S OWNIK ZAGRO E

ukasz Kobus

Pod poj ciem zagro enie nale y rozumie zakres zdarze , wywo anych celowo lub losowych, które wywieraj negatywny wp yw na funkcjonowanie politycznych i gospodarczych struktur pa stwa, na warunki bytowania ludno ci oraz stan rodowiska naturalnego.

.Analiza sytuacji w zakresie nadzwyczajnych zagro e ludzi i rodowiska w okresie pokoju wskazuje na nieuchronno zdarze wywo anych zarówno si ami natury jak równie powodowanych awariami i katastrofami technicznymi. Z tego te wzgl du umownie zagro enia mo na podzieli na katastrofy naturalne i techniczne.

. z dnia 22 maja 2002 r. 1.) wprowadza nast puj ce definicje dotycz ce zagro e : ÄArt.rozumie si przez to katastrof naturaln lub awari techniczn . mieniu w wielkich rozmiarach albo rodowisku na znacznych obszarach.Ustawa z dnia 18 kwietnia 2002 roku o stanie kl ski ywio owej (DZ. 3.U. a pomoc i ochrona mog by skutecznie podj te tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych rodków. których skutki zagra aj yciu lub zdrowiu du ej liczby osób. Ilekro w ustawie jest mowa o: 1) kl sce ywio owej . we wspó dzia aniu ró nych organów i instytucji oraz specjalistycznych s u b i formacji dzia aj cych pod jednolitym kierownictwem.

susze. osuwiska ziemi. 3) awarii technicznej .rozumie si przez to zdarzenie zwi zane z dzia aniem si natury. chorób ro lin lub zwierz t albo chorób zaka nych ludzi albo te dzia anie innego ywio u. intensywne opady atmosferyczne. masowe wyst powanie szkodników. silne wiatry.rozumie si przez to gwa towne. wstrz sy sejsmiczne. . nieprzewidziane uszkodzenie lub zniszczenie obiektu budowlanego.2) katastrofie naturalnej . zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych. d ugotrwa e wyst powanie ekstremalnych temperatur. po ary. urz dzenia technicznego lub systemu urz dze technicznych powoduj ce przerw w ich u ywaniu lub utrat ich w a ciwo ci. w szczególno ci wy adowania atmosferyczne. powodzie.

2. KATASTROFY NATURALNE Powodzie Huragany i silne wiatry Susza Trz sienia ziemi Wy adowania atmosferyczne Epidemie Plagi zwierz ce .´ Podzia zagro e : I. Katastrof naturaln lub awari techniczn mo e by równie zdarzenie wywo ane dzia aniem terrorystycznym.

AKTY TERRORU IV.II. ZAK ÓCENIA BEZPIECZE STWA I PORZ DKU PUBLICZNEGO . KATASTROFY TECHNICZNE Po ary Chemiczne Komunikacyjne Budowlane III.

których przyczyn jest nasilenie niektórych zjawisk lodowych sztormowe . powoduj ce znaczne szkody gospodarcze.których przyczyn s silne wiatry. zak ócaj normalne funkcjonowanie pa stwa lub jego du ej cz ci. .o zasi gu lokalnym. KATASTROFY NATURALNE POWÓD . Powodzie w Polsce ze wzgl du na proces powstawania. roztopowe .których przyczyn s silne opady naturalne czyli o du ym nat eniu lub rozlewne na du ym obszarze zlewnym.których przyczyn jest gwa towne topnienie niegu zimowe . nie maj wp ywu na funkcjonowanie pa stwa.zalanie przez wod terenów. du e . g ównie w wyniku wezbrania rzeki. istnieje wtedy konieczno pomocy mi dzynarodowej. przyczyn powodzi bywa nag y sp yw wód roztopowych z zimowych opadów nie nych lub obfite i d ugo trwa e opady deszczu. mo na podzieli na: opadowe .I. zwykle nadbrze nych.o zasi gu krajowym. maj charakter kl ski ywio owej.o zasi gu regionalnym. sztormy wyst puj ce na zalewach i wybrze ach Wielko powodzi okre la si w 3-stopniowej skali: ma e . rednie .

HURAGAN (tajfun) Cyklon tropikalny. gdzie 5 stanowi zjawisko o nasileniu ekstremalnym. w których temperatura wody przekracza 26 stopni Celsjusza. w którym rednia pr dko wiatru wynosi powy ej 33 m/s (nie mniej ni 12° w skali Beauforta). a najbardziej nara onymi na nie obszarami wiata s po udniowe rejony Stanów Zjednoczonych oraz wybrze a Afryki. Huragany powstaj nad akwenami. . natomiast tajfun ± dla sztormów nad akwenami Oceanu Indyjskiego czy Oceanu Spokojnego. Si huraganów mierzy si za pomoc skali Saffira-Simpsona. Huragan jest nazw stosowan dla zjawisk wyst puj cych nad akwenami Oceanu Atlantyckiego. Huragany tworz si nad wodami Atlantyku.

susza atmosferyczna ma miejsce.susza fizjologiczna w rodowisku jest woda. ale nie mo e by pobrana Susze atmosferyczna i glebowa zanikaj stosunkowo szybko. . zmniejszenie lub ca kowite zniszczenie upraw ro lin alimentacyjnych (a co za tym idzie kl ski g odu).SUSZA D ugotrwa y okres bez opadów atmosferycznych lub nieznacznym opadem w stosunku do rednich wieloletnich warto ci. glebow i fizjologiczn . a tak e zwi kszone prawdopodobie stwo katastrofalnych po arów. zmniejszenie zasobów wody pitnej. Wyró nia si susz atmosferyczn .susza glebowa oznacza niedobór wody w glebie. Powoduje przesuszenie gleby. powoduj cy straty w rolnictwie . gdy przez 20 dni nie wyst puj opady deszczu . .

rednie (12%). pensejsmiczne ± rzadkich i s abych wstrz sów. Intensywno wstrz sów sejsmicznych oznacza si za pomoc : 12-stopniowej skali Mercallego (skali MCS) ± okre laj cej intensywno trz sienia ziemi. otwartej skali Richtera ± u ywa si do ci lejszej oceny si y trz sienia ziemi. Badaniem trz sie ziemi zajmuje si sejsmologia. hipocentrum ogniska trz sienia ziemi. rozchodz si fale sejsmiczne. miejsce. 7%). gdzie fale docieraj najwcze niej i gdzie straty s najwi ksze. g bokie (3%) Ze wzgl du na cz stotliwo wyst powania trz sie na danym terenie wyró nia si obszary: sejsmiczne ± cz stych i silnych trz sie ziemi. Podzia trz sie ziemi: ze wzgl du na przyczyn : tektoniczne (90%). wulkaniczne (ok. Z miejsca uwolnienia tych napr e . zapadowe (ok. asejsmiczne ± bez wstrz sów sejsmicznych . Si a wstrz sów maleje w miar oddalania si od epicentrum. 2%).TRZ SIENIE ZIEMI Gwa towne roz adowanie napr e powsta ych w skorupie ziemskiej w czasie ruchów fragmentów litosfery. antropogeniczne ze wzgl du na g boko ogniska: p ytkie (85%). Punkt na powierzchni Ziemi po o ony nad ogniskiem to epicentrum.

Piorunowi cz sto towarzyszy grom d wi kowy oraz zjawisko wietlne zwane b yskawic .PIORUN (wy adowanie atmosferyczne) Wy adowanie elektryczne w atmosferze powstaj ce naturalnie. Lód przemieszcza si ku górze chmury. Cz pierwotnej energii elektrycznej zostaje roz adowana w punkcie uderzenia uku elektrycznego w powierzchni ziemi. co mo e by bardzo niebezpieczne dla znajduj cych si w pobli u ludzi oraz urz dze . G ówna jej cz zostaje rozproszona w postaci ciep a w powietrzu tworz cym kana plazmy tzn. po drodze oddaj c elektrony wodzie. inne znów w ci gu u amku sekundy przypominaj swym kszta tem wiec cy sznur pere . Mo e ono przybiera rozmaite kszta ty i rozci g o ci. wi c szczyt chmury staje si elektrododatni . ogrzanie i jonizacja sk adników powietrza w kanale. Wewn trz chmury burzowej wiej silne wiatry mieszaj ce krople wody i drobiny lodu. niewielka jej cz przekszta ca si na b ysk i grzmot. Podczas uderzenia pioruna wyzwala si pot na energia. energia cieplna w wi kszo ci rozprasza si . które tr mocno o siebie. które widoczne s jedynie jako rozja nienie powierzchni chmury. tworzy linie proste lub rozga zia si do góry lub w dó . Wyst puj b yskawice. zwykle towarzysz ce burzom.

. W j zyku potocznym termin epidemia u ywany jest cz sto jako synonim masowych zachorowa wywo anych chorobami zaka nymi. któr okre lono jako "wyst pienie na danym obszarze zaka e lub zachorowa na chorob zaka n w liczbie wyra nie wi kszej ni we wcze niejszym okresie albo wyst pienie zaka e lub chorób zaka nych dotychczas niewyst puj cych". Epidemie o niewielkiej liczbie przypadków zachorowa ograniczone do okre lonego obszaru i czasu okre la si terminem ognisko epidemiczne. W polskim prawie administracyjnym stosowana jest definicja legalna epidemii choroby zaka nej.EPIDEMIA Wyst powanie w okre lonym czasie i na okre lonym terenie przypadków zachorowa . zachowa lub innych zjawisk zwi zanych ze zdrowiem w liczbie istotnie wi kszej ni oczekiwana.

Pch y .bezskrzydlate stawonogi paso ytuj ce na ptakach i ssakach. jest po rednim ywicielem tasiemca psiego. Objawy u zwierz t: agresywno lub brak l ku przed cz owiekiem szczególnie u zwierz t dziko yj cych. jenot. sk onno do k sania.PLAGI ZWIERZ CE W cieklizna . kot. w tym cz owieka na tle wirusowego uszkodzenia o rodkowego uk adu nerwowego. borsuk.pies. Wszawica . sarna). pora enie mi ni.inwazja wszy lub zmiany skórne wywo ane przez wszy b ble i silny sw d. Wesz od ywia si krwi i przenosi gro ne choroby takie jak dur plamisty. wilk. Bardzo dokuczliwe dla ludzi i zwierz t. niektóre gronkowce. . gor czk okopow .ostra choroba zaka na ptaków i ssaków. przenosz zarazki d umy. Wirus przenosi si przez lin chorych zwierz t (g ównie przez pogryzienie .

wypalania ciernisk. wiat a.II. Powstaje wskutek czynników zewn trznych (zaprószenie ognia. iskry z urz dze technicznych. przez niedopa ek papierosa.niekontrolowany proces palenia materia ów palnych w miejscu do tego nie przeznaczonym przebiegaj cy z wydzielaniem du ej ilo ci ciep a. KATASTROFY TECHNICZNE PO AR . pioruna. . np. zwarcia w instalacji elektrycznej. bezmy lnie rzuconej butelki skupiaj cej promienie s oneczne) lub czynników wewn trznych (reakcje chemiczne egzotermiczne). dymu (czasami truj cego).

magazyny) lub ruchome (cysterny samochodowe i kolejowe).AWARIE CHEMICZNA . sk adnice. . katastrof lub kl sk ywio owych. zagro enie zdrowia lub ycia mieszka ców mo e zosta spowodowane przez obiekty sta e (zak ady chemiczne.wypadki z niebezpiecznymi substancjami chemicznymi mog wyst pi na skutek nieprzewidzianych awarii. Zagro enie naturalnego rodowiska cz owieka.

. Katastrof komunikacyjn jest tak e zderzenia pojazdu z przeszkod lub kolizja pojazdów uczestnicz cych w ruchu drogowych z pojazdami szynowymi. ale te upadek statku powietrznego (mo e powodowa przerwy w komunikacji).KOMUNIKACYJNA .to zderzenie pojazdów mechanicznych uczestnicz cych w ruchu drogowym (kolejowym).

KATASTROFA BUDOWLANA Jest wynikiem zawalenia si budowli wskutek zachwiania stabilno ci obiektu. d ugotrwa ymi opadami lub wiosennymi roztopami i osuni cie si wykopów fundamentowych. G ówne przyczyny to: podmycie przez pr d rzeki lub fala powodziowa. osuni cie ziemi spowodowane np. .

AKTY TERRORU TERRORYZM To szeroki termin okre laj cy u ycie si y lub przemocy w stosunku do osób lub w asno ci. Skutkiem terroryzmu jest najcz ciej du a liczba ofiar. e w adza jest bezsilna wobec takich poczyna . uszkodzenia budynków. ale te i zak ócenia w dost pie do podstawowych us ug. .III. którego celem jest zastraszenie. okup lub spe nienie da politycznych albo religijnych. przymuszenie. Akt terroru ma wywo a strach w jak najwi kszej cz ci spo ecze stwa i da odczucie.

.5 mld Globalny wzrost liczby ludno ci wyprzedza wzrost produkcji ywno ci. 8-krotnego wzrostu warto ci produkcji globalnej. ZAK ÓCENIA BEZPIECZE STWA I PORZ DKU PUBLICZNEGO EKSPLOZJA DEMOGRAFICZNA 1900r. ± 5 mld 2000r. ± 1.5 ± 8. 6-krotnego zu ycia energii. Podwojenie obecnej liczby ludno ci wymaga oby prawdopodobnie 4-krotnego wzrostu produkcji rolnej.5 mld 2050r. ± 6.8 mld 1990r.IV.2 ± 6. ± 7.

PROBLEM WYCZERPYWALNO CI SUROWCÓW NATURALNYCH Nieodnawialne zasoby przyrody tworzy y si wiele milionów lat. ropa. gaz ziemny). wyczerpywalne. 100 lat wyczerpi si niektóre z nieodnawialnych zasobów ziemi. Mo na si obawia . e za ok. . e z perspektywy d ugo ci ludzkiego ycia ich zapasy s sko czone. Powstaj tak powoli. Do surowców nie odnawialnych nale mi dzy innymi paliwa kopalne (w giel.

d ugofalowe skutki na ca ym wiecie dosi gaj ce nie tylko pa stwa ubogie i rozwijaj ce si ale równie pa stwa rozwini te. Kryzys wywo any zad u eniem mo e mie ogromne. .ZAD U ENIE MI DZYNARODOWE Ogó kredytów i po yczek zaci ganych przez pa stwa za granic .

G ówne przyczyny to: Eksplozje w krajach rozwijaj cych si Wolne tempo rozwoju rolnictwa Konflikty zbrojne Kl ski ywio owe Niesprawiedliwy podzia ywno ci B dne decyzje polityczne .G ÓD I NIEDO YWIENIE Rozpowszechniony na pewnym obszarze niedobór ywno ci. powoduj cy niedo ywienie lub mier g odow du ej liczby ludno ci.

WY CIG ZBROJE Rywalizacja dwóch lub wi cej pa stw w dziedzinie wojskowo ci. . polegaj ca na zwi kszeniu ilo ci b d jako ci rodków i zasobów koniecznych do prowadzenia dzia a wojskowych w celu uzyskania decyduj cej przewagi nad przeciwnikiem.

CHOROBY CYWILIZACYJNE Globalnie szerz ce si . nerwica. choroba górska. nadci nienie t tnicze. choroba lokomocyjna. powszechnie znane choroby. depresja. choroba wysoko ciowa. AIDS. anoreksja. spowodowane rozwojem cywilizacji. cukrzyca. natr ctwa. zakupoholizm. jad owstr t psychiczny. .

Nieco lepsze wyniki daj niekonwencjonalne metody terapii polegaj ce na d ugotrwa ym odosobnieniu i oddzia ywaniach psychoterapeutycznych. Metody leczenia s zazwyczaj nieskuteczne. uzale nienie spowodowane krótszym lub d u szym za ywaniem leków (g ównie przeciwbólowych rodków narkotycznych) albo innych rodków uzale niaj cych. tendencj do sta ego zwi kszania dawki oraz fizycznym i psychicznym uzale nieniem. Cz sto staje si przyczyn wej cia na drog przest pcz . Narkomania w krótkim czasie prowadzi do powa nych zmian psychicznych. Medyczne metody leczenia nie przynosz wi kszych skutków.NARKOMANIA Patologiczne zjawisko spo eczne. . Bardzo cz sto zmiany psychiczne i uzale nienie s nieodwracalne. Charakteryzuje si konieczno ci przyjmowania rodka odurzaj cego. po czonych z terapi prac .

z o on posta aspo ecznych zachowa . którego nie mo na ci le ograniczy stanem faktycznym przest pstwa. nie jest zjawiskiem wcze niej nie znanym. Obejmuje ona zbiór poszczególnych przest pstw. a przedmiotem jej zainteresowa s ró ne obszary ycia spo ecznoekonomicznego. .PRZEST PCZO ZORGANIZOWANA To zjawisko kryminalne wyst puj ce w skali mi dzynarodowej. w ró nej formie. wyst puje w wielu krajach.

25.pl .html?id= 1742&instance=1017&parent=0&lang=pl (definicje zagro e ) .LITERATURA: * Encyklopedia Popularna PWN wyd. 1999 Strony www: .gazeta. 1995 * wiat Wiedzy ± Wszechstronne ród o informacji dla ca ej rodziny. Warszawa. El bieta Helena Stadtmüller.pl/mim/public/publikacje/pages.pl . Kolekcja Marshalla Cavendisha * S ownik Encyklopedyczny Edukacji Obywatelskiej´ Europa Roman Smolski.poznan.sciaga.wiadomosci. Marek Smolski.