HISTORIA ETYKI Wyróżnia się trzy zasadnicze kierunki etyczne: 1) teleologizm - (z gr.

τελοσ - cel) czyn jest moralnie dobry i słuszny, jeżeli prowadzi do osiągnięcia najwyższego celu uznanego przez działający podmiot. W zależności od celu wyróżnia się: • eudajmonizm (cel: szczęście), • hedonizm (cel: przyjemność), • utylitaryzm (cel: użyteczność), • teleologizm aretyczny (cel: cnota). 2) deontologizm - (zw. deontonomizmem) o słuszności i dobroci czynu decyduje to, czy został wykonany zgodnie z wolą prawodawcy wewnętrznego czy też zewnętrznego. 3) personalizm - o słuszności i dobroci czynu decyduje to, czy służy on osiągnięciu dobra przez osobę. I. STAROŻYTNOŚĆ 1. Intelektualizm hedonistyczny etyczny i eudajmonizm

Źródło zła widział w ludzkiej niewiedzy. Naczelna zasada; poznaj samego siebie. Jego naukę nazwano intelektualizmem etycznym. Jednak samo poznanie tego co dobre nie wystarcza, by dobrze postępować (Owidiusz). Sokrates pierwszy chciał zdefiniować to co służy dobru człowieka, postawił on znak równości między „dobre” a „przyjemne”, przez co toruje on drogę hedonizmowi i utylitaryzmowi. Twierdził, że najważniejsza wartość to dobre życie, a nie życie jako takie. Sokratejczycy - uznali, że osiągnięcie szczęścia to źródło i racja istnienia cnoty. Człowiek dążący do szczęścia postępuje dobrze, dąży do cnoty, która jest przyjemna. Szczęście to osiągnięta przyjemność. Celem działania człowieka jest więc przyjemność, która daje szczęście - eudajmonizm hedonistyczny. Przedstawiciele: Antystenos twórca szkoły cyników, szczęście to umiejętność samoopanowania, trzeba pracować nad namiętnościami. Wola ma panować nad przyjemnościami, a to daje szczęście. Arystyp z Cyreny - istota szczęścia to doznawanie przyjemności zmysłowych. Twórca hedonizmu.

a) Sokrates (470-399) - uważany jest za ojca etyki, szukał istoty moralności, cech identyfikujących dobro moralne, które nazywał czasem dzielnością lub cnotą.

czy też prowadzi do szczęścia. Najpełniejszy kontakt mają mędrcy. jego celem jest zdobycie szczęścia przez samorealizację. posiadanie przyjaciół. cnotami): sprawiedliwość. Cechy dążą do doskonałości pełnej poprzez przechodzenie z możności do aktu. Natura. bo umieścił pojęcie dobra w teorii szczęścia.intelekt. 2. osiągnięcie go to szczęście. bo są do tego predysponowani. bo ona spaja cnoty w jedno. którzy wpatrują się w idee posiadają dostateczne dane do określenia co jest dobre i piękne. Metafizyka jest panteistyczna. Najdoskonalszy akt . bo jest dobry. Etyka eudajmejska.dzieła istotne dla etyki: Etyka Nikomachejska. Bóg. Wszystko. bogactwo. b) Platon (427-347) . Absolut. Epiktet) szczęście polega na uzgodnieniu konkretnych czynów z rozumem w którym przejawia się Rozum Świata. wzywali do uwolnienia się od wpływu sytuacji zniewalających (απατεια). męstwo. b) wewnętrzne (zw. Ci. roztropność. bo to on odróżnia go od zwierząt. Twierdzi się. Życie człowieka winno być zgodne z rozumem. gdyż wiedzą co to jest szczęście i do niego zaprowadzą obywateli. Marek Aureliusz. co służy realizacji tego jest dobre. Bóg.poznanie bezpośrednie. Arystoteles utrwalił eudajmonizm w etyce. Człowiek to byt złożony z aktu i możności. bo prowadzi do szczęścia. Perfekcjonizm eudajmonistyczny Arystoteles (384-322) . Seneka. „Szczęście to najdoskonalszy akt najdoskonalszej władzy w stosunku do najdoskonalszego przedmiotu”. Do osiągnięcia szczęścia potrzebne są środki: a) zewnętrzne: . Każdy obywatel ma pracować nad zdobyciem cnoty sprawiedliwości. Pozbycie się namiętności pozwala na 2 . Kleantes z Assos. postawił człowiekowi zbyt duże wymagania. Do końca nie wiadomo u Arystotelesa czy czyn jest dobry. 3) Eudajmonizm aretyczny Stoicy .Euzebiusz z Megany . Etyka wielka. Najdoskonalszy przedmiot .Akt Czysty. Najdoskonalsza władza . Głosili konieczność panowania nad namiętnościami. że raczej ta pierwsza teoria. umiarkowanie.istota szczęścia jest w intelektualnym kontakcie człowieka z transcendentną ideą dobra i piękna. co spowodowało poszukiwania prostszych rozwiązań.(Zenon z Kiton.przyjemność to najwyższe dobro.zdrowie. oni więc winni rządzić krajem.

więc sama z siebie zasługuje na afirmację. która wyjaśniałaby normatywny charakter faktu moralnego oraz poszukiwali usprawiedliwienia postawy eudajmonistycznej. W stworzeniu człowiek otrzymuje 3 . dokonuje tego przez miłość. istniejący tylko dzięki miłości Boga. Czyn człowieka = intencja (chcę dobra dla drugiego) + treść (jakie to dobro). Starał się on uniesprzecznić istnienie bytu przez odwołanie się do aktu stwórczego samoistnego bytu .życie szczęśliwe to życie bez cierpień. Istnienie jest głównym celem konstytuującym realność bytu. Czyn jest dobry i słuszny. Człowiek staje się doskonalszy. a nie na istotę. 2.do miłości. Człowiek był godny „śmierci Boga”. Tomasz z Akwinu (1225-1274) . II. obym poznał siebie. gdy nawiąże kontakt z Bogiem. Abelard (1079-1142). Hasło: Człowiek dla człowieka jest rzeczą świętą. ŚREDNIOWIECZE 1.próbowali zbudować etykę. Jest on szczęśliwy. im bardziej zbliża się do prawzoru. „Jesteśmy. a słowu „cnota” odebrali jego pierwotne znaczenie.jako pierwszy dokonał refleksji nad istotą dobra. Bernard z Clairvaux (1091-1153) . zwrócił uwagę na istnienie.przejął poglądy Platona i dołożył do nich dane z Objawienia. Podstawowe dzieło to: „De rerum natura” Lukrecjusza. On jest źródłem i normą wszelkiego dobra moralnego. Epikurejczycy . ustanawia wieczne prawo. Główne stwierdzenia: człowiek to istota godna. To wszystko u nich jest celem samym w sobie. bo Bóg jest dobry”. Bóg jako Stwórca jest bliższy człowiekowi niż on sam sobie. św. Główne zasady etyki: „kochaj i czyń co chcesz”. jeśli szuka dobra człowieka. Próby pogodzenia deontologizmem teleologizmu z P. Etyka metafizyczna św. obym poznał ciebie. zaś osobowy absolut to wzór (exemplar).osiągnięcie szczęścia. zredukowali etykę do teorii szczęścia (felicytologii). Człowiek to obraz (exemplatum). 4) Etyka teologiczna Św. Augustyn (354-430) . Człowiek to byt przygodny. zapomina o sobie i zaczyna kochać bezinteresownie. Afirmacja drugiego polega na szukaniu jego prawdziwego dobra.

Locke . 4 .twierdzi. Teoria prawa naturalnego Grocjusz (1589-1654) . która jest miarą jego istnienia i działania. J. Twierdzi. Rousseau (1712-1778). 3) Średniowieczne teorie deontologiczne J. Byt jest dobry przez to. jest odmianą deontologizmu. że wola Boża to jedyna racja dla określenia czynu jako dobrego. Prawa moralne obowiązywałyby człowieka także wtedy. że do istoty Boga należy w niczym nie skrępowana wolność: voluptas Dei est prima regula. Z tych powodów należy afirmować byt. NOWOŻYTNOŚĆ 1. Nie potrafił wytłumaczyć.państwo umożliwia zawarcie umowy między obywatelami. że koniecznym jest by pewne zasady współżycia przyjęli. Deontologizm państwowy Nicolae Macchiavelli (1469-1527) zasada etyczna: „co podoba się władcy ma moc prawną”.dzieło: De iure belli et pacis. czy nie. Szkot (1270-1308) . że jest. III. Ockham (1300-1350) . Kryterium wartości moralnej czynu jest odwieczny zamysł Boży wcielony w ludzką naturę. Locke (16321704) . by swe dzieła czynić dobrymi. że istnieje obiektywny porządek moralny. Hobbes (1588-1679) . czy uznaje się istnienie Boga. J. W. T. Dobro określa Bóg. bezinteresownie. Jest to woluntaryzm. 2. homo homini lupus est.ludzie są z natury egoistami.D.od Boga naturę.twierdził. Ludzie ze sobą walczą. nic nie jest dobre same z siebie. ale wiedzą.teoria umowy społecznej.J. lub złego moralnie. Nie wyjaśnił też z tego powodu istoty przyjaźni. Więc nie ma żadnych reguł do których ludzie mają się stosować.jest to przesunięcie akcentu z istoty na istnienie. lub kogoś dla niego samego. Rousseau państwo wypacza prawo. dlaczego człowiek jako byt przygodny (niedoskonały) potrafi kochać Boga. gdyby Bóg nie istniał. różnili się jedynie w widzeniu roli państwa. bo stworzył go Bóg . czyn człowieka jest dobry w zależności od tego czy jest zgodny z wolą Boga. że daje się on odkryć niezależnie od tego.

Hegel (1770-1831) .: klasa. a nie inaczej. Spinoza (1632-1677.jest to przejaw ludzkiej świadomości. Moralność umieścił on w ramach świata zjawisk. Każde „ja” to jednostkowe wcielenie nadrzędnego „JA” (Ducha). Rozum dostarcza dobrej woli. Absolut (Duch) jest w ciągłym rozwoju. G. Człowiek wypełnia historię. rozum ma nieograniczone możliwości.deontologizm społeczny K. może ją rozumieć. Engels (1820-1895) człowiek jest twórcą historii. ale jako podmiot zbiorowy np.B. Działający podmiot jest jednocześnie prawodawcą i podlegającym prawu. transcenduje ją. Zjawiska to manifestacja tego co „ja” myśli . wiedza kształtuje doświadczenie. Deontologizm autonomiczny I. Teoria ta jest irracjonalna. Rzeczy same w sobie są niepoznawalne.zakwestionował realność ludzkiego poznania. Deontologizm społeczny G. Człowiek żyjąc w nieodpowiednich warunkach alienuje się. Czas i przestrzeń to formy naszego umysłu. tak samo jak prawa logiki czy matematyki. Leibniz (1646-1716)) chcieli zbudować etykę na wzór geometrii. 3. Kant (1724-1804) . boś powinien. państwa. Na pytanie: Dlaczego powinienem tak postąpić? Odpowiada.W. to konstrukcje rozumu. Świat realny jest niedostępny naszemu poznaniu. Marksizm dialektyczny . Wolność zależy od właściwego wykorzystania dziejów. powinno się postępować zgodnie z nakazem rozumu praktycznego. są nam wrodzone. 5.SYNTEZA. grupy społeczne i to one określają co jest dobre.W. Marks (1818-1883). jej źródło jest w człowieku. Obiektywizuje go państwo z jego instytucjami. tylko 5 . bez powoływania się na jakieś racje czy zewnętrzne okoliczności. to podmiot tworzy przedmiot. brak jej racji dlatego ma postępować tak. Zasady moralne. Dziejami rządzą pozajednostkowe.chciał ograniczyć rolę rozumu przy ustaleniu norm etycznych. pozaspołeczne prawidłowości. Poszukiwanie racji czynu jest brakiem autonomii wyboru. Są trzy fazy tego rozwoju: TEZA -ANTYTEZA . ale nie może buntować się przeciw niej. społeczeństwo. Liczą się tylko narody. Etyka taka ma charakter deontologiczny. a co złe. nie tworzy jej. Jednostka podporządkowuje się państwu. F. 4.

Mill odróżniał intensywność przyjemności od jej jakości. że liczy się tylko intensywność doznania przyjemności. Jeżeli chce się zrozumieć świat tylko przez rozum to pozostaje rozpacz. 5. a powinno się wybrać nieskończoność. Scheler (1874-1928) . 2.otaczająca nas rzeczywistość. religijne. jest podobny do uwodziciela. tworząc abstrakcyjne pojęcie dobra i zła.klasa robotnicza zdołała się obecnie wyzwolić od tego co alienuje. Afirmacja drugiego jako przedmiotu godnego afirmacji dla niej samej to ucieczka od siebie. bo człowiek nigdy nie dotrze do prawdy samej w sobie . Słuszność czynu sprawdza tylko życie pełne wiary. Prawda jest zależna od sytuacji. Człowiek próbuje usunąć czas. Sartre (1905-1905) . J.P. IV. „Piekło to inni” jego obecność zniewala moją świadomość. Człowiek estetyczny pomija czas. Wiara prowadzi do prawdy. FILOZOFIA WSPÓŁCZESNA 1.przy określaniu wartości obowiązuje zasada pierwszeństwa. Egzystencjalizm S. 6. witalne. dlatego nie potrafi ustalić niezmiennych form etycznych. poznanie ludzkie jest niepewne. istnieje hierarchia wartości: 1. Dobro lub zło czynu ustala się na podstawie tego z jakim nastawieniem został dokonany. 4. Mill (1806-1873) . Bentham zaś uważał. Wartość moralna zależy od treści i pozycji danej wartości. Fenomenologia M. etyczne.S. hedonistyczne. przeskakując od chwili do chwili. 3. 2. pokazuje kres ludzkiego życia.Czyn jest dobry jeśli zapewnia przyjemność dla możliwie największej liczby osób. 6. Bentham (1748-1832). Kierkegaard (1813-1855) zakwestionował obiektywność Prawdy. albo estetykę.dwa typy bytów: byt dla siebie i byt w sobie . Drugi człowiek mnie ogranicza. on zniewala byt dla siebie. wybiera się albo etykę. kulturowe. która zniewala nas. utylitarne. Nie uznawali dóbr samych w sobie. J. a nie od zgodności czynu z 6 . Jest to sytuacjonizm etyczny. Utylitaryzm J.

Wartości to przedmioty wyższego rzędu nabudowane na pewnych stanach rzeczy. musi istnieć podmiot. Filozofia analityczna L. które mogą być uznane przez podmiot. ale wartość. Uwzględnia on osobę podmiot. Meinong (1853-1919) . Cel człowieka: dążenie do osiągnięcia wyższych wartości. co jest słusznie kochane.imperatywem kategorycznym. czyli przyznać pojęciu prawa pierwszeństwo przed pojęciem dobra.twierdzi. wzruszenia. tak samo zdania rozkazujące i wartościujące. co słusznie uznane. A.analizuje język potoczny. • istnieją w sposób fikcyjny. Wittgenstein (1889-1951) . Etyka taka ma charakter mocno subiektywny. Wartość to korelat przeżycia i rzeczy. Trzy rodzaje zjawisk psychicznych: przedstawienia. że nie dało się do tej pory zbudować etyki jako niezależnej dziedziny naukowej. 4. Brentano (1838-1917) . Postanowił zbudować etykę deontologiczną. Coś jest dobre jeśli samo z siebie posiada odpowiednie cechy. Stworzył w tym celu model idealnego społeczeństwa zawierającego osoby idealne (czyli takie jakie być powinny). wiążą się z istnieniem rzeczy. Prawdę poznajemy w sądzie. są egoistami. gdy ktoś się raduje: radość lepsza jest niż smutek. sądy. F. Rawls (1921-?) . Postępowanie jest dobre jeśli jest zgodne z hierarchią wartości.Przedmioty są samodzielne i niesamodzielne i istnieją w podwójny sposób: • egzystują (istnieją w sposób realny). a nie z rzeczą. 3. znają 7 . gdzie i kiedy będą żyły. Trzy sytuacje w których mamy do czynienia ze słuszną wartością: gdy ktoś posiada zamiłowanie do wiedzy: poznanie (dobro) ma charakter uniwersalny. pomija osobę . Próby wykorzystania cybernetyki w etyce J. bo on zawiera oprócz opisów także przepisy i oceny. dobro w akcie miłości. Prezentowane są przez sądy egzystencjalne. dobro to to. który nie musi istnieć. gdy ktoś słusznie miłuje słuszną miłość: miłość dobra jest dobrem. Etyka to badanie języka moralności. Przedmioty są poza bytem i niebytem.zjawiska psychologiczne są skierowane na przedmiot. a nie na przedmiotach. Terminy i twierdzenia etyki to przepisy. gdyż budowano ją niewłaściwie czyli jako etykę teleologiczną.przedmiot. nie człowiek jest źródłem powinności. Prawda to to. Nie wiedzą one jak.

Wypowiedzi nt. zasady te mają zapewnić dobro najmniej uprzywilejowanej osobie.socjologiczny. Dwa założenia Rawlsa. ale brak mu charakteru normatywnego.każdy winien mieć prawo do podstawowych swobód. ale jako cecha naturalna. które ochroniłyby ich przed egoizmem drugich. Teoria ta ma służyć ochronie osoby jako osoby. Kolejność działania ludzi wg Rawlsa: 1. stworzenie zasad dla sądów i administracji. uchwalenie konstytucji. maximum dobra w sytuacji najgorszej. Zdania etyczne mają logiczną wartość prawdy lub fałszu. 2. Ostatecznie jednak odwołuje się on do zmysłu moralnego wspólnego wszystkim ludziom. do ponadczasowej zdolności odczytywania tego co sprawiedliwe. Ludzie ci próbują wybrać zasady takie. Fakt moralności istnieje. 8 . 2. że ludzie wybiorą następujące zasady: 1.Dobro istnieje w sposób przedmiotowy. Istnieje fakt moralności. ma zaś psychologiczno . ustalanie procedury uchwalania konstytucji. ma on charakter normatywny. dobra nie mają charakteru zdań logicznych i są nierozstrzygalne. b) pozycje i stanowiska społeczne mogą być dostępne dla wszystkich. Rawls stosuje zasadę stosowaną w grach o sumie niezerowej.dopuszczalne jest istnienie nierówności społecznych i gospodarczych o ile: a) służą wzrostowi korzyści najmniej uprzywilejowanych. ale rozumiana jako zestaw swobód obywatelskich. które nie kolidują z prawami innych ludzi. 3. 2. 4. Fakt moralności nie istnieje i nie ma charakteru normatywnego. Intuicjonizm . tzw. wybór podstawowych zasad sprawiedliwości. Twierdzi on. Emotywizm .dobro nie istnieje przedmiotowo. 3. Naturalizm . zasadę min/max.podstawowe prawa psychologii i ekonomii. że ludzie nie są równi i że istnieje zbyt mała ilość dóbr do podziału spowodowały to. PODSUMOWANIE Trzy zasadnicze kierunki etyczne: 1. że założył on idealny system. To dobro to wolność.dobro istnieje przedmiotowo.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful