HISTORIA ETYKI Wyróżnia się trzy zasadnicze kierunki etyczne: 1) teleologizm - (z gr.

τελοσ - cel) czyn jest moralnie dobry i słuszny, jeżeli prowadzi do osiągnięcia najwyższego celu uznanego przez działający podmiot. W zależności od celu wyróżnia się: • eudajmonizm (cel: szczęście), • hedonizm (cel: przyjemność), • utylitaryzm (cel: użyteczność), • teleologizm aretyczny (cel: cnota). 2) deontologizm - (zw. deontonomizmem) o słuszności i dobroci czynu decyduje to, czy został wykonany zgodnie z wolą prawodawcy wewnętrznego czy też zewnętrznego. 3) personalizm - o słuszności i dobroci czynu decyduje to, czy służy on osiągnięciu dobra przez osobę. I. STAROŻYTNOŚĆ 1. Intelektualizm hedonistyczny etyczny i eudajmonizm

Źródło zła widział w ludzkiej niewiedzy. Naczelna zasada; poznaj samego siebie. Jego naukę nazwano intelektualizmem etycznym. Jednak samo poznanie tego co dobre nie wystarcza, by dobrze postępować (Owidiusz). Sokrates pierwszy chciał zdefiniować to co służy dobru człowieka, postawił on znak równości między „dobre” a „przyjemne”, przez co toruje on drogę hedonizmowi i utylitaryzmowi. Twierdził, że najważniejsza wartość to dobre życie, a nie życie jako takie. Sokratejczycy - uznali, że osiągnięcie szczęścia to źródło i racja istnienia cnoty. Człowiek dążący do szczęścia postępuje dobrze, dąży do cnoty, która jest przyjemna. Szczęście to osiągnięta przyjemność. Celem działania człowieka jest więc przyjemność, która daje szczęście - eudajmonizm hedonistyczny. Przedstawiciele: Antystenos twórca szkoły cyników, szczęście to umiejętność samoopanowania, trzeba pracować nad namiętnościami. Wola ma panować nad przyjemnościami, a to daje szczęście. Arystyp z Cyreny - istota szczęścia to doznawanie przyjemności zmysłowych. Twórca hedonizmu.

a) Sokrates (470-399) - uważany jest za ojca etyki, szukał istoty moralności, cech identyfikujących dobro moralne, które nazywał czasem dzielnością lub cnotą.

Arystoteles utrwalił eudajmonizm w etyce.zdrowie. Człowiek to byt złożony z aktu i możności. Twierdzi się. Epiktet) szczęście polega na uzgodnieniu konkretnych czynów z rozumem w którym przejawia się Rozum Świata. jego celem jest zdobycie szczęścia przez samorealizację. Absolut. bo jest dobry. bo prowadzi do szczęścia.poznanie bezpośrednie. Najdoskonalsza władza . Do końca nie wiadomo u Arystotelesa czy czyn jest dobry. 2. Etyka eudajmejska. Bóg. męstwo. gdyż wiedzą co to jest szczęście i do niego zaprowadzą obywateli. Głosili konieczność panowania nad namiętnościami. Życie człowieka winno być zgodne z rozumem. którzy wpatrują się w idee posiadają dostateczne dane do określenia co jest dobre i piękne. bogactwo. Wszystko. Pozbycie się namiętności pozwala na 2 . postawił człowiekowi zbyt duże wymagania. Najdoskonalszy przedmiot . oni więc winni rządzić krajem. b) Platon (427-347) . bo ona spaja cnoty w jedno. wzywali do uwolnienia się od wpływu sytuacji zniewalających (απατεια).Euzebiusz z Megany . cnotami): sprawiedliwość. osiągnięcie go to szczęście. umiarkowanie. bo są do tego predysponowani. bo umieścił pojęcie dobra w teorii szczęścia. Do osiągnięcia szczęścia potrzebne są środki: a) zewnętrzne: . Każdy obywatel ma pracować nad zdobyciem cnoty sprawiedliwości. czy też prowadzi do szczęścia.istota szczęścia jest w intelektualnym kontakcie człowieka z transcendentną ideą dobra i piękna. bo to on odróżnia go od zwierząt. „Szczęście to najdoskonalszy akt najdoskonalszej władzy w stosunku do najdoskonalszego przedmiotu”. Etyka wielka. Marek Aureliusz. Natura. Seneka. posiadanie przyjaciół. Cechy dążą do doskonałości pełnej poprzez przechodzenie z możności do aktu.(Zenon z Kiton. 3) Eudajmonizm aretyczny Stoicy .dzieła istotne dla etyki: Etyka Nikomachejska. Bóg. Najdoskonalszy akt . że raczej ta pierwsza teoria. Kleantes z Assos. Najpełniejszy kontakt mają mędrcy. Metafizyka jest panteistyczna.przyjemność to najwyższe dobro. Ci. co spowodowało poszukiwania prostszych rozwiązań. roztropność.Akt Czysty.intelekt. co służy realizacji tego jest dobre. Perfekcjonizm eudajmonistyczny Arystoteles (384-322) . b) wewnętrzne (zw.

4) Etyka teologiczna Św. która wyjaśniałaby normatywny charakter faktu moralnego oraz poszukiwali usprawiedliwienia postawy eudajmonistycznej.jako pierwszy dokonał refleksji nad istotą dobra. To wszystko u nich jest celem samym w sobie. Próby pogodzenia deontologizmem teleologizmu z P.próbowali zbudować etykę. On jest źródłem i normą wszelkiego dobra moralnego. Człowiek staje się doskonalszy.do miłości. dokonuje tego przez miłość. Abelard (1079-1142). Hasło: Człowiek dla człowieka jest rzeczą świętą. jeśli szuka dobra człowieka. Epikurejczycy . II. im bardziej zbliża się do prawzoru. Główne zasady etyki: „kochaj i czyń co chcesz”. Główne stwierdzenia: człowiek to istota godna. Człowiek był godny „śmierci Boga”. zredukowali etykę do teorii szczęścia (felicytologii).przejął poglądy Platona i dołożył do nich dane z Objawienia. Afirmacja drugiego polega na szukaniu jego prawdziwego dobra. Augustyn (354-430) . „Jesteśmy. Człowiek to obraz (exemplatum). zapomina o sobie i zaczyna kochać bezinteresownie. Jest on szczęśliwy. a słowu „cnota” odebrali jego pierwotne znaczenie. Bóg jako Stwórca jest bliższy człowiekowi niż on sam sobie.osiągnięcie szczęścia. a nie na istotę. Czyn jest dobry i słuszny. Podstawowe dzieło to: „De rerum natura” Lukrecjusza. 2. Etyka metafizyczna św. ŚREDNIOWIECZE 1.życie szczęśliwe to życie bez cierpień. Człowiek to byt przygodny. Tomasz z Akwinu (1225-1274) . obym poznał ciebie. Starał się on uniesprzecznić istnienie bytu przez odwołanie się do aktu stwórczego samoistnego bytu . więc sama z siebie zasługuje na afirmację. Czyn człowieka = intencja (chcę dobra dla drugiego) + treść (jakie to dobro). zwrócił uwagę na istnienie. bo Bóg jest dobry”. istniejący tylko dzięki miłości Boga. gdy nawiąże kontakt z Bogiem. Bernard z Clairvaux (1091-1153) . Istnienie jest głównym celem konstytuującym realność bytu. W stworzeniu człowiek otrzymuje 3 . obym poznał siebie. zaś osobowy absolut to wzór (exemplar). ustanawia wieczne prawo. św.

jest odmianą deontologizmu. J. by swe dzieła czynić dobrymi. różnili się jedynie w widzeniu roli państwa. bo stworzył go Bóg . że daje się on odkryć niezależnie od tego. że jest.państwo umożliwia zawarcie umowy między obywatelami. NOWOŻYTNOŚĆ 1. Nie potrafił wytłumaczyć. że koniecznym jest by pewne zasady współżycia przyjęli.twierdził. Deontologizm państwowy Nicolae Macchiavelli (1469-1527) zasada etyczna: „co podoba się władcy ma moc prawną”. 2. T. homo homini lupus est. Dobro określa Bóg.jest to przesunięcie akcentu z istoty na istnienie. lub złego moralnie. bezinteresownie. Byt jest dobry przez to.J. która jest miarą jego istnienia i działania. Prawa moralne obowiązywałyby człowieka także wtedy. Locke . że wola Boża to jedyna racja dla określenia czynu jako dobrego.D. J. nic nie jest dobre same z siebie. gdyby Bóg nie istniał. Z tych powodów należy afirmować byt. że istnieje obiektywny porządek moralny. dlaczego człowiek jako byt przygodny (niedoskonały) potrafi kochać Boga. Szkot (1270-1308) . Ockham (1300-1350) .od Boga naturę. Więc nie ma żadnych reguł do których ludzie mają się stosować.twierdzi. Jest to woluntaryzm. Nie wyjaśnił też z tego powodu istoty przyjaźni. Hobbes (1588-1679) . Rousseau (1712-1778). Twierdzi. czy nie. Teoria prawa naturalnego Grocjusz (1589-1654) . Ludzie ze sobą walczą. Locke (16321704) .dzieło: De iure belli et pacis.ludzie są z natury egoistami. Rousseau państwo wypacza prawo. że do istoty Boga należy w niczym nie skrępowana wolność: voluptas Dei est prima regula. czy uznaje się istnienie Boga. 3) Średniowieczne teorie deontologiczne J. III. ale wiedzą.teoria umowy społecznej. W. 4 . czyn człowieka jest dobry w zależności od tego czy jest zgodny z wolą Boga. Kryterium wartości moralnej czynu jest odwieczny zamysł Boży wcielony w ludzką naturę. lub kogoś dla niego samego.

F. Czas i przestrzeń to formy naszego umysłu. społeczeństwo. 3. Poszukiwanie racji czynu jest brakiem autonomii wyboru. Jednostka podporządkowuje się państwu. powinno się postępować zgodnie z nakazem rozumu praktycznego. Deontologizm społeczny G. Etyka taka ma charakter deontologiczny. Moralność umieścił on w ramach świata zjawisk. Liczą się tylko narody. 4. rozum ma nieograniczone możliwości. Są trzy fazy tego rozwoju: TEZA -ANTYTEZA . Obiektywizuje go państwo z jego instytucjami. Leibniz (1646-1716)) chcieli zbudować etykę na wzór geometrii. Absolut (Duch) jest w ciągłym rozwoju. a nie inaczej. państwa. Engels (1820-1895) człowiek jest twórcą historii. to podmiot tworzy przedmiot. transcenduje ją.deontologizm społeczny K. boś powinien. nie tworzy jej.zakwestionował realność ludzkiego poznania. Marks (1818-1883).SYNTEZA. wiedza kształtuje doświadczenie. Działający podmiot jest jednocześnie prawodawcą i podlegającym prawu. Rzeczy same w sobie są niepoznawalne. Hegel (1770-1831) . Rozum dostarcza dobrej woli. Kant (1724-1804) . a co złe. ale nie może buntować się przeciw niej. tak samo jak prawa logiki czy matematyki. to konstrukcje rozumu. Zasady moralne. Zjawiska to manifestacja tego co „ja” myśli . ale jako podmiot zbiorowy np. G. Wolność zależy od właściwego wykorzystania dziejów. Na pytanie: Dlaczego powinienem tak postąpić? Odpowiada. Każde „ja” to jednostkowe wcielenie nadrzędnego „JA” (Ducha). Deontologizm autonomiczny I. pozaspołeczne prawidłowości.W. jej źródło jest w człowieku. Spinoza (1632-1677.W. brak jej racji dlatego ma postępować tak. tylko 5 . Człowiek żyjąc w nieodpowiednich warunkach alienuje się. może ją rozumieć. 5. Człowiek wypełnia historię. bez powoływania się na jakieś racje czy zewnętrzne okoliczności. grupy społeczne i to one określają co jest dobre. Marksizm dialektyczny . Świat realny jest niedostępny naszemu poznaniu.B.chciał ograniczyć rolę rozumu przy ustaleniu norm etycznych. Teoria ta jest irracjonalna.: klasa. Dziejami rządzą pozajednostkowe. są nam wrodzone.jest to przejaw ludzkiej świadomości.

Egzystencjalizm S. Bentham zaś uważał. 4. Afirmacja drugiego jako przedmiotu godnego afirmacji dla niej samej to ucieczka od siebie. Słuszność czynu sprawdza tylko życie pełne wiary. Człowiek próbuje usunąć czas. Sartre (1905-1905) . 2. 6. Wartość moralna zależy od treści i pozycji danej wartości. pokazuje kres ludzkiego życia.P. wybiera się albo etykę. że liczy się tylko intensywność doznania przyjemności. Jeżeli chce się zrozumieć świat tylko przez rozum to pozostaje rozpacz. jest podobny do uwodziciela. poznanie ludzkie jest niepewne. etyczne. Człowiek estetyczny pomija czas. przeskakując od chwili do chwili. 5.dwa typy bytów: byt dla siebie i byt w sobie . Fenomenologia M. on zniewala byt dla siebie.przy określaniu wartości obowiązuje zasada pierwszeństwa. Dobro lub zło czynu ustala się na podstawie tego z jakim nastawieniem został dokonany. Drugi człowiek mnie ogranicza. Bentham (1748-1832). Scheler (1874-1928) . Mill odróżniał intensywność przyjemności od jej jakości. Mill (1806-1873) . witalne. religijne. tworząc abstrakcyjne pojęcie dobra i zła. Jest to sytuacjonizm etyczny. Utylitaryzm J. która zniewala nas. a powinno się wybrać nieskończoność. hedonistyczne. dlatego nie potrafi ustalić niezmiennych form etycznych. FILOZOFIA WSPÓŁCZESNA 1.klasa robotnicza zdołała się obecnie wyzwolić od tego co alienuje. a nie od zgodności czynu z 6 . kulturowe.Czyn jest dobry jeśli zapewnia przyjemność dla możliwie największej liczby osób. 2. bo człowiek nigdy nie dotrze do prawdy samej w sobie . albo estetykę. Kierkegaard (1813-1855) zakwestionował obiektywność Prawdy. utylitarne.S. istnieje hierarchia wartości: 1.otaczająca nas rzeczywistość. J. 6. 3. Prawda jest zależna od sytuacji. J. „Piekło to inni” jego obecność zniewala moją świadomość. Nie uznawali dóbr samych w sobie. IV. Wiara prowadzi do prawdy.

znają 7 . musi istnieć podmiot. pomija osobę . Nie wiedzą one jak. Próby wykorzystania cybernetyki w etyce J. Etyka to badanie języka moralności.imperatywem kategorycznym. gdy ktoś słusznie miłuje słuszną miłość: miłość dobra jest dobrem. 3.twierdzi. wzruszenia. Trzy sytuacje w których mamy do czynienia ze słuszną wartością: gdy ktoś posiada zamiłowanie do wiedzy: poznanie (dobro) ma charakter uniwersalny. Coś jest dobre jeśli samo z siebie posiada odpowiednie cechy. Postanowił zbudować etykę deontologiczną. ale wartość. Postępowanie jest dobre jeśli jest zgodne z hierarchią wartości. dobro w akcie miłości. bo on zawiera oprócz opisów także przepisy i oceny.zjawiska psychologiczne są skierowane na przedmiot. są egoistami. że nie dało się do tej pory zbudować etyki jako niezależnej dziedziny naukowej. Etyka taka ma charakter mocno subiektywny. tak samo zdania rozkazujące i wartościujące. Uwzględnia on osobę podmiot. które mogą być uznane przez podmiot. Wittgenstein (1889-1951) .Przedmioty są samodzielne i niesamodzielne i istnieją w podwójny sposób: • egzystują (istnieją w sposób realny). gdzie i kiedy będą żyły. nie człowiek jest źródłem powinności. Filozofia analityczna L. Meinong (1853-1919) . Wartości to przedmioty wyższego rzędu nabudowane na pewnych stanach rzeczy. Trzy rodzaje zjawisk psychicznych: przedstawienia. dobro to to. który nie musi istnieć. czyli przyznać pojęciu prawa pierwszeństwo przed pojęciem dobra. wiążą się z istnieniem rzeczy. Cel człowieka: dążenie do osiągnięcia wyższych wartości.analizuje język potoczny. co jest słusznie kochane. A. gdyż budowano ją niewłaściwie czyli jako etykę teleologiczną. Wartość to korelat przeżycia i rzeczy. a nie na przedmiotach.przedmiot. Brentano (1838-1917) . sądy. Prawda to to. gdy ktoś się raduje: radość lepsza jest niż smutek. • istnieją w sposób fikcyjny. Rawls (1921-?) . Prezentowane są przez sądy egzystencjalne. a nie z rzeczą. Terminy i twierdzenia etyki to przepisy. Stworzył w tym celu model idealnego społeczeństwa zawierającego osoby idealne (czyli takie jakie być powinny). Przedmioty są poza bytem i niebytem. 4. Prawdę poznajemy w sądzie. F. co słusznie uznane.

Ludzie ci próbują wybrać zasady takie.dobro nie istnieje przedmiotowo. do ponadczasowej zdolności odczytywania tego co sprawiedliwe.każdy winien mieć prawo do podstawowych swobód.dobro istnieje przedmiotowo. Dwa założenia Rawlsa. maximum dobra w sytuacji najgorszej. ma on charakter normatywny. wybór podstawowych zasad sprawiedliwości.dopuszczalne jest istnienie nierówności społecznych i gospodarczych o ile: a) służą wzrostowi korzyści najmniej uprzywilejowanych. To dobro to wolność. Wypowiedzi nt. 2. 8 . Istnieje fakt moralności. 2. ale jako cecha naturalna. zasady te mają zapewnić dobro najmniej uprzywilejowanej osobie. które ochroniłyby ich przed egoizmem drugich. Emotywizm . 3. Ostatecznie jednak odwołuje się on do zmysłu moralnego wspólnego wszystkim ludziom. Intuicjonizm . które nie kolidują z prawami innych ludzi. Fakt moralności istnieje. tzw.Dobro istnieje w sposób przedmiotowy. b) pozycje i stanowiska społeczne mogą być dostępne dla wszystkich. że założył on idealny system. PODSUMOWANIE Trzy zasadnicze kierunki etyczne: 1. stworzenie zasad dla sądów i administracji. uchwalenie konstytucji. 4. że ludzie wybiorą następujące zasady: 1. Rawls stosuje zasadę stosowaną w grach o sumie niezerowej. ma zaś psychologiczno . Zdania etyczne mają logiczną wartość prawdy lub fałszu. Twierdzi on. Teoria ta ma służyć ochronie osoby jako osoby. ustalanie procedury uchwalania konstytucji. Naturalizm . dobra nie mają charakteru zdań logicznych i są nierozstrzygalne.podstawowe prawa psychologii i ekonomii. 2. ale brak mu charakteru normatywnego. Kolejność działania ludzi wg Rawlsa: 1.socjologiczny. 3. zasadę min/max. że ludzie nie są równi i że istnieje zbyt mała ilość dóbr do podziału spowodowały to. Fakt moralności nie istnieje i nie ma charakteru normatywnego. ale rozumiana jako zestaw swobód obywatelskich.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful