HISTORIA ETYKI Wyróżnia się trzy zasadnicze kierunki etyczne: 1) teleologizm - (z gr.

τελοσ - cel) czyn jest moralnie dobry i słuszny, jeżeli prowadzi do osiągnięcia najwyższego celu uznanego przez działający podmiot. W zależności od celu wyróżnia się: • eudajmonizm (cel: szczęście), • hedonizm (cel: przyjemność), • utylitaryzm (cel: użyteczność), • teleologizm aretyczny (cel: cnota). 2) deontologizm - (zw. deontonomizmem) o słuszności i dobroci czynu decyduje to, czy został wykonany zgodnie z wolą prawodawcy wewnętrznego czy też zewnętrznego. 3) personalizm - o słuszności i dobroci czynu decyduje to, czy służy on osiągnięciu dobra przez osobę. I. STAROŻYTNOŚĆ 1. Intelektualizm hedonistyczny etyczny i eudajmonizm

Źródło zła widział w ludzkiej niewiedzy. Naczelna zasada; poznaj samego siebie. Jego naukę nazwano intelektualizmem etycznym. Jednak samo poznanie tego co dobre nie wystarcza, by dobrze postępować (Owidiusz). Sokrates pierwszy chciał zdefiniować to co służy dobru człowieka, postawił on znak równości między „dobre” a „przyjemne”, przez co toruje on drogę hedonizmowi i utylitaryzmowi. Twierdził, że najważniejsza wartość to dobre życie, a nie życie jako takie. Sokratejczycy - uznali, że osiągnięcie szczęścia to źródło i racja istnienia cnoty. Człowiek dążący do szczęścia postępuje dobrze, dąży do cnoty, która jest przyjemna. Szczęście to osiągnięta przyjemność. Celem działania człowieka jest więc przyjemność, która daje szczęście - eudajmonizm hedonistyczny. Przedstawiciele: Antystenos twórca szkoły cyników, szczęście to umiejętność samoopanowania, trzeba pracować nad namiętnościami. Wola ma panować nad przyjemnościami, a to daje szczęście. Arystyp z Cyreny - istota szczęścia to doznawanie przyjemności zmysłowych. Twórca hedonizmu.

a) Sokrates (470-399) - uważany jest za ojca etyki, szukał istoty moralności, cech identyfikujących dobro moralne, które nazywał czasem dzielnością lub cnotą.

bogactwo. Arystoteles utrwalił eudajmonizm w etyce.zdrowie. Kleantes z Assos. postawił człowiekowi zbyt duże wymagania. bo ona spaja cnoty w jedno. Bóg. Najdoskonalszy przedmiot . Absolut. roztropność. Perfekcjonizm eudajmonistyczny Arystoteles (384-322) . Człowiek to byt złożony z aktu i możności. „Szczęście to najdoskonalszy akt najdoskonalszej władzy w stosunku do najdoskonalszego przedmiotu”. Etyka wielka. Natura. Najpełniejszy kontakt mają mędrcy. 3) Eudajmonizm aretyczny Stoicy .(Zenon z Kiton.Euzebiusz z Megany . Twierdzi się. Głosili konieczność panowania nad namiętnościami.istota szczęścia jest w intelektualnym kontakcie człowieka z transcendentną ideą dobra i piękna. Najdoskonalszy akt . umiarkowanie. b) Platon (427-347) . Życie człowieka winno być zgodne z rozumem.intelekt. czy też prowadzi do szczęścia. Metafizyka jest panteistyczna. co służy realizacji tego jest dobre. Wszystko. bo są do tego predysponowani. bo to on odróżnia go od zwierząt. b) wewnętrzne (zw. 2. Najdoskonalsza władza . Marek Aureliusz. męstwo.Akt Czysty. że raczej ta pierwsza teoria. Ci. co spowodowało poszukiwania prostszych rozwiązań.poznanie bezpośrednie. Bóg. posiadanie przyjaciół. bo jest dobry. Cechy dążą do doskonałości pełnej poprzez przechodzenie z możności do aktu.dzieła istotne dla etyki: Etyka Nikomachejska. osiągnięcie go to szczęście. wzywali do uwolnienia się od wpływu sytuacji zniewalających (απατεια). oni więc winni rządzić krajem. Epiktet) szczęście polega na uzgodnieniu konkretnych czynów z rozumem w którym przejawia się Rozum Świata. Pozbycie się namiętności pozwala na 2 . którzy wpatrują się w idee posiadają dostateczne dane do określenia co jest dobre i piękne.przyjemność to najwyższe dobro. jego celem jest zdobycie szczęścia przez samorealizację. cnotami): sprawiedliwość. Seneka. bo umieścił pojęcie dobra w teorii szczęścia. Do końca nie wiadomo u Arystotelesa czy czyn jest dobry. bo prowadzi do szczęścia. gdyż wiedzą co to jest szczęście i do niego zaprowadzą obywateli. Każdy obywatel ma pracować nad zdobyciem cnoty sprawiedliwości. Etyka eudajmejska. Do osiągnięcia szczęścia potrzebne są środki: a) zewnętrzne: .

Tomasz z Akwinu (1225-1274) . Czyn jest dobry i słuszny. Człowiek był godny „śmierci Boga”. zwrócił uwagę na istnienie. Bóg jako Stwórca jest bliższy człowiekowi niż on sam sobie. istniejący tylko dzięki miłości Boga. Bernard z Clairvaux (1091-1153) . zapomina o sobie i zaczyna kochać bezinteresownie. Jest on szczęśliwy. ŚREDNIOWIECZE 1. Główne stwierdzenia: człowiek to istota godna.próbowali zbudować etykę. gdy nawiąże kontakt z Bogiem. im bardziej zbliża się do prawzoru. zaś osobowy absolut to wzór (exemplar). Główne zasady etyki: „kochaj i czyń co chcesz”.życie szczęśliwe to życie bez cierpień. To wszystko u nich jest celem samym w sobie. On jest źródłem i normą wszelkiego dobra moralnego. która wyjaśniałaby normatywny charakter faktu moralnego oraz poszukiwali usprawiedliwienia postawy eudajmonistycznej. Starał się on uniesprzecznić istnienie bytu przez odwołanie się do aktu stwórczego samoistnego bytu . obym poznał ciebie. a nie na istotę. Epikurejczycy . a słowu „cnota” odebrali jego pierwotne znaczenie. Hasło: Człowiek dla człowieka jest rzeczą świętą.osiągnięcie szczęścia. Człowiek to byt przygodny. Augustyn (354-430) . Istnienie jest głównym celem konstytuującym realność bytu. Podstawowe dzieło to: „De rerum natura” Lukrecjusza. Czyn człowieka = intencja (chcę dobra dla drugiego) + treść (jakie to dobro). dokonuje tego przez miłość. Abelard (1079-1142). „Jesteśmy. 2. 4) Etyka teologiczna Św. Etyka metafizyczna św. Człowiek staje się doskonalszy. ustanawia wieczne prawo. jeśli szuka dobra człowieka.do miłości.przejął poglądy Platona i dołożył do nich dane z Objawienia. więc sama z siebie zasługuje na afirmację. Próby pogodzenia deontologizmem teleologizmu z P. św. Człowiek to obraz (exemplatum). II. bo Bóg jest dobry”.jako pierwszy dokonał refleksji nad istotą dobra. W stworzeniu człowiek otrzymuje 3 . obym poznał siebie. Afirmacja drugiego polega na szukaniu jego prawdziwego dobra. zredukowali etykę do teorii szczęścia (felicytologii).

T. Nie wyjaśnił też z tego powodu istoty przyjaźni. że daje się on odkryć niezależnie od tego. że do istoty Boga należy w niczym nie skrępowana wolność: voluptas Dei est prima regula. która jest miarą jego istnienia i działania.państwo umożliwia zawarcie umowy między obywatelami.jest to przesunięcie akcentu z istoty na istnienie. że koniecznym jest by pewne zasady współżycia przyjęli. czyn człowieka jest dobry w zależności od tego czy jest zgodny z wolą Boga. dlaczego człowiek jako byt przygodny (niedoskonały) potrafi kochać Boga. lub złego moralnie.teoria umowy społecznej. NOWOŻYTNOŚĆ 1. by swe dzieła czynić dobrymi. Z tych powodów należy afirmować byt. Hobbes (1588-1679) .ludzie są z natury egoistami. Twierdzi. bo stworzył go Bóg . homo homini lupus est.D. Prawa moralne obowiązywałyby człowieka także wtedy.dzieło: De iure belli et pacis.twierdzi. lub kogoś dla niego samego. 3) Średniowieczne teorie deontologiczne J. bezinteresownie. III. 4 . ale wiedzą.twierdził. gdyby Bóg nie istniał. Ludzie ze sobą walczą. Kryterium wartości moralnej czynu jest odwieczny zamysł Boży wcielony w ludzką naturę. jest odmianą deontologizmu. Nie potrafił wytłumaczyć. Rousseau (1712-1778). Deontologizm państwowy Nicolae Macchiavelli (1469-1527) zasada etyczna: „co podoba się władcy ma moc prawną”. J. Locke (16321704) . J. Teoria prawa naturalnego Grocjusz (1589-1654) . Ockham (1300-1350) . że jest. nic nie jest dobre same z siebie. Więc nie ma żadnych reguł do których ludzie mają się stosować. Rousseau państwo wypacza prawo. że wola Boża to jedyna racja dla określenia czynu jako dobrego. Jest to woluntaryzm. Byt jest dobry przez to. W.od Boga naturę. 2. że istnieje obiektywny porządek moralny.J. Szkot (1270-1308) . różnili się jedynie w widzeniu roli państwa. czy uznaje się istnienie Boga. czy nie. Locke . Dobro określa Bóg.

to podmiot tworzy przedmiot. Marksizm dialektyczny . są nam wrodzone. powinno się postępować zgodnie z nakazem rozumu praktycznego. pozaspołeczne prawidłowości. Działający podmiot jest jednocześnie prawodawcą i podlegającym prawu. rozum ma nieograniczone możliwości. Zasady moralne. G. Każde „ja” to jednostkowe wcielenie nadrzędnego „JA” (Ducha). społeczeństwo. Dziejami rządzą pozajednostkowe. bez powoływania się na jakieś racje czy zewnętrzne okoliczności. to konstrukcje rozumu. a co złe. transcenduje ją. Obiektywizuje go państwo z jego instytucjami. może ją rozumieć. nie tworzy jej. Rozum dostarcza dobrej woli. Leibniz (1646-1716)) chcieli zbudować etykę na wzór geometrii. Człowiek żyjąc w nieodpowiednich warunkach alienuje się. Liczą się tylko narody.W. Engels (1820-1895) człowiek jest twórcą historii. Rzeczy same w sobie są niepoznawalne. wiedza kształtuje doświadczenie. ale jako podmiot zbiorowy np. Czas i przestrzeń to formy naszego umysłu.SYNTEZA. boś powinien. Teoria ta jest irracjonalna. tak samo jak prawa logiki czy matematyki. Zjawiska to manifestacja tego co „ja” myśli . państwa. Hegel (1770-1831) . Wolność zależy od właściwego wykorzystania dziejów.chciał ograniczyć rolę rozumu przy ustaleniu norm etycznych. Deontologizm autonomiczny I. F. 3. Świat realny jest niedostępny naszemu poznaniu. Człowiek wypełnia historię.W. Absolut (Duch) jest w ciągłym rozwoju.zakwestionował realność ludzkiego poznania.jest to przejaw ludzkiej świadomości. brak jej racji dlatego ma postępować tak. 4. Na pytanie: Dlaczego powinienem tak postąpić? Odpowiada. 5. Jednostka podporządkowuje się państwu. a nie inaczej. Poszukiwanie racji czynu jest brakiem autonomii wyboru. Spinoza (1632-1677. Deontologizm społeczny G.deontologizm społeczny K. Etyka taka ma charakter deontologiczny. Kant (1724-1804) .: klasa. ale nie może buntować się przeciw niej. Marks (1818-1883). tylko 5 .B. Moralność umieścił on w ramach świata zjawisk. grupy społeczne i to one określają co jest dobre. jej źródło jest w człowieku. Są trzy fazy tego rozwoju: TEZA -ANTYTEZA .

jest podobny do uwodziciela. utylitarne. Jest to sytuacjonizm etyczny. 6.S. Kierkegaard (1813-1855) zakwestionował obiektywność Prawdy. Utylitaryzm J. że liczy się tylko intensywność doznania przyjemności. a powinno się wybrać nieskończoność. pokazuje kres ludzkiego życia. 4. a nie od zgodności czynu z 6 . Sartre (1905-1905) . „Piekło to inni” jego obecność zniewala moją świadomość. istnieje hierarchia wartości: 1. przeskakując od chwili do chwili. Bentham zaś uważał.P. Wartość moralna zależy od treści i pozycji danej wartości. Człowiek próbuje usunąć czas. witalne. Dobro lub zło czynu ustala się na podstawie tego z jakim nastawieniem został dokonany. 2. Nie uznawali dóbr samych w sobie. Jeżeli chce się zrozumieć świat tylko przez rozum to pozostaje rozpacz. dlatego nie potrafi ustalić niezmiennych form etycznych. albo estetykę. bo człowiek nigdy nie dotrze do prawdy samej w sobie . J. poznanie ludzkie jest niepewne. J. Drugi człowiek mnie ogranicza. kulturowe. hedonistyczne. tworząc abstrakcyjne pojęcie dobra i zła. która zniewala nas. Bentham (1748-1832). 2. FILOZOFIA WSPÓŁCZESNA 1. Scheler (1874-1928) . Afirmacja drugiego jako przedmiotu godnego afirmacji dla niej samej to ucieczka od siebie.Czyn jest dobry jeśli zapewnia przyjemność dla możliwie największej liczby osób. religijne.klasa robotnicza zdołała się obecnie wyzwolić od tego co alienuje.otaczająca nas rzeczywistość. IV. etyczne. Fenomenologia M. on zniewala byt dla siebie. 5. Mill odróżniał intensywność przyjemności od jej jakości. Wiara prowadzi do prawdy. 6. 3. Prawda jest zależna od sytuacji. Człowiek estetyczny pomija czas. Słuszność czynu sprawdza tylko życie pełne wiary. wybiera się albo etykę. Mill (1806-1873) .dwa typy bytów: byt dla siebie i byt w sobie .przy określaniu wartości obowiązuje zasada pierwszeństwa. Egzystencjalizm S.

analizuje język potoczny. pomija osobę . musi istnieć podmiot. a nie z rzeczą. Trzy sytuacje w których mamy do czynienia ze słuszną wartością: gdy ktoś posiada zamiłowanie do wiedzy: poznanie (dobro) ma charakter uniwersalny. 3. gdy ktoś się raduje: radość lepsza jest niż smutek. Etyka taka ma charakter mocno subiektywny. Próby wykorzystania cybernetyki w etyce J. tak samo zdania rozkazujące i wartościujące. 4. Coś jest dobre jeśli samo z siebie posiada odpowiednie cechy. Cel człowieka: dążenie do osiągnięcia wyższych wartości. Postępowanie jest dobre jeśli jest zgodne z hierarchią wartości. Wittgenstein (1889-1951) . • istnieją w sposób fikcyjny. Uwzględnia on osobę podmiot. Przedmioty są poza bytem i niebytem.zjawiska psychologiczne są skierowane na przedmiot. Nie wiedzą one jak. gdy ktoś słusznie miłuje słuszną miłość: miłość dobra jest dobrem. Prawdę poznajemy w sądzie. Etyka to badanie języka moralności. który nie musi istnieć. Filozofia analityczna L. Prawda to to. Trzy rodzaje zjawisk psychicznych: przedstawienia. gdzie i kiedy będą żyły. czyli przyznać pojęciu prawa pierwszeństwo przed pojęciem dobra. co jest słusznie kochane. że nie dało się do tej pory zbudować etyki jako niezależnej dziedziny naukowej. dobro w akcie miłości. Meinong (1853-1919) .przedmiot. które mogą być uznane przez podmiot. sądy. bo on zawiera oprócz opisów także przepisy i oceny. Prezentowane są przez sądy egzystencjalne. Wartości to przedmioty wyższego rzędu nabudowane na pewnych stanach rzeczy. wzruszenia. gdyż budowano ją niewłaściwie czyli jako etykę teleologiczną. Terminy i twierdzenia etyki to przepisy. dobro to to.Przedmioty są samodzielne i niesamodzielne i istnieją w podwójny sposób: • egzystują (istnieją w sposób realny). Brentano (1838-1917) . co słusznie uznane. A. F. wiążą się z istnieniem rzeczy. nie człowiek jest źródłem powinności.twierdzi. znają 7 . Postanowił zbudować etykę deontologiczną. Rawls (1921-?) . a nie na przedmiotach. Wartość to korelat przeżycia i rzeczy. ale wartość. Stworzył w tym celu model idealnego społeczeństwa zawierającego osoby idealne (czyli takie jakie być powinny). są egoistami.imperatywem kategorycznym.

podstawowe prawa psychologii i ekonomii. że założył on idealny system. zasady te mają zapewnić dobro najmniej uprzywilejowanej osobie. b) pozycje i stanowiska społeczne mogą być dostępne dla wszystkich. maximum dobra w sytuacji najgorszej. ustalanie procedury uchwalania konstytucji. 2. 3. To dobro to wolność. PODSUMOWANIE Trzy zasadnicze kierunki etyczne: 1. że ludzie wybiorą następujące zasady: 1. ma on charakter normatywny. Teoria ta ma służyć ochronie osoby jako osoby.Dobro istnieje w sposób przedmiotowy.socjologiczny.dobro nie istnieje przedmiotowo. Ludzie ci próbują wybrać zasady takie. 4.dobro istnieje przedmiotowo. Twierdzi on. Naturalizm .dopuszczalne jest istnienie nierówności społecznych i gospodarczych o ile: a) służą wzrostowi korzyści najmniej uprzywilejowanych. do ponadczasowej zdolności odczytywania tego co sprawiedliwe. Zdania etyczne mają logiczną wartość prawdy lub fałszu. dobra nie mają charakteru zdań logicznych i są nierozstrzygalne. tzw. Ostatecznie jednak odwołuje się on do zmysłu moralnego wspólnego wszystkim ludziom. stworzenie zasad dla sądów i administracji. wybór podstawowych zasad sprawiedliwości. 2. ma zaś psychologiczno . Kolejność działania ludzi wg Rawlsa: 1. że ludzie nie są równi i że istnieje zbyt mała ilość dóbr do podziału spowodowały to. uchwalenie konstytucji.każdy winien mieć prawo do podstawowych swobód. 8 . ale brak mu charakteru normatywnego. Rawls stosuje zasadę stosowaną w grach o sumie niezerowej. ale jako cecha naturalna. które nie kolidują z prawami innych ludzi. Dwa założenia Rawlsa. ale rozumiana jako zestaw swobód obywatelskich. Istnieje fakt moralności. Wypowiedzi nt. Intuicjonizm . Fakt moralności istnieje. 3. Emotywizm . 2. Fakt moralności nie istnieje i nie ma charakteru normatywnego. które ochroniłyby ich przed egoizmem drugich. zasadę min/max.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful