S OWNIK ZAGRO E

ukasz Kobus

Pod poj ciem zagro enie nale y rozumie zakres zdarze , wywo anych celowo lub losowych, które wywieraj negatywny wp yw na funkcjonowanie politycznych i gospodarczych struktur pa stwa, na warunki bytowania ludno ci oraz stan rodowiska naturalnego.

. Z tego te wzgl du umownie zagro enia mo na podzieli na katastrofy naturalne i techniczne.Analiza sytuacji w zakresie nadzwyczajnych zagro e ludzi i rodowiska w okresie pokoju wskazuje na nieuchronno zdarze wywo anych zarówno si ami natury jak równie powodowanych awariami i katastrofami technicznymi.

Ustawa z dnia 18 kwietnia 2002 roku o stanie kl ski ywio owej (DZ. a pomoc i ochrona mog by skutecznie podj te tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych rodków. 3.rozumie si przez to katastrof naturaln lub awari techniczn . we wspó dzia aniu ró nych organów i instytucji oraz specjalistycznych s u b i formacji dzia aj cych pod jednolitym kierownictwem.U. . mieniu w wielkich rozmiarach albo rodowisku na znacznych obszarach. 1.) wprowadza nast puj ce definicje dotycz ce zagro e : ÄArt. których skutki zagra aj yciu lub zdrowiu du ej liczby osób. Ilekro w ustawie jest mowa o: 1) kl sce ywio owej . z dnia 22 maja 2002 r.

powodzie. po ary. silne wiatry. chorób ro lin lub zwierz t albo chorób zaka nych ludzi albo te dzia anie innego ywio u. susze. 3) awarii technicznej . . nieprzewidziane uszkodzenie lub zniszczenie obiektu budowlanego.2) katastrofie naturalnej . masowe wyst powanie szkodników. urz dzenia technicznego lub systemu urz dze technicznych powoduj ce przerw w ich u ywaniu lub utrat ich w a ciwo ci.rozumie si przez to zdarzenie zwi zane z dzia aniem si natury. osuwiska ziemi.rozumie si przez to gwa towne. wstrz sy sejsmiczne. zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych. w szczególno ci wy adowania atmosferyczne. intensywne opady atmosferyczne. d ugotrwa e wyst powanie ekstremalnych temperatur.

2. KATASTROFY NATURALNE Powodzie Huragany i silne wiatry Susza Trz sienia ziemi Wy adowania atmosferyczne Epidemie Plagi zwierz ce . Katastrof naturaln lub awari techniczn mo e by równie zdarzenie wywo ane dzia aniem terrorystycznym.´ Podzia zagro e : I.

ZAK ÓCENIA BEZPIECZE STWA I PORZ DKU PUBLICZNEGO .II. AKTY TERRORU IV. KATASTROFY TECHNICZNE Po ary Chemiczne Komunikacyjne Budowlane III.

przyczyn powodzi bywa nag y sp yw wód roztopowych z zimowych opadów nie nych lub obfite i d ugo trwa e opady deszczu.których przyczyn s silne opady naturalne czyli o du ym nat eniu lub rozlewne na du ym obszarze zlewnym. mo na podzieli na: opadowe .o zasi gu lokalnym. powoduj ce znaczne szkody gospodarcze.o zasi gu regionalnym. g ównie w wyniku wezbrania rzeki. KATASTROFY NATURALNE POWÓD . zwykle nadbrze nych. . istnieje wtedy konieczno pomocy mi dzynarodowej. nie maj wp ywu na funkcjonowanie pa stwa. maj charakter kl ski ywio owej. rednie . roztopowe .o zasi gu krajowym.których przyczyn s silne wiatry.których przyczyn jest gwa towne topnienie niegu zimowe .których przyczyn jest nasilenie niektórych zjawisk lodowych sztormowe . Powodzie w Polsce ze wzgl du na proces powstawania. zak ócaj normalne funkcjonowanie pa stwa lub jego du ej cz ci.zalanie przez wod terenów. sztormy wyst puj ce na zalewach i wybrze ach Wielko powodzi okre la si w 3-stopniowej skali: ma e .I. du e .

a najbardziej nara onymi na nie obszarami wiata s po udniowe rejony Stanów Zjednoczonych oraz wybrze a Afryki. natomiast tajfun ± dla sztormów nad akwenami Oceanu Indyjskiego czy Oceanu Spokojnego. . Huragan jest nazw stosowan dla zjawisk wyst puj cych nad akwenami Oceanu Atlantyckiego. Huragany powstaj nad akwenami.HURAGAN (tajfun) Cyklon tropikalny. w którym rednia pr dko wiatru wynosi powy ej 33 m/s (nie mniej ni 12° w skali Beauforta). gdzie 5 stanowi zjawisko o nasileniu ekstremalnym. w których temperatura wody przekracza 26 stopni Celsjusza. Huragany tworz si nad wodami Atlantyku. Si huraganów mierzy si za pomoc skali Saffira-Simpsona.

a tak e zwi kszone prawdopodobie stwo katastrofalnych po arów. powoduj cy straty w rolnictwie .susza atmosferyczna ma miejsce. zmniejszenie zasobów wody pitnej. glebow i fizjologiczn . Powoduje przesuszenie gleby. ale nie mo e by pobrana Susze atmosferyczna i glebowa zanikaj stosunkowo szybko. .susza glebowa oznacza niedobór wody w glebie. zmniejszenie lub ca kowite zniszczenie upraw ro lin alimentacyjnych (a co za tym idzie kl ski g odu). Wyró nia si susz atmosferyczn .SUSZA D ugotrwa y okres bez opadów atmosferycznych lub nieznacznym opadem w stosunku do rednich wieloletnich warto ci. .susza fizjologiczna w rodowisku jest woda. gdy przez 20 dni nie wyst puj opady deszczu .

rednie (12%). gdzie fale docieraj najwcze niej i gdzie straty s najwi ksze. otwartej skali Richtera ± u ywa si do ci lejszej oceny si y trz sienia ziemi. g bokie (3%) Ze wzgl du na cz stotliwo wyst powania trz sie na danym terenie wyró nia si obszary: sejsmiczne ± cz stych i silnych trz sie ziemi. asejsmiczne ± bez wstrz sów sejsmicznych . hipocentrum ogniska trz sienia ziemi. Intensywno wstrz sów sejsmicznych oznacza si za pomoc : 12-stopniowej skali Mercallego (skali MCS) ± okre laj cej intensywno trz sienia ziemi. Si a wstrz sów maleje w miar oddalania si od epicentrum. Punkt na powierzchni Ziemi po o ony nad ogniskiem to epicentrum. Z miejsca uwolnienia tych napr e .TRZ SIENIE ZIEMI Gwa towne roz adowanie napr e powsta ych w skorupie ziemskiej w czasie ruchów fragmentów litosfery. 7%). zapadowe (ok. rozchodz si fale sejsmiczne. Podzia trz sie ziemi: ze wzgl du na przyczyn : tektoniczne (90%). pensejsmiczne ± rzadkich i s abych wstrz sów. wulkaniczne (ok. antropogeniczne ze wzgl du na g boko ogniska: p ytkie (85%). Badaniem trz sie ziemi zajmuje si sejsmologia. miejsce. 2%).

PIORUN (wy adowanie atmosferyczne) Wy adowanie elektryczne w atmosferze powstaj ce naturalnie. wi c szczyt chmury staje si elektrododatni . ogrzanie i jonizacja sk adników powietrza w kanale. Wyst puj b yskawice. zwykle towarzysz ce burzom. Wewn trz chmury burzowej wiej silne wiatry mieszaj ce krople wody i drobiny lodu. co mo e by bardzo niebezpieczne dla znajduj cych si w pobli u ludzi oraz urz dze . Piorunowi cz sto towarzyszy grom d wi kowy oraz zjawisko wietlne zwane b yskawic . tworzy linie proste lub rozga zia si do góry lub w dó . energia cieplna w wi kszo ci rozprasza si . niewielka jej cz przekszta ca si na b ysk i grzmot. Mo e ono przybiera rozmaite kszta ty i rozci g o ci. po drodze oddaj c elektrony wodzie. Podczas uderzenia pioruna wyzwala si pot na energia. inne znów w ci gu u amku sekundy przypominaj swym kszta tem wiec cy sznur pere . Cz pierwotnej energii elektrycznej zostaje roz adowana w punkcie uderzenia uku elektrycznego w powierzchni ziemi. które tr mocno o siebie. Lód przemieszcza si ku górze chmury. G ówna jej cz zostaje rozproszona w postaci ciep a w powietrzu tworz cym kana plazmy tzn. które widoczne s jedynie jako rozja nienie powierzchni chmury.

któr okre lono jako "wyst pienie na danym obszarze zaka e lub zachorowa na chorob zaka n w liczbie wyra nie wi kszej ni we wcze niejszym okresie albo wyst pienie zaka e lub chorób zaka nych dotychczas niewyst puj cych".EPIDEMIA Wyst powanie w okre lonym czasie i na okre lonym terenie przypadków zachorowa . . Epidemie o niewielkiej liczbie przypadków zachorowa ograniczone do okre lonego obszaru i czasu okre la si terminem ognisko epidemiczne. zachowa lub innych zjawisk zwi zanych ze zdrowiem w liczbie istotnie wi kszej ni oczekiwana. W j zyku potocznym termin epidemia u ywany jest cz sto jako synonim masowych zachorowa wywo anych chorobami zaka nymi. W polskim prawie administracyjnym stosowana jest definicja legalna epidemii choroby zaka nej.

kot. sarna). Wesz od ywia si krwi i przenosi gro ne choroby takie jak dur plamisty. jenot. Wirus przenosi si przez lin chorych zwierz t (g ównie przez pogryzienie . Objawy u zwierz t: agresywno lub brak l ku przed cz owiekiem szczególnie u zwierz t dziko yj cych.ostra choroba zaka na ptaków i ssaków. sk onno do k sania.bezskrzydlate stawonogi paso ytuj ce na ptakach i ssakach. w tym cz owieka na tle wirusowego uszkodzenia o rodkowego uk adu nerwowego. Wszawica . wilk. borsuk. przenosz zarazki d umy. jest po rednim ywicielem tasiemca psiego. .PLAGI ZWIERZ CE W cieklizna . pora enie mi ni. Bardzo dokuczliwe dla ludzi i zwierz t.pies. Pch y .inwazja wszy lub zmiany skórne wywo ane przez wszy b ble i silny sw d. niektóre gronkowce. gor czk okopow .

wypalania ciernisk. Powstaje wskutek czynników zewn trznych (zaprószenie ognia.II.niekontrolowany proces palenia materia ów palnych w miejscu do tego nie przeznaczonym przebiegaj cy z wydzielaniem du ej ilo ci ciep a. dymu (czasami truj cego). przez niedopa ek papierosa. pioruna. KATASTROFY TECHNICZNE PO AR . iskry z urz dze technicznych. wiat a. bezmy lnie rzuconej butelki skupiaj cej promienie s oneczne) lub czynników wewn trznych (reakcje chemiczne egzotermiczne). np. . zwarcia w instalacji elektrycznej.

Zagro enie naturalnego rodowiska cz owieka. . zagro enie zdrowia lub ycia mieszka ców mo e zosta spowodowane przez obiekty sta e (zak ady chemiczne. magazyny) lub ruchome (cysterny samochodowe i kolejowe). katastrof lub kl sk ywio owych. sk adnice.wypadki z niebezpiecznymi substancjami chemicznymi mog wyst pi na skutek nieprzewidzianych awarii.AWARIE CHEMICZNA .

.to zderzenie pojazdów mechanicznych uczestnicz cych w ruchu drogowym (kolejowym).KOMUNIKACYJNA . ale te upadek statku powietrznego (mo e powodowa przerwy w komunikacji). Katastrof komunikacyjn jest tak e zderzenia pojazdu z przeszkod lub kolizja pojazdów uczestnicz cych w ruchu drogowych z pojazdami szynowymi.

osuni cie ziemi spowodowane np. .KATASTROFA BUDOWLANA Jest wynikiem zawalenia si budowli wskutek zachwiania stabilno ci obiektu. d ugotrwa ymi opadami lub wiosennymi roztopami i osuni cie si wykopów fundamentowych. G ówne przyczyny to: podmycie przez pr d rzeki lub fala powodziowa.

AKTY TERRORU TERRORYZM To szeroki termin okre laj cy u ycie si y lub przemocy w stosunku do osób lub w asno ci. uszkodzenia budynków. przymuszenie. .III. e w adza jest bezsilna wobec takich poczyna . Skutkiem terroryzmu jest najcz ciej du a liczba ofiar. Akt terroru ma wywo a strach w jak najwi kszej cz ci spo ecze stwa i da odczucie. ale te i zak ócenia w dost pie do podstawowych us ug. okup lub spe nienie da politycznych albo religijnych. którego celem jest zastraszenie.

± 6. ± 1.2 ± 6.8 mld 1990r. 8-krotnego wzrostu warto ci produkcji globalnej. 6-krotnego zu ycia energii.5 ± 8. .IV. Podwojenie obecnej liczby ludno ci wymaga oby prawdopodobnie 4-krotnego wzrostu produkcji rolnej.5 mld 2050r. ± 7. ZAK ÓCENIA BEZPIECZE STWA I PORZ DKU PUBLICZNEGO EKSPLOZJA DEMOGRAFICZNA 1900r. ± 5 mld 2000r.5 mld Globalny wzrost liczby ludno ci wyprzedza wzrost produkcji ywno ci.

Mo na si obawia . wyczerpywalne. e za ok. Powstaj tak powoli. ropa.PROBLEM WYCZERPYWALNO CI SUROWCÓW NATURALNYCH Nieodnawialne zasoby przyrody tworzy y si wiele milionów lat. e z perspektywy d ugo ci ludzkiego ycia ich zapasy s sko czone. 100 lat wyczerpi si niektóre z nieodnawialnych zasobów ziemi. gaz ziemny). . Do surowców nie odnawialnych nale mi dzy innymi paliwa kopalne (w giel.

. d ugofalowe skutki na ca ym wiecie dosi gaj ce nie tylko pa stwa ubogie i rozwijaj ce si ale równie pa stwa rozwini te. Kryzys wywo any zad u eniem mo e mie ogromne.ZAD U ENIE MI DZYNARODOWE Ogó kredytów i po yczek zaci ganych przez pa stwa za granic .

powoduj cy niedo ywienie lub mier g odow du ej liczby ludno ci. G ówne przyczyny to: Eksplozje w krajach rozwijaj cych si Wolne tempo rozwoju rolnictwa Konflikty zbrojne Kl ski ywio owe Niesprawiedliwy podzia ywno ci B dne decyzje polityczne .G ÓD I NIEDO YWIENIE Rozpowszechniony na pewnym obszarze niedobór ywno ci.

polegaj ca na zwi kszeniu ilo ci b d jako ci rodków i zasobów koniecznych do prowadzenia dzia a wojskowych w celu uzyskania decyduj cej przewagi nad przeciwnikiem.WY CIG ZBROJE Rywalizacja dwóch lub wi cej pa stw w dziedzinie wojskowo ci. .

natr ctwa. choroba górska. cukrzyca. powszechnie znane choroby. nadci nienie t tnicze. zakupoholizm. depresja.CHOROBY CYWILIZACYJNE Globalnie szerz ce si . AIDS. choroba wysoko ciowa. nerwica. spowodowane rozwojem cywilizacji. jad owstr t psychiczny. anoreksja. . choroba lokomocyjna.

Charakteryzuje si konieczno ci przyjmowania rodka odurzaj cego. Bardzo cz sto zmiany psychiczne i uzale nienie s nieodwracalne. Narkomania w krótkim czasie prowadzi do powa nych zmian psychicznych. Metody leczenia s zazwyczaj nieskuteczne. tendencj do sta ego zwi kszania dawki oraz fizycznym i psychicznym uzale nieniem. po czonych z terapi prac .NARKOMANIA Patologiczne zjawisko spo eczne. . Cz sto staje si przyczyn wej cia na drog przest pcz . uzale nienie spowodowane krótszym lub d u szym za ywaniem leków (g ównie przeciwbólowych rodków narkotycznych) albo innych rodków uzale niaj cych. Medyczne metody leczenia nie przynosz wi kszych skutków. Nieco lepsze wyniki daj niekonwencjonalne metody terapii polegaj ce na d ugotrwa ym odosobnieniu i oddzia ywaniach psychoterapeutycznych.

Obejmuje ona zbiór poszczególnych przest pstw. w ró nej formie. wyst puje w wielu krajach. z o on posta aspo ecznych zachowa . nie jest zjawiskiem wcze niej nie znanym.PRZEST PCZO ZORGANIZOWANA To zjawisko kryminalne wyst puj ce w skali mi dzynarodowej. a przedmiotem jej zainteresowa s ró ne obszary ycia spo ecznoekonomicznego. . którego nie mo na ci le ograniczy stanem faktycznym przest pstwa.

25. Kolekcja Marshalla Cavendisha * S ownik Encyklopedyczny Edukacji Obywatelskiej´ Europa Roman Smolski. 1995 * wiat Wiedzy ± Wszechstronne ród o informacji dla ca ej rodziny.LITERATURA: * Encyklopedia Popularna PWN wyd.pl .pl/mim/public/publikacje/pages.sciaga. Marek Smolski. El bieta Helena Stadtmüller.pl .wiadomosci. 1999 Strony www: . Warszawa.gazeta.html?id= 1742&instance=1017&parent=0&lang=pl (definicje zagro e ) .poznan.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful