P. 1
Wstep Do Telekomutacji .Andzej Jajszczyk

Wstep Do Telekomutacji .Andzej Jajszczyk

|Views: 1,158|Likes:
Wydawca: Jr Sin Carter

More info:

Published by: Jr Sin Carter on Nov 26, 2010
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/09/2013

pdf

text

original

PODR~CZNI AKADEMICKIE

ELEKTRONIKA

INFORMATVKA TELEKOMUNIKACJA

WstQP

do telekomutacji

A.JAJSZCZVK

Andrzej Jajszczyk

Wst~p

do telekomutacji

Wydanie trzecie

- ~

SPIS rassc:

Przedmowa stronica 11

1

Telekomutacja a system_telekomunikacyjny

slronica 14

CZE;SC I. ZAGADNIENIA SIECIOWE 13

L 1 Were! komutacyjny w systemie telekomunikacyjnym 114

1.2 Czesci skladowe centrali telefonicznej f18

L3 Urzadzenia koncowe f22

1.4 Zagadmenia normalizacyjne f24 Zadania/27

Literatura 127

2

Siec telefoniczna

stronica 28

2_1 Hierarchiczna struktura siecil28

2_2 Sposoby numeracji f31

2_3 Taryfikacja 133

2.4 Podstawowe zagadnienia transmisyjne 135 Zadania/39

Literatura 140

3

Siec cyfrowa z inteqracia ustug

stronica 41

3.1 Powstanie sieci zintegrowanej 141

3.2 Mozliwosci uslugowe sieci cyfrowej z integraeja ushig 144

3.3 Styki uzytkownika z sieci!l/53

3.4 Transmisja sygnal6w w styku utytkownika /58

Spis tresci

6

3.5 Modelowanie prze¢ywu informacji w sieci zintegrowanej 167

3.5.1 Model odniesienia ISOIITU-T OSI/67

3.5.2 Model odniesienia ISDN 169

3.6 Szerokopasmowe sieci cyfrowe z integracja uslug173

3.6.1 Pojecia podstawowe/73

3.6.2 Model odniesienia B-ISDN 175

3.6.3 Kanaly i sdeili wirtualne i ich komutacja /77

3.6.4 Zarzadzanie ruchem / 79 Literatura 180

4

Sygnalizacja

stmnica 81

4.1 Rodzaje sygnalizacji I 81

4.2 Sygnalizacja w taczu abonenckim /86

4.2.1 Sygnalizacja w IllCZU analogowyrn 186

4.2.2 Sygnalizacja w laczu cyfrowym 190

4.3 Sygnalizacja miedzycentralowa 199

4.4 System sygnalizaeji nr 7/10 I

4.5 Sygnalizacja w sieciach ATM/l08 Zadania I 110

Literatura 1110

, ,

CZ~SC II. STRUKTURV I STEROWANIE 111

5 Struktury w~zt6w komutacyjnych i sterowanie nimi stmnica 112

5.1 Abonenckie zespoly liniowe. Zespoly obslugowe/1l2

5.2 Koncentratory 1116

5.3 Ewolucja systemow sterowania 1120

5.4 Sterowanie programowane wezlami komutacyjnymi 1126

5.4.1 Struktura oprogramowania 1126

5.4.2 Metodologia tworzenia oprogram.owania 1128

5.4.3 Jezyk SDL 1132

5.4.4 Jezyk CHILLI 139

5.4.5 Jezyk MMLI144 Zadania!l47 Literatura 1148

6 Przestrzenne pola komutacyjne z komutacjq kanalow slmnica 150

6.1 Sposoby przedstawiania pol komutacyjnych/150

6.2 KJasyfikacja pol komutacyjnych 1152

6.3 Pola nieblokowaine, przestrajalne i przepakowywalne 1160

6.3.1 Pola komutacyjne nieblokowalne w waskim sensie 1160

6.3.2 Pola komutacyjne nieblokowalne w szerokim sensie/165

6.3.3 Przestrajalne pola komutacyjne/171

6.3.4 Pola przepakowywalne 1175

Spis tresc;

7

6.3.5 Por6wnanie pol rO:inych klas 1177

6.4 Optymalizacja pol komutacyjnych 1178

6.5 Sterowanie pOI komutacyjnych 1180

6.5.1 Sposoby sterowania polami komutacyjnymi 1180

6.5.2 Algorytmy wyboru drag polaczeniowych 1182

6.5.3 Przestrojenia dr6g polaczeniowych 1187

6.5.4 Przepakowania drog polaczeniowych / 194 Zadania 1196

Literamra /197

7

Pola komutacyjne przestrzenno-czasowe z komutaeja kanalow

stroruca 199

7.1 Wiadomosci wstepne I 199

7.2 Typy struktur pal przestrzenno-czasowycn 1200

7.2.1 Standardowe komutatory z pamieciami RAM/2oo

7.2.2 Szybkie komutatory z parnieciami RAM/2Ot

7.2.3 Komuiatory z rejestrami przesuwnymi 1207

7.2.4 Komntatory przestrzenno-czasowe i pola komutacyjne 1208

7.3 Pola zbudowane z jednorodnych komutator6w przestrzenno-czasowych /214

7.3.1 Budowa i dzialanie jednorodnyeh komutatorow przestrzenno-czasowych 1214

7.3.2 Typy stmktur pol zbudowanych z komutatorow przestrzenno-czasowych/217

7.4 Ekwiwalenty przestrzenne pol przestrzenno-czasowych 1222

7.5 Komutacja wieloszczelinowa 1224

7.6 Nieblokowalnosc i przestrajalnosc pOl przestrzenno-czasowych /227

7.7 Zagadnienia rozbudowy pojemnosci pal przestrzenno-czasowych 1231

7.8 Przylaczanie nadajnikow sygnalow tonowych do pola komutacyjnego 1234

7.9 Zasady wyboru struktury pola przestrzenno-czasowego / 236

7.10 Sterowanie pOI przestrzenno-czasowych 1243 Zadania 1247

Literatura 1248

8

Pola komutacyjrie ATM

stronica 250

8.1 Zasada komutacji A TM /250

8.2 Komutatory ATM!252

8.2.1 Buforowan.ie / 252

8.2.2 Adresowanie pamieci buforowych! 254

8.2.3 Strategie przydzialu pamieci/256

8.2.4 Grupowanie wyjsc i multipleksowanie hierarchiczne 1256

8.2.5 Klasyfikacja architektm komutatorow ATM / 257

8.3 Przeglad istniejacych architektur komutatcrow /259

8.3.1 Komutatory filtracyjne /259

8.3.2 Komutatory przestrzenne 1261

8.3.3 Komutatory matrycowe 1265

8.3.4 Komutatory magistraIowe! 266

8.3.5 Komutatory bybrydowe 1272

8.4 Struktury pol ATM I 274 Zadania 1276

Literatnra 1276

Spis tresci

8

9

Komutacja optoelektroniczna i optyczna

stronica 278

9.1 Wprowadzenie/278

9.2 Komutatory falowodowe 1279

9.3 Charakterystyki element6w i pol falowodowych 1280

9.4 Architektury pol z komutatorami falowodowymi 1282

9.5 Pola z diodami laserowymi 1287

9.6 Pola z podzialem dlugosci fali / 288

9.7 Komutacja optyczna z podzialem czasowym 1291

9.& Komutacja w wolnej przestrzeni /293

9.9 Optyczna komutacja pakiet6w f 295 Zadania 1295

Literatura /296

CZI;SC III. ZAGADNIENIA RUCHOWE 299

10 Podstawowe polecla teorii ruchu telekomunikacyjnego stronica 300

10.1 Ruch telekomunikacyjny / 300

10.1.1 Natezenie- ruchu / 300

10.1.2 Wahania narezenia ruchu. Godzina nsjwiekszego ruchu 1302

10.1.3 Rodzaje ruchu/303

10.2 Strumienie zgloszen / 304

10.3 Jakosc obslugi 1307

10.4 Elementy teorii masowej ohslugi/31O Zadania/313

Literatura I 314

11

Systetny komutacyjne ze stratami zgtoszen

s!mnica 315

11.1 WiltZki ze stratami zgloszen I 315

1l.1.1 Model Erianga (M/GINIO) 1316

11.1.2 Model Engseta (MIGINI0/S)/31&

11.1.3 Modele Bemoulliego i Poissona /321

11.2 Modele wielowymiarowe 1321

11.3 Analiza pOl wieJosekcyjnych 1325

11.3.1 Metoda Jacobaeusa 1326

11.3.2 Metoda graf6w prawdopodobieristwowych f 329

11.4 Zagadnienia syntezy pol wielosekcyjnych /332 Zadania 1332

Literaiura 1334

12

Systemy Z oczekiwaniem

stronica 335

12.1 Wz6r Little'a /335

12.2 Model Brlanga z oczekiwaniem (M/MIN) 1337

Spis tresci

9

12.3 System MIDIN 134fJ

12.4 System MIG/l ! 342

12 . .5 Systemy z priorytetami 1342

12.6 Szeregowe polaczenie system6w z oczekiwaniem! 344 Zadania! 344

Literatura! 345

13

Symulacja system6w telekomutacyjnych

stronca 346

[J.t Potrzeba i cele symulacji 1346

13.2 Przyklad symulacji pola komutacyjnego! 347

13.3 Symulacja z uzyciem metody lancuchow Markowa!351 Zadania ! 352

Literatura 1353

14

Pomiary ruchu telekomunikacyjnego

stronica 354

14.1 Cele i zakres pomiar6w/354

14.2 Pomiary natezenia mchu I 355

14.3 Pomiary wsp6lczynoika blokady 1358

14.4 Pomiary sredniego czasu trwania polqczenja/358 Zadania / 359

Literatura 1 360

CZI;SC IV. ZAR~DZANIE KOMUTACJ~ 361

15

Eksploatacja i utrzymanie central

stronica 362

15.1 Zarzadzanie sieciami i elementami sieeil362

15.2 Eksploatacja! 364

15.3 Utrzymame/365

15.4 Centra zarzadzania, sieei TMN / 368

15.5 Problematyka testowania cyfrowych pOI konmtacyjnych 1372 Literatura 1380

16

Zagadnienia nlezawodnoscl system6w telekomutacyjnych

Slronica 381

16.1 Pojecia podstawowe/381

16.2 Zasady projektowania zapewniajacego wymagana niezawodnosc 1383

16.2.1 Rezerwowanie!383

16.2.2 Analiza niezawodnosci w~zl6w komutacyjnych 1384

16.3 Wplyw uszkodzeri na charakterystyki ruchowe system6w telekomutacyjnych! 387 Zadania 1388

Lneramra 1388

Spis treec!

CZE;s6 v. PRAKTYCZNE SYSTEMY TELEKOMUTACYJNE 389

17 Przyktady rozwiazan systemow telekomutacyjnych stronica 390

17.1 Centrale systemu EWSD 1390

17.1.1 Ogolna charakterystyka centrali 1390

t 7 .1.2 Podstawowe moduly 1391

17.1.3 Oprogramowanie 1393

17.2 Centrale systemu 5ESS 1394

17.2.1 Og6lna charakterystyka centrali I 394

17.2.2 Podstawowe moduly 1396

17.2.3 Oprogramowanie 1398

t 7.3 Centrale Systemu 12/399

17.3.1 Ogolna charakterystyka centrali 1399

17.3.2 "Podstawowe moduly /402

17.3.3 Pole komutacyjne I 402 Literarura 1404

Dodatki

stmnica 405

Dodatek 1 Angielsko-polski slownik podstawowych terminow telekomutacyjnycb 1405 Dodarek 2 Tablica pierwszego wzoru Erlanga /408

Skorowidz

stronica 41 2

10

PRZEDMOWA

Dynamiczny rozw6j technologii spowodowal znaczne zmiany w metodach toosnuowania, eksploatacji i utrzymania system6w telekomunikacyjnych, w tym waznej ich czesci - wezlow komutacyjnych, odpowiedzialnych za zestawianie polaczen miedzy urzadzeniami koticowymi systemu. Moim celem bylo przedstawienie najwaZniejszych zasad dzialania, projektowania, eksploatacji i utrzymania wsp6lczesnych system6w komutacyjnych. Przy pisaniu ~ korzystalem z wieloletnich doswiadczeti zebranych w czasie prow adzerna wyklad6w z tego zakresu w nastepujacych uczelniach: Politechnice PbznaDskiej, University of Adelaide w Australii, Queen's University w Kingsmn w Kanadzie, EFP w Poznaniu oraz w Akademii Techniczno-Rolniczej ... B ydgoszczy.

Wsp61czesny wezel komutacyjny jest urzadzeniem bardzo zlozonym, Jego konstrukcja i eksploatacja uwzgledniaja osiagniecia wielu dziedzin, takich jak: relekomunikacja, informatyka, mikroelektronika, czy tez wiedza 0 zarzadzaniu, Dlatego tez staralem sie tak dobrae zawartosc i uklad podrecznika, by przedstawic

spos6b systematyczny najwazniejsze wiadomosci dotyczace wezlow komutaC)jnyeh, a jednoczesnie ularwic samodzielne zglebianie problem6w szczegolocych, kt6re sie w Dim nie znalazly.

W pierwszych cztereeh rozdzialach podrecznika przedstawilem zagadnienia sieeiowe wiazace sit; scisle z telekomutacja, Rozdzialy od piatego do dziewiatego poswiecilem budowie i sterowaniu wezlow komutacyjnych, uwzgledniajac przy tym najnowsze technologie, takie jak A TM i techniki przyszlosci zwiazane z zastosowaniami optoelektroniki, W kolejnych pieciu rozdzialach opisalem najwai:niejsze zagadnienia dotyczace ruchu telekomunikacyjnego, potrzebne do analizy i syntezy system6w komutacyjnych. W rozdzialach pietnastym i szesnastym.. a czesciowo takze cztemastym, om6wilem zagadnienia eksploatacyjne. W ostatnim rozdziale kr6tko opisalem trzy systemy komutacyjne szeroko stosowane w Polsce. Chcialem nie tylko zaznajomic Czytelnika z najwaZoiej-

Przedmowa

szymi cechami tych systemow, albo tez zilnstrowac praktyczne uzycie pojec, koncepcji i metod przedstawionych we wczesniejszych rozdzialach podrecznika.

Na ostateczna forme podrecznika mialy wplyw uwagi osob, kt6re chcialbym III wymienic, Moje wyrazy podziekowania naleza sie prof. dr. bab. inz, J6zefowi Lubaczowi za bardzo wnikliwa recenzeje.

Jestem wdzieczny kolegom i wsp61pracownikom, a szczeg61nie 1. Tyszerowi za cenne wskaz6wki. M. Roszkiewiczowi dziekuje za wyrazenie zgody na zarnieszczenie, z niewielkimi zmianami, czesci naszej wsp6lnej pracy poswieconej komutatorom A TM, wykonanej w ramach projektu badawczego or 8 S504 032 06 finansowanego przez Kornitet Badari Naukowych.

Bydgoszcz i Poznan, marzec 1998 r.

AurOR

12

, ,

CZ~SC I

ZAGADNIENIA SIECIOWE

1

TELEKOMUTACJA A SYSTEM TELEKOMUNIKACY JNY

1.1 WI;_ZEl KOMUTACYJNY W SYSTEMIE TELEKOMUNIKACYJNYM

(System telekomunikacyjny sluzy do przesylania informacji miedzy stacjami koricowymi, Dlatego tez, opr6cz wymienionych stacji koricowych, musi zawierac odpowiednie urzadzenia transmisyjne i komutacyjne. Te ostatnie wraz z wlasciwymi procedurami sygnalizacyjnymi umozliwiaja przekazywanie informacji miedzy zadanymi, w danej chwili, staejami koncowymi, Bardzo wazna role w sieci telekomunikacyjnej odgrywa wezel komutacyjny; W najprostszym koncepcyjnie systemic, przedstawionym na rys. lila, wezel taki nie wystepuje, a abonenci sa polaczeni we-drug zasady ,,kaZdy z kazdym", Jak Jatwo zauwazyc, Iiczba lijczy w systemie zawierajaeym n abonent6w wynosi n(n-l)/2. Przy duzych wartosciach n opisane rozwiazanie jest nie do przyjecia, g16wnie ze wzgledu na bardzo duze koszty sieci kablowej, jak rowniez koniecznosc umieszczenia w kazdym z aparat6w abonenckich skomplikowanych urzadzeti przelaczajacych.

b)

Uczba '<lezy dla n urutdzen konoowych: n(n -1)12

Liczba!<Lczy dla n urutdzen konoowych: n

Rys.1/1 Przyk-lady system6w telek.omunikacyjnych: a) abonencl poiqc.zeni wg zasady .kai:dy z kai:dym": b) system z jednym wsp6lnym w~zlem komU1acyjnym

W~zel komutacyjny W systemie telekomunikacyjnym

15

Przedstawionych trudnosci mozna uniknac realizujae system gwiaidzisty, jak na rys. lIlb. iW systemie4ym dzieki wsp6lnemu wezlowi komutaeyjnemu mozna dokonywac polaczenia dwu lub wiecejupararowaboaenckich. Gdy abonenci SIl rozproszeni nier6wnomiernie na duzym obszarze, eelowe jest wprowadzenie bardziej zlozonej struktury systemu telekomunikacyjnego) Struktura taka bedzie omawiana w p. 2.1.

QStniejll cztery podstawowe metody komutacji:

• komutacja h\czy (kanal6w);

• komutacja wiadomosci;

• komutacja pakiet6w;

• komutacja A'Th1J

Komutacja tqczy polega na tworzeniu, na zadanie, miedzy dwiema lub wiecej stacjami koficowymi drogi polaczeniowej bedaeej do ich wylacznego uzytku az do chwili rozlaczenia. Zgodnie z zaleceniem lTU- T * Q.9 rozroznia sic; pojecia komutacji kanal.6w, w ktorej mamy do czynienia z jednokierunkowa transmisja informacji i komutacji Iaczy (aug. circuit switching), ktora dotyczy polaezeri dupleksowych (jednoczesnych w dwu kierunkach) [3]. W daIszej czesci podrecznika bedziemy uzywac wymiennie obu termin6w. To czy w opisywanym, konkretnym przypadku bedziemy mieli do czynienia z para, ezy lei jednym kanalem bedzie wynikalo z kontekstu.

W przypadku komntacji lllCzy polaczenie miedzy stacjami koticowymi (np. aparatami telefonicznymi) jest tworzone przez zajmowanie kolejnyeh odcink6w drogi.polaezeniowej (kanaJ:6w) miedzy wezlami sieci telekomunikacyjnej znajdujacymi sie miedzy tymi stacjami (patrz rys. 1/2). ZajmowaIrie odcink6w drogi odbywa sie zgodnie z informacjami sygnalizacyjnymi wysylanymi przez stacje inicjujaca polaczenie i ewentualnie uzupeloianymi dodatkowymi informaejami przez wezly sieei. Po zestawieniu calej drogi polaczeniowej ze stacji docelowej wysylana jest informaeja sygnalizacyjna 0 utworzeniu Iacsa i dopiero odbi6r tej informacji przez stacje inicjujaca stanowi poczatek polaczenia w przypadku komutacji laczy,

,1

W~ztysieci

Rys. 1/2 Przyldad sieci z kornutacla lijczy

• lTV - International Telecommunication Union

Telekomutacja a system telekomunikacyjny

Zaleta omawianej metody S<1, male i stale op6irrienia informaeji przesylanych miedzy stacjami koncowymi jut po utworzeniu potaczenia, jak rowniez ich nadchodzenie do stacji docelowej w kolejnosci, w jakiej zostaly wyslane, Podstawowa wada komutacji Iaczy, szczegolnie w przypadku przesylania kr6tkich informacji poprzedzielanych okresami "ciszy", jest slabe wykorzystanie zasob6w systemu telekomunikacyjnego, zajmowanych rowniez w tych okresach, w kt6rych informacje me S<\ przesylane. Irma wada stj, stosunkowodlugie czasy nawiazywania polaezenia w dotychczas stosowanych systemach komutacji i sygnalizacji. Pierwsza z tych wad, w przypadku przesylania sygnal6w mowy, moze bye ograniczona przez zastosowanie system6w TASI (ang, time assignment speech interpolation), w k16rych okresy ciszy miedzy slowami S<1, wykorzystywane doprzesylania mowy z innych polaczen, Druga z wad jest redukowana w noweczesnych systemacb tzw, szybkiej komutacji kana/ow, stosowanej gl6wnie w transmisji danych. Przyklademsystemu telekomunikacyjnego, w kt6ry:m stosuje sit; metode komutacji taczy, jest siec telefoniczna.

-Urug<1, z wymieriionych metod jest komutacja wiadomosci, w kt6rej informacje S<1, przesylane miedzy stacjami koricowymi w postaci wiadomosci zawierajacyeh adres staeji docelowej, przy czym wiadomosci te mogq_ bye przechowywane przez pewien czas, jezeli jest to niezbedne, w wezlach sieci, zanim zostana przestane dalej. W tej metodzie komutacji kanaly S<1, zajmowane

, tyJko w czasie rzeczywistego przesylaaia.wiadomosci miedzy sasiednimi wezlami (rys. 1/3). Polepsza to, W perownaniu zkomutacj<1" taezy, efektywnosc wykorzystania sled telekomunikacyjnej kosztem wprowadzenia wiekszych i nierownomiernych op6inien. Komuta.cja wiadomosci jest stosowana w sled teiegramawej.

"Komutacja pakietow r6tni sie od komutacji wiadomosci tyro, ze inforrnacja jest wymieniana. miedzy staejami koncowymi w postaci grup element6w binarnyeh 0 egraniczonej dlugosci, zwanych pakietami, Dlugie wiadomosci, przed przeslaniem ich w sieci, s::t dzielone na pakiety, .11. nastepnie odtwarzane w stacji docelowej. Pakiety maja naglowek zawierajacy adres i informacje sterujace oraz cZl}se wiadornosci; mogq takze zawierac informacje zabez-

Wiadomosc

Wiadomosc ~

Wiadomo§{:

WiadomoSc

AbA

AbB

t

, W~tysieci

zpami~ciq

Rys .. 1/3 Przyklad siscl z komutacja wiadomosci

16

W~zel komutacyjny w systemie telekomunikacyjnym

17

pieczajace przed bledami, Podobnie jak w kornutacji wiadomosci, kana! transmisyjny rniedzy wezlami jest zajmowany tylko podczas przesylania pakietu, a nastepnie jest dostepny - ella pakiet6w nalezacych do innych wiadomosei. Podzial wiadomosci na segmenty 0 ograniczonej liczbie bit6w umozliwia zmniejszenie pamieci w wezlach sieei telekomnnikacyjnej, niezbednej do buforowania, a takze zapewnia wieksza przepustowosc tej sieei, niz jest to w przypadku komutacji wiadomosci, Pewna wada sieei z komutacja pakiet6w, w kt6rej droga w sieci jest wybierana indywidualnie ella kazdego pakietu, czyli tzw. sieci datagramowej, jest mozliwosc przybycia pakietow do wezla doeelowego w innej kolejnosci niz zostaly wyslane, Sytuacje taka zilustrowano na rys. 114, na kt6rym pakiet oznaczony numerem 1 przesylany jest dluzsza droga (poniewaz kr6tsza droga w chwili wysylania tego pakietu byla niedostepna) i przybywa do wezla docelowego p6.tniej niz drugi pakiet z tej samej wiadomosci.

Jakkolwiek komutaeja pakiet6w zostala po raz pierwszy zaproponowana przez P. Barana w 1964 rokujako metoda Iacznosci obejmujaca zar6wno mowe, jak i dane, zmienne opoznienia poszczegolnych pakietow, a takze koniecznosc przetwarzania przez wezly bardzo duzych ilosci informacji sygnalizacyjnych spowodowaly, ze ten rodzaj komutacji stosowano do niedawna gl6wnie w sieciach teleinfonnatycznych.

Komutacja ATM jest odmiana komutacji pakiet6w, w kt6rej pakiety zastapiono kr6tkimi kom6rkami 0 stale] dlugosci, co umozliwia sprzetowa realizacje komutacji. Zkomutacj<t laczy wiaze komutacje A TM koniecznosc zestawiania polaczenia miedzy stacjami koricowymi, przed rozpoczeciem przesylania informacji uzytkowej, tzn. zapewnienia (w sensie statystycznym) dostepnosei zasob6w sieci (l~czy, bufor6w w wezlaeh) w czasie przesylania tej informacji.

Poza wykorzystywana metoda komutacji, poszczeg6lne wezly komutacyjne moga r6Znic sie miedzy soba r6wniei: innymi cechami. W tabeli 111 zawarto klasyfikacje wezl6w. CZeSc roznic miedzy wezlami wynika z ich typu (roznice podstawowe), a cz~sc z konkretnej realizacji wezla okreslonego typu (roznice drugorzedne ).

Pakiet2

~

~!

WQzlysieci z pamifiCi<t

RyS. 1/4 Przyklad sieci z komutacjq pakiet6w

Telekomutacja a system telekomunikacyjny

Tabela 1/1 Klasyfikacja w~6w komutacyJnych

Roznice podstawowe

wezly: miedz ynarodowe, miedzymiastowe, miejscowe, abonenckie

Organizacja

skryta, jawna, mieszana

mozliwosc wyboru dr6g alternatywnych

Kryterium

Przyklady

Zastosowanie

w telefonii, telegrafii, transmisji danyeh, wideofonii

Metoda komutacji

kanal:6w, paltiet6w, wiadomosci, hybrydowa, blokowa

Technologia

wezly: elektromechaniczne, quasi-elektroniczne, elektroniczne

Sposob zestawiania polaczen

reczny, pOlautomatyczny, automatyezny

Funkcja w sieci

wez1y: z polemprzestrzennym, z polem przestrzenno-czasowym, biegowe, krzyzowe, ze sterowaniem scentralizowanym, ze sterowaniem zdeeentralizowanym; 0 pojemnosci: duzej, sredniej, male]

Gl6wne uslugi lub cechy funk- w~zty typu: centrex, ze sterowaniem zdalnym

Roznice drugorzedne

cjonalne

Pojemnosc

liczba: abonent6w, l!lezy rniedzycentralnych, zespolow obslugowyeh, rejestrow, innego wyposazenia

Systemnumeracji WybOr drogi w sieei Sygnalizaeja

pradem stalym, wieloczestotliwosciowa, we wsp6lnym kanale

Dodatkowe uslugi i cechy funk- skrocone wybieranie, polaczenia konferencyjejonalne ne, czesciowo zautomatyzowane czynnosci

eksploatacyjne

1.2 CZI;SCI SKLADOWE CENTRAU TELE.FONICZNEJ

(sentralq telefonicznq nazywa sie zespol urzadzeri zawierajacych Iacznice telefoniczna oraz urzadzenia pomocnicze: przelacznicevurzadzenia badaniowe i zasilajace *. Schemat funkcjonalny takiej centrali przedstawiono na rys. 1/ Om6wimy kr6tk:o poszczeg6lne jej elementy, kt6re doldadniej opiszemy w dalszych rozdzialach podrecznika .

.. Pierwsza reczna centrala telefoniczna zostata zainstalowana 28 stycznia 1878 roku w New Haven w USA. Obslngiwala 21 abonent6w [2].

18

Cztisci skladowe centrali telefonicznej

19

(tole komutacyjne umozliwia dokonywanie polaezeri miedzy Iaczami doprowadzonymi do wezla komutacyjnego. Abonenckie zespoly liniowe sluza przede wszystkim do wykrywania podniesienia mikrotelefono przez abonenta; spelniaja takze inne funkcje, zaleznie od rozwiazari konstrukcyjnych wezla komutacyjnego. Zespoiy obsiugowe w wezlach z polem komutacyjnym elektromechaniczoym zasilaja lacza abonenckie, dolaczaja prad dzwonienia i roznorodne sygnaly tonowe, wykrywaja podniesienie mikrotelefonu przez abonenta wywolywanego, a takze wykrywaja roztaczenie, W przypadku weztow komutacyjnych z polami elektronieznymi czesc funkcji zespol6w obslugowych zostaje przeniesiona do abonenckich zespolow liniowych ze wzgledu na to. ze pole elektroniczne nie moze przewodzic duzych napiec i pradow zwiazanych np. z zasilaniem hlCZY, ezy dzwonieniem. Zespoly poiqczeniowe spelniaja w stosunko do laczy miedzycentralowych podobne funkcje jak zespoly obsiugowe w stosunku do laczy abonenckich.

Urzqdzenie sterujqce przetwarza odbierane przez wezel komutacyjny informacje sygnalizacyjne i na ich podstawie zestawia polaczenia w polu komutacyjnym, a takze steruje wysylaniem sygnalizacji na zewnatrz wezly Jakknlwiek na rys. 115 urzadzenie sterujace stanowi oddzielny blok funkcjonalny, w niektorych systemach jest ono integralnie polaczone z polem komutacyjnym.

(£'zelqcznica g16wna sluzy do przylaczania lllCZY abonenckich i miedzycentralowych doprowadzonych do wezla komutacyjnego, a takze przez odpowiednie

Centrala

PG

Do innych central

t,\cznica

Pole komutacyjne

UlZltdzenia zasilaj<\ce

Rys. l' 5 Schemat funkcjona.lny centrali telefonicznej

AZL - abonencki zesp6t liniowy; ZP - zesp6t poIqczeniowy; ZO - zespot obstugowy

UlZ<ldzenla badaniowe

TeJekomutacja a system telekomunikacyjny

zmiany jej okablowania umoi.liwia zmienianie przyporzadkowania poszczeg61- nych hlCZY wejsciom pola komutacyjnego tat, aby np. zapewnic rownomiernosc obciazenia ruchem wszystkich jego czesci. Niekiedy ta ostatnia funkcja jest spelniana przez dodatkowa przelacznice, tzw. przetqcznic(J pruredniczqctj) Wazna funkcja przelacznicy gl6wnej jest zabezpieczenie wezfa komutacyjnego przed przepieciami pochodzacymi z zewnatrz wezla, a takze umozliwienie urzadzeniom testujacym dostepu do poszczeg6lnych laczy. W niekt6rych wezlaeh, do ktorych sa doprowadzone trakty cyfrowe, przelaczniee posredniczaca zastepuje sit; przelaczniea cyfrowa, czyli urzadzeniem Des (ang. digital crossconnect system), ktore w duze] mierze eliminuje potrzebe zmian okabIowania prowadzacego do pola komutacyjnego, w przypadku zmian w rozplywie ruchu. Umozliwia uno takze latwe dolaczanie urzadzeri testujacych,

@~ role odgrywaja urzqdzenia zasilajqce. Ich' niezawodnosc decyduje o pracy calego wezla komutacyjnego. Poniewaz wezel rnusi kontynuowac prace rowniea w przypadku awarii sieci energe.tycznej, wyposaza sit; go w dodatkowe baterie aknmnlatorow, a niekiedy takze w agregaty pradotworeze, Utrzyrnanie wezla komutacyjnego w staaie zdamosci wymaga istnienia un;qdzeri badaniowych umosliwiajacych wykrywanie i lokalizacje uszkodzeri poszczeg6lnych podzespo16w. Urzadzenia takie moga bye autcnomiczne b~i. mega stanowic Integralna czesc wezJa)W pierwszym przypadku sa przylaczane do testowanych urzadzeri przez personel obslugujacy wezel,

Przedstawiony na rys. 115 schemat stanowi jedynie uproszczony przyklad.

Jak to pokaiemy w dalszych rozdzialach, centrale telefoniczne moga miec bardzo roznorodae struktury i zawierac wiele dodatkowych urzadzeri pominietych na omawianym rysunku.

_ _ ITU~ T zdefiniowalo typy standardowych interfejs6w central cyfrowych [5]. Interfejsy te pokazano na rys. 1/6. Interfejs typu A stuzy do przylqczania traktew cyfrowych 0 przeplywnosciach 2048 kbit/s lub 1544 kbit/s, a interfejs typu B - 0 przeplywnosciach 8448 kbitls lub 6312 kbit/s, Z interlejs6w typu ~. korzystaja analogowe laeza miedzycenrralowe, przy czym interfejsy CI odpowiadaja Iaczom czteroprzewodowym a interfejsy C2 - laczom dwuprzewodowym. Ze wzgledow praktycznych, dwie ostatnie grupy interfejsow podzielono na piec podgrup: Cll> C12, Cn oraz C21 i C22• Interfejs CII sluzy do przylaczania translacji kanalowych system6w nosnych FDM, C12 - do czteroprzewodowego przylaczania central analogowych za posrednictwem zestawow przekainikowych, CI3 - do bezposredniego czteroprzewodowego przylaczania pol komutacyjnych central analogowych. e2l stosuje sie w przypadku dwuprzewodowego Iaczeniacyfrowej centrali tranzytowej z centrale lokalna, analogowa badz cyfrowa a e22 - stosuje sie w centralach lokalnych przy dwuprzewodowych polaczeniach z innymi centralami cyfrowymi bqdi analogowymi.

Interfejsy typu ViZ stosuje sie, odpowiednio, w przypadku cyfrowych i analogowych laczy abonenckich.lstnieje piec zasadniezych odmian imerfejsow typu Vopisanych w zaleceniu Q.512 [4].

20

CZf;5Ci skladowe centrali telefonicznej

Konwerte AlC lub C

Odczep analogowy

Droga cyfrowa

Droga analogowa

Cenlral.a cyfrowa Przelltczoica

Interfejsy
-
Zakoriczenie Zakoriczenle
cenlralowe Alub B linowe PCM
ET LT
r -
fA ~ ::::::~
T
_-- ~ c, Translaaja
FDM
~ T
,... I l_
,./'
- I T
~ r-r Wirtu
Zestaw
C12 pn;ekatnikowy rntedzyn
_V I T punkt przyl
- I 1

- J T
I l_ Wi
C13 mi'i!dzy
I T punkt p
f-- I 1

- J T lake';
I 1 C21 mi'i!dzyna~
po!ltcze,; ko
J T
- I j_

f- I T lakori
I 1 C22 miejscowych dwu
po!;:tczeri mi~
I T
- I _1

- J T Analogo
I j_ Z Iq_cze abone
I T
_... I 1

- Cyfr
Abonenckie Zakmiczenie Iqcze a
zakcriczenie V I!niowe
ceutralowe LT
r-- alny arodewy aczenlowy

rtualny narodowy rzylqczeniowy

czenle odowych mutowanych

czenle przewodowych zycentralowych

we nckle

owe bonenckie

Rys, 1/6 Standardowe interfejsy central cyfrowych

21

Telekomutacja a system telekomunikacyjny

1.3 URZI\DZENIA KONCOWE

&ierwszy praktyczny telefon wynalazl w 1876 roku nauczyciel ghichych z Bostonu Aleksander Graham Bell *. Telefon Bella zawieral elektromagnes z rdzeniem z miekkiej stali, zasilany pradem z baterii Kotwica elektromagnesu byla sprzegnieta z membrana, Urzadzenie to spelnialo na przemian role mikrofonu i sluchawki, Wynalezienie rnikrofono weglowego przez D. Hughesa, wykladowce muzyki na uniwersytecie nowojorskim, i jego nlepszenie przez angielskiego duchownego H. Hunningsa, a takze rozdzielenie obwodu mikrofonowego i sluchawkowego, zwiekszylo znacznie zasieg lacznosci telefonicznej. Gdy do takiego urzadzenia dodamy jeszcze wynaleziona w 1896 roku tarcze numerowa i dzwonek skonstruowany przez asystenta Bella, Watsona, otrzymamy szeroko do niedawna stosowany aparat telefoniczny) kt6rego nproszczony schemat przedstawiono na rys. 117.

rn

RY$. 1/7 Uproszczony schemat aparatu telefonicznego CB

D - dzwonek; PO- przeiclcznik obwod6w; TN ~ tarcza numerowa; IT - ttumik trzask6w

Qest to tzw. aparat telefonicmy centralnej baterii (CB) zasilany z baterii o napieciu kilkndziesieciu woltow, znajdujacej sie w centrali telefonicznetElementem urnozliwiajacym wspolprace z centrala auromatyczna jest to tarcza numerowa TN. Jej zestyk impulsujacy przerywa petle abonencka przy wybieraniu numeru zadanego abonenta, a zestyk zwiemy - zwierajaey sie, gdy tarcza jest wyprowadzona ze stanu spoczynku - zwiera elementy rozmowne aparatu, co zmniejsza znieksztalcenia impulsow wybierczych i zapobiega trzaskom w sluchawce. Najczesciej liczba przerwan odpowiada kolejnym cyfrom (zeru odpowiada dziesi¢ przerwati petli), a czesrotliwosc irnpulsowania wynosi 10 Hz.

* Zainteresowanie Bella elektrycznoscia wzielo sie m.in, z blednego przethimaczenia tekstu w jezyku niemieckim, Bellowi wydawalo sie, ze niemiecki fizyk H. L. Helmholtz napisai w swojej ksiqice jakoby udalo mu sir; przesJac samogloskl, korzystajac z lacza telegraficznego. Iakkolwiek Bell zanwazyl p6:tniej swojll, pomylke. zaiateresowanie elektrycznoscia pozostalo [IJ.

22

~enia koncowe

Wl&,czony r6wnolegle do zestyku gasik, zlozony z kondensatora C2 i rezystora R1, shizy do gaszenia iskier, pojawiajacych sie na zestyku. Przelacznik obwod6w PO (wykonany np. w postaci przelacznika wide1kowego) dokonuje przelaczenia obwodu sygnalizacyjnego zawierajacego dzwonek polaryzowany D na obw6d rozmowny, Kondensator C, uniemozliwia przeplyw pradu stalego ze irodla w centrali, podczas gdy mikrotelefon jest odlozony, a jednoczesnie umozliwia przeplyw zmiennego pradu dzwonienia. Rownolegle do sluchawki jest wlaczony tlumik trzaskow IT. Transformator T z dzielonym uzwojeniem pierwotnym wraz z elementem Z, stanowi tzw. uklad antylokalny, uniemozliwiajacy przedostawanie si~ do sluchawki pradu przemiennego wytwarzanego przez mikrofon tego aparatu w czasie nadawania. Dzialanie ukladu, w przypadlru gdy obie czesci uzwojenia pierwotnego transformatora maja jednakowe liczby zwojow i jednakowe impedancje, jest nastepujace, Prady rozmowne wytwarzane przez mikrofon rozplywaja sie w obu czesciach uzwojenia w przeciwnych kierunkach. Wypadkowy strumieri magnetyczny wytwarzany W transformatorze zalezy tylko od rozniey tych pradcw, ktora jest tym mniejsza, im lepiej element ZI odwzorowuje impedancje lacza, Stad, przy dobrze dobranej impedancji Z" tylko niewielka czesc pradu rozm6wnego mikrofonu przetransformowuje sie do sluchawki. Prady rozm6wne przychodzace z lacza przeplywaja przez obie czesci uzwojenia pierwotnego w tym samym kierunku, wytwarzajac zgodne strumienie i w rezultaeie przenosza sie do sluchawki aparatu.

W ukladaeh antylokalnych stosowanych w praktyce obie czesci uzwojenia pierwotnego transformatora maja na ogol rome liczby zwoj6w i rozne rezystaneje, co przy odpowiednim dobraniu impedancji Z, nie wplywa na dzialanie ukladu. Jako Z, wlacza sie najczesciej uklad dw6cb rezystor6w i kondensatora.

{Qpr6cz I!If"ft6wit511eg~ aparatu telefonicznego centralnej baterii istnieja rowniez aparaty .zasilane z indywidualnej baterii tzw. aparaty telefoniczne miejscowej baterii (MB). Do nadawania sygnalow wywolania centrali i rozlaezenia sfuzy w nich induktor. Produkuje sie rowniez wiele typ6w aparatow telefonicznych specjalnych: sekretarsko-dyrektorskie, szeregowe, glosnomowiace, kopalniane, okretowe, wrzutowe itd.

Postepy technologii elektronicznej spowodowaly stopniowe wypieranie elektromechanicznych podzespol6w aparatu telefonicznego, takich jak dzwonek polaryzowany, oraz element6w rozm6wnych 0 stosunkowo duzej objetosci, jak tradycyjny transformator w ukladzie antylokalnym, przez uklady scalone. Rowniez tarcza numerowa zostala zastapiona klawiatura i wspolpracujacym z nia ukladem elektronicznym. Jednoczesnie stale sie moiliwe rozszerzenie funkcji spelnianych przez aparat telefonicznJ

Na rysunku 1/8 przedstawiono schemat blokowy wsp6lczesnego aparatu telefonicznego. Na jego przykladzie omowimy niekt6re uklady stosowane w takich aparatach. Scalony ukiad dzwonienia urnozliwia wyeliminowanie dzwonka polaryzowanego, Przylacza sie do niego przetwornik piezo-ceramiczny b<tdi giosnik, Niektore uklady umozliwiaja generowanie melodii programowa-

23

Telekomutacja a system telekomunikacyjny

Wyswietlacz

Uk/ad dzwonienia

Klawiatura

Rys. 118 Schemal blokowy wsp6!czesnego aparafu telefonicznego

nych przez producenta na zlecenie odbiorcow, Istnieja takze uklady wykrywajace prad dzwonienia, do kt6rych mozna przylaczyc np. wskainik swietlny,

We wspotczesnych aparataeh telefonieznych, zamiast tarezy numerowej, stosuje sie prawie wylacznie klawiature, przy ezym zwiazany z nia uklad scalony generuje impulsy takie jak w sygnalizacji dekadowej (tarcza), badz tez sygnaly wieloczestotliwosciowe (patrz p. 2.2). W niektorych aparatach oba rodzaje sygnalow SIl wysylane jednoezesnie. Uklady wybiercze SIl czesto wyposazone w wewnetrzna pamiec umozliwiajaca powtarzanie ostatnio wybrnnego numeru przez wcisniecie tylko jednego klawisza. Uzycie innego klawisza pozwala na czasowe zablokowanie mikrofonu. Aparat telefoniczny moze zawierac wyswietlacz podajacy np, ostatnio wybrany numer czy, na podstawie odebranych impulsow telezaliczania, wysokosc oplaty za rozmowe, Sterownik mikrokomputerowy wraz z pamieeia umozliwia wybieranie najczesciej uzywanych numerow za pomoca tylko jednego czy dwoch klawiszy.

Do scalonych ukiadow rovn6wnych mozna przylaczac tradycyjne mikrotelefony z mikrofonami weglowymi, jak rowniez nowoczesniejsze mikrofony elektretowe, a takze dodatkowe glosniki, Istnieja aparaty telefoniczne, w kt6rych uklad rozm6wny i generator sygnalizacji wieloczestotliwosciowej znajduja sie w jednym wspolnym ukladzie scalonym.

Wygodnym rozwiazaniem jest zastosowanie w niekt6rych telefonach radiowego sprzezenia miedzy mikrotelefonem a pozostala czescia aparatu zamiast tradycyjnego przewodu.

Dalszy rozw6j konstrukcji aparatn telefonicznego wiaze sie z cyfryzacja Iacza abonenckiego. Zwiazane z tyrn zagadnienia omowimy w rozdziale 3.

1.4 ZAGADNIENIA NORMALIZACYJNE

~e wzgledu na globalny charakter sieci telekomunikacyjnych ogromne znaczenie przy ich projektowaniu i budowie maja zagadnienia normalizacyjne. Sposrod licznych organizacji majaeych wplyw na normalizaeje w telekomutacji om6wimy dwie, a mianowicie organizaeje miedzynarodowa l'TU oraz europejska ETSl

ITU jest organizacja miedzyrzadowa z siedziba w Genewie. Jej czlonkiem moze zostac paristwo nalezaee do ONZ. ITU spelnia trzy podstawowe funkcje:

24

Zagadnienia normalizacyjne

25

standaryzacyjna, regulacyjna (gl6wnie w zakresie radiokomunikacji) i zwiazana z rozwojem telekomunikacji w ogolnosci,

ITU-T (lTU-Telecommunications Standardization Sector) jest agenda lTV odpowiedzialna za standaryzacje w dziedzinie telekomunikacji. Kontynuuje ona prace prowadzone niegdys przez ccnT. Prace standaryzacyjne odbywaja sie w Grupach Studi6w (ang. Study Group). Kazda z grup zajmuje sie pewnym obszarem telekomunikacji (transmisja, komutacja, utrzyrnanie itd.). Obecnie ismieje pietnascie Grup Studi6w. Ich czlonkami S<l, de1egaci mianowani przez poszczeg6lne Administracje reprezentujace rzady kraj6w czlonkowskich I1'llJ Inne organizacje (np. operatorzy, producenci czy organizacje uiytkownik6w) moga rowniez brae udzial w pracach standaryzacyjnych, wysytajac swoich ekspertow pod warunkiem, ze uzyskaja zgode swojej narodowej administracji.

W pracach Gropy Studi6w moze uczestniczyc nawet ponad 400 osob.

Dlatego tez dzieli sie jlt na Grupy Robocze (ang. Working Parties), z kt6rych kazda zajmuje sie pewna czescia zadari. Grupy Robocze moga bye, zaleznie od potrzeb, dzielone np. na zespoly ekspertow, czy zwolywane ad hoc podgrupy.

cK.aroa norma opracowana przez Grupe Studi6w musi bye jednomyslnie zatwierdzona przez Administracje)Do 1988 roku wstepne wersje norm musialy bye zatwierdzane przez Zgromadzenie Ogolne CCITT, zbierajaee sie raz na cztery lata. <!>becnie C6E~ f:a,§eiej stosuje sie "procedur~ przyspieszona", w kt6rej wstepne wersje norm po jednomyslnym zatwierdzeniu przez Administracje na spotkaniu odpowiedniej Grupy Roboczej sa ostatecznie zatwierdzane droga korespondencyjna, Wymagana jest przy tym wi~kszosc 80% glosow pozytywnych.

Normy opracowywane przez ITU-T nosza nazwe zalece,yCang. recommendations) dla podkreslenia dobrowolnosci ich wykorzystywania (jakkolwiek zalecenia ITU-T maja w rzeczywistosci znaczenie norm i trudno by bylo sobie wyobrazie wspolprace roznych sieci bez ich przestrzegania).

rnTSI (European Telecommunications Standard Institute) zostalo utworzone w 1988 roku z inicjatywy Komisji Europejskiej w celu zharmonizowania wysilk6w w calym obszarze telekomunikacji oraz, we wsp6lpracy z innymi organizacjami normalizacyjnymi, w obszarze technik rozgloszeniowych i biurowej technologii informacyjnej.

Zadaniem ETSI jest opracowywanie wsp6lnych norm dla Europy umozIiwiajacych Iaczenie sieci i wymiane uslug oraz zapewniajacyeh wspolpraee sprzetu w skali europejskiej. Poprzez uwzglednienie postepu w tej dziedzinie w skali globalnej ETSI bierze udzial w tworzeniu norm telekomunikacyjnych o zasiegu Swiatowyr9)

ETSI jest organizacja niezalezna i samofinansujllc~zlonkami ETSI moga bye uzytkownicy, operatorzy sieci publicznych, producenci, dostarczyciele uslug, a takze administracje lacznosci pochodzace ze wszystkichkraj6w Europ) (obecnie ETSI liczy kilkuset czlonk6w). Oplaty cz1:onkowskie zaleza odekonomicznych mozliwosei czlonk6w i S<\ obliczane na podstawie rocznego obrotu, a w przypadku administracji - na podstawie produkru krajowego brutto w danym kraju.

Telekomutacja a system telekomunikacyjny

/'-

\J:otrzeba opracowania nowej normy europejskiej jest zglaszana przez osobe,

przedsiebiorstwo bttdz jedna z organizacji nonnalizacyjnych, a nastepnie zatwierdzana przez Zgromadzenie Teclmiczne ETSI (ang. EISI Technical Assembly). Od tej chwili staje sit; czescia programu prac ETSj)

Wiekszosc prac zwiazanych z opracowywaniem normy jest realizowanych przez jeden z Komitetow Technicznych ETSI, z ktorych kazdy zajmuje sie odrebnym obszarem telekomunikacji. Koroitet Techniczny okresla zakres normy, jego dokladny tytul, a takze wyinacza ekspert6w odpowiedzialnycb za wstepna wersje normy. Eksperci ci spotykaja sie najczesciej w ramach Podkomitetu Technicznego, Grupy Ekspert6w badz Grupy Projektu ETSI.

Po zatwierdzeniu wstepnej wersji normy przez Komitet Techniczny, przesyla sie ja do Sekretariatu ETSI, kt6ry koordynuje proces jego zatwierdzania. Proces ten jest niezbedny, aby upewnic sie, ze norma moze bye zaakceptowana przez wszystkie zainteresowane strony. Procedura zatwierdzania trwa zwykJe co najroniej 46 tygodni, ale w szczeg6lnych przypadkach moze bye skrocona.

Po nie wiecej niz czterech tygodniach od otrzymania wstepnej wersji normy przez Sekretariat ETSI nastepnje jej rozeslanie do narodowych organizacji normalizae-yjnych w Europie w celu puhlicznej ocen2J Organizacje te z kolei rozprowadzaja wstepne wersje normy miedzy wszystkie zainteresowane instytucje w danych krajach (w tyro r6wniei do instytucji nie bedacymi czlonkami ETSD·

Narodowe organizacje normalizacyjne maja zwykle 17 tygodni na przedstawienie swoich opinii i propozycji zmian. Ocena publiezna jest uznawana za wazna, jezeli swoje opinie przesle co najmniej polowa organizacji narodowych. Teraz z kolei ETSI musi w ciagu dwoch tygodni zebrac wszystkie opinie indywidualne i przeslac je do przewodniczacego odpowiedniego Komitetu Technicznego oraz z powrotem do narodowych organizacji normalizacyjnych. W ciagu nastepnych osmiu tygodni Komitet Techniczny rozwaza ewentualne poprawki, a przez kolejne dwa tygodnie wprowadza sie je do .dokumentu.

Kolejnym etapem zatwierdzania normy jest glosowanie, W ciagu osmiu tygodni narodowe organizacje normalizacyjne powinny zawiadomic ETSI o oficjalnym stanowisku swego kraju. Glosowanie jest wazne, jezeli co najmniej polowa organizacji narodowych wezmie w Dim udzial, Akceptacja normy nastepuje, gdy glosy pozytywne przekrocza 71 % calkowitej Iiczby glosow, Jezeli norma nie zostanie zaakceptowana, nastepuje ponowne glosowanie, tym razem wylaeznie wsrod czlonk6w Unii Europejslciej. Osiagniecie co najmniej 71 % glos6w pozytywnych umozliwia przyjecie normy w paristwach Unii Europejslciej.

Symbol ETS na dokumencie oznacza ostatecznie zarwierdzona norme ETSI. I-ETS jest tymczasowa norma ETSl Zostala ona zatwierdzona przez odpowiedni Komitet Techniczny, przedstawiona do oeeny pnblicznej, a nastepnie zatwierdzona w glosowaniu narodowych organizacji normalizacyjnych. Dokument taki pozostaje tymczasowym przez dwa do pieciu lat, a nastepnie jest wycofywany bqdi przeksztalcany w dokument ETS.

26

LEgadnienia normalizacyjne

27

Dokument oznaczony peETS jest norma w trakcie opracowywania. Zostala ona juz zatwierdzona przez odpowiedni Komitet Techniczny, ale caly proces zatwierdzania nie zostal jeszcze zakonczony,

Dokument prJ-ETS jest tymczasowa norma ETSI w trakcie opracowywania (ale juz po zatwierdzeniu przez Komitet Techniczny).

TBR (Techniczna Podstawa Regulacji) zawiera wstepna informacje dotyczaca specyfikacji technicznych, ktore maja sie znalezc w przyszlych regulacjach. Dokumenty TBR ograniczaja sie do podania podstawowych wymagan i sa zatwierdzane w podobnej procedurze jak dokumenty ETS oraz I-ETS.

ETR (Raport Techniczny ETSI) zawiera dodatkowe informacje zwiazane z otoczeniem zagadnieri norm alizacyj nych. Nie wymagaja one szczegclowego procesu zatwierdzania, a jedynie zatwierdzenie przez odpowiedni Komitet Techniczny.

TCR-TR jest dokumentem roboczym, kt6ey znajduje sie w sferze zainteresowania dw6ch lub wiecej Komitet6w Technicznych. Jest zatwierdzany przez Zgromadzenie Techniczne i rozprowadzany wylacznie wsrod czlonkow ETSI.

Zadania

1.1. Porownuji\C czasy nawiazywania polaczenia w przypadku komutacji kanalow i czas zuiyty na transmisjenag16wk6w w przypadku komutacji pakiet6w, oren sumaryczne op6tnienia w przypadku przesylania przez siee zawierajaca eztery wezly posredniczace bardzo krotkich i bardzo dlugich wiadomosci, przy stosowaniu tych dwoch metod komutacji.

1.2. Opisz sytuacje, w kt6rej pakiety przesylane w sieci moga dotrzec do wezla przeznaczenia w innej kolejnosci nit zostaly nadane. Czy taka sytuacja more wystapic w przypadku komutacji kanal6w?

1.3. W komutacji kanal6w istnieje fizyczna droga polaczeniowa miedzy stacjami koiicowymi. Jaki rodzaj polaczenia ismieje w przypadku komutacji pakietow, wiadomosci i ATM?

1.4. Kt6ra z wymienionych cech jest charakterystyczna dla komutacji kanal6w, a kt6ra dla komutacji pakietow: mozllwosc konwersji szybkosci przesylanych danych; mozliwosc zmiany kodu przesylanej infoIIllllCji; mo:iliwo§c dostarczenia danych do stacji docelowej Z opoznieniem, wynikajqcym na przyldad z chwilowej wjQtosci tej stacji odbiorem innych danych (przy zalozeniu, re nie opozniamy chwili nadawania w stacji ir6dlowej); staIosc opOinien przesylanych informacji, zachowanie natura1nej sekwencji w odbieranych wiadomosciach,

LITERATURA

l. Bell System Centennial: 100 years of publishing on telecommunications. Bell System Tech. 1., 1979, voL 55, No.3, s, 273-276.

2. Chapuis R.J.: l()() years of telephone switching. Part I: Manual and electromechanical switching.

Amsterdam, North-Holland 1982.

3. ITU-T Recommendation Q.9. Vocabulary 0/ switching and signalling terms, 1993.

4. lTU-T Recommenda.tion Q.512 .. Digital exchange interfaces/or subscriber access, 0211995.

5. ITU- T Recommendation Q.55 I. Transmission characteristics 0/ digital exchanges, 0111994.

2

SIEC TELEFONICZNA

2.1 HIERARCHICZNA STRUKTURA SIECI

Jak juz wspomniano w p. 1.1, w celu zmniejszenia sumarycznej dlugosci laczy (w systemic telekomunikacyjnym stosuje sie sieci zawierajace wiele wezlow podporzadkowanych sobie hierar-chicznijl Przyldad takiej struktury przedstawiono na rys, 211, wyrozniajac w niej w niej podporzadkowane sobie

Rys.211 Przyktad hierarchicznej sieci telekomunikacyjnej

- erarchiczna struktura sieci

29

wzajemnie sieci: miedzynarodowa (MN), miedzymiastowa (MM) i sieci lokalne rozmieszczone na kilku obszarach. Wzajemne przyporzadkowanie central w polskiej sieci telefonicznej przedstawiono na rys. 2/2 [3].

(Aparaty telefoniczne (w og6lnym przypadku urzadzenia koricowe) abonent6w przylacza sie do central koIicowych. W zaleznosci od lokalizacji rozroznia sie

WSA CMK CWK

8,5

CZ

Aparaty lelefoniczne

Rys. 2/2 Hierarchiczna struktura polskiej sieci lelefonicznej z zaznaczonymi wartosclarnt ifumiennosci wynikowej utczy (w decybelach)

Siec telefoniczna

centrale miejskie (CMK), centrale wiejskie (CWK) oraz centrale zakiadowe (CZ), czyli abonenckie (PABX). Abonenci moga bye takze przylaczeni do wyniesionych stopni abonenckich (WSA), a takze bezposrednio do central miejskich gt6wnych (CMG) b&di central okregowych (CO). Te ostatnie rodzaje central, poza pelnieniem funkcji central koticowych dla wlasnych abonent6w, obslnguja tranzytowy ruch telefoniczny miedzy polaczonymi z nia central ami miejscowymi koncowymi. Centrala okregowa jest centrala nadrzedna dla central miejscowych koricowych (w zasadzie wiejskich) w okregu telefonicznym. Centrale strefowa tranzytowa (CST) oraz miejska tranzytowa (CMT) nie maja wlasnych abonent6w, a sa przeznaczone do zestawiania polaczen tranzytowycb miedzy central ami miejskimi gl6wnymi badz okregowymi na obszarze jednej strefy numeracyjnej.

Kolejne dwa stopnie hierarchii zajmuja centrale miedzymiastowe sluzace do zestawiania polaczeri wykraczajacych poza obszar strefy numeracyjnej, w kt6rej ta centrala sie znajduje. Central a miedzymiastowa koticowa (CK) jest przeznaczona do tworzenia polaczen miedzymiastowych dla abonent6w strefy numeracyjnej (calej lub jej czesci), Centrala miedzymiastowa tranzytowa (CT) pelni funkcje centrali tranzytowej dla central miedzymiastowych koficowych podporzadkowanych jej hierarchicznie.

Zadaniem nastepnej warstwy central jest tworzenie polaczeri telefonicznych o zasiegu rniedzynarodowym. W warstwie tej mamy jeden poziom reprezentowany przez centrale miedzynarodawe (ISC).

Przewiduje sie, ze w pierwszym etapie siec krajowa TP S.A. bedzie zawierala nastepujace liczby wvz16w poszczeg6lnych kategorii:

• 3 centrale ISC zlokalizowane wKatowicach, Poznaniu i Warszawie;

• 12 central CT (pelniacych takte funkcje CK) zlokalizowanych w Szczecinie, Gdatisku, Bydgoszczy, Olsztynie, Warszawie, Lublinie, Lodzi, Poznaniu, Wroclawiu, Katowicach, Krakowie i Rzeszowie;

• 37 central CK (pelniacych takze funkcje CST) zlokalizowanych w pozostalych

wiekszych miastach;

• okolo 50 central CST;

• okolo 500 central CO i CMG;

• okolo 2450 punkt6w komutacyjnych koricowych (koncentratory, moduly wyniesione i male centrale niezalezne) zlokalizowane w rniastach, w kt6rych nie beda lokalizowane CO czy CMG oraz w centrach gmin czy dzielnicach duzych miast.

Docelowo (po roku 2000) rna nastapic przeksztalcenie struktury sieci wojew6d.zkich z uldad6w tr6jpoziomowych w uklady dwupoziomowe. W6wczas krajowa siec telefoniczna powinna zawierac nastepujace poziomy hierarchiczne:

• central miedzynarodowych ISC;

• central miedzymiastowych CT;

• central miedzymiastowych CK;

• wojew6dzkich central tranzytowych CST;

• central koricowyeh CWK, CMK. CZ.

30

Sposoby numeracji

31

Szczegolowe zasady organizacji sieci telefonicznej zawiera krajowy plan transmisji [3])

Inna srrukture, niz opisana wyzej, rna krajowa siec telegraficzna. Wynika to stad, ze ruch telegraficzny, zarowno telegramowy jak i teleksowy, jest w przewazajacej czesci ruchem dalekodystansowym oraz ie liczba abonentow teleksowych jest 0 dwa rzedy wielkosci nizsza niz liczba abonent6w telefonicznycb. Krajowa siec telegramowa i teleksowa rna uklad dwupoziomowy, wieloboczny na wyzszym poziomie central wezlowych oraz gwiazdzisty na nizszym poziomie central zbiorczych [2]. Na poziomie tych ostatnich central istnieje tez wiele polaczeri skrosnych, tj. bezposrednich polaczen miedzy central ami zbiorczymi. Centrala wezlowa w Warszawie pew rowniez funkcje centrali miedzynarodowej.

2.2 SPOSOBY NUME.RACJI

(bby realizowac polaczenia miedzy dowolnymi abonentami nalezacymi do ogolnoswiatowej sieci telefonicznej, musi istniec system numeracji, ktory umozliwi prawidlowa ich identyfikacje, Przyjety system numeracji powinien zapewniac prostote wybierania numeru przez abonent6w, powinien bye mozliwie staly oraz umozliwiac ocene przez abonenta wywolujacego taryfy dla zadanego przez niego po4czeni;J

rno niedawna numery abonentow nalezacych do jednej centrali mialy na ogol liczbe cyfr zalezna od pojemnosci centrali, do kt6rej byli przylaczeni, Obecnie dqzy sie do ujednolicenia dlngosci numer6w. Umozliwia to elastyczna gospodarke numerarni i zmiany w strukturze sieci bez naruszania istniejacej numeraeji. W ukladach wielocentralowych mUSZ!l istniec sposoby odrozniania abonent6w nalezacych do roznych central. W praktyce stosuje sie dwa takie sposoby: numeracje jawna i numeracje skryta,

W przypadku numeracji jawnej abonenci przylaczeni do okreslonej centrali maja numeracje wtasna, nie zwiazana Z numeracja abonent6w przylaczonych do innyeh central ukladu wielocentralowego. Numeraeja ta poslnguja sie abonenci w ruchu telefonicznytn lokalnym. Aby uzyskac polaczenie z abonentem przylaczonym do innej centrali, nalezy wybrac najpierw wskatnik miedzycentralowy (nnmer kierunkowy), a potem numer abonenta wywotywanego. W takim systemie numeracji wskainiki przyporzadkowane poszczegolnym centralom okreslaja w sposob jawny polozenie terytorialne danego abonenta. Istnieja dwie odmiany systemu numeracji jawnej: ze zmiennym i stalym wskaznikiem. W pierwszym przypadlru wskainik: centrali zmienia sie w zaleznosci od tego, jaka droga lub z jakiego punktu sieci jest zestawiane polaczenie,

Drugi z system6w numeracji, czyli system numeracji skrytej, polega na tym, ze wszyscy abonenci przylaezeni do central ukladu objetego tym systemem maja numeracje wspolna, uzalezniona od pojemnosci calego ukladu, Numeracja ta jest uzywana zarOwno w ruchu lokalnym, jak i miedzycentralowym. Numer

Siec telefoniczna

abonenta sklada sie z dw6ch me wyodrebnionych czesci. z kt6rych pierwsza, zwana czlonem centralowym, sluzy do okreslenia zadanej centrali (wlasnej lub wspolpracujacej), a druga - do okreslenia lacza abonenckiego.

Podstawowa zaleta numeracji skrytej jest to, ze abonenci nie musza bye zorientowani w ukladzie sieci. Wada tego sposobu numeracji jest koniecznosc wybierania zbednych cyfr przy polaczeniaeh lokalnych. Dlarego numeracja skryta jest stosowana g16wnie w sieciach miejscowych.

Obszar, w kt6rym numery abonenckie objete sa systemem numeracji skrytej i kt6remu w krajowej sieci telefonicznej przyporzadkowano okreslony wskainik: miedzymiastowy, nazywamy strefq. numeracyjnq: Polaczenia w obrebie strefy tworzy sie bez posrednictwa centrali miedzymiastowej,

W sieci telefonicznej mozemy wyroznic trzy nastepujace rodzaje numer6w:

• numer wewnatrzstrefowy;

• numer krajowy;

• numer miedzynarodowy,

Numer wewnqtrzstrefowy jest to numer, kt6ry powinien wybrac abonent wywolujacy w celu uzyskania polaczenia z abonentem swojej strefy numeracyjnej. W sieci polskiej nnmer taki skJ:ada sie z co najwyzej siedmiu cyfr.

Numer krajowy jest to numer zlozony ze wskaznika miedzymiastowego i numero wewnatrzstrefowego, Wskainik mi~dzymiastowy jest zestawem eyfr poprzedzajacych numer wewnatrzstrefowy i okresla strefe numeracyjna abonenta wywolywanego~Na przyklad wskainikiem miedzymiastowym Poznaniajest 61. Nalezy zwrocic uwage, ze ze wzgledu na stosowanie w polskiej sieci telekomunikacyjnej central 0 sterowaniu bezposrednim, a wiec utrudniajacych elastyczna gospodarke numerami, zdarza sie, ze wskainik miedzymiastowy rozni sie w zaleznosci ad tego, z jakiego miejsca jest inicjowane zgloszenie,

Wybieranie numeru krajowego powinno bye poprzedzone wybraniem prefiksu miedzymiastowego, czyli cyfry umozliwiajacej dostep do sieei miedzymiastowej. IrU- T zaleca, aby jako prefiksu miedzymiastowego uzywac eyfry o [7]. Czesto jednak uzywasie inrrych prefiks6w.

@umer miedzynarodowy jest to numer, kt6ry abonent wywolujacy wybiera po prefiksie miedzynarodowym, skladajacy sie ze wskiinika miedzynarodowego oraz numeru krnjowego abonenta wywolywanego. Zalecanym prefiksem miedzynarodowym S<l cyfry 00 [7]. Wskaznik miedzynarodowy sklada sie, w zaleznosci od kraju, z jednej, dw6ch lub trzech cyfr. Pierwsza cyfra odpowiada strefie kontynentalneV.Podzial na ~e strefy jest nastepujacy:

• Ameryka Polnocna i czesc Srodkowej - wyroznione eyfra 1;

• Afryka - wyr6tniona cyfra 2;

• Europa - wyrozniona cyframi 3 i 4;

• Ameryka_Poludniowa - wyrdzniona cyfra 5;

• Australia i Oceania - wyroznione cyfra 6;

• Rosja - wyrczniona cyfra 7;

• Wschodnia Azja i Obszar P61nocnego Pacyfiku - wyroznione cyfra 8;

• Bliski i Srodkowy Wscb6d - wyroznione cyfra S,

32

Taryfikacja

33

Nie wszystkie kraje maja swoje indywidualne wskainiki miedzynarodowe, Na przyldad Kanada i Stany Zjednoczone maja wskainik 1, bedacy jednoczesnie numerem strefy kontynentalnej. Wskainik miedzynarodowy Polski wynosi 48.

2.3 TARYFIKACJA

ICzynnosci taryftkacyjne obejmuja:

L ~ rejestrowanie oplat za rozmowy zaliczane jednokrotnie;

.ustalanie i rejestrowanie oplat za rozmowy ° zaliczaniu wielokrotnym;

• wysylanie impulsow telezaliczania;

• wspolprace z aparatami wrzutowymi.

W pierwszycb latach rozwoju telefonii opiaty za korzystanie z uslug telefonicznycb byly stale. Jednakze duze zr6Znicowanie w imensywaosciacb uzywania telefonow przez poszczegolnych abonentow spowodowalo, ze w wyposazeniach abonenckich zaczeto instalowac indywidualne liczniki elektromechaniczne. Jednoczesnie przyjeto zasade, ze koszty rozmowy ponosi abonent wywolujacy oraz ze oplaty nalicza sie wylacznie za przeprowadzone rozmowy. W przypadku rozmow miejscowych stan licznika abonenta wywolujacego zostaje powiekszony ° jednostke taryfowa w chwili podniesienia mikrotelefonn przez abonenta wywolywanego badz w chwili zakoriczenia rozmowy. To drugie rozwiazanie powinno bye stosowane, gdy dopuszcza sie przerwanie rozmowy miejscowej przez telefonistke oferujaca rozmowe miedzymiastowa,

Rozw6j telefonii miedzymiastowej spowodowal koniecznosc zroznicowania oplat w zaleznosci od odleglosci i czasu trwania rozmowy. W centralach recznych wszystkie niezbedne dane byly rejestrowane przez telefonistke, W centralachautomatycznych stosuje sie nastepujace metody rejestracji:

• wszystkie rozmowy sa rejestrowane W indywidualnych licznikach abonenckich;

• rozmowy miejscowe i rozmowy miedzymiastowe sa rejestrowane w odrebnyeh licznikach (kazde wyposazenie abonenckie zawiera dwa liczniki), niekiedy rozmowy miejscowe SIl zryczaltowane;

• rozmowy miejscowe sa rejestrowane w indywidualnych licznikach abonenckich, a rozmowy miedzymiastowe - w centralnym urzadzeniu taryfikacyjnym;

• wszystkie rozmowy sa rejestrowane w centralnym urzadzeniu taryfikacyjnym.

W przypadku zastosowania pierwszej metody zaliczenie oplaty za rozmowe miedzymiastowa polega na wielokrotnym zadzialaniu indywidualnego licznika abonenckiego. Oplata zalezy od czasu trwania rozmowy, strefy, w ktorej znajduje. sit; abonent wywolywany oraz taryfy (zaleznej z kolei np. od pory dnia). Urzadzenia ustalajace oplate na podstawie tych danyoh nosza nazwe licmikdw strefy i czasu) Umieszcza sie je w zespolach polaczeniowych

Sieo telefoniczna

(translacjach) wychodzacych do centrali miedzymiastowej lub tez zespolach przyjsciowych takiej centrali, Dzialanie licznika strefy i czasu moze bye nastepujace, Po nadaniu przez abonenta wywolujacego wskainika miedzymiastowego numeru abonenta wywolywanego jest on przekazywany z rejestru centrali do licznika strefy i czasu, Wskainik miedzymiastowy jest przeliczany na numer strefy w dekoderze licznika. Po podniesieniu mikcotelefonu przez abonenta wywolywanego rozpoczyna sie generowanie impuls6w taryfikacyjnych, 0 czestotliwosci zaleznej od strefy i pory dnia, zliczanych przez licznik rewersyjny. Liczba zliczanych impuls6w jest propoccjonaIna do czasu tcwania rozmowy. Po zakoriczeniu rozmowy z licznika rewersyjnego do indywidualnego licznika abonenckiego sa nadawane impulsy zliczajace, at do calkowitego wyzerowania licznika rewersyjnego. W ada takiej metody zaliczania jest wydluzenie czasu zajetosci urzadzeri centrali.

Altematywnym rozwiazaniem jest bezposrednie przekazywanie, w czasie rozmowy, impuls6w taryfikacyjnych do indywidualnego licznika abonenckiego. Zbedny jest w tyro przypadku licznik rewersyjny. Wada tego rczwiazania jest koniecznosc przesylania impuls6w w Iaezu rozm6wnym, gdy liczniki strefy i czasu znajdujq sie w centrali miedzymiastowej,

@:etoda indywidualnych licznikdw abonenckicb charakteryzuje sie prostota llCzlli:lzeti, a takze me wymaga identyfikaeji numeru abonenta wywolujacego, Jej wada jest duza pracochlonnosc zwiazana z odczytywaniem licznik6w, ktorych duze zageszezenie powoduje liczne pomylki. Aby je ograniczyc, stosuje sie niekiedy fotografowanie licznikow. Innym ograniczeniem omawianej metody jest stosunkowo mala szybkosc dzialania licznik6w elektromechanicznych, co ogranicza czestotliwosc nadawanych impuls6w tacyfikacyjnych, a tyro samym wplywa na ograniczenie stosowanycb taryf.

Wprowadzenie central sterowanych programowo umozliwia szerokie zastosowanie centralnych urzqdzen taryfikacyjnych. W urzadzeniach takich Sll skoncentrowane mdywidualne, programowe liczniki abonent6w. Dane 0 wysokosci oplat sa na og61 pczekazywane z central do centr6w zarzadzania siecia, gdzie rachunki Sit sporzadzane automatycznie.

Abonenci przylaczeni do niekt6rych central moga korzystac z uslugi telezaliczania polegajacej na wyposazeniu aparatu telefonicznego w licznik oplat, W takim pczypadku z centrali musza bye wysylane do abonenta impulsy zaliczajaee 0 czestotliwosci 16 kHz. Innym rodzajem uslugi zwiazanej z taryfikacja jest mozliwosc zaliczania na konto abonenta wywolywanego (tzw. rozmowa "R"). W tym przypadku polaezenie musi bye realizowane za posrednictwem telefonistki, kt6ra pyta 0 zgode abonenta wywolywanego na tab spos6b zaliczania. Usluga stosowana czesto, szczeg61nie przez inStytucje handlowe, jest usluga "poillczenia wolnego od oplaty" (aug. freephone). W tym przypadku oplaty za wszystkie rozmowy przychodzaee sa naliczane na konto instytucji korzystajacej z omawianej ushrgi, Ma to zachecic potencjalnych klient6w do utrzymywania kontakt6w z ta instytucjllj

34

?odstawowe zagadnienia transmisyjne

35

PODSTAWOWE ZAGADNIENIA TRANSMlSVJNE

Podstawowym dokumentem ustalajacym wymagania transmisyjne element6w krajowej komutowanej sieci telefonicznej jest krajowy plan transmisji, oparty w dnzej mierze na zaleceniach ITU- T serii G [5]. Plan ten ustala zasady tworzenia Iaricuchow i zestaw6w telefonicznych oraz podstawowe wymagania na jakosc transmisji w krajowej sieci telefonicznej, w szczegolnosci w odniesieniu do rozdzialu thnniennosei odniesienia glosnosci w tej sieci [3).

Tiumiennosc odniesienia glosnosci jest to wielkosc wyraiana w decybelacb, charakteryzujaca thimienie dzwiekow mowy przesylanych przez badany czwornik, kt6rym moze bye: aparat telefoniczny w kierunku nadawczym lub odbiorczym, tor (lacze, czw6rnik elektryczny), caly Iaricuch telefoniczny. Tlumiennosc odniesienia glosnosci okresla sie nastepujaco:

L = L-Lo

przy czym I jest srednia wazona thnniennosci skrosnych badanego czw6rnika w okreslonym pasmie czestotliwosci, a Lo jest wartoscia charakteryzujaca wzorzec telefonornetryczny, ustalona przez ITU-T.

W krajowym planie transmisji przyjeto, ze thrmiennosc odniesienia giosnosci dowolnego laricucha telefonicznego w Polsce nie powinna przekraezac 29 dB w Iaricnchn z analogowyrni aparatami telefonieznymi a w laricuchu calkowicie cyfrowym tlumiennosc glosnosci laficucha powinna wynosic 10 dB. Szczeg6lowe wymagania dotyczace tlumiennosci odniesienia poszczeg6lnycb ogniw Iancuch6w krajowych podano w krajowym planie transrnisji.

Tlumiennosci wynikowe laczy w decybelach w polskiej sieci telefonicznej, wedlug krajowego planu transmisji, oznaczono na rys. 212. Tlumiennose wynikowa l",cza wyznacza sie na podstawie roznicy dw6ch poziom6w sygnalu sinusoidalnego 0 okreslonej czestotliwosci, a mianowicie poziomu wytworzonego przez generator normalny obciazony miemikiem poziomu 0 rezystancji 600 n oraz poziomu wystepujacego na koticu lacza obciazonego tyro miernikiem przy zasilaniu poczatkn bl;cza generatorem normalnym bez jego przeregulowywania (3]. W okresie przejsciowym dopuszcza sie stosowanie laczy analogowych klasy IT 0 tlumiennosci zwiekszonej 0 1 dB.

Om6wimy obecnie niektore problemy transmisyjne zwiazane z komutacja, Charakterystyki transmisyjne sieci miejscowych z eentralami elektromechanicznyrni i komutacja jednotorowa sa na ogol dobre. 'Z£ wzgledu na nieduza sumaryczna dhigosc okablowania centrali skladajacego sie na zestawione polaczenie oraz dobra jakosd materialu zestyk6w i przestrzeganie procedur uttzymania wnoszona tfumiennosd nie przekracza najczesciej 0,5 dB i jest w przyblizenin stab w czasie i pasmie. czestotliwosci znacznie szerszym niz pasmo telefoniczne, Wprawdzie galwaniczne rozdzielenie petli abonentow lokalnych, stosowane czesto W ostatnim stopniu wybierania, rna charakter g6moprzepustowy, lecz wartosci pojemnosci sprzegajaeych i indukeyjnosei

Siec telefoniczna

uzwojeri przekainik6w doprowadzajacych prad z baterii do petli sa zazwyczaj tak duze, ze ich wplyw jest pomijalny jeszcze daleko ponizej 300 Hz.

Znieksziaicenia. opoinieniowe obserwowane w centrali elektromechanicznej sa nieistotne dla transmisji telefonicznej, a pomijalnie male dla transmisji danych, w por6wnaniu z op6inieniami w laezach tworzacych calosc polaczenia, Drogi polaezeniowe przez centrale nie wykazuja wlasciwosci nieliniowych, a poziom sygnalu mote bye dowolny w szerokim przedziale,

Aby przeniki miedzy drogami polaczeniowymi byly pomijalnie male, nalezy zapewnic: dobre izolaeje w polach stykowych, symetrie uzwojeri przekainik6w oraz symetryczne i. kr6tkie okablowanie. Wnoszenie zak16cen Z obwod6w zasilania jest takze redukowane przez zacbowanie symetrii oraz zastosowanie baterii 0 bardzo duzej pojemnosci i malej rezystancji wewnetrznej i.niskorezystancyjnych doprowadzeri, Wspomniany wczesniej g6moprzepustowy uklad galwanicznego rozdzielenia petli abonenckiej dodatkowo tlumi tetnienia o czestotliwosci 50 Hz poehodzace z sieci energetycznej.

Rozwazalismy dotad sieci miejscowe. W sieciach wyzszych poziomow, w kt6rych wystepuja dluzsze Iaeza, zachodzi potrzeba wzmacniania jednotorowego badz dwutorowego. Dla relacji, w kt6rych sa niezbedne duze wiazki Iaezy, wzgledy ekonomiczne powodaja zastosowanie zwielokrotnienia cZf!S!O!liwosciowego (zwielokrotnienie czasowe om6wimy oddzielnie), w kt6rym z natory wystepu]e transmisja dwutorowa. W kolejnych odcinkach wzmacniakowych rozpatrywanych sieci nastepuje sumowanie sie znieksztalceri liniowych i nieliniowych oraz zakloceri i szum6w. Wskutek nieidea1nego zr6wnowazenia w ukladach rozgaleinycb, przy przechodzeniu z jednego na dwa tory i odwrotnie, pojawia sie sklonnose do niestabilnosci i wystepowania echa,

Aby zmniejszyc skutki opisanych zjawisk, preferuje sir: transmisje dwutorowa, aby rozgalezniki znajdowaiy sit; tylko na koricach zestawu. Dlatego tez, zgodnie z zaleceniami ITU- T serii G, komutacja pomiedzy laczami dwutorowymi powinna bye rowniez dwutorowa.

Obecnie przeanalizujemy wplyw cyfryzacji sieci telefonicznej na jej charakterystyki transmisyjne. Obok cech wsp6lnych ze zwielokrotnieniem analogowym takich, jak praca dwutorowa ze wzmacnianiem i wynikajaca stad potrzeba stosowania rozgalefaikriw, transmisja PCM rna kilka cech charakterystycznycb. Niekt6re z nieh to:

• mala, zwlaszcza dla dlugich h\czy, oraz stala w czasie thnniennosc wynikowa;

• pojawienie sie szumu kwantowania jako skutku dyskretyzacji;

• nie zwiekszanie sie znieksztalceri liniowych oraz szum6w z odlegloscia, ze wzgledu na regeneracje;

• potrzeba synchronizacji.

Ostatnia-z wymienionych cech zmusza do zaopatrzenia central w odpowiednie urzadzenia, Dla ce16w telefonii poblicznej wystarcza praca plesiochroniczna. W takim przypadku w obu wspolpracujacych centralach znajduja sie niezalezne zegary 0 dostatecznej doldadnoSci i stalosci czestotliwosci, dyktujaee czasy w sygnale nadawanym. W odbiomilru nastepuje odtworzenie taktu i rarnki

36

Podstawowe zagadnienia transmisyjne

37

z sygnalu odebranego z centrali odleglej, W wyniku tolerancji zegar6w wytwarza sie roznica faz, narastajaca az do przesuniecia 0 cala ramke. Poslizg o rarnke powoduje dla abonenta utrate lub powt6rzenie jednej pr6bki, co w telefonii jest praktycznie niezauwazalne. Tille w sygnalizacji komutacyjnej w szczelinie 16 traktu peM skutki poslizgow nie sa uciazliwe lub tez moga bye usuniete przez kodowanie, np. jak w systemic sygnaIizacji Dr 7.

Zalecenie ITU-T G.822 dopuszcza w obecnej sieci telefonicznej 1 poslizg na 2 minuty, to znaczy 1 na 960 000 ramek. Natomiast dla sieci cyfrowej z integraeja uslug dopuszczalny jest jeden poslizg na piec godzin, Wymaga to duzej dokladnosci zegar6w [6].

Opoznienia wystepujace w centrali cyfrowej moga miec nastepujace przyczyny:

• przetwarzanie analogowo-cyfrowe i cyfrowo-analogowe;

• buforowanie w celu wyr6wnania wahari czas6w propagacji Iaczy;

• buforowanie w celu ustawienia ramek nadchodzacych do centrali w fazie odpowiedniej dla czasowego pola komutacyjnego;

• przechodzenie z transmisji szeregowej w laczu na rownolegla w polu i odwrotnie;

• komutacja czasowa.

Pierwsza z przyczyn moze, przy korzystaniu z kodek6w indywidualnycb, doprowadzic do opoznienia 0 ramke, czyli 0 125 ).IS. Podobne opoznienia moze powodowac kazda sekcja czasowa pola komutacyjnego.

Om6wimy praktyczny wplyw op6taie6 na uiytkownik6w sieci. W sieci calkowicie cyfrowej, Iacznie z aparatami koricowymi, a wiec calkowicie dwutorowej, sumaryczny czas op6inienia dla obu kierunk6w sklada sie z czas6w propagacji w l"czach i op6inie6 centralowych. Ze wzgledu na mniejsza pr~dkosc propagacji w kablach niz w prozni, czas pokonywania odlegtosci 1 km mozna przyjllC za w przyblizeniu rowny 5 ).IS, co odpowiada op6inieniu propagacyjnemu w obu kierunkach 010).ls na 1 km. Wynika stad, ze na niskich poziomach sieci op6inienia komutacyjne przewazaja nad transmisyjnymi. Przy przeebodzeniu do wyzszych poziom6w sieci sytuacja zmienia sie, Na przyklad przy cyfryzacji polskiej sieci miedzymiastowej Z odleglosciami rzedu kilkuset kilometr6w miedzy jej wezlami, a do tysiaca kilometrow miedzy jej abonentami, mozna przewidywac, ze opoznienia wynikajace z transmisji osiagna 10 ms, a spowodowane przez centrale - kilka milisekund. Problem zaostrza sie w sieciach miedzynarodowych, w szczegolnosci przy korzystaniu z polaczeri satelitarnych. W tych ostatnich polaczeniach predkosc propagacji jest co prawda wieksza niz w polaczeniach kablowych, ate duza odleglosc satelity geostacjonarnego od ziemi (35 800 km) powoduje opoznienie dwukierunkowe rzedu 0,5 s, przy przejsciu przez jednego satelite, Tak duze op6i.nienie istotnie utrudnia dialog.

Dodatkowe problemy wynikaja z faktu, ze w okresieprzejsciowym mamy do czynienia z mieszana siecia analogowo-cyfrowa, Zilustrowano to na rys. 2/3, na kt6rym schematycznie przedstawiono polaczeaie miedzy dwoma abonentami

8iec telefoniczna

Droga sygnaru bezposrednlego

Droga sygnalu echa abonenta m6wiElcego

I

I

Droga s.ygnatu abonenta sluchaj/tcego

Rys.2/3 Schemat polaezenia mi~dzy abonsntami ana.logowymi za eosrednictwem cenlrali cyfrowej i drogi rozchodzenia si~ sygnaJ6w

Ale - przetwomik anaillgowo-cyfrowy; CIA - przetwomik cyfrowo-analogowy; R - rownowainik; T - czasowe pole komutacyjne

analogowymi za posrednictwem centrali cyfrowej. Jezeli rozgalezniki me sa idealnie zrownowazone, czesc energii moze przenikac miedzy punktami a oraz b i powodowac dwa rodzaje eeha: echo abonenta mowiacego iecho abonenta sluchajacego, Jak pokazano na rysunku, echo abonenta mowiacego pochodzi z energii wytworzonej u tego abonenta i powracajacej na skutek przenikniecia w rozgalemik» po stronie abonenta sluchajaeego, Natomiast echo abonenta shichajacego pocbodzi z energii wytworzonej przez abonenta mowiacego po przeniknieciu przez oba rozgaleinikL Mozemy miec do czynienia takze z wielekrotnym krazeniem w petli. Zakloeenia spowodowane echem sa tym wieksze, im wieksze jest opoznienie w petli oraz im mniejszy jest odstep od

38

Podstawowe zagadnienia transmisyjne

39

gwizdu (czyli wielkosci wzmocnienia w petli dwutorowej, od ktorej zaczynaja sie oscylacje na skutek utraty stabilnosci). Z doswiadczeri praktycznych wynika, ze echo jest odczuwane przy opoznieniu w petli wynoszaeym 2 ms, gdy odstep od gwizdn jest mniejszy nit. 5,5 dB [4]. Przedstawione rozwatania wskazuja na celowosc redukowania op6inien przy projektowaniu central cyfrowych, przez ograniczanie np .. liczby sekcji czasowych w polu komutacyjnym.

W istniejacych systemach wystepowanie echa jest redukowane przez wtracanie tlumikow w kazdym z kierunkow transmisji badz tez przez staranne rownowazenie rozgaleznikow lub stosowanie obu metod jednoczesnie. W przypadku tlumikow typowa stosowana wartosc tlumienia wynosi 3,5 dB. Oczywiscie, wtracanie tlumikow wplywa ujemnie na poziom sygnalu uzytecznego, Ze wzgledu na duze roznice impedancji poszczegolnych petli abonenckich i nierealnose ekonomiczna indywidualnego dobierania r6wnowatnik6w analogowycb, stosuje sit; r6wnowatniki kompromisowe. Nowe mozliwosci daje uzycie r6wnowatnik6w cyfrowych,. w kt6rych mozna automatycznie dostosowac impedaneje do impedancji h\cza [I].

W przypadku transmisji na duze odleglosci wtracanie tlumi.k6w powodowaloby zbyt duze tlumienie sygnalu uzytecznego .. Dlatego tez stosuje sit; wtedy specjalne tlumiki echa (ang. echo suppressors) lub kompensatory echa (ang. echo cancellers). Dzialanie tych pierwszych polega na 'przerywaniu jednego kieronku transmisji i otwieraniu drugiego, w kt6rym nastepuje akurat przesylanie sygna!6wmowy. Wykrywanie tych sygnal6w przez - tlumik echa musi bye bardzo szybkie, by nie utrudniae plynnosci rozmowy. Aby abonent mowiacy me mial wrazenia nieobecnosci abonenta sluchajacego, na skutek przerwania jednego kierunku transmisji, tlumik echa moze wysylac do niego szum oniskim poziomie.

Kompensatory echa dzialaja na zasadzie adaptacyjnego oszacowywania wielkosci sygnalu echa i odejmowania go od sygnalu w laczu, kompensujac tym samymecho. W tym przypadku obaj abonenci moga sit; slyszec jednoczesnie.

Obecnosc tlumik6w b<tdZ kompensator6w echa rnoze uniernozliwic duplekSOW;;t transmisje danych. Dlatego tez musi istniec mozliwosc zda1nego icb wylaczania przez staeje koncowe wysylajace dane. Standardowym sygnalem wylaczajacym jest sygnal 0 czestotliwosci 2Ioo± 15 Hz i czasie trwania dluzszym nit 400 ms [8].

Zadania

2.1. Rozwaz .kraj wielkoSci Polski, w kt6rym aalezy zbudowae od nowa siee telefoniczna, Zaproponuj hierarchie sieei, zakladajac, ze koszt urzadzeri komutacyjnych wynosi 20 tys. jednostek na lacze abonenckie i 30I)'s.. - na Iacze miedzycentralowe, a koszt urzadzen transmisyjnych osiaga 15 tys, jednostek na I ki!ometr Iacza (pary kanal6w). Oceri wzajemne zaleznosci koszt6w inwestycyjnych sprzetn komutacyjnego i transmisyjnego. Jak zaleznosci te wygl!t.dalyby w przypadku Rosji i Holandii?

2.2. Dla sieei zaproponowanych w zadaniu 1 zapmjektuj system numeracji.

2.3. Oceti opoznienia sygnal6w, prz.esylanych miedzy dwoma abonentami telefonicznymi, przechodzacymi przez centrale E-IOA. zawierajaca koncentratory przestrzenne i jednosekcyjne

Siec telefoniczna

pole przestrzeano-czasowe. Jak zmienia sit; te opoznienia po modernizacji centrali, W wyniku kt6rej koncentratory przestrzenne zostana zastapione koncentratorami cyfrowymi 0 dwoch jednosekcyjnych przestrzenno-czasowych stopniach koncentracji, a pole komutacyjne bedzie zawieralo trzy sekcje zbudowane z komutatorow przestrzenno-czasowych?

LITERATURA

1. Danneels I., Vandevelde A.: System 12: analog line circuit. Electrical Commun., 1985, vol. 59, no. 112, s. 43~47.

2. Fijalkowski W. 1.: Elementy telekomunikacji alfabetowej. Warszawa, Wyd. MON 1983.

3. Krajowy plan transmisji KPT-92 dla sieci telefonicznej, Zalacznik nr 3 do Rozporzadzenia

Mini.stra Lllcznosci z dnia 16 lipca 1993, Warszawa 1993.

4. McDonald J.C. (ed.): Fundamentals of digital switching. New York, Plenum Press 1983. S. ITU- T Recommendation G.101. The transmission plan, 1993.

6. ITU-T Recommendation G.822. Controlled slip rate objectives on an international digital connection, 1988.

7. ITU-T Recommendation Q.l1. Numbering plan for the international telephone service, 1988.

8. ITU- T Recommendation Q.l I 5. Control of echo suppressors and echo cancellers fry international switching centres. Rev. 1, 1993.

40

3

SIEC CYFROWA Z INTEGRACJJ\ USt.UG

3.1 POWSTANIE SlECI ZINTEGROWANEJ

Od chwili swego powstania sieci telegraficzne i telefoniczne rozwijaly sie niezaleznie. Zasadniezo roznila je odmienna reprezentacja sygnal6w: w jednej sieci - cyfrowa, a w drugiej - analogowa. Telegrafie i telefonie uzupehrily p6iniej takze inne uslugi, jak: transmisja danych, telekopia, telewizja, W niekt6rych przypadkach mozna bylo korzystac z istniejaeych sieci telegraficznych i telefonicznych, a do realizacji innych nalezalo tworzyc nowe odrebne sieci (rys, 3/1).

Tak uksztaltowana struktura system6w telekomunikacyjnych niesie ze soba niedogodnosci. Nie jest np. obecnie mozliwe, przy korzystaniu z jednego

Telefonia

Transmisja danych

Wideoteks

Telefaks

Telegrafia

Transmisja danych

Rys.311 Usfugi w siec.iach dedyxowanych

Siec telefoniczna

Siec danych

Siec cyfrowa z integracjq uslug

urzadzenia koncowego, jednoczesne prowadzenie rozmowy i pobieranie informacji z odleglej bazy danych. Taki • .mieszany" spos6b lacznosci w sposob naturalny odpowiada czlowiekowi, kt6ry moze poslugiwae sie wielorna zmyslami jednoczesnie, Inna wada dotychczasowych rozwiazari jest to, Ze urzadzenia koricowe przeznaczone do swiadczenia roznych uslug wyrnagaja odrebnych sieci kablowych oraz oddzielnej shrzby eksploatacyjnej. Byloby pozadane, aby istniala wsp6lna siec dla roznych urzadzeii, czyli mozna by przylaczac je do jednego, standardowego gniazda abonenckiego. Dotychczasowa odrebnosc sieci powodoje rowniez znaczne zroznicowanie koszt6w korzystania z uslug oferowanych przez dobrze rozwiniete sieci, np. siec telefoniczna, a uslug dostepnych w malych, wydzielonych sieciach. Inna niedogodnoscia jest zroznicowanie procedur korzystania z okreslonych uslug, wymagajacych np. roznych sposob6w nawiazywania polaczenia,

Przezwyciezenie wymienionych niedogodnosci jest rnozliwe w przypadku urworzenia jednolitej sieci telekomunikacyjnej swiadczacej wszystkie rodzaje ushig, a jednolita siec mozna bylo zrealizowac dopiero przy odpowiednim poziornie rozwoju metod cyfrowego przesylania mowy *. Przyjecie sieci telefonicznej jako podstawy tworzenia waskopasmowej sieci zintegrowanej wynikalo m.in. z dominujacej pozycji swiadczonych przez Dill uslug wsrod wszystkich rodzaj6w uslug telekomunikacyjnych. Taka siec zintegrowana nosi nazwe sieci cyfrowej. z integracjq usiug i jest oznaczana powszechnie skr6tem ISDN (ang. integrated services digital network). Przyklad ilustrujaey omawiana koncepcje podano na rys. 312. Jak widac, wszystkie urzadzenia koncowe ISDN

Transmisja danych

Telefonia

Wideoteks Telefaks

Teleakcje

Central a ISDN

Transmisja danych

Rys. 3/2 Ustugi w sieciach zintegrowanych

" Idee modulacji PCM zaproponowal A.H. Reeves w 1938 roku,

42

;::Jowstanie sieci zintegrowanej

1.200 Ustugi

1.100 Zasadyog61ne Strukt zalecei'l Term inolog la

1.400

Slyki uZytkownika

z siecilt

Rys.3/3 Struidura zalecen ITU-T dotyCZijGYch ISDN

przylacza sie do eentrali za pomoca standardowego interfejsu, Jednoczesnie, w okresie przejsciowym centrala ISDN mum umozliwiac polaczenia z dotychczas istniejacymi sieciami dedykowanymi.

Poniewaz podstawaomawianej sieei zintegrowanej jest istniejaca eyfrowa siec telefoniezna wykorzystujaca trakty PCM z kanalami 0 przeplywnosci 64 kbitls, maksymalna, praktyczna szybkosc transmisji (przy wykorzystaniu wszystkich dostepnych kanal6w w jednym typowym trakcie) jest rzedu 2 Mbitls. Szybkosc taka nie wystarcza w przypadku niekt6rych uslug, a w szczegelnosci do przesyiania ruchomych obrazow wizyjnych wysokiej jakosci, Czyli pelna integraeja uslug me jest w tym przypadku mozliwa, Sieei umozliwiajace integraeje wszystkicb uslug wymagaja bardziej rozwinietej technologii i SOl oznaezane akronimem B-ISDN (ang. Broadband ISDN). Om6wimy je szerzej w p. 3.6. Sieci oparte na kanalaeh 0 przeplywnosci 64 kbitls oznaeza sie dla odr6inienia przez N-ISDN (ang .. Narrowband ISDN). W punktach 3.2-3.5 skoncearrujemy sie g16wnie na tych ostatnich sieciaeh.

Ze wzgledu na globalny charakter sieci zintegrowanych ich wdrozenie wymagalo znacznego wysilku normalizacyjnego. CCnT (obecnie ITV-T) opracowalo i przyjelo wiele zalecen dotyczacych ISDN, kt6rych oznaczenie rozpoczyna sie od litery 1. Strukture tycb zaleceri przedstawiono na rys, 3/3. Nalezy zaznaczyc, ze cz~e zaleceri zwiazanych z ISDN znajduje sie w dokumentach innych serii niz I, np. E,. G, czy Q. Rowniez ETSI opracowala normy dotyczace ISDN. Normy te sa podzielone na nastepujace grupy [1]:

I. Og6lne.

2. Aspekty uslugowe,

3. Aspekty styk6w uzytkownik-siec,

4. Styk sieciowy.

5. Protokoly uzytkownikow ..

1.600 Zasady utrzymania

1.500 Inlerfejsy mi~zysieciowe

Zalecenia serii:

E. F. G. H. Q. S. V. X ltd.

43

Siec cyfrowa z integracjEl uslug

6. Aspekty sieciowe.

7. Wymagania przylaczeniowe.

Nalezy zwrocic uwage, ze numery norm ETS (w tyro dotyczacych ISDN) rozpoczynaja sie od 300 001 i sa przydzielane w kolejnosci ich opracowywania, a wiec w przeciwieristwie do zaleceii ITU- T nie mozna na podstawie numeru wyeiagae wniosk6w 0 przynaleznosei standardu do kt6rejs z grup.

3.2 MOZLIWOSCI U5t.UGOWE SIECI CYFROWEJ Z INTEGRACJ~ USlUG

Ushigi oferowane przez ISDN mozna podzielic na dwie gl6wne kategorie (patrz rys. 3/4) [2]:

• uslugi przenoszenia (ang. bearer services);

• teleuslugi (ang. teleservices).

Uslugami dodatkowymi (ang. supplementary services) nazywa sie uslngi modyfikujace lub uzupelniajace nslugi podstawowe nalezace do jednej z dw6ch wymienionych kategorii.

Uslugi przenoszenia zapewniaja transmisje sygnal6w miedzy stykami uZytkownik6w z siecia, Natomiast teleusiugi w peru umozliwiaja wymiane informacji miedzy uzytkownikami siecizintegrowanej; obejmuja wiec rowniez funkcje urzadzeri koiicowyeh.

Ushigi przenoszenia Sit cbarakteryzowane trzema nastepnjacymi grupami atrybut6w:

1) atrybuty zwiazane z przesylaniem informacji, okreslajace np. niezbedne wymagania zwiazane z siecia transmisyjna;

2) atrybuty zwiazane z dostepem do sieci transmisyjnej;

3) atrybuty og6lne, obejmujace zagadnienia: uzytkowania, jakosci obslugi, uslug dodatkowych zwiazanych z dana usluga przenoszenia itd.

Przeglad takich atrybutow zdefiniowanych w zaleeeniu ITU-T 1.210 przedstawiono w tabeli 3/1 [2].

T

T

Teleuslugi

T - Terminal (urzadzenle koncowe)

Rys.3/4 Ustugi przenosz.enia i teleuslugi

44

1U:~w>s-. ci uslugowe sieci cyfrowej z integracjq uslug

ETSI przewiduje do wdrozenia w pierwszej kolejnosci nastepujaee uslugi przenoszenia [l]:

• tryb komutacji laczy, przezroezysty kana! 64 kbitls;

• tryb komutacji laczy, kana! akustyczny 3,1 kHz;

• tryb pakietowy, kana! BiD;

• tryb komutacji Iaczy, kana! mowy.

Tryb komutacji II\CZY, przezroczysty kanal64 kbitls

Taka usluga przenoszenia zapewnia przezroczyste przesylanie informacji miedzy punktami odniesienia srr (punkty odniesienia beda om6wione w p. 3.3) i moze bye wykorzystywana np. do:

• przesylania sygnalu mowy;

• przesylania sygnahi audio 3,1 kHz;

• przesylania wielu strumieni informacyjnyeh zmultipleksowanych przez uzytkownika do przeplywnosci 64 kbitls;

• przezroczystego dostepu do publicznych sieci pakietowych X.2S.

Tryb komutacji I~czy, kanal akustyczny 3.1 kHz

Usluga ta odpowiada usludze swiadczonej obecnie przez publiczna, komutowana siec telefoniczna, Umozliwia przesylanie mowy i sygnal6w akustycznych 0 pasmie szerokosci 3,1 kHz, takich jak dane przesylane za posrednictwem modemu ezy informacje telekopiowe (telefaks grupy 1, 2 lub 3). Sygnal cyfrowy w punkcie odniesienia srr powinien bye zgodny z zaleceniem G.71l (kompresja typu A lub J..L).

Tryb pakietowy, kanat BiD

Ta usluga przenoszenia zapewnia przezroczysty transfer informacji uzytkownika w formie pakietowej przez utworzenie kanalu wirtualnego w kanale typu B lub D (typy kanal6w beda om6wione w p. 3.3).

Tryb komutacji Iltczy, kanal mowy

Ushrga przewidziana do przenoszenia informaeji glosowych. Sygnal cyfrowy w punkcie odniesienia srr powinien bye zgodny z zaleeeniem G.711 (kompresja typu A lub u), Siec moze stosowac techniki przetwarzania odpowiadajace mow ie, jak: transrnisje analogowa, tlumienie echa i kodowanie mowy 0 niskich przeplywnosciach. Stad integralnosc strumienia bit6w nie jest zapewniana.

Podobnie jak uslugi przenoszenia, teleaslugi charakteryzuje sie, zgodnie z zaleceniem 1.210, trzema gmpami atrybut6w [2]:

1) atrybuty zwiazane z niskimi warstwami;

2) atrybuty zwiazane z wysokimi warstwami;

3) atrybuty ogolne,

Wspomniane tu "warstwy" odnosza sie do tzw. siedmiowarstwowego modelu OSI,dekomponuj~cego funkcje systemu telekomunikaeyjnego. Niekt6re cechy tego modelu przedstawimy w p. 3.5.

45

Siec cyfrowa z integracjq uslug

,.. - C'lI

III

1

III

"'"

-c :g
'"
~
.0 .8
..:: ..::
~ 0
o-,
N N
'" se
"iii {;j
"0 "0
0 .g
"0
':'
::c:
0 on
- s:! \0
~
:> ....
::r::-
<'">
::c:O \0
~
....
N
t:rl \0
'<t
....
$' .....
\0
is' '<t
....
§ 0 ......
<'"> <'">
Q '<t ~
.... ....
~ . ~
. .-;
{;j
8 61
>, ......
"0 ee '"
>. c..~
~ s~
~ 8 til
Cl ~
cO ......
0\ 46

47

0)
~
0
-:!1 >, <'4
<'4 '-'
"0 ,. .~
0 .. ,
Fr:;: .~ :~ .~ '0 _e. ~
" "f{ '0
.... '" '5b I'>.
~ ;d 8' § § ~. '50 ~ ~
" >, OJ
~ '" ·0 .8 .s il -N '"
bIl :s :::I '0 :::I ......
~N ",,,", ...... .S: N .9 ""' II> .t:J "" '"
'" 0 0 o'i:l
'" '" '" " ell = ~
0- ~ I'>. i;:: Po. ! 0. ! Po. ! p. ~ !~
::! S t; S B S S • .... 1
~ ~ 5 ~ ·N
; ~ a ~ .s 8 8 ~
Cl £it Cl i;:: 0 i;:: 0, i;:: '"' ..., <~
..... ""' ." ..... \0 8 ,...; Ni ,...;
~ 0\ 0\ 0\ 0\ Siec cyfrowa z integracjCJ uslug

Tabela 3/2 Wartosci atrybut6w teleusrug

Atrybut Mozliwe wartosci atrybutow
Atrybuty zwiazane jak dla uslug przenoszenia
z przesytaniem informacji
10. Rodzaj przesylanej mowa dzwiek tekst telekopia tryb widen teleks inne
informaeji grupa 4 mieszany
11. Protokoly warstwy 4 X.224 T.70
12. Protokoly warstwy 5 X.225 T.62
13. Protokoly warstwy 6 seria T.400 G.711 T.61 T.6 do
dalszych
rosdsielczosc 200 ppi 240 ppi 300 ppi 400 ppi badari
tryb graficmy mozaikowy geome- fotograficzny
tryczny
10. Protokoly warstwy 7 T.60 seria T.500
Atrybuty og61ne w trakcie badari Atrybuty z pierwszej grupy sa zblizone do atrybut6w zawartych w tablicy 3/1. Atrybuty grupy drugiej sa zwiazane z protokolami warstw od 4 do 7 modelu odniesienia OSI. uzywanymi dla kazdego konkretriego typu ushigi, Atrybuty og6Ine, podobnie jak w przypadku using przenoszenia, dotycza dostepnych using dodatkowych, parametr6w jakosci obslugi itd. Moiliwe wartosci atrybutow teleuslug zawarto w tabl. 312. ETSI zaleca wprowadzenie w pierwszej kolejnosci nastepujaeych teleuslug [1]:

• telefonia 3.1 kHz;

• telefaks grupa 4, klasa 1;

• -teleteks;

• telefonia 7 kHz;

• wideoteks oparty na analizie sktadni;

• wideofonia.

Telefonia 3,1 kHz

Usluga telefoniczna zapewnia przesylanie mowy w pasmie akustycznym 0 szerokosci 3,1 kHz. L<tcznosc jest dwukierunkowa, Z ohoma kierunkami aktywnymi r6wnocze§nie i bez przerw w czasie fazy trwania polaczenia zwiazanej z rozmowa, Siec moze stosowac techniki przetwarzania odpowiadajaee mowie, jak transmisje analogowa, tlumienie echa i kodowanie mowy 0 niskich przeplywnosciach,

48

49

Telefaks grupa 4, klasa 1

Telefaks grupy 4 jest usluga umozliwiajaca abonentom automatyczna wymiane za posrednictwem ISDN korespondencji biurowej w postaci informacji zakodo-.a:nej telekopiowo. Umozliwia dwukierunkowa lacznosc miedzy dwoma uiytkownikami przy wykorzystaniu kanalu typu B 0 przeplywnosci 64 kbitls. Ismieja trzy klasy terminali telekopiowych grupy 4. Klasa 1 obejmuje najprostsze terminale umozliwiajace wysylanie i odbieranie dokumentow zawierajacych informacjf; zakodowana telekopiowo (zgodnie z zaleceniami ITU-T T.6 i serii TAOO). Wyzsze klasy zawieraja rowniez funkcje zwiazane z przesylaniern informacji teleteksowych.

Teleteks

Teleteks (ang. teletex) jest usluga umozliwiajaca iabonentom automatyezna wymiane za posrednictwem ISDN (z pamieci do pamieci) korespondencji biurowej w postaci informacji zakodowanej teleteksowo. Usluga ta jest zwiazana z redagowaniem i drukowaniem korespondencji zawierajacej informacje tekstowa wykorzystujaea znormalizowany zbior znakow, Teleteks stanowi rozwiniecie teleksu, Teleteks rozni sie od teleksu przede wszystkim znacznie wiekszym repertuarem znak6w (male i duze litery, znaki uzywane w roznych jezykach, jak a, e, :6. itd.) i mozliwoscia odbierania dokument6w formatu A4 o takiej samej postaci jak dokumenty nadane, pod wzgledem tresci jak i formy, W niekt6rych krajach usluga teleteksu jest oferowana w sieci jeszcze niezintegrowanej. Integracja umozliwia znaczne skr6cenie czasu transmisji dokumentow i obnizenie kosztu ushigi. Omawianej uslugi nie nalezy mylic z teletekstem (ang. teletext), w kt6rym uiytkownik odbiomika telewizyjnego z przystawka ma dostep do wybranych stron nieruchomej informaeji nadawanej przez stacje telewizyjna w czasie miedzy przesylaniem kolejnych linii obrazu telewizyjnego.

Wideoteks

Wideoteks (ang. videotex) umozliwia dostep do odleglych baz danycb za posredniotwem sieci telekomunikacyjnych. Cechy tej uslugi sa nastepujace:

• informacje maja postac alfanurneryczna b<ldi piktograficzna;

• informacje sa przechowywane w bazie danych;

• informacje przesyla sie miedzy baza danych a uzytkownikiem przez sieci telekomonikacyjne;

• informacje wizualne Sq przedstawiane przy uzyein odpowiednio zmodyfikowanego odbiomika telewizyjnego lub innego urzadzenia z ekranem;

• dostepem do uslugi steruje bezposrednio lub posrednio uzytkownik;

• korzystanie z uslugi jest latwe zar6wno dla specjalist6w, jak i niespecjalistow;

• jest mozliwe tworzenie oraz modyfikowanie przez uzytkownikow informacji zawartych w bazach danych;

• jest moZliwe zarzadzanie bazami danych, czyli tworzenie nowych baz oraz

Sie6 cyfrowa z integracj'1 uslug

utrzymywattie baz istniejacyeh, jak rowniez tworzenie zamknietych grup uzytkownikow,

Korzystajac z wideoteksu, mozna np. uzyskiwac: informacje 0 rozkladzie jazdy pociagow, program kin czy tearrow, srrony katalogu finny wysylkowej. Mozna takze rezerwowac miejsca w hotelach lub samolotach, zamawiac towary. Projektanci, nie wyehodzac z domu, moga odbierae polecenia od swoich zwierzchnik6w i przesylac do zakladu pracy swoje projekty. Oczywiscie ze wzgledu na powszechnosc uslugi i poufnosc niekt6rych informacji moga bye tworzone zamkniete grupy uzytkownikow korzystajacych z okreslonych zasob6w przy uzyciu basel lub tajnych numerow kodowych.

Usluga wideoteksu jest oferowana w niektorych krajach za posrednictwem sieci telefonieznej, np. Minitel we Francji. Wprowadzenie waskopasmowych sieci zintegrowanych pozwoli na szybsze tworzenie obrazu na ekranie i szybsze przesylanie infonnacji. Wideoteks w sieci szerokopasmowej umozliwi np. dostep do hasel encyklopedii, korzystanie z audiowizualnych material6w dydaktycznych, dostep do filmotek, grafiki 0 duzej rozdzielczosci itp. Nalezy zwrocic uwage na konkurencje, jaka dla uslug wideoteksu w sieei ISDN stanowia uslugi oferowane przez siec Internet.

Wideo[onia

Jedno polaezenie wideofoniczne W waskopasmowej sieei ISDN wykorzystuje lacznie od dwoch do szesciu kanal6w 64 kbitls, zaleznie od wymaganej jakosci ebrazu.

"

TeJeakcje

Ten rodzaj uslug polega na przesylaniu miedzy uzytkownikiem a siecia kr6tkich wiadomosci, wymagajacych bardzo malych szybkosci transmisji. Teleakcje obejmuja m.in. nastepujace uslugi:

• telealarm, tzn. przesylanie informacji aJarmowych (np, 0 pozarze czy wlamaniu) z r6i.nych urzadzeri zainstalowanych u uZytkownika do odpowiedniego centrum (np. strazy pozamej czy policji);

• telealert, tzn. przesylanie informaeji 0 jakims niebezpieczenstwie (np. o podniesieniu si{l poziornu wody w rzece lub 0 niebezpiecznym wzroscie poziomu zanieczyszczeri) z centr6w nadzorujacych dane niebezpieczeristwo do uzytkownikow, ktorzy maja na rue reagowac;

• telekomenda, tzn. przesylanie rozkaz6w do urzadzeri sterujacyeh okreslonymi procesami (np. centralnym ogrzewaniem budynku);

• telemetria, tzn. przesylanie informaeji pomiarowych do centr6w, ktore te informacje wykorzystuja (np, przesylanie stao6w domowych licznik6w zuzycia energii eJektrycznej do osrodka obliczajaeego rachunki);

• telenadzdr, tzn. przesylanie informaeji 0. okreslonych stanach urzadzeri nadzorczych zainstalowanych u uiytkownik6w do centrum obslugowego;

• telezabezpieczenie, polegajace na Iacznym wykorzystaniu kilku teleakcji przedstawionych uprzednio (np. telealarmu, telenadzoru, telekomendy itd.),

50

51

elelrtroniczna

&!ic~_;o rodzaju uslugi poczty elektronicznej polegaja na mozliwosci dostepu _roAIlnej pamieci pelniacej funkcje "skrzynki pocztowej" w ceLu przekazania mf~L!:!I:ji" dla wskazanego odhiorcy h:tdt tez w celu odbioru informacji ~d::;:z;;:mej wczesniej przez innych uzytkownikow. Usluga taka me wymaga _ ., 'e dostepnosci odhiorcy w czasie przekazywania informacji do skrzynki,

~a informacja moze bye foniczua, tekstowa lub obrazowa, zaleznie ICdzaju poczty elektronicznej,

Tnnsrnisja danych

-ISDN umozliwia przesylanie danych miedzy kompoterami bijdi miedzy

-.::::zw1zeniami koiicowymi a komputerami, przy zastosowaniu zar6wno ko-

tcIlIC!C]1" kanal:6w, jak i pakiet6w. Przykiadowo; w kanale typu B mozna p2CiYbtt niezaleznie do osmiu strumieni danych 0 roznych szybkosciach

np_ 600 bit/s, 1200 bit/s, at do 7,2 kbit/s), a w kanale typu D (0 mma:rycznej przeplywnosci 16 kbit/s) mozna przesytac dane w postaci patiet6w z szybkoscia 9,6 kbit/s,

Przedstawione przylclady 'me wyczerpuja oezywiscie wszystkich mozliwosei, SieC cyfrowa z integracja uslug powinna bye tak zaproj ektow ana, aby bylo motIiwe korzystanie za jej posrednictwem nie tylko z zaprezentowanych ~g, Iecz rowniez uslug, ktore powstana dopiero w przyszlosci,

Uslug: dodatkowe, [ak juz wspomnielismy, rnodyfikuja lub uzupelniaja mlugi podstawowe. Mozemy wyroznic nastepujace typy uslug dodatkowych:

\

• osIugi zwiazane z identyfikacja numeru;

• uslugi zwiazane z oferowaniern zgloszenia;

• uslugi zwiazane z zakoriczeniem potaczenia:

• nslugi zwiazane z laczeniem wiecej nit dw6ch abonentow;

• uslugi zwiazane z grupami zaineeresowari;

• uslugi zwiazane znaliczaniem oplat;

• oslugi zwiazane z przesylaniem dodatkowych informacji.

Niekt6re z uslug dodatkowych zaIecanych przez ETSI do wdrozenia w pierwszej kolejnosci -omawiamy ponizej [1].

• Prezentacja identyfi~toralqcza wywolujqcego (ang. calling line identification presentation - CUP) jest uslnga oferowana abonentowi wywolujacemu i polegajaca na dostarezaniu mu numeru ISDN abonenta wywolujacego wraz, jezeli to mozliwe, Z informacja 0 subadresie,

• Organicrenie. identyfikacji lqcza wywolujqcego (aug. calling line identification restriction - CUR) jest usluga oferowana abonentowi wywolujqcemu i polegajaca na zabloko.waniu abonentowi wywolywanemu mozliwosci otrzymania numeru abonenta wywolujacego.

• Wybieranie bezposrednie numeru wewnetrznego (ang. direct-dialling-in - DDl) umozliwia bezposrednie wywolanie abonenta centrali abonenckiej ISDN (IS PBX) .bez posrednictwa telefonistki,

Siec cyfrowa z integracjq uslug

• Wielokromy numer abonenta (ang. multiple subscriber number - MSN) pozwala na przydzielanie wielu numer6w ISDN jednemu stykowi uzytkownik-siec, Umozliwia to np. bezposrednie wybieranie przez abonenta sieci publicznej jednego z kilku terminali ISDN przylaczonych do magistrali pasywnej, czy tez otrzymanie przez siec informaeji, kt6ry terminal zainicjowal polaczenie (co moze bye wykorzystane do naliczania oplat, ezy tez do identyfikacji terminala wywolujacego przez abonenta wywolywanego).

• Oczekiwanie tgloszeti (ang. call waiting - eW) polega na zawiadomieniu abonenta realizujaeego polaczenie (prowadzacego np. rozmowe), ze naplynelo nowe zgloszenie. Moze on wtedy zdecydowac sie na przyjecie, odrzucenie bqdi zignorowanie tego nowego zgloszenia.

• Zamknieta grupa uzytkownik6w (ang. closed user group - CUG). Usluga ta umotliwia uzytkownikom tworzenie grup, do kt6rych i z kt6rych istnieja ograniczenia dostepu, Uzytkownik moze bye czionkiem jednej lub wiecej grup, Czlonkowie danej grupy moga komunikowac sie tylko ze soba, a w ogolnym. przypadku, nie moga ht,czye sie z uZytkownikami spoza grupy. Wybrani czlonkowie zamkniete] grupy uZytkownik6w moga miec uprawnienia do inicjowania bqdi otrzymywania zgloszen spoza ich grupy,

• Sygnalizacja mit:dzy uzytkownikami (ang. user-to-user signalling - UUS).

Us:l:uga ta umozliwia otrzymywanie badz nadawanie ograniczonej ilosci informacji (do 128 oktet6w) od lub do innego uzytkownika ISDN za posrednictwem kanalu sygnalizacyjnego jednoczeSnie z utrzymywaniem normalnego polaczenia z tym uzytkownikiem,

• Polqczenie trojstronne (ang. three party - 3PTY) umozliwia polaczonemu

,

uzytkownikowi cbwilowe zawieszenie istniejacego polaczenia, a nastepnie

zreaIizowanie nowego polaczenia do trzeciego uzytkownika, po czym przylaczanie sie do kazdego z tych dw6cb polaczen przy zachowaniu poufnosci informacji w odniesieniu do dwoch istniejacych polaczeri. Uzytkownik korzystajacy z omawianej ushrgi moze rozlaczyc jedno z tycb polaczeri i kontynuowac pozostale. Istnieje tez mozliwosc opcjonalnego Iaczenia obu polaczeri w eelu prowadzeniajednoczesnej rozmowy tr6jstronnej.

• Informacja 0 opiacie (ang. advice of charge - AOC) umozliwia abonentowi placacemu za polaczenie otrzymywanie infonnacji 0 oplacie za jego realizacje, Istnieja trzy nastepujace odmiany tej uslugi:

. - informacja 0 optacie przy koticu polaczenia;

- informacja 0 oplacie podczas trwania polaczenia;

- informacja 0 oplacie w chwili nawiazywania polaczenia.

• Prezentacja identyfikatora lqcza polqczonego (ang, connected line identification presentation - COLP). Abonent posiadajacy dostep do tej uslugi otrzymuje z sieci ISDN numer abonenta wywolywanego w chwili odpowiedzi tego abonenta na wywolanie (np. w chwili podniesienia mikrotelefonu przez abonenta wywolyWanego).

• Polqczenie konferencyjne z dolaczaniem uiytkownikdw (ang. add on conference call - CONF) umozliwia abonentowi jednoczesne komunikowanie sic:

52

uZytkownika z siecle

53

z wieloma uzytkownikami, kt6rzy takze moga komunikowac sie miedzy soba, Po zainicjowaniu polaczenia konferencyjnego zasoby konferencyjne (np. mostek konferencyjny) przydziela sie obslugiwanemu uzytkownikowi i dolacza sie polaczenia uwzglednione w zadaniu uslugi, W czasie trwania konferencji jej uczestnicy moga bye odlaczani, odizolowywani (tzn, uniemozliwia im sie komunikowanie z konferencja), ponownie dolaczeni i rozdzieleni (tzn. moga bye usunieci z konferencji, ale pozostawac polaczeni ze sterujacym konferencja), Moga tez bye dolaczani nowi uczestnicy konferencji.

• Jawny transfer polqczenia (ang. explicit call transfer - EC1). W usludze tej obslugiwany uzytkownik A .zamraza" istniejace polaczenie (z uzytkownikiem

B) i nastepnie przystepuje do zestawienia innego polaczenia (do uzytkownika

C) lub do przyjecia zgloszenia przychodzacego (od uzytkownika C).

• Transfer zgloszenia w przypadku zajetosci (ang, call forwarding busy - CFB) powoduje, ze w przypadku zajetosci abonenta korzystajacego z tej uslugi, przychodzace do niego zgloszenia sa kierowane przez siec na inny numer.

• Transfer zglastenia w przypadku braku odpowiedzi (ang. call forwarding no reply - CFNR) powoduje, ze w przypadku braku odpowiedzi (np, nie podnoszenia mikrotelefonu) abonenta korzystajacego z tej uslugi, przychodzace do niego zgloszenia S,! kierowane przez siec na inny numer.

• Bezwarunkowy transfer zgloszenia (ang. call forwarding unconditional - CFU) powoduje, ze przychodzace do abonenta korzystajacego z tej uslugi zgloszenia sa kierowane przez siec na inny nurner.

• Zamrozenie polqczenia (ang, call hold - HOW) pozwala uzytkownikowi na przerwanie istniejacego zgloszenia, kt6re nastepnie moze bye wznowione.

STYKJ UZvTKOWNIKA Z SIECI_I\

Aby umozliwic przylaczanie do sieci zintegrowanej roznych urzadzeri koricowych, wytworzonychprzez roznych producent6w, w roznych krajacb, ITU-T znormalizowalo ograniczona Iiezbe styk6w uzytkownika z sieciq [5). Styki te okreslaja zar6wno punkty dostepu do sieci, jak: i funkcje realizowane przez urzadzenia stykowe. Schemat dostepu uzytkownikow do sieci ISDN przedstawiono na rys. 315. Linia przerywana obwiedziono przekroje (ang, reference points) znormalizowane przez ITV-T. Przekr6j U, przez lacze cyfrowe miedzy wyposazeniem liniowym centrali ISDN a uzytkownikiem, nie jest znormalizowany miedzynarodowo, podobnie jak tradycyjue analogowe taeze telefoniczne.

Opiszemy kr6tko jednostki funkcjonalne styku uzytkownika z siecia, Adapter sieciowy NT1 (ang. network termination) spelnia nastepujace funkcje zwiazane z fizycznym i elektromagnetycznym stykiem z siecia:

• zakoiiczenie transrnisyjne lacza;

• liniowe funkcje utrzymaniowe i nadzor;

• synchronizacja i ramkowanie;

Siec cyfrowa z integracjCl uslug

NT1

4 przewody

2 przewody

ET - zakonczenle cenlralowe NT - zakonczente sieciowe TE - urzadzerue koncowe

LT - zakonczenla IIniowe TA - adapter terminaJowy

Rys.3/5 Struktura styk6w uZytkownika z siecilllSDN

• przekazywanie zasilania lacza abonenckiego;

• konwersja struktury ramkowej liniowej na standardowa;

• zakoriczenie od strony styku.

Adapter sieciowy N12 moze pelnic funkcje multipleksowania, komutacji, sterowania urzadzeniami koricowymi, Realizuje takze funkcje utrzymaniowe. Przykladami adaptera NI2 moga bye: centrala abonencka, siec lokalna (LAN), sterownik: urzadzeri koricowyeh,

TEl (ang. terminal equipment) jest typowym urzadzeniem koricowym ISDN, a TE2 jest urzadzeniem koricowym nie majacym styku zgodnego z zaleceniami dotyczaeymi ISDN (moze bye urzadzeniem spelniajacym zalecenia serii X lub V lub nawet nie odpowiadajacym zadnym zaleceniom ITU-T). TE2 jest przylaczony do sieci ISDN za posrednictwem adaptera TA (ang. terminal adapter) dokonujacego konwersji odpowiednich protokol6w.

Miedzy opisanymijednostkami funkcjonalnymi znajduja sie przekroje T, S oraz R. Niekt6re jednostki funkcjonalne moga bye polaezone razem w jedna calosc, Na przyklad polaczenie NTI i NI2 powoduje wyeliminowanie styku T, a polaczenie TE Z N12 lob TA z NI2 wyeliminowanie styku S. TEl lub TA moga bye bezposrednio przylaczone do NTI - w takim przypadku styki SiT pokrywaja sie,

ITU-T zdefiniowalo kilka podstawowych fizycznych konfiguracji okablowania realizujacego styk uZytkownika Z siecia [5]. Na rys. 3/6 przedstawiono krotka magistrate pasywna (ang. short passive bus). Do takiej magistrali mozna dolaczyc rownolegle do osmiu terminali, przy czym drugose przewod6w miedzy terminalami a magistrala nie powinna przekraczac 10 m. Maksymalna dlugosc kr6tkiej magistrali pasywnej jest ograniczona dopuszczalnym opM.nieniem sygnalu i miesci sie w granicach od 100 do 200 m. Dokladniejszy schemat okablowania omawianej magistrali przedstawiono na rys. 3n. Rezystor obciazajacy, zapobiegajacy odbiciom sygnalu, rna rezystancje 100 n.

Przylaczanie urzadzeri koricowych TE w r6inych miejscach magistrali powoduje rome opoznienia sygnal6w wymienianych mi¢zy NT a roznymi TE.

54

· .:Iiytkownika z sieciq

55

100- 200 m

10m

max 8

TR - rezystor obciqzajq_cy (ang. terminating resistor)

Rys. 3/6 Kr6tka magistraJa pasywna

NT
[B
I Q .. F


KG
0 .. ~

'I

TE '" TE Rys. 317 Schemat okablowania kr6tkiej magistrali pasywnej

Problem ten zilustrowano na rys. 3/8 przedstawiajacym transmisje pojedynczego impulsu od NT do TE i nastepujaca w odpowiedzi transmisje innego impulsu pochodzacego z jednego z dwu TE umieszczonych na przeciwleglych koticach magistrali. Nalezy zwrocic uwage, ze jakkolwiek tylko jedno TE wysle impuls w rozpatrywanym przedziale czasu, NT musi bye zdolne wykryc ten impuls niezaleznie od tego, z ktorego TE (bliskiego czy dalekiego) go wyslano.

NT rozpoczyaa wysylanie impulsu w chwili to. Czolo tego impulsu dotrze do TE#l w chwili 11 i w chwili t3 nastapi rozpoczecie wysylania impulsu odpowiedzi w kierunku NT. TE#2 rozpoczyna otrzymywanie impulsu pochodzaeego z NT w chwili t2 i zaczyna wysylanie irnpulsu zwrotnego w chwili 15,

Ze wzgledu na rome op6inienia propagacyjne impulsy pochodzace z TE# 1 i TE#2 nie dotarlyby do NT w tyro samym czasie. Jak: widac z rysunku istnieje pewien wspolny okres czasu (okno probkowania), w ktorym mozliwe byloby wykrycie impulsu pochodzacego z dowolnego TE przylaczonego do magistrali. Czym wieksza roznica miedzy op6inieniami sygnal6w poehodzacych z TE lezacych na przeciwleglych koricach magistrali, tyro mniejsze jest okno

Siec cyfrowa z integracj'l uslug

NT

_J

lJ

I

l_j

, I

I I

I I

I I

I I

I I

I ,

I I I

, I I

I , I

I , I

I , I

I , I

1 ! JJ!

I ,

I I I I

I I I I _j

I I I I

I I I I

t I [ : l

i I I I I I I I I I I i I I I I I I

Wystany przez NT

.___-

Otrzymany przez TE#1

...__-

Otrzymany przez TE#2

_J

Wyslany przez TE#1

-'

I

I

Wystany przez TE#2 L-_

Olrzymany przez NT z TE#1

I Otrzymany przez NT z TE#2

I I

I [ [ [

Czas

10 I, ~ 13 I. ~ t" ~

rc- MinimalAe opoinienie ~ ~ [ ..

k--- Maksymalne opoinienie ~ \_

Okno probkowanla

Rys. 3/8 lIustracja wplywu op6inien na prace magistrali pasywnej

pr6bkowania. W skrajnym przypadku, gdy roznica miedzy maksymalnym a minimalnym op6inieniem ("tam i z powrotem") jest wieksza niz dlugosc impulsu, NT nie bedzie w stanie wykryc impuls6w pochodzacych od wszystkich TE przylaczonych do magistrali.

Jak widac z powyzszego wywodu gl6wnym ograniczeniem jest raczej roznica odlegiosci ad NT najblizszego i najdalszego urzadzenia koncowego niz calkowita dlugosc magistrali. Wykorzystano to definiujac tzw. wydluionq. magistrate pa$ywnq (ang. extended passive bus) przedstawiona na rys. 3/9. W tym przypadku calkowita dlugosc magistrali moze siegac 500 m, przy czym skrajne urzadzenia koricowe nie moga bye przylaczone do magistraJi w odleglosci wieksze] niz 50 rn, Gdy zdecydujemy sit; na przylaezenie tylko jednego TE, dlugosc magistraJi moze bye zwiekszona do 1000 m. Jest to tzw. polaczenie jednopunktowe (ang. paint-to-point configuration). Wiele takich polaczeri jednopunktowych do wsp6Inego NT tworzy tzw, konfiguracje gwiaidzistq.

Na rysunlm 3/10 przedstawiono konfiguracje zasilania w przekrojach SiT.

Uzycie koncowek c, d, e, f jest obowiazkowe, poniewaz zwiazane z nimi przewedy przenosza sygnaly. Uzycie pozostalych koiic6wek jest opcjonaIne.

Zr6dlo zasilania I pobiera energie z sieci telekomunikacyjnej, bqdi lokalnie (zasilanie z sieci energetycznej lub z baterii). Zr6dla zasilania 1 i 2 SIl opcjonalne, a ir6dlo 3.Die jest objete zaleceniarni ITU-T czy normami ETSI.

56

- utytkownika z siecill

57

500 m

25-50m

TR - rezystor obciq,tajqcy (terminating resistor)

Rys_ 3/9 Wydtui.ona magistrala pasywna

TE

NT

I f-----< a : a >--
Zrodlo ----------------.---------------- Odbiornik
,
I zasilanla 3 b : b zasllanla 3
f-----< ----------------~---------------- >--
I ,
c , c r-----
EPr- ,
+ , ~[ f- -
,
I Odb.
I
d I d l- e-
I
- I L...---
I
I +
Odbiornik I Zrodlo
I
zasllania 1 I zasilania 1
,
-
EFt- e e r-----
- l1[ - -
Nad.
f f + - -
L...---
Odbiornlk t-----< ~---------------~---------------~ )--- Zr6dlo
I
zasllania 2 f-----< h : h >-- zasllanla 2
----------------4----------------
I StykS

Rys. 3/10 K.onfiguraoja zasilania

Zr6dlo 1 moze pracowac w dw6eh nastepujacych trybaeh: nonnalnym i ograniczonym (awaryjnym). Zasadniezo praca w trybie normalnym wymaga zasilania lokalnego, przy czym dostarczana moe nie moze bye mniejsza niz 1 W. W przypadku wystapienia awarii zasilania lokalnego ir6dl:o 1 przechodzi do trybu ograniczonego, W kt6rym energia jest pobierana z sieci ISDN i wystarcza do utrzymania co najmniej uslug telefonicznych. Minimalna moc ir6dla 1 wynosi w takim przypadku 420 mW. W obu trybaeh nominalne napiecie na wyjsciu NT powinno wynosic 40 V (z toleraneja +5%, -15%).

Koniecznosc przejscia ir6dla 1 z trybu nonnalnego do ograniczonego musi bye zaznaczona przez to ir6dlo przez zmiane polaryzacji (polaryzacje zaznaczone na rysnnku-odnosza sie do trybu normalnego).

W zaleceniu IA12 zdefiniowano struktury kanal6w w przekrojach SiT [4].

Roznica miedzy tymi przekrojami polega na tym, ze styk T jest przystosowany

Siec cyfrowa z integracjq uslug

do pracy typu "punkt-punkt", a styk S rnoze pracowac wielopunktowo. Zdefiniowano nastepujace typy kanalow:

• kanal B 0 przeplywnosci 64 kbitls, stosowany do transmisji roznorodnych informacji, poza sygnalizaeja dotyczaca ISDN;

• kana! D 0 przeplywnosci 16 kbitls lub 64 kbitls, uzywany glownie do przesylania informacji sygnalizacyjnych, ale rowniez mozna w nim przesylac informacje zwiazane z uslugami teleakcji lub dane w postaci pakiet6w;

• kana! HO 0 przeplywnosci 384 kbitls;

• kanaly Hi:

- Hll 0 przeplywnosci 1536 kbitls,

- H12 0 przeplywnosci 1920 kbit/s,

Kanaly H mogq bye stosowane do przesylania danych 0 duzej szybkosci, sygnalow fonicznych wysokiej jakosci, sygnalow wideofonicznych itd.

Fizyczny styk w przekrojach S luh T rnoze miec jedna z nastepujacych struktur ,[4]:

• struktura styku podstawowego (ang. basic interface structure); zawiera dwa kanaly B j jeden kanal D (2B + D), przy czym kanal D rna przeplywnosc 16 kbit/s;

• struktury styku pierwotnego kanalu B (ang. primary rate B channel interface structures); zawieraja 23 lub 30 kanalow B i jeden kana! D 0 przeplywnosci 64 kbitls (23B + D lub 30B + D);

• struktury styku pierwotnego kanalu HO (ang. primary rate interface HO channel structures), sa nastepujace: 4H() lub 3HO + D (D - 64 khitls) dla przeplywnosci 1544 kbitls oraz 5HO + D (D - 64 kbitfs) dla przeplywnosci 2048 kbitls;

• struktury styku pierwotnego kanalu Hi, zawieraja pojedynczy kana! Hll1ub En + D (D - 64 kbitls).

W przypadku uzycia struktury 2B + D z kanalow B rnozna korzystac niezaleznie, tzn, rozne urzadzenia koncowe danego uzytkownika moga pracowac jednoczesnie. Strnktura 23B + D, (przystosowana do przeplywnosci 1544 kbit/s) jest stosowana m.in. w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie 1 Japonii, a struktura 308 + D (przystosowana do przeplywnosci 2048 kbitls) - w Europie.

Nalezy zwrocic uwage, ze sumaryczna przeplywnosc strumieni z kanalami B, D oraz H jest wieksza nit by to wynikalo z sumowania wartosci podanych powyzej, poniewaz nalezy uwzglednic np. bity syncbronizacyjne i sterujace.

3.4 TRANSMISJA SYGNAt.6w W STYKU UZvTKOWNIKA

Wymagania transmisyjne dotyczace przekroj6w U oraz T lub S w styku uzytkownika ISDN roznia sie miedzy soba, W pierwszym przypadku wyb6r sposobu transmisji wynika gl6wnie z koniecznosci korzystania z istniejacych, kilkukilometrowych, dwuprzewodowych Iaczy abonenckich. W styku S lub T mamy do czynienia z transmisjaczteroprzewodowa i mniejszymi dlugosciami

58

tIIartosci biname 0

o 0 1

o 0 0 1 1

Sygnat liniowy

Rys ... 3111 Przyktad ciijgu z kodem pseudotemarnym

laczy, co umozliwia zastosowanie prostszej techniki transmisyjnej. Jednakze ten ostatni styk musi spelniac precyzyjne wymagania, ze wzgledu na jego miedzynarodowa standaryzacje,

Na wstepie rozwazymy problem transmisji w przekroju S lub T, czyli w odcinku lacza znajdujacym sie u uzytkownika, Do wspolnej magistrali utworzonej z dwoch par przewcdcw mozna dolaczyc kilka urzadzeri koticowych, tak jak to opisano w p. 3.3. Zasadnicze charakterystyki omawianego styku sa zawarte w zaleeeniu ITU-T 1.430 [5].

Przyldad ciagu z kodem pseudoternarnym stosowanym do transmisji sygnalow w styku SiT przedstawiono na rys. 3/11. Kodowanie polega na tyro, ze binarnej jedynce odpowiada brak sygnalu w laczu, podczas gdy zeru - impuls dodatni lub ujemny a amplitudzie 750 mY. Kolejne zera biname zmieniaja polaryzaeje na przeciwna w stosunku do poprzedniego.

Struktury ramek przesylanyeh miedzy urzadzeniami koricowymi TE a adapterem sieciowym NT i odwrotnie przedstawiono na rys. 3112 [5]. Szybkosc transmisji wynosi 192 kbit/s w kaidym z kierunkow. Pojedyncza ramka zawiera 48 bitow, Poczatek i koniec ramki wskazuja bity oznaczone litera P, przy czym rarnka wysyJana z TE do NT jest opozniona 0 dwa bity w stosunku do ramki przesylanej w kierunku przeciwnym. Bity L odpowiadaja za zerowanie skladowej stalej w ezesciach ramki (oddzielonych na rysunku kropkami), do ktorych naleza, Adapter sieciowy NT po odebraniu bit6w kanalu D pochodzacych z urzadzenia koticowego TE, przesyla ich wartosci jako bity E (tzw. bity echowegojcanalu D) z powrotem w kierunku TE. Bity E sa uzywane do wykrywania kolizji wystepujacej w przypadku jednoczesnego nadawania przez kilka urzadzeri koncowych TE i sterowania mechanizmem realizacji priorytet6w poszczegolnych urz~dzeri koticowyeh,

TE odzyskuje podstawe czasu z sygnalu odbieranego z NT. Wykorzystuje sie ja nastepnie do taktowania danych nadawanych przez TE. Do ceI6w synchronizacyjnych modyfikuje sie przedstawiony wczesniej kod pseudotemamy. Modyfikacja ta polega na wprowadzeniu tzw."zlaman kodu" polegajacych na stosowaniu, od czasu do czasu, do kodowania dw6ch kolejnych zer sym:boli o tej samej polaryzacji. W celn wyeliminowania sktadowej staJej z przesylanego sygnalu po kaZdym zlamaniu kodu stosuje sie drugie, dotyczace symboli o przeciwnej polaryzacji.

Kazda ramka rozpoczyna sie zlamaniem kodu wprowadzanym przez bit F w polaczeniu z ostatnim symbolem (odpowiadajaeym logicznej wartosci zero) poprzedniej ramki. Poniewaz zalozono, ze bit F odpowiada zawsze symbolowi

59

Siec cyfrowa z integracj~ uslug

-,

60

1WII_~-jl sygnal6w w styku utytkownika

61

F

L 81 81 81 81 811 81 81 61 L D L FA

Oagomamy 0 L

Poezatek ramki

L F L

o

o 1 0 L 0 L FA

TE ---+ NT

Pierwsze ziamanie kodu

Drugie zlamanie kodu

Rys. 3/13 Przyktad ztamania kodu pseudoternarnego przy nieparzystej liczbie zer w kanaIe 82

o polaryzacji dodatniej, to i rozpatrywany ostatni symbol poprzedniej ramki mnsi miec tez taka polaryzacje.

W przyldadzie przedstawionym na rys. 3/13 zalozono, ze liczba zer w kanale B2 byla nieparzysta {7]. Poniewaz w przypadku ramek wysylanych z TE pierwszy symbol kazdego z kanalow B rna polaryzacje ujemna przy jego wartosci logicznej .zero", to ostatni symbol odpowiadajacy kanalowi B2 rna rowniez polaryzacje ujemna, W celu skorygowania sldadowej stalej pierwszy widoczny bit L rna polaryzaeje dodatnia, Bit F tworzy wiec zlamanie kodu 1. przedostamim w ramce bitem L. Drugie ze zlamari kodu uzyskuje sie, wykorzystujac pierwszy bit L danej ramki (rna on zawsze ujemna polaryzacje) i pierwszy symbol 0 wartosci logicznej "zero" w kanale B lub D.

W przykladzie z rys. 3/14 mamy parzysta liczbe zer w kanale B2, a bit D rna wartosc logiczna .zero". W tym przypadku do pierwszego zlamania kodu wykorzystuje sie bit ramkowania F i ostatni bit poprzedniej ramki, Jezeli wszystkie bity kanalu Bl i pierwszy bit kanalu D odpowiadaja jedynkorn logicznym, to do drugiego zlamania kodu stosuje sie pomocniczy bit ramkujacy FA. Umozliwia to spelnienie warunku z zaleceti ITU-T, nakazujacego zerowanie sldadowej staiej w czasie nie dluzszym niz czas odpowiadajacy transmisji czternastu bit6w (bit FA rna wlasnie cztemasta pozycje),

Om6wimy obecnie procedure aktywacji stykow SiT przedstawiona na rys. 3115. Do nawiazywania polaczen w omawianych stykach stosuje sie piec sygnalow oznaczanych symbolami ad INFOO do INF04. Jezeli nie rna koniecznosci prowadzenia transmisji, TE i NT utrzymuja Iacze w stanie INFOO. Odpowiada to brakowi nadawania jakiegokolwiek sygnaln, co pozwala na obnizenie poboru mocy, ale uniemozliwia utrzymywanie synchronizmu TE wzgledem NT.

Po wykryciu przez TE zadania nawiazania polaczenia zgloszonego przez abonenta, w kierunku NT jest wysylany _ sygnal INFO 1, czyli cyklicznie

Siec cyfrowa z integracjEl uslug

Ciqg binamy

82 L D L F L 81 81 81 81 81 81 81 81 L 0 L FA L
r--
...._ - f--,
Poczatek ramki
1 L 0 L F L 1 1 1 1 1 1 1 1 L 1 L FA L U t. __ -----'i

Plerwsze zlamanie kodu

Drugie zlamaniei<odu

TE -----)00 NT

Rys. 3/14 Przyklad ztamania kodu pseudoternamego przy parzystej liczbie zer w kana Ie 82

TE NT
Stan spoczynku INFOO Stan spoczynku
L~anie nawii:J.zania
p czenia zglosZone INF01
przez abonenta
_,
Uruchomienie procesu
INF02 uaktywniania styku U
----
~
synchron!zac~
zegara TE z I F02 INF03

_,
Rozpoznanie INF03
INF04 ------
...-
Rys.3/15 Przyktad procedury aktywacJi w stykach SiT powtarzany ciag odpowiadajacy dw6m zerom i szesciu jedynkom 0 nominalnej szybkosci transmisji wynoszacej 192 kbit/s (patrz rys. 3/16). Sygnal ten informuje NT 0 koniecznosci uaktywnienia styku, ale rue jest wykorzystywany do synchronizacji. Po wykryciu sygnalu INF01 NT uaktywnia styk U. Gdy zostanie osiagniety stan syrrchronizacji miedzy NT a LT, w przekroju S nadaje sie sygnallNF02. Sygnal ten sluzy terminaJom do odzyskania podstawy czasu. Ma on strukture ramki podstawowej, ale wszystkie bity kanal6w A, B, D oraz E maja, Iogiczna wartosc zero. Sygnal INF02 jest wiec ciagiem symboli o naprzemiennej fazie (poza dwoma zlamaniami kodu wyznaczajaeymi poczatek ramki), co ulatwia terminalom odzyskiwanie podstawy czasu. Po zsynchronizowaniu zegara TE z sygnalem INF02 terminal rozpoczyna wysylanie ciagow

62

sygnaf6w w styku uZytkownika

Ci<1Q binamy

1 0 0 1 I d 1 1 1 1 I 0 0 1 1
i-- I -
I - I I I ,__
INF01 -'" Sygnal w I~czu

48 bit6w w 250 j.ls

NT do TE

Rys. 3/16 Sygnaly nawiqzywania polaezenia w stykach SiT

l!\F03, czyli pelnych ramek podstawowych. Gdy NT odbierze poprawnie dwie kolejoe ramki TE op6inione 0 dwa bity w stosunku do poczatku ramek wysylanych przez NT, rozpocznie wysylanie sygnal6w INF04, czyli ramek podstawowych zawierajacych dane w kanalach B. DiE, z bitem A 0 wartosci Iogicznej jedynki.

Obecnie rozwaZymy problem transmisji w przekroju U, czyli w Iaczu miedzy adapterem sieciowym NT] a centrala, Jak juz wiadomo z p. 3.3, w przekroju tym mamy do czynienia z przesylaniem strumienia danych zawierajacego dwa kanaty B i jeden kanal D, czyli strumienia 0 szybkosci 144 kbitls. Dodatkowo musimy uwzglednic 48 kbit/s uzywane do syncbrooizacji i ce16w utrzymaniowych. Ta skladowa strumienia bitow nie jest dostepna dla uzytkownikow, Ostatecznie otrzymujemy szybkosc 192 kbitls (w niekt6rych rozwiazaniach stosuje sie strumieri 0 szybkosci 144+16 = 160 kbitls).

Aby przesylac dwukierunkowo dane 0 podanej szybkosci w IElcZU dwuprzewodowym 0 dlugosci do 8 km, mozna stosowac jedna Z dwoch technik: technike zwana "ping-pongiem" albo technike Z kompensacja echa. Pierwsza z wymienionych technik, oparta na multipleksowaniu z kompensacja czasu, polega oa transmisji strumienia danych 0 dwukrotnie wiekszej szybkosci raz w jednym, a raz w drugim kierunku transmisji, Mimo pracy naprzemiennej abonenci odczuwaja ja jako prace dupleksowa, Zastosowanie opisanej techniki jest stosunkowo proste i ekonomiczne w przypadku krotkich Iaczy. DIa dluzszych Iaczy musi bye zastosowana korekcja adaptacyjoa w eelu zmniejszenia negatywnych skutk6w niedoskonalosci laeza, Podstawowa wada tego rozwiazania sa problemy z kompatybilnoscia elektromagnetyezna ze wzgledu na duza szerokosc widma sygnaiu przypadajacego na srodek zakresu czestotliwosci AM, przy jednociesnym dzialaniu lacza telefonicznego jak anteny. Dlatego w wiekszosci obecnych mzwiazari stosuje sie technike kompeasacji echa.

63

Sie6 cyfrowa z integracjq uslug

Rys. 3/17 Schemat blokowy ukfadu transmisyjnego z kompensacjq echa

AlC - przetwornik analogowo-cyfrowy; CIA - przetwornik cyfrowo-analogowy; o - deskrambler; Fe - filtr cyfrowy: K - korektor; KE - kompensator echa; KW - korektor wstQpny; PCz - uklad podstawy ezasu; PD - pr6g decyzyjny; R - rozgaf~i:nik; S - skrambfer

Na rysunku 3/17 przedstawiono schemat blokowy przykladowego ukladu transmisyjnego z kompensacja echa stosowanego po obu stronach Iacza abonenckiego, czyli w adapterze sieciowym NTl i wyposazeniu liniowym centrali LT. Informacja przekazywana do ukladu (ze styku T od strony terminala lub V od strony centrali) jest wprowadzana do skramblera S, a nastepnie poddawana kodowaniu transmisyjnemu. W multiplekserze nastepuje uznpelnienie infonnacji uzytkowej przez slowa synchronizacji ramki oraz informacje utrzymaniowe (przesylane kanalem M). Z kolei sygnal filtruje sie w filtrze cyfrowym FC i przekazuje do przetwornika cyfrowo-analogowego CIA. Za posrednictwem rozgaleznika R sygnal jest wysylany w lacze.

W torze odbiornika zastosowano trzy perle sprzezenia zwrotnego sluzace do odzyskiwania z l<lcza podstawy czasu, kompensacji echa i korekcji odzyskanego przebiegu. Odbierany sygnal jest przesylany z rozgaleznika R do przetwornika analogowo-cyfrowego Ale, a nastepnie poddawany filtracji cyfrowej. Przy wykorzystaniu sygnalu zegarowego odzyskanego z lacza przez uklad podstawy czasu PC oraz odpowiednio podzielonego w kompensatorze echa KE sygnalu nadajnika, odejmuje sle oct sygnalu wejsciowego t~ jego czesc, kt6ra pochodzi od odbic w Iaezu i przenik6w rozgaleznika, Nastepnie przeprowadza sie dalsza korekcje sygnalu, najpierw w korektorze wstepnym KW, a nastepnie w petli korektora zasadniczego K i ukiadu progu decyzyjnego PD. W petli decyzyjnej nastepuje zakwalifikowanie otrzymanego poziomu sygnahi do jednego z przedzial:6w kwantyzacji, Kolejnym etapem przetwarzania jest wydzielenie w demultiplekserze kanal6w BiD, kt6re przez deskrambler trafiaja do styku T (lub V),

Jednym z· najczesciej uZywanych obecnie kod6w transmisyjnych w styku U jest czterowartosciowy kod 2BlQ. Przyklad takiego eiagu kodowego

64

misja sygnal6w W styku uiytkownika

65

Ciqg binam

+3 +1 -1

-3

10 01 10 01 11 00 10 10 01 10
y
+3 -1 +3 -1 +1 -3 +3 +3 -1 +3

I Rys. 3/18 Przyktad sygnaru w styku U korzystajqcego z kodu 2B1Q

przedstawiono na rys. 3/18. Pierwszym etapem kodowania 2BIQjest podzielenie binarnego strumienia informacji na grupy dwubitowe. Wyodrebnianie grup rozpoczyna sie od pierwszej pary bit6w w ramce (me liczac slowa synchronizacji ramki). Nastepnym etapem kodowania jest przypisanie kai:dej parze bit6w jednego z czterech mozliwych symboli (- 3, -1, + 1, +3). Pierwszy bit pary okresla polaryzacje symbolu (1 - dodatnia, 0 - ujemna),drugi natomiast jego amplitude (l - mala, 0 - duza), Oznaczeri symboli nie nalezy utozsamiac z przypisanymi im poziomami napiec, Jednakze stosunek poziom6w napiec wysylanych w Iacze odpowiada stosunkowi oznaczeri liczbowych odpowiadajacych im sytnboli. Uzyskuje sir; w ten spos6b jednakowy odstep miedzy kazdym z poziom6w rowny 1/3 amplitudy miedzyszczytowe]. Zastosowanie kodu czterowartoSciowego (zwiazane z grupowaniem bitow strumienia inforrnacyjnego w pary) obniza dwukrotnie szybkosc transmisji w laczu.

Przykladowa stmkture ramki transrnisyjnej w styku U przedstawiono na rys. 3/19. Ramka podstawowa zawiera po 12 bajt6w z kazdego z kaIlal6w B, 12 par bit6w kanalu D, 6 bit6w kanalu utrzymaniowego M (ang. maintenance) oraz slowo synchronizujace SW. Kanaly B oraz D sa pogrupowane w 12 element6w oznaczanych przez 2B + D, z kt6rych kazdy zawiera bajt kanalu Bl, bajt kanalu B2 oraz dwa bity kanalu D. Slowo synchronizujace SW (aug. sync word) jest

Superramka

Ramka

Ramka

Rys. 3119 Struktura ramki w stylu U

Siec cyfrowa z integracjq uslug

ciagiem dziewieciu symboli: +3, +3, -3, -3, -3, +3, -3, +3, +3. Cala ramka jest przesylana w czasie 1,5 IDS.

Osiem kolejnych ramek podstawowych sklada sic; na superramke, Jej poczatek wyznacza ramka zawierajaca zamiast slowa synchronizujacego SW odwr6cone slowo synchronizujace [SW (ang. inverse sync word) 0 postaci: -3, -3, +3, +3, +3, -3, +3, -3, -3. Superramka zostala wprowadzona w celu wyznaczenia poczatku kanalu utrzymaniowego M 0 przepustowosci 4 kbitls. Spos6b wykorzystania tego kanalu zalezy od operatora. Zwykle c~c bit6w kanalu M sluzy do przesylania sumy kontrolnej umozliwiajacej wykrywanie bledow transmisji w styku U. Informacja 0 wystapieniu bledow moze bye wykorzystana do podjecia decyzji 0 przerwaniu polaczenia, gdy stopa bledow jest zbyt wysoka.

Uproszczony przyldad aktywacji styku U od strony abonenta zawarto na rys, '3/20. SNO j SllJ oznaezaja stan spoczynku, czyli brak nadawania jakiegokolwiek sygnalu. Dzialanie ukladu zaczyna sie z chwila wyslania z NT do LT sygnalu TN, czyli fali prostokatnej 0 czestotliwosci 10 kHz (w oiekt6rych rozwiazaniach 7,5 kHz) i wypelnieniu 1/2, powstalej w wyniku cyklicznego wysylania w tacze czterech symboli +3 i nastepujacych po nich czterech symboli -::- 3. Sygnal: TN sluzy do sygnalizacji zadania nawiazania polaezenia zgloszonego przez abonenta. Po 9 ms NT rozpoczyna wysylanie sygnalu SNl potrzebnego do doboru nastaw kompensatora echa w NT. Sygnal ten ma postac ramki, w kt6~j wszystkie bity element6w 2B + D .i kanalu M maj'l logiczna wartosc zero. Przebieg binarny przed zakodowaniem poddaje sie skramblowaniu. Z chwila zakoriczenia doboru nastaw kompensatora echa hlcze przechodzi w stan spoczynku, LT wykrywa ten stan i rozpoczyna dobor nastaw wlasnego

NT

LT

Stan spoczynku '

_____§NO SLL
~ -..
TN
SN1 ~
-

SNO -.,.
~
SL1 -----
~ SL2
_"
..
SN2
SN3 -.,.
SL3 ~
---
~ Test i dobor nastaw korektora w LT

Sian spoczynku

;

ictdanie ~awii:lzania poraczerua

9ms

Test i dobar nastaw kompensatora echa w NT

Test i dobor nastaw kompensatora echa w L T

Test i dobor nastaw korektora w NT oraz synchronizacja ramek

Rys.3120 Uproszclony przykfad aktywacji styku U

66

._~Enie przeplywu informacji w sieci zintegrowanej

67

lmnpensatora wysylajqe w tym eelu sygnal SLl 0 postaci takiej jak sygnal SN1. Z kolei jest wysylany do NT sygnal SL2 (0 strukturze podobnej do sygnalu SN1, Z tym, ze kana! M przenosi informacje utrzymaniowe) wykorzystywany przez odbiomik do doboru nastaw korektora i synchronizaeji ramek. Podobnie dobiera si~ nastawy korektora w LT (sygnal SN2). Po doborze nastaw rozpoczyna sie \ryDliana ramek przenoszacych informacje (sygnaly SN3 i SL3).

IIODELOWANIE PRZEPLYWU INFORMACJI W SIECI ZINTEGROWANEJ

odel odniesienia ISO/ITU-T OSI

Poniewaz model odniesienia dla ISDN jest oparty w duzej mierze na architekturze warstwowej modelu ISOITI1J-T OSI (ang. open systems interconnection) rozpoczniemy od kr6tkiego om6wienia tego modelu, opracowanego przez ISO (ang. international organization for standardization) jako standard nr 7498 i przyjetego rowniez przez CCfIT w zaleceniu X.200 [6].

Model OSI byl pierwotnie opracowany dla teleinformatyki. Dokonano w nim dekompozycji funkcji sieci teleinformatycznej na siedem grop zwanych warstwami. Funkcje realiwwane wewnatrz kazdej z warstw sa podobnego typu. Warstwa swiadczy uslugi warstwie lezacej ponad nia, dodajac do swoich wlasnych funkcji uslugi swiadczone jej przez warstwy nizsze, Siedmiowarstwowy model OSI przedstawionona rys. 3/21, przyjmujac, ze dwa urzadzenia koricowe

7

Warstwa Prolokoly .. Warstwa
zastosowafi zaslosowafl
Warstwa .. Warstwa
prezenta.cji prezenlacji
Warstwa .. Warstwa
sesji sesji
Warstwa .. Warstwa
transportowa transportowa
Warstwa .. Warstwa
sieci ~ sieci
Warstwa .. Warstwa
bicza 'ij_cza
Warstwa .. Warstwa
fizyczna ~ fizyczna
I Medium fizyczne I 6

5

4

3

2

Rys.3/21 Architektura warstwowa modelu OS!

Siec cyfrowa z integracjq uslug

sa polaczone ze soba bezposrednio za posrednictwem kana1u fizycznego (np. kabla). Na rysunku zaznaczono rowniez protokoly, czyli procedury wspolpracy miedzy funkcjami w odpowiadajacych sobie warstwacb. Protokoly pierwszych trzech warstw odnosza sie do funkcji komunikacyjnych w sieci, a protokoly warstw wytszych dotycza lacznosci miedzy urzadzeniami koiicowymi uzytkownik6w. Opiszemy poszczeg6lne warstwy.

Warstwa fizyczna (ang, physical layer) zawiera funkcje zwiazane z zestawianiem, podtrzymywaniem i rozlaczaniem polaczenia fizycznego. Obejmuje takze elektryczne i mechaniczne cbarakterystyki fizycznego styku z medium transmisyjnym.

Warstwa lqcza (ang. data link layer) odpowiada za synchronizacje oraz wykrywanie i korekcje bledow powstaJych podczas przesylania strumienia bit6w, a takze za zestawianie polaezenia logicznego zapewniajacego uporzadkowany przeplyw informacji.

Warstwa sieci (ang, network layer) zawiera funkcje zestawiajaee, podtrzymujace i rozlaczajace polaezenia rniedzy urzadzeniami ko6cowymi w sieei komutowanej. Obejmuje r6wniez funkcje zwiazane z adresowaniem i wyborem drogi w sieci.

Warstwa transportowa (ang. transport layer) steruje wymiana informacji miedzy.urzadzeniami koricowymi, odpowiadajae jednoezesnie za jakosc przesylania tyeh informacji Uslugi zapewniane przez te warstwe warstwom wyzszym sa niezalezne od konkretnej implementacji sieci telekomunikacyjnej. Warstwa transportowa pelni wiec role posrednika miedzy siecia a usytkownikiern,

Warstwa sesji (ang, session layer) odpowiada za dialog miedzy wspolpracujacymi procesami uZytkowymi. Procesem uiytkowym nazywamy dzialanie, kt6re polega na przetwarzaniu informacji potrzebnym w konkretnym zastosowaniu. Takim procesern moga bye np. obliczenia wykonywane po uruchomieniu programu w jezyku Club praca operatora siedzacego przy monitorze ekranowym i sterujacego linia produkcyjna, Inaczej mowiac, warstwa sesji rna zapewnic srodki przesylania danycb i infonnacji sterujacej w spos6b zorganizowany i zsynchronizowany.

Warstwa prezentacji (ang. presentation layer) umozliwia interpretowanie znaczenia wymienianych informacji w procesie uiytkowym. Warstwa ta odpowiada wylacznie za skladnie danycb, a nie za ich semantyke (czyli znaczenie), Mozna np. dokonywac zmiany alfabetu uzywanego w sieci na alfabet stosowany w procesie uzytkowym,

Warstwa zastosowan (ang. application layer) jest "oknem", przez kt6re konkretny proces uzytkowy uzyskuje dostep do wszystkich innyeh proces6w w sieci. Funkcje tej warstwy moga np. identyfikowac proces uzytkowy, z kt6rym zostala nawiazana llleznosc, przesylac pliki ezy przekazywac zadania do wykonania w przypadku przetwarzania rozproszonego,

Podsmnowujac, mozemy stwierdzic, ze podstawowa idea tworzenia warstw jest to, ii kazda warstwa dodaje nowe wartosci do ushig swiadczonych przez zbi6r warstw nizszych, tak ze warstwie najwyiszej oferowany jest pelny zbior using niezbednych do przetwarzania na odleglosc. Tworzenie warstw umozliwia

68

69

podzial calego problemu na mniejsze czesci. Inna podstawowa zasada jest zapewnienie niezaleznosci warstw przez scisle zdefiniowanie uslug swiadczonych przez warstwe nizsza warstwie wyzszej, niezaleznie od sposobu realizaeji ich wewnatrz warstwy. Umozliwia to dokonywanie zmian wewnatrz warstw, bez koniecznosci przebudowy calego systemu. Technika ta jest podobna do stosowanej w programowaniu strukturalnym, w kt6rym uZytkownikowi sa znane jedynie funkcje realizowane przez dany modul, a nie musi bye znana wewnetrzna struktura modulu.

Model odniesienia ISDN

Model odniesienia ISDN sluzy do modelowania przeplywu informacji uzytkowych i sterujacych do oraz od sieci ISDN, a takze wewnatrz niej [3]. Podstawowa idea jest oparta na modelu OS1 Jednakze istnieja roznice miedzy tymi modelami, poniewaz model OSI byl opracowany dla lacznosci danycb, a model odniesienia ISDN dla roznorodnych typ6w lacznosci, w tym do przesylania mowy i obraz6w.

W modelu odniesienia ISDN uwzglednia sie dwa typy informacji: informacje uzytkownika, oznaczane dalej litera U, oraz informacje sterujace, oznaczane przez C. Informacjami uzytkownika moga bye cyfrowe sygnaly mowy, dane, teksty i obrazy. Informacje takie mozna przesylac przez siec bez jakichkolwiek zamierzonych zmian, b"di tez moga bye one przetwarzane. Przetwarzanie moze polegac na szyfrowaniu, kompresji danych itd. Informacje sterujqce obejmuja informacje sterujace zestawianiem i rozlaczaniem polaczeri w sieci, a takze sterujace wykorzy:staniem juz istniejacych polaczeri (np. zmiana transmisji fonicznej na tekstowa),

Podstawowy blok do tworzenia modelu odniesienia ISDN przedstawiono na rys. 3/22. Podobnie jak w modelu OSI kazda warstwa rna specyficzne wlasnosci i cechy w stosunlru do warstw przyleglycb, jak i bardziej og6lnych aspekt6w laeznosci. Kazda warstwa oferuje okreslona usluge lub zbior uslug warstwie znajdujacej sie ponad nia, W niekt6rych przypadkach okreslone warstwy moga bye zerowe, tzn. nie zawierac zadnych funkcji, Wtedy usluga oferowana warstwie znajdujacej sie Dad warstwa zerowa jest identyczna z usluga oferowana warstwie zerowej przez warstwe znajdujaca sie pod nia,

Tr6jwymiarowa reprezentacja bloku wynika z koniecznosci przedstawienia zar6wno informacji uzytkownika, jak i informacji sterujacej oraz zwiazanych z nimi protokol6w. Dodatkowo blok obraznje lokalne funkcje zarzqdzania; oznaczone literq.M, zwiazane z przesylaniem informacji utytkownika i informacji sterujacej, Przykladami funkcji zarzadzania moze bye sterowanie zestawianiem polaczenia wewnatrz pola komutacyjnego czy wyb6r odpowiednich dzialari w odpowiedzi na uszkodzenie drogi polaczeniowej. Funkcje zarzadzania obejmuja rowniez zarzadzanie siecia i sterowanie ruchem w celu optymalizacji wykorzystania zasob6w sieci oraz zapewniaja mechanizm wymiany informacji miedzy procesami uzytkownika i sterowania, a takze nadzoruja te procesy.

Sie6 cyfrowa z integracjq uslug

Sterowanie

Za~dzanie

Rys. 3/22 Podstawowy blok modelu odniesienia ISDN

Funkcje zarzadzania Sq traktowane jako lokalne wzgledem jednostki, z kt6ret Set zwiazane (np. z urzadzeniem koiicowym czy z wezlem sieci). Jezeli jest konieczne przeslanie lokalnych informacji zarzadzania do innej jednostki, uzywa sie protokol6w U lub C.

Na rysunku 3122 zaznaczono medium fizyczne sluzace do fizycznego przesylania informacji miedzy blokami modelu odniesienia. Protokoly U i C mogq korzystac z odrebnych medi6w lub tez medium moze bye wsp6lne, jak to jest w przypadku styku podstawowego.

W modelu odniesienia ISDN zastosowano taka sama numeracje warstw jak w modelu OSl Poniewaz jednak nazwy warstw uzywane w modelu OSI moga bye mylace w przypadku uzycia ich w modelowaniu sieci ISDN, zrezygnowano z ich stosowania.

Przedstawimy obecnie dwa charakterystyczne przyklady modeli odniesienia ISDN. Rysunek 3/23 dotyczy polaczeri z komutacja kanal6w [3}. Zaznaczono cztery konteksty lacznosci. Kontekst A jest zwiazany z przesylaniem informacji miedzy uzytkownikami, Kontekst B dotyczy sygnalizacji uzytkownik-siec miedzy urzadzeniem koticowym TE a siecia ISDN. Kontekst C dotyczy sygnalizacji wewnatrzsieciowej, a kontekst D - sygnalizacj i miedzy uzytkownikiern a siecia,

W ramach konteksru A dwa urzadzenia TE zawieraja skrajne bloki protokolnw. Adaptery sieciowe NT] realizuja funkcje warstwy lodpowiedzialne za przesylanie bit6w miedzy przekrojem T a cyfrowym laczem abonenckim. Dwie centrale posredniczace przekazuja strumien bit6w w istniejacym polaczeniu, korzystajac wylacznie z protokolow warstwy 1. Elementy komutacyjne 'l1alezlwe do tej wm::stwy sa sterowane przez funkcje zarzadzania realizowane

70

71

z
Cl
~
« «I
"c
Ql
"iii
0 Ql
iii "c
"0
-'" 0
s .._, ,:::l
<: 0),
0 i:I) Q)
~ "C
0
E
'~
Ctl,
Ql
~
c:
«I
-'"
~
>.
N
.w
<II'
"0
«I
"S
III E
iii 0
-'" -'"
0) N
E «I
° "c
~
Ql
N
t <.
0-
01> $
.- 0)
ij ::: -'"
>.
~8 ~
(it..::::' a.
tl°
=:1-'" C')
CII
-
(')
~
a: Siec cyfrowa z integracjCj uslug

a

~ ~
Qr~:;J;;ff~


v ~ r- "7
~~
-
~ /MN~
~r--(OIO-.t "7
.----- U ::J
-, /1
, /1 1/


\b I :> l

i ~ .r--I(OIO~ .:(
iil
<II' ///// .. ..::.:
"IT .> /1: :: CD
fI :.=. c
:::1-0 ~
E __
~~ ~ /MN~ J
N<Il
-00. /u~~~~ :> 7
CD
(7.j
-, /1
1 1/


\6 ::J -
M N T""
~ ////~

L___ / ~= /'

~~ -
j-, (0 LO "<I" M N T""
::J /'
kU~
~/v
r uf~ .:

III iii

..::.:

2

r: o ~

o

oJ) "iii r:

J:! 3: 3: :8

oJ)

:i:: <II C.

(If' ·0 <II "S E o .!:<:

N <II -1: oJ) N

go

8..

"0 _

-c. -, -.,~/ - ...................

~ c::

.... C\o!

- ('?

eli >~

7.2

~:olbJf:lta,smowe sieci cyfrowe z integracjEj uslug

~. rozpatrywanych centralach, Z kazdym urzadzeniern koricowym TE jest zwiazany proces uZytkowy generujacy i odbierajacy informaeje przesylane w polaczeniu komutowanym.

W kontekscie B blok kODCOWY, odpowiedzialny za sygnalizacje miedzy uzytkownikiem, a siecia znajduje sie w urzadzenin koricowym TE. Drugi blok koricowy tego kontekstu jest zawarty w zako6czeniu centralowym EI. W ET informacja sygnaIizacyjna jest przekazywana do procesu zarzadzania polaczeniem, kt6ry z kolei moze sterowac elementami komutacyjnymi warstwy 1, tak aby zestawic zadane polaczenie, Podobnie mozna opisac dzialanie w kontekscie D.

Nalezy zauwazyc, ze w ramacb kontekst6w BiD warstwy protokohiw sygnaIizacyjnycb sa niezalezne od protokol6w warstw od 2 do 7 uzywanych przy przesylaniu informacji miedzy uzytkownikami w kontekscie A. Wsp6lny protokol wystepuje w warstwie 1, w ktorej kana]: sygnalizaeyjny (kana! D w przekroju SIT) jest multipleksowany z kanalem niosacym informacje uzytkownika (kana! B w przekroju SIT). Zmultipleksowane kanaly sa przesylane we wsp6lnym medium fizycznym miedzy TE i NT}, a pozniej - ad NT1 do ET.

Kontekst C ilustruje sygnalizacje miedzycentralowa, kt6ra jest inicjowana przez proces zarzadzania polaczeniem w kazdym zakoriczeniu centralowym ET. Widac, ze warstwowe protokoly sygnalizacyjne sa niezalezne w tym przykladzie od kontekstu A we wszystkicb siedmiu warstwach. Sygnalizacja miedzycentralowa (kontekst C) nie jest multipleksowana w warstwie 1 z informacja uzytkownika (kontekstA) w celu przeslania miedzy zakoriczeniami centralowymi EI'. Informaeje dla kaidego z kontekst6w sa transmitowane przez dwa niezalezne media fizyczne, co oznacza, ze mamy do czynienia z sygnalizaeja quasi-skojarzona (patrz punkt 2.3.4).

Na rysunku 3124 przedstawiono przyklad polaczenia z komutacja pakietow w kanaIe D. Moina go objasnic podobnie jak przyklad poprzedni. Zwrocmy uwage jedynie na istotne szczegoly. Mozna zauwazyc, ze w wezlach posredniczacych sieci korzysta sit; z trzech warstw protokol6w uzytkownika, ktore sa w tym przypadku toisame z warstwami protokol6w sygnalizaeyjnych. Wynika to stad, ze w wezle jest analizowana struktura pakietu, tak aby .wydobyc" z niego informacje adresowe i sterujace, Taka analiza nie jest potrzebna w przypadku komutacji kanal6w. Oczywiste jest rowniez, ze caly pakiet w kazdym z kontekstow korzysta z jednego medium fizycznego (wsp6Jnego dla informacji sygnalizacyjnycb i uiytkownika).

3.6 SZEROKOPASMOWE SIECI CVFROWE Z INTEGRACJJ\ U$LUG

3_6_1 Poj~cia podstawowe

Asynchroniczny tryb przesylania - ATM (ang. asynchronous transfer mode) jest standardem przesylu informacji opracowanym w ramaeh szerszych prac nad szerokopasmowa siecia cyfrowa z integracja uslug (B-ISDN). Sformulowanie

73

Siec cyfrowa z integracjCl uslug

Mulliptekser ATM

tfl_cze ATM

Rys.3/25 Strumier'l zmultipleksowanych kom6rek ATM

Komorka nieprzydZielona

"asynchroniczny" jest zwiazane z faktem, ze informacje sa transmitowane poprzez system niesynchronicznie z ich pojawieniem sie na wejsciu systemu. Informacje te sa uprzednio buforowane, umieszczane w pakiecie 0 stale] dhigosci, czyli kom6rce, i dopiero po jej zapelnienin transmitowane przez siec, Nalezy przy tym podkreslic, ze mimo wyzej opisanego .asynchronizmu" kom6rek, poszczeg6lne bity przesylane sa synchronicznie,

Multipleksowanie kom6rek odbywa sit; przez asynchroniczne zwielokrotnienie w dziedzinie czasu. Kom6rka pochodzaca z danego strumienia jest zatem transmitowana w chwili pojawienia sie wolnej szczeliny czasowej, w kt6rej moze zostac umieszczona (patrz rys. 3/25). Podstawowa zaleta zastosowanej techniki multipleksowania jest mozliwose elastycznego dostosowania szybkosci transrnisji danych do szybkosci generowania ich przez ir6dl:o. Jest to szczeg61nie istotne w przypadku tzw. ir6del VBR (ang. variable bit mte) charakteryzujacych sie zmienna w czasie iloscia generowanycb danych. Dzieki zastosowaniu A TM kazde' irodlo zajmuje tylko taka liczbe szczelin czasowych, kt6ra zapewnia

a)

Pasmo

b)

Pasmo

t

t

Rys. 3/26 Multipleksowanie: a) z przydzielaniem katdemu kanalowi maksymalnego pasma, b) statystyczne

74

3i!~i::iJJaSmowe sieci cyfrowe Z integracj'l uslug

75

!!lOiliwosc przesylania informacji. Zatem, gdy ich liczba spada, wiece] szczelin czasowych pozostaje dla innych ir6del. Jezeli odpowiednio duza liczba tr6de! VBR korzysta z danego lacza, mozna zaobserwowac znaczacy zysk wynikajacy ze statystycznego sposobu multipleksowania. Zilustrowano to na rys. 3/26, na kt6rym przedstawiono wymagane sumaryczne przepustowosci Iacza Ns w przypadku wydzielenia osobnego podkanalu dla ka:idego ze strumieni (a) i w przypadku ich multipleksowania statystycznego (b).

Model odniesienia B-ISDN

Podobnie jak w przypadku siedmiowarstwowego modelu OSI, przedstawionego w podrozdziale 3.5, B-ISDN rna rowniez sw6j model protokolu odniesienia. Podstawowy jego blok przedstawiono na rys. 3/27. Blok .ten sklada sit; z plaszczyzny uzytkownika, plaszczyzny sterowania i ptaszczyzny zarzadzania, Plaszezyzna uzytkownika zapewuia transfer informacji uZytkownika wraz ze zwiazanymi z tym funkcjami sterowania, jak sterowanie przeplywem ezy wznawiania pracy po wystapieniu bledow. Plaszczyzna sterowania odpowiada za funkcje sterowania zgloszeniami i polaczeniami; rna do czynienia z sygnalizacja niezbedna do zestawiania, nadzoru nad polaczeniami i ich rozlaczania, Plaszezyzna zarzadzania realizuje funkcje zarzadzania warstwa i funkcje zarzadzania ptaszczyzna, Zarzadzanie warstwa realizuje funkcje zarzadzania (up. metasygnalizaeje) zwiazane z zasobami i parametrami obiekt6w istniejacych w protokolach i obshrguje przeplyw strumieni informacyjnych zwiazanych z eksploataeja i unzymaniem dotyczacych konkretnej warstwy. Zarzadzanie plaszczyzna realizuje funkcje zarzadzania zwiazane z systemem jako caloscia i zapewnia koordynacje miedzy wszystkimi plaszczyznami,

Warstwa adaptaeji ATM realizuje funkcje posredniczace pomiedzy warstwa ATM i warstwa wyzsza, Jej podstawowym zadaniem jest adaptacja uslug

Ptaszczyzna sterowania

Pta szczyzn a uZytkownika

Wyisze warstwy

AAL - warstwa adaptacji

Zarzadzanie p/aszczyznq

WarstwaATM

Warstwa fizyczna

Zarzq_dzanie warstwq

Rys.31.27 Model odniesienia B-ISDN

Siec cyfrowa z integracjEl uslug

dostarczanych przez warstwe ATM do wymagaii warstwy wyzszej, W przeciwnym kierunku dane pochodzace z warstw wyzszych sa umieszczane w polu informacyjnym kom6rki ATM. Warstwa adaptacji zawiera dwie podwarstwy: segmentacji i laczenia SAR (ang. segmentation and reassembly) oraz spojnosci CS (ang. convergence sublayer), kt6re spelniaja nastepujace funkcje:

• warstwa segmentacji i laczenia: po stronie nadawczej segmentacja danych zgodnie z dlugoseia pola informacyjnego kom6rki ATM, po zas stronie odbiorczej laczenie danych zawartych w polu informacyjnym zgodnie z protokolem warstwy wyzszej:

• warstwa spojnosci rna funkcje zalezne od uslugi i moze to bye, w zaleznosci od potrzeb, np. wykrywanie straty komorek lub przywracanie taktu zegara,

Warstwa ATM jest warstwa zwiazana z przesylaniem informacji przez siec, Jej funkcje realizuje sie z wykorzystaniem informacji zawartych w naglowku kom6rki. Zadania warstwy A TM SIl nastepujace:

• multipleksowanie i demultipleksowanie kom6rek;

• translacja identyfikator6w sciezek i kanal6w wirtualnych - zmiana wartosci p61 VPl i VCI w nag16wku zgodnie z tablica marszrutowania w wezle komutacyjnym;

• generowanie i usuwanie naglowka;

• sterowanie przeplywem - kontrola przeplywu danych w styku uzytkownik-siec,

Warstwa fizyczna sklada sie z dw6ch podwarstw: podwarstwy medium fizycznego PM (ang. physical medium) i podwarstw zbieznosci transmisyjnej TC (ang. transmission convergence). Podwarstwa medium fizycznego dziala na najnizszY,_m poziomie i jest odpowiedzialna za prawidlowa transmisje i odbi6r bit6w przez dane medium. Podwarstwa zbieznosci transmisyjnej spelnia natomiast nastepujace funkcje:

• funkcje adaptacji do wykorzystywanego medium transmisyjnego (np. SDH, PDH, czy FDDD;

• synchronizacja i wydzielanie kom6rki ze strumienia bit6w;

• kontrola poprawnosci nagl6wka.

Jak jut to wzmiankowano wczesniej, podstawowa jednostka przenoszaca informacje w sieci ATM jest standardowa kom6rka, zawierajaca 53 oktety, przedstawiona na rys. 3/28. Znaczenie poszczeg6lnych pol jest nastepujace:

• GFC - (ang, generic flow control) pole odpowiedzialne za wielopunktowy dost~. W styku uzytkownik-siec;

• vrr - (illig. virtual path identifier) identyfikator sciezki wirtualnej, czyli pewnego rodzaju drogi w sieci A TM;

• VCI - (ang. virtual channel identifier) identyfikator kanalu wirtualnego (z wiazek kanal6w wirtualnych sa tworzone sciezki wirtualne);

• PTI - (ang. payload type identifier) pole okreslajace co zawiera dana kom6rka: dane uzytkownika czy informacje utrzymaniowe sieci;

• CLP - (ang. cell loss priority) bit okreslajacy priorytet kom6rki; gdy ustawiony jest na wartosc ,,1", w przypadlru wystapienia natloku w sieci komorka moze zostac zniszczona;

76

8 5 4

GFC

Uwa,ga: w NNI pole GFC jest zarnlenlane przez dodatkowe pole VPI.

VPI 1
VCI 2
3
CLP 4
5
6 GFC: kontrola dostepu do sieci w UNI VPI: identyflkator sciezki wirtualnej vel: identyflkatorkanatu wirtualnego

PT: rodzaj informacji przenoszonej przez kornorke (dane uZytkownika, Informacje utrzymaniowe sieci)

CLP: priorytet kom6rki

HEC: clem korekcyjny nagl6wka

VPI

VCI.

VCI

HEC

Pole informacyjne

53

--------------------~

Rys.3/28 Struktura kom6rki ATM

• HEC -- (ang, header error control) pole kodu protekcyjnego chroniacego nagl6wek; w przypadku wystapienia pojedynczego bledu umozliwia jego korekcje; wieksze liczby bledow w nagl6wku sa jedynie wykrywane.

Kanaty i sciezki wirtualne i ich komutacja

Wspomniany wczesniej kana! wirtualny VC to okreslenie uzywane do opisu jednokierunkowej transrnisji kom6rek ATM skojarzonej ze wspolna niepowtarzalna wartoscia identyfikatora VC/. Jezeli dana wartosc VCI jest przypisana dla danego polaczenia poprzez kana! wirtualny, to ta sarna wartosc jest przypisana obu kierunkom tego polaczenia, Sciezka wirtualna VP jest uzywana do opisu jednokierunkowej transmisji kom6rek nalezacych do wszystkich kanal6w wirtualnych, kt6rym przypisano ten sam identyfikator VP/. Na rysunku 3/29 pokazano relacje miedzy kanalem wirtualnym, sciezka wirtualna a fizyczna scieZlai transmisyjna, Fizyczna sciezka transmisyjna moze zawierac kilka sciezek wirtualnych, a kazda sciezka wirtualna mote przenosic kilka kanal6w wirtualnych. ~oncepcja sciezki wirtualnej umoiliwia grupowanie k:ilku kanalow wirtualnych. \

1

Rys.3/29 Kanajy i scieiki wirtualne

Kanal wirtualny (VC)

77

Siec cyfrowa z integracj'l: uslug

Mozemy wyroznic trzy nastepujaee rodzaje komutator6w ATM:

• komutator sciezek wirtualnych - element sieci WlqZ"lCY lacza typu sciezka wirtualna VP i przeprowadzajacy translacje wartosci identyfikatorow sciezek wirtualnycb VPl miedzy wejsciem a wyjsciem (rys. 3/30);

• komutator kanalow wirtualnych - element sieci wiazacy lacza typu kana! wirtualny VC, przeprowadzajacy translacje wartosci identyfikatorow wirtualnych VCl i bedacy zakonczeniem polaczen typu sciezka wirtualna VPC; istnieja komutatory lllczqce funkcje komutatorow sciezek j kanal:6w wirtualnych (rys. 3/31);

• przelacznica A TM - element sieci podobny do komutatora sciezek wirtual-

VCI3 VCI4

VCI1

VCI2

VCI1 VCI2

VCI1 VCI2

VCI5 VCI4

Rys. 3/30 Komutator Sciei:ek wirtualnych

I Komutalor VP

I J

Rys.3/31 Komula1or sciezek i kanat6w wiTtualnych

VCI3 VCI4

VCI5 VCI4

VCI1 VCI2

VCI4

VCI3

VCI1 VCI2

78

79

::::ch, lecz sterowany przez plaszczyzne zarzadzania (czyli przelaczanie odbywa sie na polecenie operatora a nie uzytkownika sieci); element ten realizuje koncepcje sciezek wirtualnyeh w sieci.

dzanie ruchem

7an¢zanie ruchem odpowiada za kontrolowane i efektywne wykorzystanie :zzsob6w sieci A TM, zapobiegajace np. jej zablokowaniu. Obejmuje ono

ujace grupy funkcji:

• zarzadzanie zasobami sieci;

• sterowanie akceptacja zgloszen;

• kontrola parametr6w uzytkownika i sieci;

• sterowanie priorytetami;

• szybkie zarzadzanie zasobami;

• ksztaltowanie ruchu;

• terowanie przeciazeniami,

Zarzadzanie zasobami sieci odpowiada za przydzial jej zasob6w w celu rozdzialu strumieni ruchu zgodnie z charakterystykarni odpowiadajacych i:m ushrg, tak aby utrzymac zadana jakosc obslugi i zoptymalizowac wykorzystanie zasob6w sieci, Funkcja ta wiaze sie przede wszystkim z takim zarzadzaniem sciezkami wirtualnymi, aby spelnic wymagarria jakosci obshLgi. Sterowanie akceptacja zgioszeri definiuje sie jako zbior dzialari ze strony sieci w fazie nawiazywania b4di renegoejacji polaczenia w celu okreslenia, ezy jest moiliwe zestawienie nowego kanalu b'ldi sciezki wirtualnej.

Kontrola parametr6w uzytkownika jest zbiorem dzialari sieei dotyczacych monitorowania i kontrolowania strumienia komorek uzytkownika w celu okreslenia, ezy nie naruszyl on parametrow ruchu ustalonych w fazie zestawiania polaczenia, Ma to zabezpieczac siec przed celowym bqdi przypadkowym naduzyciem zasob6w sieci, co mogloby wplynac negatywnie na jakosc obslugi innych polaczeri. Kontrola parametrow sieci spelnia podobne funkeje, jak kontrola parametrow uzytkownika, ale nie w styku uzytkownik-siec, lecz w styku siec-wezel komutacyjny.

Sterowanie priorytetami umozliwia ustalenie dwoch roznych priorytet6w komorek.\W przypadku wystapienia przepelnienia bufor6w w wezle nastepuje Iikwidacja, kom6rek 0 nizszym priorytecie. Szybkie zarzadzanie zasobami pozwala na natyehmiastowe przydzielenie zasob6w, takich jak pasmo transmisyjne czy pojemnosc buforow w przypadku wystapienia paczek (impulsow) komorek,

Ksztaltowanie ruchu odpowiada za zmiane charakterystyk strumienia kom6rek (np. odstepow miedzy kom6rkami) w eelu lepszego dopasowania strumienia do mozliwosci sieci, Sterowanie przeciazeniami wykorzystuje sit; do minimalizaeji negatywnych skutk6w przeciazeri, a takze do zapobiegania rozprzestrzenianiu sie przeciazeri w sieci.

Siec cyfrowa z integracjl1 uslug

UTER.ATURA

1. ETSI Technical Report ETR OlD. ISDN standards management (ISM); the ETSI basic guide on the European integrated services digital network, 1992.

2. ITU-T Recomroendation1.21O. Principles of telecommunication services supported by an ISDN and the means to describe them, 03,1993.

3. ITU-T Recommendation 1.320. ISDN protocol reference model, 11/1993.

4. lTU-T Recommendation 1.412. ISDN user-network interfaces; interface structures and access capabilities, 1993.

5. ITU-T Recommendation 1.430. Basic user-network interface - layer I specification, 11/1995.

6. ITU-T Recommendation X.200. Information technology - open systems interconnection - basic reference model: the basic model, 07/1994.

7. Koscielnik D.: ISDN cyfrowe sieci zintegrowane uslugowa. Warszawa, WKL 1996.

(

80

4

SYGNALlZACJA

RODZAJE SYGNAL.IZACJI

Sygnalizacja jest wymiana informacji (innych niz informacje uzytkownikow) zwiazanych z zestawianiem i rozlaczaniem polaczeri oraz innym sterowaniem polaezeniami, a takze zarzadzaniem siecia, w sieciach telekomunikacyjnych. Mozna wyroznic trzy rozne obszary funkcjonowania sygnalizacji w sieci:

• przesylanie informacji miedzy stacjami abonenckimi a wezlem komutacyjnym;

• przesylanie informacji w sieci miedzycentralowej;

• sygnalizacja wewnarra centrali...?

W niniejszym rozdziale ograniczymy sie do dw6cb pierwszych z wymienionych obszarow. Ze wzgledu na duza liczbe stosowanych w praktyce rozwiazari przedstawimy jedynie niektore zagadnienia systemowe oraz wybrane przyklady.

LSygnalizacja w laczu abonenckim spelnia dwie podstawowe funkcje: nadzorcza i wybiereza (zwana rowniez adresowq). Sygnalizacja miedzycentralowa musi rowniez spelniac dwie wymienione funkcje, a dodatkowo realizuje takze tzw. funkcje zarzadzania, Do funkcji nadzorczych mozna zaliczyc takie, kt6re wykrywaja lub realizuj'l zmiane stanu lacza, np. wywolanie, zgloszenie sie centrali, rozlaczenie od strony abonenta wywolujacego, rozlaczenie od strony abonenta wywolywanego. Funkcje wybiercze sa zwiazane z procesem zestawiania polaczenia, tj. wysylaniem i odbieraniem informacji adresowych. Informacje wybiercze poza adresem moga rowniez zawierac sygnaly dodatkowe, jak np. zadanie przeslania kolejnej cyfry czy potwierdzenie odbioru okreslonego sygnalu. Funkcje zarzadzania zapewniaja optymalizacje wykorzystania sieci oraz ulatwiaja administrowanie nia, Do typowych funkcji zarzadzania naleza:

• wykrycie i przeslanie informacji dotyczacej wystapienia blokady w sieci;

• informowanie 0 niedostepnosci wyposazenia na skutek uszkodze:6.;

• przesylanie informacji taryfikacyjnycb;

Sygna/izacja

• przesylanie informacji alarmowych z bezobslugowych central lub koncentratorow itf)

Nalezy zauwazyc, ze czesto stosowana klasyftkacja sygnal6w na sygnaly nadzorcze i wybiercze nie musi pokrywac sie z klasyfikaeja funkcji sygnalizacyjnych. Klasyfikaeja sygnal6w na nadzorcze (liniowe) i wybiercze (rejestrowe) odzwierciedla podzial na sygnaly przesylane miedzy urzadzeniami umieszczonymi w drodze rozm6wnej (np, zespolami polaczeniowymi) oraz ~zeniami sterujacymi (rejestrami).

~Na rysunku 4/1 zestawiono podstawowe stosowane rodzaje sygnalizacji, przy czym rys. 4/1a dotyczy fizycznej realizacji roznych systemow sygnalizacyjnych, a rys. 41lb - ich logicznego powiazania z kanalem uzytkownik'

rsygnalizacja prqdem staiym jest najczesciej realizowana przez przerywanie petIr oraz, w niekt6rych -przypadkach, zmiane kierunku plynacego w niej pradu, Petla zawiera aparat abonenta, lacze i wyposazenie centrali zwiazane z tym laczem. Sygnalizacja pradem stalym bywa rowniez stosowana do wymiany infonnacji miedzy centraiami.

Sygnalizacja prqdem przemiennym polega na przesylaniu sygnal6w 0 okreslonych czestotliwosciach mieszczacyeh sic; w pasmie telefonicznym, od 300 do 3400 Hz (sygnalizacja w pasmie) badz tez sygnal6w 0 czestotliwosciach spoza tego pasma, np, 3825, 3850 Hz (sygnalizacja poza pasmem])

Sygnalizaeja w pasmie rna nastepujace zalety [2]:

• moiliwosc stosowania dla J'lczy 0 roznych charakterystykach przenoszenia,

• mozliwosc bezposredniego przekazywania sygnalizacji w punktach tranzytowych i koricowych system6w nosnyeh;

• moiliwosc wymiany uszkodzonego odcinka lacza bez specjalnych zabieg6w

'-

a)

Sposoby ~gnalizacii -t-

\

!

b)

Typy sygnalizacji

/ \

Pradern stalym

.~ Wpa~mie

Poza pasmem

Wszczelinie

Prl'l_dem przemiennym

CyffOwa

--------------- Poza szczelinll

Skojal2ona zkanaiem

We wsp6lnym kanale,

Rys.4/1 Rodzaje sygnalizacji: a) p<idziat ze wzgl~u narealizacj~ fizycznq;b) podziaf ze wzgl~du na logiczne powiijZanie z kal)afem utytkownika

82

technicznych (wymaganych np. w przypadku stosowania sygnalizacji poza pasmem, w wydzielonym kanale);

• natychmiastowe wykrywanie pr6by zajecia uszkodzonego lacza; zwalnia to z koniecznosci sprawdzania ciaglosci kanalu rozmownego;

• dostepnosc calego pasma rozmownego dla cel6w sygnalizacji (z wyjatkiem czestotliwosci, ktore moga bye imitowane przez prady rozm6wne).

Zalety sygnalizacji poza pasmem sa nastepujace [2}:

• niewrazliwosc na zald6cenia spowodowane pradami rozm6wnymi i zwiazane ze stosowaniem tlumik6w echa;

• mozliwosc przesylania sygnalow w czasie trwania rozmowy,a w niektorych przypadkacb, rowniez w czasie zestawiania polaczenia;

• prostota urzadzeri zwiazana z niewrazliwoscia na zakl6cenia pochodzace z pasma rozmownego oraz z mozliwoscia ciaglego przekazywania sygnalizacji.

(§1 przypadku sygnalizacji przesylanej w cyfrowych traktach PCM mozemy wyroznic dwa sposoby sygnalizacji: w szczelinie czasowej i poza szczelina czasowa, Pierwszy sposob przypomina sygnalizacje w pasmie, drugi zas - poza pasme~w przypadku transmisji analogowej). Przy sygnalizacji poza szczelina przypisanie na stale kanalu sygnalizacyjnego kanalowi rozmownemu w systemie PCM 30/32 jest dokonywane nastepujaco (patrz rys. 4/2 i 4/3). Kazdemu kanalowi rozm6wnemu przyporzadkowuje sie kana! sygnalizacyjny. Kanaly te sa tworzone w szczelinie kanalowej 16 w ten spos6b, ze bity 1 do 4 tworza kanaly sygnalizaeyjne dla kanalu rozm6wnego 0 numerze rownym numerowi ramki w wieloramce, a bity 5 do 8 tworza kanaly sygnalizacyjne dla kanalu rozm6wnego 0 numerze ramki w wieloramce powiekszone] 0 Iiczbe 16. Zasada ta dotyczy ramek od 1 do 15. Szczelina 16 w ramce 0 sluzy do syncbronizacji wieloramki, Sygnalizacj~ w szczelinie stosuje sie w systemach PCM 24-krotnych. Do celow sygnalizacyjnych wykorzystuje sie 6smy bit kazdej szczeliny czasowej w co sz6stej ramce (patrz rys. 4/4 i 4/5).

Wieloramka
,RalTika
Ramka
Kanal rozm6wny 2 3 15 16 28 29 30
Szczelina czasowa 0 2 3 15 16 17 29 30 31 Bit

R.ys. 4/2 Slruktura -ramki systemu PCM 30/32

83

Sygnalizacja

Szczelina 16 Szczelina 16 Szczelina 16
ramki1 ramki 2 rarnkl 15
abed abed abed abed abed abed
kanalu kanalu kanalu kanalu kanallJ kanalu
1 16 2 17 15 30 abedoznacza gnJP'il·cZiereci1 bMw przydzlelonych do sygnalizacji zwi¥anej z jednyrn kanalem rozrnownym

Rys. 413 Przydziaf bit6w sygnalizacyjnych w szczelinach czasowych 0 nurnerze 16 w systemie PCM 30/32

Wieloramka

Ramka

Ramka

Kanal rozrnewny

1

3

22 23 24

2

22 23 24

S.zezelina czasowa

1

2

3

Bit

RYS.4/4 Struktura ramki w systemie PCM 24

Przydzial bitOw

Numerramki

Informacja rozm6wna Sygnalizaeja

1 2 3 4 5 6 7 8 9

10 11 12

HI 1-8 1·8 1-8 1-8

1-7 8

1,8

1-8

1-8

1-8

1-8

1-7 8

Rys. 415 UZycie bit6w w szczelinach czasowych systemu PCM 24

84

Sygnalizacja skojarzona z kana/em

Centrala B

Centrala A

Sygnalizacja we wsp6lnym kanale

Centrala B

;:;,oooenci

Centrala A

--------------------._. ..J ---------------------,__ ....I

---- tqcze rozmowne

----------- Nosnik sygnaHzacji

Rys. 4/6 Typy sygnal1zacji: a) skojarzona z kanatem; b) we wspolnym kanaJe

Ze wzgledu na logiczne powiazanie sygnalizacji z kanalem uzytkownika mozemy wyroznid sygnalizacjfl skojarzona z kanalem (ang. channel associated signaling) i sygnalizacje we wsp6lnym kanale (ang. common channel signaling). W pierwszym przypadku informacje sygnalizacyjne zwiazane z konkretnym kanalem UZytkownika sa przesylane w nim samym bttdi w kanale sygnalizacyjnym (poza szczelina rozmowna) na stale zwiazanym z rozpatrywanym kanalem uzytkownika (rys, 4/6a). W przypadku dmgim informaeje sygnalizacyjne przesyl:a sie w specjalnym, wydzielonym kanale, przypadajacym na wiele kanal6w rozm6wnycb (uZytkownika) (rys. 4/6b). Identyfikacja informacji zwiazanej z danym kan:aJ:em nastepuje na podstawie nagl6wka zawierajacego adres tego kanalu, Takie-rozwiazanie umozliwia wprowadzenie duzej roznorodnosci sygnal6w i elastyczne nimi operowanie.

Naleiy zauwazye, ze sygnalizacja skojarzona z kanal:em moze bye realizewana zar6wno w pasmie, jak i poza pasmem. W tym ostatnim przypadku moze bye zwiazana z kanalemuzytkownika przy korzystaniu z nieeo szerszego pasma kanalu transmisyjnego nit pasmo telefoniczne. Podobnie, w przypadku system6w cyfrowych, sygnalizaeja skojarzona moze bye realizowana w szczelinie i poza szczelina,

Sygnalizacja pradem przemiennym we wsp6lnym kanale, jakkolwiek teoretycznie moglaby bye .realizowana w pasmie kanal6w uZytkownika (kana! moglby bye wydzielony tylko logicznie), ze wzgledow praktycznycb jest realizowana poza pasmem, czyli w fizycznie odrebnym kanale,

Duza roznorodnosd istniejaeych sieci oraz dazenie do maksymalnego wykorzystania ieh wlasciwosci w celu obnizenia koszt6w sygnalizacji doprowadzilo do powstania bardzo wielu roznych system6w sygnalizacyjnych. Na

85

Sygnalizacja

wyb6r okreslonego typu sygnalizacji wplywaja przede wszystkim: typ systemn komutaeyjnego, typ systemu transmisyjnego, dostepne uslugi, czesc systemu telekomunikaeyjnego, w kt6rym rna bye realizowana sygnalizaeja.

Wplyw systemu komutacyjnego na sygnalizaeje mozna latwo wyjasnic porownujae system 0 sterowaniu bezposrednim z wybierakami biegowymi z systemem 0 sterowaniu scentralizowanym wyposazonym w rejestry. W systernach biegowych trudno jest oddzielic funkeje nadzorcze od wybierczych. Kolejne cyfry wybierane przez abonenta steruja bezposrednio wybierakami. Z tego powodu czestotliwosc i wsp61czynnik wypelnienia impuls6w wybierczyeh sa uzaleznione od szybkosci dzialania wybierak6w. Czas wybierania w systemaeh biegowych jest wiec stosunkowo dlugi, natomiast czas miedzy zakonczeniern wybierania a pojawieniem sie sygnalu dzwonienia - stosunkowo krotki, W systemach wyposazonych w rejestry jest mozliwe oddzielenie funkeji nadzorezych i wybierezych. Sygnaly wybiercze moga bye przesylane miedzy rejestrami z szybkoscia niezalezna od szybkosci dzialania pola komutaeyjnego. Rowniez forma sygnalow moze bye bardziej dogodna do transmisji. Typowym rozwiazaniem jest w takich przypadkaeh sygnalizacja wieloczestotliwosciowa (ezyli pewien rodzaj sygnalizaeji pradem przemiennym).

Wprowadzenie sterowania prograrnowanego wezlami komutaeyjnymi umozliwia zastosowanie sygnalizaeji we wsp6lnym kanale.

Duzy wplyw na wyb6r okreslonego typu sygnalizacji rna przyjety system transmisji. W naturalnych laczach akustyeznyeh najbardziej rozpowszechniona jest sygnalizacja pradem stalym. Wynika to z jej prostoty, niezawodnosci i stosunkowo niskiego kosztu. W systernach transmisyjnych zwielokrotnionyeh czestotliwosciowo sygnalizacja pradem stalym nie moze bye stosowana. W takich przypadkaeh korzysta sie najczesciej z sygnalizaeji pradem przemiennym o czestotliwosciach lezacych w pasmie telefonicznym lub nieeo powyzej, W systemach z sygnalizacja w pasmie konieczne Sot zabezpieczenia przed blednym zinterpretowaniem sygnalu mowy jako informaeji sygnalizacyjnej. Wada sygnalizacji pradem stalym jest ograniczona w znacznym stopniu liczba mozliwych sygnal6w. Znacznie wiekszy zbi6r sygna16w mozna uzyskac np. w systemic sygnalizacji wieloczestotliwosciowej.

4.2 SYGNALIZACJ.A W U\CZU ABONENCKIM

4.2.1 Sygnalizacja w tq_czu analogowym

Og6lny schemat wymiany informacji sygnalizacyjnych w laczach abonenta wywolujacego (AbA) i wywolywanego (AbB) , zwiazanych z zestawianiem miedzy nimi polaczenia oraz jego rozlaczaniem przedstawiono na rys, 417. Dla uproszczenia przyjeto, ze obaj abonenci sa przylaczeni do jednej centrali.

w_ stanie spoczynkn AbA (mikrotelefon odlozony) w laczu abonenckim nie plynie prad, Wywolanie, czyli podniesienie mikrotelefonu powoduje zamkniecie

86

87

Abonent wywoluj<!_cy

Centrala

Abonent~any

Wywolanie " Identyfikacja abonenta
wywolujlj_cego
Zgloszenie cantrall Przydzielenie pamililci
sygnffi ci<l9ly 400-450 Hz~ na cyfTy adresowe
"- i podl<j_czenie wyposai:enia
infomlacja adresowa <,
...- Analiza cyfr i wyb6r zespolu
wyjsc:iowego
Zwrotny sygnal Zestawienia drogi Wywolanie
dzwonienia poI<lczenioweJ (prtj_d-dzwonienia)
/'
<, ~ Odzew (podniesienie
Odtqczenie zwmtnego L_
" mikrotelefonu)
sygnalu dzwonienia i pr<\du
Rozmowa dzwonienia Rozmowa
"- L -....
-.... -.... ...-
OdIozenie rnikrotelefonu , Nadz6r Odtozenie mikmtelefonu
Odl<lczenie wyposazenia -.... Rys. 4/7 Przyktadowy schemat wymiany sygnarow w telefonicznym ~czu abonenckim

petli abonenckiej. Przeplyw pradu zostaje wykryty w centrali. Powoduje to przylaczenie do lacza abonenckiego odpowiedniego urzadzenia, 0 ile jest ono dostepne, umozliwiajacego odbior nnmeru abonenta wywolywanego. W systemach 0 sterowaniu bezposrednim jest to wybierak, a w systemach z wydzielonym sterowaniem - rejestr, Przyiaczenie urzadzenia jest sygnalizowane ahonentowi wywolujaeemu przez sygnal zgloszenia centrali. Sygnal ten rna czestotliwose od 400-450 Hz i jest nadawany w sposob ciagly do chwili rozpoczecia wybierania. ITU-T dopuszcza rowniez inne postaci sygnalu zgloszenia [4J.

Po otrzymaniu sygnalu zgloszenia AbA wysyla informacje adresowa, wybierajac numer AbB. Stosuje sie dwa rome systemy przekazywania informacji adresowej. Starszy, staloprqdowy (zwany tez dekadowym) polega na wysylaniu serii impulsow odpowiadajaeych kolejnym cyfrom przez zwieranie petli abonenckiej. W nowszym, wieloczestotliwosciowym, kazdej cyfrze odpowiadaja dwie okreslone czestotliwosci,

Do wysylania impalsow stalopradowyeh wykorzystywalo sie do niedawna gl6wnie tarcze numerowa (wynaleziona w 1896 r.) blldi odpowiednie urzadzenie elektroniczne, sterowane klawiatura, Numer abonenta zadanego jest nadawany do centrali telefonicznej za pomoca tylu serii impuls6w wybierczych, z ilu cyfr sklada sie ten numer. Liczba impuls6w w kazdej serii odpowiada wartosciom poszczegolnych cyfr numeru, a wiec cyfrze ,,I" odpowiada jedenimpuls, cyfrze ,;2" - dwa impulsy itd. Cyfrze ,,0" odpowiada dziesiec impulsow. Impulsy tworzace jedna serie sa wysylane z , czestotliwoscia nominalna wynoszaca najczesciej 10 Hz. W niekt6rych krajach czestotliwosc ta wyrrosi 20 Hz. Miedzy seriami impuls6w wystepuja przerwy miedzyseryjne, kilkakrotnie dluzsze od poszczegolnych impuls6w.

Sygna/izacja

~~
Cyfra 3
r-- r-- I


,
Naci~ni~ie Si t tz t i zwolnienie tarczy

eg jatowy

p

Rys.4/8 Przebieg pradu w obwodzie Impulsowania w przypadku wybierania cyfry 3

Przebieg pradu w obwodzie impulsowania w przypadku uzycia tarczy numerowej, przedstawiono na rys. 4/8 (me uwzgledniono znieksztalceri impuls6w wynikajacych z charakterystyki lacza), Jak widac, prad spoczynkowy I" plynacy przez obw6d rozmowny aparatu przed rozpoczeciem impulsowania, zwieksza sie do wartosci maksymalnej 1m po wyprowadzeniu tarczy numerowej ze stanu spoczynku. Spowodowane jest to zwarciem obwodu rozmownego przez zestyk zwierajacy tarczy numerowej. Po naciagnieciu i zwolnieniu tarczy rozpoczyna sie jej samoczynny powr6t do pozycji spoczynkowej. Konstrukcja tarczy numerowej powoduje, ze zestyk impulsujacy zaczyna impulsowac dopiero po czasie ok. 200 LUS od chwili rozpoczecia ruchu powrotnego. Umozliwia to uzyskanie odpowiedniej przerwy miedzyseryjnej.

Zestyk impulsnjacy otwiera sie i rozpoczyna sie pierwsza przerwa Trwa onaprzez czas tp• po czym zestyk impulsujacy zamyka sie i pozostaje w tym stanie przez czas zwarcia tn a nastepnie otwiera sie ponownie, wskutek czego nastepuje druga przerwa. Powtarza sie to tak dlugo, az zostanie dokonana odpowiednia liczba przerw i zwarc, odpowiadajaca nadawanej cyfrze. Po ostatnim zamknieciu zestyku impulsujacego nastepuje otwarcie zestyku zwierajaeego i zmniejszenie pradu do wartosci Is. Sytuacja powtarza sie dla kolejnych cyfr. Stosunek czasu przerwy ;, do czasu zwarcia t, zalezy od typu centrali, do kt6rej jest wysylane iDlpulsowanie. Najczesciej wynosi 2 (np. centrale systemu Strowgera 32AB, centrale Pentaconta), niekiedy 1,4 (centrale finny Ericsson) lub 1,7 (centrale finny Siemens).

Zasadnicza wada przedstawionego systemu przekazywania informacji adresowej jest dlugi czas wybierania. Wady tej nie maja aparaty z sygnalizacja wieloczestotliwosciowa, Najprostszym sposobem kodowania dziesieciu cyfr bylby wyb6r dwu sposrod pieciu mozliwych czestotliwosci, System ten jednak me zostal przyjety ze wzgledu na trudnosci w zabezpieczenin przed nasladowaniem.informaoji przez sygnal mowy. Systemem zalecanym przez ITU- T (zalecenie Q.23) i czesto stosowanym jest wyb6r dwoch czestotliwosci, przy czym kazda z nich jest wybierana z innej grupy zawierajacej cztery rozne czestotliwosci [3].. Tak skonstruowany kod jest nazywany kodem ,,2(114)". Spos6b przydzielenia czestotliwosci poszczeg6lnym klawiszom przedstawiono

89

Grupa czestetllwoscl wiQkszych

Hz 1209 1336 1477 1633
697 CJ000
Grupa 770 0000
~Sci
ID1iejszych 0000
852
941 [:]·000 Rys. 4/9 Przydziat cz~stotliwoscj w klawiaturze wybierczej

na rys. 4/9. Przewidziano sygnaly dla dziesieciu cyfr oraz szesciu symboli rezerwowych. Symbole te moga bye np, uzyte do przekazywania do centrali informacji 0 zadaniu dodatkowych ushig, lakkolwiek klawiaturowe wybieranie nnmeru i jego wieloczestotliwosciowe przesylanie do centrali jest znacznie szybsze nit w przypadku s-ygnalizacji statopradowej, czas oczekiwania po wybraniu numeru moze bye dluzszy ze wzgledu na istnienie w sieci telekomunikacyjnej central niedostosowanych do tak szybkiego wybierania.

Po odebraniu przez centrale informacji adresowej (rys, 4n) rozpoczyna sie zestawianie drogi polaczeniowej (w przypadku systemow 0 sterowaniu bezposrednim droga jest zestawiana jut w czasie wybierania). W niektorych centralach informuje 0 tym AbA sygnal marszrntowania. Dlugi okres ciszy, szczegolnie przy zestawianin dmgi przez wiele central, m6g1by zaniepokoic abonenta i spowodowac rezygnacje z polaczenia, Sygnal marszrutowania ma te sama czestotliwosc co sygnal zgloszenia, ale jest przerywany w rytmie: 50 IDS emisji i 50 ms ciszy.

Po zestawieniu drogi polaczeniowej do AbB nastepuje jego wywolanie przez wysylanie pradu dzwonienia 0 czestotliwosci 15-25 Hz i napieciu 90-150 V. ITU-T zaleca, aby prad dzwonienia byl wysylany przez 0,67 do 15 s, po czym nastepowala przerwa 0 dlugosci 3 do 5 s, po ktorej wysylanie pradu byloby wznawiane itd. W przypadku istniejacych central dopuszcza sie inne czasy. Jednoczesnie z wysylaniem pradu dzwonienia wysyla sie do AbA zwrotny sygnai dzwonienia 0 czestotliwosci od 400 do. 450 Hz (czyli takiej samej jak sygnal zgioszenia centrali) i przerywany tak, jak prad dzwonienia. Przerwy i emisje pradu i zwrotnego sygnalu dzwonienia me musza bye zsynchronizowane.

Podniesienie mikrotelefonu przez AbB powinno bye natychmiast wykryte i musi spowodowac natychmiastowe przerwanie wysylania pradu i zwrotnego sygnalu dzwonienia.

Sygnalizacja

90

Po zakoiiczeniu rozmowy (slowo ,,rozmowa" jest tu umowne, gdyz w czasie trwania polaczenia moga bye np. przekazywane dane) jeden z abonent6w odklada mikrotelefon jako pierwszy. W zaleznosci od konkretnego system" rozlaczenie moze nastapic po odlozeniu mikrotelefonu przez AbA lub przez dowolnego z abonent6w, a takze przez obu abonent6w. Na rysunku 4f1 przedstawiono przebieg rozlaczenia inicjowanego przez AbA.

Om6wiony przyklad nawiazywania i rozlaczania polaczenia nie wyczerpuje wszystkich mozliwych sygnalow, kt6re moga bye przesylane w laczu abonenckim. Uzywane sa m.in. nastepujace sygnaly: sygnal zajetosci, sygnal niedostepnosci, sygnal ostrzezenia informujacy 0 wlaczeniu sie telefonistki, sygnal specjalny.

Sygnai zajetosci jest wysylany do AbA w razie zajetosci abonenta wywolywanego. Jest to sygnal 0 czestotliwosci takiej samej jak sygnal zgloszenia, lecz przerywany w rytrnie 0 czasie cyIdu od 300 do 1100 ms (cisza i emisja lacznie). Stosunek czasu emisji do czasu ciszy powinien wynosic od 0,67 do 1,5. Sygnal niedostepnosci, nazywany tez sygnalem natloku, jest wysylany do AbA w razie niemoznosci zestawienia polaczenia z powodu chwilowego braku wolnych laczy lub wolnej drogi w polu komutacyjnym. Zalecenia ITU-T nie rozrozniaja sygnalu niedostepnosci i zajetosci, ale rozroznienie to dopuszczaja z tyro, ze rytm sygnahizajetosci powinien bye wolniejszy od rytmu sygnalu niedostepnosci, przy czym rytmy obu sygnalow pow.inny miescic sie w granicach ustalonych dla sygnaln zajetosci,

Sygnal ostrzezenia jest wlaczany do obu abonent6w wtedy, kiedy do istniejacej rozmowy wlacza sit; telefonistka w eelu zaoferowania rozmowy miedzymiastowej h<tdZ miedzynarodowej, Sygnal specjalny informuje abonenta nawiazujacego polaczenie miedzynarodowe, ze powinien skorzystac z pomoey telefonistki W kraju, w kt6rym polaczenie jest iniejowane. Sygnal ten stosuje sie w6wczas, "gdy komunikaty slowne lub inne sygnaly tonowe nie sa rozumiane przez abonenta wywolujacego. Omawiany sygnal zawiera odcinki emisji i odcinki ciszy trwajace po I s, W odcinku emisji nadaje sie kolejno trzy sygnaly o r6wuych dlugosciach i nastepujacych czestotliwosciach: 950 Hz, 1400 Hz, 1800 Hz.

Dodatkowy sygnal, stosowany w przypadku aparat6w wrzutowych, polegajacy na odwr6ceniu biegunowosci baterii zasilajacej lacze AbA, po podniesieniu mikrotelefonu przez abonenta wywol:ywanego, powoduje zainkasowanie monety. Uzywane Sf! takze komunikaty slowne wysylane do abonenta wywolywanego, np. .nie rna takiego numeru", "abonent czasowo wytaczony" czy "wrzllc monete".

4.2.2 Sygnalizacja w tClczU cyfrowym

Opisane systemy sygnalizacji w ana.logowym laczu abonenckim sa wystarczajace w przypadku nawiazywania i rozlaczania polaczen telefonicznych. Jednak w sieci wielouslugowej, takiej jak ISDN, sa one niewystarczajace Dlatego tez

o

Flaga poczC\tku

1111110 101111110110001

E 0101111110 1111111 1111110110111111011000

Re!ransmisja

kanalu D TE B

Retransmis' a

kanalu DTE A

Rys. 4/10 PrzejQcie kanatu D przez urzadzenie koricowe oczekulace na transmlsie

ITIJ-T zdefiniowalo elastyczny, cyfrowy system sygnalizacji DSS l(ang. digital subscriber signalling system No.1) [7, 12]. Informacje sygnalizacyjne przesyla sie w tym przypadku w kanale D (patrz p, 3.3). Kanal ten rna szybkosc 16 kbit/s, gdy obsluguje dwa kanaly uzytkownika (po 64 kbitls kazdy), oraz 64 kbitls w przypadku obslugi wiekszej liczby kanal:6w uzytkownika.

W specyfikacji systemu sygnalizacji DSS 1 korzysta sie z trzech pierwszych warstw siedmiowarstwowej architektury OSI (patrz p. 3.5.1). Warstwa pierwsza opisuje charakterystyki fizyczne, elektryczne i funkcjonalne styku miedzy uzytkownikiem a centrala, Charakterystyki te opisalismy juz czesciowo w rozdziale 3. Teraz zajmiemy sie zasada dostepu do kanalu D, korzystajac z rys. 4110, na kt6rym schematycznie przedstawiono przyklad przeplywu bit6w wysylanych do kanalu D przez urzadzenia koricowe (TE A oraz TE B) oraz przeplywu bit6w echowego kanalu D (oznaczanego litera E) od adaptera sieciowego NT do urzadzeri koricowych [11]. Zakladamy, ze kana! D jest zajety przez TE A, a TE B oezekuje na jego zwolnienie. TE B zlicza logiczne jedynki, odpowiadajace fizycznym spacjom, czyli brakowi przeplywu sygnalu, w kanale E. Z chwila gdy zliczy kolejnych osiem jedynek, co oznacza zakoriczenie zajmowania kanalu D przez inne urzadzenie koiicowe, TE B moze rozpoczac nadawanie,

Poniewaz do magistrali S mOZDa dol'lczye do osmiu urzadzeri koricowych, musimy liezyc sie z wystepowaniem kolizji w dostepie do kanalu D. Z kolizja mamy do czynienia w chwili, gdy dwa (lub wiecej) urzadzenia koricowe rozpoczna nadawanie infonnacji. Sytuaeje taka zilustrowano na rys. 411 L W czasie, gdy kana! D byl zajmowany przez TE A, dwa inne urzadzenia koricowe otrzymaly zadania wymagajace skorzystania z transmisji tym kanalem, Nie ma znaczenia, w kt6rym dokladnie momencie zadania te zgloszono i ktOry terminal zrobil to wczesniej, gdyz i tak ich liczniki spacji, probujace zdekodowac moment zwolnienia medium, zostana zsynchronizowane kaZdym logicznym zerem odebranym z kanalu E. Jezeli wiec oba urzadzenia koricowe maja przyznana t~ sama klase i poziom uprzywilejowania (na rysunkn zalozono

91

Sygna/izacja

Flaga korica

Nieaktywny TE B

11111111111111111

00010110001

Op6i:nienie 01 bit

E

Reiransmis' a

kanalu D TE A

Rys.4/11 Obsluga kolizji w kanale D

najwyzszy mozliwy priorytet dla obu terminali) , to rozpoczna transmisje rownoczesnie,

W celu rozpoznawania kolizji przyj~to, ze symbol (odpowiadajacy logicznemu zeru) rna przewage nad spacja, Czyli, jezeli jedno urzadzenie koricowe wysyla w lacze sygnal, a drugie w tej samej chwili spacje, to NT zdekoduje zawsze symbol Obsluge kolizji umozliwia tez konstrukcja pochodzacej z TE ramki fizyeznej w styku SiT. Jej format zapewnia, Ze zera przesytane kanalem D majq postae symboli 0 polaryzacji uJemnej (podobnie jak pierwsze zero w kazdym z kanalow B). Nie moze wiec wystapic sytuacja, w ktorej dwa urzadzenia koricowe wysla jednoczesnie w lacze symbole 0 przeciwnych polaryzacjach, eo prowadziloby do niejednoznacznosci w dekodowaniu stanu laeza przez NT.

Jak pokazano na rysunkn, po jednoczesnym zainicjowaniu nadawania przez TE BiTE C, na I~cze trafia flaga rozpoczynajaca ramke. Poniewaz jest ona taka sarna dla wszystkich urzadzeri koncowych, w czasie wysylania pierwszego oktetu nie dochodzi do kolizji. Moze ona wystapic dopiero w ciagu transmisji nastepnych bit6w. W rozpatrywanym przykladzie do kolizji dochodzi na trzecim bide po koricu flagi. Odebrane w tym momencie przez NT logiczne zero jest retransmitowane kanalem E. Kazde z urzadzeri koncowych przed wyslaniem kolejnego bitu sprawdza najpierw zawartosc tego kanalu. W przypadk:u TE C odpowiada ona wyslanemu ciagowi bitow, a wiec kontynuuje on nadawanie. TE B wykryje natomiast kolizje, co pociagnie za soba natyehmiastowe przerwanie transmisji dotychczasowego sygnalu i rozpoczecie wysylania spacji (oznaczajacych stan jalowy).

W warstwie drngiej sygnalizacji DSS 1 stosuje sie protokol LAPD (ang. link access procedure-D), bedacy rozszerzona wersja znanego protokolu HOLe [7]. Jego podstawowa funkcja jest zapewnienie niezawodnego i wolnego od bledow

92

o

o

93

przesylania strumieni bit6w w kanale D. Funkcje protokolu LAPD mozna zestawic nastepujaco:

• ramkowanie, czyli wyznaczanie poczatkn i korica ramki;

• wykrywanie bledow i ich korekcja przez stosowanie retransmisji;

• adresowanie, czyli wskazywanie urzadzenia nadajacego i odbierajacego ramke;

• odmierzanie czasu w celu wykrycia ewentualnych przekroczeri limit6w

czasowych;

• zachowywanie prawidlowej kolejnosci przesylanych wiadomosci;

• zapewnienie polaczeri wielopunktowych;

• multipleksowanie, czyli obsluga kilku laczy danych w jednym kanale D.

Cala wymiana informacji zwiazanej z obsluga protokol6w w warstwie drugiej odbywa sic; z uzyciem ramek 0 strukturze przedstawionej na rys . .tIl2 [7]. Moiemy wyroznic dwie odmiany ramek: z polem danych (wtedy pole sterowania zawiera jeden oktet) i bez pola danych (dwuoktetowe pole sterowania).

Ramka rozpoczyna sie i koriczy flaga, czyli ciagiem zawierajacym pojedyncze zera na poczatku i na koricu oraz szesc jedynek miedzy nimi. Flaga konczaca jedna ramke moze rozpoczynac jednoczesnie ramke nastepna, Flagi sluZct do rozpoznawania poczatku i korica ramki.

Typowe pole adresowe sklada sie z dw6ch oktet6w. Znaczenie poszczeg61- oych p61 pola adresowego jest nastepujace, Bity rozszerzenia pola adresowego (EAO i EAl) wskazuja, czy pole to sklada sie z jednego czy tei. wiekszej liczby oktet6w. Wartosc EA r6wna 1 oznacza, ze jest to ostatni oktet pola adresowego. Tak wiec w przypadku dwuoktetowego pola adresowego EAO jest ustawione na o a EAl - na 1. Bit CIR rozr6:tnia ramki rozkazowe j odpowiedziowe. Uzytkownik wysyla rozkazy z CIR ustawionym na 0, a odpowiedzi z CIR r6wnym 1. Odwrotnie jest z ramkami przesylanymi od strony sieci, W tym przypadku w rozkazach CIR ustawione jest na I. a W odpowiedziach - na o. Identyftkator ponktu dostepu do uslugi (SAP!) slui.y do podania punktu, w kt6rym uslugi warstwy drugiej sa udostepniane jednostkom warstwy trzeciej

Flaga FCS Po/edanych I Sterow. I Adres Flaga
I
8 8 0+ (260" 8) 81ub 16 I 16 8
I
- ___ - _______ 1 Kierunek
---------
[-- transmisji
I TEl EA1 SAPI C/R EAO Jio

7 6 FCS - ci~ kontrolny ramki (ang, Frame Check Sequence)

EA - bit rozszerzenia pola adresowego (an!J Extension of Address) CJR - bit rozkazu/odpowiedzi (ang. CommandiResponse)

SAPI- ldentytikator punktu dost~pu do uslugi (ang. Service Access Paint Identifier) TEl - identyfikator terminala fizycznego (ang. Terminal Endpoint Identifier)

Rys. 4/12 Format ramki protokotu LAPD

SygnaUzacja

Pole danych

8

8

I I

-~...!

16

8

I

,

._~-

0+(260' 8)

81ub 16

-~-----

.---

5

N(R) P N(S) I 0
N(R) PIF 0 0 0 0 I s s I 0 1
M M M I P/F I M M I 1 1 Kierunek
transmisji u

N(S) - kolejny numer ramki nadawaneJ N(R) - kolejny numer ramkJ odbieranej

Rys.4/13 Struktury pola steruj~cego ramki

badz plaszczyzny zarzadzania, Wil\ze sie to Z okresleniem typu informacji (np. pakiet danych uzytkownika, sterowanie czy informacja zarzadzania), ldentyfikator terminala fizycznego (TEl) umozliwia multipleksowanie w jednym medium fizycznym ramek przeznaczonych dla roznych urzadzeri koricowych.

Pole sterujace (patrz rys .. 4/13) moze zawierac jeden lub dwa oktety.

Identyfikuje ono typ ramki, Istnieja trzy motIiwe typy ramek protokolu LAPD:

• numerowane ramki informacyjne (format I);

• ramki nadzorcze (format S);

• nienumerowane ramki infor:macyjne i sterujaee (format U).

Typ Iamb rozpoznaje sie na podstawie dwoch pierwszych bitow pierwszego okteto pola sterujacego, W przypadku ramki formam J pierwszy bit jest ustawiony na O. W pozostalych przypadkach bit ten rna wartosc 1, a drugi z bit6w jest ustawiony na 0 dla ramki nadzorczej (format S) i na 1 dla ramki formatu U.

Przesylany blok danych czesto nie miesci sie w polu danych jednej ramki, Zachodzi wiec koniecznosc podzielenia go na mniejsze elementy wysylane kolejno, Aby umozliwic odbiomikowi zestawienie tych fragmentow w calosc, Sq one numerowane przez nadajnik. Kolejny nnmer ramki jest przenoszony przez pole N(S) 0 dlugosci siedrniu bitow, co pozwala na numeracje modulo 128.

Pole N(R) zawiera, zwiekszony 0 jeden, numer ostatniej ramki, ktora zostala odebrana poprawnie. Potwierdzenie odebrania informacji moze bye przenoszone zar6wno przez ramki typu J, jak i sluzace specjalnie do tego eelu ramki typu S. W tym pierwszymprzypadku mozliwe jest wylaeznie potwierdzanie pozytywne, tzn, informowanie 0 bezblednym odbiorze.

Bit PIF jest uzywany w ramkach rozkazowych i w odpowiedziowych.

W ramkachrozkazowych oznacza sie go litera P (ang. poll), a w ramkach odpowiedziowycb litera F (ang, final). Ustawienie bitu P na wartosc 1 oznacza zadanie przeslania ramki odpowiedziowej, a ustawienie bito F na wartosc

94

95

l wskazu je, if! dana ramka odpowiedziowa zostala wyslana na zadanie ramki rozkazowej. Dwubitowe pole S, znajdujace sie tylko w ramkach nadzorczych, slu:Zy do informowania 0 stanie i zadaniach odbiomika, W poln tyro wykorzystuje sie trzy nastepujace kody:

• RR (ang. receive ready) zglasza gotowosc odbiornika do przyjecia ramki o numerze N(R) i jednoezesnie potwierdza prawidlowe odebranie rarnki NCR)-l;

• RNR (ang. receive not ready) potwierdza prawidJowe odebranie ramki NCR) - 1 i oznacza zadanie wstrzymania nadawania nastepnych danych;

• REJ (ang. reject) sygnalizuje zadanie retransmisji ramek, rozpoczynajac od numeru wskazanego przez N(R).

Na rysunku 4114 przedstawiono przyklad wymiany ramek informacyjnych i nadzorczych RR. Przyjeto wielkosc okna (czyli dopuszczalna liczbe ramek wysylanych bez potwierdzenia) r6W1Ul2. Dla uproszczenia przyjeto, ze transmisja odbywa sie tylko w jednym kierunku, a wiec zawartosc pola N(R) w ramkach typu I me ulega zmianie.

Funkcje warstwy trzeciej w sygnalizacji DSS 1 odpowiadaja za zestawianie, utrzymywanie i rozlaczanie kanalow miedzy uzytkownikami a koncowymi central ami ISDN. Warstwa trzecia dokonuje thnnaczenia zadari uzytkownikow na wiadomosci przesylane nastepnie do centrali. W centrali natomiast rola omawianej warstwy jest takie oddzialywanie na funkcje sterowania zwiazane ze zgloszeniami, aby spelnic zadania uzytkownikow koricowych, Warsrwe trzecia sygnalizacji DSS 1 opisuje sie, podajac formaty wiadomosci i procedury ich wymiany.

Og61ny format wiadomosei sygnalizacyjnych warstwy trzeciej pokazano na rys. 4/15 [8]. Kazda wiadomosc sygnalizacyjna zawiera dyskryminator protokolu

Nadajnik

Odbiomik

1(2,5) P = 0

I(a,b) - ramka informacyjna o numerze kolejnym a (czyli z N(S) " a), potwierdzaj.<tca poprawne odebranie ramki nr b - 1 (czyli z N(R) =b)

1(3,5) P = 0

RR(4) F = 0

1(4,5) P = 0

RR(b) - ramka nadzorcza RR (ang. Receive Ready)

z N(R) = b

1(5,5) P = 0

RR(6) F = 0

r(6,5) P = 0

Rys. 4/14 Przykmd wymiany rarnek inforrnacyjnych i nadzorczych

Sygna/izacja

Bity 87654321°ktety

1

Dyskryminalor protokolu

2

Dlugosc identyfikatora zgloszenia

000 0

Identyfikator zgloszenia

3

o

Typ wiadomoSci

4

5 i dalsze

Inne elementy informacyjne

Rys.4/15 OgOlny format wladomosci sygnalizacyjnych warstwy trzeciej sygnalizacji DSS1

(ang. protocol discriminator), identyfikator zgloszenia (ang. call reference) oraz typ wiadomosci (ang. message type). Inne elementy informacyjne zaleza od konkretnegci typu wiadomosci,

Dyskryminator protokolu 0 dlugosci jednego oktetn sluzy do rozrozniania wiadomosci zwiazanych z obsluga sygnalizaeji DSS I w styku uzytkownika z sieeia ad. innych rodzaj6w wiadomosci przesylanych w kanale D (np. danych w postaci pakiet6w).

Identyfikator zgloszenia identyftkuje zgloszenie (polaczenie), do kt6rego odnosi sie dana wiadomosc, ldentyftkator ten jest przydzielany zgloszeniu w chwili jego zestawiania ze wsp6lnej pali numerow, Po zakonczeniu pol<\Czenia identyfikator zwraca sie do puli, W og6lnym przypadku identyfikator zgloszenie moze zawierac wiecej niz jeden oktet, np. w przypadku dostepu podstawowego wartosc identyftkatora jest zawarta w co najmniej jednym oktecie, a w przypadku dostepu pierwotnego - w co najmniej dw6ch oktetach, ldentyftkator zgloszenia jest przydzielany przez urzadzenie koricowe abonenta (gdy abonent inicjuje polaczenie) albo przez centrale koricowa (gdy polaczenie jest inicjowane przez centrale w odpowiedzi na zadanie sieci), Aby umozliwic rozr6Znienie dw6ch zgloszeii, gdy zostana im przydzielone te same nurnery (jeden przez urzadzenie koticowe, a jeden przez centrale), wykorzystoje sie ostatni bit pierwszego oktetu identyfikatora zgloszenia jako .flage", Flaga ta okresla czy numer byl przydzielony przez terminal, czy tez przez centrale.

Wyr6Znia sie nastepujace typy wiadomosci sygna1izacyjnych:

• wiadomosci zwiazane z zestawianiem polaezenia;

• wiadomosci zwiazane z faza informacyjna;

• wiadomosei zwiazane z rozlaczaniern;

• wiadomosci rome;

• wiadomosei definiowane przez operatora.

Zestawimy obecnie wazniejsze wiadomosci sygnalizacji DSS 1 [8].

96

Alerting (alert) - wiadomosc wysylana przez urzadzenie koncowe uzytkownika rywolywanego do sieci i przez siec do uzytkownika wywolujacegc w celu poinformowania, ze rozpoczeto "dzwonienie" u uzytkownika wywolywanego.

Call proceeding (nawiazywanie polaczenia) - wysylana przez abonenta wywolywanego do sieci lub przez siec do abonenta wywolujacego; w tym drugim przypadku oznacza, ze proces nawiazywania polaczenia zostal rozpoczety i nie beda przyjmowane juz nastepne informacje dotyczace tego procesu.

Congestion control (sterowanie przeeiazeniami) - wskazuje na rozpoczecie lub zakoriczenie sterowania przeciazeniami w czasie transmisji ,,informacji utytkownika" .

Connect (polacz) - wskazuje na zaakceptowanie zgloszenia przez abonenta wywolywanego.

Connect acknowledge (potwierdzenie polaczenia) - potwierdzenie wiadomosci "connect" .

Disconnect (rozlacz).

Information (informacja) - wysylana przez uzytkownika lub siec weelu przeslania dodatkowych informacji (np. dotyczacej zestawiania polaczenia).

Notify", (powiadom) - wskazuje na informacje dotyczace polaczenia, np. informacje 0 zawieszeniu uzytkownika.

Progress (polaczenie w trakcie),

Release (zwolnij) - wskazuje, ze urzadzenie wysylajace te wiadomosc rozlaczylo sw6j kanal i zamierza zwolnic identyfikator kanalu i zgloszenia,

Release complete (zwolnienie zakori c zone) - wiadomosc wskazuje, ze urzadzenie wysylajace t~ wiadomosc zwolnilo kanal i identyfikator kanalu.

Resume Cwzn6w) - wiadomoscwysylana przez uzytkownika do sieci z zadaniem wznowienia zawieszonego polaczenia,

Resume acknowledge (potwierdzenie wznowienia) - potwierdzenie odebrania wiadomosci ,,resume".

Resume reject (odmowa wznowienia) - wiadomosc wysylana przez siec do uzytkownika w celu poinformowania go 0 niepowodzeniu zadania wznowienia zawieszonego polaczeaia,

Setup (zgloszenie) - wiadomosc wysylana przez abonenta wywohijacego do sieci i przez siec do abonenta wywolywanego w celu zainicjowania zestawiania polaczenia,

Setup acknowledge (potwierdzenie zgloszenia) - wskazuje, ze rozpoczelo sie zestawianie polaczenia oraz ze moga bye wymagane dodatkowe informacje,

97

Sygnalizacja

Status (stan) - wysylana w odpowiedzi na wiadomosc "status enquiry" lub w czasie trwania polaczenia w eelu zawiadomienia 0 niekt6rych bledach,

Status enquiry (zapytanie 0 stan) - zadanie informacji 0 stanie.

Suspend (zawies) - wysyJana przez uiytkownika do sieci zZ'ldaniem zawieszenia polaczenia.

Suspend acknowledge (potwierdzenie zawieszenia). Suspend reject (odmowa zawieszenia).

Abonen! wywoiujEtcy

Sie6

Abonent wywotywany

setup
_ .. setup
call proceeding ~
,
-..;- optional'
....- call proceeding
alerting
alerting
'i"""" connect
connect
I"'" connectack
optional ,.
connect aek ,. Rys.4/16 Procedura zestawiania po!qcz.enia .en-bloc"

Abonent wywOlujEtcy

Sie6

Abonent wywolywany

sstnp
setup ack ..,
....- info
Info ..,
info
_ .. setup
call proceeding opt. call proceeding "7'

....- ~
~
alerting
alerting connect
-. connect
....- opt. connect ael<
,. Rys_ 4/17 Procedura zestawienia po!tlczenia.,z nakladanlern"

98

99

User information (informacja uzytkownika) - informacja przesylana miedzy ......... t- nikami

UL.J ...... OW .

Przyklady wymiany informaeji zwiazanej z zestawianiem polaczenia przedstawiono na rys. 4/16 i 4117. Pierwszy przyldad dotyczy przypadku, w kt6rym infonnacje adresowe przesyla sie w jednym bloku, a drugi - sytuacji, w kt6rej kolejne cyfry wysyla sie w oddzielnych wiadomosciach typu ,,information" (info). W tym drugim przypadku poszukiwanie drogi polaczeniowej w sieci mozna rozpoczac jeszcze przed odebraniem calego adresu punktu docelowego.

SYGNALIZACJA MIIiDZYCENTRALOWA

Sygnalizacja miedzycentralowa pradem stalym jest ograniczona do central biegowych oddalonych od siebie od kilku do kilkunastu kilometr6w. Gdy odleglosc miedzy centralami biegowymi jest wieksza, stosowano sygnalizacje pradem przemiennym 0 czestotliwosci 50 Hz. Przekazywanie sygnal6w nadzorczych pradem stalym polega na ciaglym przeplywie pradu (petla lacza zamknieta), braku pradu (petla otwarta) lub zmianie kierunku przeplywu pradu w petli. Przekazywanie sygnal6w za pomoca pradu przemiennego polega na nadawaniu impuls6w 0 r6inym czasie trwania (od 'kilkudziesieciu do kilkuset milisekund). Sygnaly wybiercze sa przekazywane jako serie impuls6w pradu stalego lub przemiennego, 0 takiej liczbie impuls6w, TIe jednostek zawiera cyfra. Sygnaly takie nazywamy dekadawymi.

ITU- T znormalizowalo szereg system6w sygnalizacyjnych stosowanych w ruchu miedzynarodowym. Cz~§c z nich wykorzystuje sie rowniez w ruchu krajowym. Obecnie dokonamy kr6tk:iego przegladu tych system6w.

System sygnalizacji nr 1

Byl to system wykorzystywany w centra1ach recznych. Czestotliwosc sygnalizacyjna wynosi 500 Hz, sygnal jest przerywany z czestotliwoscia 20 Hz.

System sygnalizacji or 2

Przeznaczony do dwuprzewodowych polaczeri p61automatycznych. Nigdy nie byl stosowany w ruchu miedzynarodowym,

System sygnalizacji nr 3

Korzystalo sie z niego przy polaczeniaeh polautomarycznych i automatycznych, dla laczy jednokierunkowych (tzn. polaczenie inicjowane tylko z jednej strony). Nie stosowany w nowctworzonych polaczeniach miedzynarodowych. W omawianyrn systemic uzywa sic; jednej czestotliwosci 2280 ± 6 Hz. Sygnaly wybiercze, czyli reiestrowe, skladaja sic; z cyfr zawierajacych element startu (1),

SygnaJizacja

eztery elementy eyfry (w kodzie binamym naturalnym) oraz element stopu (0). Elementowi 1 odpowiada wlaczenie czestotliwosci 2280 Hz, a elementowi o - jej brak, Elementy sa przesylane jeden za drugim bez przerw miedzy nimi. Wyslanie jednego, szescioelementowego sygnalu wybierczego trwa 300 ± 3 ms, W przypadku sygnalizaeji nadzorczej (liniowej) korzysta sit; z trzech sygnal6w elementamych:

X - czestotliwosc 2280 Hz, czas trwania 150 ± 30 ms; XX - czestotliwosc 2280 Hz, czas trwania 600 ± 120 ms; S - eisza, czas trwania 100 ± 20 ms.

System sygnalizacji Dr 4

Podobnie jak poprzedni system moze bye stosowany w przypadku lllczy jednokierunkowych i jest rowniez systemem sygnalizaeji w pasmie. Istotna roznica jest wykorzystywanie dwoch czestotliwosci: 2040 i 2400 Hz. W sygnalizacji nadzorczej (liniowej) korzysta sit; z nastepujacych sygnalow elementarnych:

XY - dwie czestotliwosci (2040 i 2400 Hz), czas trwania 150 ± 30 ms; X - czestotliwosc 2040 Hz, ezas trwania 100 ± 20 ms;

Y - czestotliwosc 2400 Hz, czas trwania 100 ± 20 ms;

XX - czestotliwosc 2040 Hz, ezas trwania 350 ± 70 ms;

YY - czestotliwosc 2400 Hz, ezas trwania 350 ± 70 IDS.

W przypadku sygnal6w wybierczyeh (rejestrowych) stosuje sie kod binamy o cZ'terech elementach oddzielonych od siebie przerwami 0 czasie trwania 35 ± 7 ms. Elementy rnaja te sama dhigosc co przerwy. Logicznej jedynce odpowiada czestotliwosc 2040 Hz, a logicznemu zero - 2400 Hz.

System sygnalizacji nr 4 byl szeroko stosowany w polaczeniach miedzynarodowych na terenie Europy.

System sygnalizacji nr 5

Jest stosowany w laczach dwukierunkowych. Sygnalizacja nadzorcza (liniowa) jest sygnalizacja typu wymuszonego, tzn. odebranie sygnalu nadanego z centrali A do B musi bye potwierdzone przez centrale B. Umozliwia to wykorzystywanie tego typu sygnalizacji w kablach podmorskich uzywajacych systemow TASI. Sygnaly liniowe sa tworzone z dwoch czestotliwosci: 2400 i 2600 Hz. Do sygnalizacji wybierczej (rejestrowej) stosnje sie kod,,2.z 6". SZeSe czestotliwosci miesci sie w zakresie od 700 do 1700 Hz (co 200 Hz).

System sygnali7.acji R1

Jest to system sygnalizacji w pasmie, kt6ry byl stosowany glownie w Ameryce Polnocnej, Umozliwia dwukierunkowa eksploatacje laczy. Do sygnalizacji nadzorczej uzywa sit; jednej czestctliwosei 2600 Hz. Sygnalizacja wybiercza jest realizowana przy uzyciu kodu wieloczestotliwosciowego ,;2 z 6" (czestotliwosci od 700 do 1700 Hz). Istnieja dwie wersje systemu RI - analogowa i cyfrowa,

100

101

System sygnalizacji R2 [5J

W wersji analogowej jest stosowany w laczach jednokierunkowych, a w wersji eyfrowej rowniez w dwukierunkowyeh. Sygnaly nadzoreze w wersji analogowej systemu R2 maja czestotliwosc spoza pasma telefonicznego (3825 Hz), natomiast w wersji cyfrowej jest uzywana szesnasta szczelina czasowa systemu peM 30/32. Do sygnalizacji wybierczej stosuje sie kod ,,2 z 6", przy czym czestotliwosci leza w pasmie 540 do 1140 Hz dla sygnal6w .wstecz" i 1380 do 1980 Hz dla sygnal6w "w prz6d". Sygnalizacja moze bye stosowana zar6wno dla l<lezy dwu-, jak i ezteroprzewodowyeh.

System sygnalizaeji R2 jest szeroko stosowany w wielu krajaeh europejskich, w tym rowniez w Polsce, a takze w Ameryce Laciriskiej i wielu krajach rozwijajacych sie,

System sygnalizacji or 6

Jest to system sygnalizacji we wsp6lnym kanale, przystosowany do pracy dwukierunkowej. Jeden kanal 0 przepustowosci 2400 bit/s obsluguje sygnalizacje przypadajaca na 2048 kanal6w telefonicznych, Dane sygnalizacyjne tworza grupy bit6w zwane jednostkami sygnalowymi. Kazda jednostka zawiera 28 bitow, z ktorych 20 jest bitami informacyjnymi, a 8 - bitami kontrolnymi. Jednostki sygnalowe S4 pogrupowane w bloki, po 12 jednostek w bloku. Pierwszych 11 jednostek sluzy do przenoszenia wiadomosci, a ostatnia, dwunasta jednostka sluzy do potwierdzania, ezy ostatni otrzymany blok nie zawieral bledow. Jezeli bledy wystapily, nastepuje ponowna transmisja calego bloku.

GI6wnymi zaletami omawianego systemu sygnalizacji S4: mozliwosc zastosowania cyfrowej sygnalizacji w sieci analogowej, urworzenie nakladkowej sieei sygnalizacyjnej oraz duza szybkosc i duza roznorodnosc sygnal6w, z kt6rych mozna korzystac. Odmiana sygnalizacji fir 6 stosowana w USA jest system eels (aug. common-channel interoffice signaling).

SYSTEM SYGNALlZACJI NR 7 [6]

System sygnalizacji fir 7 (SS 7) jest systemem sygnalizaeji we wspolnym kanale przeznaczonym dla sieei cyfiowych zar6wno miedzynarodowych, jak: i krajowych. Stosnje sie go do przekazywania informaeji sygnalizacyjnych zwiazanych z roznorodnymi uslugami oferowanymi przez siec cyfrowa z integracja using (ISDN). Moina wymienic pi~c nastepujacych eech systemu sygnalizacji fir 7:

• jest dostosowany do uzycia w cyfrowych sieciach telekomunikaeyjnych z ikanalami 64 kbit/s i zawierajacych centrale cyfrowe sterowane programowo;

• spelnia obecne i przyszle wymagania dotyczace przesylania informaeji zwiazanych z zestawianiem polaczeri oraz zdalnym sterowaniem i utrzymaDiem systemn telekomunikacyjnego;

Sygnalizacja

• zapewnia niezawodne przesylanie informacji, w prawidlowej kolejnosci, bez strat lub powtorzen;

• rnoze bye stosowany rowniez w kanalach analogowych 0 przepustowosciach nizszych niz 64 kbit/s;

• moze bye stosowany w laczach naziemnych i satelitamych.

System sygnalizacji nr 7 moze bye uwazany za pewien sposob komunikacji zaprojektowany w celu przesylania roznego typu infonnacji miedzy procesorami systemu sterujacego i utrzymaniowego sieci telekomunikacyjnej Podstawowa cecha strukturalna omawianego systemu sygnalizacji jest podzial wszystkich jego funkcji na dwie. kategorie: funkcje zwiazane zprzesylaniem wiadomosci i funkcje zwiazane z uzytkownikiem, Pierwszy rodzaj funkcji stanowi metode transportowa odpowiadajaca za aiezawodne przesylanie wiadomosci sygnalizacyjnych miedzy funkcjami ui:ytlwwnik6w utrzyrnujaeych Iacznosc, Drugi rodzaj funkcji obejmuje wszelkie jednostki funkcjonalne, w kt6rych wykorzystuje sie mozliwosci transportowe funkcji zwiazanych z przesylaniem wiadomosci, Takie jednostki funkcjonalne rnaja postac zalezna od konkretnego typu uzytkownika i sa okreslane zgodnie z potrzebami sygnalizacyjnymi.

Sygnalizaeja nr 7 moze bye przesylana w trybie skojarzonym b:tdi nieskojarzonym. Pojecie trybu wiaze sie z powiazaniem miedzy droga, kt6rq przesyla sie wiadomosci sygnalizacyjne, a kanalem laezacym stacje koricowe wyk,?czystywanym przez droge polaczeniowa (w kt6rej przesyla sie np. mowe), W trybie skojarzonym sygnaIizacja miedzy dwiema przyleglymi centralami jest przekazywana w wydzielonym kanale znajdujacym sie w tej samej wiazce co i kanaly niosaee informacje niesygnallzacyjna (np. rozmowna), obslugiwane przez ten wydz-ielony kana! (rys .. 4/18a). Tryb nieskojarzony polega na przekazywaniu wiadomosci sygnalizacyjnych przez jedna lub wiecej central posredniezacych poza centralami poczatkowa i koncowa, tak jak to przykladowo przedstawiono na rys. 4/18b. Granicznym przypadkiem takiego trybu jest tryb quasi-skojarzony, w kt6rym droga sygnalizacyjna jest okreslona wczesniej i jest stala, Nalezy wspomniec, ze specyfrkacja sygnalizacji nr 7 dotyczy wylaeznie tryb6w: skojarzonego i quasi-skojarzonego [6].

a)

b)

Kanal rozm6wny ~---------------------<::) Kanal sygna!izacyjny

2<,\"'''' m,m6~y ;0

Kanal, I Kanal

sygnalizacyjny \ / sygnalizacyjny

.... " ..... c .:

o

Rys. 4/18 Tryby przesylania sygnalizacji: a) skoiarzony; b) nieskojarzony

102

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->