HISTORIA ETYKI Wyróżnia się trzy zasadnicze kierunki etyczne: 1) teleologizm - (z gr.

τελοσ - cel) czyn jest moralnie dobry i słuszny, jeżeli prowadzi do osiągnięcia najwyższego celu uznanego przez działający podmiot. W zależności od celu wyróżnia się: • eudajmonizm (cel: szczęście), • hedonizm (cel: przyjemność), • utylitaryzm (cel: użyteczność), • teleologizm aretyczny (cel: cnota). 2) deontologizm - (zw. deontonomizmem) o słuszności i dobroci czynu decyduje to, czy został wykonany zgodnie z wolą prawodawcy wewnętrznego czy też zewnętrznego. 3) personalizm - o słuszności i dobroci czynu decyduje to, czy służy on osiągnięciu dobra przez osobę. I. STAROŻYTNOŚĆ 1. Intelektualizm hedonistyczny etyczny i eudajmonizm

Źródło zła widział w ludzkiej niewiedzy. Naczelna zasada; poznaj samego siebie. Jego naukę nazwano intelektualizmem etycznym. Jednak samo poznanie tego co dobre nie wystarcza, by dobrze postępować (Owidiusz). Sokrates pierwszy chciał zdefiniować to co służy dobru człowieka, postawił on znak równości między „dobre” a „przyjemne”, przez co toruje on drogę hedonizmowi i utylitaryzmowi. Twierdził, że najważniejsza wartość to dobre życie, a nie życie jako takie. Sokratejczycy - uznali, że osiągnięcie szczęścia to źródło i racja istnienia cnoty. Człowiek dążący do szczęścia postępuje dobrze, dąży do cnoty, która jest przyjemna. Szczęście to osiągnięta przyjemność. Celem działania człowieka jest więc przyjemność, która daje szczęście - eudajmonizm hedonistyczny. Przedstawiciele: Antystenos twórca szkoły cyników, szczęście to umiejętność samoopanowania, trzeba pracować nad namiętnościami. Wola ma panować nad przyjemnościami, a to daje szczęście. Arystyp z Cyreny - istota szczęścia to doznawanie przyjemności zmysłowych. Twórca hedonizmu.

a) Sokrates (470-399) - uważany jest za ojca etyki, szukał istoty moralności, cech identyfikujących dobro moralne, które nazywał czasem dzielnością lub cnotą.

3) Eudajmonizm aretyczny Stoicy . Metafizyka jest panteistyczna. Marek Aureliusz. Epiktet) szczęście polega na uzgodnieniu konkretnych czynów z rozumem w którym przejawia się Rozum Świata. umiarkowanie. bo jest dobry. Etyka wielka. Życie człowieka winno być zgodne z rozumem. Najdoskonalszy akt . Natura. „Szczęście to najdoskonalszy akt najdoskonalszej władzy w stosunku do najdoskonalszego przedmiotu”. bo są do tego predysponowani. Wszystko. bo to on odróżnia go od zwierząt. oni więc winni rządzić krajem.poznanie bezpośrednie. b) wewnętrzne (zw.Euzebiusz z Megany . że raczej ta pierwsza teoria. Kleantes z Assos. cnotami): sprawiedliwość. roztropność. Twierdzi się. Najdoskonalsza władza .intelekt. osiągnięcie go to szczęście. Głosili konieczność panowania nad namiętnościami.(Zenon z Kiton. Perfekcjonizm eudajmonistyczny Arystoteles (384-322) . którzy wpatrują się w idee posiadają dostateczne dane do określenia co jest dobre i piękne. postawił człowiekowi zbyt duże wymagania. Człowiek to byt złożony z aktu i możności. co służy realizacji tego jest dobre.zdrowie. gdyż wiedzą co to jest szczęście i do niego zaprowadzą obywateli. co spowodowało poszukiwania prostszych rozwiązań. Seneka. męstwo. b) Platon (427-347) . Cechy dążą do doskonałości pełnej poprzez przechodzenie z możności do aktu. Bóg. Pozbycie się namiętności pozwala na 2 . Do osiągnięcia szczęścia potrzebne są środki: a) zewnętrzne: . Bóg. 2.istota szczęścia jest w intelektualnym kontakcie człowieka z transcendentną ideą dobra i piękna. bo ona spaja cnoty w jedno. czy też prowadzi do szczęścia.Akt Czysty. Absolut. wzywali do uwolnienia się od wpływu sytuacji zniewalających (απατεια). jego celem jest zdobycie szczęścia przez samorealizację.dzieła istotne dla etyki: Etyka Nikomachejska. bogactwo. posiadanie przyjaciół.przyjemność to najwyższe dobro. Każdy obywatel ma pracować nad zdobyciem cnoty sprawiedliwości. bo prowadzi do szczęścia. bo umieścił pojęcie dobra w teorii szczęścia. Do końca nie wiadomo u Arystotelesa czy czyn jest dobry. Arystoteles utrwalił eudajmonizm w etyce. Ci. Najdoskonalszy przedmiot . Najpełniejszy kontakt mają mędrcy. Etyka eudajmejska.

jako pierwszy dokonał refleksji nad istotą dobra.przejął poglądy Platona i dołożył do nich dane z Objawienia. więc sama z siebie zasługuje na afirmację. ustanawia wieczne prawo. zapomina o sobie i zaczyna kochać bezinteresownie. zredukowali etykę do teorii szczęścia (felicytologii). Epikurejczycy . gdy nawiąże kontakt z Bogiem. Augustyn (354-430) . św. 2. Człowiek był godny „śmierci Boga”. Bernard z Clairvaux (1091-1153) . Główne stwierdzenia: człowiek to istota godna. Afirmacja drugiego polega na szukaniu jego prawdziwego dobra. obym poznał siebie. Człowiek staje się doskonalszy. która wyjaśniałaby normatywny charakter faktu moralnego oraz poszukiwali usprawiedliwienia postawy eudajmonistycznej. Człowiek to obraz (exemplatum). 4) Etyka teologiczna Św. Czyn człowieka = intencja (chcę dobra dla drugiego) + treść (jakie to dobro).próbowali zbudować etykę. „Jesteśmy. Próby pogodzenia deontologizmem teleologizmu z P. Podstawowe dzieło to: „De rerum natura” Lukrecjusza. Jest on szczęśliwy. To wszystko u nich jest celem samym w sobie.do miłości. II. Etyka metafizyczna św. Istnienie jest głównym celem konstytuującym realność bytu. Bóg jako Stwórca jest bliższy człowiekowi niż on sam sobie. On jest źródłem i normą wszelkiego dobra moralnego.osiągnięcie szczęścia. istniejący tylko dzięki miłości Boga. obym poznał ciebie. jeśli szuka dobra człowieka. Człowiek to byt przygodny. im bardziej zbliża się do prawzoru. Tomasz z Akwinu (1225-1274) . Czyn jest dobry i słuszny. W stworzeniu człowiek otrzymuje 3 . Główne zasady etyki: „kochaj i czyń co chcesz”. ŚREDNIOWIECZE 1. Hasło: Człowiek dla człowieka jest rzeczą świętą. zaś osobowy absolut to wzór (exemplar). bo Bóg jest dobry”. a nie na istotę. Starał się on uniesprzecznić istnienie bytu przez odwołanie się do aktu stwórczego samoistnego bytu . dokonuje tego przez miłość.życie szczęśliwe to życie bez cierpień. Abelard (1079-1142). zwrócił uwagę na istnienie. a słowu „cnota” odebrali jego pierwotne znaczenie.

W. nic nie jest dobre same z siebie. Jest to woluntaryzm. Więc nie ma żadnych reguł do których ludzie mają się stosować. Locke . 4 .państwo umożliwia zawarcie umowy między obywatelami. Z tych powodów należy afirmować byt. J. czy nie. która jest miarą jego istnienia i działania.J. Twierdzi.teoria umowy społecznej. bo stworzył go Bóg . homo homini lupus est. Nie potrafił wytłumaczyć. Dobro określa Bóg. Locke (16321704) . dlaczego człowiek jako byt przygodny (niedoskonały) potrafi kochać Boga. lub kogoś dla niego samego. Szkot (1270-1308) . czy uznaje się istnienie Boga. że do istoty Boga należy w niczym nie skrępowana wolność: voluptas Dei est prima regula.twierdził. Rousseau (1712-1778). ale wiedzą. że koniecznym jest by pewne zasady współżycia przyjęli. że jest. bezinteresownie. Deontologizm państwowy Nicolae Macchiavelli (1469-1527) zasada etyczna: „co podoba się władcy ma moc prawną”.od Boga naturę. że wola Boża to jedyna racja dla określenia czynu jako dobrego. T. Ludzie ze sobą walczą.twierdzi. Hobbes (1588-1679) . jest odmianą deontologizmu. Byt jest dobry przez to. różnili się jedynie w widzeniu roli państwa. czyn człowieka jest dobry w zależności od tego czy jest zgodny z wolą Boga. 2. Teoria prawa naturalnego Grocjusz (1589-1654) .D. 3) Średniowieczne teorie deontologiczne J.ludzie są z natury egoistami. by swe dzieła czynić dobrymi. Prawa moralne obowiązywałyby człowieka także wtedy. że daje się on odkryć niezależnie od tego. Ockham (1300-1350) . gdyby Bóg nie istniał.dzieło: De iure belli et pacis. Kryterium wartości moralnej czynu jest odwieczny zamysł Boży wcielony w ludzką naturę.jest to przesunięcie akcentu z istoty na istnienie. Rousseau państwo wypacza prawo. że istnieje obiektywny porządek moralny. Nie wyjaśnił też z tego powodu istoty przyjaźni. J. III. NOWOŻYTNOŚĆ 1. lub złego moralnie.

Zjawiska to manifestacja tego co „ja” myśli . jej źródło jest w człowieku. G. brak jej racji dlatego ma postępować tak. może ją rozumieć.zakwestionował realność ludzkiego poznania. Liczą się tylko narody. Poszukiwanie racji czynu jest brakiem autonomii wyboru. są nam wrodzone.jest to przejaw ludzkiej świadomości.: klasa. społeczeństwo. a co złe. Rozum dostarcza dobrej woli. tak samo jak prawa logiki czy matematyki. rozum ma nieograniczone możliwości. to podmiot tworzy przedmiot. Działający podmiot jest jednocześnie prawodawcą i podlegającym prawu. państwa. Leibniz (1646-1716)) chcieli zbudować etykę na wzór geometrii. Etyka taka ma charakter deontologiczny. Zasady moralne. wiedza kształtuje doświadczenie. ale jako podmiot zbiorowy np. Świat realny jest niedostępny naszemu poznaniu. Absolut (Duch) jest w ciągłym rozwoju. Rzeczy same w sobie są niepoznawalne. boś powinien. Człowiek wypełnia historię. bez powoływania się na jakieś racje czy zewnętrzne okoliczności. to konstrukcje rozumu. nie tworzy jej. a nie inaczej.W. Czas i przestrzeń to formy naszego umysłu. Są trzy fazy tego rozwoju: TEZA -ANTYTEZA .deontologizm społeczny K. transcenduje ją. Marksizm dialektyczny . 5. 3. Hegel (1770-1831) .W. Teoria ta jest irracjonalna. Jednostka podporządkowuje się państwu.SYNTEZA. Człowiek żyjąc w nieodpowiednich warunkach alienuje się. Kant (1724-1804) . ale nie może buntować się przeciw niej. F. pozaspołeczne prawidłowości. powinno się postępować zgodnie z nakazem rozumu praktycznego. Marks (1818-1883).B. Dziejami rządzą pozajednostkowe. 4. Engels (1820-1895) człowiek jest twórcą historii. grupy społeczne i to one określają co jest dobre.chciał ograniczyć rolę rozumu przy ustaleniu norm etycznych. Spinoza (1632-1677. tylko 5 . Deontologizm autonomiczny I. Wolność zależy od właściwego wykorzystania dziejów. Deontologizm społeczny G. Moralność umieścił on w ramach świata zjawisk. Obiektywizuje go państwo z jego instytucjami. Na pytanie: Dlaczego powinienem tak postąpić? Odpowiada. Każde „ja” to jednostkowe wcielenie nadrzędnego „JA” (Ducha).

że liczy się tylko intensywność doznania przyjemności. a nie od zgodności czynu z 6 . Prawda jest zależna od sytuacji. tworząc abstrakcyjne pojęcie dobra i zła. 2. Mill (1806-1873) . kulturowe. Bentham (1748-1832). przeskakując od chwili do chwili.otaczająca nas rzeczywistość. Scheler (1874-1928) . Dobro lub zło czynu ustala się na podstawie tego z jakim nastawieniem został dokonany. Wartość moralna zależy od treści i pozycji danej wartości. 3. 6. wybiera się albo etykę. która zniewala nas.przy określaniu wartości obowiązuje zasada pierwszeństwa. Utylitaryzm J. 2. witalne. dlatego nie potrafi ustalić niezmiennych form etycznych.klasa robotnicza zdołała się obecnie wyzwolić od tego co alienuje. J. a powinno się wybrać nieskończoność. jest podobny do uwodziciela. 6. Wiara prowadzi do prawdy. religijne. Sartre (1905-1905) . Nie uznawali dóbr samych w sobie. Drugi człowiek mnie ogranicza. Człowiek estetyczny pomija czas. bo człowiek nigdy nie dotrze do prawdy samej w sobie . utylitarne.P. Słuszność czynu sprawdza tylko życie pełne wiary. Afirmacja drugiego jako przedmiotu godnego afirmacji dla niej samej to ucieczka od siebie. IV. Jeżeli chce się zrozumieć świat tylko przez rozum to pozostaje rozpacz. Bentham zaś uważał. J. pokazuje kres ludzkiego życia. FILOZOFIA WSPÓŁCZESNA 1. 5. on zniewala byt dla siebie.Czyn jest dobry jeśli zapewnia przyjemność dla możliwie największej liczby osób. hedonistyczne.S. Fenomenologia M. Człowiek próbuje usunąć czas. Jest to sytuacjonizm etyczny. „Piekło to inni” jego obecność zniewala moją świadomość. albo estetykę. 4. etyczne. Mill odróżniał intensywność przyjemności od jej jakości. Egzystencjalizm S. poznanie ludzkie jest niepewne. istnieje hierarchia wartości: 1. Kierkegaard (1813-1855) zakwestionował obiektywność Prawdy.dwa typy bytów: byt dla siebie i byt w sobie .

gdy ktoś się raduje: radość lepsza jest niż smutek. F. Coś jest dobre jeśli samo z siebie posiada odpowiednie cechy. tak samo zdania rozkazujące i wartościujące. Terminy i twierdzenia etyki to przepisy. ale wartość. a nie na przedmiotach. Trzy rodzaje zjawisk psychicznych: przedstawienia. znają 7 . czyli przyznać pojęciu prawa pierwszeństwo przed pojęciem dobra. 4. dobro to to.analizuje język potoczny. Cel człowieka: dążenie do osiągnięcia wyższych wartości. Brentano (1838-1917) . A. musi istnieć podmiot. Wittgenstein (1889-1951) . sądy. Prawdę poznajemy w sądzie. Prawda to to. bo on zawiera oprócz opisów także przepisy i oceny. gdy ktoś słusznie miłuje słuszną miłość: miłość dobra jest dobrem. Etyka taka ma charakter mocno subiektywny. które mogą być uznane przez podmiot. Rawls (1921-?) . co słusznie uznane. gdzie i kiedy będą żyły. Filozofia analityczna L.zjawiska psychologiczne są skierowane na przedmiot. Etyka to badanie języka moralności. gdyż budowano ją niewłaściwie czyli jako etykę teleologiczną. Uwzględnia on osobę podmiot. a nie z rzeczą. Postanowił zbudować etykę deontologiczną. Postępowanie jest dobre jeśli jest zgodne z hierarchią wartości. nie człowiek jest źródłem powinności. Nie wiedzą one jak. 3. Trzy sytuacje w których mamy do czynienia ze słuszną wartością: gdy ktoś posiada zamiłowanie do wiedzy: poznanie (dobro) ma charakter uniwersalny. są egoistami. Meinong (1853-1919) . pomija osobę . Wartości to przedmioty wyższego rzędu nabudowane na pewnych stanach rzeczy. Próby wykorzystania cybernetyki w etyce J. Prezentowane są przez sądy egzystencjalne. Stworzył w tym celu model idealnego społeczeństwa zawierającego osoby idealne (czyli takie jakie być powinny).przedmiot. • istnieją w sposób fikcyjny. dobro w akcie miłości. że nie dało się do tej pory zbudować etyki jako niezależnej dziedziny naukowej. wiążą się z istnieniem rzeczy. który nie musi istnieć. Przedmioty są poza bytem i niebytem. wzruszenia.Przedmioty są samodzielne i niesamodzielne i istnieją w podwójny sposób: • egzystują (istnieją w sposób realny).twierdzi.imperatywem kategorycznym. co jest słusznie kochane. Wartość to korelat przeżycia i rzeczy.

podstawowe prawa psychologii i ekonomii. ma zaś psychologiczno .socjologiczny. stworzenie zasad dla sądów i administracji.dobro nie istnieje przedmiotowo. 2. ale brak mu charakteru normatywnego. ale rozumiana jako zestaw swobód obywatelskich. Kolejność działania ludzi wg Rawlsa: 1. tzw. że ludzie nie są równi i że istnieje zbyt mała ilość dóbr do podziału spowodowały to.dobro istnieje przedmiotowo. że ludzie wybiorą następujące zasady: 1. zasady te mają zapewnić dobro najmniej uprzywilejowanej osobie. Naturalizm . Emotywizm . maximum dobra w sytuacji najgorszej. Wypowiedzi nt. ustalanie procedury uchwalania konstytucji. PODSUMOWANIE Trzy zasadnicze kierunki etyczne: 1. wybór podstawowych zasad sprawiedliwości. ma on charakter normatywny.dopuszczalne jest istnienie nierówności społecznych i gospodarczych o ile: a) służą wzrostowi korzyści najmniej uprzywilejowanych. Intuicjonizm . zasadę min/max. że założył on idealny system. Istnieje fakt moralności.Dobro istnieje w sposób przedmiotowy. To dobro to wolność. Zdania etyczne mają logiczną wartość prawdy lub fałszu. 4. 3. Ludzie ci próbują wybrać zasady takie. Teoria ta ma służyć ochronie osoby jako osoby. 8 . 2. 3. które ochroniłyby ich przed egoizmem drugich. uchwalenie konstytucji. które nie kolidują z prawami innych ludzi. 2. Ostatecznie jednak odwołuje się on do zmysłu moralnego wspólnego wszystkim ludziom. Twierdzi on. Rawls stosuje zasadę stosowaną w grach o sumie niezerowej. b) pozycje i stanowiska społeczne mogą być dostępne dla wszystkich. dobra nie mają charakteru zdań logicznych i są nierozstrzygalne. Fakt moralności nie istnieje i nie ma charakteru normatywnego. Dwa założenia Rawlsa. Fakt moralności istnieje. do ponadczasowej zdolności odczytywania tego co sprawiedliwe.każdy winien mieć prawo do podstawowych swobód. ale jako cecha naturalna.