Dziejami rządzą pozajednostkowe. a nie inaczej.W. społeczeństwo. Działający podmiot jest jednocześnie prawodawcą i podlegającym prawu. Deontologizm autonomiczny I. Każde „ja” to jednostkowe wcielenie nadrzędnego „JA” (Ducha). nie tworzy jej. Są trzy fazy tego rozwoju: TEZA -ANTYTEZA . Kant (1724-1804) . Hegel (1770-1831) . transcenduje ją.SYNTEZA. Moralność umieścił on w ramach świata zjawisk. Spinoza (1632-1677. bez powoływania się na jakieś racje czy zewnętrzne okoliczności. są nam wrodzone. pozaspołeczne prawidłowości. tak samo jak prawa logiki czy matematyki. Teoria ta jest irracjonalna. brak jej racji dlatego ma postępować tak. może ją rozumieć. 3. Liczą się tylko narody. boś powinien. Poszukiwanie racji czynu jest brakiem autonomii wyboru. a co złe. to konstrukcje rozumu. wiedza kształtuje doświadczenie. Świat realny jest niedostępny naszemu poznaniu. jej źródło jest w człowieku. Zasady moralne. Człowiek żyjąc w nieodpowiednich warunkach alienuje się. Wolność zależy od właściwego wykorzystania dziejów.jest to przejaw ludzkiej świadomości. grupy społeczne i to one określają co jest dobre.chciał ograniczyć rolę rozumu przy ustaleniu norm etycznych. Człowiek wypełnia historię. Zjawiska to manifestacja tego co „ja” myśli . Leibniz (1646-1716)) chcieli zbudować etykę na wzór geometrii. tylko 5 .deontologizm społeczny K.: klasa. rozum ma nieograniczone możliwości. ale nie może buntować się przeciw niej. 5.

Kierkegaard (1813-1855) zakwestionował obiektywność Prawdy.dwa typy bytów: byt dla siebie i byt w sobie . 6.S. Bentham (1748-1832). religijne. przeskakując od chwili do chwili. Scheler (1874-1928) . hedonistyczne. 2.przy określaniu wartości obowiązuje zasada pierwszeństwa.klasa robotnicza zdołała się obecnie wyzwolić od tego co alienuje. Jeżeli chce się zrozumieć świat tylko przez rozum to pozostaje rozpacz. 4. 3. 2. Mill (1806-1873) . Drugi człowiek mnie ogranicza. istnieje hierarchia wartości: 1. Fenomenologia M. Afirmacja drugiego jako przedmiotu godnego afirmacji dla niej samej to ucieczka od siebie. tworząc abstrakcyjne pojęcie dobra i zła. Mill odróżniał intensywność przyjemności od jej jakości. J. która zniewala nas. J. Słuszność czynu sprawdza tylko życie pełne wiary. utylitarne. jest podobny do uwodziciela. Utylitaryzm J. Wartość moralna zależy od treści i pozycji danej wartości. że liczy się tylko intensywność doznania przyjemności. pokazuje kres ludzkiego życia. witalne. dlatego nie potrafi ustalić niezmiennych form etycznych. IV. Egzystencjalizm S. Bentham zaś uważał. bo człowiek nigdy nie dotrze do prawdy samej w sobie . albo estetykę. 6. FILOZOFIA WSPÓŁCZESNA 1. „Piekło to inni” jego obecność zniewala moją świadomość. on zniewala byt dla siebie. 5. Dobro lub zło czynu ustala się na podstawie tego z jakim nastawieniem został dokonany. Nie uznawali dóbr samych w sobie. Prawda jest zależna od sytuacji. wybiera się albo etykę. Sartre (1905-1905) . Wiara prowadzi do prawdy. kulturowe.otaczająca nas rzeczywistość. poznanie ludzkie jest niepewne. a nie od zgodności czynu z 6 . a powinno się wybrać nieskończoność. Człowiek próbuje usunąć czas. Człowiek estetyczny pomija czas.Czyn jest dobry jeśli zapewnia przyjemność dla możliwie największej liczby osób. etyczne. Jest to sytuacjonizm etyczny.P.

Próby wykorzystania cybernetyki w etyce J. bo on zawiera oprócz opisów także przepisy i oceny. Trzy rodzaje zjawisk psychicznych: przedstawienia. Wartość to korelat przeżycia i rzeczy. • istnieją w sposób fikcyjny. Brentano (1838-1917) .Przedmioty są samodzielne i niesamodzielne i istnieją w podwójny sposób: • egzystują (istnieją w sposób realny). które mogą być uznane przez podmiot. pomija osobę . Trzy sytuacje w których mamy do czynienia ze słuszną wartością: gdy ktoś posiada zamiłowanie do wiedzy: poznanie (dobro) ma charakter uniwersalny. co jest słusznie kochane. Filozofia analityczna L. gdy ktoś słusznie miłuje słuszną miłość: miłość dobra jest dobrem. Postępowanie jest dobre jeśli jest zgodne z hierarchią wartości. dobro w akcie miłości. są egoistami. Etyka taka ma charakter mocno subiektywny. 4. Terminy i twierdzenia etyki to przepisy. A. Nie wiedzą one jak. Rawls (1921-?) . wzruszenia. co słusznie uznane. gdy ktoś się raduje: radość lepsza jest niż smutek. że nie dało się do tej pory zbudować etyki jako niezależnej dziedziny naukowej. gdyż budowano ją niewłaściwie czyli jako etykę teleologiczną. Stworzył w tym celu model idealnego społeczeństwa zawierającego osoby idealne (czyli takie jakie być powinny). Wittgenstein (1889-1951) . Wartości to przedmioty wyższego rzędu nabudowane na pewnych stanach rzeczy. gdzie i kiedy będą żyły. a nie na przedmiotach. Prawdę poznajemy w sądzie. Etyka to badanie języka moralności. F. dobro to to. który nie musi istnieć.analizuje język potoczny.przedmiot. czyli przyznać pojęciu prawa pierwszeństwo przed pojęciem dobra. Prawda to to. Uwzględnia on osobę podmiot. tak samo zdania rozkazujące i wartościujące. sądy. znają 7 . Przedmioty są poza bytem i niebytem. musi istnieć podmiot. Coś jest dobre jeśli samo z siebie posiada odpowiednie cechy. Cel człowieka: dążenie do osiągnięcia wyższych wartości. a nie z rzeczą. 3.zjawiska psychologiczne są skierowane na przedmiot. wiążą się z istnieniem rzeczy. Meinong (1853-1919) .twierdzi. nie człowiek jest źródłem powinności. Postanowił zbudować etykę deontologiczną. Prezentowane są przez sądy egzystencjalne. ale wartość.imperatywem kategorycznym.

zasady te mają zapewnić dobro najmniej uprzywilejowanej osobie. 2. Kolejność działania ludzi wg Rawlsa: 1. tzw. Twierdzi on. 4. Emotywizm . stworzenie zasad dla sądów i administracji. wybór podstawowych zasad sprawiedliwości. Istnieje fakt moralności. do ponadczasowej zdolności odczytywania tego co sprawiedliwe. Ostatecznie jednak odwołuje się on do zmysłu moralnego wspólnego wszystkim ludziom. Intuicjonizm . Dwa założenia Rawlsa.każdy winien mieć prawo do podstawowych swobód. dobra nie mają charakteru zdań logicznych i są nierozstrzygalne. że założył on idealny system. które ochroniłyby ich przed egoizmem drugich. ma zaś psychologiczno . ma on charakter normatywny. b) pozycje i stanowiska społeczne mogą być dostępne dla wszystkich. 8 . Fakt moralności istnieje. Ludzie ci próbują wybrać zasady takie. że ludzie wybiorą następujące zasady: 1. PODSUMOWANIE Trzy zasadnicze kierunki etyczne: 1. 3. Wypowiedzi nt. 3. że ludzie nie są równi i że istnieje zbyt mała ilość dóbr do podziału spowodowały to. Teoria ta ma służyć ochronie osoby jako osoby.podstawowe prawa psychologii i ekonomii.dobro nie istnieje przedmiotowo.Dobro istnieje w sposób przedmiotowy. Naturalizm . To dobro to wolność. które nie kolidują z prawami innych ludzi. ustalanie procedury uchwalania konstytucji. ale rozumiana jako zestaw swobód obywatelskich.socjologiczny.dobro istnieje przedmiotowo. 2. uchwalenie konstytucji. maximum dobra w sytuacji najgorszej. Zdania etyczne mają logiczną wartość prawdy lub fałszu. ale brak mu charakteru normatywnego. Rawls stosuje zasadę stosowaną w grach o sumie niezerowej. zasadę min/max.dopuszczalne jest istnienie nierówności społecznych i gospodarczych o ile: a) służą wzrostowi korzyści najmniej uprzywilejowanych. ale jako cecha naturalna. 2. Fakt moralności nie istnieje i nie ma charakteru normatywnego.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful