P. 1
Bilikiewicz

Bilikiewicz

|Views: 3,141|Likes:

More info:

Published by: Agnieszka Nowak on Nov 27, 2010
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/18/2012

pdf

text

original

Sections

  • Spis treści
  • Czynniki genetyczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych
  • Idee nadwartościowe
  • Zaburzenia myślenia z przewagą zaburzeń toku
  • Adam Bilikiewicz
  • Uwagi ogólne
  • Helena Sękowa
  • Definicja otępienia
  • Pierwotne zespoły ot(pienne 4'horoba Alzheimera
  • Zespoły otępienne naczyniowe(naczyniopochodne)
  • Patogeneza i podział urazowych zaburzeń psychicznych
  • Odległe następstwa urazów czaszkowa-mózgowych
  • Guzy wewnątrzczaszkowe
  • Podział guzów według umiejscowienia
  • Zakażenia bakteryjne
  • Przewlekłe zakażenia wirusowe
  • Klasyfikacja padaczek i napadów padaczkowych
  • W tym zwięzłym rozdziale pominiemy jednak ich historyczny przegląd
  • Klinika napadów padaczkowych
  • Schizofrenia a zespoły schizofrenoidalne(schizotypowe schizofreniopodobne)
  • Rozpoznanie różnicowe
  • Różnicowanie
  • Rozwój koncepcji w zarysie historycznym
  • Rozpowszechnienie chorób afektywnych
  • I U-Psychiatria
  • Podział zaburzeń
  • Rokowanie zależy od wytrwałości i stopnia motywacji pacjenta
  • Bezsenność
  • Parasomnia snu NonREM (zaburzenia wzbudzenia)
  • Parasomnia snu REM
  • Klasyfikacja zaburzeń seksualnych
  • Etiologia i patogeneza zaburzeń seksualnych
  • Wstęp
  • Obraz kliniczny i różnicowanie
  • Geneza samobójstwa
  • Cykl życia rodziny Poniżej przedstawimy fazy cykly życia rodziny według 1
  • Ogólna charakterystyka
  • Starzenie się
  • Zaburzenia psychiczne u osób w wieku podeszłym
  • Ogólne zasady postępowania w psychogeriatrii
  • Klasyfikacja leków psychotropowych
  • Inhibitory monoaminooksydazy IMAO)
  • Charakterystyka i działanie
  • Sposób podawania i dawkowanie
  • Objawy uboczne (niepożądane)
  • Objawy uboczne i powikłania
  • Pojęcie farmakologicznej profilaktyki w psychiatrii
  • Specyfika psychiatrycznej pomocy doraźnej
  • Zaburzenia lękowe
  • Pacjent nadużywający alkoholu
  • Pacjenci uzależnieni od innych związków psychoaktywnych
  • Pacjent dokonujący samouszkodzenia Aktywność samobójcza
  • Działalność edukacyjna konsultanta (liaison educa (jon)
  • Wdrażanie

PSYCHIATRIA pod redakcją Adama Bilikiewicza. Podręcznik dla studentów medycyny. Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Autorzy. Prof.

Prof. Prof. Prof. Prof. Prof. Prof. Prof. Dr nProf. Prof. Prof. Prof. Doc. Prof. Prof. Prof. Prof. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. med. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab, dr hab. med. ADAM BILIKIEWICZmed. STANISŁAW DĄBROWSKI med. JAN HORODNICKImed. ANDRZEJ JAKUBIKmed. MAREK JAREMAmed. MAREK JAROSZ med. STEFAN LEDERmed. IRENA NAMYSŁOWSKAADEUSZ NASIEROWSKImed. ANDRZEJ PIOTROWSKImed. STANISŁAW PUŻYńSKlmed. JANUSZ RYBAKOWSKIn, bum.

HELENA SĘKOWA med. TERESA STAńCZAKOWAmed. ZBIGNIEW LEW-STAROWICZmed. WALDEMAR SZELENBERGERmed. ADAM SZYMUSIK med. HALINA WARDASZKO-ŁYSKOWSKA. @Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Warszawa 1992, 1998 Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione. Podręcznik akademicki dotowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Redaktor mgr Mu (gorzała WurcwwyRedaktor techniczny Jounnu Głodowwa Korektor Miłosz Brzeziński. Projekt okładki i stron tytułowych do serii: MicAd Marwiial. ISBN 83-200-2176-6. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa Wydanie II. **Skład, druk i oprawa: Drukarnia Narodowa. Kraków, ul. Marszałka J. Piłsudskiego 19. Przedmowa do drugiego wydania. Drugie wydanie PsycWaoii-podręczm'w dla swdemżw jest wersją unowocześnioną i przeredagowaną książki, którą pod redakcją nieżyjącego już prof. Włodzimierza Stzyżewskiego i niżej podpisanego wydał PZWL w 1992 r. Mimo stosunkowo dużego nakładu podręcznik jest od dłuższego czasu nieosiągalny, stąd potrzeba ponownej edyji. Nie był to oczywiście jedyny powód. Rozwój psychiatrii i dziedzin pokrewnych wymusza stałą aktualizację dzieł podręcznikowych. Pierwsze wydanie zostało przychylnie przyjęte zarówno przez studentów, jak i wykładowców psychiatrii. Nie szczędzono nam też słów krytyki, za które w imieniu autorów i własnym pragnę podziękować. Uwagi krytyczne staraliśmy się w obecnym wydaniu wykorzystać. Podręcznik pozostał dziełem zbiorowym, chociaż skład autorów uległ zmianie. W tym stosunkowo krótkim czasie, jaki upłynął od pierwszego wydania, zmarło aż czterech współautorów. Oddając hołd pamięci profesorom: Pawłowi Gałuszko, Zdzisławowi Rydzyńskiemu, Włodzimierzowi Suzyżewskiemu, Feliksowi Tokarzowi, pragnę podkreślić ich duże zasługi dla powstania podręcznika. Szczególnie we wdzięcznej pamięci zachowam mojego Przyjaciela prof. Włodzimierza Strzyżewskiego, który wziął na siebie nie tylko część trudu redagowania całości, ale był współautorem ważnych rozdziałów, a ponadto służył zawsze mądrą i życzliwą radą w chwilach trudnych. Podejmując się redakcji drugiego wydania zdawałem sobie sprawę, jak niełatwe biorę na siebie zadanie, nie mając wsparcia ze strony Współredaktora. Wśród różnych uwag krytycznych nie zabrakło i tj, która odnosi się wprost do przedmowy do wydania pierwszego. Otóż zarzucono nam, redaktorom, że pominęliśmy fakt, iż w powojennej Polsce ukazało się kilka innych podręczników, co mogło być mylnie odczytane, że nasz podręcznik jest pierwszym, a więc pionierskim dziełem.

Zarzut ten był słuszny i chciałbym naprawić to niedopatrzenie. Wymieniając w chronologicznym porządku kolejne podręczniki psychiatrii pragnę nadmienić, że uwzględniłem tylko te, które miały charakter akademicki były przeznaczone nLm, dla studentów: pominąłem natomiast dzieła dla specjalistów. W 1954 r.ukazał się/urw zsycAiami (Kompendium) prof. Lucjana Korzeniowskiego, oparty na pawłowowskiej patofizjologii zaburzeń psychicznych, gdyż nauka Pawłowa była w owym okresie doktryną dominującą w medycynie, i nie tylko. W latach 1965-1969 ukazały się trzy kolejne wydania Zarysu psycAiuniLucjana Korzeniowskiego, ale już sama ich numeracja świadczy o tym, że nie traktowano ich jako kontynuacji wersji z 1954 r. Zarys z roku 1965 potraktowano jako pierwsze wydanie, co oznaczało, że autor odcinał się od jednostronnej pawłowowskiej interpretacji zjawisk psychopatologicznych, jaka cechowała wspomniane Kompendium. W 195/r.PZWL wydal podręcznik radziecki W. A. Gilarowskiego Prycvuma-w tłumaczeniu polskim pod redakcją prof. Andrzeja Jusa. Był on przeznaczony zarówno dla lekarzy, jak i studentów (tytuł oryginału: PscAimnyarwzwzdwsrwo dla wrwczej i swdemzw) . W tym samym wydawnictwie ukazała się w I 969 r. Wowwczesww ysycWatna Muczna autorstwa psychiatrów amerykańskich, Arthura P. Noyesa i Lawrence a G. Kolba, w tłumaczeniu polskim pod redakcją prof. Jana Jaroszyńskiego. W nauce polskiej nastąpił zwrot od ea enemę lar do er occideme larrozpoczął się okres fascynacji psychiatrią zachodnią, z amerykańską na czele. Dwóch wydań doczekał się, poczynając od roku 1970, podręcznik dla studentów medycyny Psycaaow autorstwa Tadeusza Bilikiewicza i Haliny Grabowskiejopracowany według dzieła prof. Tadeusza Bilikiewicza Psycńiaoia (iwcznd (przeznaczonego dla specjalistów) . Od 1976 r.nakładem PZWL-u ukazywały się kolejne edycje PzdsmwpsycAidtni-podręczmłd dla studentów, pod redakcją Marka Jarosza i Stanisława Cwynara, który cieszył się wśród studentów zasłużonym powodzeniem nie tylko z uwagi na treść, ale i zwięzłość. Od wydania piątego (1988) prof. Marek Jarosz był jedynym redaktorem dzieła, po śmierci prof. Stanisława Cwynara. W moim przekonaniu nic nie stoi na przeszkodzie, ażeby pozycję tę wznawiać wzorem wielu krajów na świecie, w których ukazuje się równocześnie kilka podręczników. Daje to zarówno studentom, jak i wykładowcom psychiatrii możliwość wyboru. Naszą intencją było i jest dostarczenie podręcznika, w którym uczestniczyliby wszyscy lub prawie wszyscy wybitni znawcy przedmiotu w kraju, co powinno przyczynić się do ujednolicenia wymagań z zakresu psychiatrii. Wszak po wejściu Polski do Unii Europejskiej nasze dyplomy lekarskie nie będą w krajach Unii wymagały nostryfikacji. Nla nas spoczywa zatem ogromna odpowiedzialność za poziom przygotowania z zakresu psychiatrii absolwentów uczelni. Jednym z elementów tych starań było uwzględnienie w podręczniku kryteriów klasyfikacyjnadiagnostycznych Światowej Organizacji Zdrowia pod nazwą ICD-10 a także w miarę możności kryteriów DSM-IV Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, zyskującego na świecie coraz więcej zwolenników. Polscy lekarze muszą re międzynarodowe zasady rozpoznawania zaburzeń psychicznych znać, przynajmniej w podstawowym zakresie.

Wyrazem dostosowania polskiej psychiatrii do standardów światowych i europejskich było uchwalenie przez Sejm ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. W ten sposób został uzdrowiony nieprawidłowy stan prawny w zakresie opieki psychiatrycznej w Polsce. Mam nadzieję, że obecny układ podręcznika, odpowiadający w miarę możności wymogom nowoczesności, spotka się z pozytywnym przyjęciem. Autorzy będą też wdzięczni za wszelkie uwagi krytyczne, jakie nasuną się Czytelnikom w trakcie studiowania podręcznika. Uwzględnimy je przygotowując kolejne wydanie. Adam Bilikiewicz Gdańsk, październik 1997 r. Spis treści. Zakres psychiatrii oraz jej miejsce w kulturze i wśród innych dyscyplin nauki-Adam BilikiewiczZarys dziejów psychiatrii. Kierunki w psychiatrii- (qdearz WasierowsiFizjologiczne podstawy czynności psychicznychWaldemar ózelenłeręerEtiologia i patogeneza zaburzeń psychicznych-Jamuz RyłułuwskiInterakcja czynników etiologicznych w patogenezie zaburzeń psychicznych Biologiczny substrat zaburzeń psychicznych Czynniki genetyczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych Zmiany czynności mózgu w następstwie różnych czynników etiologicznych a zaburzenia psychiczne Czynniki psychospołeczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych. Psychopatologia i syndromologia ogólna Wprowadzenie-Marek Jarosz Drobne nieprawidłowości psychiczne występujące u ludzi zdrowych Pojęcie objawu i zespołu psychopatologicznego Proces chorobowy a zmiany trwałe Uwagi ogólne o procesach poznawczych i zaburzeniach spostrzegania Złudzenia i omamy Zaburzenia myślenia i ich podział Urojenia Idee nadwartościoweNatręctwa i fobie Zaburzenia myślenia z przewagą zaburzeń toku Niedoczynność pamięci i inne jej nieprawidłowości Zaburzenia ukierunkowania czynności poznawczych Psychopatologia emocji Zaburzenia aktywności i działań ruchowych Podstawowe zespoły psychopatologiczne i uwagi ogólne o ustaleniu rózgo 203018 Zaburzenia świadomości-Adam Wiliłiewicz. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zagadnienia nazewnictwa 8 ilikiew tez Uwagi ogólne Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Adam. Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych (epidemiologia) Wstęp i definicja Cele epidemiologii Metody epidemiologii Wskażni ki epidemiologiczne Trudności metodologiczne badań epidemiologicznych w psychiatrii Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych Prognoza dotycząca częstości zaburzeń psychicznych. Adam Bilikiewicz. Badanie chorego Badanie psychiatryczne-Adam AihiewicrZnaczenie wywiadów w badaniu psychiatrycznym Ocena stanu psychicznego Badanie stanu cielesnego Badania pomocnicze Plan postępowania diagnostycznego Zapobieganie jatropatogenii. Zachowania terapeutyczne Badanie psychologiczne Wybrane metody psychologicznych badań diagnostycznych-helena 5 p@waBadania neuroradiologiczne-Marek Jaremu Badanie elektroencefalograficzne-Waldemar 3'ze (emergerinne badania pracowniane: testy specyficzne, badania neurohormonalne, problemy immunologiczne-/dw M.homdhicłi. Zaburzenia psychiczne na tle organicznym-Adam Bilikiewicz.

Marek Jaremu Wprowadzenie Definicja otępienia Epidemiologia Klinika zespołów otępieniach Neuropatologia Zespoły otępienie naczyniowe (naczyniopochodne) Zespoły otępicnne i inne zaburzenia psychiczne w następstwie urazów czaszkowa-mózgowych Patogeneza i podział urazowych zaburzeń psychicznych Guzy wewnątrzczaszkoweZaburzenia psychiczne w neuroinlekcjachPrzewlekłe zakażenia wirusowe Padaczki. Zaburzenia psychiczne spowodowane chorobą somatyczną-Adam żililiewiczCharakterystyka problemu Rola niektórych czynnikuw etiopatogenetycznych somatugennych zaburzeń psychicznych Choroby narządów wewnętrznych. 156. IV Zaburzenia psychiczne spowodowane używaniem środków psychoaktywnychAndrzej PiotrowskiWprowadzenie Uwarunkowania przyczynowe używania środków psychuaktywnych Grupy środków o działaniu uzależniającym. Psychozy schizofreniczne. Adam Bilikiewicz. Określenie i pozycja nozologicznaEpidemiologia i ryzyko zachorowania Etiologia i patogeneza Przebieg choroby Podział psychoz schizofrenicznych Objawy osiowe schizofrenii Inne objawy charakterystyczne dla schizofrenii Kryteria diagnostyczne schizofrenii Postacie kliniczne Cec zenie Rokowanie Schizofrenia a zespoły schizofrenoidalne (schizotypowe, schizofrenopodobne) Paranoja i reakcje paranoiczne-Irena WmnsłowskaDefinicja i pozycja nozologicznaEpidemiologia Etiologia i patogeneza Obraz kliniczny Rozpoznanie różnicowe Leczenie, rokowanie. Halucynozy (psychozy parafreniczne) -Adam 8 i@@ewicz. Definicja i pozycja nozologicznaEpidemiologia Obraz kliniczny Postacie Rokowanie Różnicowanie. Uhoroby afektywne-ótanisław Pużm@Definicja i pozycja nozologicznaRozwój koncepcji w zarysie historycznym Etiologia i patogeneza Rozpowszechnienie chorób afektywnych Obraz kliniczny depresji i manii Przebieg chorób afektywnych, rokowanie Leczenie nawrotów i profilaktyka chorób a Nerwice-Stefan lderDefinicja i istota Klasyfikacje. ektywny eh. Dane epidemiologiczne Etiologia i patogeneza Fenomenologia Zaburzenia lękowe Rozpoznawanie nerwic Leczenie i zapobieganie Farm akoterapia. Zaburzenia reaktywne. Adam Bilikiewiccj. Definicja i pozycja nozclogicznaKlasyfikacja Obraz kliniczny Rokowań te Leczenie. Rola czynników psychologicznych i behawioralnych w genezie niektórych chorób somatycznych (problem chorób psychosomatycznych) -Adam 8 ili@ewiczWstęp i definicja Podział zaburzeń Diagnostyka Leczenie Rokowanie. Zespoły psychopatologiczne związane z zaburzeniami procesów fizjologicznych Zaburzenia odżywiania się-Adam WiliJewiczZaburzenia snu-Waaemwr 5 ze (emerger Zaburzenia seksualne-Z? (gmew Lew-Nwrowfcz. Zaburzenia osobowości-wdrzęy JakubikWstęp Defi ni cle Patogeneza i epidemiologia Obraz kliniczny i różnicowanie Leczenie. Samobójstwa i zaburzenia psychiczne (zwłaszcza depresje) -Stanisław PużyńskiGeneza samobójstwa Epidemiologia samobójstw Zaburzenia psychiczne i samobójstwa. Psychiatria dzieci i młodzieży (wybrane zagadnienia) Odrębność psychiatrii dzieci i młodzieży Etiologia i patogeneza Epidemiologia Rozwój psychiczny dziecka i cykl życia rodziny Psychiatria dzieci. Irena Namysłowsku.

2 b 42852 b 728 b 301302305. I. Starzenie się i zaburzenia psychiczne wieku podeszłego (problemy psychogeriatrii) -Ałun BilikiewizWstęp Ogólna charakterystyka Starzenie się Zaburzenia psychiczne u osób w wieku podeszłym Ogólne zasady postępowania w psychogeriatrii Organizacja opieki psychogeriatrycznej. Somatoterapia zaburzeń psychicznych-Adam żiliłiewicz, **anislw Pużms@Leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyki) -Adam żili@ewiczLeki przeciwdepresyjne-Stanisław HżmwiLeki przeciwlękowe (anksjulityczne) -Adum AiliiewiczLeki nootropowe, prokognitywne (geriatryczne) -Adum WilłkiewiczLeki pobudzające (psychostymulujące) -Adam WiliśiewiczLeki nasenne (hipnotyczne) -Adum AiMiewiczLeki tymcproflaktyczne-Adam żiO@ewiczLeki przeciwparkinsonowskie-Adam AiliaewiczInne leki psychotropowe-Adun Ailikiewicz Środki psychozotwórcze-Adam żiliłiewicz. Farmakologiczna profilaktyka chorób psychicznych-Jonasz RybakowwiPojęcie farmakologicznej profilaktyki w psychiatrii Farmakologiczna profilaktyka chorób afektywnych Farmakologiczna profilaktyka schizofrenii. Psychoterapia. Stefan Leder. Definicja i istota psychoterapii Odmiany i cele psychoterapii Psychoterapeuta Pacjent Przebieg psychoterapii Techniki i metody psychoterapii Psychoterapia grupowa. Doraźna pomoc psychiatryczna-halma Wmlaszw-Wwwwd Specyfika psychiatrycznej pomocy doraźnej. Zaburzenia Zaburzenia Zaburzenia. Depresj a Pacjent nadużywający alkoholu Pacjenci uzależnieni od innych związków psychoaktywnychPacjent z zachowaniami agresywnymi, gwałtownymi Pacjent dokonujący samouszkodzenia. Aktywność samobójcza Pacjenci powtarzający próby samobójcze. Spńs treści. psychiczne, które częściej niż inne wymagają pomocy w trybie doraźnym psychiczne c podłożu organicznym lękowe. 28. Psychiatria konsultacyjna. Psychiatria związków z medycyną Halina W urduszko-tys kaw skd. Konsultacja psychiatryczna Modele konsultacji Konsultacja jako proces Czynniki wpływające na skuteczność pracy konsultanta Działalność edukacyjna konsultanta Badania naukowe. Psychiatria środowiskowa i organizacja ochrony zdrowia psychicznego Teresą StuńczukowuTradycyjne formy oddziaływań środowiskowych na psychicznie chorych Ochrona zdrowia psychicznego Organizacja psychiatrycznej opieki zdrowotnej w Polsce Stacjonarna opieka psychiatryczna Program ochrony zdrowia psychicznego. Ustawa o ochronie itunbłuw Dąbrowski Wdrażanie. Psychiatria sądowa i Opinie w sprawach. Skorowidz. zdrowia psychicznego (ważniejsze przepisy i wdrażanie) . orzecznictwo-Adam ózwusW cywilnych. Orzecznictwo inwalidzkie. Niektóre problemy etyczna-deontologiczne w psychiatrii-Aden AiOliewicz. Słownik terminologiczny-Adam WiliOcwicz.

1. Zakres psychiatrii oraz jej miejsce w kulturze i wśród innych dyscyplin nauki Adam Bilikiewicz. Wychodząc z leksykalnego określenia, psychiatria jest dziedziną medycyny, której przedmiotem zainteresowania są zaburzenia psychiczne z ich licznymi uwarunkowaniami rodzinnagenetycznymi, konstytucjonalnymi, biologicznymi, psychologicznymi i społecznymi. Obejmuje ich etiologię, patogenezę, symptomatologię, klinikę i leczenie. Można przytoczyć wiele argumentów przemawiających na korzyść tezy, iż psychiatria w kulturze i wśród innych dyscyplin nauki zajmuje miejsce szczególne. Psychiatria w swoich poszukiwaniach teoretycznych i praktycznych czerpie ze zdobyczy neurologii, neurofizjologii, neurochemii, genetyki, biologii nuklearnej, antropologii, etologii, cybernetyki, psychologii, socjologii, a także z licznych szkół i kierunków filozoficznych. Psychiatrię dzielimy tradycyjnie na symptomatologię ogólną, czyli psychopatologigi psychopatologię szczegółową, czyli psychiatrię właściwą. W tej ostatniej wyodrębnia się współcześnie wiele, w jakimś sensie usamodzielniających się działów: psychiatrię kliniczną (dorosłych oraz dzieci i młodzieży) , społeczną, środowiskową, konsultacyjną, sądową, psychopatologię kryminalną, penitencjarną, geriatryczną lub gerontopsychiatrię, kulturową i transkulturową. Problematyką psychoprofilaktyki, zwłaszcza w aspekcie społeczno-wychowawczym, zajmuje się higiena psychiczna. Bazując na założeniach teoretycznych (ideologicznych) wyodrębnia się też psychiatrię humanistyczną, powiązaną z humanistycznymi kierunkami psychologii, psychiatrię antropologiczną, opamą na filozoficznym kierunku egzystencjalistycznym i psychiatrię biologiczną (przeciwstawianą niekiedy niesłusznie psychiatrii humanistycznej) , zakładającą prymat uwarunkowań biologicznych nad psychospołecznymi przyczynami zaburzeń psychicznych. Związki psychiatrii z innymi dyscyplinami nauki zmieniały się na przestrzeni dziejów i zależały, najogólniej mówiąc, od panujących w danym okresie poglądów na zjawiska psychiczne. O ile w starożytnej Grecji i Rzymie panowały niezwykle postępowe poglądy na temat zaburzeń psychicznych i ich pochodzenia, o tyle w okresie od średniowiecza do końca XVIII wieku dla nauk przyrodniczych i medycyny nastały czasy głębokiej ciemnoty, doszło do zastoju i bezdusznego przeżuwania szczątków kultury starożytnej. Psychologią mogli się zajmować jedynie teologowie. Ich badania obracały się w kręgu introspekcji, opierały się na mistycyzmie, supranaturalizmie lub przesądach. Momentem przełomowym była rewolucja francuska, w czasie której doszło do radykalnego przewartościowania stosunku do psychicznie chorych i ich symbolicznego wyzwolenia z kajdanów przez Ph. Pmela (będzie o nim jeszcze mowa) . Od tego momentu notujemy wspaniały rozkwit psychiatrii, w szczególności im. panujący rozwój szpitalnictwa psychiatrycznego, chociaż w wielu krajach europejskich nie brakowało przykładów zacofania i barbarzyństwa w obchodzeniu się z psychicznie chorymi jeszcze w pierwszych latach XIX stulecia. Ten przykład dowodzi, jak psychiatria jest głęboko osadzona w kulturze i jak wielkiego formatu ruchy społeczno-polityczne wpływają na jej kształt i społeczny odbiór. Ktoś słusznie powiedział, że miarą kultury danego społeczeństwa jest legł stosunek do psychicznie chorych, a może należy powiedzieć szerzej-stopień tolerancji wobec ludzi odbiegających swoim zachowaniem od przeciętnej miary. Zapoczątkowany przez Pinela i jego zwolenników rozwój psychiatrii trwa do dziś, chociaż w ostatnich larach nie zanotowano jakichś spektakularnych odkryć w dziedzinie diagnostyki i terapii

zaburzeń psychicznych. Różne nowoczesne metody obrazowania mózgu (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, pozyuonowa tomografia emisyjna itd) odgrywają główną rolę w neurologii i neurochirurgii. Ich znaczenie w psychiatrii jest raczej niewielkie. Z drugiej jednak strony jesteśmy świadkami paradoksalnego zjawiska, które polega na zadziwiającym braku równoległości między rzeczywistym postępem naukowym w dziedzinie badań nad etiopatogenezą chorób psychicznych i ich leczeniem z jednej strony, przynajmniej w okresie kilku ostatnich dziesięcioleci, a postawami społecznymi wobec zagadnień psychiatrii i chorych psychicznie z drugiej. Psychiatria i choroby psychiczne bywają co najwyżej źródłem inspiracji dla pisarzy i autorów scenariuszy filmowych lub teatralnych, ale to zupełnie inny problem. Całkiem innym zjawiskiem, które nawiązuje w jakimś sensie do wspomnianego wyżej paradoksu, jest pojawienie się na coraz większą skalę różnego autoramentu, uzdrawiaczy", reprezentujących tzw.medycynę niekonwencjonalną. Czym tłumaczyć fakt ich ogromnego powodzenia u społeczeństwa, mimo tak widocznego postępu w dziedzinie diagnostyki i terapii zarówno w medycynie zachowawczej, jak i operacyjnej? Nie znam prostej odpowiedzi na to pytanie. Sądzę jednak, że nowoczesna, naukowa medycyna uległa zbytniej technicyzacji i odhumanizowaniu. Została też pozbawiona pewnego pierwiastka mistyczna-magicznego, jaki znajdował pacjent w czasach odległych u swojego lekarza, a dzisiaj jeszcze wśród ludów prymitywnych. Jestem przekonany, że ten właśnie element decydował o powodzeniu terapeutycznych seansów telewizyjnych dr. A. Kaszpirowskiego. Obecnie chciałbym się zatrzymać nie tylko nad wykazaniem związków między psychiatrią a niektórymi gałęziami nauki, ale nad przyczynami wspomnianego paradoksu i możliwościami jego przezwyciężenia. Historycznych przyczyn tego paradoksalnego stanu rzeczy trzeba szukać właśnie w XIX wieku, kiedy to ukształtowały się dwa zasadnicze, choć zupełnie przeciwstawne kierunki w psychiatrii. Zwolennicy pierwszego kierunku-przyrodniczego, ściśle związanego z rozwojem nauk podstawowych, widzieli w zaburzeniach psychicznych następstwo choroby mózgu. Doprowadził on zarówno do sformułowania adekwatnej definiji choroby psychicznej, jak i do powstania układu klasyfikacyjnego zaburzeń psychicznych, na wzór podziału chorób somatycznych, opartego na kryterium nozologicznym. Nie ulega wątpliwości, że szczególny wpływ wywarta tutaj patologia komórkowa R. Virchowa, a także postępy bakteriologii stworzonej przez L. Pasteura i R. Kocha. Ten kierunek reprezentuje współcześnie psychiatria biologiczna. Drugiemu, przeciwstawnemu kierunkowi, nadano obowiązującą do dzisiaj nazwę psychologicznego, gdyż wiązał się z rozwojem psychologii. eksperymentalnej, a w późniejszych czasach z psychoanalizą i kierunkami pochodnymi. Ten sam zakres pojęciowy ma termin, psychiatria dynamiczna"Mimo iż przedstawiciele obydwu tych kierunków zwalczają się namiętnie po dzień dzisiejszy, zdają się zapominać co ich podzieliło w przeszłości i co ich łączy współcześnie, przynajmniej w sensie genezy. Otóż na tym dwoistym ujmowaniu zaburzeń psychicznych zaciążyło dualistyczne traktowanie problemu psychofizycznego na przestrzeni wieków. Nieustanny wpływ miało arystotelesowskie przeciwstawianie się najwyższych przejawów ludzkiej duszy życiu psychicznemu zwierząt.

Pominę tutaj metafizyczne spekulacje na temat ciała i duszy, jakie odnajdujemy w całej historii filozofii, zatrzymam się jedynie krótko na paradygmacie kartezjańska-newtonowskim. On bowiem wywarł decydujący wpływ na kształtowanie się poglądów naukowych w fizyce, biologii, medycynie, psychologii, naukach społecznych itd. Jak pamiętamy, Kartezjusz swoją teorię przyrody oparł na podziale na dwie niezależne i odrębne sfery: sferę ducha, której nadał nazwę rzs czgiwnr (rzecz myśląca) i sferę materii, czyli res eazemw (rzecz rozszerzona) . Rew czgiams stała się obszarem zainteresowań nauk humanistycznych, do res edensa nawiązywali w swoich badaniach przedstawiciele nauk przyrodniczych. Trzeba reż przypomnieć, że dla Kartezjusza cały świat materialny był maszyną. Stąd mówimy o mechanistycznym poglądzie na świat tego wybitnego myśliciela XVII wieku. Wszystkie zjawiska przyrodnicze można bowiem, zdaniem Kartezjusza, tłumaczyć w kategoriach praw mechaniki, w kategoriach układu i ruchu poszczególnych części składowych. Nic więc dziwnego, że uległ on fascynacji atomistycznym modelem materii stworzonym przez 1. Newtona. W tym matematycznie idealnym modelu wszechświata każdą zmianę można, jak twierdził Newton, wytłumaczyć dzięki znajomości praw, jakimi rządzą wprawione przez Boga w ruch cząstki materialne. Jeżeli znamy dokładnie stan szczegółu jakiegoś systemu, to potrafimy z absolutną pewnością przewidzieć przyszłość systemu-głosił Newton. Te redukcjonistyczne zasady filozofii kartezjańska-newtonowskiej, stosowane z powodzeniem w nauce XVIII i XIX stulecia, przetrwały do dzisiaj, chociaż jak twierdzi P. Capra (1987) -, świat znajduje się obecnie w punkcie zwrotnym"Mówiąc najkrócej, oznacza to odejście od redukcjonizmu na rzecz holizmu, czyli całościowego ujmowania zjawisk. Dokonanie tego zwrotu nie jest zadaniem łatwym. Redukcjonistyczne nawyki i schematy myślowe są głęboko zakorzenione, a ich obrońcy z uporem bronią straconych, jak by się wydawało, pozycji. Ćapracytuje w swojej książce zdanie ze współczesnego dzieła z zakresu biologii (Ph. Handler (red k żiz (zgy dnd We Futurę qf Mm. New York l 97 O) , które pozwolę sobie w tym miejscu powtórzyć: "...jednym z niezawodnych dowodów rozumienia jakiegoś obiektu jest umiejętność złożenia go z elementów składowych t.. ) specjaliści biologii molekularnej dowiodą w końcu, że poznali budowę komórki, podejmując próbę jej (..) syntezy". Czyż zacytowane zdanie nie jest dosłowną egzemplifikacją paradygmatu kartezjańskanewtonowskiego? Sukcesy biologii komórkowej, mikrobiologii, biologii molekularnej, inżynierii genetycznej, mikroskopii elektronowej-to jedynie przykłady zaczerpnięte z nauk przyrodniczych. A jeśli dodać ogromny postęp w dziedzinie fizyki cząstek elementarnych i w innych obszarach nauk ścisłych, łatwo zrozumieć, jak wielkiego skoku myślowego trzeba dokonać, aby przejść od redukcjonizmu do całościowego, holistycznego ujmowania zjawisk. 2-Psychiatria. Przekonanie, iż poznanie szczegółów budowy narządów, tkanek, komórek i ich części pozwoli lepiej poznać funkcjonowanie organizmów żywych legło u podstaw medycyny pokanezjańskiej. Pod wpływem paradygmatu kartezjańskiego zrodził się w myśli medycznej tzw.model biomedyczny. Wedle tego modelu ciało ludzkie w trzy wieki po Kartezjuszu traktowane jest nadal jak maszyna, a choroba interpretowana jako nieprawidłowe funkcjonowanie mechanizmów biologicznych tej maszyny, badanych z punktu widzenia biologii komórkowej i molekularnej. Skupiając uwagę na coraz mniejszych elementach ciała ludzkiego, współczesna medycyna traci

socjologii. Używając coraz dokładniejszych.często z oczu samego pacjenta jako istotę ludzką. i czynią to niestety nadal. Redukcjonizm w formułowaniu podstaw naukowych tego kierunku polega na tym. są wyrazem redukcjonistycznego podejścia du zjawisk psychicznych w normie i patologii. i szyderstwa. pogardliwy stosunek do psychologii i psychiatrii wśród niektórych przedstawicieli medycyny somatycznej wynikał i często wynika z traktowania obszaru zainteresowania tych dziedzin jako mniej ważnego. oczywiście w skrajnej postaci. mało poznawalnego". optymalnych rozwiązań organizacyjnych lecznictwa psychiatrycznego. która nie chce być traktowana jedynie jako suma narządów. duchowe"-które nie chcą się zmieścić w wywodzącej się od siedemnastowiecznych jatrornechanistówzasadzie Pondere. Ten redukcjom styczny model biomedyczny zapanował zwłaszcza wszechwładnie w neuroanatomii. Chodzi o kierunek społeczny. Hołdują oni. jak i humanistycznej. Naukowe miałoby być tylko to. mierzyć i wyrażać liczbowo myśli. Nie ulega jednak wątpliwości. co da się wyrazić w kategoriach matematyczno-fizycznych. którego twórcy przyjęli postawę krytyczną zarówno wobec psychiatrii biologicznej. W psychiatrii społecznej. Pole badań tego podejścia w psychiatrii jest więc wspólne z socjologią. Poglądy freudystów budziły w ruwnym stopniu podziw i uwielbienie. . któremu początek dała psychoanaliza S. Wpłynęły one. gdyż. Freuda. że przyczyn zaburzeń psychicznych (zarówno psychotycznych. miarą i liczbą) . Każdy medal ma jednak dwie strony. Trzeba wreszcie wspomnieć o jeszcze jednym kierunku. szkolnym. a więc zarówno biologiczny. wyobrażenia. W tych poszukiwaniach gubi się jednak zjawiska psychiczne-. iż obydwa przeciwstawne kierunki w psychiatrii. etnografii. zrozumieć zjawiska psycbofijologicznei psychopatologiczne wyłącznie w wąskich kategoriach zmian morfologicznych i zakłóceń fizjologicznych w układzie nerwowym. o której obszernie będzie jeszcze mowa w dalszych rozdziałach. kartezjańskiemu podejściu mechanistycznemu (człowiek postrzegany jako maszyna) . że odrzuca on w zasadzie bio-i psychogenezę zaburzeń psychicznych. neurofizjologii i w neuropatologii. uczucia i inne podmiotowe przejawy życia psychicznego? Ten negatywny. Jak jednak ważyć. powiedziałbym więcej. sztuki i kultury. Niewiele też przypadków popularności znaleźlibyśmy w całej historii kultury. ale w równym stopniu o szukanie nowych. jak widać. jak i nerwicowych) należy szukać w nieprawidłowych relacjach człowieka z jego środowiskiem rodzinnym.tabu seksualnego. W odpowiedzi na te postawy narodził się właśnie inny skrajny kierunek w psychologii i psychiatrii. Wyznawcy społecznego kierunku w psychiatrii stoją na stanowisku. nie chodzi oczywiście wyłącznie o określanie społecznych determinantów zaburzeń psychicznych. preferując w ich miejsce socjogenezę. mensuru et numeru Deus omniu jecit (Bóg wszystko stworzył wagą. zawodowym itd. którzy przejęci entuzjazmem dla modelu biomedycznegopróbowali. tkanek i komórek. jak i sprzeciw. wręcz wyrafinowanych metod badawczych w zgłębianiu ujemnie układu nerwowego osiągnięto zadziwiający postęp. na twórców antropologii. zwłaszcza naruszenie przez psychoanalizę tzw. drugorzędnego. o wypracowywanie metod oddziaływania leczniczego (socjoterapia) i . Tutaj dopatrywałbym się jednego ze źródeł owego paradoksu. Trudno bowiem zaakceptować postawę niektórych przedstawicieli skrajnego odłamu psychiatrii biologicznej (organicznej) . jak i psychologiczny. mimo obecnego postępu. że w całej historii medycyny i psychiatrii nikt poza Freudem nie stał się tak głośny poza kręgami zawodowymi. o którym wspomniałem na początku. chociaż w gruncie rzeczy jest on również przejawem redukcjonizmu. Trzeba zresztą przyznać. a dalszy rozwój zapewnili psychologowie i psychiatrzy o orientacji psychodynamicznej (humanistycznej) .

synku. mianowicie. kulturalne picie". która w błagalnych listach do syna pisała ".polityzacji psychiatrii. cieszą się"niektóre instytucje psychiatryczne.charakteryzowanie. nie przynoszący niektórym psychiatrom zaszczytu. również w Polsce jest mało przychylny. niepowodzenia w walce z uzależnieniami są również konsekwencją podejścia redukcjonistycznego. będzie musiał znaleźć swój obiektywny osąd i zapis historyczny. apelowanie w środkach masowego przekazu o ostrożne prowadzenie pojazdów mechanicznych. Do walki z narkomanią i z mafiami producentów oraz dystrybutorów narkotyków musiały się włączyć rządy państw. może w samych psychiatrach wzbudzać ujemne odczucia i rodzić kompleks winy. stosunku społeczeństwa do problemów psychiatrii. zarówno biologiczną. zastępowanie wysokoprocentowych alkoholi napojami o małej zawamości alkoholu. Niestety. tj. archaiczne szpitale psychiatryczne. jakie są środki zaradcze i drogi odejścia od redukcjonizmu? Odpowiedź na to pytanie może mieć kluczowe znaczenie dla rozwoju różnych dziedzin nauki. Stosunek ten. Zacznę od stwierdzenia. Pomijam w tym miejscu sprawę tzw. Interpol itd.lataj. Warto zresztą nadmienić. może lepiej-nie tylko oni są temu winni. choć mało skuteczne. zwłaszcza duże.wykorzystywania psychiatrii do celów politycznych. Podejmowane w ramach psychiatrii społecznej badania nad wpływem warunków panujących w niektórych szpitalach psychiatrycznych na stan psychiczny leczonych tam pacjentów doprowadziły do smutnych wniosków. oczywiście na trzeźwo. Konstatacja owa. że współczesna psychiatria nie przestając być . nawoływanie o. że psychiatria nie zawsze ma dobrą opinię. (przykładem może być walka z mafią narkotyczną w Kolumbii) . jakich widownią stało się wiele krajów rozwiniętych. Zjawiska te dawno przekroczyły ramy problematyki medycznej i zyskały rangę klęski społecznej. Apele te przypominają stary dowcip mówiący o matce pilota w czasie li wojny światowej. Wyrazem podejścia redukcjonistycznego jest też ciągłe. z których narodził się amynozologiczny ruch społeczny zwany antypsychiatią. Na tym przykładzie widać. Przejawami redukcjonistycznego widzenia problematyki uzależnień jest bowiem stosowanie różnorodnych. niekiedy wprost radykalnych. włączając się w nurt różnych działań kontestacyjnych. jak wykazały liczne badania. organizacje ponadnarodowe. a ostatnio nawet w niektórych państwach ekonomicznej.. chociaż zupełnie nieskutecznych działań prohibicyjnych: ograniczanie czasu sprzedaży alkoholu. w tym dla psychiatrii. iż zwolennicy tego ruchu atakowali nie tylko oficjalną psychiatrię. lecz pozostawali w opozycji do istniejących systemów społeczno-politycznych. chociaż i ten bolesny problem. Dzisiaj należy on raczej do przeszłości i choć mamy do niego stosunek krytyczny. zmniejszanie liczby punktów sprzedaży napojów wyskokowych. odegrał w jakimś sensie pożyteczną-wręcz "wstrząsową rolę"uświadamiając społeczeństwom dramatyczne położenie chorych psychicznie. nisko i powoli"Tutaj dochodzę do punktu zasygnalizowanego na początku. zakaz uprawy maku i innych roślin będących źródłem substancji psychoaktywnych itd. z wykorzystaniem metod socjologicznych. Nie oni. wręcz już dzisiaj truizmu. składająca się na treść poruszanego przeze mnie paradoksu polegającego na rozbieżności między obiektywnym postępem w wielu dziedzinach psychiatrii a jej widzeniem przez szerokie kręgi społeczne. interdyscyplinarne miejsce zawdzięcza psychiatria uzależnieniom (alkoholizmowi i narkomanii) . jak i humanistyczną. iż psychiatria wychodzi często ze swoich ram specjalności medycznej i znajduje miejsce wśród różnorodnych zjawisk i tendencji społeczno-politycznych. Szczególne. będące organizacyjnymi reliktami XIX stulecia. Szczególnie złą sławą.

z którym on. Żeby to bliżej wyjaśnić. ekonomicznych. jak i skrajny model psychospołeczny. Wymaga on jednak przestawienia się na zupełnie nowe myślenie. jest więc spójny z tymi przeobrażeniami świata i rzeczywistości.nadsystemu. złożone urządzenia techniczne. (rok założenia Towarzystwa Badań Systemów Ogólnych) . Wśród wielu entuzjastów nowych propozycji w sposobie dostrzegania i opisywania zjawisk. politycznych itd) .nauką medyczną. odrzuca zarówno skrajny model biomedycznyzaburzeń psychicznych. mogą funkcjonować samodzielnie w ramach systemu szerszego. traktowany jako system wchodzący w skład grupy społecznej będącej nadsystemem. ale same się zmieniają lub wpływają na zmianę otoczenia. dając pierwszeństwo względnie nowemu paradygmatowi. ich narządy i układy. jakich jesteśmy dzisiaj wszyscy świadkami. zwanego psychiatrią systemową. zmiana warunków społecznych. logiki matematycznej i teorii systemów.choroba psychiczna uwarunkowana biologicznie) . który nazywamy holistycznym albo systemowym. że powstaje z nich względnie niezależna całość. stanowiące jego elementy składowe. organizacje socjologiczne. że systemy żywe nie tylko adaptują się do środowiska. Relacje i powiązania między poszczególnymi elementami (podsystemami) są tego rodzaju. system korzysta z procesów przystosowawczych w trzech głównych celach: sterowania związkami między jego podsysremami. Ujęcie albo podejście systemowe ułatwia międzydyscyplinarnąintegrację wiedzy o człowieku. przedstawiona przez 1. czyniąc z niej specjalność wielce atrakcyjną intelektualnie dla młodych adeptów medycyny. yon Bertalanffy'ego po raz pierwszy w latach trzydziestych. Kierunek ten zapewnia właściwe miejsce psychiatrii wśród innych dyscyplin nauki. że gwałtowne rozpowszechnianie się idei badań systemowych. tj. Podsystemy. zwana ogólną teorią systemów. której właściwości nie dadzą się sprowadzić do sumy cech tych elementów. z drugiej zaś strony zmiana otoczenia człowieka (np. Jak trafnie zauważa Jakubik (l 989) . nie pomijając samego twórcy teorii. teorii informacji. W cybernetyce (czyli nauce o sterowaniu) za system uważa się organizmy żywe. musiałbym ten rozdział znacznie rozszerzyć. . pozostaje w stosunku wzajemnej zależności.zmiana struktury rodziny. Jakubikiem (l 989) . w naszym przypadku człowiek. sterowania systemem jako całością i sterowania zależnością między systemem a nadsystemem. ekonomiczne. tworzących zdolną do funkcjonowania całość. Ukształtowanie się nowego paradygmatu nauki współczesnej wynika bowiem z szybkiego rozwoju cybernetyki. że rozwiązania nierealne stają się możliwymi. szczególnie w zakresie badania i tworzenia życia psychicznego człowieka. Przykładem może być. W tym ujęciu konieczne jest też uwzględnienie otoczenia systemu. ujęcia systemowego i ogólnej teorii systemów jest jedną z charakterystycznych cech nauki i techniki drugiej połowy naszego stulecia.system obrony przeciwrakietowej "Pamot") itp. Wiadomo bowiem. Zdefiniowanie pojęcia. system"wcale nie jest łatwe. System stanowi zbiór elementów i zachodzących między nimi wzajemnych relacji i sprzężeń. Z jednej strony może następować zmiana samego systemu (np. Postaram się więc w sposób syntetyczny nakreślić genezę i podstawy teoretyczne nowego kierunku w psychiatrii. Nowa propozycja intelektualna. Te relacje z otoczeniem są przeważnie dwukierunkowe. człowiek. rozpowszechniła się wyraźnie dopiero po 195-4 r. Można się w pełni zgodzić z A. To one sprawiają. pojawił się z biegiem lat pewien sceptycyzm co do możliwości stosowania uogólnionego opisu matematyczno-logicznego (algorytmu działania systemu) . wojskowe (np.

przedstawili nerwicę i nerwicowy rozwój osobowości (tzw. Teoria systemowa musi dowieść swojej wartości i użyteczności w praktyce.terapia rodzin. naukami biologicznymi (genetyką. w którym leczeniem będzie się zajmował jeden lekarz (lekarz rodzinny. Niestety w obecnie obowiązującym. korzystający w miarę potrzeby z porady (konsultacji) lekarza specjalisty. Byłoby oczywiście błędem traktowanie kierunku czy podejścia systemowego jako panaceum na wszystkie słabości teoretyczna-metodologiczne współczesnej psychiatrii. iż człowiek chory ma nie tylko ciało (mmę) . zasłona dymna". pediatrią i wielu. czy starania te wydały owoce. logiką. fizjopatologią. a wszelkie jego cierpienia i zaburzenia powinny być rozważane wyłącznie holistycznie. Jednym z nich może być Regulacyjna Teoria Osobowości J. Wija ta wymaga jednak całkowitej zmiany sposobu kształcenia lekarzy. nie wyłączając psychiatry. że stwierdzenie to jest dzisiaj aksjomatem odnoszącym się do całej medycyny. aby ta par eacellenceludzka specjalność medyczna zyskała wreszcie właściwą do swojej roli pozycję wśród innych dyscyplin nauki. pozostającą w stosunku interakcyjnym ze swoim środowiskiem. przyczyniając się do ulepszenia psychoterapii w tych przypadkach. psychiatrów. informatyką. interną. Poszczególni kierownicy dydaktyczni.Dotyczyć to może zarówno zjawisk tzw. że człowiek jest całością psychologiczna-społecznobiologiczną. ale również życie psychiczne (psycYe) . jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. kryjąca dawną formę i treść kształcenia. Traktując rodzinę jako system. Urok i intelektualny powab psychiatrii polega jednak na tym. zyskają równą innym specjalnościom pozycję. cybernetyką) . domowy) . a nawet szerzej-cale środowisko. w procesie leczenia uwzględnia się relacje wewnąuzrodzinne pacjenta psychiatrycznego i obejmuje oddziaływaniami terapeutycznymi całą rodzinę. innymi. podejścia systemowego w psychologii i psychiatrii. mimo nieszczerych zapewnień organizatorów procesu dydaktycznego o dążeniach do nauczania zintegrowanego. fizyką. jak i innymi specjalnościami klinicznymi: endokrynologią. jak i choroby.normy życia psychicznego. uczy się lub pracuje. patomorfologią. biochemią. Wychodząc z podstawowych założeń teorii regulacyjnej. dowiadujący się pod koniec swojej edukacji. neurochirurgią. Jest tu niestety. ujmując człowieka w sposób całościowy. . naukami ścisłymi (matematyką. gorącym pragnieniem jest. Czytelnicy ocenią. socjologią. oddają się wielce szkodliwej iluzji. i M. że zmieni się radykalnie kierunek organizacji służby zdrowia. w którym on żyje. Mimo tych trudności można przytoczyć wiele przykładów zastosowania. Reykowskiego. że przyjęcie paradygmatu holistycznego (systemowego) przez przedstawicieli całej medycyny sprawi. reprezentujący swoje dziedziny wiedzy.osobowość neurotyczną) jako zakłócony mechanizm regulacyjny. będą bowiem wkomponowane w szpitale wielospecjalistyczne (na wzór modelu włoskiego) . iż fragmentaryczna wiedza zdobywana w toku studiów ulegnie w pewnym momencie (przypominającym schizofreniczne olśnienie) scaleniu. Na zakończenie pragnę wyrazić nadzieję. prawem) . A. Innym przykładem wykorzystania teorii systemowej jest tzw. neurofizjologią) . Oddziały psychiatryczne przestaną być azylami wzbudzającymi lęk w społeczeństwie. Naszym. Rogiewiczowie zastosowali ją w praktyce klinicznej. staroświeckim programie hołduje się daleko posuniętemu redukcjonizmowi. psychologią. i to z dużym powodzeniem. często na miesiąc przed dyplomem. Student medycyny. neurologią. Psychiatria systemowa ułatwia zrozumienie. Jestem przekonany. że dzisiaj nie możemy sobie tej specjalności wyobrazić bez najściślejszej łączności zarówno z naukami humanistycznymi (filozofią.

że zaburzenia psychiczne przedstawiane były w ramach dominującego wówczas animizmu oraz supranaturalizmu wyrażanego w języku mitów i legend. którą więcej podobieństw łączy z religią i polityką niż nauką. Kaszpirowskiego lub innych uzdrawiaczy. a w najlepszym razie mało przychylny stosunek do psychiatrii. To również czas prób organizowania pomocy dla chorych psychicznie. z drugiej zaś najwyższej pogardy. wyprzedzającym niejednokrotnie rozwój takich dyscyplin jak psychologia i socjologia. jak żadna inna gałąź medycyny. sprawiała. Drugi etap to czas medycyny antycznej. uosobionej w postaciach HipokratesaGaleria. co z reguły utożsamiane było z kierunkiem biologicznym. Jedni oceniają średniowiecze poprzez pryzmat. Tadeusz Nasierowski. Trzeci etap okresu przednaukowego stanowi średniowiecze. . W konsekwencji psychiatrię traktowano jako dyscyplinę. charakteryzujące się skrajnością poglądów i postaw. Czyżby więc owiuzdrawiacze wyprzedzili tzw. Proponowanym rozwiązaniom. czego wyrazem były nun. znajdowała się na przestrzeni dziejów w dwojakim położeniu. która według jednych ma stać na straży interesów jednostki. przy braku znaczącego postępu w badaniach biologicznych. to także dzieje przemian w stosunku społeczeństw do osób chorych psychicznie. na który przypada początek poszukiwania przyczyn zaburzeń psychicznych nie tylko w woli opatrzności. Dla Europejczyka punktem odniesienia w badaniach nad historią psychiatrii są dzieje kultury i cywilizacji europejskiej. Przy takim podejściu w historii psychiatrii możemy wyróżnić dwa zasadnicze okresy: okres przednaukowy (do XVIII wieku) i okres naukowy (od wieku XIX) . ale także w czynnikach natury cielesnej. czas Platona i Arystotelesa. Zarys dziejów psychiatrii Kierunki w psychiatrii. zaś według innych-bronić interesów społeczeństwa. że jego przyszli pacjenci będą preferowali dr. po prostu z powodu zachwiania proporcji między przedmiotami "somatycznymi"a odnoszącymi się do zjawisk psychicznych. Źródło owej polaryzacji stanowisk społecznych stanowiła i stanowi rozbieżność oczekiwań kierowanych w stronę psychiatrii. a nie przedmiotowe traktowanie pacjentów. że psychiatria i psychiatrzy z jednej strony byli przedmiotem najwyższego uznania. pojawiających się w polu działań psychiatrycznych. Z drugiej zaś rozwój psychiatrii związany był z poszukiwaniem sposobów rozwiązywania problemów psychologicznych. nie może wynieść ze studiów całościowego spojrzenia na człowieka. prawnych i filozoficznych.które ulega takim samym zakłóceniom. 'elsusa. często odbierano walor naukowości. który pozwoliłby na zaliczenie jej do nauk medycznych. Pierwszy etap okresu przednaukowego charakteryzował się tym. do lokowania psychiatrii na obrzeżu medycyny. Nic też dziwnego. niejako sarna z siebie. Historia psychiatrii-to nie tylko dzieje procesu stawania się psychiatrii jedną z dyscyplin medycyny. co przyczyniało się. których cechuje podmiotowe. Z jednej strony wciąż podejmowano wysiłki zmierzające do osiągnięcia takiego stopnia obiektywności metod badawczych.oficjalną lub naukową medycynę we wdrażaniu do praktyki zasad medycyny systemowej (holistycznej) ? Odpowiedź na to pytanie pozostawiam Czytelnikom naszego podręcznika. Dodatkowo specyfika psychiatrii. Będzie też miał negatywny. relacje pomiędzy pojęciem choroby i normy psychicznej w danej kulturze i epoce historycznej. 2. Psychiatria.

jak i reprezentanci szkoły anatomoklinicznej. rozwój medycyny klasztornej i uniwersyteckiej. psychiatria". J. Drudzy podkreślają panującą wówczas wiarę w moc słowa. 1. czy też działalność Św. W. Reformy Ph. jak w żadnej innej dyscyplinie medycznej. Tuke'a (173: -l 822) . zaczęli posługiwać się metodą analityczna-porównawczą. że początki nowożytnej psychiatrii naukowej przypadają na koniec XVIII wieku. lochów. Witaliści. animizmem"G. W. zaś ich zachowanie . oraz jedne postacie mogą przechodzić w drugie. założyciela zakonu szpitalnego bonifratrów. Conollyóego (1794-l 866) . Nie jest dziełem przypadku. Pinel. Uważał on. że podłożem tych zaburzeń są nie tylko organiczne uszkodzenia mózgu. W historii psychiatrii. która przyczyniła się do godnego traktowania chorych psychicznie.niestosowaniem wobec chorych przymusu fizycznego-rezygnacja z okowów i łańcuchów. Początek witalizmowi dało skojarzenie hipokratyzmu szkoły Montpellier z. szpitalnictwa kościelnego i świeckiego. odrzuciwszy sposoby badań stosowane w fizyce i chemii. istniało wiele niekiedy wzajemnie zwalczających się kierunkuw i szkół skupionych wokół wybitnych osobowości potrafiących narzucić większości swój punkt widzenia. wymuszając niejako zajęcie się tą kwestią także od strony teoretycznej. który uprzednio sam doświadczył losu osoby chorej psychicznie. Wtedy to dostrzeżono w osobie z zaburzeniami psychicznymi człowieka chorego. Dodatkowo jej dzieje nierozerwalnie splecione były z historią myśli psychologicznej i filozoficznej. założyciel pierwszego czasopisma psychiatrycznego. Psychiatria XIX wieku to przede wszystkim kierunek kliniczna-nozologicznydo którego rozwoju przyczynili się zarówno witaliści. polegającą na porćwnywaniurozmaitych przejawów życia w celu odnalezienia najpierwotniejszych czynników (pierwiastków) w zjawiskach złożonych i wyjaśnianiu tych zjawisk za pomocą syntezy. Dla nich średniowiecze to początek wschodnio chrześcijańskiej tradycji jurodiwych-szaleńeów bożych. XIX-wieczna psychiatria podlegała wpływom dominujących w ówczesnej medycynie doktryn filozoficzne-lekarskich: witalizmu oraz kierunku anatemo klinicznego. Podkreślał. Jednym z twórców owej metody był P. będąc dezaprobatą dla charakterystycznego dla tych szkół mechanistycznego pojmowania życia. który zastosował ją do analizy i klasyfikacji zaburzeń psychicznych. Pinela (1745-I 826) . Magazin fur psychische Heilkunde" (1805) wprowadził do terminologii naukowej pojęcie.Słabła (1660-l 734) . W konsekwencji chorych zaczęto traktować jako przedmiot obserwacji. czynienia nad chorymi egzorcyzmów. Ob.niemiecki fizjolog i klinicysta J.inkwizycji. niejako samoograniczył się. łączyły się też z wprowadzeniem do medycyny zagadnienia opieki nad chorymi psychicznie. iż zaburzenia psychiczne mogą ulegać zmianom. poprzez skrupulatne przestrzeganie zasad metody analityczna-porównawczej. sprowadzającej się do przedmiotowej obserwacji faktów. tortur. W 1808 r. ale także choroby innych narządów wewnętrznych. Pmel. Reil (1759-l 8 l 3) . wyrażające się m in. może się zmieniać ich obraz kliniczny. Chiarugiego (1759-IBZO) . Witalizm stanowił reakcję na dominujące dotychczas szkoły patologiczne jatrufizyków i jatrochemików. płonących stosów. Jana Bożego.

Opisanie zmian anatomopatologicznych w porażeniu postępującym postawiło pod znakiem zapytania zasadę klasyfikowania zaburzeń psychicznych jedynie na podstawie objawów psychopatologicznych. jednakże o jego upadku zadecydowała nowa nauka kliniczna oparta na anatomii patologicznej. folie circulaire''. Esąuirol (1772-l 84 O) . jednakże okazała się bezowocna w patologii klinicznej. który utrzymywał.typowy obraz kliniczny pum (ysis prcgresivu i uznał jego zależność od zmian w oponach mózgowych i mózgu. Swopsir nzszlogiae. czynnik nerwowy"regulujący napięcie w organizmie. X. nowa zasada zaś brzmiała: poznanie choroby to poznanie właściwych dla niej zmian anatomicznych. P. której podstawą stała się wprowadzona przez niego metoda analityczna-porównawcza. Prekursorem kierunku kliniczna-nozologicznego w psychiatrii był W. dając początek kierunkowi anatomoklinicznemu w psychiatrii. Bichat poszukiwał w ciele ludzkim pierwiastków anatomicznych. L. Pmel był ojcem psychopatologii ogólnej. E. zwany ojcem patologii nerwowej. G. Znaczącymi dla dalszego rozwoju psychiatrii okazały się prace nad porażeniem postępującym. Ówczesna wiedza o chorobach pozbawiona była konkretnych podstaw i sprowadzała się. płcią i porą roku-zapoczątkował epidemiologię psychiatryczną. Z krytyką witalizmu wystąpili przede wszystkim fizjologowie. Za takie uznał tkanki. Zasada pogłębionej obserwacji pozwoliła 1. 1. autor pracy. Rush (1745-l 853) . Uczeń Pmela. UczniemCullena był 8. twórca terminu nerwica.poddano normalizującemu treningowi ze strony lekarza zwanemu terapią moralną. Falretowi (1794-1870) i J. zwany ojcem psychiatrii amerykańskiej. Odtąd choroba przestała być jedynie zbiorem objawów klinicznych. z wyjątkami. Krańcowym wyrazem takiego podejścia stała się teoria 8. iż . A. które ulegają zmianom w procesach chorobowych. P. że ośrodkiem życia i choroby jest. sformułował podstawy metodyki badania psychiatrycznego oraz-badając związki między występowaniem zaburzeń a wiekiem. którą zapoczątkował witalista M. do opisu objawów klinicznych. P. której istotę stanowił pogląd. Cullen (1712-17901. J. którego prace Pmel przetłumaczył na język francuski. P. Metoda analityczna-porównawcza przyczyniła się do znacznego rozwoju nauk biologicznych. Baillargerowi (1809-1890) opisać psychozę maniakalna-depresyjną jako. A. będącej jedną z pierwszych prób systematyzacji chorób. Bayle (1799-1858) opisał w lb 22 r. Morela (1809-I 873) o dziedzicznym zwyrodnieniu psychicznym. Bichat (1771-18021.

Rotbego (I 832-1903) -autora podręczników PsycWzpuAolzgw ńrensiroraz Prychiatriu. Jako pierwszy użył terminu. G. Somatycy głosili. Psychicy uważali. o nieznanych przyczynach powstawania. l 884) . 'ondillaca. Moebius (1853-l 9 O 7) . Spór psychików z somatykami znalazł odbicie w sporach. Pląskowski (1821-I 896) . które są uwarunkowane psychicznie. J. P. którego członkami założycielami byli m 3 n. takich jak zakażenia. Psychozy organiczne nie były przez nich zaliczane do chorób duszy. winy". jakie toczyli między sobą członkowie utworzonego w 1864 r. że dusza nie choruje. W odpowiedzi na poglądy głoszone przez psychików powstała szkoła somatyków. Oddziału Chorób Umysłowych. stan zapalny. zaś choroba mózgu może mieć charakter pierwotny lub wtórny w stosunku do innej choroby cielesnej. a usze pracy Dzieje psychiatrii w Rosji i Polsce lb 93\. częściowo pokrywające się z psychozami degeneracyjnymi. oraz psychozy endogenne (wewnątrzpochodne) . takimi jak uraz. które mogą być przekazywane potomstwu. psychosomatyczne"w stosunku do zaburzeń psychicznych będących skutkiem poczucia. J. której najwybitniejszym przedstawicielem był M. Nerwowych i Psychiatrii Sądowej Warszawskiego Towarzystwa Lekarskiego.. Magnan (1835-1916) oddzielił zaburzenia powstałe w wyniku degeneracji od zaburzeń nie będących skutkiem degeneracji. spowodowane czynnikami zewnętrznymi. wprowadził podział na psychozy egzogenne (zewnątrzpochodne) . pierwszego polskiego podręcznika psychiatrii. zwolennik poglądów Magnana. kiła. że wszystkie zaburzenia psychiczne są uwarunkowane somatycznie. reprezentował filozoficzna-teologiczny punkt widzenia. W rezultacie w I połowie XIX wieku powstały w Niemczech dwie szkoły-psychików i somatykówgłoszące przeciwstawne poglądy na temat zaburzeń psychicznych. oraz R. Należy jeszcze wspomnieć A. Ćabanisa nastawioną na empiryczne poznanie człowieka. . Najwybitniejszy przedstawiciel psychików. autor dwutomowego podręcznika psychiatrii (1868. czyli o chorobach umysłowych O 885) . Teoria Morela zapoczątkowała kierunek etiologiczny w psychiatrii. V. Heinroth (1773-I 843) . Frydrych (IBOO-l 867) . choruje tylko ciało. o tyle w Niemczech zetknięcie się witalizmu z filozofią Kama i Schellinga skłaniało bardziej ku rozważaniom metafizycznym niż badaniom empirycznym. iż istnieją właściwe choroby duszy. Morel uważał choroby psychiczne za wynik zwyrodnienia wywołanego działaniem szeregu czynników zewnętrznych. pierwszy polski docent psychiatrii (l 869) . szkodliwe wpływy środowiskowe i społeczne. autor pracy O chcrwwch amwzwwl (I 845) .początkowe-nawet nieznaczne-odchylenie od normy jest dziedziczznez coraz większym stopniem nasilenia. 8. O ile we Francji kierunki symptomarologiczny i anatomokliniczny wyłoniły się w wyniku zetknięcia się witalizmu z psychologią filozoficzną Locke'a. A. procesy rozrostowe w mózgu. W konsekwencji uważali. zatrucia. Jacobi (1775-l 858) . wpływ alkoholu itd. Dalsze badania nie potwierdziły jednak koncepcji badacza.

J. Wundt (1833-1920) utworzył w Lipsku pierwszą na świecie pracownię psychologii eksperymentalnej. Gila (l 8 O 6-l 873) . Były to psychologia eksperymentalna związana z biologią i fizjologią. Głosił pogląd wypowiedziany wcześniej przez E. W każdym z nich wytworzyły się specyficzne metody badawcze. M. W owych czasach pod terminem. ukształtowała się dopiero w połowie XIX wieku jako nauka o świadomości. E. a więc jako poddające się pomiarowi i wyjaśnieniu drogą rozumowania indukcyjnego poprzez genezę i przyczyny zewnętrzne. W rozwijającej się psychologii fizjologicznej obowiązywały dwie zasady: przyczyna-skutek i struktura-funkcja. Uważał. Purkinje (1787-1866. był D. J. że procesom psychicznym towarzyszą procesy materialne będące wyrazem czynności mózgu. A. Baina (lblB-1903) -przejęli pionierzy psychologii empirycznej-'h. oraz psychologia filozoficzna. A. do zwolenników której należał także M. Browna (17/9-IBZO) . traktująca psychologię jako dyscyplinę nieprzyrodniczą. mesingerjako pierwszy postawił problem historii rozwoju psychiki (duszy) . T. jako wyodrębniona i autonomiczna dyscyplina naukowa. G. w jakich się przejawia. J. Fechner (1801-l 887) . . Tradycję filozofów asocjacjonistów-T. On też jako pierwszy przyjął asocjację za kategorię uniwersalną. Psychologia. W 1879 r. Badaczem. Griesinger (1817-1860. Zellera (1804-1877) o jedności procesu chorobowego pomimo różnorodności form. Hartley (1705-l 757) . Milla (l 773-l 936) . psychologia"kryły się dwa sposoby myślenia o procesie psychicznym. 1. J. E. zmienności i przekształceniom. G. która traktowała zjawiska psychiczne jako analogiczne do zewnętrznych zjawisk fizycznych. Helmhohz (1821-1894) i inni. M. Weber (1795-1870. który dał początek psychologii fizjologicznej. Molier (1801-l 85 O) . W. za pomocą introspekcji. zwany. Beli (l 774-l 842) . S.Psychicy i somatycy nie odwoływali się w swych pracach do psychologii w Anglii natomiast w I połowie XIX wieku psychiatria znajdowała się pod znacznym wpływem psychologii. którym ulega. teorią jednej psychozy". W Niemczech zasady afizjologicznej asocjacjonistycznej psychologii J. badającą świat specyficznie ludzki drogą doświadczenia wewnętrznego. wyjaśniającą czynności psychiczne. Herbaria (1776-1841) wprowadził do psychiatrii W.

wprowadził metody psychologii eksperymentalnej do kliniki psychia. Alzheimera (1864-l 9 l 5) .opisał psychozę będącą skutkiem neuropsychiatrycznym długotrwałego nadużywania alkoholu. W Polsce kierunek ten reprezentował M.Nleumann (1814-l 884) . Zastosowanie w badaniach techniki mikroskopowej zaowocowało odkryciem komórki i przejściemdzięki R. Uważał. Problemy kliniczne podporządkowano anatomii patologicznej. Podobne podejście prezentowali przedstawiciele kierunku neuroanatomopatologicznego. Kose (1883-l 937) . . Nissla (1860-l 9 l 9) . Swoją klasyfikację zaburzeń psychicznych oparł na zasadzie związku przyczynowo-skutkowego. odruchów psychicznych". którym objął katatonię. Kraepelm przejął od Kahlbauma termin. Leonhard (1904-l 988) . Odkrycia Virchowa spowodowały. zaś K. a także K. Na podstawie własnych badań katamnestycznych-opierając się na pracach Kahlbauma. zwieńczone opisaniem zmian histopatologicznych w przebiegu porażenia postępującego. a nawet zaczęła dominować. która dotąd służyła wyjaśnianiu zagadnień klinicznych. założyciel Polskiego Instytutu Badań Mózgu (l 928) . Wernicke (1848-1905) rozwijali kierunek neuroanatomopatologiczny. psychiatrii przebiegu". Po Griesingerze T. rozwijając w jego ramach koncepcję psychoz endogennych. Zdaniem Griesingera przedmiotem psychiatrii powinno być badanie. Olbrzymi wkład do rozwoju kierunku kliniczna-nozologicznego wnieśli Kahlbaumi Kraepelin. Virchowowi (1821-1902) -od opisu zmian w tkankach do opisu zmian w komórkach. Spielmayera (1897-l 935) . Kraepelin. tycznej. że zaburzenia o tej samej etiologii powinny mieć identyczny przebieg. uczeń Wundta. hebe (renie i różne psychozy urojenioweo przewlekłym przebiegu oraz psychozę maniakalna-depresyjną. Heckera (1843-l 9 O 9) . stała się dyscypliną samodzielną. chorób zamkowych mózgu. niedorozwoju umysłowego. Wydane w 1855 r. Meynert (1833-18921. że anatomia patologiczna. Powstała anatomopatologiczna klasyfikacja chorób. W. S. Współcześnie podejście neurologiczna-psychiatryczne kontynuowali K. jednostka chorobowa"oraz rozwinął pojęcie. będącą łagodną postacią hebefrenii opisanej przez E. którzy-wzorując się na medycynie somatycznej-upatrywali główne zadanie psychiatrii w wyodrębnianiu naturalnych jednostek chorobowych. Korsakow (1854-l 9 OO) . który jako pierwszy opisał różne postacie amencji. P. Kahlbaum (1828-1899) i E. Kleist (1879-1960) i jego uczeń K. którego szczytowym osiągnięciem były badania A. który w lb 87 r. Falreta i BaillargeraKraepelin wydzielił dwie duże grupy zaburzeń endogennych: otępienie wczesne (demewia pmecoa) . Wprowadził do psychiatrii metodę katamnestczną. Heckera. L.przez filozofa asocjacjonistę M. Morela i Magnana. Kraepelin (1856-1926) kierunek kliniczna-nozologiczny. Kahlbaum jako pierwszy opisał katatonię oraz heboidofrenię. W Rosji przedstawicielem kierunku nozologicznego był S. jednakowe objawy i zejście oraz charakteryzować się takimi samymi zmianami anatomicznymi.

W Polsce przedstawicielem neojacksonizmubył J. . Bearla (1839-l 8 b 3) o neurastenii oraz J. Sceptycyzm w stosunku do nozologiczncj koncepcji Kraepelina wzmogły prace K. z których wynikało. Polaka. ktńrego zwolennicy na pierwszym miejscu stawiali badania kliniczne mające na celu dokładny opis zaburzeń. Balińskiego (I 827-l 9 O 2) . z wyjaśnieniem których anatomia patologiczna nie mogła sobie poradzić. Punktem wyjścia do powstania psychoanalizy były prace nad hipnozą i histerią. Do odejścia ud powyższego kierunku przyczyniły się m in. Pierwszymi wybitnymi przedstawicielami kierunku ewolucyjnego w psychiatrii i neurologii byli M. W Rosji kierunek ewolucyjny uzyskał najpełniejszy wyraz w pracach polskiego psychiatry 1. powstały w wyniku rozwoju bakteriologii. zwanego ojcem psychiatrii rosyjskiej. M.prace G. . Twórcą pojęcia zespołu objawowego był A. Bonhueffera (lb 68-1948) o reakcjach egzogennych (infekcje. w zasadzie biologiczny. rewolucji psychoanalitycznej". określany mianem. Mazurkiewicz (1871-l 947) . M. Maudsley (1835-1918) oraz J. W rezultacie w psychiatrii klinicznej nastąpił podział na dwa kierunki: 1) nozologiczny. w zasadzie psychologiczny.Spencera (1820-1903) Pnncizles qfzychology stanowiły pierwszą próbę połączenia psychologii z ewolucjonizmem biologicznym. Problem chorób zakaźnych. Mistrzami S. najwybitniejszy polski psychiatra. że kierunek anatomoklmicznyzostał wyparty przez kierunek etiologiczny. Jackson (1835-191 I) . Hoche (1865-l 943) . twórca oryginalnej teorii zaburzeń psychicznych. Koniec XIX wieku stanowił dla psychiatrii przełom. E. Bilikiewicz (1901-l 9 bO) . Dominacja kierunku anaromoklinicznego spowodowała pojawienie się specjalizacji oraz skupienie uwagi na problemie lokalizacji chorób. Freuda (1856-1939) o histerii. Charceta (1825-1893) i S. zatrucia itp) . Mierzejewski był uczniem J. że różne czynniki etiologiczne mogą wywoływać zaburzenia o takim samym obrazie psychopatologicznym. Myśl Spencera. zgodnie z którą ewolucja i dyssulucja są pochodne w stosunku do ewolucji i rozpadu układu nerjłNł Cjj 3. Breuer (I 84: -l 92 ói) . ostatecznie zadecydował o tym. zaś Jackson opracował teorię. że ta sama przyczyna może wywoływać różne postacie zaburzeń psychicznych. jak też. Mierzejewskiego (lb 38-19083. M. na podstawie kturych choroby te zaliczone zostały do zaburzeń funkcjonalnych. Freuda byli J. Kierując się konsekwentnie zasadą ewolucji psychiki Maudsley stworzył podstawy psychiatrii dziecięcej. psychiatra i historyk medycyny. W Polsce teorię etioepigenezy psychoz opracował T. stawiający przed psychiatrią zadania poznania etiopatogenezy chorób psychicznych: 2) syndromologiczny. ktćre dały początek współczesnemu ujęciu oligofrenii. że świadomość powinna być analizowana w płaszczyźnie adaptacji biologicznej zapoczątkowała przeniesienie zainteresowań psychologii z problemów świadomości na problemy zachowania. autor podręcznika Psychiatria Uinicznu oraz współautor pracy Psychiatria polska na tle dziejowym\P 962 ą.

próbę buntu przeciwko panującym w nim warunkom można uznać. Dąbrowski (1902-l 98 O) . G. W. krytykowali asocjacjonizm. patrząc na nie z punktu widzenia ich przebiegu i zejścia. Jako pierwszą udaną. W Polsce jego symbolem stał się K. w tym relacji pacjent-lekarz oraz wskazały na. Kretschmer (1888-1964) stał się wyrazicielem w psychiatrii idei konstytucjonalizmu. E. przypadek"G. Znaczny wpływ na rozwój psychiatrii amerykańskiej wywarł pragmatyzm będący odmianą pozytywistycznego scjentyzmu. O ile Kraepelin połączył w jednostkę nozologicznądememia pmecor m in. bo skuteczną. o tyle Bleuler łącząc je w grupę schizofrenii. Dewey (1859-l 952) . Jung (1875-l 96 l) . które uświadomiły środowisku medycznemu znaczenie relacji międzypodmiotowych. u której podstaw legło przekonanie o istnieniu związku między budową ciała człowieka a jego charakterem. która dominowała w medycynie początku XX w. twórca teorii dezintegracji pozytywnej. Pierwszym dysydentem był A. Jeszcze za życia Kretschmera podjęto próby empirycznego sprawdzenia trafności orzeczeń wynikających z proponowanej przez niego typologii. że przewidywane przez Kretschmera zależności faktycznie nie istnieją. W 191 I r. jak sam napisał. twórcy psychologicznego nurtu pragmatyzmu. Beersa. 1.'harcot i M. Schneider (1887-1967) autor pracy Klimsche Prychzzmhclzgie (19313. Był on twórcą konstytucjonalnej teorii osobowości. wyodrębnił objawy wspólne dla wszystkich tych zaburzeń. więź"psychiki z'somatyką jako nierozwiązaną zagadkę. . W. Ruch psychoanalityczny na skalę światową rozpoczął się od rozłamu w kole współpracowników Freuda. Bleuler opublikował monografię Dememiawdecor oder Grwype der 3 chizoyWremew. Freuda Anna Freud (1895-19823.M. "rozprzestrzeniła idee Freuda na demezma prwecor"Duży wkład w badania nad schizofrenią wniósł K. Bernheim (l 84 O-l 9 l 9) . dyrektor Instytutu Higieny Psychicznej (1935-1949) 1 Wyższej Szkoły Higieny Psychicznej (1943-l 952) . Była to jednocześnie pierwsza próba "poszerzenia pola psychoanalizy"E. drugim G. Osoby te wytyczyły drogę dla przyszłych odkryć S. twórca psychologii analitycznej. który był także założycielem Polskiego Towarzystwa Higieny Psychicznej (l 948) . James (1842-1910) i J. Freuda. Bleuler (1857-1939) przeszedł do historii jako twórca pojęcia schizofrenii i badacz tej grupy psychoz. której ucieleśnieniem był zamknięty szpital psychiatryczny. twórca koncepcji objawów pierwsza-i drugorzędowych schizofrenii.hebefrenię. która. Adler (1870-l 937) . Okazało się. który dzięki napisaniu autobiografii A mina rhm yound irse (f (1908) zapoczątkował światowy ruch higieny psychicznej. katatonię. Niezależnie od prowadzenia badań i towarzyszących im gorących sporów istniała psychiatria instytucjonalna. Pierwsze próby leczenia psychoanalizą dzieci podjęła córka S. twórca psychologii indywidualnej. które nazwał objawami podstawowymi (osiowymi) .

Zaburzenia psychiczne-podobnie jak normalne procesy zachowania się-są według Meyera dynamicznymi reakcjami adaptacyjnymi na stres i konflikt. który wraz z S. W Polsce propagatorem pragmatyzmu był R. czego wyrazem było wprowadzenie przez Jamesa pojęcia strumienia świadomości. Według Binswangera przedmiotem psychiatrii powinien być człowiek jako taki. W Polsce metodę tę stosował A. Konorski był autzrem cybernetycznego modelu czynności mózgu. Meyer traktował osobowość jako niepodzielną całość. gdyż nie można do nich dotrzeć metodami biologicznymi. bunt"wobec dominującej w XIX wieku psychologii świadomości w postaci behawioryzmu. Bechterewa (1857-1927) i 1. gią. Meyera (1866-1950) do stworzenia koncepcji psychobiologicznej. lekarze utracili wiarę w działanie środków farmakologicznych. autor Al (ęemewe Prycńzpmo (zgie (19131. manifestu behawiorystycznego" (1913) był J. była fenomenologia i związany z nią egzystencjalizm. W psychiatrii ów nihilizm terapeutyczny pogłębiły koncepcje Morela i Kraepelma. Olbrzymie znaczenie dla psychiatrii miał. Kępiński (1918-19721. Konorski (l 9 O 3-l 973) . W Polsce kierunek ten reprezentował J. Egzystencjalista L.Watson (1878-l 958) . Wiek XIX był wiekiem chirurgii-najbardziej racjonalnej metody leczenia z punktu widzenia kierunku anatomoklinicznego.przypisując doświadczeniu charakter ciągły. tylko o różnym stopniu nasilenia. Egzystencjalistą był także K. Watson uczynił z człowieka rodzaj maszyny biologicznej. sprowadzając zarazem istotę procesów psychologicznych do obserwowanych obiektywnie stosunków bodziec-reakcja. W psychobiologii nie ma różnic jakościowych między normą a patola. Kierunkiem filozoficznym.analizę bytu (Daseinsanalyse) . Binswanger (1881-1966) przeniósł do psychiatrii idee M. Millerem (1903-1942) odkrył instrumentalne odruchy warunkowe. fizykalnymi lub psychologicznymi. Pragmatyzm stał się inspiracją dla A. Pawłowa (1849-l 936) . . Jaspers (1883-l 969) . Oryginalnym wkładem Kępińskiego do psychiatrii światowej jest koncepcja zaburzeń psychicznych jako rezultatu zakłócenia porządku wartościującego (aksjologicznego) . Od momentu. 8. Metoda ta nazwana została fenomenologią zastępczego doświadczenia. P. gdy za istotę choroby uznano zmiany anatomiczne. M. założyciel Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (l 92 O) . Radziwiłłowicz (1860-19: 6. twórca teorii metabolizmu informacyjnego. który "odkrył"nowy sposób widzenia rzeczywistości pacjenta. W kształtowaniu się osobowości. Na powstanie koncepcji Warsona znaczny wpływ wywarły prace W. który przy badaniu zjawisk psychopatologicznych dążył do "uobecnienia"w swojej wyobraźni stanu psychopatologicznego pacjenta. istnieje ciągłość procesu chorobowego od nerwicy do psychozy. Heideggerai zapoczątkował tzw. W przeżycia człowieka należy się wczuwać. Autorem. nerwicy i psychozy działają te same czynniki.

wprowadził do praktyki klinicznej leukotomię. Sakel (1900-1957) wprowadził metodę wstrząsów insulinowych (doświadczenia kliniczne rozpoczął w 1933 r. Hochei prawnik K. Kolejny etap wykorzystywania psychiatrii do celów politycznych rozpoczęło stwierdzenie N. ) . Konsekwencją takiego myślenia stało się utworzenie w lipcu 1939 r. Tzw. Ćerletti (1877-1963) i L. który w 1917 r. za co przyznano mu Nlagrodę Nobla (l 949) . zaś U.w Niemczech ustawą o zapobieganiu potomstwu obciążonemu dziedzicznie. w ZSRR tylko człowiek chory psychicznie może występować przeciw socjalizmowi". Dlatego nLin. Deklaracja Hawajska (druga wersja-19833. w 19/7 r. W wyniku tego podczas U wojny światowej zgładzono m in.osób.psychiatra A. Przełomowym momentem w rozwoju psychiatrii był rok 1952. Charakterystyczny dla psychiatrii przełomu XIX i XX wieku nihilizm terapeutyczny został przełamany w wyniku znacznego postępu w rozwoju biologicznych metod leczenia.. kiedy M.około 27 tys. Pawłowa w walce z. za co otrzymał Nagrodę Nobla (l 927) . od którego rozpoczęła się.chorych psychicznie obywateli polskich. który w 1936 r. Moniz (1874-l 955) . Meduna (1896-1964) metodę wstrząsów pemetrazolowych (l 935) . Został on prawnie usankcjonowany w 1933 r. J. Równolegle nastąpił rozwój psychochirurgii. że. Bini (1908-196-4) zastosowali wstrząsy elektryczne (19383. Jej stosowanie spowodowało poddanie sterylizacji w Niemczech około 323 tys. Jej pionierem był E. rehabilitacji. Znaczny postęp odnotowano w latach trzydziestych XX wieku. przebiegająca pod hasłem. Binding w pracy Wie Fre (gme der Vemicżwwg lebewswwwenewŁeWews (Wyuwwe zniszczenia brzr me wwrhcW życia) . O ile w Niemczech system totalitarny przeznaczył chorych psychicznie na zagładę.zastosował malarię trzydniową w leczeniu porażenia postępującego. zapoczątkowała wykorzystywanie teorii 1. Początek rozwoju biologicznego lecznictwa psychiatrycznego związany jest z osobą J.w Forcie VII w Poznaniu. o tyle w ZSRR psychiatria była wykorzystywana do celów politycznych i walki ideologicznej.tajnej komisji do uśmiercania chorych pud nazwą T-4. . L. stali się pierwszymi ofiarami zainicjowanej przez Niemców akcji zabijania ludzi na skalę masową metodami przemysłowymi.została zatwierdzona przez Światową Federację Psychiatryczną tzw. era leków psychotropowych". Magneta-Jauregga (1857-l 94 O) . jak również opieki pozaszpitalnej.Jego konsekwencją stało się uznanie chorych psychicznie za ludzi nie godnych życia. będąca zbiorem wskazań etycznych w pracy lekarza psychiatry. Chorzy psychicznie Polacy. idealistycznymi koncepcjami w psychiatrii". zagazowani w październiku 1939 r. zaś tylko w latach 1940-1941 około 70 tys. Chruszczowa z 1959 r. Pozwoliło to na umieszczanie dysydentów w szpitalach psychiatrycznych. psychoterapii. Z Pawlowem przeciw Virćhowowi". Pogląd ów przedstawili w 1922 r.chorych psychicznie obywateli niemieckich. Sesja Pawlowska Akademii Nauk ZSRR (zainspirowana przez KC WKP-Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego) .

że dopiero w latach pięćdziesiątych XX wieku zwrócono uwagę na stosunki wewnątrzrodzinne. . komórkowym. choroby"nie należy szukać w osobie z zaburzeniami psychicznymi. Zorganizowane działanie przystosowawcze całego organizmu nazywamy zachowaniem. 1903-1990) czy w zaburzeniach komunikacji w rodzinie (G. się klasyfikacja zaburzeń psychicznych) .Dominacja psychofarmakologiiw praktyce lekarskiej wywołała dalszy rozwój psychosocjoterapii i psychiatrii społecznej. Bateson i grupa Paola Alfo) . Wielość czynników etiologicznych w przypadku zaburzeń psychicznych. co zapoczątkowało terapię rodzin i małżeństw. Może to być ochrona przed czynnikami fizycznymi. Fizjologiczne podstawy czynności psychicznych. w którym w zależności od preferowanych metod diagnostyczna-terapeutycznych można wyróżnić odmianę biologiczną lub psychologiczną: 2) społeczny: 3) psychoanalityczny: 4) behawiorystyczny: 5) egzystencjalny: 6) antypsychiatryczny. różne formy opieki nad potomstwem. Temu celowi służą zachowania ochronne. a więc okresowego pobierania pokarmów. Innym rodzajem odpowiedzi na dominację kierunku biologicznego było powstanie szkół i grup głoszących. Stąd jedynie uwzględnienie wszystkich czynników i zachowanie właściwej dla danej sytuacji proporcji może zapewnić sukces terapeutyczny. Dlatego podstawową cechą tkanki nerwowej jest pobudliwość. jak zaloty. Utrzymanie integralności jednostki i stałości środowiska wewnętrznego wymaga zaspokojenia potrzeb metabolicznych. Pojawił się również kierunek antypsychiauyczny. budowa domu. a niektórzy negowali nawet istnienie zaburzeń psychicznych. Aby zachować własną integralność i zapewnić genom przetrwanie. jak również interdyscyplinarność psychiatrii obejmującej krąg spraw związanych z takimi dyscyplinami. Życie jest nieustannym utrzymywaniem równowagi. jak psychologia. Jednakże każdy doświadczony praktyk wie. łączenie się partnerów. ograniczoność naszej wiedzy patofizjologicznej (czego odbiciem jest stale zmieniająca. filozofia czy prawo sprzyjają istnieniu wielu kierunków i szkół diagnostyczna-terapeutycznych. że przyczyny. a u niektórych gatunków-umiejętności polowania lub gromadzenia zapasów. eksploracji terenu. populacji neuronów. Obecnie w psychiatrii znów dominuje kierunek biologiczny. ale w. trzeba reagować na informacje napływające z otoczenia. Tej właśnie adaptacji służy elementarna czynność ośrodkowego układu nerwowego-zbieranie i przetwarzanie danych. a także przed osobnikami tego samego gatunku lub innych gatunków. Funkcjonowanie mózgu może być badane na różnych poziomach: molekularnym. Do przetrwania konieczne jest także utrzymanie optymalnych warunków środowiskowych. którego przedstawiciele krytykowali tradycyjny system lecznictwa psychiatrycznego. iż w procesie leczenia osób chorych psychicznie równie ważne jak wiedza biologiczna są kwestie psychologiczne i społeczne. Podtrzymywanie gatunku jest realizowane za pomocą takich mechanizmów. a wszystkich żywych stworzeńadaptacja. jako jedną z przyczyn zaburzeń. Bettelheim. Waldemar Szelenberger. Dziwić może fakt. 3. We współczesnej psychiatrii istnieją następujące kierunki: 1) kliniczny. patologicznym otoczeniu" (8.

Dominacja u zwierząt łączy się nie tylko z przywilejami. tak samo jak przedstawiciele innych gatunków. czyli popęd e k s p I o rac yj n y. . Zaspokajanie potrzeb bytowych jest łatwiejsze we współdziałaniu z innymi. przejawia się jako ucieczka lub różne formy agresji. Najniższa w hierarchii pariaska jest dziobana przez wszystkie kury. Na przykład w stadzie kur najwyższa rangą dziobie wszystkie. Popęd macierzyński może przeważyć popęd samozachowawczy. może reż-na zasadzie mimikry-zatracić własne zdanie i indywidualność. Kolejka elektryczna miewa dla małpy większą silę przyciągania niż talerz z owocami. czyli nagroda. W grupie hierarchicznej słabsze lub mniej agresywne jednostki podporządkowują się silniejszym lub bardziej agresywnym. które są motorem dążenia do bodźców pozytywnych (pokarm. łącznie z walką i zabijaniem. służący opanowywaniu środowiska. partnera seksualnego czy schronienie.Utrzymywanie właściwego dystansu międzyosobniczego. które służą unikaniu czynników szkodliwych. czyli kara. Podobnie jest u ludzi. gdyż potępienie i ostracyzm także we współczesnej cywilizacji są zagrożeniem dla życia jednostki. demonstracja uległości. Wobec niebezpieczeństwa popęd awersyjnyokazuje się silniejszy niż popędy apetytywne. Struktury mózgu podtrzymujące mechanizmy dążenia i unikania noszą nazwę układu nagrody i kary. popada w osłupienie lub furię. Ten porządek 3-Psychiatria. Agresja wewnątrzgatunkowa jest skutkiem współzawodnictwa o żywność. Jest to przyczyną tworzenia się grup. lecz dziobie pozostałe. Grupy mogą być luźne lub hierarchiczne. dziobania (pecking order) służy wyeliminowaniu współzawodnictwa i anarchii. Agresja międzygatunkowa może wynikać z konieczności obrony własnej. Pobudzanie i zaspokajanie popędów jest połączone z określonym stosunkiem do zjawisk. Tylko człowiek zabija bez biologicznej potrzeby. obrony potomstwa lub zamieszkiwanego terytorium. Osobną kategorię stanowi ciekawość i skłonność du manipulowania. takie jak fobia przed publicznym wygłaszaniem przemówień. W sytuacji skrajnej. wywodzą się z popędu samozachowawczego. ale i z odpowiedzialnością. Reakcje na niebezpieczeństwo są jednakowe dla całego świata ożywionego: znieruchomienie. partner seksualny lub inni członkowie grupy) . Popędy hamują się wzajemnie. W stanie zagrożenia człowiek może się wycofać aż do granic autyzmu. Popędy mogą być apetytywne. następna stanowiskiem podporządkowuje się najsilniejszej. Mechanizmy te są nazywane popędami. czyli takie. a bul i rozczarowanie-jaku wzmocnienie negatywne. czyli emocjami. czyli takie. u zwierząt agresja jest zachowaniem mającym na celu usunięcie czynników zagrażających. Każde zachowanie jest dążeniem du redukcji popędów. W stadzie pawianów dominujący samiec pierwszy wychodzi na spotkanie lamparta. czyli zachowanie agonisiyczne. Redukcja popędu jest odbierana jako wzmocnienie pozytywne. Nawet zachowania odległe od podstawowych biologicznych mechanizmów ochronnych. i awers y j n e. ucieczka i agresja. Elementarne potrzeby biologiczne są realizowane za pomocą pobudzenia określonych struktur mózgowych i wyzwolenia aktywności ukierunkowanej na zaspokojenie owych potrzeb. człowiek nadmiernie obciążony stresem zapada na choroby psychosomatyczne. czyli zachowania afiliacyjnego. Małpa odpowiedzialna za pozostałe może przypłacić swoje obowiązki chorobą wrzodową.

afiliacji. należą więc do mechanizmów zapewniających przetrwanie. Różne doznania emocjonalne człowieka mogą być wyuczone w toku warunkowania klasycznego.z bodzcem bezwarunkowym.dźwięku metronomu) ze wzmocnieniem (tzn. że po pewnej liczbie skojarzeń reakcję bezwarunkową (ślinienie się) wywołuje sam bodziec warunkowy.Subiektywnym przejawom emocji towarzyszy lokomocja (od odruchu orientacyjnego po wyładowanie ruchowe) oraz wzbudzenie wegetatywne. Mechanizm ten służy eliminowaniu zbędnych informacji i sprzyja skupieniu uwagi. który pierwotnie nie budził w nim lęku i pełnił rolę bodźca warunkowego. np. Lęk czyni czujnym. Przykładem jest następujące doświadczenie. są kojarzeniem nowego bodźca z odziedziczoną reakcją. Niektóre proste formy uczenia się. Taki sztywny program może wystarczyć nicieniom. nawet błahy bodziec jawi się jako źródło zagrożenia. po którym nie następuje wzmocnienie. G. jak wdrukowanie. tzn. Warunkowanie klasyczne (pawłowowskie) polega na ustaleniu związku między wrodzoną skłonnością do reagowania a sygnałem towarzyszącym celowi reakcji. Wzrost ciśnienia krwi. Uczeniem się nazywamy bardziej lub mniej trwałe zmiany w zachowaniu nabywane pzd wpływem doświadczenia. w przewlekłym lęku (generalized anxiety disorder) każdy. a kto prześladowcą? Umiejętność dokonywania właściwego wyboru jest nabywana na drodze uczenia się. Wdrukowaniu ulegają również i inne rodzaje zachowania.identyczną reakcję wywoływały bodźce zbliżone do bodźca . Bardziej złożone organizmy wciąż stają przed dylematem: kto jest łupem.gusty i uprzedzenia. Wdrukowanie powstaje wyłącznie w określonej fazie rozwoju. z bodzcem obojętnym. Typowy przykład wdrukowania stanowi podążanie piskląt za matką. w tzw. Habituacja (przyzwyczajenie) polega na zanikaniu wrodzonej reakcji na wielokrotnie powtarzany bodziec. które żyją we względnie ubogim i stałym środowisku. wówczaspo pewnej liczbie skojarzeń-chłopiec reagował lękiem i płaczem już na sam widok szczura. czyli karę. ale i w przypadku realnego niebezpieczeństwa. tworzeniu się więzi rodzinnych i społecznych.warunkowego. Wdcukowanie (imprinting) jest ustaleniem związku między wrodzoną skłonnością do reagowania a określonym obiektem. Jak twierdził Antoni Kępiński. Kojarząc przykry bodziec bezwarunkowy. np.zasem emocje mogą wtórnie pełnić rolę popędu. Później fobia ta uległa uogólnieniu. np. Zachowanie ujawniające się w flku życia osobnika bywa odziedziczone i nie podlega modyfikacjom. można wytworzyć eksperymentalnie lęk oczekiwania. możemy też poradzić sobie z chorobą i starością. właśnie dzięki habituacji mogliśmy przetrwać walki na froncie i obozy zagłady. Na zasadzie wdrukowania jest nabywana mowa we wczesnym dzieciństwie.śpiew u niektórych ptaków. gniew umożliwia usuwanie przeszkód. np. habituacja i warunkowanie klasyczne. Jest to najpospolitsza i prawdopodobnie najstarsza filogenetycznie forma uczenia się.okresie krytycznym. Prezentacja bodźca obojętnego (tzn.pokarmem) powoduje. Zmiany re obejmują zarówno prymitywne modyfikacje. tachykardia i przyspieszenie oddechu są wyrazem gotowości du działaniu. obserwowane u bezkręgowców. Jest to mechanizm służący. Gdy widok szczura zaczęto kojarzyć z przykrym hałasem (bodzcem bezwarunkowym) . Niezdolność do habituacji jest zjawiskiem patologicznym. Habituacja występuje nie tylko w przypadku bodźców obojętnych. jak i złożone dyspozycje człowieka. Małemu chłopcu pokazywano białego szczura.

Ludzie w podeszłym wieku. znacznie gorzej wykształcona. nerwica jest to bagaż złych doświadczeń".nadmierne reagowanie na każdy bodziec. czyli eksperymentalne karanie bez powodu. Można się też wyuczyć nie tylko przystosowania. Ślady pamięciowe przechowywane są w trzech odrębnych magazynach. Dziś walka odbywa się raczej w kafkowskiej scenerii i tak nieadekwatna mobilizacja może się przyczynić wyłącznie do powstania zawału. Powstaje.w zespole psychoorganicznym. W zespole psychoorganicznym dezinformacja może prowadzić nawet do reakcji katastroficznych. nie zwerbalizowaną pamięć uprzednich doznań. Przedmiotem pamięci jest nie tylko konkretna wiedza. U sensytyzowanych zwierząt doświadczalnych stwierdza się zmiany morfologiczne w układzie nerwowym: w zakończeniach presynaptycznych zwiększa się liczba i rozmiary aktywnych obszarów zawierających pęcherzyki synaptyczne. rozbicie rodziny i nędza zubożałą środowisko wychowawcze na tyle. Prezentacja wyłącznie wzmocnień negatywnych. lęk słabnie. Rozumowa adaptacja do zagrożeń jest. W innym jeszcze modelu rozróżnia się pamięć deki araty w ną (werbalną. umieszczeni w szpitalu niejednokrotnie reagują majaczeniem. tzn. wywołuje sensytzację. Na przykład zwiększenie krzepliwości krwi w chwili zagrożenia dobrze służyło przygotowaniu do walki przez 650 pokoleń. Toffleraprzeżyliśmy w jaskiniach. Kiedy wszystko jest zrozumiałe i logiczne.warunkowego. które-według A. czasem w głuchocie albo w środowisku obcojęzycznym. np. Nie zinterpretowane jeszcze bodźce trafiają początkowo do pamięci sensorycznej (ikonicznejbodźców wzrokowych. W środowisku naturalnym nie zawsze można przewidzieć karę. np. odtwarzaną świadomie) i pamięć ni edekl aratywną (odtwarzaną bez świadomego przypominania sobie. wtedy ślepa agresja bywa jedynym sposobem radzenia sobie w społeczeństwie. Gdy alkoholizm. aktywację mechanizmów obronnych i zwiększone wydzielanie przekaźników synaptycznych. którzy dotychczas sprawnie funkcjonowali w znanym środowisku. Jeśli nie można ustalić logiki wydarzeń. mieliśmy na jej wytworzenie tylko 150 pokoleń. nawyków i umiejętności) .kołnierz futrzany. ale i niedostosowania. . Pamięć obejmuje całe życie. Analiza informacji odbywa się w pamięci roboczej (krótkotrwałej) . Sensytyzacja może służyć jako model przewlekłego lęku. Proces ten nazywany pamięcią. echoicznej-bodźców słuchowych) . Rozpoznanie związku przyczynowego między faktami jest jednym z podstawowych elementów uczenia się i adaptacji. uczuć. bez sygnału ostrzegawczego. gdzie utrzymują się od ułamka sekundy do kilku sekund. wszystkie emocje od najdawniejszej przeszłości. które nie ma nic wspólnego z chorobą podstawową. Dezinformacja bywa też przyczyną agresji. niestety. jak to bywa po skrystalizowaniu się urojeń w zespołach paranoidalnych. Aby się czegokolwiek nauczyć. Najprostszym przykładem jest reakcja na przerażające omamy. przeżyte doświadczenia muszą pozostawiać trwałe ślady w układzie nerwowym. wówczas lęk. a następnie zostają przeniesione do zasobów pamięci dł u g otr w al ej. Pojemność pamięci roboczej jest ograniczona i wynosi 7: 12 elementy. A zatem. to nie ma żadnej gwarancji bezpieczeństwa. ponadto ślady re muszą być magazynowane i w miarę potrzeby odnajdywane. że pojmowanie prawidłowości rządzących światem jest niedostateczne.

W toku ewolucji powstał układ limbiczny. indywidualne różnice odporności na traumatyzujące przeżycia także u człowieka. od wczesnego dzieciństwa pozbawione matki. Podstawowe wzory zachowania są odziedziczone. są tworzywem i niezbędnym warunkiem tego. mimo odpowiedniego karmienia. Każda z owych części ma własną pamięć. Równomierny rozwój układu limbicznegoi nowego mózgu jest unikatową cechą człowieka. W skład mózgu archaicznego wchodzą: śródmózgowie. niezależne od wydarzeń chwili i dostępne tylko danej jednostce (a więc subiektywne) . Konfiguracja połączeń kształtuje się we wczesnym okresie rozwoju. jeśli umieści się w klatce dorosłą szczurzycę. inne-tylko w pewnej fazie. Bywa. prawdopodobnie stanowią one . Według innej teorii pamięć długotrwała ma podłoże biochemiczne. uczynnienia już istniejących lub powstania nowych. że w amnezji stwierdzanej w zespole Korsakowa (upośledzeniu pamięci deklaratywnej) uszkodzone są struktury przyśrudkowe płata skroniowego i podwzgórze. także fizycznie. że hormonalna reakcja na stres jest u zwierząt doświadczalnych opóźniona i wydłużona. Wiadomo. neuronów jest znaczna. Anatomiczne podłoże pamięci nie jest dostatecznie poznane. Zwojom podstawiam tradycyjnie przypisuje się koordynowanie motoryki i napięcia mięśni. Zdolność mózgu do modyfikacji pod wpływem. Ślad pamięciowy. Powtarzająca się stymulacja prowadzi do zwiększenia liczby synaps. Podłożem pamięci niedeklarwywnej jest prawdopodobnie kora nowa i prążkowieDOWC. co może być morfologicznym wykładnikiem pamięci długotrwałej. że wpływ czynników genetycznych ujawnia się dopiero we współdziałaniu z czynnikami zewnętrznymi. Zwierzęta te rozwijają się gorzej. Małe szczury-chowane bez matki i na niedoborowej diecie wykazują jednak prawidłowy popęd eksploracyjny. wolniej rosną. Jeśli w okresie rozwoju. Niedostateczna stymulacja w okresie rozwoju powoduje. u zwierząt zawiadują one prostymi. że pamięć polega na krążeniu impulsów elektrycznych po zamkniętych obwodach neuronamych. Działanie mózgu zależy od konfiguracji wewnętrznych połączeń. stanowią one o tożsamości człowieka. powstaje w wyniku zmian w funkcjonowaniu połączeń synaptycznych. Zwierzęta doświadczalne. Zasięg funkcji zwojów podstawnych jest jednak znacznie szerszy. która może być modelem depresji. międzymózgowie i zwoje podstawne. co nazywa się wewnętrznym życiem psychicznym. wrodzonymi aktami ruchowymi. gdy plastyczność. inaczej engram. a utrwalanie się śladu pamięciowego zachodzi dzięki sterowanej przez kwasy nukleinowe modyfikacji białek neuronu. taka. to tworzą się połączenia nieprawidłowe lub nie wytwarzają się połączenia konieczne do właściwej adaptacji. osobnik podlega nieprawidłowym wpływom zewnętrznym. Wyjaśnia to. być może. jest to mózg archaiczny. czyści je i zapewnia im niezbędne bodźce. doświadczenia nazywamy plastycznością. Przyjmuje się.Indywidualne zasoby pamięci. Najniższe piętro układu. niektóre z nich są plastyczne przez całe życie. a następnie-mózg nowy. ich siły oraz sposobu przetwarzania informacji w obrębie pojedynczych neuronów. Z ewolucyjnego. są pogrążone w trwalej rozpaczy. Plastyczność mózgu zależy od plastyczności neuronów. ale opiekuje się nimi. własne zdolności ruchowe oraz własne podłoże anatomiczne. ciocia"nie może ich wprawdzie wykarmić. jednak żadne zachowanie nie powstaje w vwcwz. ukształtowane w triasie u zwierząt stanowiących formy przejściowe między gadami a ssakami. a także fizjologicznego punktu widzenia mózg można traktować jako układ złożony z trzech części.

Jądra przegrody i hipokamp wchodzą w skład tzw. żadna inteligencja. ponadto jądra szwu i miejsce sinawe. Mózg archaiczny stanowi podłoże uwarunkowanych genetycznie. Jako całość układ limbiczny kieruje czynnościami popędowa-emocjonalnymi. czyli sześciowarstwowakora półkul mózgu. Jego poszczególne części mają zróżnicowane funkcje: podwzgórze jest zwojem głowowym utrzymującym stałość środowiska wewnętrznego i kontrolującym wydatkowanie energii.złożony układ analizatorów. czyli niezdolności do przeżywania satysfakcji. część brzuszna nakrywki. jądra przegrody. każda bowiem informacja dostarczana do logicznego opracowania jest już zabarwiona emocjonalnie. istota szara środkowa. wreszcie rytuały i rutyna oraz naśladownictwo-nader ważny mechanizm. Podobnie jak torebka wewnętrzna stanowi główne skupisko włókien rzutowych nowej kory. parzenie się. Parzyste jądru skrzyżowania. istota czarna. Zgodnie z koncepcją angielskiego psychologa J. Ciało migdałowate reguluje poziom wzbudzenia. znajdowanie kryjówek i pokarmu. jest siedliskiem mowy i przede wszystkim-myślenia abstrakcyjnego. pełni rolę endogennego zegara. Mózg archaiczny może reagować na zmiany w środowisku tylko nasileniem lub osłabieniem z góry ustalonych reakcji. melatoniny i gonadotropin. Graya. Do układu limbicznego bywają zaliczane także jądra przednie wzgórza i jądro półleżące (nuclews accwwuews) . takich jak wyznaczanie własnego terytorium. one bowiem decydują o przeżyciu osobnika i gatunku.behawioralnego układu hamowania. I (ajwyższe piętro układu nerwowego to mózg nowy. w którym jest rozpoznawana niezgodność między aktywnością a jej wynikiem. jądra przegrody. Okolica przedczołowa. okolice podwzgórza położone bocznic w stosunku do pęczka przyśrodkowego przodomózgowia. kto jest inny. Jak pisał Jan Mazurkiewicz" żadna gnoją. Zabarwiona emocjznalnie jest także każda odpowiedź. według niektórych autorów także okolica przed czołowa. położone w grupie przedniej jąder podwzgórza. podobnie jak kora mózgu. Podstawowe popędy są niezmienne. a więc potencjalnie niebezpieczny. że nowy mózg jest siedzibą rozumu. współzawodnictwo i dominacja. żadne sprawności ruchowe nie mogą . oraz struktury podkoroweciało migdałowate. wyznaczającego okołodobowerytmy snu i aktywności. takie jak zakręt obręczy. Można powiedzieć. wieloneuronowa droga rozpościerająca się od opuszki i mostu przez podwzgórze do jąder przegrody. Środki psychostymulujące i opioidy aktywują układ nagrody. agresja. Uszkodzenie układu nagrody u zwierząt uzależnionych od leków powoduje utratę zainteresowania kolejną dawką. hipokamp. Rozdział uczuć i rozumu nie jest możliwy. najważniejszym szlakiem układu limbicznego jest pęczek przysadkowy przodomózgowia. zmienia się tylko ich rozpoznanie i sposób realizacji. struktury te są narządem rozważania i wątpliwości. Istota szara środkowa stanowi anatomiczne podłoże przeżywania kary. część brzuszna nakrywki-są anatomicznym substratem nagrody. Do układu limbicznego należą struktury korowe. gromadzenie zapasów. zakręt hipokampa. choć mniej od kory precyzyjny. ciepłoty ciała oraz wydzielania hormonów: hormonu kortykouopowego. dzięki któremu można wykluczyć każdego. elementarnych zachowań. ruchowe ośrodki manipulacyjne i pola kojarzeniowe. Być może uszkodzenie układu nagrody jest przyczyną typowej dla depresji anhedunii. Święte przekonanie o słuszności własnego poglądu ma żrudło w układzie limbicznym. Zawiera ona czuciowe ośrodki odbioru informacji. prolaktyny. podwzgórze. umiejętność polowania. Nie otrzymuje on jednak żadnych informacji bezpośrednio ze środowiska.

Świadomość może być też rozumiana jako postrzeganie tego. archaiczna gadzia fizjonomia wychyla się zza ludzkiej maski". Nowy mózg stanowi podłoże działań indywidualnych. w korze też są uświadamiane emocje towarzyszące zbronie. znosi agresję w przebiegu organicznych chorób układu nerwowego. Niektórzy pacjenci z zaburzeniami psychicznymi przebyli urazy głowy lub stwierdza się u nich proces rozrustzwy układu nerwowego bądź porażenie postępujące. że ciało migdałowate odgrywa ważną rolę w mechanizmach obronnych. oraz od tego. Mózg nie jest zbiorzwiskiem generatorów różnych funkcji. Pozostawiony bez zdobyczy cywilizacji nie mógłby przeżyć jednego dnia. Nowy mózg nie jest potrzebny wielu zwierzętom do jednostkowego przeżycia. Jednak. Była już mowa o tym. lecz przede wszystkim do świadomego przekształcania środowiska stosownie do własnych potrzeb. lecz u innych nie ma żadnych uchwytnych uszkodzeń. pływa i kopie gorzej od nich. ale u wielu innych. Dekortykowane szczury nadal biegają. Wynik uszkodzenia zależy nie. tzw. Wiadomo. np. co się dzieje we własnym umyśle. do głosu dochodzi wrogość i przemoc. walczą. subiektywne zdawanie sobie sprawy z przebiegu własnych procesów poznawczych.niedowład spastyczny jest niewątpliwą oznaką uszkodzenia drogi piramidowej. które populacje neuronów kontrolują bardziej złożone zjawiska crwz które z nich są odpowiedzialne za poszczególne zaburzenia psychiczne.amygdalotomia. ale także od rodzaju uszkodzenia i przewlekłości procesu chorobowego. lecz układem zazębiających się obwodów czynnościowych i żadna z jego struktur nie działa niezależnie. Cały organizm broni się przed dezintegracją. Chirurgiczne zniszczenie ciała migdałowatego. Jak powiada włoski neurofizjolog Valzelli: . bogatszych niż zostały przewidziane dla danego gatunku. jak zauważył Valzelli. Z neurofizjologicznego punktu widzenia jest to utrzymywanie stałego poziomu czuwania. ewolucyjnie starsze. biega. niezależnie od dążnzści uczuciowych". Nowy mózg służy bowiem nie do adaptacji. Czasem i u człowieka obserwuje się kryzys zachowań społecznych. Ustalenie związku między strukturą a funkcją jest możliwe w przypadku najprostszych składowych zachowania. Ocena niebezpieczeństwa odbywa się jednak w korze. u kogo to uszkodzenie nastąpiło. dlatego kompensacja jest rezultatem minionej historii jednostki. psychika jest nienaruszona. jedzą. tylko od jego lokalizacji. Gdy określona funkcja wymyka się spod kontroli właściwej struktury. Jest to także charakterystyczna dla człowieka. U wielu chorych z uszkodzeniem mózgu stwierdza się zaburzenia zachowania. ale nie budują gniazd i nie opiekują się potomstwem. wykształcona na podstawie myślenia symbolicznego zdolność do celowego kierowania się własną wolą.powstawać same przez się. . mogą ją przejąć inne układy. że zachowanie człowieka i zwierząt jest ukierunkowane na adaptację i przetrwanie. Stąd więc wynika trudność w określaniu. Dwa ostatnie czynniki mają decydujący wpływ na tworzenie się mechanizmów kompensacyjnych. z identycznym uszkodzeniem. Liczne są definicje świadomości. współczesny człowiek jest mniej sprawny od swoich przodków. umożliwiające selekcję i interpretację bodźców. Być może różnice w emocjonalnym zabarwieniu reakcji są biologicznym wykładnikiem osobowości.

Ryhakowski. Co zatem osiągnął człowiek oprócz pionizacji i wyspecjalizowania ręki? Czy dzięki analizie ludzkiego zachowania można dojrzeć tylko. Niektóre struktury mózgowe odgrywają tu szczególną rolę. społecznym uczeniem się oraz sytuacjami i wydarzeniami powodującymi stres psychiczny. np. Wyłącznie ludzkim zaprzeczeniem grozy biologicznego istnienia jest idea. ale prócz egoizmu wykształcił się w filogenezie również altruizm. Janusz.) w różnych okresach życia: 2) somatogenne-znane czynniki patogenne i procesy chorobowe doprowadzające do zaburzeń czynności*#u n. Jednak całkowita swoboda działania może być tylko ułudą. człowiek zawsze może próbować być czymś więcej niż jest. jak mówił Sartre. Interakcja czynników etiologicznych w patogenezie zaburzeń psychicznych. 4. Zgodnie z koncepcją amerykańskiego psychiatry JulesaMassermanna jest to tylko jeszcze jeden mechanizm obronny. Predyspozycja (vulnerability) obejmuje: 1) czynniki genetyczne związane z czynnością mózgu: 2) nabyte zmiany biologiczne**#u n. Zaburzenia czynności psychicznych są ściśle związane z nieprawidłową funkcją określonych struktur mózgowych. kły i pazury ewolucji'? Samozaparcie w obronie potomstwa lub innych członków stada jest zaledwie nepotyzmem. jest prawdopodobnie największą zdobyczą ewolucji. funkcji psychicznych.półkula lewa jest bardziej wyspecjalizowana w zakresie procesów werbalnych. Udział poszczególnych czynników etiologicznych w patogenezie określonych zaburzeń i chorób psychicznych jest zróżnicowany i zwykle jeden z nich pełni w danym zaburzeniu ruję dominującą. W nowych koncepcjach etiopatogenetycznych powstanie zaburzeń psychicznych rozpatruje się w kontekście predyspozycji i sytuacji zewnętrznej. uzyskane dzięki rozwojowi nowego mózgu. Układ limbiczny odpowiada za regulację procesów emocjonalnych oraz za kontrolę układu . że delfiny ratują przed zatonięciem ludzi. Przejawy altruizmu obserwuje się także u zwierząt.wydarzenie życiowe konflikt wewnątrzpsychiczny) oraz działanie patogennych czynników fizycznych i biologicznych.: 3) psychogenne-czynniki związane z nieprawidłowym rozwojem psychicznym. emocjonalnych i motywacyjnych. zdarza się. Do zaburzenia czynności psychicznych dochodzi zwykle w wyniku współdziałania wielu czynników etiologicznych. determinującą zaburzenie czynności ośrodkowego układu nerwowego**#u n. Sytuacja zewnętrzna obejmuje stres psychiczny (np. istoty przecież obce. Mimo to. Biologiczny substrat zaburzeń psychicznych.Wyzwolenie się z więzów genetycznej predestynacji. a półkula prawa emocjonalnych i przestrzennych. Etiologia i patogeneza zaburzeń psychicznych. W korze czołowej i skroniowej dokonuje się integracja i kontrola procesów poznawczych. Tradycyjnie wyodrębnia się czynniki: 1) endogenne-związane z predyspozycją genetyczną.: 3) rozwój psychiczny osobowości. przy czym obie półkule mózgu wykazują specjalizację (lateralizację czynnościową) w zakresie niektórych.

Globalna reakcja ośrodkowego układu nerwowego na różnorodne czynniki i procesy etiopatogenetyczne wyraża się w postaci zespołów psychopatologicznych. filtr"dla bodźców czuciowych i ruchowych aferenmych oraz eferenmych dochodzących i wychodzących z kory mózgowej. Do lat. Neuroprzekażniki te działają na receptory postsynaptyczne (dla każdego neuroprzekażnika może istnieć kilka rodzajów receptorów) . Są to: 1. podwzgórze) biorą udział w czynnościach neurohormonalnych ustroju stanowiąc wyższe piętra tzw.osi stresu (układ limbiczny-podwzgórze-przysadka-nadnercza) .endorfiny.neuroendokrynnego (podwzgórze) i autonomicznego układu nerwowego.transporterów. zespół psychotyczny. np. z których najważniejsze to dopamina. a są unieczynnianepoprzez rozkład enzymatyczny oraz wychwyt do neuronu presynaptycznegoprzy udziale tzw. kwas gamma-aminomasłowy (GABA) i kwas glutaminowy. są jednymi z najważniejszych czynników uruchamiających oś stresową.in. układu hormonalnego. W strukturach tych znajdują się również receptory dla hormonów obwodowych. z których najważniejsze to zespół jakościowych zaburzeń świadomości. a także układu odpomościowego. Z punktu widzenia patogenezy zaburzeń psychicznych najistotniejsze znaczenie mają nieprawidłowości regulacji tzw. np. Konsekwencje biologiczne reakcji stresowej polegają na zmianach w zakresie przekaźników mózgowych. substancja P oraz neurohormony (np. konykoliberyna) . wzgórze. serotonina. Niektóre struktury mózgowe (układ limbiczny.: układ siatkowaty wstępujący. zespół otępiejmy. Stresory psychiczne. zespół maniakalny oraz zespoły lękowe (nerwicowe) . a prawdopodobnie również za niektóre funkcje poznawcze. Bierze również udział w procesach pamięci #deklaratywnej (hipokamp) i emocjonalnej (ciało migdałowate) . które tworzy. stanowiąc generator energii koniecznej do utrzymywania świadomości. Spośród struktur podkorowych istotne znaczenie dla procesów psychicznych mają m. osiemdziesiątych naszego stulecia większość dowodów dotyczących genetycznej predyspozycji do tych chorób uzyskano na podstawie badań klinicznych. będące elementem układu regulacyjnych sprzężeń zwrotnych. Czynność neuroprzekażników mogą sprawować również niektóre substancje peptydowe.osi neurohormonalnych. a także jądra podstawy odpowiedzialne za procesy ruchowe. Prawidłowa czynność powyższych struktur mózgowych warunkowana jest adekwatnym przekazywaniem bodźców na ich synapsach neuronalnych. Badania rodzin-porównujące częstość występowania danej choroby w rodzinach osób chorych i rodzinach osób zdrowych: 2.wazopresyna. W warunkach stresu pobudzenie tej osi z jednoczesną stymulacją układu noradrenergicznego następuje poprzez wzmożenie wydzielania neurohormonukunykoliberyny (CRH) . noradrenalina. który odgrywa rolę w procesach wzbudzenia (arousal) i uwagi. Zainteresowanie genetyczną predyspozycją do wystąpienia chorób i zaburzeń psychicznych tradycyjnie dotyczyło chorób afektywnych oraz schizofrenii. zespół katatoniczny. W procesie tym uczestniczą neuroprzekażniki mózgowe. oksytocyna.istotne wydarzenia życiowe. Badania bliźniąt-porównujące zgodność zachorowania na daną chorobę między bliźniętami jedno-i dwuja (owymi: 3. zespół depresyjny. Badania adopcyjne-porównujące ryzyko zachorowania na daną chorobę u dzieci adoptowanych i wychowywanych przez rodzicuw niebiologicznychoraz dzieci rodziców biologicznych . Czynniki genetyczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych.

że gen. Wprowadzenie metod biologii molekularnej w latach osiemdziesiątych do badania dziedziczenia zaburzeń psychicznych daje możliwości określenia bliższego związku między zachorowaniem a zmianą w obrębie genotypu. Wyniki dotychczasowych badań metodami genetyki molekularnej wskazują. candidate. im bliżej jest ona spokrewniona z osobą chorą. Związek z genem kodującym 5-HIT stwierdzono również w przypadku zaburzeń lękowych. Na podstawie badań kliniczna-rodzinnych schizofrenii uważa się. że mają również znaczenie chromosomy 4. mając do dyspozycji markeryDNA odcinków poszczególnych chromosomów. Sprzężenie genetyczne między predyspozycją do schizofrenii a chromosomem 6 może dotyczyć miejsc związanych z układem HLA genów zgodności tkankowej. Późniejsze badania prowadzone na innych populacjach zjawiska tego jednak nie potwierdziły. Identyfikacja genu może być jednak trudna. a w konsekwencji identyfikacji genów odpowiedzialnych za predyspozycję do choroby. 8 i 32. a w niektórych badaniach zgodność zachorowania na chorobę afektywną dwubiegunową wśród bliźniąt jednojajowych sięga 80% (tj. Najczęściej porównuje się częstość występowania określonych wleli danego genu w grupie osób chorych i zdrowych. Wstępne wyniki tych badań wskazują. wykazały związek między występowaniem choroby afektywnej dwubiegunowej a odcinkiem krótkiego ramienia chromosomu i I. (DJR) . który je determinuje. oznacza to. że czynniki genetyczne determinują tę chorobę w około 5 O%. Jedyne zjawisko. jak też chromosomy 6. W badaniach typu. że geny podatności na schizofrenię znajdują się w niektórych regionach chromosomów 6. prowadzonych na populacji Amiszuw w stanie Pensylwania. 18 i 21. Drugą metodą jest zaproponowanie określonego genu (candidate gene) o znanej lokalizacji (np. to stwierdzenie w niektórych rodzinach sprzężenia dziedziczenia choroby afektywnej dwubiegunowej z dziedziczeniem ślepoty na barwy. ponieważ dany odcinek zawiera zwykle kilkaset różnych genów.genu dla danego receptura dopaminergicznego czy serotonmergicznego) i badanie związku między zmianą w zakresie tego genu a występowaniem danej choroby. Wykazano. jakie wykazano za pomocą metody klinicznego badania sprzężeń genetycznych. W końcu lat osiemdziesiątych wyniki badań metodą sprzężeń DNIA. Genetyka molekularna stosuje w tym zakresie dwie metody. W chorobach afektywnych udział czynników genetycznych jest znaczny. gene"stwierdzono związek między zachorowaniem na depresję a genami kodującymi transpomer serotoniny (5-HIT) oraz receptor dopaminergiczny D. znajduje się w odcinku chromosomu odpowiadającemu danemu markerowi. 13 i 15. zarówno między sobą. . że w większości chorób psychicznych dziedziczenie ma charakter poligeniczny. Ostatnie badania genetyki molekularnej potwierdzają możliwość związku podatności zachorowania na chorobę afektywną z chromosomem X. jak i z czynnikami środowiskowymi. związanym z chromosomem X. co stanowi potwierdzenie wspomnianych już badań klinicznych. co może świadczyć o możliwości istnienia u niektórych osób wspólnej predyspozycji do zaburzeń depresyjnych i lękowych. Pierwszą z nich jest przeszukiwanie całego genomu (positional ciemny) .(rozróżnienie czynników biologicznych i środowiskowych) .tylko 306 przypada na czynniki niegenetyczne) . Jeżeli dane zaburzenie psychiczne wykazuje sprzężenie z określonym markerem DNA. W przypadku udziału czynników genetycznych w określonej chorobie ryzyko zachorowania dla danej osoby jest tym większe. czyli że do zachorowania wymagana jest interakcja wielu genów.

uraz mózgu czy neuroinfekja. stany po urazach mózgu. Reakcją mózgu na nagłe zadziałanie czynnika patogennego o znacznym nasileniu jest zespół jakościowych zaburzeń świadomości. Najczęstsze przyczyny. ze względu na występowanie w nich zaburzeń psychicznych. W pojawieniu się zaburzeń psychicznych istotną rolę mogą odgrywać zmiany w czynności mózgu pod wpływem różnorodnych czynników etiologicznych. Sugeruje się również taki związek z genem kodującym receptor kanabinoidowy. O charakterze zaburzeń psychicznych może decydować lokalizacja powstałych zmian w obrębie ośrodkowego układu nerwowego oraz dynamika ich przebiegu. We wskazanym regionie chromosomu 4 zawarty jest m in. leków (np. choroby . Określono również umiejscowienie czterech genów związanych z chorobą Alzheimera. jak również zmiany spowodowane działaniem substancji chemicznych-środków psychoaktywnych. Prawdopodobnie działanie wszystkich tych genów przyczynia się do zwiększonego odkładania białka amyloidowego w mózgu chorych. stwierdzono związek między zachorowaniem na schizofrenię a genem dla receptora serotonino wego 5-HT.. przewlekłe zatrucia (np. a genem kodującym receptor dopaminowy Dy OJDFJWynikinajnowszych prac zdają się wskazywać na możliwość związku między predyspozycją do różnych uzależnień a genami kodującymi zarówno receptory dopaminowe. zlokalizowany na chromosomie 4) . ostre infekcje. również przedmiot zainteresowania psychiatrii. 4. Zmiany czynności mózgu w następstwie różnych czynników etiologicznych a zaburzenia psychiczne. Do tych czynników należą różne stany chorobowe samego mózgu (nazywane niekiedy. czynnikami organicznymi) . 7 i 16.padaczka. w dalszej kolejności otępienie naczyniowe. W innych badaniach stwierdzono możliwość związku między uzależnieniem alkoholowym. Najczęstszą przyczyną takiego zespołu jest choroba Alzheimera. zaburzenia elektrolitowe czy stany pooperacyjne. leków. Ostatnie lata przyniosły istotne osiągnięcia w zakresie genetyki chorób neurodegeneracyjnych. jak i również transporter tego neuroprzekażnika.alkoholem) . Są to: gen dla białka prekursora amyloidu na chromosomie 21.tlenku węgla) .odstawienie alkoholu) . wykonanych na dużej populacji. gen dla apolipoproteiny E na chromosomie 19 oraz gen dla preseniliny I (chromosom 14) i preseniliny 2 (chromosom I) . inne choroby somatyczne. jak również następstwa działania substancji psychoaktywnych (np. W ostatnich latach uzyskano interesujące wyniki w badaniach genetyki uzależnień.środków amycholinergicznych) czy innych toksyn (np. Zidentyfikowano gen choroby Huntngtona (gen autosomalny dominujący. ostra niewydolność krążenia lub niedotlenienie. substancji toksycznych.gen kodujący aktywność dehydrogenazy alkoholowej. takich jak np. stanowiących. Do wytworzenia się zespołu nępiennego dochodzi na skutek długotrwałego działania czynników patogennych na mózg. zwłaszcza jego ciężkimi postaciami. Obecność allelu 84 apolipoproteiny E zwiększa ryzyko wczesnego wystąpienia choroby i jej ciężkiego przebiegu. Może on wystąpić w przebiegu chorób mózgu.W badaniach określonych genów. Wstępne wyniki zakrojonego na szeroką skalę projektu COGA (Collaborative Study on Genetics of Alcoholism) wskazują na związek podatności do uzależnienia alkoholowego z regionami chromosomów 1. pozamózgowe"takiego zespołu to ostre zaburzenia endokrynne. guzy mózgu.

przeciwzapalne. guzach. W zespole nauęctw istnieją wykładniki dysfunkcji czynności jąder podstawy i ich połączeń z korą mózgową. choroba Hunringtona. w niektórych chorobach somatycznych (AIDS. test z tyreoliberyną) . zakażenia c u n. zaburzenia metaboliczne czy przewlekle choroby immunologiczne. Przyczyną zespołów afektywnych u symptomatologii dwubiegunowej bywają choroby neurologiczne (padaczka. urazach. guz chromochłonny nadnerczy. niedotlenienie.neurodegeneracyjne. Badania neuropsychologiczne wskazują w tej chorobie na deficyt czynności płata czołowego. niedobory odżywcze. kortykosteroidy. menopauza) oraz nieprawidłowe wyniki testów neurohormonalnych (test deksametazonowy.. Na związek chorób afektywnych z czynnikami neuroendokrynnymi wskazuje częstsze występowanie tych zaburzeń w okresach zmian hormonalnych (okres poporodowy. izoniazydi lewodupa. takich jak częstoskurcz napadowy. porfiria. Niektóre leki i substancje mogą wyzwalać stan maniakalny: są to m 3 n. np. hipoglikemia. a także pod wpływem środków chemicznych i farmakologicznych. (np. W ostatnich latach uzyskano również dowody na istnienie zmian organicznych i somatycznych w schizofrenii. W patogenezie chorób afektywnych przyjmuje się istotny udział czynników neuroendokrynologicznych. Zespoły te mogą występować również w wyniku zmian funkcji neuroprzekażników pod wpływem czynników patogennych. obok predyspozycji genetycznej. jak i innych chorób somatycznych (zapalnych. Jako przyczyny tych zmian. Występowanie zespołów psychopatologicznych z symptomami podobnymi duobjawów schizofrenii czy chorób afektywnych może mieć miejsce przy lokalizacji procesu chorobowego lub przy działaniu czynnika patogennego w obrębie płata czołowego. przeciwnowotworowe. wymienia się infekcję wirusową i reakcję autoimmunologiczną w ciąży. przeciwbakteryjne. choroby naczyń) . z których najważniejszym jest nieprawidłowa regulacja czynności osi stresowej. nowotworowych) . Z występowaniem depresji związana jest duża grupa chorób zarówno mózgu (choroba Alzheimera. -20. hormonalne. przy nadużywaniu kofeiny czy po odstawieniu leków uspokajających. . stwierdzono cechy mniejszej aktywności metabolicznej płatów czołowych oraz mniejsze rozmiary struktur układu limbicznego. Zespoły psychotyczne (omamowe lubi urojeniowe) mogą powstawać w przebiegu chorób mózgu. neuroleptyczne i nasenne. hipokalcemia. szczególnie w padaczce płata skroniowego. płata skroniowego oraz struktur układu limbicznego. a badania neurofizjologiczne-na zaburzenia ruchów oczu. którą obecnie uważa się za chorobę związaną z zaburzeniem rozwoju o u n. infekcje mózgowe) i endokrynologiczne (choroba Cushmga.w zatruciu środkami sympatykomimetycznymi. chorobach afektywnych oraz innych "pierwotnych"zaburzeniach psychicznych. Są w głównie leki przeciwbólowe. W schizofrenii. takich jak np. Zespoły lękowe mogą ujawniać się w stanach chorobowych cechujących się zwiększoną aktywnością układu adrenergicznegc. zmianach naczyniowych.amfetamina czy środki halucynogenne.wirusem HIV) . choroba Parkinsona. przeciwnadciśnieniowe. infekcyjnych. zaburzenia tarczycy) . Stany depresyjne mogą powstawać również w wyniku stosowania wielu różnych leków. uraz okołoporodowy oraz nieprawidłową apoptozę komórek mózgowych w 10. toczeń) oraz pod wpływem działania substancji. test CRH.amfetaminy. podobnych do zmian występujących w tych chorobach psychicznych.roku życia.

Rolę tę może pełnić osoba bliska. możliwość ich późniejszego uzyskania jest zaburzona. Stresorem psychicznym może być choroba zarówno somatyczna. uwarunkowanych plastycznością działania tego narządu.zaburzeń lękowych. jak również następstwa stresu mogą być istotnym czynnikiem patogenetycznym tzw.zaburzeń psychosomatycznych. których wytworzenie ma istotny wpływ na późniejsze funkcjonowanie danego człowieka.okresy krytyczne. Społeczne uczenie się i warunkowanie rozpoczyna się od urodzenia. należy wymienić relację z sobą samym.Czynniki psychospołeczne w etiopatogeneziezaburzeń psychicznych. z najbliższą osobą uraz z otoczeniem społecznym. Psychologiczna reakcja na chorobę może wywierać istotny wpływ na jej dalszy przebieg i leczenie. Procesy wywołujące stres psychologiczny to różnego rodzaju sytuacje i wydarzenia życiowe. Wśród zaburzeń owych procesów. Są nimi mech an i z my ob ranne i mechanizmy radzenia sobie looping) . Wśród podstawowych relacji. Opierając się na owej koncepcji sformułowano zasady terapii poznawczej depresji. emocji i zachowań. w wyniku doświadczenia. jak ruwnież schizofrenii. Proces ten przebiega w sposób nierównomierny-występują tzw. Tworzą się też hierarchiczne struktury psychiczne: poznawcze. Czynniki psychospołeczne obejmują ogół zjawisk związanych z przetwarzaniem przez ośrodkowy układ nerwowy danej osoby informacji o sobie i otoczeniu społecznym w ciągu całego życia osobniczego. można wyróżnić m in. w jakim znajduje się osoba poddana działaniu czynników stresowych. Jeżeli w czasie ich trwania pewne umiejętności nie są nabywane. choć niektóre z nich (np. prowadzących du dysfunkcji psychicznych. odpowiednich rodzajów myśli. za pomocą których następuje mzdyfikacja treści i znaczenia sytuacji oraz jej konsekwencji. osób. Istotną rolę w wystąpieniu stresu psychologicznego odgrywa ocena znaczenia wydarzenia lub sytuacji dla danej osoby oraz ocena możliwości poradzenia sobie z ich konsekwencjami. chorób afektywnych. Reakcja stresowa zależy również od kontekstu społecznego. Procesy te doprowadzają do zmian w czynności mózgu. Reakcja taka jest istotnie słabsza. które są następstwem sytuacji ocenianej jako przekraczającą mzżliwzści poradzenia sobie z nią przez daną osobę. W ocenie sytuacji stresowej i reakcji na nią istotną mig odgrywa wiele psychologicznych procesów pośredniczących. jak i psychiczna. W odniesieniu do zaburzeń psychicznych stres bywa czynnikiem powodującym pierwsze zachorowanie oraz kolejne nawroty m in. emocjonalne i behawioralne odnoszące się do rzeczywistości. Psychologiczne i biologiczne zmiany związane z reakcją stresową. Nieprawidłowości tego procesu mają istotne znaczenie w etioparogeneziezaburzeń osobowości. jeżeli osoba ta odczuwa społeczne wsparcie. Sytuacje te mają zróżnicowane znaczenie dla poszczególnych. .śmierć osoby bliskiej) mogą być jednoznacznie ocenione jako krytyczne. uwzględniająca nieprawidłowe kształtowanie struktur poznawczych. dotyczy patogenezy depresji w chorobie afektywnej jednobiegunowej. W jego trakcie następuje przyswajanie. rodzina lub grupa samopomocy (system społecznego wsparcia) . Najbardziej zaawansowana koncepcja patogenetyczna. Stres psychiczny można więc określić jako zespól zmian psychicznych i somatycznych.nieprawidłowości w zakresie społecznego warunkowania i uczenia się oraz zmiany związane ze stresem psychicznym.

polega m in. którym zajmuje się psychiatra. które z racji wykonywanego zawodu. Przeprowadzenie trafnej i wnikliwej obserwacji chorego. Na przykład w stanie senności (lub pogłębiającego się znużenia) pojawiają się zmiany toku myślenia przypominające nieco rozkojarzenie (dbrzziimz) . ześlizgują się"z pierwotnego kierunku. jako objaw chorobowy.znajomość obrazu klinicznego typowych chorób psychicznych) okazuje się nieodzowna w praktycznej działalności internisty. Podstawowa wiedza z zakresu psychiatrii (m in. Rozkojarzenie myślenia. Znajomość nazw objawów psychopatologicznych i posługiwanie się nimi w sposób poprawny. a niekiedy nawet między poszczególnymi zdaniami. ale w miarę pogłębiania się senności myśli. Psychopatologia i syndromologia ogólna. która dopiero nabiera doświadczenia w obserwowaniu chorych i opisywaniu dostrzeganych nieprawidłowości. że nie każda. U człowieka zdrowego występują. tj. chirurga. aby trafnie dostrzegać i opisywać przejawy zaburzeń psychicznych. I z tego właśnie względu opis najczęstszych objawów psychopatologicznych poprzedzono krótką charakterystyką drobnych nieprawidłowości psychicznych występujących u ludzi zdrowych. a zarazem wzajemnego porozumienia między osobami.zgodny z ich znaczeniem.52. jakie zachodzą w obrazie chorobowym. Marek Jarosz. jak wspomniano. Należy pamiętać także o zaburzeniach stanu psychicznego. Psychopatologia ogólna zajmuje się opisem objawów zaburzeń psychicznych i wyjaśnia znaczenie używanych nazw. jest warunkiem dokonania prawidłowego opisu zaburzeń psychicznych. które pojawiają się w przebiegu różnych chorób somatycznych. i to stosunkowo często. pewne nieprawidłowości czynności psychicznych. występowanie wielu różnych objawów oraz ze względu na zmiany. neurologa i innych lekarzy. Nieprawidłowości myślenia w stanie senności wykazują. podobieństwo do rozkojarzenia toku myślenia. która zajmuje się opisem chorób psychicznych i innych zaburzeń życia psychicznego.5. Zapoznanie się z psychopatologią ogólną stanowi nieodzowne wprowadzenie do psychopatologii szczegółowej. nawet dla osoby.na braku związku logicznego między poszczególnymi fragmentami wypowiedzi. może być zadaniem dość trudnym z uwagi na złożoną strukturę zaburzeń psychicznych. Drobne nieprawidłowości psychiczne występujące u ludzi zdrowych. Zadanie to jednak staje się znacznie łatwiejsze. wykształcenia i zainteresowań stykają się z zagadnieniami patologii życia psychicznego. . pediatry. jeżeli jasno rozumie znaczenie poszczególnych objawów i konsekwentnie posługuje się mianownictwem psychopatologicznym. Lekarz. Trzeba zarazem pamiętać. niezależnie od specjalności. nieprawidłowość psychiczna"świadczy o chorobie psychicznej lub u innym zaburzeniu czynności psychicznych. dąży do tego. Temu ważnemu zagadnieniu poświęcono podrozdział na str. Wprowadzenie. który zdradza zaburzenia psychiczne. Człowiek stopniowo zapadający w sen nieraz próbuje myśleć na jeden temat. Pojawiają się zaczątki nowych wątków lub występują pojedyncze elementy myślenia.

Zdarza się. jest uzasadniona. który ostatecznie gubi się wśród przypadkowych skojarzeń. Mimo wskazanego powyżej podobieństwa.przykre uczucie nieuzasadnionego niepokoju związane z przebywaniem w pustym mieszkaniu lub też obawa przed zachorowaniem na chorobę. nie zachodzi oczywiście obawa. Mimo trudności. uleganie przesądom przez ludzi. Przed podaniem dalszych przykładów należy odpowiedzieć na nasuwające się pytanie. że cukromocz z reguły traktuje się jako przejaw zaburzeń regulacji glikemii. Do drobnych nieprawidłowości psychicznych należą także epizodycznie pojawiające się obawy o cechach fobii. Obawy tego rodzaju na ogół nie są głębokie. są przejawem krótkotrwałych i-co szczególnie istotne-izolowanych zaburzeń. myślenie magiczne (magiczna-lękowe lub magiczna-życzenia we) . zjawisko to występuje niekiedy u studentów medycyny. które oceniane w sposób izolowany-łatwo stają się przyczyną błędnej interpretacji. W przeciwieństwie do tego objawy kliniczne stanowią przejawy złożonego procesu chorobowego. pewne zniekształcenia materiału zapamiętanego. gdyż jest to drobna nieprawidłzwoić powszechnie znana. dostrzegając w fizjologicznych reakcjach ustroju znamiona patologii. Istnieje przecież znane zjawisko przenikania glukozy do moczu w stanach silnego podniecenia emocjonalnego (np. w odróżnieniu od objawów choroby. . ale również u ludzi dorosłych. co ułatwia zrozumienie treści tego rozdziału. właściwym senności. np. które nazywamy glikozurią emocjogenną i w tym zjawisku nie upatrujemy nieprawidłowości w znaczeniu zmian chorobowych. aby w niespójnym myśleniu. Odmienność drabnych nieprawidłowości w stosunku dc patologii rewa wncrcdotyczy bardzo różnych przejawów funkcjonowania ludzkiego organizmu i bynajmniej nie tylko życia psychicznego. Z reguły". jesteśmy skłonni upatrywać w sobie. a nie skupiamy uwagi na sztucznie wycdrębniznych z całości przejawach. dopatrywać się rozkojarzenia myślenia charakterystycznego dla zaburzeń myślenia w schizofrenii. a wiąże się ona z niełatwym do zidentyfikowania pojęciem zdrowia i pojęciem choroby. Dzieje się to dlatego. Otóż drobne nieprawidłowości. o której ostatnio dużo się słyszy. czy w ogóle można mówić w sposób uzasadniony u nieprawidłowościach (psychicznych lub jakichkolwiek innych) u człowieka zdrowego? Wątpliwość ta. wykształconych. dobrze wie. Opisane powyżej lękowe zafałszowanie spostrzegania i obawa przypominająca fobię są bliskie nastawieniu odnoszącemu. że niektóre objawy chorób.u kibiców sportowych lub u skoczków spadochronowych) . ale nie zawsze. który zdał egzamin z fizjologii.niedoborem snu lub hipoglikemią) i wiele innych. złudzenia pamięciowe. i które-mimo pewnych podobieństw-jest jakościowo różne od myślenia magicznego w schizofrenii.wyobrażeniowe i słowne. . jak tu bywa chociażby w przypadku przelotnych natręctw u ludzi zdrowych. 'elewa wybrano przykład nieprawidłowości myślenia w okresie senności (bądź w stanie znużenia lub wzruszenia) . które występuje niekiedy nie tylko u dzieci. Do licznych nieprawidłowości psychicznych występujących u człowieka zdrowego należą: niektóre złudzenia w procesie spostrzegania (tj. ale w sporadycznych przypadkach skłaniają studenta do zasięgnięcia rady lekarza. odpowiedź na wysunięte pytanie jest stosunkowo prosta. nie związane z głównym rokiem myśli. że dcfunkcjonowania organizmu człowieka podchodzimy w sposób całościowy. zmienność nastroju u małego dziecka.złudzenia fizjologiczne) . Na przykład każdy student medycyny. przejściowe obniżenie sprawności intelektualnej (wywołane np. którą wyraża powyższe pytanie. jakie tu napotykamy. o których właśnie się uczymy. którzy stykają się coraz częściej z pacjentami i przyswajają sobie wiadomości o różnych chorobach.

gdy stosunek otoczenia uległ korzystnej zmianie. zwykle dość szybko rozprasza niepokój i nastawienie odnoszące znika. a gdzie jedynie mają miejsce przemijające lub drobne nieprawidłowości. a co snem-jest zarazem przykładem nieprawidłowości myślenia. że mówią o nim. Nastawienie odnoszące jest też wspó (przyczyną opisanej powyżej tzw. Omamy hipnagogiczne"i omamy hipnopompiczne". i że mówią źle. iż stwierdzenie nikłych nawet zaburzeń czynności psychicznych powinno być rozpatrywane w sposób dwojaki. choć trudno tu. ambisentencji pozornej (. rzecz jasna.Nlastawienie to. które jakby pojawiały się samorzutnie i trwały mimo wysiłków oderwania się od nich. o pomyłkę. Rozsądna argumentacja. omamy". czy istotnie spadł w przepaść lub czy dosięgnęla go kula. Nastawienie tego rodzaju może mieć różne przyczyny. Na kilku stronach nie można dokonać przeglądu licznych drobnych nieprawidłowości czynności psychicznych. Otóż w stanie przysennym (hipnagogicznym) zasypiający doznaje czasem wyrazistych wyobrażeń wzrokowych lub słuchowych. aby pewne sprawy osobiste nie przeniknęły do wiadomości innych. Omamy hipnopompiczne pojawiają się czasem w chwilach po (przebudzenia ze snu lękowego. mimo takich właśnie nazw. dziesiątki osób. . ale przypominają w niewielkiej mierze urojenia. wysuwana zwłaszcza w atmosferze autentycznej życzliwości. poczucia pewnego zagrożenia. np. że ci sami ludzie mówią coś cicho do siebie. Pominięto więc opis myślenia rozbieżnego (polegającego na czynieniu bardzo licznych i zbędnych dygresji) . aby nie przeoczyć objawów mogących być zwiastunem rozpoczynającej się choroby i po drugie-by nie dopatrywać się patologii ram. równoczesnego"skłaniania się do dwóch przypuszczeń niezgodnych ze sobą) . są zjawiskiem fizjologicznym. z przeświadczenia o braku akceptacji przez grupę lub wiąże się np. Ich charakterystyka wymaga obszernego opracowania. np. Pierwsze z nich pojawiają się niekiedy w okresie zapadania w sen. przypominające jedynie objawy psychopatologiczne. jest skłonny sądzić. Na przykład człowiek powoli zasypiający widzi w wyobraźni ludzi mijających go na ulicy. widząc. który nasuwa się już na podstawie tego krótkiego przeglądu.gdy człowiek z bijącym sercem zadaje sobie pytanie. Doznania te mogą niepostrzeżenie przejść w marzenie senne. gdzie jej nie ma.z obawą. kolejny przykład drobnej nieprawidłowości. niezgodnych-jak się zdaje-z osobowością człowieka. Mimo to człowiek przeżywający gorzko niedawne dowody niechęci.z jego poczuciem uczciwości) . że człowiek odnosi do siebie pewne zdarzenia bez dostatecznej przyczyny. Nieprawidłowości te są przelotne i pot-Psybiatria. Przebudzenie ze snu z lękiem-z chwilową dezorientacją co do czasu i miejsca. myślenia paragnomenicznego (dziwacznych i zaskakujących pomysłów. które często pozostają w związku z treścią przeżyć w ciągu dnia. lub przeżywa obrazy migających drzew widzianych jakby z okna pociągu. albo wręcz przejawy odczynu w pełni fizjologicznego. a zwłaszcza z niepewnością. człowiek zwykle traci zdolności do ich krytycznej oceny: zaczyna je traktować jako odzwierciedlenie aktualnych wydarzeń. Podstawowy wniosek. czy też tak tylko mu się śniło.choroby studentów trzeciego roku medycyny. co było prawdą. Czasem wypływa z nieufności do otoczenia. która oczywiście nie jest żadną chorobą. coraz to nowe postacie. sprowadza się do przekonania. a więc użycia słowa. polega na tym. Doznając tego rodzaju wyobrażeń. Po pierwsze-z nastawieniem. Nla przykład przeświadczenie o niechętnej postawie kolegów może utrzymywać się jeszcze wtedy. zbawione cech patologii. nastawienia rzekomo urojeniowego i wielu innych.

Należy unikać popełnianego błędu. jest tylko jednym z klinicznych przejawów różnych zespołów. które nie zostały bliżej określone. psychoorganiczny. przyspieszenie toku myślenia. psychopatologiczny". O potrzebie właściwego posługiwania się nazwami poszczególnych objawów wspomniano powyżej. rezygnując z terminu. cecha". Czasem zamiast określenia. mianowicie z tzw. również w psychiatrii są opisywane objawy. że chory zdradza zaburzenia psychiczne. związek) . objawy zaburzeń osobowości. zespołu"wymaga pewnego uzupełnienia. które występują łącznie i przez to są charakterystyczne dla niektórych chorób. Oprócz objawu do podstawowych pojęć nozografcznych należy zespół (smdrzmm. Zespół ten występuje w przebiegu różnych chorób. używa się określenia. Zgodnie z ugruntowaną tradycją. Objawy (swqmcmww) zaburzeń psychicznych wykazują dużą różnorodność: ujmując je łącznie.stan pomroczny w znaczeniu zespołu pomrocznego. w przypadkach typowych. Mimo iż w tej nazwie występuje słowo. składają się trzy następujące objawy: podwyższenie nastroju. jest poprawne. ale jest szczególnie charakterystyczny dla choroby afektywnej. upośledzenia umysłowego i inne. paranoidalny. . będziemy w dalszym tekście wyróżniać jedynie zespoły (syndrzmma) i objawy (symmzmma) . Określenie. symptomokompleks"jest pojęciem bardziej zbliżonym do objawów niż do zespołów. objaw" (sywzomw) bywa czasem używane zamiennie ze słowem. psychiczny"zamiast. Zespół jest to zbiór objawów. Stwierdzenie. symptomokompleks"lub traktując go jako nazwę o znaczeniu zbliżonym do objawu Pojęcie wymiaru i proporcji w psychopatologii. Do objawów psychopatologicznych zalicza się: objawy chorób psychicznych czyli psychotyczne (prycAsis-choroba psychiczna) . Na przykład na zespół maniakalny. Te i inne zespoły omówiono dokładniej w końcowej części rozdziału. Trudno wyobrazić sobie praktyczną działalność lekarza internisty (czy innego specjalisty) bez znajomości tej nauki. ale i zespołów ułatwia ukierunkowanie rozumowania zmierzającego do ustalenia rozpoznania. co oznacza to sarno. objawy nerwic lub nerwicowe. zespół". w tym samym znaczeniu.zespołu majaczeniowego. Powyższa krótka charakterystyka. używamy określenia-objawy psychopatologiczne. np. Każda dziedzina medycyny klinicznej jest związana z nauką o objawach. Trafne więc dostrzeżenie nie tylko pojedynczych objawów. A ot nazwy kilku innych zespołów psychopatologicznych: depresyjny.Pojęcie objawu i zespołu psychopatologicznego. objawu"oraz. m in. co jednak głównie dotyczy opisu zaburzeń osobowości (np. pobudzenie ruchowe.osobowości psychopatycznej) i niedorozwoju umysłowego.symptornokompleksem (Sympromenkomplex) . Na przykład niepokój psychoruchowy. Przysrając na pewne uproszczenie. który bywa zaliczany do "symptomokompleksów". że chory wykazuje objawy psychopatologiczne. ale zarazem licząc się z właściwościami różnych zaburzeń stanu psychicznego. a zatem posługując się nazwą o bardzo szerokim zakresie. który polega na używaniu określenia objaw. stan". a ich znajomość . ale bardzo ogólnikowe i znaczy tyle tylko. W psychiatrii sytuacja jest jednak nieco inna. majaczeniowy. kompleks" (czmmexio-połączenie. Otóż można spotkać się z jeszcze jednym określeniem.

Ulwagi o wymiarach i proporcjach staną się jaśniejsze po zapoznaniu się z następnymi rozdziałami. co dotąd powiedziano. Proporcja staje się określeniem przydatnym zwłaszcza wówczas. wymiaru" (lub. Wy mi ar oznacza pewną jakość. ekspansywność-brak ekspansywności i inne. Wszystkie te proporcje odnoszą się do schizofrenii. Zgodnie z tym. np. dążenie do wchodzenia w kontakt z ludźmi. myślenie logiczne-myślenie pseudologiczne. Dlatego też wzmianki o wymiarach i proporcjach zostały poczynione dalej. Przeświadczenie.stałości emocjonalnej i jej chwiejności (wobec różnych okoliczności i zadań) . a więc przed ich opisem. a mianowicie postawę syntoniczną. aktywność-bierność. Wyraźny autyzm można łatwo zauważyć. Dlatego też przyjęto zasadę. proporcja synloniczno-autystyczna" (pmzzmz rwmnz-mmsacw) . np. jest określany przez podanie nazw jego biegunów. że tak właśnie jest. Psychiatria jednak zbytnio próbuje naśladować inne dziedziny medycyny. wnikliwe ich dostrzeganie-wymaga niejednokrotnie innych pojęć niż objaw i zespół. w świecie doznań psychotycznych i izolowanie się od otoczenia i innych ludzi nosi nazwę autyzmu (opisanego obszerniej na str. gdy zachodzi potrzeba wyraźnego podkreślenia współwystępowania u tego samego człowieka obu jakości. którą-jak sądzę-można ująć następująco: wasmus video. charakteryzuje się wybiórczością (selektywnością) patologii i możliwością ujmowania jej opisu w sposób dwubiegunowy (zgodnie z zasadą dwuwartościowości) . swuzmam gadem-autyzm widzę. Temu celowi służą także podręczniki psychiatrii. o czym będzie jeszcze mowa. aby słusznemu . iż człowiek myślący w sposób autystyczny i przybierający wobec różnych ludzi postawę autystyczną może-wobec niektórych osób i w pewnych sytuacjach-przejawiać nie autyzm. To oznacza. bolesne poczucie własnej choroby psychicznej-derealizaja (str. Z dydaktycznego punktu widzenia nie jest właściwe wyprzedzanie pewnych wniosków. objawu"na rzecz pojęcia.przekazują specjaliści młodszym lekarzom i studentom./4) i poczucie zdrowia. dominowanie-uległość. Elementarny podręcznik psychiatrii nie jest miejscem na szczegółowe rozważania poruszonej kwestii. Poniżej podano nazwy niektórych innych wymiarów i proporcji: żywość i adekwatność emocjistępienie emocjonalne (str. a nie globalne. myślenie realistyczne-myślenie magiczne (str.b 5) . 72) . ale syntonię równie łatwo można przeoczyć. ale w licznych przypadkach autyzm to zaburzenie właśnie wybiórcze. zwłaszcza gdy badając chorego nie liczymy się w dostatecznej mierze z możliwością utrzymania się syntonii. co nie znaczy.73) i inne. Tego rodzaju dążenie nie jest pozbawione podstaw. lecz zachowania skrajnie odmienne. np. iż nie zachodzi możliwość i potrzeba opisu odpowiednich proporcji w psychopatologii różnych chorób psychicznych. a podział na poszczególne jej gałęzie jest nieco sztuczny i umowny. dlatego też ograniczono się do powyższej wzmianki i do bardzo zwięzłej charakterystyki niektórych proporcji psychopatologicznych. bodaj selektywnie zachowanej. Schizofrenia. że zachodzi potrzeba stopniowego odchodzenia od. Objaw ten jest charakterystyczny dla schizofrenii.w psychologii osobowości. Zaburzenia życia psychicznego mają jednak tylko dla siebie charakterystyczne właściwości i dlatego opisywanie tych zaburzeń-a przedtem jeszcze. która występuje z różnym nasileniem. syntonii szukam. Na przykład zamykanie się. Ostatecznie medycyna jest jedna. wydaje się uzasadnione używanie zamiast pojęcia "autyzm"pojęcia i określenia. Proporcja i wymiar są pojęciami bliskoznacznymi. Zwykle wymiar. proporcji') . wolno toruje sobie drogę we współczesnej psychiatrii.ekstrawersja introwersja.

np. ale również rozszerza poznanie o nowe informacje.odchodzenia od. Szczególna rola w procesach poznawczych przypada myśleniu. A w każdym razie obraz kliniczny może wykazywać zmiany. Zarysowana tu linia może mieć oczywiście bardzo różny kształt. Nabyła wiedza i doświadczenie wpływają wyraźnie na treść poznania spostrzeżeniowego i myślowego. wydało się potrzebne. nasilanie lub kompensacja cech charakterystycznych czy też złagodzenie zaburzeń przystosowania u osobnika niedorozwiniętego. nie są one bowiem-przynajmniej w niektórych przypadkach pozbawione zaznaczającej się dynamiki. ukształtowanie się przebiegu fazowego. nie tylko psychiczna. Mając na myśli choroby psychiczne. tj. które umożliwia nie tylko bliższe poznanie spostrzeganych przedmiotów. Mówiąc. otępienie spowodowane urazem czaszki uszkadzającym tkankę mózgową. gwałtowne zaostrzenia. zwłaszcza myśleniu problemowemu. od sprawnego funkcjonowania których zależy przystosowanie jednostki do środowiska i jej skuteczne działanie. np. przedmiotem klinicznego opisu pozostają różne stany będące najczęściej zejściem po przebytych chorobach. to jednak też znamionuje je przebieg dynamiczny. kładziemy akcent na słowo względnie". Jednakże wczesne zasygnalizowanie nowego ujęcia. które pod tym względem nie stanowią żadnego wyjątku. Obszerna dziedzina procesów poznawczych. na co składa się wiele przyczyn.porządkowi dydaktycznemu stało się zadość. W klinice psychiatrycznej. słuchowe. odgrywają istotną rolę w procesie poznawania rzeczywistości: stanowią spostrzeżeniowe poznawanie świata. Proces chorobowy a zmiany trwale. że są to zmiany względnie trwałe. Powstąjące pod ich wpływem spostrzeżenia. mówimy nieraz-proces psychotyczny. nLin. na to. aby zwrócić uwagę Czytelnika na takie właśnie spojrzenie już w trakcie zapoznawania się z treścią kolejnych rozdziałów. Na przykład upośledzenie umysłowe po. W odróżnieniu od chorób-wyodrębnia się stany względnie trwałe. okresy poprawy. Choroba. że jest ona procesem chorobowym. osiągnięte w wyniku umiejętnego i długotrwałego rozwijania pewnych sprawności. Przebieg ren bywa typowy lub pozbawiony cech znamiennych. charakteropatia po ciężkim zatruciu. obok chorób psychicznych (i nerwic. W tym miejscu starano się zwrócić uwagę na dynamiczne właściwości choroby.pogłębianie się objawów otępiennych. przebytym we wczesnym dzieciństwie lub w życiu płodowym zapaleniu mózgu. w sensie gromadzenia informacji i ich odtwarzania. okres pełnego rozwoju choroby i ustępowania jej objawów. tj. charakteryzuje się pewnym przebiegiem. proporcji". Orientacja w otaczającym świecie jest możliwa dzięki zdolności organizmu dn odbierania i analizowania docierających do niego bodźców.wzrokowe. brak objawów prodromalnych lub ich długotrwałe utrzymywanie się. objawu"na rzecz. zwykle daje się wyodrębnić okres początkowy (narastanie zaburzeń) . które choć w sposób zasadniczy różnią się ud psychoz.właśnie proces nerwicowy) . dotykowe i inne. obejmuje również pamięć. nie wykazujące zasadniczo elementów procesualnych. Uwagi ogólne o procesach poznawczych i zaburzeniach spostrzegania. .

odzwierciedlają przedmiot. dostrzegając tylko niektćre jego fragmenty. oraz widzenia przedmiotów jako pewnych całości. Wyróżnia się więc spostrzeżenia wzrokowe. a nie pojedynczą cechę przedmiotu (jak w przypadku wrażenia) . Podział spostrzeżeń (podobnie jak i wrażeń) jest oparty na rodzajach analizatorów. które polega na odzwierciedleniu cechy przedmiotu działającego na receptor. Ponadto. jako zjawisko izolowane. Domu widzianego z daleka nie mylimy z zabawką i w treści spostrzeżenia zachowuje on swoje rzeczywiste rozmiary. jego spostrzeżenia są bogatsze. również w wyniku doświadczenia. doznajemy równocześnie spostrzeżeń słuchowych i wzrokowych. Struktura spostrzeżenia.patrzący dostrzega je w zwykłych rozmiarach. zależy m in. Treść spostrzeżenia. Wrażenie natomiast. np. . że jednostka jest w stanie rozpoznać przedmiot. Potrącenie struny skrzypiec wywołuje wrażenie słuchowe. jak każde wrażenie. słuchowe. nie sprowadza się do różnic ilościowych. jako nie zmienionych pod względem położenia i kształtu. zgodnie z podanym określeniem. smakowe. Probówki z wodą o różnej temperaturze stykające się z powierzchnią skóry. Stałość spostrzegania przejawia się również w tendencji do widzenia przedminćw. jeżeli temperatura wody jest zbliżona do temperatury powierzchni ciała. oznacza to. przedmioty są spostrzegane w sposób stały. Spostrzeżenia są przeżywane przez czuwający podmiot prawie stale i stanowią podstawę procesów poznawczych. że ich źródłem są zespoły bodźców odbierane przez dwa. Nacisk silniejszy wywołuje wrażenie bólu. trzy lub więcej analizatorów. czy też zapach. natężenie dźwięku lub inną cechę. niezależnie od kąta patrzenia.wzrokowego.Wpływ ten przejawia się m in. na którym występują. Tu właśnie doświadczenie i wiedza umożliwiają człowiekowi trafne wyodrębnienie spostrzeganych przedmiotów z da. a nie jako zbioru elementów. które odzwierciedlają.od znajomości przedmiotów podobnych. Spostrzeżenia. polegający na odzwierciedleniu przedmiotu działającego na receptor lub receptory. Osoba dostrzegająca ciemny punkt lub barwną plamę doznaje wrażenia wzrokowego. odgrywa niewielką rolę w kształtowaniu orientacji w otoczeniu. Najczęściej doznajemy równocześnie różnych spostrzeżeń. srają się źródłem wrażeń termicznych (ciepła lub zimna) bądź jedynie dotyku. Są to przykłady wrażeń. Spostrzeżenia bowiem. nie są po prostu sumą wrażeń. Różnica między tymi zjawiskami. Spośród różnych procesów poznawczych znacznie donioślejsza rola od wrażeń przypada spostrzeżeniom. jest jakzścioworóżna i bardziej złożona.wrażeniami i spostrzeżeniami. tj. cu należy silnie podkreślić. Na przykład słuchając kogoś i patrząc nań. Spostrzeżenie jest to poznawczy proces psychiczny. Lekki nacisk szpilką na powierzchnię skóry wywołuje wrażenie dotyku. niezależnie od odległości. temperaturę bądź barwę. w porównaniu z wrażeniem. dotykowe i inne. a także od stanu emocjonalnego w chwili spostrzegania. tzn. a ściślej-bodźca określonego rodzaju.tym. Wpływ uczenia się (doświadczenia i wiedzy) na treść spostrzeżeń przejawia się także tym. że człowiek na podstawie przyswojonych informacji trafnie rozpoznaje znane przedmioty. widzianych poprzednio i zapamiętanych. łatwiej również zyskuje orientację w nowym środowisku. Wrażenie jest to elementarne zjawisko psychiczne. tylko jedną właściwość działającego przedmiotu-jego masę. Wrażenie jest zatem poznawczym zjawiskiem (procesem) psychicznym: powstaje ono na skutek działania na receptor przedmiotu.

z podobnych względów. Dlatego też należy odróżnić złudzenia fizjologiczne od złudzeń będących przejawem patologii. z pominięciem pozostałych. że są one cechami procesu chorobowego. Złudzenia nie zawsze są wyrazem zaburzeń stanu psychicznego. ale też widzieć w związkach z innymi objawami Oj. człowiek zwykle rozpoznaje je bez dokładnego przesuwania palcami po ich powierzchni. tracić z oczu związków. poglądów i stanu emocjonalnego. i to zwykle na pierwszy rzut oka. Treść spostrzeżenia zostaje dopełniona przez informacje zawarte w spoistych i utrwalonych strukturach poznawczych. zgodnie z którą rzeczywistość kliniczną pełniej od objawu oddaje dwubiegunowy wymiar lub proporcja. . przyjął się podział na zaburzenia spostrzegania i zaburzenia myślenia. dzieło techniki i abstrakcji myślowej.Szukając np. mimo oddziaływania na niego każdorazowo takiego samego zespołu bodźców. ale także ogólnie do objawów chorobowych: są one poparte niektórymi przykładami podanymi w dalszych częściach rozdziału. iż spostrzeżenia. Tak więc treść spostrzeżenia jest uzależniona od doświadczenia podmiotu spostrzegającego. W psychopatologii. A oto kilka przykładów złudzeń geometrycznych. Podział ten jest uzasadniony i przydatny. Podobnie jest z objawami chorobowymi. Złudzenia i omamy.złudzenia geometryczne. dokonując opisu któregoś z objawów. zawierałyby wiele informacji. zainteresowania. ze względów praktycznych i dydaktycznych. które trzeba wyodrębnić. kiedy indziej znajduje się w stanie pobudzenia emocjonalnego. Niezależnie od tego. mogą one być rozpatrywane osobno. tempem i nastrojem przedstawić w postaci serii fotografii. należą do procesów poznawczych. Gdyby teraz z kolei uczynić przedmiotem analizy jedno z tak sporządzonych zdjęć. Powyższe wstępne informacje o procesach poznawczych stanowią wprowadzenie do omówienia niektórych zaburzeń spostrzegania. odczytywany"poprawnie. dotykowych i innych. Nie można jednak. pozostając jednak tylko opisem dającym pewne wyobrażenie o filmie. lub podano mu pewne informacje wytwarzające gotowość do dostrzegania określonych właściwości przedmiotu. mówiąc ogólnie. Do podstawowych zaburzeń spostrzegania należą złudzenia i omamy: zwłaszcza omamy odgrywają dużą rolę w psychopatologii. To rak. Nie mniej ważne jest nietracenie sprzed oczu zasady. Człowiek doznaje także rożnych spostrzeżeń co do treści. Dynamiczny proces chorobowy nie jest tylko sumą objawów. co powiedziano przykładowo o spostrzeżeniach wzrokowych dotyczy w zakresie ogulnych prawidłowości-różnego rodzaju spostrzeżeń. . a więc słuchowych. i to niezupełnie prawdziwe. uwarunkowane strukturą spostrzeganego przedmiotu. Z tego samego względu zarys znanego przedmiotu. Typowym przykładem złudzeń fizjologicznych są tzw.po ciemku znanych sobie przedmiotów. można by łatwo dojść do wyraźnie już fałszywych wniosków. Takie fotogramy. na ogół jest. Uwagi te odnoszą się nie tylko do zaburzeń spostrzegania. jego wiedzy. które zostały wyodrębnione w wyniku myślowego procesu abstrahowania i uogólniania z wielu obrazów klinicznych. pamiętając stale. jakby film z jego akcją. Wiadomo. podobnie jak myślenie. nawet zaznaczony jedynie linią przerywaną. z których każda została sporządzona na podstawie szeregu ujęć i stanowi syntetyczny obraz ukazujący charakterystyczne cechy bohatera lub poszczególnych wątków filmu. To. w zespołach) . jakie zachodzą między tym objawem a wieloma innymi. jeżeli w jednym przypadku jest zmęczony. Są one. wspó (występującymi.

że jeżeli jeden z rysunków dwóch kół jednakowej wielkości otoczyć pierścieniem kół małych. Omamy. uległem złudzeniu". a drugi kół dużych. przypominająca określoną osobę. To na pewno był on. to te dwa jednakowe koła wydają się nierówne-pierwsze większe od drugiego. często mylnie spostrzega otoczenie. który spodziewa się-zgodnie z otrzymaną informacją że na ekranie będą ukazywać się na mgnienie oka rysunki zwierząt. Osobną grupę złudzeń. Złudzeniom tego rodzaju ulegamy za każdym razem. widziałem dobrze. czwartą. łatwo ulegamy złudzeniu i niewyraźne odgłosy mogą nam się wydać krokami spodziewanej osoby. Na przykład człowiek. że słyszę jego charakterystyczne kroki. Oprócz nastawienia wytworzonego przez podanie informacji. wyraża zaburzenia spostrzegania bądź też wiąże się z urojeniami. pozostaje przy fałszywej interpretacji. Jeżeli jednak wiemy. Chory natomiast. mimo dowodów bkdności. Chory. Wyodrębniając jednak złudzenia jako objaw psychopatologiczny. Już w trakcie rysowania tych odcinków równoległe zdają się zmieniać położenie. Te same plamy pokazywane innej osobie (uprzedzonej. którym towarzyszy interpretacja urojeniowa. których chory nie koryguje. szóstą itd) przecinają odcinki skośne o kierunku przeciwnym. trzecią. mimo dowodów błędności. Złudzenie tego rodzaju podlega jednak ocenie krytycznej. Różnica zatem między złudzeniem jako objawem psychopatologicznym a złudzeniem fizjologicznym polega na tym. dopatrując się np. zostały one określone-jak wiadomo-jako zniekszałcune spostrzeżenia. trwa przy mylnej interpretacji zniekształconego spostrzeżenia. których chory nie koryguje. to informacja owa wystarczy do stwierdzenia. Inaczej zachowuje się chory psychicznie. często ulega złudzeniu. dostrzegając zwierzęta w różnokształtnych plamach. Złudzenia (iAarizwes) w znaczeniu psychopatol o g i czny m tu zniekształcone spostrzeżenia.w przechodniach śledzących go wrogów. Przekonujemy się o naszej pomyłce: ".przecinają odcinki biegnące skośnie ku górze. Każdemu z nas niewyraźna sylwetka może wydać się znajoma. Nie dzieje się tak w przypadku złudzeń będących przejawem chorobowych zaburzeń spostrzegania. W takich przypadkach trudno stwierdzić. piątą itd.zdawało mi się. Linie równoległe są ustawione np. może zafałszować spostrzeżenia. . Przykład ten wymownie wskazuje na związki i zależności zachodzące pomiędzy objawami oraz na to. 'zekając na powrót do domu osoby bliskiej i niepokojąc się o nią. że zaburzenia procesów poznawczych mogą dotyczyć zarazem i spostrzeżeń. iż zobaczy rysunki kwiatów lub elementów architektonicznych) będą źródłem złudzeń o innej treści.. Złudzenie Zóllnera występuje po przecięciu linii równoległych skośnymi odcinkami.pionowo. czy są to wyłącznie urojenia czy też złudzenia. i myślenia. Linię pierwszą. że osoba ta w tym czasie przebywa w innym mieście. że mieszka daleko i że właśnie dostałem od niego list. że człowiek zdrowy koryguje-z chwilą dostrzeżenia pomyłkizłudzenie. stanowią złudzenia uwarunkowane przez nastawienie. który wypowiada urojenia prześladowcze i odnoszące. tak jak w podanym przykładzie. ale to szedł ktoś inny. a znajomość zagadnienia i sąd korygujący nie mają wpływu na treść spostrzeżeń. np. również stan emocjonalny. znam jego wygląd. któremu uległ. pozostałe linie (drugą. które również nie świadczą o patologii. że ulegliśmy złudzeniu. ale to był on"Brak krytycyzmu wobec doznanego złudzenia.gniew lub lęk. którego poznanie rzeczywistości jest zaburzone. Wiem.Złudzenie S anie r a polega na tym. Ulegając złudzeniu.

Mayer-Gross) . migotanie. tworzą jakby fragmenty filmu. słyszy oraz czuje (zapachy. Częściej są to doznania typu spostrzeżeń. chory umiejscawia obrazy halucynacyjne ze sobą: są one rzutowane poza pole widzenia. synestetycznych" (W. w jego dalszym otoczeniu. które dotyczą jednego analizatora. zwykle w psychozach schizofrenicznych. melodię. proste i złożone. Niekiedy halucynacyjne doznania wzrokowe układają się w sceny. że chory jest przekonany o rzeczywistym istnieniu przedmiotów. Wyrazistość omamów jest różna-od ledwo zarysowanych do bardzo wyraźnych obrazów. smak. sceniczne. Wydaje się jednak. a nazwę. dzieli się rak jak i złudzenia-na wzrokowe. Na tym polega rzutowanie (projekcja) na zewnątrz. tak jakby znajdowały się one przed nim. Można więc zauważyć.Chory. Omamy dzielimy na elementarne. np. że dla odróżnienia należy je nazywać prostymi. dotyk) . Chory widzi postacie ludzkie. punkty. czuje zapach i widzi płomienie.dostrzega ludzi i słyszy ich głosy. Omamy. Poe z u c i e re a I noś c i-dalsza znamienna cecha omamów-oznacza. śpiew. a więc dotyczących dwóch lub więcej analizatorów. jak błyski. iskry lub podobne elementarne zjawiska. Mogą to więc być zarówno postacie olbrzymów. niezależnie od podziału na elementarne. jak widzi. Innymi słowy. W rzadkich przypadkach. niezróżnicowane dźwięki. które są treścią jego. to spostrzeżenia (powstające bez bodźców działających z zewnątrz) .szybko poruszających się karzełków. tj. ogromnych zwierząt. tj. węchowe. O mamy e I cmentarne polegają na przeżywaniu doznań typu wrażeń. doznając omamów. przedmioty. jak i maleńkich istot. dotykowe i czucia ustrojowego. Jeżeli są to np. chory wypowiada mylny sąd realizujący: nie ma wątpliwości.żywe. czasem ze znacznej odległości. barwne. nieraz barwnych. przeżywa spostrzeżenia przedmiotów. to chory może dostrzegać postacie. przedmioty. złożone"zachować dla omamów dotyczących dwóch lub więcej analizatorów: ten typ omamów nosi również nazwę. O m a m y p r o s 1 e. chory przeżywa cale sceny. Mogą one mieć cechy wrażeń: chory dostrzega błyski. omamów. ruchliwe. smakowe. a wówczas treść omamów znamionują ruch i zmienność obrazów. Bywa też przeciwnie. ale są typu spostrzeżeń (nie wrażeń) . słuchowe. W przypadku omamów słuchowych głosy-w odczuciu chorego-docierają do niego z zewnątrz. noszące ogólną nazwę fotopsji (wzropsiae) . z licznymi szczegołami. pojedyncze. występują w jakościowych zaburzeniach świadomości i są charakterystyczne zwłaszcza dla zespołu majaczeniowego.w zależności od rodzaju analizatora. że omamy (Aallacinmiones) wykazują trzy charakterystyczne cechyc 1) są to spostrzeżenia (lub wrażenia) powstające bez bodźców działających z zewnątrz: 2) są rzutowane na zewnątrz: 3) towarzyszy im poczucie realności.omamy wzrokowe. Omamy wzrokowe wykazują dużą różnorodność. zwykle bywają nazwane złożonymi. plamy. W przypadku omamów złożonych. przedmioty lub słyszy rozmowę. Omamy. często połączone ze złudzeniami. obok niego. częściej występujące. charakterystyczna cecha omamów. wielkości i kształtu realnie istniejących lub też dziwaczne w swoim wyglądzie czy nienaturalnej wielkości: znacznie powiększone (omamy makroptyczne) lub bardzo małe (omamy mikroptyczne) . które dotyczą jednego analizatora: chory dostrzega postacie. które nie znajdują się w jego otoczeniu lub w ogóle nie istnieją i umiejscawia je w otaczającej go rzeczywistości. że spostrzega rzeczywistość prawidłowo i że jest tak. zwierzęta. proste i złożone. a więc takich. np. . Takie omamy.

które-choć nie. w niektórych przypadkach. Bywają reż omamy. jak w przypadku głosów podszeptujących popełnienie samobójstwa. bywają przyczyną unikania przez chorego przyjmowania posiłków i leków.omamy i mpe raty w ne.Niekiedy.głosy kobiece czy męskie. ze ściany. płynów. Z chwilą uzyskania odpowiedzi twierdzącej można już wprost zadać pytanie. bez bliższych wyjaśnień. że jedzenie ma smak zmieniony. wyczuwa"i dostrzega własną postać obok siebie. zakazy. gdy nikogo nie ma w pobliżu. lekarzy. występuje tzw. wołanie.objaw sobowtóra-chory. uważa ich za chorobliwe-odróżnia niekiedy od spostrzeżeń realnie istniejących przedmiotów. pytamy o to. że chory słyszy głosy. Są to już jednak zagadnienia dotyczące badania psychiatrycznego. wśród których pojawiają się pojedyncze słowa. omówione stosunkowo obszernie w innym rozdziale. Zdarza się nawet. kto du choregu muwi lub jak on tłumaczy rozleganie się głosów nawet wówczas. Omamowe doznania słuchowe bywają różnej intensywności-od cichych. Pytamy raczej. odczuwa niezwykłość i dziwaczność przeżywanych doznań. lecz że w nieco inny sposób przeżywa omamy niż prawidłowe spostrzeżenia. innych pacjentów) cd głosćw halucynacyjnych. czy nie zdarza się. w tym przypadku zatruwania.acousmaru. Omamy węchowe występują często łącznie z omamami smakowymi i zazwyczaj są przykre dla chorego. gdy jest sam. Chory odczuwa zmieniony smak potraw. Omamy słuchowe. tzw. przeżywa jakby marzenie senne-dostrzega pewne przedmioty lub postacie ludzi. Nierzadko chory słyszy rozmowy prowadzone jakby pomiędzy dwiema lub więcej osobami i czasem odpowiada na słyszane pytania. co może skłonić go do żmudnych poszukiwań jego źródła. czy są to np. pukanie. Czy pan słyszy jakieś głosy? "Pytanie tego rodzaju. że słyszy głosy. że odnosi się do nich krytycznie. że chory sam te psychotyczne doznania nazywa. mogą być elementarne (trzaski. Omamy smakowe i urojenia prześladowcze. co uważa za potwierdzenie szkodliwego wpływu trucizny na organizm. Chory czuje zapach gazu. czy doznaje on omamów wzrokowych. z innego miasta lub z miejsca. chory czasem odróżnia głosy wypowiadane lu niego przez otoczenie (rodzinę. A mimo to. co często interpretuje urojeniowc. tj. rady lub z lękiem nasłuchuje pogróżek. Omamy smakowe występują rzadziej od słuchowych oraz wzrokowych i zwykle łączą się z innymi omamami. Czasem doznaje nadto omamów czucia u strojowegz. Nie oznacza to jednak. głosami". Mimo to. śpiew. czy czasem w ciągu dnia. które zawierają nakazy. Jak już podkreślano. jak: . lub czy nie bywa tak. dzwony kościelne bądź bliżej nie określone dźwięki. zwłaszcza schizofrenicznych. zwłaszcza węchowymi. które pojawiają się i znikają. podobnie jak wzrokowe. lub są typu spostrzeżeń-chory słyszy głosy. należy unikać formułowania takich pytań. nie ma wielkiego sensu. polecenia Są to tzw. pukanie. których inni nie słyszą. W przebiegu niektórych psychoz. którego nie określa. chory nie jest krytyczny wobec doznawanych omamów. wyraźnych słów. badając chorego. lub odrażające . ponieważ jest zatrute. szmery) . przyjmując je za wydarzenia realne. nawet wtedy. na jawie. ledwo słyszalnych szeptów la głośnych. W przekonaniu chorego głosy docierają dań z sąsiedniego pokoju. które mogą popchnąć chorego du dokonania czynów skierowanych przeciwko otoczeniu lub groźnych dla niego samego. Uważa mianowicie. Wykorzystując tę właściwość omamów i starając się dowiedzieć od chorego.w pojedynczych przypadkach schizofrenii i stanów zaburzeń świadomości.

nie wypowiadają żadnych urojeń. Om a my do ty ko we polegają na odczuwaniu przez chorego różnych doznań z powierzchni skóry. przeżywając pseudohalucynacje wzrokowe. Zostały one opisane bardzo szczegółowo przez Kandinskiego w pracy wydanej w 1890 r. . co prowadzi do bardziej złożonych doznań omamowych przybierających różną treść. Omamy ustrojowe niejednokrotnie występują łącznie z dotykowymi. narzucone z zewnątrz doznania. zwłaszcza w schizofrenii paranoidalnej. Rzadziej bywają to zapachy przyjemne lub. Pozostałe cechy pseudohalucynacji odróżniają je od omamów.zapachy zgnilizny. polegają na odczuwaniu. Nie trzeba dodawać.. przykrych zapachów pojawiających się napadowa i występujących w padaczce. dziwne". Chory. W niektórych przypadkach chorzy zgłaszają skargi na przykry świąd. Pseudohalucynacje są to spostrzeżenia (lub myśli) powstające bez bodźców działających z zewnątrz. rzecz jasna. tę mianowicie. Odczuwają też poruszanie się mrówek. że wyrwane z tego opisu zdanie zmienia swój sens (jak to zwykle bywa w podobnych przypadkach) . które trudno choremu bliżej określić. To zaburzenia psychosensoryczne. przykre omamy dotykowe są poczytywane przez chorych za dowód szkodliwego oddziaływania na ich organizm za pomocą różnych przyrządów. potwierdza tylko konieczność całościowego (holistycznego) podejścia do pacjenta i do dostrzeganych zaburzeń. mimo iż tak nazywane. oddających całkowicie odmienne sposoby myślenia. Tego rodzaju omamy są charakterystyczne zwłaszcza. ale nie wyłącznie. oczami wyobraźni"i które na ogół bez trudu odróżnia od spostrzeżeń realnie istniejących przedmiotów. a będącej przykładem wnikliwej analizy klinicznej zaburzeń procesów poznawczych. pod skórą. z jego narządów wewnętrznych lub z różnych części ciała. Dokładne zrozumienie opisu pseudohalucynacji wymaga chwili uwagi. Chory może odczuwać obecność na skórze poruszających się owadów lub większych zwierząt. są odczuwane jako obce. . chociaż chorzy ci. lub wręcz niezwykłe i nie dające się wyrazić. Niekiedy. są również omamami. a nazwa. uczucie ściskania mózgu"należy do dość częstych skarg zgłaszanych przez chorych na nerwice. dostrzega obrazy. hakowe"pochodzi stąd. które chory ocenia krytycznie i dlatego powinny nosić nazwę halucynoidów. Na przykład. pseudohalucynacje i omamy mają jedną istotną cechę wspólną. wywołany działaniem promieni. Pse udo hal u c ynacj e (pseudoAdlacimmznes) . 95) . iż są to spostrzeżenia powsujące bez bodźców działających z zewnątrz. trupie. Objawy te. Od omamów węchowych należy odróżnić hal ucynoidy hakowe (nazywane niezupełnie słusznie omamami hakowymi) . w odczuciu chorego. robaków". zapach nieba". nie mają cech obiektywnej przedmiotowej rzeczywistości. dla alkoholowej psychozy majaczeniowej. które widzi. że objawy te są spowodowane podrażnieniem zakrętu hakowego. zwykle bardzo wyraźne i żywe. lecz znamiona wyobrażeń zlokalizowanych w przestrzeni wewnętrznej. jak. przemieszczanie serca lub żołądka albo zmiany zachodzące w różnych narządach pod wpływem-jak sądzi niszczących promieni skierowanych na jego organizm. Podobieństwo słów używanych na oznaczenie różnych treści.str. czyli omamy rzekome. Jak z powyższego określenia wynika. Tego rodzaju doznania czasem idą w parze z urojeniami pasożytniczej choroby skóry (por. Chory czasem odczuwa ściskanie mózgu. Omamy czucia ustrojowego są to zwykle elementarne doznania napływające. lub czują ogrzewanie bądź oziębianie skóry.

jakby. smugi. ujmując ogólnie. barwy spostrzeganych przedmiotów oraz na zmianie ich położenia i odległości względem siebie. Halucynoidy występują w niektórych przypadkach padaczki i guzów mózgu.doznaje szczególnego uczucia. wypowiadane w jego głowie i uparcie narzucające się np. Doznania te są wyrazem zaburzeń syntezy treści spostrzeżeń. co powiedziano dotychczas. słyszy myśli. szmery. takich halucynoidów. jakim uległ: dlatego w tych przypadkach mówimy nie o omamach.zaburzeń schematu ciała. ale nie ma jednak zasadniczego znaczenia. występujące napadowa (napady psychosensoryczne) .zdają się być bardzo małe (mikropsje) lub wyolbrzymione (makropsje) . jakie powstały wokół tego terminu. wbrew woli. że myślenie i spostrzeganie stanowią łącznie procesy poznawcze. Pseudohalucynajom poświęcono nieco więcej miejsca ze względu na pewne niejasności i nieporozumienia. zarzuty kierowane do niego. tj. są zwykle wyrazem zmian organicznych mózgu. polegająca na krytycznej ocenie tych ostatnich: nie towarzyszy im mylny sąd realizujący. Do chorego dociera muzyka. w stanach . jest z konieczności mniej lub bardziej sztuczny. W tym ostatnim przypadku ma miejsce ugłośnienie własnych myśli chorego: chory. głosy. przyjmują nienaturalny kształt. tj.na występowaniu. iż są to głosy (omamy) . tj. wielkości. Halucynoidy Mu (lacwzides) są to wrażenia lub spostrzeżenia powsrające bez bodźców działających z zewnątrz: doznania te chory ocenia krytycznie. w guzach mózgu. które krętka scharakteryzowano poniżej. Pseudohalucynaje są najczęściej wzrokowe. są charakterystyczne dla padaczki ze zmianami w płacie skroniowym. w zaburzeniach świadomości typu oncjroidalnego. zaburzenia. z którym można się spotkać. oderwane słowa. Halucynoidy wchodzą w zakres zaburzeń psychosensorycznych. ale nie występują jakościowe zaburzenia świadomości. że jego kończyny wydłużają się. jeżeli pamiętamy. Zaburzenia psychosensoryczne występują w padaczce. a więc słowne. Czasem chory odczuwa falowanie podłogi czy chodnika lub dostrzega obsuwanie się sufitu. W czasie napadu psychosensorycznegc świadomość chorego jest zwykle przymglona. Zaburzenia tego rodzaju leżą również u podłoża innych jeszcze objawów psychosensorycznych. Zaburzenia psychosensoryczne polegają m in. osoby. Chory ocenia krytycznie. Zaburzenia psychosensoryczne polegają również na pozornej zmianie kształtu. że zmienia się ich ciężar lub położenie względem tułowia. lecz o halucynoidach. zwykle krótkotrwałym. lecz niejako. Uwaga ta jest słuszna. Zachodzi zatem zasadnicza różnica między omamami a halucynoidami. ile zniekształceniem pojęcia pseudohalucynacji. należałoby pseudohalucynacjesłowne zaliczyć do zaburzeń myślenia.przekleństwa. a każdy podział. uważa je za objaw chorobowy. Chory np. jest nie tyle uproszczeniem. który próbuje ująć i klasyfikować zjawiska dynamiczne. wewnętrznie': do chorego np. przykry lub niezwykły zapach. Tych myśli chory nie słyszy uchem. które "jak żywe stają przed oczami". w kile mózgu. lecz przypominają wyraźne. Pseudohalucynacje występują w psychozach schizofrenicznych. dostrzega on przedmioty. a czasem w stanach depresyjnych. które-podobnie jak w przypadku doznań elementarnych-są nieraz zmienione pod względem kształtu. Objawy te. dziwaczny smak.typu wyobrażeń.przemawia.Obrazy te może również widzieć przed sobą w pewnej odległości. i słuchowe. głos sumienia"Zgodnie z tym. plastyczne wyobrażenia. ale nie zyskują one przez tu cech przedmiotowości. Treść tych zaburzeń spzstrzegania bywa również bardziej zróżnicowana. a nie do zaburzeń spostrzegania. jak błyski. Określenie pseudohalucynacji. zwłaszcza po ustąpieniu napadu. których źródło chory umiejscawia wewnątrz swego organizmu.

przyspieszenie. są interpretowane różnie i-jak zwykle w medycynie klinicznej w zależności od całokształtu obrazu chorobowego. Natręctwa. są wyrazem zaburzenia osobowości. pomijając przelotne natręctwa u ludzi zdrowych. Idee nadwanościowe. Zaburzenia toku myślenia. Z kolei spowolnienie myślenia może świadczyć o stanie depresyjnym. Zaburzenia myślenia i ich podział. Omówione objawy pojawiają się niekiedy w jakościowych zespołach zaburzeń świadomości. Zaburzenia poznania w zakresie czynności myślowych dotyczą zarówno treści. występują przede wszystkim w przebiegu niektórych nerwic. właściwymi lub prawdziwymi. Urojenia różnią się między sobą treścią i budową. rozkojarzenie roku myślenia nasuwa podejrzenia schizofrenii. Urojenia. Czasem. a raczej skrajne idee nadwanościowe. zarazem jednak przyspieszenie toku myślenia występuje również w niektórych stanach zaburzeń świadomości. jak i roku myślenia. Liczba osób objętych kręgiem urojeniowym bywa bardzo różna-od jednej osoby do dziesiątek czy . ale nieznaczne spowolnienie toku myślenia bywa przejawem fizjologicznego przygnębienia. omamy są nazywane pełnymi. Przyspieszenie myślenia jest jednym z trzech objawów charakterystycznych dla typowego stanu maniakalnego. I tak. W poszczególnych przypadkach wypowiedzi chorych różnią się znacznie. otruć. które chory wypowiada z głębokim przekonaniem o ich prawdziwości i których nie koryguje. że jest on prześladowany. idee nadwanościowe oraz natręctwa myślowe. Czasem. . choć oczywiście stwierdzenie pojedynczego objawu nie wystarcza do rozpoznania określonej choroby. dla której omamy są objawem dominującym (patrz str. Urojenia są zawsze objawem psychotycznym.objawem choroby psychicznej. Urojenia prześladowcze należą do najczęstszych urojeń.94) . pseudohalucynacjami i halucynoidami. W innych przypadkach chory nie określa bliżej domniemanych wrogów.pu przebytym zapaleniu mózgu i po zatruciach uszkadzających. tj. Podział urojeń według treści. które-według niego-szkodzą mu bądź jego rodzinie. pragną pozbawić go zdrowia. Urojenia (delarioner) są to fałszywe sądy. tzn. Halucynoza lub omamica jest chorobą psychiczną. jak: urojenia.głębokie przeświadczenie chorego. Zaburzenia treści obejmują takie objawy. chory wyraźnie wskazuje osoby. wyczuwa"jednak grożące mu niebezpieczeństwo. ale pozostaje zawsze cecha wspólna. mimo oczywistych dowodów błędności. spowolnieniei inne. jak rozkojarzenie. dążą do jego zniszczenia. Każdy z tych objawów ma inne znaczenie psychopatologiczne. a zwłaszcza w stanach majaczeniowych. tkankę mózgową. w celu podkreślenia różnicy między omamami (halucynacjami) .

gdy słyszy głosy donoszące o zbliżającym się niebezpieczeństwie lub zdaje się dań docierać rozmowa wrogów naradzających się nad sposobem zgubienia go. Urojenia zazdrości. ale i odnoszących niemal na każdym kroku spostrzega ludzi. dość często natomiast łączą się z omamami.osoby go śledzące.setek osób. Urojenia wyjątkowo występują jako jedyny objaw psychotyczny. w treści urojeń. zwykle drobnych. Podejmowane rozmowy. np. ale o cechach odrębnych. Urojenia hipochondryczne polegają na nieuzasadnionym przeświadczeniu u chorobie niszczącej organizm. jego znajomi. lub też ma miejsce urojeniowa interpretacja omamćw bólowych i czucia ustrojowego.przez szatana. są urojenia zniekształcenia ciała. Urojenia zdrady małżeńskiej są charakterystyczne dla paranoi alkoholowej. nie są fobią. Podobnie omamy smakowe i węchowe są często-według mniemania chorego-wymownym świadectwem działania na jego szkodę.w psychozach starczych i czasem w schizofrenii. Serdeczne zdnoszenie się do chorego uznaje zn za prćbę wprowadzenia go w błąd. np. a przede wszystkim dowodem zatruwania jego organizmu. w których dopatruje się oznak groźnego cierpienia. Postawa nieco powściągliwa to wyraz braku przywiązania uczuciowego i widomy dowód związania się z kimś innym. że jego twarz jest zniekształcona. Diabeł jednak. Niekiedy urojenia hipochondryczne zwracają uwagę otoczenia absurdalnością treści. lecz właśnie urojeniami. lecz przez siły tajemne. że zostanie umieszczona w obozie kosmonautów. mimo iż nazywane dy s m o rfofob i ą (dysmzrwowzżia) . niepokojąco zmieniona . wyczytuje"z oczu współmałżonka. W niektórych przypadkach chorzy czują się prześladowani nie przez ludzi. żołądek jest zniszczony. Jest to cecha znamienna dla wszystkich postaci urojeń. codziennych. Na przykład chory po wielokroć oznajmia. w których rozpoznaje swoich prześladowców. np. że jego przewód pokarmowy nie funkcjonuje od lat. ani przedstawieniem dowodów ich blędności. z jego wyrazu twarzy oznaki miłości kierowanej ku swoim rywalom. ale również ludzie obcy. Nierzadko chory-co jest wyrazem nie tylko urojeń prześladowczych. zwłaszcza w przypadkach. Bywają to osoby z najbliższej rodziny chorego. Urojeń nie daje się podważyć ani perswazją. tak i w treści urojeń-występują elementy właściwe współczesności: jedna z chorych cierpiących na psychozę starczą uciekała z domu w obawie. Chory wyraża niezachwiane przekonanie.niżej) . a poczytywanych za dowody zdrady. Czasem chory w sposób uojeniowy tłumaczy fizjologiczne doznania ustrojowe. Urojenia tej treści. ale występują i w innych chorobach psychicznych. Nieco zbliżone do urojeń hipochondrycznych i odnoszących (por. odwrócenia uwagi od ukrywanych przed nim potajemnych schadzek. aczkolwiek i ta ich właściwzść występuje z różną wyrazistością. a zwłaszcza twarzy. a ciało ulega rozpadowi. Na przykład omamy słuchowe mogą być dla chorego niewzruszonym dowodem słuszności jego podejrzeń. Chory. Doznawanie omamów zwykle pogłębia jeszcze urojeniowe przekonania chorego. Natomiast jak w życiu ludzi zdrowych. bliskie urojeniom prześladowczym. próby wyjaśnień czy też milczenie na równi zostają interpretowane według żywionego przekonania o niewierności. przybierają nieraz formę urojeniową interpretacji wydarzeń rzeczywistych. pojawia się dzisiaj znacznie rzadziej niż jeszcze przed kilkudziesięcioma łaty.

że jest autorem wynalazku. nieraz w okresie dojrzewania. Urojenia odnoszące. A więc.niepospolite cechy umysłu. czy jest na wskroś absurdalna. ani zdrowia. manii wielkościowej". Chory też nieraz sądzi. W innych przypadkach uderza fantastyczność urojeń. co odsuwa od niego ludzi. ale w znacznej mierze fałszywych domysłach. daje przekonujący dowód. Są to np.chory uważa się za przewodniczącego Świętej Trójcy. Nierzadko chorzy zwracają się do chirurga.o tym. że zreformował stosunki społeczne itp. W pierwszym przypadku chory głęboko wierzy. Stwierdzenie urojeń zniekształcenia twarzy uzasadnia podejrzenie procesu schizofrenicznego. Urojenia odnoszące (ksobne) dość często występują z urojeniami prześladowczymi lub mogą . ani nawet własnego ciała (urojenia nihilistyczne) .i budzi odrazę u innych. Urojenia wielkościowe często dotyczą pozycji człowieka w kraju i świecie. Urojenia grzeszności. Mimo że te niedostatki urody-u człowieka. np. Student. uszy odstające itp. Urojenia wielkościowe dotyczą osobistych przymiotów chorego wyróżniających go. cała władza skupia się w jego ręku. czy ich treść dotyczy wydarzeń możliwych. że-wbrew potocznemu mniemaniu-chorzy psychicznie rzadko uważają się za osobistości znane z historii. najprostszej egzystencji. a więc wspiera się na rozpowszechnionych. działania. w jego mniemaniu. że zna osoby zajmujące najwyższe stanowiska. zubożenia i nihilistyczne bywają ujmowane łącznie jako urojenia depresyjne. Czasem chorzy obwiniają się o grzechy obciążające najbliższych lub całą ludzkość: czują się ludźmi niegodnymi. np. jest niezdolny do niczego. Czasem. Należy dodać. tj.za Napoleona czy Aleksandra Wielkiego. czego pragnie. Urojenia poniżenia. budzą jednak przykre i silne doznania emocjonalne. poniżenia. wiedzą". nicości (nihilistyczne) . której dominującym objawem jest dysmorfofobia w dosłownym znaczeniu. którzy takie urojenia wypowiadają. które różnią się jednak swoją budową oraz tym. który popchnie wiedzę naprzód. zwykle u ludzi młodych. iż psychiatria nie jest dla niego dziedziną znaną. wpływa na ich decyzje. winy. upośledzenia. zdradzają również objawy głębokiej depresji. jest pozbawiony narządów. Urojenia grzeszności i winy znajdują wyraz w przypisywaniu sobie różnych przestępstw i zbrodni. gdyż zwykle chorzy. oddziaływania i owładnięcia wykazują pewne cechy wspólne. może dokonać wszystkiego. Na przykład chory trwa w przekonaniu. który z niepokojem zaczyna o nich rozmyślać-nie są niczym nowym i bywają zwykle umiarkowane lub nieznaczne. muszą pokutować ludzie niewinni. np. domagając się wykonania operacji plastycznej. ku zgnębieniu chorego. który popisuje się tego rodzaju. za które. do żadnej pracy. ludzie ci radzą się go. że np. że jego ciało wydziela przykrą woń. lub mówi o. nic już nie ma-ani rzeczy (urojenia zubożenia) . zamiast o urojeniach wielkościowych (lub innych) . znajomość kilkunastu i więcej języków.dręczący lęk (fobia) i związana z nim natrętna myśl o własnej brzydocie. W innych przypadkach chory uważa się za człowieka skrzywdzonego przez ludzi lub zły los. i wynoszących ponad otoczenie i przeciętność. Chory może trwać w przeświadczeniu.dokonał doniosłego odkrycia naukowego. Takie i podobnej treści wypowiedzi są charakterystyczne dla urojeń wielkościowych. Nazwa ta jednak zbyt silnie akcentuje związek treści urojeń z zespołem depresyjnym. upośledzenia. rozwija się nerwica lękowa. Z urojeniami sprzęgają się iluzje. wyróżniające je spośród dotychczas omówionych i wymagają osobnego Uj (Gid. zbliżają się czasem w swej treści do urojeń hipochondrycznych. a sam wydaje polecenia. którzy nie zasługują na nic innego prócz kary. rozległa wiedza. że nos jest zbyt długi lub nieco wklęsły. że jego ciało jest niszczone przez straszną chorobę. zubożenia.

czy to bezpośrednio. Urojenia paranoiczne to urojenia usystematyzowane. a myśli jego są wykradane. że na jego ciało lub umysł ktoś oddziałuje. poczucie obcości nasuwujących się myśli i wyobrażeń. a więc bywają prześladowcze. Tego typu urojenia są charakterystyczne dla paranoi (czyli obłędu) i dlatego noszą nazwę urojeń paranoicznych. jest nią owładnięty. Ludzie zapewne coś wiedzą o nim lub znają jego myśli. jako jego cecha. myśli nie przebiegają swcbodnie. iż nie jest on przedmiotem zainteresowania i rozmów. Nla przykład. ale mogą wiązać się również z zaburzeniami spostrzegania (por. odkrywcze) . że ludzie milkną na jego widok lub uśmiechają się porozumiewawczo. podobnie jak i wyobrażenia. czy za pomocą jakichś aparatów. często tkwiąca w nim samym. choć z urojeniami związanych. bądź przeciwnie. tworząc zespół Kandinskiego i Clerambaulta (por. 95) . wymieniają słowa i dyskretne znaki. Urojenia odnoszące polegają przede wszystkim na urojeniowej interpretacji wydarzeń rzeczywistych. bez udziału chorego lub wbrew jego chęciom. Urojenia dotyczą nieraz treści artykułów w prasie czy audycji radiowych bądź programów telewizyjnych. mogą jednak występować także w innych chorobach psychicznych. Są to urojenia powiązane. może. Rozumowanie chorego na temat zagadnień szczegółzwych. Chory jest przekonany.tworzące pewien system dotyczący z reguły jednej zasadniczej dla chorego sprawy. Dla ścisłości dodać należy. Należy pzdkreślić. Nastawienie odnoszące jedynie nieco przypomina urojenia i nie świadczy o patologii. że działa nań jakaś siła. Urojenia owładnięcia i oddziaływania występują stosunkowo często w psychozach schizofrenicznych. stąd te baczne wpatrywanie się lub pozory. że tak właśnie się dzieje. być logiczne i konsekwentne. podobnie jak i urojenia odnoszące: te ostatnie są również objawem wielu innych chorób psychicznych. są narzucane wbrew woli chorego. Od urojeń odnoszących należy odróżnić nastawienie odnoszące. a brak nazwiska tłumaczy pominięciem go dla niepoznaki. Urojenia oddziaływania polegają na przeświadczeniu chorego. wynalazcze. które występuje nieraz u ludzi zdrowych. Urojenia owładnięcia. gdy jedzie tramwajem lub wchodzi do sklepu.str. wielkościowe (posłannictwa religijnego.towarzyszyć urojeniom wielkościowym. Chory czuje.str. tej i podobnej treści. że już w samym pojęciu pseudohalucynacji mieści się. Chory odnosi do siebie wydarzenia rozgrywające się wokół niego. które nasuwają się uparcie i niejako automatycznie (objaw automatyzmu psychicznego) . Podział urojeń według budowy. doznaje nasyłania obcych myśli z zewnątrz. że urojemia paranoiczne różnią się nieraz pod względem treści. czasem w psychozach schizofrenicznych. Chory czuje się np. zazdrości lub inne. . wyczytuje między wierszami"aluzje pod swoim adresem lub wręcz bierze do siebie przeczytane czy usłyszane słowa. 55) . pozornie logiczne i wykazujące wewnętrzną spoistość. Urojenia owładnięcia nie różnią się wyraźnie od poprzednich. mogą występować wraz z pseudohalucynacjami.hipnotyzowany lub odczuwa naświetlanie. elektryzowanie (co może być także wyrazem omamów dotykowych) . Chory. dostrzega. tzn.

m in. zaledwie w kilka lub kilkanaście dni od dostrzeżenia zmian w stanie psychicznym chorego. a może również sięgnąć okresu przed zachorowaniem. Stara się je zrozumieć i wyjaśnić. Uformowanie się treści urojeń łączy się czasem z poczuciem ulgi. w istocie fałszywych.krolem wszechrzeczy i wszystkich planet. Chory np. W miarę rozwoju choroby utrwala się głębokie przeświadczenie chorego o słuszności jego sądów. Urojenia. Poszczególne wypowiedzi chorego są często uderzająco absurdalne. że urojenia w części przypadków występują już na początku psychozy. tłumaczy w sposób urojeniowy. Urojenia paranoidalne należą do najczęstszych i występują w różnych chorobach psychicznych. jak i do drugiej z omówionych grup. a omamy występowaniem urojeń. że niektóre wypowiedzi rodziny lub listy. Może ono dotyczyć przeszłości objętej okresem choroby. Co do treści-to podobnie jak paranoiczne-mogą być prześladowcze. W takich przypadkach ma miejsce rzutowanie (projekcja) urojeń wstecz. mogą należeć zarazem do pierwszej.zrozumiał niejasne dotąd zmiany zachodzące w jego otoczeniu i że już wie. zazdrości i inne. jakie grozi mu niebezpieczeństwo lub jaką ma spełnić misję. czasem chorzy interpretują umjenicwo wydarzenia minione. że jest np. hipochondryczne. co z naciskiem należy podkreślić że urojenia tłumaczymy obecnością lęków i omamów. że w jego otoczeniu zachodzą niepokojące zmiany. wielkościowe. dowodów blędnoici. a nadto dotyczą one już zwykle nie tylko wydarzeń rzeczywistych. zarazem inkoherenme itd. że padł ofiarą tajnej organizacji. sprzyja ich rozbudowie i utwierdzeniu się chorego w słuszności jego sądów. Gotowość do myślenia w sposób urojeniowy nosi nazwę nastaw lenia urój eOlOWCgO. które często towarzyszą urojeniom. która w rzeczywistości nie istnieje. mimo oczywistych 5-Psychiatria.Urojenia paranoidalne (nieusystematyzowane) . lub wielkościowe.dla porażenia postępującego. iż grozi mu jakieś poważne niebezpieczeństwo. instytucji. wskazują na to. Uhory sądzi np. skrzyń złota lub o tym. Głębokie przeświadczenie chorego o prawdziwości wypowiadanych sądów jest cechą wskazaną w . Chory np. z którymi się styka. a paranoiczne pod względem budowy. co nazywamy urojeniową interpretacją wydarzeń rzeczywi słych. że charakterystyczną cechą urojeń jest nLin. ale również nie istniejących. fałszywe interpretowanie Taktów i trwanie przy mylnym sądzie. w odróżnieniu od paranoicznych. Analizując obraz kliniczny chorób psychicznych. nie wykazują już tak wyraźnej i konsekwentnej budowy. Występowanie omamów. daje się zauważyć. że np. Urojenia niespójne (mkoherenme) charakteryzuje brak wszelkiej spójności i zmienność treści. zgodnie z tym co powiedziano dotąd. Urojenia nie zawsze jednak dngyczą spraw aktualnych. Częściej jednak okres ten trwa dłużej i urojenia kształtują się stopniowo. Chory zapewnia otoczenie o posiadaniu niezmierzonych bogactw.w urojeniowej postaci schizofrenii. Tego typu urojenia są charakterystyczne m in. Różne wspó (występujące objawy są często przejawem tej samej choroby i nie można w sposób dowolny jednych objawów wyprowadzać z drugich..zaczyna podejrzewać. dotyczą nieraz licznych zagadnień dość luźno powiązanych ze sobą. Wspomniano poprzednio.dochodzi do wniosku i niewzruszenie wierzy. Uwagi powyższe nie oznaczają bynajmniej. A więc mogą być prześladowcze z uwagi na ich treść. Fakty jednak. której chory doznaje sądząc. majątków. jakie otrzymuje.

przejawiają się przywiązywaniem szczególnej wagi do pewnych dążeń. w rodzeniu się wątpliwości co do słuszności urojeniowych przekonań: . w innych przypadkach okazują się błędne i szkodliwe. naukowcy. ale używając określenia idea . jakie przyjmuje wobec ludzi i wydarzeń. i z ktćrymi jest silnie związany emocjonalnie. aczkolwiek powszechnie przyjęte. ale zarazem trzeba umieć je wyodrębnić. mając na myśli objaw psychopatologiczny" wydaje się wskazane dodanie do omawianej nazwy przymiotnika. Czy aby na pewno jest dokładnie tak. wytkniętych celćw i ich realizacji. "Jest to moment. Pzglądy te są niekiedy słuszne. urojenia-ze względów praktycznych-nadal będą umieszczane wśród zaburzeń treści myślenia. każda idea nadwartuiciowa jest ideą dominującą. Idee nadwartościowe znajdują swój wyraz w żarliwym propagowaniu pewnych poglądów. Należy więc dokonać pewnego rozróżnienia. Natomiast w stosunku do ludzi o prawidłowej osobowości. przy równocześnie niezbędnym kontynuowaniu leczenia farmakologicznego. Idee nadwartościowe świadczą (w części przypadków) o zaburzeniach osobowości. idee nadwartziciowe nie zawsze zawierają sądy fałszywe i nie są całkiem niedostępne krytycznej perswazji. w czym bardzo pomaga prosta i przejrzysta klasyfikacja objawów.. które człowiek uważa za szczegulnie ważne.wiary. szachiści. pozostaje określenie idea nadwartościowaoczywiście już nie. daje tym samym wyraz nieprawidłowościom w zakresie nie tylko treści myślenia. słuszne. Urojenia bowiem. Poszczególne objawy należy dostrzegać w ich wzajemnych powiązaniach. podobnie jak i inne objawy psychotyczne. Otóż stanowisko takie. upodabnia idee nadwartościowe du urojeń. spostrzeżeniowego poznania świata oraz postaw.idee nadwartościowe różnią się od natręctw) . nie są jakością izolowaną i autonomiczną. aby osiągnąć cel.definicji urojeń. ale również procesów emocjonalnamotywacyjnych. Idee nadwartościowe. gdy psychoterapia znajduje szersze niż dotąd zastosowanie w leczeniu choroby psychicznej. reformy stosunków społecznych. zapaleni kolekcjonerzy. Rzecz jasna. nazywane też "myślami nadwartościowymi". Przy wstępnym omówieniu urojeń zaliczono je do zaburzeń treści myślenia. jak sądzę. Otóż. skrajna"-bądź też idea dominująca lub wiodąca. by nie mylić objawu psychopatologicznego z nieco przejaskrawioną właściwością człowieka zdrowego. prawidłowo. Idee te. skrajna"-skrajna idea nadwartościowa. ktćry dawno stracił swój sens. który wypowiada głębokie i zarazem fałszywe przekonania. Idee nadwartościowe to przekonania. planów życiowych. niestrudzeni podróżnicy. stał się celem dla siebie. ale ujawniających wyraźną. a co za tym idzie-nikła podatność na korygujące wpływy otoczenia. Fanatyczne działanie w imię nadwartościowej idei i wiara w jej prawdziwość (czym m. Człowiek. Mimo tego istotnego zastrzeżenia. oznacza właśnie pewne uproszczenie. Jednak w miarę postępu leczenia i poprawy stanu psychicznego poprawa ta przejawia się mJn.. W odróżnieniu jednak od tych ostatnich. Nieraz reż charakteryzuje je pewna dziwaczność treści.in. a nawet nieco przesadną dominację jednego nurtu w życiu. dotyczących np. mogą jednak również charakteryzować ludzi o osobowości ukształtowanej. czy może pewne sprawy widzę nieco przesadnie. Ludzie przeniknięci ideą nadwartościuwą nieraz pracują długie lata. archeolodzy-amatorzy i inni. zasad filozoficznych. Są wśród nich zapamiętali działacze społeczni. sekt religijnych.

czy właściwie uchwycił sens wyjaśnień lekarza. dwa razy. przewidując.ustawicznego mycia rąk w obawie przed zakażeniem. mimo że chory wykonuje te czynności z pilną uwagą. a klucz pierwszy-czy na pewno przekręcił w prawo dwukrotnie.skupiającego je na jednym celu.wielokrotne sprawdzanie. wyróżnia się następujące rodzaje natręctw. to okazuje się zwykle korzystną właściwością osobowości. posągów. który doznaje natręctw. najpierw pierwszy zamek przekręca klucz raz. któremu inne zostają podporządkowane. który daremnie stara się je odsunąć od siebie. czy może tylko raz. czy nie. Z tego względu. Nie jest tak natomiast w przypadku skrajnej idei nadwartościowej. ale już policzę i będę miał spokój". a więc patologicznej. Natrętne czynności re np. Należą tu również długotrwałe poszukiwania zapomnianego nazwiska czy nazwy miejscowości lub liczenie w myśli do określonej liczby przed podjęciem jakiejś ważniejszej czynności: . zawęża krytycyzm i uniemożliwia harmonijne funkcjonowanie osobowości.uporczywie doznawane przez chorego wątpliwości. Natręctwa (wwessimer) to myśli lub wyobrażenia uporczywie narzucające się lub czynności ruchowe wielokrotnie wykonywane. Z kolei chory sprawdza. które nasuwają się na widok obrazów świętych. jeżeli idea nadwartościowa nie przekracza pewnej miary. Rozpatrując zaburzenia treści myślenia-omówiono dotąd urojenia oraz idee nadwanościowe. Jej nadmierne nasilenie.scen o treści erotycznej. a potem w lewo. czy podjętą czynność doprowadził do końca. a zatem przytłaczająca dominacja jednego dążenia. Człowiek. czy nikłe z pozoru objawy nie świadczą o rozwijającej się poważnej chorobie itp. ocenia je krytycznie. Każda idea nadwanościowa odgrywa rek silnego czynnika motywacyjnego i scalającego działanie. krure należą do zaburzeń procesów emocjonalnych. zaniedbał swych obowiązków. tj. tak że w końcu drzwi są otwarte? . Opis tych objawów uzupełnia charakterystyka fobii. że dobrze mu znane dręczące pytania z pewnością powrócą.zamyka drzwi ostrożnie. ujmując silnie klamkę i dla pewności kładąc jeszcze raz rękę na kluczu tkwiącym w zamku. czy żelazko jest wyłączone. czy zamknął drzwi dobrze.natrętne wyobrażenia i czynności ruchowe. np. Poniżej podano krćtką charakterystykę natręctw myślowych. uwzględniając zarazem inne pustacie nauęctw. obrażające uczucia religijne chorego. przekręcając klucz również dwukrotnie. skrajnej. Natcętne myśli to np. Natrętne wyobrażenia są to wyobrażenia np. Usiłowania re kończą się zwykle niepowodzeniem lub nawet nasilają przykre uczucie wewnętrznego napięcia. tj. którzy ze ślepym uporem dążą do krańcowo wyolbrzymionego celu.dominująca lub wiodąca (bez. To przeświadczenie o niedorzeczności lub chorobliwości odnosi się do wszystkich postaci natręctwi stanowi ich charakterystyczną cechę. wykazują niektóre cechy właściwe nauęctwom. jak w przypadku fanatyków. Chory np. skrajna') nie sugerujemy patologii. nie otworzył przypadkiem drugiego zamka. Natręctwa i fobie. krany zakręcone. które opada i rozładowuje się na pewien czas dopiero po wykonaniu czynności natrętnych. potem drugi zamek. że to nie ma sensu. Jednak już wkrótce po opuszczeniu mieszkania może pojawić się pytanie: czy sprawdzając. czy drzwi do mieszkania zostały zamknięte. Chory próbuje odsunąć od siebie natrętnie powracające myśli lub próbuje zaprzestać wykonywania po wielokroć pewnych czynności. Wiem. mimo przeświadczenia o ich niedorzeczności. bez pośpiechu. Postępując w sposób nieco schematyczny. czy aby jego wypowiedzi są dobrze rozumiane przez otoczenie.

jakimi bywają wędrówki w jasnym stanie pomrocznym. nie są przez niego traktowane jako myśli obce. Chory. Mimo to nie należy. w przypadku fobii. uderzanie pięścią. a nie drobną nieprawidłowością. mimo pewnych rysów podobnych. aczkolwiek nasuwające się wbrew woli chorego. kran. zachowując z kolei określony sposób odkładania mydła.. odkaża"spirytusem lub innym płynem brzegi umywalki. a nie na szczycie wieżowca. sytuacja"rozumianym w szerokim znaczeniu. a więc przymusowe.najpierw. takich jak poruszanie kończynami. zwierzęta. są również zaliczane do przejawów automatyzmu psychicznego (W. w stanach depresyjnych i czasem w schizofrenii. także napór obcych myśli (mamyzm) . W określeniu fobii posłużono się terminem. Natręctwa występują w nerwicach. lecz jako jego własne. Inne sytuacje mogą u tego samego człowieka nie wywoływać lęku (typu fobii) i rak dzieje się najczęściej. np. w padaczce w przypadku pourazowego lub pozapalnego uszkodzenia mózgu. Przelotne natręctwa pojawiają się również u ludzi zdrowych. mydląc dłonie określoną liczbę razy-5. lub przebiegające wbrew jego chęciom. w sytuacji gdy człowiek spogląda z balkonu na ulicę: balkon ten może być zaledwie na drugim piętrze. Gilarowski. z racji doznawanych niekiedy nauęcrw. Automatyzm psychiczny polega na wykonywaniu pewnych czynności (automatyzm ruchowy) . Złożone i długotrwałe działania. jazda windą. która jest procesem chorobowym. A. Jest to typowa fobia wysokości (aropAWa) . Podobnie więc jak w stosunku do nauęctw jest zachowana ocena krytyczna. zwłaszcza w nerwicy z natręcrwamii w nerwicy lękowej. Oprócz czynności ruchowych. Objawy automatyzmu psychicznego występują w schizofrenii. ale równocześnie przypomina sobie analogiczne czynności wykonywane co dnia: w końcu nie wie już nic: . tj..mycie rąk (mlwomumu) w obawie przed bakteriami. wyraźnie odróżniamy zaburzenia określane ogólnym mianem automatyzmu psychicznego. 10.jako silny lęk. mogą wydać się czytelnikowi znajome. Inną cechę wspólną. na dążeniu do ich unikania oraz na przeżywaniu lęku przed tymi sytuacjami.przechodzenie przez most czy pusty plac. zakręcania kranu itp. zrywanie się itp: czynności te są odczuwane przez chorego jako obce. Są to zarówno sytuacje. Fobie (ywzóiae) polegają na występowaniu lęku w określonych sytuacjach. jak i fobii. Analogiczna różnica zachodzi między automatyzmem ruchowym a natręctwami ruchowymi.dotyczącą zarówno natręcrw. chociażby zamykania drzwi. toteż niektóre przykłady. 20. od niego niezależne. . należy do automatyzmu psychicznego. Od natręctw. że owe myśli. objaw spotykany najczęściej w schizofrenii. Fobia występuje np.W myśli analizuje pilnie poszczególne etapy działania. uważa swój lęk za nieuzasadniony. to czasem używamy określenia zespół anankastyczny. orazrzadziej-w przebiegu niektórych chorób uwarunkowanych zmianami organicznymi. przyjmują postać pewnego rytuału. rozpoznawać pospiesznie nerwicy z natręctwami. niż dręczyć się cały dzień. Jeżeli natręctwa dominują w obrazie chorobowym. napływające z zewnątrz. l 957) . przebywanie na wysokości. choć przykre i niepotrzebne. klamkę od drzwi i dopiero potem przystępuje do mycia rąk. Te właśnie cechy znalazły wyraz w nazwie omawianych zaburzeń. np. Automatyzm psychiczny w postaci naporu obcych myśli tym różni się od myśli natrętnych. stanowi uporczywość występowania tych objawów. Lepiej wrócić do domu i sprawdzić dobrze. "ł'zasem działania natrętne. jak i przedmioty. choroby. Chory np.

jak w przypadku klaustrofobii. Wyróżnia się dziesiątki fobii. Ale ta świadomość nie wystarcza do zwalczania lęku. np.Dlatego wspomniano. a także przed wypadkiem samochodowym. Zahamowanie myślenia polega na zatrzymaniu się wolno przesuwającegu się wątku myślowego. Zaburzenia myślenia z przewagą zaburzeń toku. lęku przed przebywaniem w otwartej przestrzeni (aguramicbia) -zmniejsza się nieraz w obecności osób bliskich. które jest objawem charakterystycznym dla psychoz schizofrenicznych. Jego nasilenie-co dotyczy również innych fobii. z czym wiąże się w pełni zrozumiałe dążenie do ich unikania. wbrew jego chęciom. że jego lęk przed przebywaniem w pomieszczeniach zamkniętych (clawstrzphzbw) jest bezpodstawny. Pajentuważa np. a także-mimo pewnych odrębności-rozkojarzenie i splątanie. który sam nie jest w stanie. Myśl urywa się. towarzyszy poczucie głębokiego smutku oraz spowolnienie lub zahamowanie ruchowe. To lękowe oczekiwanie ma wyraźne cechy natręctwa: człowiek chory częstokroć myśli o sytuacjach. zagubieniem się w tłumie. co często występuje w depresji. charakterystycznej dla stanów maniakalnych oraz niektórych zespołów zaburzeń świadomości. Zwolnienie myślenia bywa nieznaczne. przed zachorowaniem na gruźlicę (mmirizzńwiu) .. Do zaburzeń roku myślenia zalicza się przyspieszenie.w przypadkach przygnębienia. a więc właśnie w sposób natrętny. lub wykazuje wyraźnie zwolniony bieg.fobie w czystej postaci (T. cc jednak nie jest jednoznaczne z zahamowaniem procesu myślowego. gdy ma kołu siebie osobę bliską. więc wybiera miejsce tuż przy drzwiach. To jednak. . by niejako czuć za plecami otwartą przestrzeń. przy czym myśli te i wyobrażenia mogą pojawić się samorzutnie. Przyspieszenie toku myślenia osiąga różny stopień. od stosunkowo nieznacznego do gonitwy myślowej. Bilikiewicz) . W przypadku osłupienia chory nieraz całkowicie milknie (mwirmur) . Chory. powstaje pustka. Zatamowaniu myślenia. jak wiadomo. Zwolnienie toku myślenia występuje również w niektórych przypadkach padaczki i w innych chorobach uwarunkowanych zmianami organicznymi tkanki mózgowej. lęk przed zabrudzeniem się (wyrzywzia) przed bakteriami twcrzmywziw) . że fobia polega na występowaniu lęku w określonych sytuacjach. przed czerwienieniem się w towarzystwie itp. przed piorunami (cruwzywzwa) . ciemnością. np. których pragnie uniknąć. co powiedziano. mJn. Zachowanie pacjenta może więc nasunąć przypuszczenie. przed zachorowaniem na raka (cwrcmzzAóia) . są to tzw. Fobia sporadycznie występuje jako jedyny objaw. Częściej tubie łączą się z natręctwami oraz stanowią dominujący objaw nerwicy lękowej. czy aby nie znajdzie się w sytuacji. Zatamowanie tu nagłe przerwanie myślenia dotąd przesuwającego się sprawnie. zwolnienie. zahamowanie oraz zatamowanie.lęku przed podróżowaniem (dromzphzwa) . Ta okoliczność może jednak nie wystarczać. jak w głębokiej depresji. wchodzi i zajmuje miejsce. nie wyczerpuje pojęcia fobii. iż jego tok myślenia został znacznie zwolniony lub zahamowany. który-mimo trwania mutyzmu-może być zachowany. gdy myśli (słowa i wyobrażenia) przesuwają się bardzo wolno. wejść do sali kinowej. krytycyzm nie ulega zaburzeniu. czemu. W przypadku fobii. która wyzwala lęk. Chory przeżywa bowiem również dręczące lękowe oczekiwanie. Dopiero jednak pćżniejszewypowiedzi choregu dają pud tym względem pełną orientację. Myśl niejako zastyga.

. ale łatwo traci wątek. w tym miejscu. ktoś mu je odbiera. Zbliżonym objawem jest perseweracja. przypadkowymi. która polega na uporczywym trwaniu przy tych samych słowach lub zdaniach. że w schizofrenii rozkojarzenie występuje na ogół przy jasnej świadomości. Nasuwa się ewentualnie inne określenie. występuje ono często bez przyspieszenia toku myślenia. dwojga imion. jak radzą niektórzy) świadczy o nieporozumieniu i jest trudny do przyjęcia. Rozkojarzenie polega na braku logicznego związku między poszczególnymi dłuższymi fragmentami wypowiedzi lub między zdaniami.wynika także z wielokrotnego powtarzania pewnych słów lub pojedynczych zgłosek.rozpad myśli (schizcfazja oznacza dosłownie "rozszczepienie mowy") . Cechą charakterystyczną jest również i to. . coraz mniejsze. czasem połączonych jedynie podobieństwem dźwięku. to zbliżają się i mówią. nacisk kładziemy na tu. przy przyspieszonym na ogół biegu myśli. Splątanie toku myślenia (rozerwanie związków myślowych) przejawia się zupełnym porwaniem wątku myślowego. na dziesiątkę. kturego nie można jednak zrozumieć. Częściej chory mówi w sposób względnie zrozumiały. żeby dochodziło do rozpadu myśli... podejmuje nowy i z kolei ten gubi. Tempo myślenia może jednak ulegać wyraźnym zmianom.. Zatamowanie myślenia. chodziłam już kiedyś.. 8 Przykład wypowiedzi wskazującej na znaczne rozkojarzenie łuku myślenia: Przysłał po mnie Kowalski. że te same słowa czy zdania są wypowiadane (samorzutnie lub w odpowiedzi na pytania) zawsze w sposób niemal identyczny. to są najmniejsze. Rozkojarzenie myśli łączy się czasem z przyspieszeniem toku myślenia. często zaznaczająca się. a przez to jakby zautomatyzowany. dla której rozkojarzenie myślenia jest objawem szczególnie charakterystycznym. . ale zwykle wypowiadanych w odpowiedzi na pytania różnej treści. ale zwykle o strukturze niezgodnej z gramatyczną budową zdania. Chcieli liczyć. Pan też ma nakazy. .nieraz towarzyszy interpretacja urojeniowa. jest uwarunkowana nie tylko niejasnością wypowiedzi.. Nieostra granica zachodzi między perseweracją a stereotypiami słownymi. o tu. Tak znaczne rozkojarzenie nosi nazwę schizofazji wcWzozWdia) .. nie tworzących żadnej sensownej całości. wtrącając nieraz oderwane zdania.. Mówiąc o stereotypiach słownych.sto dwieście. Rozkojarzenie nie jest na ogół aż tak znaczne. a zarazem w sposób wyraźnie rozkojarzony. W schizofrenii jednak. odciągane".wszyscy rak robią. Wskazane jest używanie tej właśnie nazwy. i kture nic nie komunikuje. A nawet. że w przekonaniu chorego jego myśli są wykradane. niekiedy wśród objawćw niepokoju ruchowego i działań impulsywnych.. przy znacznym rozkojarzeniu.narastać bądź zwalniać się wyraźnie.równo poukładane.. choć jest to nazwa obca. a również-chociaż rzadziej-zahamowanie. jak trzeba. Obok bezładnie nagromadzonych słów pojawiają się wypowiedzi złożone z kilku słów. polski bowiem odpowiednik sałata słowna" (lub "sałatka słowna". może nagle ustąpić. skojarzeniami powierzchownymi. zakazy. a ja mogę chodzić do szwalni. chory wypowiada pojedyncze słowa lub wtrąca po kilka słów złączonych jakby w zdanie. a więc chory może mówić wolno. Częste też są persewerację i werbigeracje. moje nazwisko. porem imię.. Jak tak długo leżę.. Dziwaczność rozkojarzenia.. Objaw ten nosi nazwę werbigeracji. Ale mnie głowa boli. tj.miałam nakazy.. ale m 3 n. w znaczeniu schizofazji.. żebym pieniądze oddała. trzydzieści. tj. polegająca na tym..

że jego poznanie rzeczywistości jest spłycone. w znaczeniu zaburzeń toku myślenia. Splątanie. Myślenie autystyczne jest zaburzeniem myślenia typowym dla schizofrenii razem z rozkojarzeniem myślenia oraz upzśledzeniem życia uczuciowego zaliczamy je do objawów osiowych schizofrenii. które charakteryzuje się przede wszystkim wprowadzeniem wątków ubocznych oddalających od tematu zasadnicznegu. Dlatego. w jakiej mierze jego słowa wyrażają zaburzenia tzku myślenia.wtedy. Ta właściwość myślenia jest też nazywana w i s koty c z n o i c i ą (wrczriwr czgiamzmr) . Dotychczasowa charakterystyka zaburzeń myślenia wymaga pewnych uzupełnień. a podawane przez niegz szczegóły nie wzbogacają treści. Samo jednak określenie. jest powierzchowny i względny. że chory myśli bardzo prędko.de re i z me m (dereisnue) -ktćrą chory odbiera w sposób zmieniony i przechodzi jakby mimo niektórych jej przcjawżw.niżej-ambisentencja) -aczkolwiek typowe dla rozkojarzenia myślenia (T. Postawu ta wyraża się odsuwaniem od rzeczywistości-tj. świadczy nie tylko c tym. a współwystępowanie sądów sprzecznych (por. tj. polega na. badając chorego i słuchając jego wypowiedzi. przywieraniu"do jednego tematu: chory przy nim trwa nadmiernie długo i podaje wiele mało istotnych szczegółów. . nasuwa się wniosek. Omówione poprzednio rozkojarzenie nazywamy inaczej dysocjacją myślenia (diwzcimiz) . a zespół splątania wy-zespołu amemywnego (amemia) . które odnoszą się nLm. Rozwlekłość myślenia jest zwykle uwarunkowana zmianami organicznymi. przenikając się w sposób trudny do oddzielenia. W przypadku bowiem zaburzeń roku. nieprawidłowości mogą dotyczyć również treści myślenia.występuje w otępieniu starczym. a drugą-zaburzenia toku. Otóż w podrozdziałach o zaburzeniach myślenia wspomniano. jakie między nimi zachodzą. Bilikiewicz) -jest przejawem wyraźnych zaburzeń treści myślenia. do zaburzeń myślenia omówionych w końcowej części tego podrozdziału. że zaburzenia toku myślenia i treści mogą się ściśle ze sobą łączyć. wielokrotne powtarzanie jakiegoś słowa nosi też nazwę iteracji. Jedną stanowią zaburzenia treści myślenia. zwłaszcza dla zespołu splątaniowego. Lepkość myślenia jest cechą charakterystyczną zwłaszcza dla otępienia padaczkowego. jakby zatartą. ale także określoną postawę przyjmowaną przez chorego wobec otoczenia i wobec własnych doznań. w tym objawy psychotyczne świadczące o głębokim zaburzeniu procesów poznawczych. Przedmiotem myśli chorego są przede wszystkim jego własne doznania. toteż częściej posługujemy się terminem autyzm (aÓiwuo: od gr. W związku z tymi uwagami. Objaw ten jest charakterystyczny zwłaszcza dla zaburzeń uwarunkowanych zmianami organicznymi. a nawet prowadzących dc jego zagubienia. Przed wymienieniem niektórych z nich i omówieniem dalszych objawów nasuwa się uwaga natury ogólnej. Zbliżoną nieprawidłowością jest rozwlekłość myślenia. ale i o tym. Nadmiernie szybki potok myśli uniemożliwia głębszą analizę faktów i związków. który oznacza myślenie autystyczne. tj. że daje się je ująć w dwie grupy. m in. musimy czasem zadać sobie pytanie. mwwr-sam) .Splątanie toku myślenia jest charakterystyczne dla głębokich zaburzeń świadomości. że podział ten ma znaczenie wyłącznie orientacyjne. a w jakiej mierze zaburzenia treści. a więc formalnych. lecz czynią ją mało przejrzystą. 8 Kolejne. Po zapoznaniu się z niektórymi postaciami zaburzeń myślenia staje się jasne. myśli. nosi nazwę inkoherencji myślenia (mcclerewhw) . gdy bierzemy pod uwagę głównie przebieg myśli. Mówiący zdaje się krążyć w miejscu. przebiegu. myślenie autystyczne"nie wyczerpuje treści tej nieprawidlzwuści.gonitwa myślowa wyrażająca się słowotokiem (logorrwew) . Na przykład skrajne przyspieszenie toku myślenia w stanie maniakalnym.

bliższy rzeczywistości klinicznej. Myślenie magiczne. inaczej wspó (występowanie sądów sprzecznych (lub sądów względem siebie przeciwstawnych) . opisaną przez E. murem autyzmu". że są one związane wspólną tajemnicą. dwuwartościowość myślenia". Spetta trafnym terminem ambisentencji. gestem czy spojrzeniem wpływać na bieg zdarzeń. często występujące w schizofrenii. że jej mąż. należy wymienić ambiwalencję intelektualną.słowem. Z wielu innych zaburzeń myślenia. własnego dziecka i w środowisku domowym. Bleulera. że podobny kolor ubrania odwiedzających go osób świadczy o tym. nastaje na jej życie. Chora np.vM-razem i rćwcw-napięcie) . Na przykład chory. łączy w jedną grupę kaczeniec i statek. Pacjent zdaje się tkwić w innym świecie. że oba re zdania uważa za prawdziwe. co starałem się uzasadnić w innym miejscu. współbrzmienia"z innymi.do. Na przykład chory pozostaje w przekonaniu. Oznacza to. działając w zmowie z kolegami. Ta. m 3 n. opis nasz będzie. Ambiwalencja. jak abstrahowanie. Myślenie magiczne łączy się zwykle z myśleniem symbolicznym. zwłaszcza w początkowym jej okresie. Innym przykładem myślenia paralogicznego jest przyjmowanie pojęć zbliżonych za identyczne lub traktowanie cechy indywidualnej desygnatu nazwy jako właściwości nadrzędnej. znakom lub formom działania szczególnego znaczenia.wobec matki. dzieląc na grupy rysunki ocznych przedmiotów. że chory wypowiada zdania sprzeczne. . wyrażającym się przypisywaniem pewnym przedmiotom. została określona przez K.niezgodnego z zasadami logiki.w przebiegu klasyfikowania. powstrzymać je. polega na tym. Ambisentencja. Z chorym przejawiającym wyraźny autyzm trudno jest nawiązać kzntakr. zmieniać. jest wyrazem myślenia paralogicznego. Jest to charakterystyka bardzo wyraźnego autyzmu. tj. ojca. co ujawnia się m in.wypowiada urojenia prześladowcze i obawia się. jak odbył się jego pogrzeb. przejawia zdolność (czasem nawet potrzebę) uczestniczenia w niektórych wydarzeniach realnego świata. że chory wobec niektćrych osób i w pewnych sytuacjach.jego życia uczuciowego i aktywności. tj. ale także (co należy podkreślić) w schizofrenii trwającej kilka i więcej lat. W wielu jednak przypadkach schizofrenii. nazywana też podwójną orientacją. W myśl wyjaśnień chorego trzeba je położyć razem. co on reprezentuje oraz na łączeniu nieracjonalnymi związkami pewnych wydarzeń. a zwłaszcza z takimi operacjami. jak sądzę. zaprzątnięty treścią urojeń i omamćw lub innych przeżyć psychotycznych. lecz niekiedy w sposób wybiórczy zachowuje zdolność do syntonii. również charakterystycznych dla schizofrenii.Niknie prawidłowe poczucie rzeczywistości. polega na niedostatecznym odróżnianiu znaku (słowa. uogćlnianie i wnioskowanie. np. gdy w stosunku do licznych chorych na schizofrenię posłużymy się nie słowem autyzm. a również myślenie magiczne. ale z jego innych wypowiedzi wynika. symbolu) od tego. Dlatego. lecz określeniem proporcj a sy nt o n i c z n o-a u ty s ty c z n a (pmpzmc wymowo-mmmcm. Chory nie zawsze jest więc odgrodzony. pogłębia się dystans między chorym a otaczającymi go ludźmi i ich światem. autyzm nierzadko występuje łącznie z synton ją (od gr. I w tym znajduje wyraz pzstawa symoniczna. a zarazem opowiada. średnica bowiem masztu statku równa się . nadać im inny sens. Wspomniana powyżej wybiórczość patologii nie dotyczy bynajmniej tylko autyzmu. W przekonaniu chorego można np. lecz jest właściwością wręcz znamienną dla schizofrenii i dotyczy różnych przejawów życia chorego.

rozpoznanie". Teoperson. Poniżej omówiono zaburzenia pamięci. Ta ostatnia jest płytsza. udziwniony. Rozległy dział. 8 Słowo. z tworzeniem nowych. Świat staje się nierealny. niezrozumiały. gdy chory śledzi zachodzące w nim zmiany. emocji oraz dokonanych czynności ruchowych. samo wzbudzających się obwodów neuronów korowawzgurzowych (J. W przypadku derealizacji chory odbiera rzeczywistość w sposób zmieniony. l 969) . Nadczynność pamięci może występować razem z wysoką ogólną sprawnością intelektualną. ale ma poczucie nieprzerwanej ciągłości i indywidualnej odrębności psychicznej. Spotykamy się również. przechowywaniu. ograniczając ren przegląd do objawów podstawowych. myśli. Podobnie brzmiące nazwy nie mogą przysłonić jakościowych różnic między depersonalizacją (i derealizacją) schizofreniczną a nerwicową. która pozbawiła go myśli własnych. Pamięć umożliwia jednostce zdobycie doświadczenia i wykorzystanie go w działaniu. swego. plombażatomowy (w znaczeniu bomby podłożonej pod dom) . ja". Depersonalizacja polega na poczuciu zmiany swojej osobowości.w zespołach onejrcidalnych i stanach depresyjnych. w podanym określeniu pamięci. Zeigarnik. W. przemijającą) . oraz pamięć trwaj ą. tj. a sobą kiedyś.statyczną. m in. np. odgrywa niewielką rolę w psychopatologii. ale bynajmniej nie. l 969) . wrażeniowanie i inne. tak jak w ma miejsce w zespole Kandinskiego i Clerambaulta. czy i na ile wpływy środowiska oraz wyniki własnej aktywności zostają utrwalone. Pamięć polega na utrwalaniu (zapamiętywaniu) . Konorski. a następnie odtworzone. Derealizacjawystępuje w różnych postaciach schizofrenii oraz w zespołach zaburzeń świadomości. Spotykamy się też z określeniem derealizacja nerwicowa. Inaczej w depresji. .derealizację jako objaw psychotyczny. Należy jednak wyraźnie odróżnić re objawy. rozpoznawaniu*i odtwarzaniu (przypominaniu) treści doznanych uprzednio spostrzeżeń. zmienionym. jego realność jakby niepełna. W schizofrenii depersonalizacji może towarzyszyć poczucie braku łączności pomiędzy sobą w chwili obecnej. i derealizację nerwicową. gdy chory z niepokojem dostrzega i rozważa zachodzące zmiany w jego osobowości. nieraz nawet widząc je w sposób wyolbrzymiony. nie zawiera elementów magicznego udziwnienia świata ani-rzecz jasnainterpretacji urojeniowych. narzucając mu obce i kierując jego działaniem. tj. wymaga pewnych wyjaśnień. Nadczynność pamięci (hvzerwnewu) . zostanie z konieczności pominięty. Na przykład chory czuje się owładnięty obcą silą. rozpatrując zaburzenia myślenia w schizofrenii. Z tych względów pamięć odgrywa główną rolę w procesie dostosowania jednostki do otoczenia: jej zachowanie zależy w znacznej mierze od tego.średnicy łodygi kaczeńcu (8. charakterystyczny zwłaszcza dla schizofrenii. Niedoczynność pamięci i inne jej nieprawidłowości. inny niż dawniej. lecz jedynie psychasteniczne wątpliwości. czy aby otoczenie nie jest jakby zmienione. tj. Analogiczna uwaga dotyczy depersonalizacji nerwicowej. tym innym. której podłożem jest-jak się przyjmuje-uczynnienie zamkniętych. dziwacznych słów (neologizmów) . Wyróżnia się p ami ęć ś w i eż ą (dynamiczną.zdolność szybkiego zapamiętywania obszernego materiału oraz odtwarzania zapamiętanych treści w sposób dokładny i szybki. jaki stanowi psychologia pamięci.

takich. Wywołanie podobnych wspomnień. staje się czasem możliwe w hipnozie. jeżeli oczywiście niepamięć nie jest wywołana zmianami organicznymi. jak również przypominanie dawnych. Otóż hipermnezja dotyczy czasem osób niedorozwiniętych umysłowo. które widziała: . co pogłębia uczucie niepokoju. jak pierwsza większa podróż dziecka. Niedoczynność pamięci (ivpcmwzra) może być psychogenna i czynnościowa lub spowodowana organicznym uszkodzeniem mózgu. Zaburzenia pamięci występujące w tym zespole polegają na upośledzeniu procesu przypominania i przechowywania. Zdaje się to dotyczyć zwłaszcza takich wydarzeń. niedoboru snu lub innych czynników astenizujących. które wykazują np. Podobne zaburzenia. Znane są powszechnie przypadki. ukazujących się z dość znaczną wyrazistością.zdolność szybkiego odtwarzania zapamiętanego materiału. Potrzebna informacja. jak wiadomo. Zaburzenia pamięci uwarunkowane zmianami organicznymi są charakterystycznym objawem zespołu psychoorganicznego (str. a nawet niektórych wiadomości dotyczących zajęć codziennych. znaności') i jest formą przypominania. choć niewątpliwie znana. jednak silne emocje. w których zwłaszcza gotowość pamięci bywa podwyższona. Podobny bywa wpływ emocji na przypominanie. nie mogąc przypomnieć sobie pzzostałych. Tego rodzaju kłopoty z pamięcią mogą się przytrafić i najzdrowszemu. a zwłaszcza zapamiętywania. ale-ogólnie rzecz biorącprzypomnienie zapomnianych treści. jego imieniny. Widząc jednak ponownie kilka z nich. przy nieraz względnie dobrej pamięci wydarzeń . Nieznaczne napięcie emocjonalne działa tu zwykle aktywująca. że to zdjęcie widziałam poprzednio". O patologii pamięci mówimy wówczas. bieżącej daty. nazwisk. odtworzyła z pamięci część. Nadczynność pamięci uwarunkowana zmianami chorobowymi zaznacza się w stanach hipomaniakalnych. gdy jej zaburzenia są spowodowane zmianami chorobowymi.wiadomości szkolnych. np. Na przykład osoba badana.jednostronne uzdolnienie wykonywania w pamięci wielocyfrowych działań rachunkowych i zapamiętywania długich szeregów cyfr. osłabienie pamięci Sprawia im trudność przyswajanie nowych informacji. gdy wiadomości tak przed chwilą nieodzowne. które spowodowały kiedyś silną reakcję emocjonalną. nieraz trafnie rozpoznaje zdjęcia. nie pojawia się. odzywają w pamięci dopiero po wyjściu z sali egzaminacyjnej. W przypadkach nerwic chorzy często zgłaszają skargi na.Otóż w odniesieniu do pamięci oznacza ono poczucie znajomości (lub. z odległej przeszłości. której pokazano 20 fotografii. U chorych na nerwice. występują również na skutek znużenia. tj. 96) . Wzruszenie również może spowodować odżycie w pamięci zdarzeń dawnych. dobrze znanego adresu. tj. powodują przejściowe zahamowanie zdolności przypominania. w miarę wyrównywania się nastroju i ustępowania przykrego napięcia. pamięć ulega poprawie. zawsze tak się dzieje. upośledzenie zapamiętywania na skutek rozproszenia uwagi wywołanego stanem wzruszenia. aczkolwiek jeszcze przez pewien czas może utrzymywać się subiektywne przeświadczenie o jej mniejszej sprawności. Zaburzenia pamięci czynnościowe to mań. niezwykłe przedstawienie w teatrze. nie tylko z dzieciństwa. zwłaszcza przy małej odporności na sytuacje stresowe. umieszczonych pomiędzy zdjęciami nie eksponowanymi. teraz sobie przypominam. np.gdy luka pamięciowa jest następstwem przebytegostanu pomrocznego.

Jednak również tego rodzaju luka pamięci może się zmniejszyć i wypełnić stopniowo fragmentarycznymi wspomnieniami. Niepamięć rozciąga się nieraz na okres poprzedzający utratę lub zaburzenia świadomości.wyspy pamięciowe) . nie potrafił odtworzyć tego okresu-nie pamiętał drogi do szpitala.dalej) . Jest to niepamięć wsteczna (awmesiw reocgmda) .stan ipiączkuwy lub spląraniowy. Są tu konfabulacje.niepamięć śródczesną (wmwesiw zzwgrwa) .na skutek nastawienia lękowego lub myślenia katatymicznegu. A więc np. tj.jaku następstwo zaburzeń świadomości) .odległych. .luka pamięciowa. bądź też podsuniętą w sugestywnie zadanym pytaniu. tzn. Występuje ona po urazie czaszki powodującym wstrząśnienie mózgu.po ustąpieniu stanu majaczeniowego lub oncjroidalnego. ale zostają wiernie odtworzone. Niepamięć (wmeria) . już będąc w szpitalu. ale odzyskał ją w drodze do szpitala: odpowiadał na zadawane pytania i przejawiał zainteresowanie losem innych. co sam mówił lub o co był pytany. np. Nie jest to wówczas paramnezja.jadł tego dnia śniadanie. Po pewnym jednak czasie. Okres niepamięci stopniowo ulega skróceniu. zwanego zespołem amnestycznym Korsakowa (str. zespołem utępiennym. Niepamięć następcza (wuzviw wÓerzwwda) polega na pokryciu niepamięcią okresu. kolację. czy ktoś go odwiedzał itp. znamienne zwłaszcza dla zespołu psychoorganicznego. po próbach samzbójczychprzez powieszenie lub zatrucie gazem. Głębokie zaburzenia świadomości. przypomniane. towarzyszy jednak temu przeświadczenie. Jeśli otępienie jest głębokie. pu napadach padaczkowych lub elektrowstrząsach. to chory już po chwili zapomina. np. Konfabulacje. potem coraz to bliższe chwili pojawienia się zaburzeń świadomości lub jego utraty. Robi to wrażenie zmyślania. jak i jakościowych. 983. które odzwierciedlają rzeczywistość w sposób zmieniony (np. Zafałszowanie pamięci należy odrćżnić od zn i e kształceni a treść i spostrzeżeń. Luki pamięciowe chorzy wypełniają nieraz treścią fałszywą. lecz prawidłowa reprodukacja iluzyjnie zniekształconych spostrzeżeń. aczkolwiek wymienione w tym miejscu. pozostawiają całkowitą niepamięć. są przejawem zafałszowania pamięci (por. W płytszych zaburzeniach semznam człowiek jest w stanie odtworzyć pojedynczo fragmenty doznań z okresu choroby (są to tzw. Niepamięć minionego okresu jest objawem typowym dla zaburzeń świadomości tak ilościowych. że odpowiedź jest trafna i właściwie umiejscawia fakty w czasie. Zafałszowanie pamięci (pwmmeiw) . ale czasem trwa długie miesiące. złudzenia i omamy pamięciowe oraz zjawiska typu dćja yu. Do paramnezji zalicza się konfabulacje (wzmiankowane poprzednio) .że odzywają w pamięci wydarzenia odległe. i nie jest w stanie zdać sobie sprawy. a nawet lata. jaki miał miejsce już pu ustąpieniu zaburzeń świadomości. mówienia co bądź. tzw. czasem wręcz nieprawdopodobną. tj.chory doznał urazu czaszki w wypadku samochodowym. przypadkową. jak tu ma miejsce w przypadku rozległego uszkodzenia tkanki mózgowej. W przypadku niepamięci częściowej pozostają dość liczne wspomnienia z okresu trwania zaburzeń świadomości. stracił przytomność. może obejmować krótki okres liczony w minutach lub godzinach (np.życzeniowegz) . czy np. przejawiającego się klinicznie głębokim.

co i dzisiaj wyraźnie się podkreśla. również w chorobach infekcyjnych przebiegających z zaburzeniami psychicznymi. których nie doznał lub które wystąpiły jedynie w wyobraźni..w durze brzusznym. Złudzenia pamięciowe uwarunkowane zmianami chorobowymi mają swe bezpośrednie podłoże w zaburzeniach emocji i treści myślenia. jak został awansowany i odznaczony na polu bitwy za niezwykłe czyny. które już w chwili ich przeżywania były zmienione przez dodanie. uwielbienia lub też wzruszenie. Pacjentka zdradzająca omamy pamięciowe skarży się np.Spzsuzeżeń.stan emocjonalny) lub jest skupiona na doznaniach .myślenia lub spostrzeżenia.talem. wrogości. Zaburzenia ukierunkowania czynności poznawczych. a również. ujęcie lub zniekształcenie pewnych elementów ich treści. ) -upragniony. już widzianego" (dćja yu) . W przeciwieństwie do wymienionych postaci zafałszowania pamięci. gdy treść czynności psychicznej np. np. Przyczyną złudzeń pamięciowych bywa postawa niechęci. Objawy te noszą nazwy. Częściej jednak psychopatologiczne złudzenia pamięci są wyrazem unjeniowego zniekształcenia wspomnień. zwłaszcza silne. Omamy pamięciowe występują w psychozach schizofrenicznych. Złudzenia pamięciowe występują u ludzi zdrowych. m in. gdy kontroluje przebieg pewnych czynności wykonywanych przez kogoś lub przez siebie. Do paramnezji zalicza się również złudzenia pamięciowe ustożsamiające. już przeżytego" (deja vecu) i. rzadziej wyróżniane. . Tak dzieje się np. czasem pojawia się poczucie obcości w sytuacji znanej (jamais vu) . nie związane z trwałymi wyznacznikami zachowania. Złudzeń pamięci doznają mJn. używając tradycyjnego określenia. siadów pamięciowych". ale przypomniałem sobie w sposub zniekształcony': są to wówczas złudzenia pamięciowe. Krótkie informacje podane w tym podrozdziale dotyczą. lecz polega na skierowaniu czynności poznawczych w określonym kierunku (a również na gotowości do działania) . gdy stara się śledzić własny stan psychiczny (np. a więc nie przeżytej nigdy poprzednio. a również pogrążeni w depresji. trafnie zauważając. gdy jednostka obserwuje wybrany obiekt znajdujący się w jej otoczeniu. aczkolwiek nigdy nie brał udziału w działaniach wojennych. Znużenie i inne czynniki astenizujące bywają jedną z ich przyczyn. że dćja vu i objawy zbliżone występują również u ludzi zdrowych. Zafałszowanie pamięci ma miejsce wówczas. uległa zniekształceniu w okresie przechowywania lub odtwarzania. oraz niekiedy w przypadkach zatruć. uwagi i niektórych jej zaburzeń.. Spostrzegłem trafnie. Jackson w swych pracach z lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Złudzenia pamięciowe utożsamiające występują w formie napadowej w przypadkach padaczki skroniowej. pomyślny. jak również stanowią objaw psychopatologiczny. Polegają one na poczuciu znajomości sytuacji nowej. że w szpitalu. Innym pojęciem psychopatologicznym są omamy pamięciowe. zimnicy. Na związek deja vu z padaczką zwrócił już uwagę M. chorzy w stanie maniakalnym.postawami. Polegają one na przeświadczeniu chorego o realności przeżyć. już pomyślanego" (leja pensee) i "już słyszanego" (deja entendu) . Analogiczne objawy. w nocy jest napastowana przez mężczyzn: chory opowiada ze szczegołami. tj. to objawy. *ławWwior (gr. dyspozycją"psychiczną. Vwaga nie jest odrębną.

W związku z tym zachodzi potrzeba posłużenia się licznymi określeniami na oznaczenie różnych cech uwagi. w zależności od przyciągających uwagę cech tych przedmiotów lub w zależności od właściwości jednostki kierującej uwagę na jedne przedmioty. a mianowicie.czytania. że uwaga nie jest osobną dyspozycją. przedmiot". lub występuje przerzumość uwagi bądź dochodzi do powiązania czynności w jedno działanie. zostało użyte w bardzo szerokim znaCZClllll. takich jak. należałoby bowiem mćwić o metodach badania różnych form działania (np. metody badania uwagi". położeniem. których są źródłem. nowych cech i związków. żeby przenieść wzrok z jednego elementu na drugi. . przypominanie.ustrojowych. nastawieniem.w czasie zaimprowizowanego wywiadu. omawiane w tym miejscu. ukierunkowanie czynności poznawczych. notowania słyszanych słów. Uwaga mimowolna (spontaniczna) jest natomiast wywołana określonymi właściwościami przedmiotu i występuje w sposób przez jednostkę nie zamierzony. Nie rozpatrujemy zaburzeń uwagi. pamiętając o poczynionych zastrzeżeniach. Przerzutność-szybkie przenoszenie uwagi z jednego przedmiotu na drugi. Wybiórczość-kierowanie uwagi na niektóre tylko przedmioty (osoby zjawiska) z pominięciem innych. w określeniu powyższym. Określenia te. wymagający minimalnej kontroli. które charakteryzują się tym. Nla przykład jazda rowerem.bodźców wzrokowych-zbyt krótkiego. Tak więc słowo. Ściślej rzecz biorąc. obserwowanie ruchu ulicznego i rozważanie w myśli. ruchem. że uwagi nie można badać z pominięciem czynności kturych dotyczy. Aktywne skierowanie czynności poznawczych na określony przedmiot i (lub) wzbudzenie gotowości do działania. na który uwaga jest skierowana. co i w jakiej kolejności załatwić. Trwałość-utrzymanie uwagi przez czas dłuższy na przedmiocie spostrzeganym lub na poszczególnych etapach działania. skłania do traktowania określeń. przypurządkowywaniaznaków. Wspomniano powyżej. a na inne nie (które uwagi uchodzą) . Skupienie (koncentracja) -ześrodkowanie uwagi na przedmiocie spostrzeganym lub na przedmiocie działania. nazywamy uwagą dowolną. Opisując różne formy zachowań człowieka. uwzględnia się czasem szczególnie jeden ich aspekt. grupowania przedmiotów. mogą być stosowane z pożytkiem dla pogłębienia obserwacji i uściślenia opisu. Zakres (pojemność) uwagi-liczba elementów. np. To. Podczas wykonywania dwóch lub więcej czynności ruwnoczeinie.) . Uwagę mimowolną wywołują przede wszystkim przedmioty wyróżniające się spośród innych swym kształtem. Podobnie rzecz ma się z zaburzeniami uwagi. które daje się spostrzec (. gdy zachodzi potrzeba udzielania odpowiedzi na wiele szybko padających pytań dotyczących różnych spraw. Jednym z warunków trwałego skupienia uwagi jest możność dostrzegania w przedmiocie. uchwycić') w ciągu bardzo krótkiego okresu ekspozycji. wiedzą. W przypadku np. lecz badamy różne stany psychiczne. zwykle jedna przebiega w sposób zautomatyzowany. barwą. zapamiętywanie lub inne. jako takich". potrzebami itd. Podziel ność-jednoczesne wykonywanie dwóch lub więcej czynności z których każda wymaga uwagi. obsługiwania określonej aparatury itd. co pozostaje w związku z zainteresowaniami. mimo że sam przedmiot uwagi nie przyciąga. jako skrótowych. zestawieniem elementów lub nasileniem bodźców. iż myślenie. których skuteczny przebieg wymaga uwagi.

Zdzlność przerzucania uwagi z przedmiotu na przedmiot jest osobnicza różna. Określenie.trudności przenoszenia uwagi z jednego przedmiotu na drugi. Tak rozumiana przerzumość. że uwagę lub jej zaburzenia można badać w sposób izolowany. a chory nie panuje nad przebiegiem swoich procesów psychicznych. cjonalnego: wtedy również i myśli uporczywie trwają przy jednym przedmiocie lub . Zaburzenia uwagi. zajmuje się coraz to czymś innym. Różnica polega głównie na tym. jakie przyjmuje T. niejako przeciwstawne do opisanych powyżej. że człowiek zdrowy przenosi uwagę zgodnie z działaniem (w sposób kierowany) . objawem psychopatologicznym.chorobliwej.szybkiego przenoszenia uwagi z jednego przedmiotu na drugi. tj. tj. co innego go zaprząta. byleby nie sugerowały. polegają na tym. Rozstrzyga ona w dużym stopniu o zdolnościach człowieka.długie utrzymywanie się raz powstałego stanu emc. jest w pełnym tego słowa znaczeniu zaburzeniem. polegają głównie na nadmiernej przerzumości lub trudności przenoszenia uwagi z jednego przedmiotu na drugi. Chory nie jest zdolny do wykonywania czynności w sposób uporządkowany.w charakteropatii padaczkowej. i zarazem w rozumieniu takim. hipomaniakalnych. która jest zarazem przejawem zmniejszenia trwałości uwagi (jak w stanie maniakalnym) . której typową cechą jest. gdy padają raz pu raz trudne pytania. Zbliżone zaburzenia mogą wiązać się z czynnikami emocjonalnymi. są często zmiany organiczne przejawiające się klinicznie otępieniem. W stanach płytszych. jako objaw zmian chorobowych. nie polega na szybkim i zręcznym przechodzeniu od jednego tematu do drugiego. a ich treść coraz to się zmienia. Silne bodźce na moment przyciągają uwagę chorego. tj.nadmierna lub patologiczna. Nadmierna przerzutność uwagi występuje szczególnie wyraźnie w stanie maniakalnym: chory nie może na niczym dłużej skupić uwagi. Przerzumość uwagi. Zaburzenia uwagi. jako wyraz zmian chorobowych. Dlatego też samo słowo. nasilenie zaburzeń jest mniejsze i przerzutność uwagi nie tak znaczna. tj. lepkość emocjonalna". lub też na zaburzeniu trwałości i zakresu uwagi. Bilikiewicz przy omawianiu uwagi u ludzi zdrowych: . w kolejności. Poprzednio (patrz wyżej) było ono użyte w znaczeniu cechy pozytywnej. a więc ogólnym obniżeniem sprawności intelektualnej. że chory nie może oderwać się od jednego tematu. Występuje to np. również na krótko. że człowiek nie jest w stanie na nich się skupić. Człowiek nie może uwagi na niczym dłużej zatrzymać. To samo można wyrazić mówiąc. przerzutnoić"jest dwuznaczne: występuje w znaczeniu cechy pozytywnej lub przerzutności nadmiernej. Przyspieszenie myśli idzie w parze ze zwracaniem się coraz to ku innej sprawie. tj. Przyczyną tego rodzaju zaburzeń. które cisną się nieustannie. które trzeba w lot chwytać i udzielać trafnych odpowiedzi. chory ciągle jeszcze jest myślami przy temacie poruszonym poprzednio. że wykazuje on nadmierną przerzut ność uwagi lub brak jej wytrwałości. ale na przenoszeniu uwagi na rńżne przedmioty w sposób bezcelowy. która posuwa działanie do upatrzonego celu. Ludzi o sprawnej przerzutności uwagi uważamy za bystrych" (l 979) . by po krótkiej chwili już inna treść zaprzątnęła go. nie jest w stanie zwolnić szybkiego biegu myśli. przerzumość uwagi"wymaga pewnych dodatkowych wyjaśnień. nie posuwający działania naprzód.formy działania przebiegają w sposób o tyle nieprawidłowy. Trwa przy nim długo choć okoliczności się zmieniają-mowa jest o czymś innym lub pojawiają się nowe pytania. bezproduktywny. Takie sformułowania skrótowo są przydatne i znacznie wygodniejsze.

ale odróżniamy je pod względem treści. a więc. Emocje wyrażają stosunek podmiztu do ludzi. wzruszenia". jak to zwłaszcza ma miejsce u osćb. strach i innych. jest jej funkcja motywacyjna. Znamy też ludzi. rzeczy. rozpacz. dokonano jedynie zwięzłej charakterystyki zasadniczych zaburzeń procesów emocjonalnych. zmniejsza bzwiemzdolność dz działania lub wręcz ją. To niezwracanie uwagi na sprawy uboczne jest następstwem zaprzątnięcia czymś szczególnie ważnym. czanych przez innych. lęk. ludzi niedorozwiniętych umysłowo. co charakteryzuje mJn. . treść tych słów często uchodzi ich uwagi. przejawiając się zwłaszcza upośledzeniem trwałości i przerzutności uwagi oraz zwężeniem jej zakresu. . zjawisk. Słowo to. swego organizmu lub własnego działania. Według jednak niektórych podziałów.wydarzeniu. natomiast silny strach częściej jest emocją asteniczną. ktćrzy są zwykle zujęci jakimś nurtującym ich zagadnieniem i choć nabierają nawyku uprzejmego potakiwania na słowa rozmówcy. Emocje i uczucia są terminami jednoznacznymi. jaką jest długie skupienie uwagi na jednym przedmiocie. co uzasadnia ich zamienne stosowanie. Cechy emocji. która nie dotyczy jednak ogółu procesów emocjonalnych. Używając takich określeń. używane głównie w języku potocznym. Na przykład gniew zwykle gotowość tę zwiększa i stąd bywa nazywany emocją steniczną (gr. Umiarkowany strach może działać podobnie. uwzględniono objawy podstawowe. n (piennego i innych zespołów psychopatalugicznych-w przypadku ilościowych i jakościowych zaburzeń świadomości. gniew. nie będącą patologią. . Znajomość poszczególnych cech emocji ułatwia dokonanie ich opisu. podobnie jak w poprzednich. Swoje różnią we między sobą treścią. Głębokie zaburzenia uwagi występują-oprócz wymienionego poprzednio niedorozwoju. poraża". afekty"i inne omówione poniżej. słowem. Emocje wywierają nadto wpływ na gotowość organizmu do działania. właściwe człowiekowi i związane z potrzebami społecznymi. Dotyczy to zarówno emocji doznawanych przez nas samych. a relacjonowanych słownie lub rozpoznawanych na podstawie przejawów zewnętrznych. Zwłaszcza emocje głębokie (np. jak i dzświad. których działanie i zainteresowania ukierunkowuje idea nadwartoiciowa. nie komunikujemy nic bliższego o każdej z tych emocji. bądź do siebie. Z tym zagadnieniem wiąże się określenie roztargnieni a. . I mimo innego ujęcia tytułu. Psychopatologia emocji. W podrozdziale tym. Emocje są dla przeżywającego je podmiotu dzdamie lali iyemne. Od tego rodzaju zaburzeń uwagi należy odróżnić z pozoru tylko podobną właściwość. a więc popychającym do działania i ukierunkowującym je. emocje wyższe".mienm-siła) . oraz w sensie niezwracania uwagi na sprawy uboczne. znowu występuje w dwóch znaczeniach. Określenie stany emocjonalne będzie używane w znaczeniu nazwy ogólnej obejmującej różne rodzaje emocji. uczucie"określa się. Dalszą istotną właściwością emocji. co charakteryzuje ludzi pochłoniętych problemem wzbudzającym w nich głębokie zainteresowanie. zespołu maniakalnego. jak żal. nastroje". W sensie nadmiernej przerzumuści i zarazem braku zdolności skupienia się nad czymś dłużej.miłość lub nienawiść) są zwykle silnym czynnikiem motywacyjnym.

Podział emocji jest przeprowadzany na podstawie różnych kryteriów. Emocje o dużej sile obniżają.napływające z narządów wewnętrznych. np. estetyczne. W przypadku emocj i dodatnich. według subiektywnej oceny. mogą wyzwalać uczucie bezprzedmiotowego niepokoju. Typowym przykładem emocji głębokich są emocje związane z ideami nadwartoiciowymi. Te ostatnie. a zwłaszcza uwzględnia różny stopień natężenia emocji i ich trwałość.radości lub satysfakcji. co jest wyrazem podziału ewolucyjnego. choć nienowe. ich trwałość.w chorobach układu sercowanaczyniowego i oddechowego. że emocja wyraża stosunek do czegoś lub kogoś. Nastroje są to stany emocjonalne o nieznacznym natężeniu i stosunkowo długim okresie trwania. Bodźce np. budzą na ogół tendencję do usunięcia ich źródła. na emocje związane z popędami. przyjaźń. Jest to właściwość od natężenia różna i wyraża przede wszystkim motywacyjną funkcję emocji. W miarę zwiększania się natężenia emocji dość często narasta niepokój ruchowy. Zalicza się tu uczucia moralne. m in. gestach i widocznych oznakach fizjologicznych. aczkolwiek w stopniu bardzo różnym-od nikłego do znacznego. wyróżnia się ewzreąyęi przedmiot emocji. oraz na emocj e wyższe (intelektualizowane) . Analiza wydarzeń poprzedzających zmianę samopoczucia i zwrócenie uwagi na drobne . a w określeniu podanym na wstępie podkreśla się nawet. Natomiast emocj e u j e mnę. Podział ten jest oparty na niektórych podstawowych cechach stanów emocjonalnych. skuteczność spostrzegania. ale jednak nie zawsze można wyraźnie wskazać przedmiot emocji. patriotyczne. Ze względu na potrzeby analizy psychopatologicznej należy uznać za przydatny tradycyjny podział emocji na nastroje. powstały w związku z rozwojem potrzeb psychicznych i społecznych. Poprzednio wspomniano o emocjach stenicznych i astenicznych: rozróżnienie to wynika z uwzględnienia wpływu emocji na sprawność organizmu. Ekspres j a jest zewnętrznym wyrazem stanu emocjonalnego i przejawia się w mimice. np. współczucie. charakterystyczne dla człowieka. jak w przypadku osób głęboko czymś poruszonych. Tak jest najczęściej. Dzieli się też emocje. W części przypadków. a kłopoty. ale bynajmniej nie zawsze. ale zewnętrznie spokojnych. jednostka zwykle skłania się do podtrzymywania stanu emocjonalnego. jak i u ludzi. nie odnoszące się do niczego określonego. Na przykład człowiek nie wiedzieć czemu popada w przygnębienie lub rozdrażnienie i wówczas już sama obecność ludzi staje się irytująca. natężenia. wzruszenia i afekty. które występują zarówno u zwierząt wyższych. zwykle w sposób wybiórczy. 7 łpowść emocji. są to stany bezprzedmiotowe. znaku. który nie zawsze jednak uzewnętrznia się w sposób łatwy do dostrzegania. a również innych procesów poznawczych. trwałości i głębokości. wydają się poważniejsze niż dotąd. przygnębienie. miłość. Jedną z podswwzwycń cec*emzcji żesr icW siła lub inaczej natężenie. poczucie związku z grupą społeczną i inne. Silne emocje przebiegają ze znacznym odczynem wegetatywnym. Emocje głębokie skłaniają do długotrwałego działania w określonym kierunku. Wskazanie przedmiotu emocj i nie nastręcza zwykle żadnych trudności.lęk.Różnią się więc znakiem. 6-Psychiatrio. Charakteryzując emocje uwzględniamy również zAres utrzymywania wie emocji Q. Między innymi zmniejsza się zdolność swobodnegoi logicznego myślenia. Oprócz treści.

obniżeniem (w części przypadków) zdolności logicznego myślenia oraz krótkim czasem trwania. przede wszystkim w zespołach depresyjnych. Również chorobliwie podwyższony nastrój (w zespołach maniakalnych) osiąga skrajną wyrazistość. jest jakością odrębną. Silne wzruszenie nosi nazwę afektu.przykrości. obniża tylko nieznacznie zdolność jasnego myślenia i rzeczowej oceny sytuacji.wzruszenie.gniew. Poniżej. że oskarżony działał pod wpływem silnego wzruszenia (lub pod wpływem. tj. stanem psychotycznym. prawie że zapomniane". Ma tu istotne znaczenie w orzecznictwie sądowa-psychologicznym. Czasem strach. silnego wzburzenia". scharakteryzowano afekt patologiczny. Równie ważne jest uwzględnienie stanu somatycznego. obniżenie nastroju jest znaczne i często utrzymuje się długo. Afekt patologiczny. Nawiasem mówiąc. gdy oskarżony swoim postępowaniem kierował swobodnie. Jest to stan fizjologiczny. mimo.ogarnąć silne wzruszenie na widok brutalnie bitego dziecka. zaznaczonymi objawami wegetatywnymi. że poszczególne cechy tego stanu przypominają wzruszenie. Afekt charakteryzuje się nagłym początkiem. np. przystępując dz omówienia zaburzeń procesuw emocjonalnych. Wzruszenia. silne wzruszenie (afekt) oraz afekt patologiczny. a nadto możliwość kontroli i pohamowania własnych czynów. coraz to głębsze. ograniczającego zdolność kierowania swym postępowaniem. wyraźnymi objawami wegetatywnymi oraz obniżeniem (nie dotyczącym na równi wszystkich przypadków) zdolności logicznego myślenia. Stwierdzenie np. występujący bardzo rzadko. do bardzo WyNtTCjO. . Otóż nazwy dotychczas użyte. np. znacznym natężeniem. nawet silny. Tak reż jest istotnie. Otóż takie emoje jak gniew (zwłaszcza silny) zaburzają zwykle zdolność trzeźwej i krytycznej oceny sytuacji uraz własnego działania: podzbnie oddziałuje strach. krótkim czasem trwania oraz znużeniem po ustąpieniu afektu. strach. jak to formułuje kodeks karny) . Człowieka może np. jednak różnice dotyczą nie tylko zmian ilościowych. może być podstawą innej kwalifikacji prawnej czynu niż wówczas. jak w przypadku odnalezienia ulubionej zabawki z dzieciństwa. Podłożem afektu patologicznego jest najczęściej uszkodzenie mózgowia. co wymaga wnikliwego rużnicowania. W stanach chorobowych. że obniżenie zdolności logicznego myślenia nie zawsze występuje wyraźnie. Afekty. rozpacz. sugerują pewną ciągłość i zdają się wskazywać na zachodzące tu różnice ilościowe.nieznacznej duszności wysiłkowej. Częściej jednak silne wzruszenie upośledza zdolność logicznego myślenia. Afekt patologiczny należy do krótkotrwałych stanów psychotycznych stanowi więc epizod chorobowy. jednak nie we wszystkich przypadkach.przez wiele miesięcy. Stwierdzenie bowiem. radość. to stany emocjonalne charakteryzujące się zwykle nagłym początkiem. Wzruszenie może osiągnąć różne natężenie-od stosunkowo nieznacznego. W określeniu wzruszenia i silnego wzruszenia wskazano. tego rodzaju zachowanie w chwili przeżywania strachu świadczy o dużej odporności na stres. może czasem wskazać na faktyczną przyczynę podobnego nastroju. Klinicznie afekt patologiczny charakteryzuje się zwężeniem pola świadomości zaburzeniami o . obniżonego stężenia glukozy we krwi lub zaburzeń jelitowych prowadzi nieraz do ustalenia przyczyny nastroju pozornie bezprzedmiotowego.

jako objaw psychopatologiczny. to przypomina radość przejawianą przez człowieka zdrowego. jest na ogół wyraźne i niekiedy niewspółmierne do sytuacyjnych czynników wyzwalających. Lęk występuje w nerwicach i chorobach psychicznych: w zaburzeniach czynnościowych. (psychotyczny) zespół depresyjny i nie powinno być stosowane w znaczeniu przygnębienia nerwicowego lub fizjologicznego. osiąga różny stopień. a zwłaszcza maniakalnych. Obniżenie nastroju. jeżeli występuje jako objaw nerwicowy. mwzr) . nazywamy przygnębi e nie m. i strach na widok samochodu.. obraza itp. który nagle zajeżdża nam drogę. Lęk. objaw typowy dla nerwicy lękowej. Na przykład lęk na myśl o decydującym egzaminie. ale gwałtowność i siła działania są w rażący sposób niewspółmierne w stosunku do bodźca 2) burzliwy przebieg z silnym wyładowaniem ruchowym i często niszczeniem rzeczy znajdujących się w zasięgu ręki. Jeżeli lęk nie stanowi krótkotrwałej reakcji. i to nie tylko stopniem: . Typowy zespół depresyjny i jego odmiany omówiono w innym podrozdziale (str. w przebiegu której spotykamy się również z gwałtownymi epizodycznymi reakcjami lękowymi. a raczej nadużywane. 9 Q. pmor. Termin ten jest stosowany również du oznaczenia obniżonego nastroju u człowieka zdrowego (przygnębienie fizjologiczne) . przede wszystkim w depresji endogennej. W części przypadków lęk. wyraźnie różni się od wesołości fizjologicznej. które bywają przeżywane przez ludzi w pełni zdrowych.niejako osiowym. groźne lub przykre. depresja"oznacza. lokalizowany przez chorych w okolicy serca (pnor wwecordialir) . w odrużnieniu od strachu. Przykładem lęku. Strach występuje przede wszystkim w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia. grzeszności i z omamami o zbliżonej treści. w przypadku zespołów hipomaniakalnych. lecz utrzymuje się długo (osiągając wówczas zwykle mniejsze natężenie) . Typowe obtdw**o*1) nagły początek: afekt patologiczny występuje jako reakcja na bodziec sytuacyjny. przebiega na ogół z wyraźnym odczynem wegetatywnym. Strach i lęk są emocjami. Nastrój wybitnie podwyższony. zwłaszcza jeżeli nie jesteśmy do niego przygotowani zbyt dobrze. W licznych przypadkach lęk sprzęga się z urojeniami prześladowczymi lub winy. Podwyższony nastrój (memwuu) . nie wiąże się z żadną uchwytną przyczyną. Lęk występuje w zespołach depresyjnych i bywa nieraz. Lęk (wnozws. czasem niepamięć wsteczna. jakim może być np. Jeżeli podwyższenie nastroju jest umiarkowane. Obniżony nastrój (lub inaczej obniżone samopoczucie) jest zasadniczym. Lęk natomiast jest przeżywany wobec sytuacji ocenianych jako bolesne. omówionego już poprzednio. zwłaszcza o znacznym natężeniu. są fobie. endogennych i w typowo organicznych.cechach stanu pomrucznego.kłótnia. a więc będące objawem psychopatologicznym. ale które dopiero mogą lub mają wystąpić. majaczeniowych i innych zespołów zaburzeń świadomości. Często lęk występuje także jako jeden z objawów stanów pomrocznych. Należy więc do częstych objawów. objawem zespołu depresyjnego i może osiągnąć znaczną wyrazistość. Lęk (rzadziej strach) jest niejednokrotnie wyrazem reakcji chorobowej stanowiącej objaw psychopatologiczny. w czym znajduje wyraz typowe dla afektu patologicznego działanie agresywne: 3) objawy wegetatywne bardzo silnie wyrażone: 4) krótki czas trwania: 5) silne znużenie po wygaśnięciu afektu prowadzące zwykle do snu: 6) całkowita niepamięć (lub wyspy pamięciowe) . słowo. Często używane. to określamy go jako stan lękowy. Obniżony nastrój (yÓWwma) . Przygnębienie nerwicowe. tj.

chorzy przejawiają zwykle niepokój o swoje zdrowie. Nastrój dysforyczny. 92. Reakcje emocjonalne są płytkie. który ulega w pewnych okresach spłyceniu.tendencją do wygórowanych reakcji emocjonalnych. Odsuwa się od nich. lub-przeciwnie występuje z większą wyrazistością. W przypadku marli w zachowaniu chorego uderza nie tylko wzmożony nastrój. Dysforia w pewnych przypadkach trwałych zaburzeń osobowości stanowi nastrój podstawowy. Opisany poprzednio afekt patologiczny okazuje się w części przypadków. Wdowiak. rodziców. pogody i beztroski. dowcipkowanie. a przede wszystkim przejawia się dr ażi i w oś c i ą (irntubilitis) . często w postaci wybuchów gniewu i działań agresywnych. . Chory skarży się na przykrą zmianę nastroju. Zobojętnienie uczuciowe (obmsio mjiecmm przy pobieżnej ocenie może przypominać apatię: zachodzą tu jednak istotne różnice. Euforia występuje min. a zarazem pewne przygnębienie i poczucie rezygnacji. Umiarkowane podwyższenie nastroju. Mimo skarg na zobojętnienie. Takie epizodyczne wyładowania nie kontrolowanego afektu noszą nazwę nietrzymania afektu (incontnenta ujfcmw) . charakterystyczne dla chorób psychicznych uwarunkowanych zmianami organicznymi. a czasem nie dostosowane do sytuacji: chory np. tj.reaguje rozweseleniem na tragiczną wiadomość (pwuhwmw) lub ekspresja emocji nie jest zgodna z jej treścią (pmmumia) . Chory doznaje uczucia zadowolenia. Bilikiewicz) . Dysforia (dvwznd) . a również w histerii. żony. w stanach pourazowych. Podobne zaburzenie nastroju. skrajne podwyższenie nastroju łączy się zwykle z drażliwością. nazywany niekiedy nastrojem. brak dystansu i powściągania działań popędowych. tj. jak w przypadku endogennych zmian nastroju w padaczce (T. W niektórych sprawach organicznych chory zatraca kontrolę nad reakcjami emocjonalnymi: przybierają one wówczas postać gwałtownych reakcji gniewu z podnieceniem ruchowym i słownym. Nastrój dysforyczny jest charakterystyczny przede wszystkim dla organicznych chorób mózgu. upatrując jego pzgorszenie w obniżeniu zainteresowań i w zniechęceniu. jak na to zwraca uwagę 1. gniewliwym". Apatię należy wyraźnie odróżnić od stępienia uczuciowego. nosi nazwę euforii (eqphzria) . męża. i to znaczną. w psychozach miażdżycowych. Apatia bywa doznawana przez ludzi zdrowych. Zespoły maniakalne omówiono na str. przejawiając brak krytycyzmu wobec swego stanu chorobowego. nietrzymaniem afektu u charakteropaty. Występuje w padaczce. przejawiając-w miarę postępu choroby-coraz głębszą pustkę emocjonalną. występuje również w nerwicach. zespołach maniakalnych i schizofrenii. Chory popada w gniew z błahej przyczyny lub bez uchwytnego powodu. Człowiek staje się nieczuły na sprawy i los swoich dzieci. w niedorozwoju. charakteropatii. jest charakterystycznym objawem dla guzów płatów czołowych oraz następstw mechanicznego uszkodzenia tej okolicy.psychotyczne. Charakterystyczna jest w pełni krytyczna ocena zmian własnego stanu psychicznego. Chory traci dawne zainteresowania oraz zmienia się jego stosunek do bliskich. wskazując na osłabienie dawnych zainteresowań i obniżenie chęci do działania.w stwardnieniu rozsianym. Apatia (qpuhia) oznacza obniżenie zainteresowań i aktywności. polega na obniżeniu nastroju. Zobojętnienie uczuciowe polega na zaniku uczuć wyższych.moria. ale wesołkowaterozbawienie. w porażeniu postępującym.

zobojętnieniem uczuciowym. Chory często rozrzewnia się. dlatego ten sam termin nie wskazuje na dziedzinę. może zachować zdolność do dostosowanych i względnie żywych reakcji emocjonalnych w stosunku do pojedynczych osób. a tępym nastrojem organików. tj. żywość i adekwatność emocjistępienie emocjonalne". Błahe czynniki sytuacyjne. Tak więc podobieństwo między apatią a zobojętnieniem uczuciowym. Lepkość emocjonalna (wscowtaw qyecaua) przejawia się nadmiernie długim trwaniem raz wzbudzonego nastroju lub stanu wzruszenia (tzw. pokrzepiająca uwaga lub. tj. Leżąca u podstaw takiego postępowania zasada dwubiegunowości objawów schizofrenicznych odnosi się również do stępienia uczuciowego. wyraźnie zmieniają nastrój. wypowiedź nawiązująca do przykrych wydarzeń. w przeciwieństwie do osoby chorej na schizofrenię. To znaczy. Charakteryzując autyzm (str. Może to być np. w postaci proporcji.proporcji syntoniczno-autystycznej. którą pustka uczuciowa dzieli od otoczenia. wręcz pozorne.ambiwalencja intelektualna (inaczej ambisentenja) lub właśnie ambiwalencja . do wąskiego kręgu działania. Nastrój ten występuje na podłożu zmian organicznych. tj. mimo obniżonej sprawności intelektualnej.zaleganie afektu) jest objawem typowym zwłaszcza dla charakteropatii padaczkowej. na nazbyt łatwym przechodzeniu nastroju podwyższonego w obniżony i przeciwnie. zaburzenia życia uczuciowego w schizofrenii ujęto. Od zobojętnienia uczuciowego należy też odróżnić tępy nastrój organików. Chwiejność emocjonalna (lalilmzs qjecmw) jest objawem charakterystycznym dla zespołu psychoorganicznego. a nieraz w chwilę potem popada w płaczliwą wesołość wobec oznak życzliwości utuczenia.W przypadku głębokiego stępienia uczuciowego chory obojętnieje wobec najbardziej żywotnych spraw osobistych.72) nawiązano do zagadnienia wybiórczości patologii w schizofrenii i ujęto go w postaci wymiaru. której dotyczy.otępieniem uczuciowym. zachowuje na ogół dobry kontakt emocjonalny z rodziną i innymi ludźmi. Polega na patologicznej zmienności nastroju. obojętny wobec spraw o dużym znaczeniu dla jego własnej sytuacji.na wspomnienie ciężkich przeżyć z okresu swej młodości. dotyczących jego obecnej sytuacji i przyszłości.wesoła. jak i ilościowe zaburzenie życia uczuciowego. objaw osiowy schizofrenii. Chory przejawiający otępienie uczuciowe. Starano się ukazać różnice. Ambiwalencja emocjonalna. podobnie jak euforia oraz chwiejność emocjonalna (por. Otóż zobojętnienie uczuciowe. Częściej życie uczuciowe schizofrenika ulega stępieniu w sposób wybiórczy. proponując dla niej następujące określenie: . np. Zgodnie z powyższym. Należy jednak zauważyć. znamiennym dla schizofrenii. do muzyki. zaburzeń pamięci i orientacji. podobnie jak autyzm. należącym do podstawowych objawów schizofrenii. a słowa chorego są pozbawione przydźwięku emocjonalnego. którą uprawiał przez lata itp. Tylko niektórzy chorzy wykazują stępienie uczuciowe uogólnione. a przynajmniej tak się zdarza w licznych przypadkach. bywa niesłusznie nazywane otępieniem uczuciowym. właściwego wypowiedziom ludzi zdrowych. że ten sam chory. jest powierzchowne. Ambiwalencja (mwiuw (ewiw) oznacza dosłownie dwuwartościowość. jakie zachodzą pomiędzy zaburzeniem uczuciowości wyższej. daleki uczuciowo wobec wielu osób i wydarzeń. np.niżej) . Zobojętnienie uczuciowe stanowi zarówno jakościowe. że nie wszyscy psychiatrzy posługują się omawianym nazewnictwem we wskazanym znaczeniu. zwłaszcza typu otępiennego.otępienie uczuciowe (dememia qjecmw) . tj.

emocjonalna.kogoś dostrzega i już dań idzie. Ambiwalencja emocjonalna występuje przede wszystkim w niektórych przypadkach schizofrenii. W psychologii tradycyjnej traktuje się aktywność jako przejaw. gdyż w stanie maniakalnym występuje bezładny niepokój. Zahamowanie ruchowe jest charakterystycznym objawem osłupienia. a więc u przeciwnym znaku. Zbliżone zmiany. Podwyższenie aktywności Mvpennwia) jest charakterystyczne głównie dla płytkich stanów hipomaniakalnych. a także dla niektórych postaci zcjściowych (ubytkowych) tej psychozy. nastroju i aktywności. dla podkreślenia bliskości wymienionych objawów. zwłaszcza dla schizofrenii prostej. występowanie sprzecznych dążeń. Wydaje się. Obniżenie aktywności jest charakterystycznym zbjawem zespołów depresyjnych u różnej etiologii. Apatię stwierdzamy w nerwicach.str. Obniżenie aktywności bywu reż względnie trwałą cechą właściwą niektórym postaciom zaburzeń osobowości. a zarazem wita ją z oznakami pewnej radości.pożądania i niechęci. Z tego yczględu może być rozpatrywana zarówno jako przejaw zaburzeń procesów emocjonalnych. Inną postacią zaburzeń aktywności (oprócz obniżenia i podwyższenia) jest typowe dla schizofrenii. tj.843. oznacza obniżenie zainteresowań. Apatia. będąc wyrazem rozszczepienia czynności psychicznych. Obniżenie aktywności Mvpzmiw) . lecz zatrzymuje się i szybko oddala. Chory np. a nie. Zgodnie z powyższym.w guzach i niekiedy jako następstwo mechanicznego uszkodzenia mózgu. jak i aktywności człowieka. uporządkowane i wytrwałe dążenie dc określonego celu". Chory np.boleje nad stratą żony. uporządkowane i wytrwałe dążenie do określonego celu. jak wiadome (por. tj. Ambitendencja wyraża więc rozszczepienie aktywności. nie wyzbywając się jednak podstawowego obniżonego nastroju. zarówno katatonicznego. Zaburzenia aktywności i działań ruchowych. ambiwalencja"jest uzupełniony przez dodanie właściwego przymiotnika. woli". ale nie wyłącznie. Zaburzenia aktywności.psychopatii typu psychastenicznego i astenoidii. Zespół ren występuje w niektórych chorobach organicznych mózgu. tj. Ambitendenja bliska jest ambiwalencji intelektualnej oraz ambiwalencji emocjonalnej. jest również charakterystyczne dla schizofrenii.przede wszystkim spowolnieniei zahamowanie ruchowe oraz niepokój ruchowy. która-jak wierzy-zestala zgładzona. Nla przykład spowolnienie ruchowe stwierdza się m in. Spowolnienie i zahamowanie ruchowe występuje głównie w zespołach depresyjnych. nazywane ambitendencją. że ambirendenję można zamiennie nazywać ambiwalencją dążenia. zwłaszcza w neurastenii.w przypadkach senności patologicznej różnego pochodzenia. np.występowanie sprzecznych emocji. Czasem powoli zmniejszająca się aktywność jest początkowym objawem zespołu depresyjnego. Aktywne działanie oznacza świadome. choć termin ten na ogół nie jest używany. termin. bywają określane jako zespół apatyczna-ab u I i c z y. Spowolnienie lub zahamowanie ruchowe jest objawem znamiennym dla typowego zespołu . m in. Obniżenie aktywności. aczkolwiek innego pzchodzenia. jak i depresyjnego (i innego) . m in. Poniżej omówiono zaburzenia ruchu.przejawiające się klinicznie nikłą aktywnością (napędem) ale ponadto zobojętnieniem. mimo pewnych odmienności rozwoju i cech obrazu klinicznego.

Przy próbie przeprowadzenia z miejsca na miejsce chory stawia opór. często niefizjologicznej-dziwnie pochyleni. w porażeniu postępującym. mtoksykacyjnymilub jako osłupienie psychogenne. Czasem jednak. Spowolnienie ruchowe w depresji. jaki najczęściej występuje w przebiegu choroby afektywnej. zwłaszcza endogennej. Jest to negatywizm bierny. W osłupieniu efektorycznym chorzy przejawiają n eg aty w i zm c z y n ny. chorzy nieraz przez długie dni lub tygodnie pozostają w całkowitym bezruchu. kończyna stosunkowo szybko wraca do poprzedniej pozycji. Nie stwierdza się wzmożonego napięcia mięśniowego. występuje również w chorobie afektywnej. Przy próbie zgięcia kończyny. Nieco inne zaburzenia ruchu występują w osłupieniu receptorycznym (onejroidalnym.depresyjnego. Po pokonaniu oporu chory utrzymuje długo kończynę w nadanej pozyji. Do objawów spostrzeganych zaliczamy m. stale takich samych czynności ruchowych. Zaburzenia ruchu (wyjąwszy różne formy pobudzenia uwzględnione poniżej) występują w przypadkach niezbyt głębokiego osłupienia. pogłębia się stopniowo. monotonnym wykonywaniu prostych. W osłupieniu tym. tj. zwrócono uwagę prawie wyłącznie na zaburzenia ruchu i to przede wszystkim o typie spowolnienia lub zahamowania. Polega on na aktywnym przeciwstawianiu się: jeżeli ujmujemy dłoń chorego. tj. Podając powyżej fragmentaryczną charakterystykę zespołu depresyjnego oraz osłupienia. W części przypadków następuje nagłe rozhamowanie w postaci gwałtownego zrywu ruchowego (eapms cmatcmcus) . ociężale. lub osuwa się bezwładnie. W pozycji leżącej chorzy zwykle utrzymują głowę nad poduszką (objaw poduszki powietrznej) . Osłupienie. Spowolnienie ruchowe nie osiąga na ogół pewnego zahamowania. a w przypadku giętko i ci pseudowoskowej (ńeaibiliwr zwewdzcerew) . Czasem epizody podniecenia przerywają jedynie na krótko stan osłupienia.przy ruchach biernych. postukiwanie . sprawiają wrażenie czynności wykonywanych z dużym wysiłkiem. jak kołysanie się. na polecenie otwarcia oczu. wysuwanie i chowanie języka. napotykamy elastyczny opór. wiedzie w niektórych przypadkach do zupełnego zahamowania ruchowego i mutyzmu. zaciska powieki. wybuchem gniewu. a chorzy trwają wiele godzin w jednej pozycji.takiego. Wiadomo bowiem. echopraksję i echomimię. z coraz znaczniejszym spowolnieniem. chory nie spełnia kierowanych do niego poleceń. a negatywizm przybiera inną postać. nieraz silny. Chorzy zmieniają pozycję. to on cofa ją. który wyraża się bezładną ucieczką z oznakami strachu. z podkurczoną nogą itp. chodzą wolno. Osłupienie katatoniczne często ustępuje z godziny na godzinę. Należy też wymienić zmanierowanie ruchowe oraz natręctwa ruchowe. w odróżnieniu od tego objawu. i przeciwstawia się zmianie położenia ciała. czynami agresywnymi.gibkości lub giętkości woskowej (ńeailiYmrcerem. poruszają się. Napięcie mięśniowe jest wyraźnie wzmożone. że zahamowanie ruchowe pojawia się nagle (pełne osłupienie może rozwinąć się w ciągu jednego dnia) i osiąga szczególną głębokość w osłupieniu efektorycznym. czasem w psychozach wywołanych czynnikami infekcyjnymi. Znaczne spowolnienie lub zahamowanie ruchowe występuje również jako objaw charakterystyczny osłupienia katatonicznego (rmzzr cmwzmcws) . Ruchy chorych stają się powolne.: stereotypie ruchowe. tj. wiotkim) .in.łożnicą. że niektóre zespoły depresyjne przebiegają z niepokojem ruchowym. Z tą m in. nazywanym również sztywnym. Stereotypie ruchowe polegają na wielokrotnym.do stanu osłupienia depresyjnego (swzzr meimcłclicar) . próbą wyskoczenia przez okno itp. aczkolwiek najbardziej charakterystyczne dla schizofrenii katatonicznej. co jest wyrazem tzw. Pogłębiający się stan depresyjny. ale również poza tym stanem i bez związku z nim.

to zachowanie takie nazywamy echopraksj ą. Podniecenie ruchowe spostrzegamy w części przypadków niedorozwoju. W stanie podniecenia maniakalnego chorzy biegają. jeden za drugim. polega na wykonywaniu dziwacznych czynności ruchowych. "szałowym podnieceniem maniakalnym"Niepokój ruchowy (i słowny) może również wystąpić w depresji (melmdoliawgitdu) . 'hory zachowuje się tak. jak również w hiperkinetycznej postaci tej psychozy. a także w niektórych postaciach charakteropatii. Mimika chorego jest żywa. gestykulacja wyrazista. Naśladowanie mimiki nosi nazwę ecAomimW. w niektórych psychozach alkoholowych i starczych. typowe dla schizofrenii. zwłaszcza w sposób jakby zautomatyzowany i po wiele razy. Natręctwa ruchowe omówiono na str. W płytkim stanie hipomaniakalnym poszczególne działania ruchowe układają się zwykle w ukierunkowaną całość. co przypomina ruchy taneczne. Vderza znamienna dla tych stanów dążność do chaotycznych wyładowań ruchowych. rzucają się na innych. dyryguje. niszczą przedmioty znajdujące się w ich zasięgu. pomaga. Inny obraz zaburzeń ruchowych niż w zespole maniakalnym spostrzegamy w podnieceniu katatonicznym.wyniosłość i lekceważenie. Skrajne podniecenie psychoruchowe w zespole. ale w miarę narastania niepokoju zatraca możliwość wykonywania czynności powiązanych. jakby rozpierał go nadmiar energii. 68. Chory krząta się. w schizzlrenii (szczególnie w postaci katatonicznej i hebefreniczncj) . Cechą charakterystyczną pobudzenia ruchowego w zespole maniakalnym jest jego stopniowe narastanie. zwłaszcza w dawnym piśmiennictwie psychiatrycznym. która nareszcie znalazła ujście w działaniach ruchowych-jakichkolwiek. W okresach krańcowego podniecenia chorzy drą na sobie ubranie. Na przykład chory przed podaniem ręki zatacza nią szeroki łuk. Po wygaśnięciu niepokoju może pojawić się ponownie i nagle gwałtowny zryw ruchowy (rqpur .palcami po stole itp. byle gwałtownych i wyczerpujących. Zmanierowanie ruchowe. krzyczą.powtarzanie słów i zdań wypowiadanych przez inne osoby) występują najczęściej w schizofrenii katatonicznej i to zarówno w trakcie utrzymywania się płytkiego stuporu. również w zespołach jakościowych zaburzeń świadomości o różnej etiologii. chodząc wykonuje osobliwe wspóhuchy i też przybiera postawę wyrażającą ni to głęboki namysł. W rzadkich przypadkach podobne stany epizodycznego podniecenia psychoruchowego pojawiają się niespodziewanie u chorych pogrążonych dotąd w osłupieniu depresyjnym. osiągając znaczne natężenie (rqpwr melmclolicar) . a zwłaszcza w cyklofrenii. Przy pobudzeniu mniej gwałtownym chorzy przejawiają niepokój przede wszystkim w obrębie łóżka lub wykonują działania ruchowe przypominające nieco zborne zachowanie człowieka zdrowego. ni dziwaczną tajemniczość lub np. Jeżeli chory naśladuje czyjeś ruchy. Wymienione objawy (a również echolalia. okaleczają się. 'hory wykonuje ruchy szybko. maniakalnym bywa nazywane. tj. Pobudzenie ruchowe osiąga różny stopień i występuje w bardzo wielu chorobach psychicznych. kręcą się szybko. Czasem podniecenie ruchowe i słowne narasta gwałtownie. a znacznie częściej w zespołach depresyjnych psychoz przedstarczych. chwytają przedmioty. w okresach mniejszego niepokoju ruchowego. co ma miejsce w pojedynczych przypadkach depresji cyklofrenicznej.

Cechą wspólną różnych działań popędowych (uctones impu (siwe) jest trudność lub niemożność pohamowania działania. Brzezickiego (19521. Paragnomen. ani zsobne choroby. co należy podkreślić. ale niezbyt często. melmc*zlicus. lecz zaburzenia epizodyczne. tj. w przebiegu schizofrenii. przypadki tzw. Do działań impulsywnych zalicza się także tzw. Zaburzenia popędu samozachowawczego znajdują wyraz w tend cnej ach i zamachach samobójczych. stwierdzane zwłaszcza u dziewcząt w okresie pokwitania. Chorzy czasem popełniają samobójstwo z pobudek urojeniowych lub pod wpływem omamów imperatywnych. występujące w padaczce czy w pojedynczych przypadkach schizofrenii. który zachowad dawną nazwę piromania. lub inaczej wctic ywwe*zr eayiecamcwem. epilewicws i rqpws mcoAoYcar. Istotne znaczenie kliniczne mają. Z przedstawioną poprzednio treścią wiąże się pośrednio zagadnienie zaburzeń czynności popędowych oraz epizodycznych zaburzeń zachowania. na nacinaniu skóry. manie". Do czynów tego rodzaju.krótkotrwałe zaburzenie zachowania uderzające nagłością pojawienia się. tj.j ad to w st re 1 u p syc h i c z n e g o (awzreaiw memwis r. Na przykład człowiek niespodziewanie usiłuje ugodzić siekierą kogoś ze swegz otoczenia lub wyrzucić dziecko przez okno.popęd do podpalania. przejawia się różnie. Skrótowe ujęcie psychopatologii ogólnej nie pozwala na rozwinięcie tego zagadnienia: podano jedynie wycinkowe informacje. niezbyt zresztą częste. a więc działanie wbrew oczekiwaniu. Samobójstwo bywa też popełniane przez chorych na schizofrenię (lub inne choroby psychiczne) w okresie poprawy. uszkadzaniu naczyń krwionośnych i łykaniu ostrych przedmiotów. To samo należy powiedzieć o popędzie do wędrowań i a (poriomania) oraz c popędzie do kradzieży (kleptomania) . Nie są tu ani. Paragnomen. określanych jako raptu cmaomcar. gdy pacjent odzyskuje krytyczny wgląd w przebyty okres chorobowy i przeżywa lęk przed nawrotem choroby. Epizody tego rodzaju występują u charakteropatów (zwłaszcza w tzw. scharakteryzowanych dotychczas. pod którą kryje się skąpoobjawowaschizofrenia prosta. należy wyraźnie odrćżnić parągnumen opisany przez E.samookaleczeń polegających mJn. mimo że nie jest oczywiście. Zaburzenia popędu płciowego przejawiają się-ujmując najogólniej-obniżeniem popędu lub wzmożeniem. tj. Od działań popędowych. powstającezwykle na podłożu zmian organicznych mózgu i zwłaszcza. a przede wszystkim brakiem zrozumiałego związku z osobowością człowieka i jego dotychczasową linią życiową. bądź skacze do studni.zespołem maniakalnym.wzmożeniem lub obniżeniem łaknienia oraz spaczeniem sposobu zaspokajania głodu. Te epizodyczne stany podniecenia kryją w sobie również niebezpieczeństwo samookaleczenia.charakteropatii padaczkowej) .cmmmcaj. również u osób niedorozwiniętych umysłowo. Zaburzenia czynności popędowych wyrażają się m in. określanych zwykle jako działania popędowe (dcacwes imzwsime) . zaburzeniem jego ukierunkowania i spaczeniem sposobu zaspokajania. nierzadko jednak zespół ten okazuje się maską. Jadłowstręt psychiczny bywa psychupochodny. manią". a przebiegającego z objawami silnego podniecenia. często agresywnego wobec otoczenia lub skierowanego przeciwko sobie. dochodzi stosunkowo często u osób o nieprawidłowo ukształtowanej osobowości. cyklofrenii. nakazujących targnięcie się na życie. aby zaczerpnąć w ren sposób wody itp. nie jest wyrazem spiętrzenia afektu i przebiega bez oznak .weruosw) . Z możliwością popełnienia samobójstwa należy liczyć się również w zespołach depresyjnych oraz w przebiegu nagłych stanów podniecenia psychoruchowego.

Oprócz obniżenia nastroju występuje pobudzenie ruchowe. upośledzenia. ustępuje nagle wśród objawów gwałtownego podniecenia (rwzmwme lanc holicuą. nie wiedzieć czemu.inwolucyjnych. i na tym mJn. tj. grzesznoici. które dotyczą zarówno rzdzaju objawów. może na wiele dmi lub tygodni poprzedzić rozwój schizofrenii. a który nagle. czasem w schizofrenii. Podstawowe zespoły psychopatologiczne i uwagi ogólne o ustaleniu rozpoznania. Poniżej dokonano przeglądu wielu innych zespołów psychopatologicznych o rożnej symptmatclogii. którą zawsze należy brać pod uwagę w odniesieniu do chorego w stanie depresyjnym. Dlatego też poprawa. jak i ich nasilenia. Zespół depresyjny o umiarkowanej głębokości nazywamy zespołem subdepres yj ny m. W jednym z poprzednich podrozdziałćw omówiono zespoły zaburzeń świadomości. zwłaszcza lęk. Obraz kliniczny zespołu depresyjnego wykazuje dość często nie tylko trzy podstawowe objawy. pojawiającymi się u chorego cierpiącego od dawna na schizofrenię. typowego". Zespoły depresyjne wykazują dość znaczne rćżnice. polega doniosłość spostrzeżeń Brzezickiego. a również osłupienie depresyjne. składają się następujące objawy: 1) obniżenie nastroju (samopoczucia) 2) spowolnienie toku myślenia: 3) spowolnienie ruchowe. dezrewo) . Otóż paragnomen. Zespół depresyjny stanowi również jedną z postaci psychoz reaktywnych. zwłaszcza w przebiegu psychoz przedstarczych. starczych i tzw. w niektórych przypadkach. Zahamowanie myślenia (czego dostrzegalnym przejawem jest mutyzm) i zahamowanie ruchowe stanowią charakterystyczne objawy o stu pi e ni a dep re s yj n ego (rwpzr melancholio u: ) . Zazwyczaj. np. określany niekiedy jako typowy. tek myślenia oraz ruchy chorego ulegają coraz to wyraźniejszemu zwolnieniu. który w części przypadków występuje z dużą wyrazistością. poza chorobą afektywną. by skoczyć na ulicę. Lęk jest szczególnie charakterystyczny dla depresji endogennej. stwierdza się mJn. A zatem stanu określanego jako paragnomen nie należy mylić z niespodziewanymi czy agresywnymi działaniami impulsywnymi. ale również inne. Zespół depresyjny z pobudzeniem ruchowym i słownym (melancw (ja agituw) . urojenia.psychozach inwolucyjnych oraz w psychozach przedstarczych i starczych. w tzw. musi być oceniana z całą wnikliwością i ostrożnością. W sporadycznych przypadkach zespół depresyjny. Depresję. tym bardziej że chorzy zwykle ukrywają przed otoczeniem ewentualne zamiary samobójcze. w miarę pogłębiania się depresji. Na zespół depresyjny. W odróżnieniu od opisanego powyżej zespołu. depresja przybiera inny obraz. polegająca na spłyceniu objawów depresji i zmniejszeniu spowolnieniaruchowego. dotyczy zwłaszcza depresji mniej głębokiej. hipochondryczne. Zależnie od głębokości zespołu depresyjnego poszczególne objawy występują z różną wyrazistością.rzuca się do okna. co dotyczy około 7'%przypadków tej psychozy. Zespół ten bywa również nazywany depresją prostą. szczególnie poniżenia. a występujący najczęściej w przebiegu choroby afektywnej. zdając się wynikać z pobudek myślowych.właśnie zespołu subdepresyjnego. Niebezpieczeństwo wiąże się z zachowaniem pewnej zdolności du działań ruchowych. winy. Zespól depresyjny (wmdmmw deywcxwwow. Melmclz (ja wgiww charakteryzuje się zwykle obecnością lęku. Możliwość popełnienia samobójstwa. . zamieszczając informacje wyłącznie o zespołach podstawowych. Bywa więc czasem zwiastunem tej choroby.wzruszenia.

Rodzaj dolegliwości skłania chorego do szukania pomocy przede wszystkim u lekarzy chorób wewnętrznych. Chorzy istotnie wykazują w tych stanach dużo przedsiębiorczości i przebojowości. sprzedaży. W niektórych przypadkach depresji obniżenie nastroju. obniżenie aktywności. względnie u lekarzy innych specjalności. zbliżony nieco do zespołu neurastenicznego (szybkie wyczerpywanie się. Chorzy zgłaszają skargi na dolegliwości somatyczne (np. E. zagrożenia. niepokój. niekiedy znacznie nasilonych. wykonują ruchy taneczne. Rozległa grupa piąta obejmuje różne zespoły bólowe oraz zaburzenia psychosomatyczne. Podejmują pochopnie decyzje dotyczące np. nie stanowi objawu wiodącego. przejawów zaburzeń rytmów biologicznych.kupna. Pużyński proponuje następujący podział depresji maskowanych. a nie u psychiatry.69) lub też na plan pierwszy wysuwają się natręctwa. Nie zgłaszają natomiast skarg na depresję ani w pz (ocznym. W tym podnieceniu maniakalnym zatraca się możliwość wykonania czynności powiązanych. Depresja zamaskowana.ze strony układu sercowa-naczyniowego i pokarmowego. zaburzenia jelitowe. S.Depresja zamaskowana depresja bez depresji" (dezre rriz swz dezrewiznelwwerz Dezrewzw) . niekiedy również w schizofrenii. zawierają również przygodne znajomości. zaburzenia wegetatywne) . tj. niepokojem psychicznym i ruchowym. nieokreślony niepokój. Biegają. co grozi nadużyciami seksualnymi. Ze względu jednak na obniżony krytycyzm i brak poczucia choroby popełniają często czyny nierozważne. W przypadku podejrzewania depresji zamaskowanej. w której objaw wiodący stanowi obniżenie napędu ruchowego lub też stwierdza się wyraźne zahamowanie w sferze psychicznej. przed przystąpieniem do ewentualnego podawania środków przeciwdepresyjnych. Dominują natomiast zaburzenia wegetatywne. poczucie obniżonej sprawności psychofizycznej. Do tej grupy zostały zaliczone przypadki depresji zamaskowanej.gniewna mania) . . zaburzenia miesiączkowania. że pacjent istotnie nie cierpi na chorobę somdr*czną. m in. ani w psychopatologicznym znaczeniu tego słowa. W stanie maniakalnym chorzy przejawiają skrajne pobudzenie ruchowe i słowne. ale przede wszystkim drażliwy (tzw. niepożądaną ciążą. trwożliwego oczekiwania. w których dominuje przewlekła postać lęku z uczuciem napięcia. W niektórych przypadkach lęk przybiera postać agorafobii (por. zarażeniem chorobą weneryczną. Nastrój chorych jest podwyższony.przede wszystkim w psychozach wieku późnego oraz w porażeniu postępującym (w postaci ekspansywnej tej choroby) . Zespól maniakalny Gmdroma mamacwz. krzyczą. ryzykowne. cz może stwarzać istotne trudności diagnostyczne. zwłaszcza rytmu TU I O/UWUUd. W tej grupie obraz kliniczny wiąże się z dominowaniem. zmiany pracy. odczuwane zwykle przez chorego i relacjonowane jaku głęboki smutek. uwzględniający genezę wiodących objawów maskujących: Zespół subdepresyjny o cechach depresji prostej.str. mania) stanowi fazę maniakalną choroby afektywnej oraz występuje w psychozach organicznych. bezsenność. bicie serca. W takim przypadku dochodzi do częstych konfliktów z otoczeniem. dzięki którym można stwierdzić. W zespole hipomaniakalnym chory robi czasem na otoczeniu wrażenie przede wszystkim osoby nadmiernie wesołej i aktywnej.bóle w okolicy serca. zachodzi zrozumiała konieczność przeprowadzenia wnikliwych badań. bóle głowy) oraz na poczucie ogólnego znużenia. Objawy zespołu tx 1) podwyższenie nastroju (samopoczuciak 2) przyspieszenie toku myślenia aż do gonitwy myślowej 3) pobudzenie ruchowe.

obłożenie języka. Chory nie może nadążyć z wykonywaniem obowiązków (bradykineza) . niekiedy-zniżając własny głos do szeptu-możemy od niego uzyskać więcej informacji. Zanika potrzeba dbałości o higienę. są niedorzeczne. a później znaczne zwężenie źrenic. należący do grupy psychoz schizofrenicznych. Nie jest to jednak. Nastrój bywa przygnębiony (staje się to niekiedy źródłem pomyłek diagnostycznych. przełożonych. polegający na naśladowaniu dziecka zachowaniem i mową. W zespole hipokinetycznym napęd jest obniżony. ale nie w stosunku do porunnej postaci fazy maniakalnej choroby afektywnej. obojętny albo ambiwalentny. polegających na rozpoznawaniu zespołu depresyjnego) . nie podporządkowują się żadnej dyscyplinie. Gdy zespół ten utrzymuje się przez dłuższy czas. przestaje się odżywiać i pojawia się akineza. W zespole hiperkinetycznym następuje znaczne wzmożenie napędu ruchowego. śmieją się lub płaczą. Są hałaśliwi. nazywamy osłupieniem (smpor) . dużo mówią. przy czym ich wypowiedzi są wybitnie rozkojarzone. rzadkie mruganie powiek. Zespół hebefericzny. świadczą o urojeniowej ocenie sytuacji. Tok myślenia wykazuje znaczny stopień rozkojarzenia. drą na sobie ubranie. zaburzenia miesiączkowania. nie ma w nich nawet śladu dążenia do ich usystematyzowania. nie poddaje się modulacji. suchość błon śluzowych jamy ustnej lub ślinotok. przybierać niepoważne pozy. która dotąd zachowywała się bez zarzutu. Kary lub groźby nie robią na nim wrażenia. Mania znaczy tyle. zachowanie chorych jest dziwaczne i niezrozumiałe. siedzi lub stoi bezczynnie. co stan maniakalny. Stan. Osoba. w którym chory popada w uporczywe milczenie. okazywać zachowanie krnąbrne. Wypowiadane przez chorego rozmaitej treści urojenia. poprzez wszystkie stopnie. Obserwuje się znaczną agresywność: chorzy rzucają przedmiotami. wymaga z całą pewnością różnicowania z opisaną wyżej manią. Ich wspólną cechą są zaburzenia ze strony napędu psychoruchowego. często wielkościowe. jest używany wyłącznie w tym znaczeniu. Typowym objawem jest puerylizm. rozszerzenie. niszczą wszystko dookoła. niestałe. Dlatego mówimy o euforii np. kpiarskie. podany jako synonim zespołu maniakalnego. bezładne. Zespół katatoniczny występuje w dwóch postaciach: hipokinetycznej (akinetycznej) i hiperkinetycznej. . aż do zupełnego zaniku. Urojenia i omamy znajdują się na dalszym planie. bardzo płytka mania". Termin. natomiast terminem tym nie należy w żadnym razie określać urojeń. Na pytania odpowiada po dłuższym milczeniu (mutyzm) . można zauważyć typowe zaburzenia wegetatywne: sinica kończyn. błazeńskie. gruboskórny. Chory staje się nietaktowny. swoją czystość i potrzeby fizjologiczne. mania". przypalają niekiedy papierosami skórę. śmiać się bez powodu. Chory mówi cicho. zmniejszenie masy ciała. nachalny. Jego mimika staje się sztywna. osób starszych. lecz umiarkowane podwyższenie nastroju uwarunkowane zmianami organicznymi mózgu. niekonsekwentne. bez wyrazu. Zachowanie jest nacechowane brakiem poczucia dystansu w stosunku do rodziców. nosa i uszu. bezczelny. zaczyna nagle zdradzać dziwactwa.w stwardnieniu rozsianym lub w pląsawicy Hunringtona. drażliwy.Płytkie stany hipomaniakalne (lub po prostu chorobliwie podwyższony nastrój) bywają czasem niesłusznie określane słowem euforia. niespójne logicznie. dokonują samookaleczeń. co powoduje wysuszenie rogówek.

Napięcie mięśniowe nie jest wzmożone (osłupienie wiotkie) . wstają z łóżka. U chorych leżących występuje zwykle objaw poduszki powietrznej. sztywne) przejawia się zahamowaniem ruchowym przy zachowanej zdolności odbierania bodźców. Osłupienie katatoniczne na ogół rozwija się szybko i nagle ustępuje. Słowa kierowane do chorego nie są przez niego odbierane. urojeniowe. Natomiast prawie całkowicie zanika kontakt chorego z otoczeniem.osłupienie efektoryczne i receptoryczne. w porażeniu postępującym (stupor poru (mens) . echopraksja. tj. często niefiz (alogicznej. Cierpi na tym również kontakt uczuciowy.Nawiązanie z nimi łączności intelektualnej jest znacznie utrudnione. Chory spowalniały może w stanie osłupienia katatonicznego przejawić nagle pobudzenie i dokonać czynu gwałtownego (raptus cmmzmcas) . . wiotkie) charakteryzuje się spowulnieniem ruchowym. Osłupienie efektoryczne (anergiczne. tj. również jako osłupienie psychopochodne (wzcr rewcmuj. W zmianach płytszych chory czasem odpowiada powoli pojedynczymi słowami lub spełnia polecenia. słuchowymi i z urojeniami.echolalia. który charakteryzuje się przede wszystkim zahamowaniem lub znacznym spowolnieniem ruchowym. Uwzględniając całokształt obrazu klinicznego osłupienia katatonicznego (swpzr cmwzmcws) . np. Chorzy często pozostają przez długie godziny w jednej pozycji. snują się"po sali. Do obrazu klinicznego. Stany osłupienia. lub stoją na jednej nodze. echomimia. obejmuje przede wszystkim analizator kinestetyczna-ruchowy) . W głębokim osłupieniu występuje całkowity mutyzmi bezruch. Występują zaburzenia świadomości w postaci zbliżonej do zespołu onejroidalnego. którzy nie pojmują. wykonując niektóre ruchy. w typowych przypadkach. występują w przebiegu choroby afektywnej. Po ustąpieniu stanu zahamowania chory na ogół pamięta zachowanie otoczenia i własne doznania z zakresu choroby. Stwierdza się ponadto. Długotrwałe pozostawanie w jednej pozycji wywołuje obrzęki. ale nie jest zdolny do działań ruchowych (hamowanie ochronne. giętkość woskową lub pseuduwoskową oraz negatywizm czynny. wyróżnia się dwie jego postacie. jako skrajne pagłębienie depresji (wwzor melancholicar) . należą jeszcze inne objawy. Chorzy sprawiają wrażenie ludzi całkowicie zdezorientowanych. które nie osiąga na ogół stopnia pełnego zahamowania. Osłupienie (swpor) jest zespołem.dziwacznie przegięci. w psychozach spowodowanych czynnikami infekcyjnymi i intoksykacyjnymi. według tradycyjnej interpretacji neurofizjologicznej. przechodząc czasem w stan podniecenia katatonicznego. zagubionych jakby zaczarowanych. . Napięcie mięśniowe jest wzmzżone. Między obydwiema postaciami zespołu katatonicznego są możliwe stany przejściowe. stereotypie ruchowe i słowne. Osłupienie występuje najczęściej w schizofrenii katatonicznej. Po ustąpieniu osłupienia chory nie pamięta minionego okresu lub jest zachowana jedynie pamięć fragmentaryczna-urywkowe wspomnienia dziwacznego snu. oprócz psychoz schizofrenicznych. zwłaszcza płytszego. omijają inne osoby i sprzęty. Często występuje negatywizm bierny. Chory więc słyszy. bierne. O sł u p i en i e re c ep tory c zn e (oncjroidalne. Chorzy poruszają się powoli. co się z nimi i wokół nich dzieje. widzi. doznaje bólu. Halucynoza lub omamica (Adacmzw) jest zespołem przebiegającym z omamami jako objawem dominującym. czynne. z omamami wzrokowymi.

ób) . Chory z niewzruszonym przekonaniem stwierdza. Zespól paranoidalny (zespół urojeniowo-omamowy) . Podobna bliskość dotyczy zespołu parafrenicznego i tych przypadków omamicy alkoholowej. rzadziej innej. robaczki". mrówki"maleńkie zwierzątka"itp. a przede wszystkim urojenia prześladowcze powiązane treścią z omamami. Urojenia te w większości przypadków stanowią urojeniową interpretację doznań fizjologicznych. usystematyzowanymi urojeniami treści prześladowczej. tj. Sporadyczne przypadki przewlekłej halucynozy dotykowej są zespołami parafrenicznymi. Od urojeń pasożytniczej choroby skóry odróżniany parazytofobię. najczęściej prześladowcze. aby określenia. zwykle usystematyzowane i całkowicie niepodatne na perswazję. smakowe lub dotykowe. Tak zwana przewlekła halucynoza dotykowa Bersa i Ćonrada. którym towarzyszą zwykle złudzenia. względnie prześladowcze i odnoszące. że pod skórą poruszają się owady. występuje zwłaszcza w halucynozie alkoholowej. Zespół Kandinskiego i Clerambaulta. Chory słyszy podszepty (szatana. Istotna rola patogenetyczna przypada organicznemu uszkodzeniu mózgu (np. określonej przez Kraepelina nazwą pwrmcia mjacwmcrw. Określenia. Zespół ten bywa też określany jako wspó (występowanie pseudo halucynacji oraz mantzmu. Zespół urojeniowo-omamowy może występować w różnych psychozach.Są tu najczęściej omamy słuchowe. zmiany miażdżycowe) . tj. zespół paranoidalny"używać przede wszystkim. Zespól paranoiczny charakteryzuje się zwanymi. niektóre niedokrwistości. lecz proces psychotyczny przejawiający się usystematyzowanymi urojeniami jako objawem wiodącym. str. że mamy na myśli nie jeden objaw (którymi są urojenia paranoiczne) .automatyzm psychiczny.lęk przed pasożytami. nieraz strach o znacznym natężeniu.zanik tkanki mózgowej. występującą sporadycznie. to zespół bardzo rządku występujący. na który składają się pseudohalucynacjeoraz urojenia owładnięcia. wielkościowej. Nieco częściej występują urojenia pasożytniczej choroby skóry. Lęk. a nawet wyłącznie. odczyny uczuleniowe i inne) . Zespól paralreniczny (wmdroma purmhrenicwn) obejmuje głównie dwa objawy: usystematyzowane urojenia (prześladowcze. hipowitaminozy. które w pustaci myśli wnikają do jego głowy i czuje się zarazem owładnięty tą zewnętrzną siłą. choroby wątroby. Jako osobną postać. W niektórych przypadkach wraz z urojeniami oraz omamami li pseudohalucynacjami) występują objawy stanu depresyjnego (zespół paranoidalna-depresyjny) . rzadziej wielkościowe) zraz omamy (zwykle słuchowe. zespół paranoiczny"używamy wówczas. które przebiegają z urojeniami o cechach dość wyraźnej sysrematyzacj i. gdy chcemy podkreślić. Halucynoza bywa uwarunkowana czynnikami mtoksykacyjnymi oraz infekcyjnymi. odnoszącej. i w psychozach wieku późnego. nieznanej siły) .w rzadkiej psychozie. zaznacza się jednak tendencja. czasem w psychozach schizofrenicznych. w stosunku do psychozy schizofrenicznej. Na podstawowe objawy tego zespołu składają się urojenia. jednak już w pojęciu pseudohalucynacji . Zespół parafreniczny występuje w parafrenii. na którą składają się omamy dotykowe oraz urojenia pasożytniczej choroby skóry. a zwłaszcza świądu i innych dolegliwości uwarunkowanych zmianami skórnymi w przebiegu różnych chorób somatycznych (cukrzyca. węchowe i inne) . wyróżnia się halucynozę kiłową Flauta. a obecność omamów dotykowych jest jedynie hipotetyczna. Urojenia pasożytniczej choroby skóry występują w przebiegu psychoz inwolucyjnychoraz psychoz przedstarczych. a więc naporu obcych myśli (por. oraz słowne omamy słuchowe-znacznie rzadziej omamy węchowe. wyodrębniony ze złożonego obrazu psychopatologicznego. ale również czuciowe.

w poszczególnych bowiem przypadkach stwierdzamy różnice dotyczące nasilenia uwzględnionych objawów. zwłaszcza zapamiętywania. gdy chory znajduje się w nowym otoczeniu i wobec zmienionego biegu wydarzeń dnia. powodujących zupełną dezorientację co do czasu. spowodowany czynnikami toksycznymi (alkoholem. są objawem charakterystycznym. w tej jego postaci.związany z odpowiadaniem na pytania. zwłaszcza wtedy. a nawet różnice jakościowe. objaw podstawowy. Zaburzenia pamięci. Na każdą z nich składa się wiele odmian. lecz odbierane w postaci myśli i dlatego omawiany objaw. Objaw ten.ze s pół otęp lenny (smdromudementwum) . Postać otępienna zespołu psychoorganicznego. jest charakterystyczny dla schizofrenii paranoidalnej. a zarazem mieszczącym się w szerokich granicach: od względnie nieznacznych zaburzeń pamięci do głębokich. miejsca. Poniżej zestawiono podstawowe objawy właściwe dla postaci otępiennej. porównywanie. w doznaniu chorego jako pierwsze. 1. jak i pełny zespół Kandinskiegoi Clerambaulta. a więc wykonywania operacji myślowych. powtarzaniem zdań. wnioskowanie i inne. Zespól psychoorganiczny (syndromu mychozrzamcam) to zespół objawów klinicznych świadczących o rozlanym uszkodzeniu lub zaniku tkanki mózgowej. . ale także echa swoich myśli. np. toteż wymaga on szczególnie troskliwej opieki. Cechą dominującą jest upośledzenie zdolności logicznego myślenia. a także urazowymi (mechanicznymi) . W tym należy upatrywać przyczynę pogarszania się stanu psychicznego chorych otępiałych z chwilą umieszczenia ich w innym środowisku: szpital nie stanowi tu wyjątku. oznacza otępienie (dementuj: od tego wiodącego objawu pochodzi nazwa całego zespołu zespół otępiejmy. ludzie starzy okres młodości. uogólnienie. takich jak analiza.mieści się poczucie obcości nasuwających się myśli i wyobrażeń. wywołuje szybko narastające znużenie. W głębszym otępieniu chory okazuje bezradność nie tylko wobec sytuacji nowych. otoczenia i własnej osoby.postać otępi enną (lub otępieniuwą) oraz charakteropaty czną. tj. do których przywykł. Zaburzenia krytycyzmu są związane bezpośrednio z obniżeniem sprawności intelektualnej. na skutek zaburzeń pamięci. podszepty myśli własnych". występuje. naczyniowymi powodującymi niedotlenienie i w jego następstwie trwałe uszkodzenie tkanek. tlenkiem węgla. Występuje również upośledzenie zdolności wykorzystywania podanych wiadomości-zwłaszcza w sytuacjach względnie nowych-co jednak pozostaje w ścisłym związku z zaburzeniami logicznego myślenia. W niektórych przypadkach chory doznaje nie tylko naporu obcych myśli. a zdolność zapamiętywania niknie. które ukazują jedynie ogólną strukturę tego zespołu. tj. pogłębiając zaburzenia orientacji. talem) . infekcyjnymi (zejście po zapaleniu mózgu i opon mózgowych) . Obniżenie lub brak krytycyzmu. Wyróżnia się dwie podstawowe postacie zespołu psychoorganicznego. Na przykład chory zapytany o imiona dzieci lub swój wiek nie jest w stanie. ale również codziennych. synteza. że echo poprzedza myśli. Nie są one słyszane uchem. liczeniem. Obniżenie sprawności intelektualnej. Bywa i rak. Zapamiętanie natomiast spraw bieżących nastręcza poważne trudności. Wysiłek umysłowy. Zorientowanie się w nowej sytuacji i dostosowanie do niej jest często ponad siły chorego. odległe w czasie. udzielić prawidłowej odpowiedzi. można określić jako. Chory zwykle dość dobrze pamięta wydarzenia dawne. W miarę narastania zmian organicznych ubytki pamięci stają się bardziej rozlegle.

a liczne zdania osnute wokół jednej sprawy nie wzbogacają treści wypowiedzi. Tutaj przykładowo wskazano pojedyncze odrębności. wymienia nieprawidłowe. ja jestem ze starego rocznika. Stosunkowo często zaburzenia osobowości są uwarunkowane uszkodzeniem mózgu i te właśnie przypadki określa się terminem. Jedną z charakterystycznych cech zespołu nępiennego u niektórych chorych na padaczkę jest lepkość my śle n i a. było ich troje": . tj. ma swoje lata.swojej trudnej młodości. Różnica więc polega nie tyle na objawach czy głębokości zmian. Cechy charakterystyczne. jej utraty. Chwiejność emocjonalna nie jest objawem stałym i w niektórych przypadkach nie występuje wyraźnie. Bywa ono różnego stopnia. Otępienie a upośledzenie wnysłzwe. jak i niedorozwoju. W tym nLin. tak że chory sam z niepokojem śledzi postępujące upośledzenie pamięci i narastającą męczliwość. który bywa raki jak w psychopatii. słysząc wypowie dzianą pogodnym tonem pokrzepiającą uwagę. czy istotnie chory się TOZTZCWTU. jednak pewna zmienność nastroju. Wspomniano powyżej. krytycyzm chorego bywa dość dobrze zachowany. Objawy otępienia i upośledzenia są zbliżone. Z kolei w zespole otępiennym. że należy również opowiadać rzeczy smutne. Podaje nieistotne szczegóły. Przedstawione 7-Psychiatria. iż jest np. u których rozwój umysłowy został wstrzymany i nigdy nie osiągnął poziomu prawidłowego. jego zahamowaniu. że zespół psychoorganiczny (zarówno w postaci nępiennej. Określenie to nie informuje o cechach obrazu klinicznego. Postać charakteropatyczna zespołu psychoorganicznego.piękny dzień. . charakteropatia". co jednak dotyczy na równi otępienia. świadczące o ważniejszych różnicach. 45 albo 75". albo też posługuje się ogólnikami: . ile przede wszystkim na tym.Podaje więc tyłku imiona lub. Nastrój chorych bywa tępy. często opowiadamy coś wesołego. Chory nadmiernie długo trwa przy jednym temacie: zachowuje się tak. Chory wzrusza się na wspomnienie wydarzeń z odległej wojny lub np. znajduje wyraz brak krytycyzmu chorego. Różnica między psychopatią a charakteropatią nie dotyczy więc symptomatologii. lecz etiupatogenezy. może odpowiedzieć. czy nie ma kłopotów z pamięcią. W niektórych przypadkach dominuje drażliwość i wybuchowość. jak i charakteropatycznej) wykazuje różne odmiany. jakby nie mógł się od niego oderwać. że pamięć dobrze mu służy. lecz szybko weseleje. badając chorych otępiałych. natomiast upośledzenie dotyczy wyłącznie osób. W obu przypadkach przede wszystkim ma miejsce obniżenie sprawności intelektualnej. że chory dostrzega z zakłopotaniem i obawą coraz to wyraźniejsze zaburzenia pamięci. W płytszych zmianach organicznych bywa i tak. która w przeszłości uzyskała przeciętną lub nawet wysoką sprawność umysłową. często jest też podbarwiony euwrycznie. z czego jednak nie wynika. jest charakterystyczna dla zespołu organicznego. aby przekonać się. Tak więc otępienie może dotyczyć osoby. że otępienie jest wyrazem obniżenia sprawności umysłowej. aż milo patrzeć na świat.eh ar akt e r o p atia (charwzterzpuhia) . zwłaszcza płytkim. a zwłaszcza skłonność do popadania w rozrzewnienie. Dlatego też. uwzględniono w części drugiej (szczegółowej) podręcznika. Zapytany z kolei. a niedorozwój polega na wstrzymywaniu rozwoju.

iż są to przede wszystkim zaburzenia procesów emocjonalna-popędowych oraz zdolności ukierunkowania. Zespół ten obejmuje ogólnie ujęte zaburzenia psychiczne. można ogólnie przyjąć. popędów i napędu psychicznego.in. wykazuje cechy wspólne. dziś rzadko używanym. że świadczy on o rozlanym (globalnym) uszkodzeniu tkanki mózgowej. Jedna z psychoz alkoholowych przebiega w postaci zespołu Korsakowa.w obrębie płata czołowego. uwarunkowane chorobami gruczołów wydzielania wewnętrznego. skroniowego lub ciemieniowego warunkuje pewne odrębności obrazu klinicznego) . Na obraz kliniczny składają się objawy typowe dla otępiennej postaci zespołu psychoorganicznegoze szczegulnym nasileniem zaburzeń pamięci i orientacji. płytkoeuloryczny lub dysforyczny. Bilikiewicza. które dopiero co miały miejsce.charakteropatia u niektórych chorych na padaczkę z typową drażliwością. często o treści absurdalnej. dzięki czemu można doprowadzić do ścisłego ustalenia objawów klinicznych i. Zespół amnestyczny Korsakowa jest jedną z postaci zespołu psychoorganicznegospowodowanego znacznym uszkodzeniem mćzgu. W zespole amnestycznym uwarunkowanym czynnikami toksycznymi (i niedoborem witamin) rozwija się zwykle zapalenie wielonerwowe. Przyczyną zespołu Korsakowa bywa też ciężkie zatrucie tlenkiem węgla lub innymi środkami toksycznymi. . Prezbiofenia (Wernickiego) jest określeniem. Głębokiemu upośledzeniu ulega zdolność zapamiętywania. w miarę możliwości. Przykładem zaburzeń osobowości typu charakteropatycznego jest m. skłonnością do wygotowanych reakcji emocjonalnych i do zalegania afektu. które przebiegają z zespołem amnestycznym i niepokojem ruchowym. ale zapoczątkowuje postępowanie diagnostyczne. jak również zdolność przypominania. Mimo różnych postaci charakteropatii i wyraźnych odmienności. Zespół ten. Omawiany zespół może również powodować mechaniczne uszkodzenie mózgu (zespół amnestyczny pourazowy) . który opisał i zweryfikował liczne przypadki charakteropatii różnego pochodzenia. a poszczegulne choroby gruczołów wydzielania wewnętrznego wykazują właściwą sobie symptomatologię psycho. du określenia ich przyczyn. Zespół ten stanowi tylko ogólne ramy. ogólnej aktywności (napędu psychicznego) oraz nastroi u. Od tak rozumianego zespołu udrożnia się niekiedy zespół miejscowego uszkodzenia mózgu (las himlokale Psychosyndrom opisany przez Bleulera) . Na zespół psychoendokrynulogiczny składają się trzy grupy objawuw: zaburzenia poszczególnych popędów. Chorzy przejawiają nastrój tępy. Podając ogólną charakterystykę zespołu psychcorganicznego wspomniano. w tym również ważnych wydarzeń bieżących. integracji i kontroli działania. przyczyniając się do spopularyzowania poglądu o możliwości organicznego uwarunkowania zaburzeń osobowości. A mianowicie. Rozległe luki pamięciowe chory wypełnia konfabulacjami. oznaczającym psychozy starcze. Stwierdzenie zespołu miejscowego uszkodzenia mózgu ma znaczenie ogólnikowe. w poszczególnych przypadkach miejscowego uszkodzenia mózgu występują zaburzenia procesów emocjonalnych. oraz ze swoistą drobiazgowością.stanowisko jest wyrazem zapatrywań T. Zespól psychoendokcynologiczny (endokrines Psychosyndrom) został wyodrębniony przez M. mimo różnego umiejscowienia uszkodzenia (np. cc zbliża wyraźnie ten zespół do zespołu psychoendokrynulogicznego. Bleulera. a zarazem du charakteropatii.

Teoria ta. Bilikiewicza. stwierdzono. iż poranne postacie tego zespołu występują u ludzi zdrowych (por. Zgodnie z podstawowym założeniem. który powstał na podłożu przewlekłej schizofrenii lub też rozwinął się w przebiegu . po długich przerwach między posiłkami. Reakcje egzogenne BonhoeTera to nieswcisre stany psychopatologiczne wywołane czynnikami egzogennymi. Zespól psychohipoglikemiczny (rmdromd pycwjizzg (ycazmizam) . Jest to kolejna przyczyna.nerwic wegetatywnych (a niekiedy zespołów rzekomonerwicowych) . toku myślenia. Poniższe uwagi nie są przeglądem różnych strategii w zakresie postępowania diagnostycznego. Ograniczono się zatem do krótkiej wzmianki na temat koncepcji. należy dążyć do uwzględnienia nie tylko utrzymującego się w danym momencie procesu chorobowego-np. Wyróżnia się reakcje ostre. której założenia stały się podstawą nozografii etioepigenetycznej. któregoś z zespołuw zaburzeń świadomości bądź innego jeszcze stanu psychopatologicznego-ale także podłuża. czasem na czczo: duża wrażliwość psychiczna na hipoglikemię. Wypełnienie tego zdania wymagałoby obszernego rozdziału. somatyczną. nazwanej również teorią. l 9/Z) . Ustalenie rozpoznania w myśl założeń etioepigenezy jest przydatne i owocne nie tylko dla psychiatrów. ale pozostaje bliskie sposobowi myślenia diagnostycznego wielu doświadczonych klinicystów uprawiających medycynę. że różne czynniki zewnąuzpochodnemogą wywoływać podobne reakcje psychopatologiczne.również 2. Teoria etioepigenezy. zaburzenia pamięci. l 966) . rzadziej hipomaniakalnych oraz w postaci zmian otępiennych. zespół się rozwinął. czynniki infekcyjne. stwierdzając np. Zamieszczone poniżej wyjaśnienia przeznaczone dla studentów-w przyszłości lekarzy różnych specjalności. są oparte głównie na VII wydaniu dzieła T. etioepigenezy. Reakcje egzogenne uważa się za nieswoiste w tym znaczeniu. w okresach przygnębienia) oraz podczas stosowania diety bogatowęglowodanowej.zespołu depresyjnego. psychiatra zadaje sobie pytanie. takimi jak zatrucia. zespół majaczeniowy splątaniowy) oraz przewlekle. ogólny napęd i nastrój. Tak więc. czy jest to zespół psychotyczny. opracowana i wprowadzona do nauki przez T. Bilikiewicza: Psycamria i/juczna. będącego jedną z postaci tzw. zwłaszcza typu hipostenicznego: wzmożona pobudliwość układu sercowa-naczyniowego: lekkie napadowe stany hipoglikemiczne pochodzenia emocjonalnego (po doznaniu przestrachu. przebiegające z zaburzeniami świadomości (przymglenie. ale w obu grupach przypadków jest zaburzony popęd (zaspokajania głodu) . na którym ten. nawet lekką (przejściowe obniżenie zdolności logicznego myślenia. Podstawowe cechy: objawy neurasteniczne. które doprowadziły do próby wyodrębnienia zespołu psychohipoglikemicznego (M. Jarosz. senność patologiczna. Te ostatnie występują w postaci zespołów neurastenicznych (rzekumonerwicowych) . tj. stanowi trwały dorobek psychiatrii polskiej. dla której uzupełniono ten rozdział krótką charakterystyką rozpoznania etioepigenetycznego. czasem z zaburzeniami pamięci właściwymi dla zespołu amnestycznego Korsakowa. ma już dość długą historię. Chęcińska i wsp.zespół paranoidalny. depresyjnych. uwagi) : podwyższona tolerancja na glukozę (krzywe hipoglikemiczne) przy prawidłowym na ogół stężeniu glukozy we krwi na czczo. urazy mechaniczne i inne.patologiczną mieszczącą się w obrębie zespołu Bleulera.zewnątrzpochodnymi. w stanach lęku. Na przykład krańcowo różnią się objawy niedoczynności i nadczynności gruczołu tarczowego. zespołu paranoidalnego. W toku badań. Uwagi ogólne o ustaleniu rozpoznania.

Adam Bilikiewicz. to czynnościowy zespół paranoidalna-depresyjny. gdyż takie sformułowanie mówi nam bardzo niewiele. w oderwaniu"ud tradycyjnego podłoża schizofrenicznego. Nie wystarczy. paranoidalny i hebefreniczny. Takie postępowanie jest słuszne. Tym podłożem. mogą być hipotetyczne zmiany organiczne właściwe dla schizofrenii przewlekłej Oj. min. gdy jest to osobowość prawidłowo ukształtowana. to proces diagnostyczny zmierza do poznania także okresu pierwszego. Zaburzenia świadomości. a także inne czynniki tworzące warstwę drugą. opracowanym znacznie później przez ekspertów Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego pod nazwą DSM.somatyczne zmiany inwolucyjne. Zgodnie z powyższym. ale musimy określić rodzaj psychozy. oraz do pytania o jego podłoże. jak i wykazująca zaburzenia różnego typu i głębokości. ujęcie całości strukturalnej choroby psychicznej w jej dziejowym rozwoju dynamicznym" (T. ale o określonym profilu. świadomość"nadaje się inne-szersze-znaczenie w naukach humanistycznych. Według przedstawicieli nauk humanistycznych pojęcie świadomość" (cwuciemia) oznacza . którą może być np. czy też u podłoża obserwowanych zaburzeń psychicznych leżą np. tj. co umożliwia. np. rzecz jasna.w medycynie. W myśl przedstawionych poglądów należy dążyć do ustalenia trzypiętrowego (mjwarstwowego i miastowego) rozpoznania. Terminowi. prawdziwej') lub zmiany endogenne. processus et defectus psychoorganici) i okres trzeci nawarstwień czynnościowych Gmdrzmmw ńmctznalia) . W celu uproszczenia przykładu ograniczymy się tylko do uwzględnienia zespołu paranoidalnadepresyjnego. Jej szerokie uwzględnienie jest wyrazem przywiązywania należytej wagi nLm. Warstwa trzecia. Takie postępowanie uwzględnia już warstwę drugą i trzecią: jeżeli jest to osiągalne. Etioepigenetyczny system diagnostyczny ma wiele cech wspólnych z systemem wieloosiowym. nozogralia etioepigenetyczna kieruje uwagę również na warstwę pierwszą. . l 988) . czy zachorował człowiek o osobowości skrajnie niedojrzałej. stanowiące przypuszczalne podłoże choroby afektywnej (sabsmuum endogener cyclqphremwe) .choroby afektywnej. Nie jest przecież sprawą obojętną dla ścisłości ustalenia rozpoznania i oceny rokowania. gdyż uwzględnia dwa okresy (lub inaczej-warstwy) etioepigenetyczne.okres drugi zmian mwmcznyc\tmorbi. psychozę infekcyjną".o cechach histeroidii.różne choroby somatyczne i zatrucia. który nawarstwił się na zasadniczo organiczne"podłużę. Słuszne. tj. że dzięki niej można dostrzec zespoły czynnościowe. a innewęższe-w naukach przyrodniczych. do właściwości osobowości człowieka zarówno wuwczas. we wszystkich rozpatrywanych przypadkach.zespół majaczeniowy (delirium inńcmsum) lub też zespół splątaniowy (amemia) . np. mieszczących się w pojęciu. czy reż o osobowości zwartej i odpornej. który doczekał się kilku wydań i zyskuje na świecie coraz szersze zastosowanie. Bilikiewicz.dziedziczna-konstytucjonalną. choć nadal niewystarczające. W rozpoznaniu etioepigenetycznym staramy się uwzględnić wszystkie trzy warstwy (a przynajmniej drugą i trzecią) . w nozogrwii etioepigenetycznej wyróżnia się w sposób oryginalny trzy warstwy (okresy) i przywiązuje istotną wagę do nawarstwiania się zespołów czynnościowych na podłoże organiczne. jeżeli rozpoznamy. osobowość przedchorobowa". Oryginalność koncepcji etioepigenetycznej polega przede wszystkim na tym. będącym drugą warstwą. jako względnie częstego. . wysuwając pytania i szukając informacji o właściwościach genetyczna-konstytucjonalnych badanego pacjenta. Jak łatwo się domyślić. takie jak katatoniczny.

dostosowując się do zachodzących w nim zmian. Stanowi czuwania odpowiadają następujące terminy obcojęzyczne: łac. Ilościowe zaburzenia świadomości. odbijaniu''rzeczywistości. . że komputer potrafi może. że tego samego terminu używa się w naukach przyrodniczych (szczególnie w neurologii i psychiatrii) w znaczeniu bardziej elementarnym. niem. gdzie organizm żywy odbiera bodźce ze świata zewnętrznego (ale również wewnętrznego) i ma możliwość rejestrowania (lub spichrzania-w języku cybernetycznym) tych informacji. świadomości. Wszędzie bowiem tam. ale-dzięki rozwiniętym procesom myślowym-zdaje sobie sprawę z przeżywania zjawisk psychicznych. emocji) . waking lub vigilance. które nie mają nawet najprostszych zalążków układu nerwowego. zdajemy sobie sprawę z faktu.myśli. Świadomość byłaby więc końcowym etapem przejścia od prymitywnej psychiki zwierzęcej do psychiki por erceWewce człowieczej. gdy zajmiemy się zaburzeniami. Przytomność jest pojęciem wyższym i wchodzi w zakres szerszego pojęcia-świadomości. mneme) . która pojawiła się u człowieka na drodze długotrwałej ewolucji. Porównując mózg ludzki do najdoskonalszego komputera. Dzięki temu człowiek nie tylko spostrzega. utrzymywanie stałego poziomu czuwania. Naturalnymi stopniami wahania się stanu czuwania (przytomności) są jawa i sen fizjologiczny. pamięcio-świadomości" (gr. rejestrowania i zintegrowanegz przetwarzania informacji.. świadomością". że świadomość w tym sensie (łac. Nla zakończenie powyższych rozważań definicyjnych trzeba ustosunkować się do pojęcia. Chodzi bowiem o to. innymi słowy.rensonum. polegającą na.wakefulness. To towarzyszące przeżyciom psychicznym poczucie ich przeżywania stanowi subiektywny człon definicji świadomości. czyli zdolność introspektywnego przeżywania zjawisk psychicznych (np. ma orientację w otaczającym go świecie. polegającą na zdolności do odbierania. . Istnienie samuświadomzści u człowieka kładzie kres wszelkim spekulacjom i próbom analogii komputera do mózgu człowieka. a także celowego reagowania na bodźce. mamy do czynienia z pamięcią (gr.yigilantia. ale nie może wiedzieć o tym. rmjderOjest cechą wszystkich organizmów żywych. Różnice między tymi terminami sraną się wyraźniejsze wówczas. W tym ujęciu świadomość oznacza zatem najlepiej zorganizowaną funkcję ośrodkowego układu nerwowego. również tych. Wachheir. Zjawiska iwiadzmości i pamięci są ze sobą nierozerwalnie złączzne.najwyższy stopień rozwoju psychiki. wyobrażeń. że myśli To poczucie przeżywania myślenia określa się terminem samoświadomość". Uwzględniając ten wywód. ang. umożliwiającego selekcjonowanie i interpretowanie bodźców. Przez przytomność rozumiemy stan gotowości układu nerwowego do reagowania na bodźce albo. Człowiek ma jednak także sferę przeżyć podmiotowych. czyli dotyczące przytomności. Definicja ta powsiada w wyniku obserwacji zachowania (behawioru) organizmu żywego. przytomność". mamy prawo zdefiniować świadomość (w znaczeniu seuunum) jako cechę organizmów żywych. myśleć". Z kolei możliwość wykazania obecności procesów mnemicznych dowodzi przeistoczenia świadomości w pamięć. gr. tworząc jedną funkcjonalną całość w znaczeniu. które bywa niesłusznie utożsamiane ze. mnemosynej des isy. Niewątpliwym utrudnieniem w porozumiewaniu się badaczy różnych specjalności jest fakt.

grymasu twarzy lub cofnięcia kończyny pod wpływem ukłucia. a nawet śpiączki. ich śledzenia. czyli utratą przytomności (stanu czuwania) . można go. obudzić". z zachowaniem odruchów obronnych. mówimy wówczas o jakościowej zmianie świadomości. których treść bywa niekiedy wplatana w marzenia senne. gdy kładziemy się spać.stan półśpiączki. czyli półśpiączka. Analogią tą posługują się również autorzy niemieccy. światła"świadomości i zwężeniem jej pola. ale po chwili odczuwa znowu nieprzepartą potrzebę snu. Sen głęboki. przeprowadzać analogii między snem fizjologicznym a snem patologicznym. aby nie usnąć. gdyż bodzcami. polegające na osłabieniu natężenia światła świadomości. mJn. reaktywności na niektóre silne bodźce jest pojawienie się np. Senność patologiczna przypomina znaczną senność fizjologiczną. Nie należy natomiast. patologiczna pojawia się niezależnie od rytmu dobowego. O aktywnym stanie mózgu w czasie snu świadczy też badanie EEG. w pewnych oczywiście granicach. Nawiasem mówiąc. który trwa nie tylko w sensie możliwości przeżywania marzeń sennych.skala stanu czuwania) . czyli pó (śpiączkę (rzzzr) i śpiączkę (ccmw) . Wyróżniamy trzy podstawowe zespoły zaburzeń: senność patologiczną (rcwmc/emia) .lekkiego poruszenia głowy i mrugnięcia powiekami na klaśnięcie koło ucha. jęku. zakaźne (m in.zapalenie mózgu) oraz choroby organiczne mózgowia. które to porównanie nasuwa się zresztą w języku polskim z uwagi na etymologię. a nawet zapamiętywania. Nie ma żadnej analogii półśpiączki do snu fizjologicznego.ranu po obudzeniu się ze snu. rozjaśniają"światło świadomości. czyli-ściślej mćwiącprzytomności. Jeżeli jednak światło świadomości traci swoją klarowność i przejrzystość. Śpiączka jest najcięższym stanem polegającym na całkowitym wyłączeniu przytomności (a tym . nie można wyprowadzić chorego z tego stanu. ale także w sensie mniejszej lub większej wrażliwości (reaktywności) na bodźce z otaczającego świata. Przyczyną senności patologicznej są czynniki toksyczne. świadomość nasza przygasa. pod wpływem zmęczenia. który musi używać dużego wysiłku woli. Wahania świadomości w warunkach prawidłowych mają charakter zarówno ilościowy. tj. Potocznie zawiera się to w stwierdzeniu. jak i psychologicznych. występuje np. Nie oznacza to jednak. to staje się przymglone i zamączne. patologiczny sen głęboki. ale zamroczony"W warunkach patologicznych będą nas interesowały zmiany ilościowe świadomości. zjawiska świadomości łatwiej zrozumieć posługując się prostym modelem światła. Przeciwnie. niektóre przypadki guzów mózgu i urazów czaszkowa-mózgowych. niektóre używki (np. przy czym jest zachowana jedynie reaktywność na silne bodźce. W różnicowaniu ze snem fizjologicznym bierzemy pod uwagę fakt. będzie o tym mowa dalej. Wyrazem zachowanej. człowiek jest przytomny. iż codziennie. polega na wygaszeniu przytomności. że senność. Natężenie świadomości zmniejsza się wyraźnie. Wahania świadomości można dzisiaj mierzyć zarówno za pomocą metod neurofizjologicznych (wielogodzinne zapisy czynności bioelektrycznej mózgu) . że fizjologiczne zaśnięcie zupełnie przerywa stan czuwania. nawet najsilniejszymi.Wahania stanu czuwania oznaczają w warunkach fizjologicznych. używając skal określających sprawność różnych funkcji psychicznych (np. Charakteryzuje się wyraźną skłonnością chorego do snu. jak i jakościowy. gdy zbliża się czas wieczornego spoczynku. W czasie rozmowy chory zapada w sen. Zmiany ilościowe wyrażają się wahaniami w natężeniu. w wyniku działania leków nasennych.kawa i herbata) . Wymienione powyżej przyczyny senności patologicznej mogą również powodować głębsze zaburzenia świadomości.

w miarę narastania zaburzeń przytomności. jakościowych zmian wemcnum. To zanikanie reaktywności jest szybkie i kończy się. udarowa. do zaburzeń ilziciowych zalicza się tzw. często prześladowcze. tj. co wyraża się zniesieniem wszelkiej reaktywności. Jeżeli stan śpiączkowy przedłuża się. Śpiączka może trwać minuty. Mówiąc zatem o zwężeniu pola świadomości i właściwym dla tego stanu ograniczeniu percepcji bodźców. o istotnym znaczeniu dla różnicowania i postępowania leczniczego. mocznicowa. Zwężenie pola (lub obszaru) oznacza. mamy na myśli ograniczenie w porównaniu ze stanem przecigtnym. że jego podłoże przeważnie spowoduje agonię. które leżą u podstaw kilku zespołów psychopatologicznych. otoczeniu. to można sądzić. Warto dodać. Stąd pokrótce omówimy kryteria rozpoznawcze. jak śpiączka. W praktyce klinicznej nie da się wytyczyć ostrej granicy między ilościowymi i jakościowymi zaburzeniami świadomości. W zależności od czynnika etiologicznego wyróżnia się wiele postaci śpiączki (cukrzycowa. miejscu. zwłaszcza iż niejednokrotnie przenikają się one nawzajem. na zniknięciu odruchów obronnych. Oprócz zmian w natężeniu światła świadomości. określając nim stany snu głębokiego (czyli soporu) . godziny. ustępują lub łagodnieją w ciągu dnia: zdarza się jednak. zwłaszcza silnego. a także przeżywanie urojeniowe określonych sytuacji (urojenia. Jakościowe zaburzenia świadomości. co wyraża się upośledzeniem zarówno zdolności przypominania. że przy pełnej sprawności poznawczej też tylko część bodźców jest rejestrowana. że niektóre treści nie przenikają do strumienia świadomości i nie są apercepowane. rozumienie i kojarzenie: znaczny bezkrytycyzm: niekiedy skłonność do perseweracji (na różne pytania chory udziela stale tej samej odpowiedzi) : wyraźne zaburzenia spostrzegawczości. sytuaji chorego. że niekiedy w praktyce ogólnolekarskiej nadużywa się terminu czmw. a nawet co do własnej osoby) słabnący kontakt intelektualny chorego z otoczeniem: obniżenie (oczywiście odwracalne) sprawności intelektualnej: spowalniały rok myślenia: zatracona spójność myślenia (myśli nie wiążą się we wspólną całość) pogorszone pojmowanie. dziania się') -chory . występują zazwyczaj w ciężkich zaburzeniach mózgowych i pozamózgowych. że z godziny na godzinę zaburzenia świadomości pogłębiają się lub ulegają spłyceniu. wątrobowa.samym i świadomości) . a ponadto postacie odrębne. a nawet dni i tygodnie.zwężenie pola świadomości.wzruszenia. zwykle związane treścią z omamami. W skład zespołu objawów wchodzą: zahamowanie lub nagłe zablokowanie czynności pamięciowych. cz jest wyrazem patologicznie nasilonej przerzumości uwagi: charakterystyczne wahania głębokości zaburzeń świadomości (najczęściej objawy nasilają się pod wieczór i nocą. Nie towarzyszy temu jednak zmiana natężenia świadomości większego stopnia. spowodowana zewnątrzpochodnymi czynnikami toksycznymi i inne) wykazujących cechy podstawowe. hipoglikemiczna. jak i zapamiętywania: wynikiem tych zaburzeń jest dezorientacja w kilku kierunkach (w czasie. Nie uwzględniamy tutaj oczywiście kontrolowanych stanów wyłączenia przytzmności (łącznie ze śpiączką) w anestezjologii. urojenia niespójne Onkoherentne) . pourazowa. Zespoły rak głębokich wyłączeń świadomości. którym w warunkach patologii odpowiadają wyżej wymienione zespoły. W warunkach fizjologicznych zwężenie pola świadomości następuje pod wpływem czynników emocjonalnych. Wiadomo jednak. a w końcowej (preagonalnej) fazie na wystąpieniu arefleksji.

Zespół unejruidalny występuje niekiedy w psychozach schizofrenicznych (katatonicznych) . czyli onejruidalnych lub onirycznych. jest stan pomroczny psychopochodny (zamroczenie histeryczne) . błądzenie. które rużnią się przebiegiem. oraz jako jedna z postaci psychoz alkoholowych (delirium tremens) . nasileniem lęku i zaburzeń nastroju (nastrój dysforyczny lub podniosły. o czym świadczy najczęściej zupełna . Po przeminięciu psychozy jest zachowana częściowa pamięć przeżyć omamowych i innych przeżyć z okresu chorobowego. w tym również co do własnej osoby. Stan majaczeniowy występuje w przebiegu chorób zakaźnych (de (irwm iqyżcazwon) . w ciągu kilku godzin.zamroczenia jasnego-zwawwtiz (aojda) . napaści lub inne czyny agresywne. W. szybko zmieniające się. omamy. oprócz jakościowej zmiany wewsznam. ekstatyczny) . Zespoły pomroczne występują częste u chorych na padaczkę. Zespół majaczeniowy rozwija się przeważnie stopniowo. czasem wielkościowej lub religijnej) . grypa i inne choroby ze znacznym odczynem gorączkowym. w części jednak przypadków wcinam rozwija się ostro. Owym przeżyciom towarzyszą żywe reakcje: lęki. głębokością zaburzeń osobowości. Na obraz kliniczny takich złożonych psychoz składają się. w następstwie zatruć (delirium tcocwn) zarówno przemysłowych. Jedną z odmian zespołu pomrocznego. Istnieją liczne obrazy kliniczne zespołu zamroczeniowego. Zespól pomroczny albo zamcoczeniowy (zlwuiiaaz) dość często narasta szybko i kończy się nagłym przejaśnieniem świadomości. doić często rozpoczyna się stopniowo i powoli ustępuje. takich jak dur brzuszny. dane osobowe (dotyczy to zwłaszcza tzw. co uzasadnia wyróżnianie okresu przeddeliryjnego (predeliryjnego) . przypominające marzenia senne z poczuciem uczestniczenia w rozgrywających się niezwykłych wydarzeniach. nastrój dysforyczny lub o podbarwieniu euforycznym.niektórych przypadków majaczenia alkoholowego. niekiedy samouszkodzenia i próby samobójcze. to nie ten sam człowiek"Jakościowym zaburzeniom świadomości towarzyszą często zmiany ilościowe o charakterze zwężenia pola świadomości. w odróżnieniu od zespołów pomrocznych. tj.niezgodne z rzeczywistymi. w chorobach infekcyjnych i padaczkowych. rzadziej występują fragmentaryczne wspomnienia (wyspy pamięciowe) . Dość często jednak zaburzenia świadomości wykazują cechy zespołów mieszanych: zamroczemowo-majaczeniowych.urojeń treści prześladowczej. zapalenie płuc. Chory jest zdezorientowany we wszystkich kierunkach. zimnica. wymienia inne. Zależnie od podłoża przyczynowego w psychozie tej może wystąpić znaczne podniecenie ruchowe o typie gwałtownych wyładowań ruchowych i popędowych: nagłe ucieczki.przeżywa udział w jakiejś sytuacji i jest przekonany o jej realności. Ponieważ zaburzenia świadomości są w tej psychozie głębsze niż w zespole majaczeniowym. wreszcie występowaniem objawów wytwórczych (np. zwykle płytkiego. Osiowym objawem. w przypadkach zatruć. czystym"zespole zamroczeniowym nie występują omamy. czyli pojawienie się nowej (patologicznej) osobowości. jak i środkami farmakologicznymi-zwłaszcza o silnym działaniu cholinolitycznym. zmiana osobowości może się wyrażać zachowaniem i postępowaniem odbiegającym od dotychczasowej sylwetki charakterologicznej pacjenta. i złudzenia o treści fantastycznej. co dotyczy m in. gdy chory połaje się za kogoś innego. Przebiega z najgłębszymi zaburzeniami świadomości. jest rozdwojenie osobowości (naprzemienne) . pseudohalucynacje. Zespól splątaniowy albo splątanie (amenta) . Osoby znające chorego przed wystąpieniem psychozy określają go słowami: . przeżycia psychotyczne bywają pokryte niepamięcią. Obok skrajnych przypadkuw. czasem trwania. oprócz jakościowych zaburzeń świadomości i cech stanu pomrocznego.

ograniczonego zwykle do niewielkiej przestrzeni (. tak iż po przeminięciu objawów chorobowych nie stwierdza się przeważnie wysp pamięciowych. 6. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zagadnienia nazewnictwa. jedyna cecha różnicująca rasy. że chory wyrzuca z siebie pojedyncze słowa. Biorąc pod uwagę podłoże przyczynowe. Trudno coś powiedzieć o wewnętrznych przeżyciach chorego. niekiedy silny przestrach. Warunkiem takiego podziału musi być występowanie wszystkich ustalonych cech w klasyfikowanych przedmiotach. Stopień trudności zwiększa się. jego wypowiedzi świadczą o rozerwaniu wątku myślowego (inkoherencja) .niepamięć po jego minięciu. Bardzo charakterystyczny objaw inkoherencji rozpoznajemy po tym. niepokój w obrębie łóżka') . zwłaszcza wówczas. iż wystąpienie zaburzeń świadomości typu splątaniowego jest niekorzystnym znakiem rokowniczym. Chory traci kontakt intelektualny i uczuciowy z otoczeniem. np. Gdy dwa przedmioty (lub więcej) można odróżnić na podstawie jednej cechy różnicującej. zjawisk) według z góry ustalonych kryteriów. sporadycznie zaś czas ten wydłuża się dc kilku tygodni lub miesięcy. faktów. gdy kryteria podziału są łatwe do sprawdzenia i powtórzenia. chociaż nie jest to. Od nich bowiem zależy powodzenie każdej klasyfikacji. nie powiązane ze szbą formalnie i logicznie. gdyż rejestracja pamięciowa jest całkowicie zablokowana. Czas trwania poszczególnych zespołów i ich licznych odmian (stanów mieszanych łączących elementy różnych zespołów) zależy od czynników etiopatogenetycznych psychozy. Na zakzńczenie podrozdziału o zaburzeniach świadomości należy podkreślić. w części przypadków są tu stereotypie ruchowe. chorób zakaźnych i intoksykacyjnych. reaktywność na bodźce zewnętrzne jest zniesiona lub paradoksalnie wzmożona. iż cechą charakterystyczną psychoz z jakościową zmianą szmcriam jest ich epizodyczny charakter. tym bardziej klasyfikacja staje się czytelna i przejrzysta. Uwagi ogólne. iluzji. gdy w układzie klasyfikacyjnym chcemy lub musimy uwzględnić więcej niż jedną cechę.czy przeżywa omamy lub inne objawy wytwórcze (urojenia) . Ustalanie kryteriów podziału jest zadaniem trudnym i odpowiedzialnym.w niektórych stanach pomrucznych. precyzyjne i logiczne. to taki podział nie sprawia trudności. Zadaniem każdej klasyfikacji jest uporządkowanie i usystematyzowanie przedmiotów (danych. obserwując zachowanie chorego. urojeń) można jedynie wnosić pośrednio. Podział oparty na wielu cechach jest jednak pewniejszy i doskonalszy. jak wiemy. czytania słownika". Zachowanie chorego charakteryzuje się bezradnością" podniecenie ruchowe osiąga rozmiary bezładnego miotania się (jaktaje) . Zespół splątania jest typową psychozą scmatogenną i stanowi powikłanie wyniszczających chorób somatycznych. O istnieniu objawów wytwórczych (omamów. wyrażające często lęki. Epizody psychotyczne trwają od kilku godzin do kilku dni. np. Oznacza to najczęściej nagły początek i równie nagłe (lub szybkie) ustąpienie zjawisk chorobowych. który może zapowiadać zejście śmiertelne. . należy liczyć się z faktem. Przykładem może być podział ludzi wg koletu skóry. Im kryteria są bardziej jednoznaczne. co sprawia wrażenie. Adam Bilikiewicz.

Współczesna psychiatria odrzuca pogląd o istnieniu monosymptomatycznych chorób psychicznych. sangwiników. Inny francuski psychiatra. Hipokratesa na choleryków. lsąuirol. opierała się na kryterium objawowym (symptomatologicznym) . Przykładami są: kleprzmania (chorobliwa. egzogenii"nie pojawia się we współczesnych systemach diagnostycznaklasyfikacyjnych. Za drugi krąg psychotyczny Kraepelm uznał psychozę maniakalna-depresyjną (cyklofrenię. Pojęcie. kontynuował myśl poprzednika. Podział ten był udaną. otępienie wczesne" (demewiw prewcza) . określając cechy jednostki chorobowej (nozologicznej) w psychiatrii. poriomania albo dromomania (patologicznie wybujały popęd. podstawowe kręgi psychotyczne. zawdzięcza psychiatria przede wszystkim niemieckiemu klinicyście E. W XIX wieku. Bleuler (I 857-l 939) . niektóre udane. Klasyfikacja Pinela. że człowiek od zarania dziejów starał się zjawiska przyrodnicze klasyfikować. który położył główny akcent nie na przebiegu i zejściu psychoz. które sprowadzało się głównie (choć nie tylko) dz ich przebiegu. chociaż nadaje mu się inny niż dawniej sens. popędowa skłonność do kradzieży) . Do jednej z pierwszych klasyfikacji należał podział francuskiego psychiatry Filipa Pmela. próbą klasyfikacji zaburzeń psychicznych na podstawie wiedzy psychologicznej i danych klinicznych. podjęto próby. Do powyższej klasyfikacji nawiązał wspomniany wielki szwajcarski reformator psychiatrii E. Do jednegz zaliczył znane już jednostki-katatonię oraz hebelrenię-i utworzył jedną psychozę endogenną. której szczegóły pominę. uwzględniającym takie pojęcia. Sprecyzował przede wszystkim kryterium podziału zaburzeń psychicznych. Myśl etizlugiczna była zawarta w zasadzie w podziale dychotomicznym na zaburzenia psychiczne endo-i egzogenne. nazwaną później przez Bleulera schizofrenią. w powiązaniu ze stroną kliniczna-opisową zaburzeń psychicznych. Kraepelinowi (1855-l 926) . tworzenia jednostek chorobowych w psychiatrii na wzór chorób cielesnych. Autor ten w kolejnych wydaniach znakomitego podręcznika stopniowo rozszerzał i ujednolicad swoje poglądy. obecnie chorobę afektywną) . wielkiego reformatora opieki nad psychicznie chorymi. wędrowniczy) . Kraepelin wyodrębnił w swojej klasyfikacji dwa duże. Oegmwyków i melancholików. Nadał jej miano. w związku z szybkim rozwojem nauk podstawowych (zwłaszcza anatomii i fizjologii układu nerwowego) i medycyny somatycznej. Tu on wprowadził pojęcie monomanii jednoobjawowych zaburzeń psychicznych) . piromania (chorobliwe zamiłowanie do podpalania lub uczestniczenia w pożarach) itd. żyjącego na przełomie XVIII i XIX wieku. które-ku utrapieniu psychiatrów sądowych-pokutuje do dzisiaj wśrud niektórych prawników i laików. Rozwój nowoczesnej klasyfikacji. który przeszedł do histzrii uwalniając psychicznie chzrych z kajdan i lańcuchuw w czasie Wielkiej Rewolucji Francuskiej. jak myślenie.Historia nauk przyrodniczych (do których zaliczamy medycynę. Przez psychozę endogenną Kraepelin rozumiał zaburzenia bez przyczyn zewnętrznych. ruzpoznując zaburzenia psychiczne na poziomie poszczególnych objawów. endogenii"i. Przykładem może być typologia ludzka np. Przykładem może być wyodrębnienie przez Beyle'a porażenia postępującego jako psychiatrycznej jednostki nozokgicznej-powiązał on typowy obraz kliniczny tj postaci kiły z odpowiednimi zmianami pawmor (alogicznymi. a w niej psychiatrię) dowodzi. Termin ten przetrwał do dzisiaj. sądzenie i wola. lecz przede . Również zaburzenia psychiczne próbowano w różny sposób klasyfikować. jak na ówczesne warunki.

Schizofrenia. związane ze stresem i pzd postacią somatyczną (somatoform) .wszystkim na kryterium sympwmwclogiczno-patogenetycznym. (polska wersja ukazała się drukiem w 1997 r. na którym np. Istotną trudność stanowiła sprawa terminologii. Otóż wiele wątpliwości i nie rozwiązanych zagadek łączy się z etiologią i patogenezą zaburzeń psychicznych. Musieli się przede wszystkim wznieść ponad spory różnych szkół i orientacji teoretycznych dotyczących granic jednostek chorobowych i ich etiologii. iż w psychiatrii nie może mieć zastosowania etiologiczny klucz klasyfikacyjny.psychoz endogennych) . Z punktu widzenia etiopatogenetycznego zaburzenia psychiczne są skutkiem wielu czynników. Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania (behawioralne) spowodowane używaniem substancji psychoaktywnych. ponieważ nie znamy etiologii najważniejszych i najczęstszych chorób psychicznych (tzn. Tutaj trzeba wyjaśnić. kryteriów diagnostycznych i klasyfikacyjnych w skali całego świata. zaburzenia zachowania"w dotychczasowym rozumieniu tego pojęcia. że angielskie pojęcie. Zaburzenia nastroju (afektywne) . opracowana przez Światową Organizację Zdrowia i przyjęta na konferencji 46 członków tej organizacji w dniu 6 października 1975 r. ogłoszone przez WHO w 1992 r. wprowadzania nowych pojęć. Twórcy międzynarodowej klasyfikacji musieli zatem pokonać liczne trudności. od nazwy angielskojęzycznej International Classification of Diseases and Related HealthProblems) obejmuje następujące (główne) kategorie diagnostyczne: Organiczne zaburzenia psychiczne włącznie z zespołami objawowymi. Zaburzenia psychiczne znalazły się w V rozdziale zatytułowanym. Poglądy Kraepelina i Bleulera. który umożliwiałby obliczenia statystyczne i epidemiologiczne w skali świata. Na zakończenie uwag ogólnych pragnę wyraźnie podkreślić. obowiązuje międzynarodowa klasyfikacja. Nie spotykali się z tym w innych specjalnościach lekarskich. dlaczego psychiatrzy tak dużą wagę przykładają do klasyfikacji zaburzeń psychicznych i do kryteriów diagnostycznych. zwłaszcza w odniesieniu do. wydanie (wersja lub rewizja) tej klasyfikacji. zaburzenia typu schizofrenii (schizoidalne. u także ich uczniów. Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych. Światowa Organizacja Zdrowia od ponad 20 lat czyni wysiłki w celu ujednolicenia nazewnictwa. W języku polskim nie ma właściwego odpowiednika "zaburzeń behawioralnych"Studenci medycyny zadają często pytanie. jak nieomal na całym świecie. w oryginale schizotypowe) i urqjeniowe.opiera się klasyfikacja chorób zakaźnych. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania". Głównym celem przyświecającym autorom klasyfikacji było opracowanie wykazu (katalogu) rozpoznań psychiatrycznych i ich definicji. W Polsce. a nawet tworzenia nowych jednostek chorobowych. grupy schizofrenii". Daje to asumpt do tworzenia licznych teorii. behayioural disorders"ma w klasyfikacji szerszy zakres niż. . Także we współczesnych układach klasyfikacyjnych odnajdujemy elementy tych podziałów. na długie lata zaciążyły na wszystkich grobach klasyfikowania zaburzeń psychicznych. Zaburzenia nerwicowe. Aktualne jest 10. Podział zaburzeń psychicznych według Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10.

zespół napięcia przedmiesiączkowego. Choroby ucha i wyrostka sutkowego. Choroby układu oddechowego (np. Zewnętrzne przyczyny zachorowania i zgonu (np. Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. padaczka. Zaburzenia rozwoju psychicznego (psychologicznego) . cheruba Parkinsona. zatrucia uraz inne określone następstwa czynników zewnętrznych. Są to: . Choroby układu moczowo-płciowego (np. Czynniki wpływające na stan zdrowia i kontakt z usługami zdrowotnymi (np. zanurzenie lub utopienie. Choroby układu krążenia (np. Poszczególne rozdziały Klasyfikacji zawierają liczne stany.zamierzone samouszkodzenieróżnymi sposobamizatrucia. powieszenie. et służy przede wszystkim celom statystycznym. Nowotwory (np.wrzód żołądka i dwunastnicy. Rozdział V ICD-10 nie obejmuje oczywiście wszystkich stanów chorobowych towarzyszących zaburzeniom psychicznym wymienionym w tym rozdziale. zniekształcenia i aberracje chromosomowe (np.Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi. Wady rozwojowe wrodzone. zespół Klinefeltera-kariotyp 47. Objawy. gdzie indziej nie sklasyfikowane.złośliwy i niezłośliwy nowotwór mózgu) . mięśniowego i tkanki łącznej (np. postrzały z broni palnej. Choroba układu kostna-stawowego. Zaburzenia wydzielania wewnętrznego. nie sklasyfikowane gdzie indziej. stanu odżywiania i przemiany metaboli CTCT. wodogłowie) . Zaburzenia osobowości i zachowania dorosłych.dychawica oskrzelowa) .kiła) . zespćl Tumem. Omawiam je w dużym skrócie. o ile towarzyszą zaburzeniom psychicznym lub leżą u ich podłzża dzstają właściwe kodowanie.zespół łowna-uisomia 31. jaskra wtórna polekowa) . zwana w skrócie DSM (ang. użycie materiału wybuchowego. zawał mózgu itd) . Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego.atopowe zapalenie skóry. inne czynnościowe zaburzenia jelit. Nieokreślzne zaburzenia psychiczne. Alzheimera.ogólne badania lekarskie osób bez dolegliwości i rozpoznania choroby. poród i połóg (np.zaburzenia psychiczne i choroby układu nerwowego wikłającego ciążę) . krwotok podpajęczynówkowy i mózgowy. cechy chorobowe oraz nieprawidłowe wyniki badań klinicznych i laboratoryjnych.zapalenie mózgu. Ciąża. w tym ogólne badanie psychiatryczne. Huntingtona. Niektóre choroby zakaźne i pasożytnicze (np.jaskra. Diagnostic and Staristical Manuał of Mental Disorders) . Choroby układu nerwowego (np. stanowi jeden z najbardziej znanych i . Choroby tka (np. które mogą w praktyce mieć znaczenie psychiatryczne. Choroby układu trawiennego (np. skok z wysokości itd.toczeń rumieniowaty układowy) . Urazy.bolesny wzwód prącia. Wyszczególnione stany. pierwotne) nadciśnienie. użycie narzędzia ostrego lub tępego. Zaburzenia zachowania i emocji rozpoczynające się zwykle w dzieciństwie i w wieku młodzieńczym.samoistne. XXY) . obserwacja w kierunku podejrzewanych zaburzeń psychicznych itd) . przeczosypsychogenne) . zespół drażliwego jelita. Upośledzenie umysłowe. alkoholowa choroba wątroby) Choroby skćry i tkanki podskórnej (np. stany związane z menopauzą) .

Pierwszą ci stanowi osobowość przed chorobowa. DSM-Ul. diagnostyce codziennej. Zaburzenia osobowości i upośledzenia umysłowe. opartym na teorii edoepigenezy T. a także czynniki psychologiczne i środowiskowe. Zespoły kliniczne (clinical disorders) i inne stany mogące zainteresować k*s*. por. Widoczna jest pewna unifikacja terminologii z międzynarodową klasyfikacją ICD-10. IV. ale służyłby szeroko badaniom statystycznym. używany w wielu ośrodkach psychiatrycznych w naszym kraju. Il. badaniom transkulturowym itd. DSMUl-8. że przy opracowaniu obydwóch klasyfikacji brali udział ci sami ludzie. w której kształtowaniu odgrywają mań. Stany ogólnomedyczne (generał medical condirions) . epidemiologicznym. klasyfikacyjnych. Ten oryginalny polski system. Obowiązuje rozpoznawanie zaburzeń psychicznych przy użyciu trzech osi diagnostycznych (I-Ul) . Ul.stosowanych na świecie systemów diagnostyczna. aby spełniał on następujące warunki: 1) był przydatny w wyborze leczenia i kierowania decyzjami w różnych sytuacjach klinicznych: 2) precyzyjnie określał poszczególne kategorie diagnostyczne: 3) stwarzał szansę zaakceptowania go przez klinicystów i badaczy o różnej orientacji teoretycznej: 4) był przydatny dydaktycznie: 5) utrzymywał kompagybilność z ICD-10: 6) unikał nowej terminologii i koncepcji łamiących tradycyjne poglądy. 7) określał przydatność diagnostyczną terminów używanych dotąd w sposób niekonsekwentny i umożliwiał uniknięcie używania terminuw o wątpliwej użyteczności: 8) był spójny z danymi pochodzącymi z badań naukowych i jednocześnie zachowywał aktualność przyjętych kategorii diagnostycznych: 9) był przydatny dla opisów naukowych: 10) był otwarty na krytykę klinicystuw i pracowników naukowo-badawczych. W pierwszej części podręcznika wspomniano u układzie nozugraficznym. który nie tylko katalogowałby i definiował rozpoznania psychiatryczne we wszystkich krajach. Mezzich I 995) występuje pięć osi.diagnostyka wieloosiowa. celom naukowobadawczym. z wyjątkiem sytuacji zdecydowanie koniecznych i nie budzących wątpliWOSCl. Ideałem byłoby bowiem stworzenie takiego układu diagnostyczna-klasyfikacyjnego. Jest tu o tyle zrozumiałe. zaleca się użycie jeszcze dwóch (IV-V) . DSM-IV do spopularyzowania i umiędzynarodowienia zawartych w nim kryteriów diagnostycznych. Podstawą klasyfikacji DSM-IV jest tzw. Bilikiewicza w diagnostykę wieloosiową. Twórcy DSM dążyli do tego. DSM-11. klasyfikacyjnych i terminów. Oś drugą stanowią biologiczne (somatyczne) czynniki etiopatogenetyczne. nerwicowe oraz inne odwracalne) . a ściśle na trzech osiach. że psychiatrzy amerykańscy uznali wkład T. Klasyfikacja DSM uległa w ciągu 40 lat istnienia OSM-I powstało w 1952 r. rolę czynniki dziedziczna-konstytucjonalne (genetyczne) . Wysiłki owe mają doniosłe znaczenie dla ogólnoświatowego rozwoju psychiatrii. oparty jest również na diagnozie wieloosiowej. Twórcy tego systemu dążą wytrwale w kolejnych wydaniach: DSM-1. Oś trzecią tworzą zespoły psychopatologiczne (psychotyczne.) znacznym zmianom. Osie diagnostyczne DSM-IV przedstawiają się następująco (l 994 k 1. W wieloosiowj diagnostyce amerykańskiej (wypada nadmienić. Bilikiewicza. . nabyte lub uwarunkowane genetycznie.

chociaż pierwszeństwo dajemy Międzynarodowej Klasyfikacji WHO ICD-I 0. B.factitious disorders) . Dotyczą one m 3 n. Zaburzenia seksualne i tożsamości płciowej. w których amerykańska klasyfikacja zadomowiła się już ud dawna. Schizofrenia i inne zaburzenia psychotyczne. Zaburzenia odżywiania się.Problemy psychospołeczne i środowiskowe. jak i w innych krajach. Zaburzenia psychiczne spowodowane stanami ogólnumedycznymi. Największe znaczenie mają kryteria diagnostyczne. Chodzi o to. zaburzenia amnestyczne I UUIC OOZTdWCZd. V. Są też różnice. najbardziej znane i .UD-10 i DSMtrudno nie dostrzec podobieństw. a nawet tożsamości niektórych kategorii diagnostycznych. Zaburzenia lękowe. np. Do sprawy tej będziemy jeszcze wracali. otępienie. Zaburzenia pozorowane (ang. W podręczniku posługujemy się podziałem zaburzeń psychicznych przyjętym powszechnie w Polsce. Nie odbiega on jednak w sposób zasadniczy ci podziałów międzynarodowych. czynników i zespołów. A. Zaburzenia pod postacią somatyczną (ang. Zaburzenia dysocjacyjne (dawne histeryczne-przyp. Klasyfikacja OSM-IV obejmuje następujące główne kategorie diagnostyczne: Zaburzenia rozpoznawane zwykle po raz pierwszy w niemowlęctwie. dzieciństwie i w wieku młodzieńczym (ang. Zaburzenia świadomości (ang. Poruwnując obydwa systemy diagnostyczna-klasyfikacyjne. nie sklasyfikowane gdzie indziej.poszczególnych zaburzeń. gdzie DSM zyskuje coraz więcej zwolenników.nerwic z DSM-IV. tj. wiele redakcji naukowych czasopism psychiatrycznych wymaga od autorów posługiwania się kryteriami DSM. że będą w miarę możności w poszczególnych rozdziałach uwzględniali kryteria amerykańskiej klasyfikacji. gdyż autorzy podręcznika umówili się. Z praktycznego punktu widzenia wielką zaletą systemu DSM-IV jest możliwość (a nawet konieczność) określania nasilenia poszczególnych objawów. Poziom funkcjonowania. Ze zrozumiałych powodów w naszym podręczniku omówiliśmy jedynie dwie. aby polski absolwent znał DSM w ogólnych zarysach i umiał się nim posługiwać zarówno w Polsce. Zaburzenia związane z substancjami.adolescence) .kryterium wyłączające) .delirium) . Zaburzenia osobowości.somatoform disorders) . Zaburzenia nastroju. Nawiasem mówiąc. Autorzy DSM zalecają posługiwanie się w tych celach odpowiednimi skalarni kwantyfikującymi poszczególne objawy. ale również wyeliminowania pewnych rozpoznań. bądź na jego braku (tzw. które opierają się precyzyjnie bądź na występowaniu jakiegoś objawu. jak również funkcjonowania społecznego. Inne stany. Zaburzenia snu. Zaburzenia kontroli impulsów nie sklasyfikowane gdzie indziej. które mogą być przedmiotem klinicznej uwagi. Zaburzenia przystosowania.

co wyraża się niestosowaniem pejoratywnych określeń w rodzaju: . co nie wyklucza jednak. Termin.disease. Pieką. 8-Psychiatria. występujący zarówno w ICD-10 jak i w DSM-IV.disorder) rozumiane jako zespoły objawów manifestujących się zachowaniami lub przeżyciami. Huntingtona itd) . illness) . Jej rola w organizowaniu opieki zdrowotnej w poszczególnych krajach. Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych (epidemiologia) .distressg 2) niesprawnością (ang. jak i epidemiologii psychiatrycznej jest bardzo szeroka.rozpowszechnione klasyfikacje zaburzeń psychicznych. Dzisiaj epidemiologia obejmuje wszystkie choroby. . Łącznie na świecie funkcjonuje ponad 20 nuzologicznych systemów podziału. niesprawności) : 4) ze znaczną utratą swobody. które wiążą się z: 1) cierpieniem (ang. Nie dostrzega się też wyraźnej granicy między nerwicami i psychozami. że mogą one wykraczać poza ten wymiar i wpływać np. a nie osób. bólu. Autorzy klasyfikacji kładą wyraźny akcent na klasyfikowaniu zaburzeń. Epidemiologia jest nauką o częstości i rozmieszczeniu chorób (w tym psychicznych) w populacji oraz czynnikach determinujących rozpowszechnienie tych schorzeń.jednostki chorobowe (ang. a więc i skala zainteresowań zarówno psychiatrii. A zatem dotyczy to również psychiatrii. wprowadzili wygodne pojęcie. co może wynikać z pewnego przywiązania do nazewnictwa tradycyjnego uzasadnionego historycznie.lekkie zaburzenia nerwicowe. Klasyfikacje te celowo unikają mniej precyzyjnych i jednoznacznych terminów wskazujących na tzw. neurotyk"itp. wśród których prym wiodą eksperci z krajów anglosaskich. psychogenne zaburzenia somatyczne. schizofrenik".choroba Alzheimera. We wszystkich zaznacza się dążność do stworzenia zoperac (analizowanej diagnozy psychiatrycznej. dotyczący pojedynczej osoby) . epidemiologia"stale jeszcze kojarzy się z kliniką chorób zakaźnych. zaburzenia zachowania (osobowości) różnego stopnia i pochodzenia. środków psychoaktywnych i alkoholu. (Wciórka. regionach i skali globalnej jest znacząca. Adam Bilikiewicz. Wstęp i definicja. gdyż rzeczywiście przez długie lata dotyczył występowania. uzależnienia od leków. Autorzy systemów diagnostyczna-klasyfikacyjnych.na funkcjonowanie w rodzinie lub innej grupie społecznej. ale również głębokie zaburzenia psychotyczne. Obejmuje*#in. We współczesnych klasyfikacjach odstąpiono od tradycyjnego podziału na objawy. Obecnie trudno sobie wyobrazić planowanie rozwoju opieki zdrowotnej w jakiejkolwiek specjalności bez znajomości aktualnych i przewidywanych wskaźników rozpowszechnienia chorób wchodzących w jej zakres. l 993) . chociaż nie zawsze (np. gdy etiologia zaburzeń jest ustalona. Skala zaburzeń psychicznych. ograniczając ich użycie do sytuacji.disability) rzutującą się na funkcjonowanie: 3) doświadczeniem zwiększonego ryzyka (śmierci. 7. ma podkreślać syndromologiczny charakter większości klas diagnostycznych. Termin. zespoły i jednostki nozologiczne. disorder". profilaktyki i innych aspektów chorób zakaźnych u ludzi i zwierząt. zaburzenia" (ang. zaburzenia nastroju . W definicji zaburzeń psychicznych podkreślono ich wymiar indywidualny Oj.

(depresje i stany maniakalne różnego pochodzenia) . niezbędną z punktu widzenia zapobiegania i leczenia tych sobaczeń: 2) wykrywanie związków między cechami populacji a chorobą. sformułowanych na podstawie badań klinicznych: 4) ustalanie efektywności różnego rodzaju rozwiązań organizacyjnych. deskryptywny-obejmuje badania opisowe określające rozmiary zaburzeń w populacji ogólnej i w podgrupach. uwzględnia badania podłużne. Cele epidemiologii.lub I mln ludności. Współczynniki oblicza się w stosunku do określonej populacji (oznaczonej literą K) . s-x KŚrednia liczba osób w danej populacji w tym przedziale czasu Współczynnik rozpowszechnienia (wr. Metody epidemiologii. prowadzących do wyjaśnienia przyczyn (etiologii) zaburzeń: 3) weryfikację hipotez dotyczących etiologii zaburzeń psychicznych. Oznacza to. wdrażania i oceny opieki zdrowotnej. badań eksperymentalnych. 100 tys. działającymi na daną populację w sposób kontrolowany. obejmuje pomiar efektu manipulacji różnymi czynnikami (środowiskowymi. Wskaźniki epidemiologiczne. upośledzenia umysłowe i zaburzenia organiczne (otępienia) . tym większe jest . leczniczymi itd) . że im większa zapadalność i dłuższy czas trwania choroby. Epidemiologia opisowa posługuje się badaniami przekrojowymi. Współczynnik zapadalności (wz. Współczynnik zachorowalności jest ilorazem nowych przypadków ujawnionych w określonym czasie (również w ciągu roku) i średniej dla tego okresu wielkości populacji narażonej na ryzyko zachorowania. Wynikają z tego określone trudności metodologiczne. ) Liczba nowych zachorowań w danej populacji w określonym przedziale czasu Wz. an ality c z ny. ) Liczba chorych w danym momencie czasu Wr. Współczynniki oblicza się wedle następujących 887 iW 39 ł'. która zaistniała w określonym czasie (najczęściej w skali roku) . Przez poziom zapadalności rozumie się liczbę nowych przypadków choroby dla danej populacji. zastosowanych w psychiatrycznej opiece zdrowotnej. R o z p o w s z e c hnienieokreślone jest liczbą występujących w badanej populacji wszystkich przypadków danej choroby. Podstawowymi wskaźnikami epidemiologicznymi są miary zapadalności i rozpowszechnienia choroby. Badania epidemiologiczne w psychiatrii mają następujące cele: 1) ocenę rozpowszechnienia różnych kategorii zaburzeń psychicznych. s-x K Liczba populacji w tym samym momencie czasu. którego celem jest uzyskiwanie danych niezbędnych do planowania.w stosunku do I tys. np. Wielkość rozpowszechnienia choroby będzie zależała od zapadalności i czasu trwania choroby. zakładający identyfikację czynników przyczynowych.. Poziom Ul. określa też przewidywaną częstość występowania zaburzeń. w których skład wchodzą badania retrospektywne i prospektywne (inaczej-longitudinalne lub katamnestyczne) . Badania epidemiologiczne odbywają się w trzech poziomach zakładających różne choć spójne cele: Poziom 1. Po z i o m 11.

są tylko medobadani". powyżej którego dana choroba zazwyczaj nie występuje.rozpowszechnienie choroby. umysłowego i społecznego. distress. To prawda. a nie tylko nieobecność choroby". Trudności metodologiczne badań epidemiologicznych w psychiatrii. Ale czy rzeczywiście brak objawów chorobowych wystarczy dla uznania danej zsoby za zupełnie zdrową psychicznie? Wychodząc z definicji WHO trzeba uznać.współczynniki specyficzne (odnoszące częstość występowania choroby dc wyodrębnionych podgrup badanej populaji. Szczególnych trudności przysparzają przypadki z tzw. Ważnym. tj. Ostatnia część zdania oznacza tzw. np.kobiet. W badaniach epidemiologicznych w psychiatrii napotykamy istotne trudności metodologiczne. powszechnie akceptowanej definicji zdrowia psychiczneąo i choroby psychicznej. Wynikają one zarówno z nieprecyzyjnej definicji choroby psychicznej.negatywną koncepcję zdrowia psychicznego. mieszkańców miast lub wsi itp) . jak i w rozmaitych krajach. gdyż część chorych nie zgłasza sig do placówek leczniczych. jak i niejednolitych kryteriów diagnostycznych (psychopatologicznych) stosowanych zarówno przez różnych lekarzy w jednym kraju. z czym trudno się zgodzić.schizofrenii) .współczynniki ogół ne (określające częstość występowania danej choroby w całej badanej populacji) oraz tzw. miernikiem jest tzw.ryzyko zachorowania oznaczające prawdopodobieństwo występowania choroby u każdego osobnika żyjącego dostatecznie długo. illness) . Co do psychiatrii. Zdrowie psychiczne jest to pełny dobrostan (komfort fizyczny.pogranicza zdrowia i choroby.przypadki zarejestrowane. Mimo trwających na świecie wysiłków. nie mamy do tej pory jednej. nie ma ludzi zupełnie zdrowych. Chodzi o tzw. nerwica"i. disturbances. W ogóle dychotomiczny podział ludzi na psychicznie zdrowych i chorych jest zbytnim uproszczeniem. aby osiągnąć wiek narażenia na ryzyko zachorowania. że ich wyrugowanie zdaje się być nierealne. umysłowy i społeczny.wiek. osób w podeszłym wieku. Jedną z nich jest definicja Światowej Organizacji Zdrowia: . Za swoistą hipokryzję należy jednak uznać pomijanie owych pojęć w międzynarodowych . Nierzadko popełnia się błąd utożsamiając ryzyku zachorowania ze wskaźnikiem rozpowszechnienia choroby (dotyczy te np. psychoza". W zależności od źródła danych o liczbie chorych wyodrębnić można współczynniki rz e c z y w i s 1 e (uzyskane na podstawie reprezentatywnych badań populacji) oraz współczynniki ujawnione. Wśród miar zapadalności i rozpzwszechnienia wyróżnia się tzw. dotyczy to zwłaszcza zaburzeń osobowości (zachowania) . Zakorzeniły się one w psychiatrii tak mocno. zwłaszcza w psychiatrii. że tak naprawdę. Wspomniałem o tym w rozdziale poświęconym klasyfikacji zaburzeń psychicznych. niż określić stan zdrowia psychicznego? Od bardzo dawna usiłowano też wyraźnie rozgraniczyć dwa pojęcia: . obliczone na podstawie danych służby zdrowia dotyczących liczb chorych leczonych z powodu zaburzeń psychicznych. że zdefiniowanie ich nie jest rzeczą łatwą. Wartość wręcz anegdotyczną ma. że cheruba psychiczna oznacza brak pełnego dobrostanu fizycznego. powiedzenie. Funkcjonuje kilka teoretycznych definicji. disease. może łatwiej rozpoznać chorobę psychiczną (w języku angielskim funkcjonuje zresztą kilka bliskoznacznych określeń: disorder.

warto wspomnieć o tzw. Pisze o tym w odrębnym rozdziale prof. Wracając do metod badania ujawnionego rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych. zdolność radzenia sobie ze zwykłymi wymaganiami życia lub utrzymania właściwego kontaktu z rzeczywistością". jakościowe zaburzenia świadomości itd. sumują bowiem informacje o konkretnym pacjencie ze wszystkich źródeł lecznictwa psychiatrycznego w czasie. Pomimo trudności definicyjnych kryteria diagnostyczne większości zaburzeń psychicznych. Autorzy klasyfikacji uniknęli natomiast zdefiniowania nerwicy i psychozy. opierające się na statystykach placówek służby zdrowia. co stanowi kolejną trudność metodologiczną. Rzadko mogą one dotyczyć całego kraju. jak omamy. poszerzyć o występowanie w przebiegu psychozy takich jakościowych objawów psychopatologicznych. rozszczepienie struktury osobowości. a drugi-badania psychiatryczne osób podejrzanych o zaburzenia psychiczne: 3) badania za pomocą odpowiednich narzędzi (np. W tym miejscu pozwolę sobie jednak przytoczyć definicję psychozy z UD-9 z niewielką własną modyfikacją: . Przeważnie badania ze względów finansowych ograniczają się do reprezentatywnej próby populacyjnej. chociaż i w tj dziedzinie panuje pewne zamieszanie i brak zgodności. Pozwalają na monitorowanie określonych grup diagnostycznych. a wówczas pozbawiamy ją ważnego atrybutu. Istnieją trzy możliwości: 1) badanie populacji wybranej przez psychiatrów: 2) badania dwuetapowe. że definicja zmienia się w ten sposób w opis. Definicję tę należałoby. Najczęściej badania te obejmują jakąś populację zamieszkałą na określonym terenie. Leder. Dąbrowski. pozwalają dzisiaj dość precyzyjnie umiejscawiać je w układzie nozograficznym. proponowane przez różne systemy diagnostyki. Drugą trudność metodologiczną stanowi strona techniczna badań epidemiologicznych.rejestrach psychiatrycznych. tj. Rejestry umożliwiają określanie parametrów epidemiologicznych w wieloletnich okresach. chociaż w tekście pojęcia te pojawiają się. W warunkach polskich rozpoznanie lub nierozpoznaniepsychozy (choroby psychicznej) może mieć poważne konsekwencje formalno-prawne w świetle przepisów obowiązującej Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. urojenia.ankiet. Dla przykładu w ICD-10. Rozważania te nie mają charakteru wyłącznie akademickiego. kwestionariuszy strukturalizowanych wywiadów itp) dokonywane przez niepsychiatrów. dają z natury rzeczy tylko pewien wycinek sytuacji epidemiologicznej. a tym samym stają się pomocne w ustalaniu potrzeb zdrowotnych i ułatwiają planowanie. Jest to zaburzenie psychiczne w poważnym stopniu ograniczające wgląd.zwięzłości. moim zdaniem. . Są one stosowane zarówno w USA. w których pierwszy etap stanowią badania przesiewa we (skryningowe) dokonywane przez nieklinicystów. Można zgodzić się z zarzutem. Mają one doniosłą wartość w długofalowych badaniach epidemiologicznych. Zastosowane w takich ocenach narzędzia nie są oczywiście w stanie objąć pełnego zakresu zaburzeń psychicznych. jak i w innych krajach.klasyfikacjach. gdyż pociągają za sobą skutki formalno-prawne. nie wprowadzono rozróżnienia między nerwicą a psychozą. Definicję nerwicy i zaburzeń nerwicowych przytacza w swoim rozdziale prof. w odróżnieniu od poprzedniej edycji tej klasyfikacji. Bez tego wszelkie badania dotyczące rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych na świecie byłyby pozbawione sensu. Badania nad ujawnioną zapadalnością i rozpowszechnieniem zaburzeń psychicznych.

Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych. Za takim ostrożnym podejściem może świadczyć fakt. że współczynniki rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych podawane przez różnych autorów różnią się. 6%w stosunku do 1994 r. Dziduszki. w Afryce 24%. Największy wzrost wskaźnika leczonych po raz pierwszy zanotowano u chorych z rozpoznaniem uzależnienia lekowego (IO%) i zaburzeń alkoholowych (B%) . nych wskaźnik zwiększył się o Z. kliniki psychiatryczne) . między sobą. jedynie przykładowo sprawiają. a także chorób afektywnych (O%) . że w zestawieniu amerykańskim uwzględniono badania przeprowadzone w Polsce. Dane statystyczne dotyczące rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych i zachorowalności w Polsce pochodzą z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Dane te wymagają analizy i kontrolnych badań epidemiologicznych. iż rozpowszechnienie (punktowe) czynnościowych zaburzeń psychicznych u dorosłych wynosiło około l 5%. Siupczyńskiej-Kossobudzkiej i T. Przytoczę jeden ze starszych przykładów badań prowadzonych przez autorów amerykańskich (Neugebauer i wsp" l 98 O) . poradni odwykowych i poradni uzależnień) oraz stacjonarnych (szpitale dla psychicznie chorych.ludności i utrzymuje się nieomal na poziomie roku poprzedniego (wzrost o I%) . w których ustalono. wg E. Warto nadmienić. wyniósł 518 na 100 tys. Dane statystyczne pochodzą z placówek lecznictwa ambulatoryjnego (poradni zdrowia psychicznego. W roku 1995 wskaźnik rozpowszechnienia osób z zaburzeniami psychicznymi zarejestrowanych w lecznictwie ambulatoryjnym wyniósł 1885 na 100 tys.ludności) . zarejestrowany w lecznictwie ambulatoryjnym w kraju. niekiedy znacznie. W badaniach tych wartość medialna współczynników rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych w różnych krajach europejskich i w USA kształtowała się na poziomie Zł%.ludnzici (i wzrósł o 4. że wskaźnik zapadalności na zaburzenia psychiczne. zaś rozpiętość wyników od I do 698% (cyt. (przy czym wartości medialne i zakresy wspu (czynników obliczano w stosunku do 100 tys. Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych w mieście (2225 na 100 tys. a na Taiwanie Ztr%. U chzrych z rozpoznaniem psychoz schizofrenicz. natomiast spadek zanotowano jedynie u chorych leczonych z powodu psychoz lekowych (prawie ZO%) . Nlowsze badania przynoszą zbliżone wyniki. Trudności metodologiczne w badaniach epidemiologicznych. 5%. Jak widać różnice są dość is*o*e. USA i Wielkiej Brytanii mieściły się w granicach 13-l 9 W. o których wspomniałem powyżej. który cd wielu lat opracowuje roczniki statystyczne. Z analizy wskaźników rozpowszechnienia w poszczególnych grupach diagnostycznych wynika. Wyciąganie z takich różnic wskaźników jakichś pochopnych wniosków byłoby bezzasadne. Wskaźniki w pozostałych grupach diagnostycznych nie uległy istotnym zmianom w stosunku do . Wartości współczynników rozpowszechnienia (punktowego) pod koniec lat siedemdziesiątych w Australii. którzy porównali wyniki około 30 europejskich i amerykańskich badań epidemiologicznych nad rzeczywistym rozpowszechnieniem zaburzeń psychicznych w populacjach w wieku 18-60-65 lat od 1950 dz 1975 r. oddziały psychiatryczne.ludności) jest znacznie większe to blisko/O%) niż na wsi (13331. l 989) . że największy wzrost zanotowano u chorych leczonych z powodu psychoz alkoholowych (o prawie I O%) i chorób afektywnych (b B%) .

Pacjenci z zaburzeniami psychicznymi związanymi z alkoholem stanowili l 4%. wśród hospitalizowanych ogółem w 1995 r.przeważali pacjenci z zaburzeniami psychotycznymi (bez alkoholowych) -47%. zwłaszcza w Polsce. Wynika to z przedstawionych wyżej danych statystycznych.kształtowały się na poziomie roku 1994. społecznych. W roku 1995 w stacjonarnych placówkach psychiatrycznych średni dzienny stan chorych hospitalizowanych wynosił prawie 27 tys. Interesujące są dane dotyczące I ec z n i c 1 w a s tac j on arn ego. kulturowych i ogólnozdrowomych. Wzrasta natomiast rozpowszechnienie chorób afektywnych. Z całą pewnością można oczekiwać wzrostu rozpowszechnienia. z tego pacjenci leczeni z powodu psychoz stanowili 67% (w tym z psychozami schizofrenicznymi-4/%. używanym np. Obok czynników psychospołecznych.osób.pacjentów. że wzrost zachorowań na chorobę AIDS wywoła zupełnie nowe zadania i problemy dla służb psychiatrycznych. zaburzeń psychicznych związanych z nadużywaniem alkoholu i leków psychoaktywnych. upośledzenie umysłowe (3%) . Dla przykładu nikt nie był w stanie przewidzieć. Co do tzw. w ostatnich. że należy się liczyć ze stałym i systematycznym wzrostem liczby osób z zaburzeniami psychicznymi wieku podeszłego. zaburzenia alkoholowe" (3 O 8%) . ważne miejsce wśród przyczyn przypada lekom o działaniu depresjogennym. Łącznie w zakładach psychiatrycznej opieki stacjonarnej leczyło się w 1995 r. które odgrywają istotną rolę w mechanizmie etiopatogenetycznym depresji.146 tys. Po istotnym spadku liczby świeżych zachorowań na te choroby w okresie po li wojnie światowej. Drugie miejsce po psychozach zajmują. to grupa psychoz schizofrenicznych utrzymuje się na mniej więcej stałym poziomie.w leczeniu nadciśnienia tętniczego. Wskaźniki rozpowszechnienia hospitalizacji osób leczonych ogółem i leczonych po raz pierwszy z powodu zaburzeń psychicznych w 1995 r. Bardziej szczegółowe dane epidemiologiczne dla poszczególnych jednostek chorobowych zawarto w kolejnych rozdziałach podręcznika. Wydłużanie się życia ludzkiego sprawia.osób (40%leczonych ogółem) hospitalizowano po raz pierwszy. Prognoza dotycząca częstości zaburzeń psychicznych. Uwzględniając rozpoznania. Chodzi nie tylko o większe rozpowszechnienie tzw. Prawie 60 tys. Poza wszelką dyskusją pozostaje wzrost liczby chorych z różnymi postaciami depresji.pierwotnie zwyrodnieniowych zespołów .roku 1994. latach odnotowano ponowny ich wzrost. Jeżeli chodzi o możliwości przewidywania częstości zaburzeń psychicznych. to jest to zadanie niezwykle trudne z uwagi na współdziałanie wielu czynników: demograficznych. nerwicowe (/'%) . Na dalszych miejscach znalazły się pozostałe zaburzenia niepsychotyczne (13%3. zaś z niepsychotycznymi zaburzeniami (wyłączając uzależnienie alkoholowe) -I ó%. Przesadny był też optymizm dotyczący zachorowań na kiłę i gruźlicę. W tej liczbie J 7'%to chorzy na schizofrenię. Wzrost wskaźników rozpowszechnienia hospitalizacji w stosunku do roku poprzedniego o ponad 5%stwierdzono u leczonych z powodu uzależnienia alkoholowego (o 98%) .endogennych chorób psychicznych. psychoz alkoholowych (o ó%) . co może wynikać ze zmiany kryteriów rozpoznawczych tych zaburzeń. 96%z psychozami afektywnymi i I 1%z rozpoznaniem innych psychoz.

możemy wnioskować z obserwacji jego zachowania-zatyka . brakuje poczucia choroby i wglądu w objawy chorobowe. tak samo jak w badaniu psychologicznym. Badanie psychiatryczne. Bywa i przeciwnie.fenyloketonurii) . można się posłużyć dwoma sposobami. cukrzycą i trudnymi warunkami egzystencji w wielu rejonach świata (niedożywienie oraz zaniedbanie środowiskowe) . Chorzy na depresję z kolei. że chory przeżywa omamy. ale na pierwszy. Stopień trudności badania psychiatrycznego wynika z tego. które nie są odbiciem rzeczywistych przewinień. Spotykamy chorych gadatliwych. W badaniu psychiatrycznym. Zbierając od chorego wywiad wnikany w jego podmiotowe przeżycia. lecz urojeń. Adaw Bilikiewicz. Wiemy. Zdarza się też często. że nie udaje się uwagi pacjenta przenieść na inny temat. plan wysuwają się omamy słuchowe. której trzeba się po prostu nauczyć. W wielu przypadkach ocena ta staje się możliwa w zestawieniu z danymi wywiadu przedmiotowego (wywiad rodzinny. Uwagi ogólne W obecnie obowiązujących programach studiów lekarskich przywiązuje się dużą wagę do zagadnień komunikacji międzyludzkiej. choć wrażliwość człowieka i poczucie taktu są ważnymi cechami osobowości. Ocena wypowiedzi chorych cu do ich zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy należy do trudniejszych zadań psychiatry. lecz wypowiedzi te przesycone są skargami hipochondrycznymi do takiego stopnia. Jeden polega na odwoływaniu się do introspekcji. Badanie chorego. ale o zespoły mieszane związane z chorobami naczyniowymi (miażdżycą) . a więc do podmiotowych przeżyć chorego. mający silne poczucie choroby. gdzie chorzy chętnie poddają się badaniom rozumiejąc ich sens i celowość. Owa umiejętność jest nie tylko podstawą badania psychiatrycznego. może z wyjątkiem pediatrii. ale umiejętnością. Posłużmy się przykładem chorego cierpiącego na psychozę paranoidalną. że w przeciwieństwie do każdej innej dziedziny medycyny. środowiskowy) . a także metod zapobiegawczych (np. z człowiekiem chorym nie jest darem wrodzonym. 8. Niektórzy chorzy natychmiast bywają tak pobudzeni i mają tak rozproszoną uwagę. którzy chętnie udzielają o sobie informacji. na ogół biorąc. drugi na obserwacji zachowania (behawioru) chorego. Kontaktowanie się lekarza.nępiennych typu Alzheimera czy chorobę Parkinsona. że chorzy przyjmują postawę nieufną. a to wymaga zarówno taktu. Pocieszającym trendem jest spadek liczby niektórych postaci upośledzenia umysłowego (zwłaszcza choroby Dawna) . ale także psychologa czy innego pracownika służy zdrowia. wypowiadają pod swoim adresem uskarżenia. co należy wiązać z postępami diagnostyki prę-i postnatalnej. negatywną wobec badającego. że w psychozie tej występują omamy różnych zmysłów. nacechowaną podejrzliwością i dążeniem do dysymulacji. lecz stanowi elementarny składnik każdego badania. że nie mogą odpowiedzieć nawet na proste pytania. pacjentom psychiatrycznym. O tym. jak i umiejętnego formułowania pytań.

odnosi się bowiem do obserwacji zachowania się pacjenta. czy potrafi wykonać proste polecenie. obiecywanie im czegoś. Przesadne polemizowanie z urojeniami mija się z celem. Nie należy go wyśmiewać ani wyszydzać. a na głowę wsadzano koronę. trzeba ustalić. ale do rozsądnych granic. Ten pierwszy sposób nazywamy behawioralnym. Ludzie wyobrażają sobie. Posługując się obserwacją zachowania tego pacjenta student mógłby uzyskać wiele ważnych dla rozpoznania informacji. gdyż ten nie odpowiada na pytania. że jest głuchoniemy lub cierpi na afazję CZUCIOWQ. jest nie tylko postępowaniem nieuczciwym. jeśli chory uważał się za króla. ale w taki sposub. uwzględnia bowiem introspekcję. Wszystko będzie oczywiście zależało od zachowania się badającego. Pacjent cierpiący na katatonię hipokinetyczną z mutyzmem nie będzie w ogóle odpowiadał na pytania. Spotykałem studentów. Okłamywanie chorych. że rodzina ich prosi. gdy chory twierdzi. to nie ma objawu negatywizmu. że jest Chrystusem.uszy.błędne przekonanie. gdy wzywane mnie na konsultację. ale w rzeczowy sposób poinformować albo w inny sposób dać do zrozumienia. Chorzy są wdzięczni za szczerość i zachowują się normalnie. ale godzi w autorytet rozmuwcy. Musi ono być akceptujące. Dzisiaj przeciwstawiamy się urojeniom chorego. Niezwykle ważne jest obserwowanie reakcji uczuciowych pacjenta. którzy stawali bezradni w czasie egzaminu praktycznego. Z prośbą taką spotykałem się niestety również w oddziałach niepsychiauycznych. czy w zachowaniu uderza brak łączności uczucizwej z badanym. Idąc tym śladem i rozpatrując różne możliwości. że badanie psychiatryczne będzie dla chorego wstrząsem lub co najmniej ciężkim przeżyciem. który w osłupieniu katatonicznym zwykle występuje. W dawnych. Nie należy więc potakiwać. negatywizm (czynny i bierny) . a pacjent traci zaufanie nie tylko do badającego. czy kobieta itd. można podejrzewać. drugi można nazwać wywiadem subiektywnym albo autoanamnezą. że wypowiedzi chorego traktujemy jako objaw choroby. Jeśli tak. czy pacjent ten słyszy nasz głos i potrafi gestami odpowiadać na pytania. Czy jego mimika jest adekwatna do sytuacji i treści zadawanych pytań. Sam mutyzm jest objawem psychopatologicznym. W kontakcie z pacjentem psychiatrycznym obowiązuje szczerość i prawdomówność. ale przenosi to na cały zespół leczący. Jeżeli uda się nam zdobyć zaufanie chorego. aby nie cierpiała na tym jego godność. gdyż. mówi głośno do siebie*prowadząc. brak łączności uczuciowej z badanym (sztywnzić afektu) pozwala na właściwe ukierunkowanie dalszegz pzstępzwaniadiagnostycznego. co nie jest możliwe do spełnienia. aby badając chorego nie ujawniali kim są. Oświadczali wówczas. Zestawienie takich objawów. nadawcy np. zgodnie. wkładano mu do ręki berło. gdy przydzielano im chorego z mutyzmem. . ujawnia emzcje świadczące o silnym przeżywaniu*treści omamów itd. domach dla obłąkanych". że nie są w stanie zbadać chorego i postawić diagnozy. Jeżeli nie reaguje na pytania. iż psychicznie chzrym nie wolno się sprzeciwiać. tu potwierdzi on fakt doznawania omamów i poinformuje nas o ich treści i o osobie.czy jest to mężczyzna. jak mutyzm. Istnieje np. Kłamstwo szybko się wydaje. Tymczasem nic takiego się nie dzieje. z głosami dialog". Psychiatrzy bywają często w takim położeniu.

Na każdą nieostrożną wypowiedź lekarza. przyznania się"do zdrady. że to żona nas poinformowała o jego rćżnych. a więc rozpoznający u siebie konkretne schorzenie. jest zwracanie się do chorych. która ulegnie i wpadnie w pułapkę. choć niekiedy praktykowane w źle zarządzanych oddziałach psychiatrycznych. per ty"Za zgodą pacjenta lub gdy nie ma z jego strony sprzeciwu. których poruszanie może pacjenta krępować. i początek nowego życia"Biada takiej żonie. możemy np. ani nie zapisywać wypowiedzi pacjenta na maszynie. poruszamy w niej sprawy obojętne. na jakim pacjent jest poziomie pod względem wykształcenia i sprawności intelektualnej. może spowodować później konflikt w rodzinie. a jedynie. wydarzenia polityczne itd. na jego wahanie w głosie. Szczególnego taktu wymagają pytania zmierzające do ustalenia sprawności czynności pamięciowych i orientacji. Jeżeli protokołowania wypowiedzi nie potraktują jako. Przeważnie dotyczy to osób starszych. Unikniemy w ten sposób zarzutu. Unikniemy też kompromitacji przepytując np. że dla określenia aktualnego stanu zdrowia konieczne jest zbadanie pamięci. nawet gdy objawy psychotyczne przeminą. Pacjenci z urojeniami hipochondrycznymi. to zachowanie to uznają za lekceważące. W ten sposób można do tego poziomu dostosować dalsze pytania. można używać formy. przecież sama się przyznała"W trakcie badania psychiatrycznego lepiej nie posługiwać się notatkami. Za niedopuszczalny uznajemy ton lekceważenia. . że nie byli dotąd badani. mimo dostarczania dowodów ich błędności. badanie powinno odbywać się w. Z informacji uzyskanych od rodziny. gdyż wszelkie argumenty przeciw urojeniom są przez pacjenta zbijane: . rozmawiali"z lekarzem. choroby".z definicją. Zbyt obcesowe postępowanie może chorego rozdrażnić. Lekarz badający chorego musi kontrolować swoje wypowiedzi. że od tego będzie zależało ich przebaczenie. Odtąd piekło zazdrości jeszcze bardziej się nasili. wyczynach". musimy robić użytek umiejętnie. przesłuchania". jaki niektórzy chorzy adresują do personelu. Badania psychiatrycznego nie można prowadzić według z góry ustalonego schematu. Niektórzy pacjenci wypowiadający urojenia niewierności małżeńskiej domagają się od swoich partnerów (partnerek) . na wynik badania laboratoryjnego reagują bardzo silnie. która często prosi o nieujawnianie ich źródła. powołując się później na to w czasie dyskusji na temat. Pacjenci psychiatryczni są przeważnie bardzo wrażliwi na zachowanie się lekarza. Jeżeli chcemy od chorego uzyskać jak najwięcej informacji. ale ma też znaczenie w innych przypadkach. sądy te nie podlegają sprostowaniu. szyderstwa i wyniosłości. są niezwykle uczuleni na wszelkie informacje dotyczące wyników badań lekarskich. Najlepiej więc uprzedzić go. Podczas pierwszego kontaktu z pacjentem nawiązujemy z nim swobodnąrozmowę. a obecność osób trzecich onieśmielać. Karygodne. W przebiegu rozmowy dowiadujemy się. Koniecznie trzeba się w czasie rozmowy z pacjentem wystrzegać sądów oceniających i wartościujących. Sporządzanie notatek zaburza poza tym intymną atmosferę badania i rozprasza uwagę pacjenta. obiecując. Jest w szczególnie ważne u alkoholików. iż chodzi o badanie lekarskie-zbadać chorego somatycznie. cztery oczy"Są sprawy.pytać o zawód. zainteresowania. radiologicznych itd. podobnego do prokuratorskiego. W niektórych przypadkach dobrze jest-dla potwierdzenia. Bezceremonialne informowanie chorego.profesora matematyki z tabliczki mnożenia. pracownianych.

W trakcie zbierania danych wywiadu okazuje się jednak. w imię nie zawsze słusznie pojętego wstydu. Chorzy przeważnie wyczuwają rzeczywiste uczuciowe współprzeżywanie. Znaczenie wywiadów w badaniu psychiatrycznym.przypadków chorób psychicznych. tolerancyjnie. Stąd często spotykane zachowania pacjentów. Przeciwnie. rodzina chorego relacjonuje jego zachowanie w ostatnim okresie. Identyfikacja niektórych objawów psychopatologicznych. ma z góry ustaloną koncepcję etiologiczną. szoku"pacjenta w reakcji na jakieś błahe wydarzenie zewnętrzne. gdy objawy były rzeczywiście bardzo nasilone.urojeń. Objawy psychotyczne. np. przed rozpoznaniem choroby psychicznej. gdyż może chodzić o przypadkową zbieżność w czasie. czyli zdolność empatii u lekarza. Wywiad przedmiotowy. Lęk. nałogów i samobójstw w rodzinie. chociaż jego obiektywizm może być wątpliwy. próbują pewne informacje zataić. nie jest w wielu przypadkach możliwa bez weryfikacji sądów i wypowiedzi chorego na podstawie wywiadu przedmiotowego. że dowiadujemy się niekiedy o. niż sądzi otoczenie lub. Spotykałem rodziców chorych. określane . taktownie. i pod wpływem alkoholu. wzbudzających u nich zaufanie. nie budzące wśród osób postronnych żadnych wątpliwości. dość powszechny w naszym społeczeństwie. podobne lub identyczne objawy zdarzały się incydentalnie w minionych latach. sprawia. Istotne znaczenie ma chronologia faktów. gdy pochodzi od rodziny. Zarówno sam chory. a nie do własnego lekarza. Ma to szczególne znaczenie w przypadkach zespołów psychotycznych z logicznie usystematyzowanymi urojeniami (paranoja. NOektórzy pacjenci także uważają ten sposób zwracania się do nich za zbyt poufały. jak i jego rodzina. Zestawienie danych wywiadu. przyprowadzając chorego psychicznie do lekarza. którzy z trudnymi sprawami zwracają się chętnie do innych osób. para (rema) . dotyczy to np. pani lgo". trzeba być ostrożnym w łączeniu zaburzeń z nagłymi zdarzeniami życiowymi. z wypowiedziami pacjenta i własnymi spostrzeżeniami poczynionymi w czasie badania."panie Zbyszku"lub. zwany nieraz wywiadem obiektywnym. Wiele rodzin. uzyskanego od otoczenia. Mamy na myśli ekscesy seksualne. o których krewni nie chcieliby wspominać. jak i sugerowane przez innych psychiatrów w przeszłości rozpoznania psychiatryczne. ale też zachowania kryminalne. składa się na pewien spójny zarys obrazu klinicznego. to przynajmniej zachowujmy się kulturalnie. ma w psychiatrii szczególnie ważne znaczenie. Zbieranie danych wywiadu nie jest zadaniem łatwym. Związek ten nie musi mieć oczywiście charakteru przyczynowo-skutkowego. Uporządkowanie czasowe pewnych wydarzeń pozwala na śledzenie dynamiki rozwoju zaburzeń. Jeżeli nas nie stać na autentycznie ciepły i serdeczny stosunek do chorego. Odnosi się to też do pewnych zachowań pacjenta. którzy dla zwiększenia obiektywizmu i bezstronności mojej konsultacji zatajali przede mną zarówno poprzednie pobyty pacjenta w szpitalach psychiatrycznych. co ważniejsze. że cheruba zaczęła się znacznie wcześniej. Udzielając odpowiedzi na pytania dotyczące początków zaburzeń psychicznych. Zestawienie tych objawów z ważnymi lub znaczącymi wydarzeniami w życiu chorego ujawnia pewną ich zależność od wpływów psychosucjalnych.

trudności wychowawcze. imiona rodziców. alkoholu i narkotyków lub innych środków psychuaktwnych) . życie płciowe (samogwałt. stosunki rodzinne i pożycie małżeńskie. nosa. ukończenie szkoły. uzdolnienia. towarzyskość. służba wojskowa (ewentualne przyczyny zwolnienia z obowiązku służby wojskowej) . uzależnienie od alkoholu i innych środków. 'zy i ud kiedy używa napojów wyskokowych. stan cywilny. życie płciowe. polucje) . płeć. można się posłużyć następującym kwestionariuszem: D ane o s o b i s te chorego: imię i nazwisko. uzależnienie od alkoholu i innych środków psychoaktywnych. ostatnia miesiączka. moczenie nocne. gniewliwość. stosunek do rówieśników. ich przebieg. źródła utrzymania. zjawiska napadowe (omdlenia. niezwykłe cechy charakteru i uzdolnienia. pojawienie się zarostu u chłopców i miesiączki u dziewcząt. kila i inne) . wsteczna i następowa. stres psychospołeczny. używanie. Środowisko. że w wywiadzie psychiatrycznym uwzględniamy nie tylko zmiany w stanie psychicznym pacjenta i przebyte przez niego choroby psychiczne oraz neurologiczne. wybuchowość. ewentualne zażywanie przez nią leków. lenistwo. ewentualne przyzakażnepowikłania mózgowe. wyuczony zawód. samobójstwa lub próby samobójcze) . zawód. urazy porodowe. uspołecznienie. luki pamięciowe. Urodzenie i lata dziecięce: dane o chorobach matki w czasie ciąży. skłonność do okrucieństwa. choroby zakaźne. drażliwość. Nie muszę dodawać. czy chory pochodzi z legalnego związku. bez względu na rodzaj występujących zaburzeń psychicznych. zamartwica. postępy w nauce. ich wiek przy urodzeniu chorego. przestępczość w rodzinie i najbliższym otoczeniu. lękliwość. wykształcenie rodziców. Wykonywany zawód. seksualizm dziecięcy. ich pożycie małżeńskie. operacje. data i miejsce urodzenia. choroby ogólne. informacje na temat rodzeństwa i ewentualnie ich potomstwa. Wiek szkolny: cechy charakteru. trudności wychowawcze w okresie pokwitania (kontakt z ruchami kontestacyjnymi. zawziętość. rozwój umysłowy. ewentualne związki pozamałżeńskie. ale również wszystkie informacje dotyczące ogólnego stanu zdrowia. wiek. miejsce pracy lub nauki (w przypadku ucznia. nieprawidłowości mowy. . urazy czaszkowa-mózgowe. stanowisko społeczne. Przebyte choroby: choroby zakaźne (gruźlica. przebieg porodu. nazwisko panieńskie. zachowanie w domu i szkole. porody. zaburzenia chodu. szczególnie choroby neurologiczne i umysłowe (należy uwzględnić rodzaj choroby. lęki nocne. cechy usposobienia-kapryśność. relacje między dziećmi. Zbierając dane wywiadu przedmiotowego. z którego pochodzi chory: środowisko społeczne.bywają przez rodzinę jako. zawód rodziców. pokrewieństwo między rodzicami. przekora. silna nerw*cd*p. złe skłonności. Okres młodzieńczy i pokwitanie: przebieg nauki (ewentualne trudności) . dolegliwości okresu przekwitania (menopauzy) . choroby i przyczyny zgonów) : u kobiet ciąże. wrodzone wady rozwojowe. D a n e rod z i n n e (bez sugestii co do obciążenia dziedzicznegok poważne choroby w rodzinie bliższej i dalszej. połogi. kształtowania się osobowości chorego. studenta) . szczególnie jego cech temperamentu i zainteresowań intelektualnych. działalność polityczna. stosunek środowiska do chorego w dzieciństwie. wypadki i urazy ze szczególnym uwzględnieniem urazów czaszkowu-mózgowych z dokładnym opisem następstw: krwotok z jamy ustnej. rozwój umysłowy i uczuciowy. nudności i wymioty. bóle i zawroty głowy. Okres dojrzałości: kiedy chory wstąpił w związki małżeńskie. niepamięć śródczasowa. przebyte choroby i rozwój we wczesnych latach dziecięcych-szczególnie drgawki. uszu. adres. ruchliwość. somnambulizm. zmiana charakteru i zachowania w okresie przedpokwitaniowym lub pokwitania. Doniosłe znaczenie mają dane odnoszące się do rozwoju w dzieciństwie. szczególne uzdolnienia. kiedy nastąpiła mutacja głosu. potomstwo (liczba. poronienia sztuczne i samoistne. ząbkowanie. nadwrażliwość. Osobowość przedchurobowa rzutuje w każdym przypadku na aktualny stan psychiczny chorego. napady padaczkowe) i ich przypuszczalna przyczyna. pali tytoń lub nadużywa leków.

temperamentu. zakaźne itd. interpretacje magiczne.dziwactwa. zaburzenia ruchliwości. zmiana w stosunku do otoczenia. skłonności aspołeczne i antyspołeczne.zaburzenia życia płciowego. ruchowego. skłonność do zachowań ekscentrycznych. zaburzenia lub zmiany w zakresie uczuciowości wyższej. szczególnie rysy patologiczne. że rodziny będą się obawiały przekazywania lekarzom informacji obciążających pacjenta.ujemny wpływ zawodu. jej rozszczepienie. popędowe.wojenne. aktualne postępowanie śledcze lub sprawy sądowe. Zdarzyć się bowiem może. natręctwa myślowe i ruchowe. praktyki religijne i bigoteria. zmiana osobowości. aktywność i zaburzenia napędu psycho. publiczne ujawnienie wywiadu i przekazanych w nim treści przez rodzinę (lub inne osoby z otoczenia pacjenta) może stanowić niebezpieczny precedens. ekscesy alkoholowe. kłamliwość. Pomijam tutaj sprawę zagrożenia bezpieczeństwa informatora. przebieg. skłonności niszczycielskie. poznawcze. obozowe) . Obowiązujące w Polsce przepisy ustawowe nakazują lekarzowi okazanie dokumentacji lekarskiejpiszę o tym w rozdziale poświęconym zagadnieniom deontologii. Osobowość przed zachorowaniem: cechy charakteru. zaburzenia pamięci i sprawności intelektualnej. intelektu. kamo-administracyjne. Czy był dawniej psychicznie chory: gdzie. przynależność do sekt religijnych. . somatyczne objawy psychogenne (np. umiejętność przyznawania się do błędów i korygowania swoich zachowań. pedantyzm. choroby zawodowe. opis objawów. zdarzenia losowe. gdyż chodzi o dokument. kamo-skarbowe. który sprawi. warunki pracy. omamy. uczuciowości. Początek i przebieg obecnej choroby (aktualnych zaburzeńtpierwsze jej zwiastuny. Ocena stanu psychicznego. zatargi z policją. kolegium kamo-orzekające. że pacjent bezkrytyczny. przepracowanie. skrupulatyzm. samookaleczenia. myślenie archaiczne. Spisany przez lekarza lub innego pracownika wywiad powinien być podpisany przez osobę udzielającą wywiadu i zbierającą informacje. zaburzenia afektywne. będzie domagał się ujawnienia danych wywiadu w trybie postępowania prokuratorska-sądowego. lenistwo. Moim zdaniem. dotychczasowego leczenia szpitalnego i przychodnianego. dochodzenia prokuratorskie. Należy uwzględnić wpływ warunków społecznych i osobistych. kiedy i jak był leczony. opis dawnych zaburzeń psychicznych. np. zachowania agresywne wobec otoczenia. Lekarz przed przystąpieniem do zbierania wywiadu powinien zatem uprzedzić rodzinę pacjenta lub osobę przekazującą informacje o odpowiedzialności za fałszywe wiadomości. wytrwałość i upór w realizowaniu celów itd. wyraźny ostry początek choroby psychicznej i dalszy jej rozwój. zamiłowanie do hazardu. który w niektórych sytuacjach może mieć zasadniczy wpływ np. ich jakość i nasilenie. choroby organiczne układu nerwowego ośrodkowego i obwodowego. wybuchowość. dotychczasowy przebieg leczenia. drażliwość. Jest to ważne. arytmomania. skłonności sadystyczne i masochistyczne. zmiany zachowania. nieszczęśliwa miłość. myśli lub zamiary samobójcze. nie odzyskujący wglądu w objawy psychotyczne w czasie leczenia. otępienie umysłowe i uczuciowe. zaburzenia przytomności i świadomości. nieudane małżeństwo.jadłowstręt lub obżarstwo) . odbyte kary więzienia i inne. nastawiony pieniacza. Sprawy sądowe i dochodzenia: karalność. łaknienie.na treść orzeczenia sądowa-psychiatrycznego lub służyć za dowód w sprawie o pomówienie lub oszczerstwo. dawne przeżycia (np. dziwaczność i zmanierowanie. życia płciowego. Ostatnio przebyte choroby ogólne. Jednocześnie musimy osobie udzielającej wywiadu zapewnić pełną dyskrecję. sen. pierwsze objawy somatyczne. Przyczyny choroby według mniemania padających wywiad: np. urojenia.

persewerację. mutyzm. trudności skupienia uwagi. w sposobie wyrażania myśli. konfabulacje itd. kompulsje. pobudzenie. ponury. sztywna. gonitwa myśli: zaburzenia jakościowe rozkojarzenie. srany lękowe. O zynnośc i myśl owe: zwhurzenia ilościowe-łuk myślenia zwolniony. luki pamięciowe. rozerwanie związków myślowych (inkoherencja) . ogólny zanik pamięci. chwiejny. dziwaczne. sztywny. bezruch. Nastrój: obojętny. głuchoniemota. spójność i stopień systematyzacji urojeń. otamowanie. aroganckie. wyspy pamięciowe. Należy określić łączność uczuciową z otoczeniem (syntonia lub jej brak) i właściwości afektu: napięty. U w a g a: rozproszzna. śródczesna i następzwa. M o w a: gadatliwość. stereotypie. moriatyczny. wesoły. psychalgia) . drażliwość. iż nie chodzi o życiorys. idee nadwartośeiowe. śpiączka. złudzenia i omamy pamięciowe. Schemat badania psychiatrycznego Zachowanie się i napęd psychoruchowy: ruchliwość. upośledzenie umysłowe i jego poziom. leniwy. maniakalny. mitomania (skłonność du pseudo logizowania) . spokojne. zachowanie posłuszne. wybuchowość. Chorego trzeba uprzedzić. pó (śpiączka (sen głęboki) .Życiorys pacjenta. natręctwa myślowe. mierna. slowutwory (neologizmy) . otoczeniu i sytuacji własnej (allopsychiczna) i cu do własnej osoby (autopsychiczna) . orientując się w jego poziomie wykształcenia. podniecenie psychoruchowe. słownik chorego. zmiangy jakościowe świadomości. który pisze się zwykle na użytek działu spraw osobowych w zakładzie pracy. nadwrażliwość na dźwięki. słowotok. przeczulica dotykowa. łatwe nużenie się uwagi. przeciętna. zbolały. zgnębiony. którzy rozumieją sens badania i rolę wywiadu. mutyzm selektywny. Poczucie choroby psychicznej. mikropsja i makropsja. przyspieszony lub prawidłowy. niedosrosowany. żywy. Przy zbieraniu danych biograficznych od samego pacjenta możemy się posłużyć kwestionariuszem wywiadu przedmiotowego. zjawiska napadowe (halucynoidy-napady padaczkowe częściowe czyli psychosensoryczne) . myślenie magiczne. Przed przystąpieniem do szczegółowego badania psychiatrycznego będziemy już zorientowani w zasadniczych danych życiorysu pacjenta. przypominania. aktywność celowa. manieryzmy. Świadomość i przytomność: senność. twarz maskowata. taktowne. otępienie. tiki itd. mimika żywa lub uboga. nadmiernie przerzutna. O rie mac j a: w czasie. brak poczucia . niska obniżona. błazeńskie. omamy rzekome (pseudchalucynacje) . Zwężenie pola świadomości. afazja. zamącone. w miejscu. Inteligenci a (funkcje poznawczej: wybitna. ale o życiorys lekarski. dziwactwa. Wyraz twarzy: pogodny. Nie bez znaczenia jest też charakter pisma i popełniane błędy. bezgłos. P a m i ę ć: zdolność zapamiętywania. Patolog i czn e twory myślowe: urojenia. małomówność. dezorientacja urojeniowa. odpowiednio modyfikując lub rozszerzając poszczególne pytania. grymasy. oporne. iloraz inteligencji (uzyskany na podstawie badania metodami psychologii klinicznej) . Jego napisania możemy oczekiwać ud pacjentów współpracujących z lekarzem. euforyczny. lepka. omamy. bezkrytycyzm. zborne. tępy. stereotypie. przygnębiony. Niedocenianym źródłem informacji jest życiorys napisany własnoręcznie przez chorego. wady wymowy (jąkanie) . Wemzriam przyćmione. Można pacjentowi podyktować krótki schemat tego życiorysu i ważniejsze jego punkty. Zaburz e ni a spostrzegani a: złudzenia. zahamowanie. nadwrażliwość zmysłowa (światłowstręt. bez poczucia dystansu. otępienie rzekame. tępy. Niepamięć wsteczna. czyli wgląd w objawy chorobowe: niedostateczne. urojeniowa interpretacja trafnych spostrzeżeń.

np. W tym syntetycznym podsumowaniu wszystkich uzyskanych informacji o stanie psychicznym chorego bierzemy pod uwagę nie tylko aktualny wynik badania psychiatrycznego. inne chorobliwe popędy. przy zastosowaniu odpowiednich programów.w badaniach epidemiologicznych. skłonność do samookaleczeń. . zanik napięcia dążeń i ambicji.choroby lub przesadne poczucie. stopień uspołecznienia chorego. Będzie on raczej służył później do sporządzenia protokołu z badania psychiatrycznego. że pozwalają na szybkie wprowadzenie lanych do pamięci komputera. skłonność do działań impulsywnych. skłonności samobójcze. jadłowstręt. gdyż suma uzyskanych punktów daje wymierny obraz głębokości zespołu chorobowego (np. co oznacza. Skalami można się też posługiwać w codziennej praktyce. w badaniach transkulturowychitp" psychiatrzy posługują się zarówno standaryzowanymi wywiadami. Psychiatrom zarzuca się niekiedy. że zmierza ono do wykrycia objawów i zespołów psychopatologicznych. rozpad. otępienia itp) . Życie popędowe: obniżenie lub zanik. struktura osobowości: rozszczepienie (wyliczyć objawy) . jak i metodami ilościowymi (kwantyfikacyjnymi) oceny stanu psychicznego. popędy niszczycielskie. Trudno się z tym zgodzić. stosowane mechanizmy obronne osobowości. Niektórzy lekarze innych specjalności pozwalają sobie nawet na uszczypliwe uwagi podważające kompetencje lekarskie psychiatrów. ocena poszczególnych uczuć wyższych. które mogą być wielorakie. Badanie stanu cielesnego. korekcja i dysymulacja. objawy i zachowania nerwicowe. zubożenie osobowości. stan hamulców uczuciowo-rozumowych. skłonności przestępcze i inne. skrupulatyzm. Osobowość: cechy osobowości przedchorubowj (osobowość prawidłowa. cu później. psychodegradacja. zaś samo badanie stanu psychicznego nie musi koniecznie uwzględniać kolejności poszczególnych punktów. skłonność do zanieczyszczania się i do nieprzyjmowania pokarmów. w czasie leczenia i po nim) . dla celów psychofarmakologiiklinicznej (gdy niezbędna jest precyzyjna ocena poszczególnych funkcji psychicznych u chorych przed. agrawacja. napastnicze. ale również dane wywiadu przedmiotowego i podmiotowego. obserwacje personelu pielęgniarskiego (w przypadku pacjenta hospitalizowanego) . zakres jego zainteresowań. aspołeczne. dewiacje płciowe i zaburzenia orientacji seksualnej. W naszym podręczniku staramy się wykazywać związki między stanem somatycznym a objawami psychopatologicznymi. egocentryzm. a także-co ma szczególne znaczenie u pacjentów z objawami nerwicowymi. symulacja i nastawienie roSZCZCOlOWC. Uczuciowość wyższe jej obniżenie. kwestionariusze i testy rak skonstruowane. Badanie psychiatryczne jest przeważnie badaniem jakościowym. rozdwojenie jednoczasowe i naprzemienne. stopień krytycyzmu wobec zjawisk chorobowych dawnych i obecnych. właściwości popędu płciowego. samogwałt. z zaburzeniami osobowości. neurotyczna) . zanik lub cechy rozszczepienia. ułatwia wszelkie obliczenia statystyczne. nieprawidłowa. określającego aktualny stan psychiczny. bulimia (obżarstwo) paroreksja (zamiłowanie do szczególnych potraw) .depresji. egotyzm i egoizm. Celowi temu służą skale ocen. Dla celów naukowych. nastawienie hipochondryczne. że ich zainteresowanie stanem psychicznym chorego powoduje lekceważenie stanu somatycznego. z objawami otępienia i cechami upośledzenia umysłowego-wyniki badań psychologicznych. Schemat ten powinno się mieć w pamięci.

zmianę pozycji ciała w odpowiedzi na bodźce akustyczne i bólowe. ślady po wstrzyknięciach domięśniowych i dożylnych (ważne zwłaszcza u osób podejrzanych o narkomanię) . W stanie soporu (pó (śpiączki) udaje się wywołać reakcję obronną chorego. kontakt z nim jest możliwy na krutko. W badaniu oceniamy stan internistyczny i neurologiczny. Każdy lekarz musi umieć udzielić pierwszej pomocy. Po jej udzieleniu należy dokonać dokładnych oględzin chorego. zaraz potem znowu zapada w sen. należy zlecić badanie morfologiczne krwi. skaleczenia.u osób z przeszłością kryminalną. Chory somnolentny cały czas drzemie. oznacza ona cofanie ukłutej szpilką kończyny. Przyczynami zaburzeń przytomności są najczęściej urazy czaszkowa-mózgowe. krwotoki. Specjalnym badaniom dodatkowym są poświęcone dalsze rozdziały. moczu. Badając stan somatyczny i mając dane z wywiadu. W razie potrzeby korzystamy z pomocy konsultacyjnej innych specjalistów.Wymienię tutaj kilka możliwości. Czynniki psychospołeczne. zaburzenia metaboliczne. napad padaczkowy itd. Tutaj wspomnę o badaniach podstawowych. Wiele chorób somatycznych (zakaźnych. grymas twarzy. zatrucia przemysłowe) . ogólnych) prowadzi do zaburzeń 9-Psychiatria. nerwicctwórcze prowadzą do zaburzeń psychosomatycznych. chyba że znamy przyczynę zatrucia (gaz świetlny. a jeśli istnieją warunki i nie ma przeciwwskazań. podbiegnięcia krwawe wokół oczodołów. określić stężenie we krwi mocznika i glukozy. Ocena stanu cielesnego jest również konieczna w związku z planowanym leczeniem metodami farmakologicznymi. aceton) . Lekarze nie umieją jeszcze myśleć kategoriami ekonomicznymi. Pacjenci psychiatryczni mogą cierpieć na dolegliwości fizyczne. Nadmiar badań dodatkowych może być przez chorego nastawionego hipochondrycznie zinterpretowany jako dowód. Badania pomocnicze. Stopień zaburzeń przytomności ma istotną wartość rozpoznawczą. Jeżeli stan psychiczny pacjenta na to pozwala. wyciek płynu mózgowa-rdzeniowego. . Psychicznie chorzy są przeważnie zdrowi pod względem somatycznym. odnotowując wszystkie zranienia. iż lekarz podejrzewa u niego różne schorzenia albo nie jest pewien swojego rozpoznania (dotyczy to zwłaszcza zaburzeń nerwicowych) . przejawiających zaburzenia zachowania) itd. W stanie śpiączki nie zdołany wywołać reakcji obronnej. możemy określić rodzaj badań w sposób celowy i racjonalny. eter. zabarwienie powłok skórnych i błon śluzowych. . złamania kości. Badanie stanu somatycznego może mieć szczególne znaczenie u chorego nieprzytomnego. które nie mają bezpośredniego związku z chorobą psychiczną. psychicznych. zatrucia egzogenne. wyciek krwi z nzsa i uszu. Obserwujemy oddech choregu i sprawdzamy zapach z ust (alkohol. w głębokich stanach somatycznych dochodzi do arefleksji. U chorych z objawami zatrucia powinno się zlecić badanie toksykologiczne (barbiturany. ślady po samookaleczeniach (spotykane np. opłaty) . Jeżeli badamy chorego z zaburzeniami świadomości lub nieprzytomnego. Nie należy bynajmniej u wszystkich chorych wykonywać kompletu badań. benzodiazepiny. można wykonać nakłucie lędźwiowe w celu pobrania do badania płynu mózgowe-rdzeniowego.

Pytamy o sen i łaknienie. Chorzy w samym fakcie skierowania na to badanie mogą podejrzewać. które mają podobyobraz kliniczny. Badanie EKG należy zlecać tylko w uzasadnionych przypadkach. Oznacza ono odnajdywanie w pamięci wszystkich zespołów psychopatologicznych. Następnie. Rozpoznanie choroby jest stawiane przez lekarza na podstawie jego własnych badań i przemyśleń. Lekarz nie powinien się sugerować ani rozpoznaniem podsuwanym mu przez rodzinę. W tym celu ustalamy ewentualne obciążenie dziedziczne chorobami afektywnymi. Nie wszędzie istnieją możliwości wykonywania badania ultrasonograficznego (UISG) i tomografii komputerowej (TK) . czyli określenia przyczyny depresji. o początek choroby i wystąpienie w przeszłości podobnych objawów. itd. niepokój ruchowy itd. schizofrenii. dążymy do ustalenia rozpoznania nozologicznego.zawał mięśnia STCOWąZO. . tj. pytamy o przypadki samobójstw w rodzinie. W ren sposób myśl diagnostyczna biegnie od rozpoznania symptomatulogicznego. Na zakończenie tych rozważań pragnę przestrzec przed stawianiem rozpoznań intuicyjnych. czy pacjent odczuwa lęk. opierając się na wywiadzie przedmiotowym i autoanamnezie. Doniosłe znaczenie ma rozpoznanie różnicowe. notujemy w pamięci inne objawy. mniejszej wartzści. prześwietlenie klatki piersiowej lub jamy brzusznej) . gdzie go umiejscawia i jaki jest jego charakter. Odrębne różnicowanie przeprowadzamy między zespołami-np. zwolnienie toku myślenia (bradylrenię) . Jeżeli chory potwierdza myśli samobójcze. i na odrzucaniu tych obrazów klinicznych. Najpierw ustalamy poszczególne objawy psychopatologiczne. Zespół depresyjny może wystąpić na podłożu choroby afektywnej (jedno-albo dwubiegunowej) . Rozpoznanie musi się. Osobiście zalecam następujące postępowanie diagnostyczne. Posłużmy się przykładem depresji. grzeszności i samooskarżające. Uwaga ta odnosi się do całej medycyny. a zespół paranoidalny z zespołami: paranoicznym i halucynozą (ze względu na występowanie urojeń) . zgnębionego. że mamy do czynienia z zespołem depresyjnym. W postępowaniu diagnostycznym trzeba też uwzględnić cechy osobowości przedchorobowej. np. Plan postępowania diagnostycznego. która na obrazie klinicznym aktualnych zaburzeń-zarówno psychotycznych. czy wypowiada urojenia winy. płaczliwego. Oddzielnie określamy podłoże przyczynowe zespołu. Żądając dalsze pytania ustalamy. do rozpoznania etiologicznego (nozologicznego) . jak i nerwicowych-może wyciskać swoiste piętno. poprzez rozpoznanie syndromologiczne. możemy mieć pewność. ani dotychczasowymi rozpoznaniami widniejącymi w posiadanych przez pacjenta kartach informacyjnych z poprzednich pobytów w szpitalach. ale również w przebiegu otępienia. iż lekarz rozpoznaje u nich chorobę serca.a zwłaszcza gdy istnieją wskazania.spowolnienie psychoruchowe. kierujemy go na badanie radiologiczne (zdjęcie przeglądowe czaszki. które nie odpowiadają stwierdzanym obecnie objawom. Widząc chorego smutnego.zespół depresyjny różnicujemy z zespołem katatonicznym (ze względu na spowolnienie) .

Zachowania terapeutyczne. powinno być uzasadnione i dobrze udokumentowane. że o sposobach komunikowania się z chorym studenci dowiadują się w czasie zajęć z psychologii lekarskiej i psychiatrii. trudno byłoby nim określać ujemny wpływ lekarza. co odpowiada jego myśleniu katatymicznemu (życzeniowemu) . to tym gorzej dla faktów". prowadzące do farmakomanii i utrwalenie funkcjonowania w roli chorego) . lekceważenie potrzeby przygotowania pacjenta pod względem psychologicznym do czekających go badań diagnostycznych) . Stąd wzięło się przewrotne powiedzenie. Prawidłowe rozpoznanie. W celu uniknięcia w kontaktach lekarz-pacjent owych błędów jatrogennych. lekceważenie potrzeby przygotowania pacjenta pod względem psychologicznym do czekającego go zabiegu leczniczego. zamierzone i bezpośrednie straszenie chorego) . Inaczej ma się rzecz z błędem jatrogennym lub z jatropatogenią. Wychodząc z etymologii tego ostatniego terminu (jawor-lekarz. Zaufanie lekarza do intuicji i własnej apriorycznej koncepcji rozpoznawczej sprawia. z punktu widzenia interesu zdrowotnego pacjenta. używanie określeń niezrozumiałych lub niewłaściwie rozumianych przez pacjenta. oddziaływań ze strony lekarzy i innych pracowników służby zdrowia. Sidlatacwwsw rzWaw y 7 ecwr (usunięcie przyczyny przyspiesza efekt) . O błędach jatrogennych. To samo rozumowanie zastosowane do nauki prowadzi często na manowce i do wysuwania błędnych wniosków z wyników prawidłowo przeprowadzonych badań. że. czyli o jauopatogenii. że nie dostrzega on objawów. pochodzący od lekarza"i nie zawiera w sobie nic negatywnego. zwiększa szansę zastosowania właściwego leczenia w myśl łacińskiej zasady: . Jarosza. i to reż nie we wszystkich uczelniach medycznych. a więc patogenne działanie lekarza. Jatropatogenia to zespół negatywnych. Przekazywanie i odbiór informacji (np. widząc tylko to. jeżeli fakty nie potwierdzają teorii. Autor wymienia 5 źródeł błędów: 1. pogłębianie u pacjenta fałszywego i lękotwórczegoobrazu własnej choroby) .opierać na stwierdzonych faktach. . badanie pacjenta w obecności innych chorych.brak informacji lub informacje niewystarczające. warto poznać ich rodzaje. lekceważące jego poczucie skrępowania i zawstydzenia. w każdym razie z własnego doświadczenia dydaktycznego wiem. Zapobieganie jatropatogenii. gewewspochodzący) . mówi się studentom medycyny mało. L e c z e n i e (wykonanie zabiegu chirurgicznego lub przeprowadzenie innego rodzaju leczenia bez dostatecznych wskazań. które są z nią niezgodne. który zdaje się wyczerpywać sytuacje jatropatugenne.. Jarosz słusznie zaleca odróżnianie jatroparogenii od jatrogenii. B ad an i e lek arsk te (lekceważenie potrzeby całościowego podejścia do pacjenta i wytwarzanie dystansu między lekarzem a pacjentem. Jatrogenny oznacza po prostu. Skorzystam w tym miejscu z podziału M. zwłaszcza nozologiczne (przyczynowe) . nieuzasadnione stosowanie leków. B ad a n i a Jod ark owe (wykonywanie badań dodatkowych liczniejszych niż jest to konieczne. chociaż wymienię je w koniecznym skrócie. Tutaj wyraźnie określono szkodliwe. szczególnie u chorych na nerwice. M.

Przejdźmy teraz do omówienia wspomnianych zachowań terapeutycznych. co wiąże się zarówno z niekulturalnym i hałaśliwym zachowaniem personelu szpitala. w tym służby zdrowia. ale reż służb społecznych. Zachowania początkujące kontakt i komunikację Dostrzeganie pacjenta i spostrzeganie zmian. lekami przeciwpsychotycznymi. psychosomatycznych. że zachowania te mają nie tylko zapobiegać skutkom błędów jatrogennych. ale nie chodzi tutaj o ścisłe granice i kryteria podziału. czyli urazów jatrogennych. Można się w tym miejscu zgodzić z prof. niektóre wyniki badań. Mogą polegać nie tylko na pogorszeniu choroby podstawowej. w tym miografii. pojawiły się dolegliwości. jaką daje rola lekarza. . zrempla owham (słowa uczą. Leczenie psychiatryczne. oraz jeżeli działania jego nie będą wspó (uwarunkowane potrzebą psychoterapeutycznego wpływania na człowieka chorego"Na szczególne podkreślenie zasługuje sprawa wzorców zachowań. administracji. Opisy zachowań terapeutycznych czerpię z książki Haysa/nrerwczizm wirW pmenr (I 962) . zaś przykłady pociągają) . którego próżność i zarozumialstwo każe niekiedy traktować pacjenta z wyżyn nieomylnego autorytetu. że lekarze nie mówią całej prawdy. lecz o samą istotę jatropatogenii. są wielorakie.Hospitalizacja (skrajne i sztywne trwanie przy pionowym układzie hierarchicznym. błędy i następstwa jatropatogenii. Mimo zrośnięcia się kości. a nawet psychotycznych. zresztą w sposób zmienny.o godz. Posłużę się tutaj przykładem z własnej praktyki lekarskiej.nacechowane szacunkiem zwracanie się do pacjenta. Sformułowanie. 5 rano budzi się chorego w celu zmierzenia temperatury ciała itd) . Jaroszem. pozbawianie chorego snu i wypoczynku. Chodzi tutaj o właściwe. zachowania terapeutyczne"mówi wyraźnie o tym. chora podjęła kilka kolejnych prób samobójczych. referatach i publikacjach. doszło do złamania dystalnej części kości przedramienia. Przez cały czas utrwalało się w niej przekonanie. lepiej ich zresztą wcale nie popełniać. Jedną z ważnych przyczyn błędów jatrogennych jest postawa egocentryczna lekarza. ordynatora. U pacjentki z zawodu pielęgniarki. a lekarze nie umieli jej pomóc. . Sytuacje powyższe nachodzą oczywiście na siebie. Ostatecznie wytworzył się wyraźny zespół urojeniowy. Przypadek ren zdaje się egzemplifikować wszystkie możliwe źródła. W obecności pacjentki interpretowano. neurolodzy) zaczęli na różne sposoby oceniać i diagnozować. że nie wystarczy uczyć przyszłych lekarzy deontologii i psychologii lekarskiej. kiedy trwa dyskusja nad potrzebą humanizacji wielu dziedzin życia publicznego: służby wojskowej. odczytach. ale zawierać także element leczniczy. jeśli nie dojdzie do internalizacji pożądanych wzorców zachowań. Pacjentka odwiedzała różnych lekarzy i wykonywała coraz więcej badań dodatkowych. cytuję za Jaroszem. Niewiele zdziałamy. przyniosło wyraźną poprawę. Niektórzy rozpoznawali nawet zapalenie nerwów lub rzadkie jednostki chorobowe. Humanizacja nie może więc polegać wyłącznie na wykładach. dyrektora szpitala czy kierownika kliniki. jak i bezdusznie zredagowanymi regulaminami. policji. Następstwa błędów. nadużywając administracyjnej przewagi. ale na pojawieniu się nowych objawów chorobowych w sensie zaburzeń nerwicowych. według których np. Stała się ona aktualna właśnie dzisiaj. Ponieważ dolegliwości utrzymywały się. jeżeli młody medyk nie zyska głębokiego przekonania o doniosłości psychologicznych problemów pacjenta. opieki społecznej itd. ponieważ wrba docent. tj. które badający pacjentkglekarze (ortopedzi. którez koniecznymi skrotami-przytaczam za Rugiewiczem (l 9 b 9) .

przyjęta pozycja itd. a jednocześnie do zaakceptowania lekarza. Chodzi tutaj o znalezienie czasu dla pacjenta. Celowo użyte milczenie jest ważnym instrumentem leczniczym. Milczenie w znaczeniu terapeutycznym musi być akceptujące. co pana szczególnie interesuje. Jej treść i forma muszą być jednak dostosowane do możliwości odbioru pacjenta. Pacjent przekonuje się bowiem. iż lekarz czeka na jego dalsze słowa. eliminuje wrażenie pośpiechu. Odczuwają je jako stratę czasu. Sposób ten pozwala choremu odczuć. Lęk mnie paraliżuje". o czym lubi pan mówić? . Ten sposób podejścia do chorego ma walor leczniczy. Czy sądzi pan. M i I c z e n i e. Informowanie. że jest uważnie słuchany. sposób patrzenia. zwłaszcza gdy chodzi o człowieka wylęknionego. Powinno pacjentowi uświadamiać. Czy mugłbym dzisiaj opuścić szpital?". wpływa dobrze na stan uczuciowy pacjenta. Zachowania podtrzymujące kontakt i komunikację Akcept acj a. Niektórzy lekarze reagują niepokojem na zapadające w kontakcie z pacjentem milczenie. Jaką ładną ma pani dzisiaj fryzurę"itp. odpowiadamy: . Chodzi tutaj u kierowanie zwrotne do pacjenta wypowiadanych przez niego pytań. A może jest coś. żądań. nieśmiałego. Słowa pacjenta: . Polega na powtórzeniu sensu wyrażonej myśli. Powinno stanowić dla pacjenta zachętę do poruszania interesujących go tematów. Cieszę się. a także odczuć. ale dla prawa pacjenta do wypowiedzenia się. . Czuje się pan obezwładniony przez lęk". Poświadczenie. że jest pan dzisiaj ogolony". Przekazujemy w ręce pacjenta inicjatywę stwierdzeniem: . że byłoby to celowe i możliwe? "Sposub ten skłania pacjenta do przemyślenia swoich wypowiedzi. uczuć i spostrzeżeń. Wyraża się ona w uważnym słuchaniu pacjenta. Wzbudza to do lekarza większe zaufanie. Lekarz lub terapeuta: . nieprzerywaniujego wypowiedzi. okazywaniu gestem i słowem akceptacji niekoniecznie dla treści. daje sposobność przemyślenia kolejnych informacji. jeśli nie został wymuszony przez chorego. W każdej dziedzinie medycyny przekazanie pacjentowi dokładnych i wyczerpujących informacji jest nie tylko obowiązkiem lekarza. milczenia ujawnia się wiele sposobów komunikacji pozawerbalnej: mimika. ale warunkuje dobry kontakt i komunikację. gesty życzliwy uśmiech. Oferowanie siebie. sądów. że w czasie. Skłonność do gadulstwa może być przyrównana du połipragmazji farmakologicznej: uspokaja lekarza i zaspokaja jego potrzebę szybkiego i efektywnego działania. Odzwierciedlenie.Ważne jest też dostrzeganie w zachowaniu i wyglądzie pacjenta korzystnych zmian: . że traktowany jest po partnersku. Trzeba dodać. O skutkach niepełnej informacji jako źródle jatropatogenii wspomniałem wyżej. Informacja obniża lęk i zwiększa poczucie bezpieczeństwa. Zmniejsza tempo wywiadu. Na pytanie pacjenta: . Umożliwienie szerokiego otwarcia.

organizowanie. przyciskanie do muru". czy to.. dziom pacjenta powinno zachęcić go lu bliższego wyjaśnienia nie tylko zrozumiałych psychologicznie odczuć. Może w ten sposób uzyskać wgląd i obiektywizację zdarzeń. co zaszło poprzednio. ale również zjawisk psychopatologicznych omamów.. które go niepokoiły. ale również gesty. "Ten sposób ma nie tylko wartość informacyjną. gdy odczuje on życzliwość ze strony badającego. ". Pacjent dowiaduje się o spostrzeżeniach lekarza i jego odczuciach: . Podsumowania może dokonać lekarz lub terapeuta. że pacjent fakty widzi we właściwych proporcjach i sekwencjach. czyli odrzucenie szczegółów mniej istotnych. takich jak: . że. Lekarz kieruje prośbę o zauważanie podobieństw i różnic. No i. oznacza pańską własną myśl. ośmiela do dalszych wypowiedzi. KI aryfikowanie. Stanowi próbę nadania jasnego sensu wypowiedziom nieprecyzyjnym i niewyraźnym. Polegają na porozumiewaniu się z pacjentem co do właściwego rozumienia wypowiadanych przez niego słów. Zainteresowanie okazywane wypowie. wystarczy. Nie jestem pewien. chciał pan przez to powiedzieć. O ile dobrze zrozumiałem. I co działo się dalej? "Zachętę wyrażają nie tylko słowa.mówimy: . 'Zachęcanie do porżwnań. Przezwyciężenie oporów pacjenta jest zadaniem doić łatwym. Zachowania porządkujące komunikację Poszukiwania zgodnej oceny. a co najwyżej ukazywać wersję uporządkowaną. które mają istotne znaczenie w sensie porządku chronologicznego i przyczynowo-skutkowego. W słowach zachęty pacjent nie powinien wyczuwać akceptacji dla przeżyć psychotycznych. Nazywając rzecz po imieniu. urojeń. informacji. Z chaotycznych wypowiedzi pacjenta lekarz wyłuskuje te. Chodzi o syntezę wypowiedzi pacjenta. co nazywa pan głosem wewnętrznym. . Zachęcanie do kontynuowania. Podsumowanie. Zachęcanie do opisu przeżyć. myśli.. zamiarów samobójczych itd. Również tutaj nie należy wypowiedzi chorego interpretować i oceniać. Sprowadza się ono do wtrącania do wypowiedzi pacjentów zwrotów. wystrzegać się trzeba sądu wartościującego. Porządkowanie zdarzeń w czasie lub wedle ich skutków. ale także rozjaśnia myśli pacjenta."Niektórzy chorzy obawiają się wypaść śmiesznie. Aspekt leczniczy tego zachowania polega na tym. nie chcą. Może pan wyliczy najistotniejsze punkty swej relacji? Zachowanie pogłębiające komunikację Przekazywanie obserwacji. zachęcając pacjenta pytaniami: . mówić głupstw". a jedynie chęć zrozumienia tych przejawów. chodzi o to. potakiwanie głową. zwrotuw. .. . Nie chodzi tutaj o sposoby przyjęte w śledztwie ani o. Słyszę wahanie w pani głosie".. że wokół ma pan samych wrogów"itp. że. przyczynia się do poprawienia łączności emocjonalnej. zbieranie tego. można też zadanie to powierzyć pacjentowi: . Sposób ten poprawia komunikację z pacjentem. a o wyeksponowanie spraw ważnych. . Jest pan dzisiaj mniej pewny.. czy narzuconą z zewnątrz Sytuacja wymaga dużego taktu ze strony badającego. Np. ". nie chcą ujawnić swoich braków wykształcenia.

opisywania ich przez przenośnię. Jak ten pociąg pokonuje wzniesienia? Kto jest właściwie maszynistą'? ". Grozi to odwróceniem uwagi od problemów pacjenta. Czuję się jak rozpędzony pociąg". Zachowania konfrontujące z rzeczywistością Urealni cni e. analogię. Nic należy włączać do rozmowy własnych przeżyć i doświadczeń. w gruncie rzeczy skłania chorego do skupienia się na omawianym problemie: .Czy ta sytuacja wydaje się panu znana? ". Lekarz: . że w pociągu tym włączono równocześnie silnik i hamulceć". Ona jest niecierpliwa i rozdrażniona. Pacjent mówi u swojej żonie: . Trudnz w to. To wydaje mi się zasługiwać na uwagę i zastanowienie"Ek spiorą ej a. omamy. Chodzi o zachęcanie pacjenta do konstruowania mudelizachowań. Właściwie zachowanie to zawartejestw samym haśle. Lekarz lub terapeuta wypowiada uwagę w trakcie rozmowy z pacjentem. Czy przeżywał pan już cui podobnego w przeszłości? "Pytania te skłaniają pacjenta do re (lekcji i do bliższego określenia własnych doznań. uwierzyć". lekarz powinien temu przeciwstawić własny zbraz świata. która z pozoru nosi cechy dygresji. Pacjent: . Polega na przybliżeniu choremu rzeczywistości. żeby chorzy na oddziale odnosili się do pana wrogo". Może warto sprawę tę szerzej omówićć"Werbalizacja. Lekarz w formie taktownej wyraża zwątpienie w trafności spostrzeżeń pacjenta. Ten sposób jest bliski poprzednim. albo: . że opisywana sytuacja wprawiła pana w dobry nastrój". Poszukiwanie źródeł emocji. aby nie odczuł on tego jako metody śledztwa. Przypuszcza pan. Lekarz: . kiedy wracam do domu". cu pan mówi. "Osobiście nic zauważyłem. Oznacza początek interpretacji. Chodzi o głębsze sięganie do przeżyć chorego. Polega na pobudzaniu chorego do wyrażania przeżywanych emocji: . . Kiedy w przebiegu rozmowy dowiadujemy się. dercalizacja) . . Proszę na ten temat powiedzieć coś bliższego". . Nie chodzi o zcenęczy dezaprobatę. Nie należy tutaj prowadzić sprzeczki ani jednoznacznie negować wypowiedzi chorego. Co panią tak rozzłościło? "Sposób ten jest szczególnie ważny. Wyrażamy to słowami: . urojenia. "Mam wrażenie. jednak w taki sposób. zachęcając go raczej dc zrewidowania dotychczasowej oceny. . że postrzeganie i rozumienie rzeczywistzści jest u chorego glębokz zaburzone (złudzenia. a jedynie zasygnalizowanie odmienności widzenia zjawisk interpretowanych chorobliwie przez pacjenta. Stukanie w rury wodociągowe mogło być przemieszczaniem się w nich powietrza lub rezonansem". Zdaje się. Zachęta do koncentracji. Zachowanie wymagające dużego taktu. Lekarz musi zachować granice analizy wypowiedzi pacjenta. że przestała pana kochać'ć"Modelowanie. Słowne wyrażanie wątpliwości.

kiedy ich przeżycia i towarzyszące im uczucia są przez lekarza właściwie odczuwane. Zachowania nieterapeutycznei jatropatogenizująceWczytując się w powyższe sposoby prawidłowego komunikowania się z chorym. poprawienia jego zdolności do wchodzenia w satysfakcjonujące kontakty z innymi ludźmi. Zachęcanie do oceny. ile jest w stanie udźwignąć bez szkody dla siebie i innych. którzy nie dostrzegają związków między zachowaniem a emocjami. dereistycznych i urqjeniowych wypowiedzi chorego. wyszydzony. Opisane poniżej (za Rogiewiczem. ale jest wrażliwy i ma niezbywalne prawo do swobodnego wyrażania swoich sądów bez obawy. iż każdego chorego należy traktować jako godnego szacunku człowieka. w mimice czy innych zachowaniach. W języku terapeutycznym określa się to jako. dążymy do nadania im sensu symbolicznego. Chce pan nam powiedzieć. gdyż stopień współodpowiedzialności nie może być czymś stałym. Ani lekarz. aby nasz sąd wartościujący nie ujawniał się w tonie. Nie należy tego oczywiście rozumieć dosłownie. W powyższym podrozdziale ukazano sposoby komunikowania się z pacjentem z zaburzeniami psychicznymi w taki sposób. silniejszy i lepszy od innych ludzi? "Pacjenci reagują na ogół pozytywnie. Przeciwnie. nawet jeśli problem poruszony przez pacjenta'niepokoi lekarza (lekarzowi chodzi z oszczędzenie pacjentakdosłowne traktowanie niedorzecznych (urojeniowych. iż zachowania odmienne są nieterapeutyczne.u chorych z objawami nerwicowymi. że jest pan mądrzejszy. można sobie wyrobić własny pogląd. Chodzi tutaj zarówno o zachętę do sformułowania planu dalszego działania lub projektowania pracy nad problemami pacjenta. wciskanie"choremu własnej interpretacji. Ma to być zatem układ partnerski. w najlepszym razie obojętne. Oznacza ono współudział. Pacjent powinien w rej technice kontaktu skonfrontować swoje zachowanie z własnym systemem wartości. odrzucony. choć dowodzą nieznajomości prawideł komunikacji. Jestem Bogiem". Zachowania przygotowujące postawy do dalszej terapii Propan o w ani e w spólp rac y. Pacjentowi należy dać tyle swobody. współuczestnictwo i dążenie wspólnie z pacjentem do rozeznania jego problemów. gdy chodzi o zasadniczy cel kontaktu z pacjentem (rozpoznanie. Czy jest pan zadowolony z siebie w tej chwili? "" Jak pan ocenia swoje postępowanie? "Próba przetłumaczenia języka uczuć. 1989) nieterapeutcznezachowania nie muszą być wynikiem zlej woli personelu medycznego. Błędy w kontaktach z pacjentem wypowiadanie zdawkowych i lakonicznych komentarzy: nagłe odejście od tematu. Należy się wystrzegać. leczenie) .pacjent mówi: . ani psychoterapeuta nie powinien jednak ponaglać pacjenta czy dopominać się natarczywie o potwierdzanie owych związków. niezaakceptowany i źle oceniony. Oto przykłady: . Np. rozkuj . Proponujemy pacjentowi pracę nie dla niego. że będzie wyśmiany. który wprawdzie czuje i myśli inaczej. lecz zależy od rodzaju zaburzeń-nerwicowych lub psychotycznych. mogą wynikać z życzliwości. Lekarz: . jak i zachęcanie go du przyjęcia współodpowiedzialności za dalszy przebieg terapii. aby w czytelniku utrwaliło się przekonanie. Planowanie. ale Z 0101. Chcąc uniknąć dosłownej interpretacji niektórych dziwacznych.

leczniczej i badawczej współpracuje z różnymi specjalistami. iż jest to badanie złożone (najczęściej całościowe) . przedstawiało się różnie w kolejnych okresach rozwoju psychologii klinicznej. Członkowie takiego zespołu najczęściej pracują zgodnie z zasadami leczniczej społeczności. które zaleca się wszystkim pacjentom. Wówczas reż istnieje szansa na w pełni pannerską współpracę. gwarantuje model pracy w zespole diagnostyczna-leczniczym. Lekarz psychiatra w swojej pracy diagnostycznej. Rola diagnozy psychologicznej w psychiatrii. obok form rozwiniętych. Obecnie formy te można jedynie usprawiedliwiać niskimi kwalifikacjami psychologa lub brakiem rozeznania lekarza psychiatry w możliwościach psychologa klinicznego. Zespołowy model pracy. aby liczba specjalistów była mniej więcej równa. za właściwe uznawano także formy pracy psychologa jako laboranta lub technika. terapii alkoholizmu i uzależnień. W początkowym okresie. To współdziałanie. ośrodkach dziennych itp. Tego rodzaju pocieszeń otoczenie nie szczędziło pacjentowi (np. że psycholog nie wykonuje zleconych i ściśle określonych badań laboratoryjnych lub psychotechnicznych. codzienna wymiana informacji na temat diagnozy i postępów terapii. dociekanie i sondowanie: sugerowanie odpowiedzi: ocenianie. wymaga też. Nie ma powodu do zmartwienia". Badanie psychologiczne. Poziom porozumienia między nimi określa przydatność badań psychologicznych. w których psychiatra określa nie tylko problem. Ze względu na to. Rola badań psychologicznych w psychiatrii zależy w istotny sposób od tego. zgadzanie się z chorobliwymi sądami chorego lub ich negowanie bez podania uzasadnienia dla swojej oceny. Struktura organizacyjna wielu instytucji lecznictwa psychiatrycznego jest jednak w przeważającej . że pełne wykorzystanie wszystkich umiejętności różnych specjalistów. choć ma w polskiej psychiatrii długą tradycję. . ale i cel oraz metodę bada-018. rehabilitacyjnych. i profilaktycznych. a w sprawach poznawania i pomocy pacjentom istnieje stała. Doświadczenia z tej wspułpracy wykazały. ważny zwłaszcza w ośrodkach leczenia nerwic. Badanie psychologiczne nie jest rutynowym badaniem dodatkowym.z depresją) przed kontaktem z lekarzem i było źródłem irytacji choregu. . aprobata lub dezaprobata zachowań.arzonych) wypowiedzi lub wzywanie do udowodnienia ich prawdziwości: pomniejszanie lub bagatelizowanie cierpień i dolegliwości opisywanych przez pacjenta: wypytywanie z naciskiem. także z psychologiem klinicznym. ważne jest. Wszystko będzie dobrze". Badania psychologiczne mają bardziej złożony charakter i-choć stanowią tylko psychologiczny aspekt diagnozy zaburzeń-są jednak znacznie bardziej samodzielne. do krżrejkażdy wnosi swoje specjalistyczne kompetencje zawodowe i osobiste potencjały. Należy też unikać doradzania i uspokajania pacjenta: . w tym także terapeutycznych. jaki jest poziom komunikowania się psychiatry i psychologa oraz innych specjalistów pracujących w zespole diagnostyczna-terapeutycznym instytucji psychiatrycznej lub psychologicznej.. W tej formie pracy specjalne zlecanie badań ma rzadziej miejsce. aby na samym wstępie psychiwrs i psycholog jasno określili potrzebę i cel badania. Głowa do góry". Dlatego należy podkreślić.

mierze taka. przynależną do różnych nurtów i orientacji. Studia psychologiczne są studiami humanistycznymi. nerwice. Dla zrozumienia zależności między badaniem psychiatrycznym i psychologicznym ważne jest. że na kilku lekarzy psychiatrów oddziału czy poradni przypada jeden psycholog. a także szczególnie środowiskowych i . Nie wykorzystuje się natomiast w pełni badania psychologicznego. Obecny stan rozwoju diagnostyki psychologicznej uznaje. Obecnie za najlepsze uważa się modele pracy zespołowej i konsultacyjnej. Psycholog kliniczny jest zobowiązany przestrzegać ustalonych zasad postępowania diagnostycznego. wyjaśniających wewnętrzny mechanizm tego zaburzenia oraz przedstawiających udział czynników genetycznych. Następnie. jako podmiot działań i prezentującymi związki człowieka z otoczeniem społecznym. aby zgłaszane mu zapotrzebowanie lekarza zamienić na problem lub kilka problemów badawczych. rzadziej stosuje się czyste modele nauk przyrodniczych. Psycholog kliniczny powinien dysponować bogatą wiedzą teoretyczną. a nie naginanie się do wymagań modeli czysto medycznych wzbogaca diagnozę zaburzeń psychicznych. Wynik badania psychologicznego powinien być zespołem twierdzeń opisujących zaburzenie na tle niezaburzonych funkcji i struktur. o rozwoju psychicznym człowieka w toku całego życia. powinien postawić robocze hipotezy wyjaśnienia tych problemów i zastosować w celu ich weryfikacji odpowiednie metody. Zadaniem badania psychologicznego jest poznanie i opracowanie psychologicznego aspektu całościowej diagnozy zaburzeń psychicznych u pacjenta. uzależnienia. Rola diagnozy psychologicznej zależy więc nie tylko od jej trafności. Do poznania człowieka. aby psychiatra znał specyfikę badania psychologicznego. jego cierpień i zaburzeń wnosi więc swoją wiedzę o zdrowiu i prawidłowym funkcjonowaniu. Zgodnie z taką wiedzą i orientacją poznawczą. wówczas zależnie od zadań rej instytucji-najbardziej uzasadniona jest funkcja i model pracy psychologa-konsultanta. że dzięki badaniu psychologicznemu psychiatra poznaje także zdrowe strony pacjenta. psycholog kliniczny interpretuje zaburzenia psychiczne. Sęk-1974. o prawidłowościach przebiegu procesów psychicznych. ale także od tego. Lewicki-1974. Psycholog jest zobowiązany do tego. na podstawie swojej wiedzy. kulturą i tradycją. Szczególnie cenne jest też to. Psycholog jest też lepiej niż lekarz przygotowany do myślenia dedukcyjnego. Ta specyfika wynika przede wszystkim z odrębności kształcenia psychologa kliDlCZOCgO. Właśnie ta odmienność. polegające na określeniu zaburzeń pojedynczych funkcji psychicznych. że badanie psychologiczne powinno spełniać kryteria jednostkowego badania naukowego. gdy oczekuje się od tego badania potwierdzenia lub zaprzeczenia psychologicznego rozpoznania nozologicznego. zaburzenia osobowości. o osobowościowych uwarunkowaniach zaburzeń i o zaburzeniach uwarunkowanych zasadami społecznego życia człowieka. oraz ciągle wzbogacaną wiedzą empiryczną. W polskiej psychologii klinicznej szczególną uwagę poświęcono metodologii badań diagnostycznych (Susulowska-1966. depresje itp. który pracuje samodzielnie. Psycholog tylko wyjątkowo wykonuje wycinkowe badania. ile nowych treści i nowego spojrzenia na pacjenta wnosi. Brzeziński-l 983) . Jarosz i Sęk-1983. ujmującymi człowieka jako jednostkę. Ma to miejsce jedynie wówczas. czyniąc ją pełniejszą i niekiedy głębszą. gdy uzyskane w ten sposób wskaźniki są potrzebne do badań naukowych lub kontroli wyników leczenia. wykonując zadania diagnostyczne i terapeutyczne.

Czy motywacja i system wartości pacjenta ma związek z powtarzającymi się stanami depresyjnymi? Czy w rozwoju osobowości znajduje się uzasadnienie dla braku poczucia pewności siebieć". Tak więc pytaniami typowo psychologicznymi są te. specyficznych dla psychologii klinicznej metod. Pytanie c poziom i strukturę inteligencji powinno być uzupełnione informują dotyczącą celu. za kturymi kryją się prawdziwe wątpliwości diagnostyczne. m 3 n. Od psychologa należy żądać. o przydatności diagnozy. aby były to pytania. Coraz częściej mzżna także pytać psychologa o zdrowotną lub zawierającą duży potencjał ryzyka strukturę rodziny i środowiska pracy. pracy itp W punkcie wyjściowym badania diagnostycznego porozumienie pomiędzy lekarzem psychiatrą a psychologiem klinicznym cc do celu badania decyduje. . że nowe. wpływu sytuacji trudnych i krytycznych wydarzeń oraz roli społecznego kontekstu życia człowieka i znaczenia więzi z osobami znaczącymi w rodzinie. bardzo istotne problemy pojawiają się w toku badania diagnostycznego. zaburzeń w rozwoju człowieka. co z tego wynika dla wspć (pracy lekarza psychiatry z psychologiem? Odpowiedzią jest. powinna także zawierać projekt wskazań leczniczych lub rehabilitacyjnych.dlatego.istotna dla całego obrazu choroby jest sprawność pamięci pacjenta lub określenie zdolności do racjonalnego myślenia i podejmowania decyji.orzeczenie) i jego zakomunikowania innym specjalistom. Na etapie stawiania hipotez diagnostycznych i ich weryfikacji psycholog pracuje zwykle samodzielnie. Psychiatra powinien znać ogólne założenia niektórych. aby także w rej sytuacji obaj specjaliści mogli się porozumieć. Można teraz zapytać. Psycholog. że w tej współpracy niezwykle ważny jest początek i koniec badania psychologicznego. w wieku średnim i podeszłym. wyjaśniających . jeśli ma co do tego wątpliwości. to powinien móc je wyjaśnić. miejsca pracy itp. żeby rozumieć. np. Dobrze byłoby. Kolejnym ważnym momentem w roku badania psychologicznego jest etap sporządzania diagnozy jako wyniku (tzw. iż na ich wykonanie potrzebny jest czas i odpowiednie warunki. Chudzi o to. lu przeszłości powinny należeć pytania o ilzraz inteligencji oraz oczekiwania na potwierdzenie diagnozy nozologicznej. Także typowe dla psychologa są pytania o znaczenie krytycznych wydarzeń w życiu człowiekautrata bliskich. Można oczywiście stawiać także pytania szczegółowe. Bardzo trafnie adresowane do psychologów pytania o osobowość pacjentów powinny być raczej sformułowane w postaci problemu dztyczącegu konkretnego człowieka. jako wynik badania. Diagnoza. osobowości. Często dzieje się też tak. czy reż istnieje potrzeba poznania. aby miał swobodę doboru najtrafniejszych-z punktu widzenia problemu. któremu ma służyć odpowiedź na te pytanie. środowisku nauki. hipotez i osoby badanego metod diagnostycznych. które dotyczą zdolności. że doznaje on tak wielu niepowodzeń w kontaktach interpersonalnych? "Wiele pytań może się też wiązać z kryzysami rozwojowymi osobowości w różnych okresach życia pacjenta: w okresie dorastania. aby był to zestaw twierdzeń opisujących zaburzenie. Najistotniejsze jest to.osobowościowych. Ważne są pytania i problemy. Czy chodzi o orzeczenie dla ZUS-u lub sądu. Jaki rodzaj nastawień agresywnych u pacjenta sprawia. wczesnej dorosłości. z jakimi psychiatra zwraca się dz psychologa. pozycji społecznej. jak poziom inteligencji wpływa na wykonanie zadań zawodowych lub na trudności w szkole. gdy np.

powiązań ze środowiskiem. Wspólną troską lekarza i psychologa powinno być w czasie komunikowania diagnozy zminimalizowanie skutku "naznaczenia etykietą diagnostyczną". a do oceny wyników zestaw skal szacunkowych. ale jest także w znacznym stopniu uzależniona od przygotowania psychiatry do współpracy z psychologiem. jak i psychologii klinicznej. Ma to także istotne znaczenie dla postępowania. Dlatego też na tym etapie psycholog i lekarz psychiatra powinni znowu się spotkać w celu uzgodnienia pełnej (całościowej) diagnozy. Rozmowa wymaga przede wszystkim przygotowania od strony treści. formalnej i interpersonalnej. Metody nieswoiste: rozmowa kliniczna (podstawowa metoda) . zachowań antyspołecznych itp. o ktćre chcemy pacjenta zapytać: najlepiej zachęcać do spontanicznegzich ujawnienia. . w toku którego przekazuje się wiedzę uzyskaną o pacjencie jemu samemu lub jego rodzinie. ale także komunikatywnością tej diagnozy. Zrozumiałość diagnozy i jej poprawność merytoryczna decydują o przydatności. aby w konsekwencji pacjentowi przedstawić wynegocjowane i uzgodnione stanowisko. Wybrane metody psychologicznych badań diagnostycznych. Wówczas w gronie kilku specjalistów trzeba wyjaśnić różnice w wynikach. ale można także oczekiwać. np. W tym celu przygotowuje się schemat rozmowy i obserwacji. W tych ogniwach komunikacji po obu stronach są potrzebne umiejętności otwartej wymiany informacji oraz zdolność negocjacji różnych stanowisk. Przebieg rozmowy organizuje cel badania. Helena Sękowa. przeżyć. Za najważniejsze dla przeprowadzenia rozmowy uznaje się umiejętności nawiązywania kontaktu z pacjentem. Tak więc trafność i przydatność diagnozy psychologicznej zależy wprawdzie głównie od wiedzy i umiejętności diagnostycznych samego psychologa. których rozmowa ma dotyczyć. które umożliwiają przełożenie spontanicznych i swobodnychwypowiedzi badanych oraz ich zachowania na szacunkową ocenę pod względem ujawniania badanych cech. Rozmowa psychologiczna. Temu porozumieniu służyć ma mJn. tendencji obronnych. że będzie to zestaw twierdzeń zrozumiały dla odbiorcy. ogólna orientacja-zarówno ze strony lekarza psychiatry. Należy także dopuścić możliwość różnic diagnostycznych. zachowań własnych i osób z otoczenia. stanowiskach i interpretacji. wywiad. a ten określa treści.je w terminach odpowiedniej teorii. jak i psychologa klinicznego-w podstawach tak psychiatrii. Wymaga to jasnego sprecyzowania oczekiwań wobec badania diagnostycznego prowadzonego przez psychologa oraz porozumienia w momencie przekazywania wyników diagnozy psychologicznej. szacunku i zrozumienia. Psycholog powinien więc nie tylko kierować się poprawnością merytoryczną i metodologiczną. Podczas stosowania metod klinicznych dla celżw badawczych stosuje się je w wersji standaryzowanych informacji tBrzeziński-19743. należy mieć przygotowany schemat tych obszarów tematycznych. aby komunikowaniu diagnozy towarzyszyło postępowanie terapeutyczne i formułowanie diagnozy w sposób maksymalnie podmiotowy. zdarzeń. kontaktu stwarzającego poczucie bezpieczeństwa. cech. Aby była ona kompletna. wywiad i obserwacja mogą dotyczyć różnych obszarów życia pacjenta: danych życiorysowych. obserwacja. W części dotyczącej wskazań praktycznych należy żądać podania konkretnych wskazań oddziaływania na badanego lub jego otoczenie. z uwzględnieniem potrzeb i poziomu odporności pacjenta. Z tych względów zaleca się.nastawień emzcionalnych.

uzdolnień i różnych sprawności oraz testy zsobowości. które muszą spełniać wysokie wymagania związane z pomiarem w psychologii i muszą być standaryzowane. odraczania pytań na tematy drażliwe. Wielką sztuką jest także umiejętność zebrania wywiadu w rozmowie z rodziną. ucząc ich umiejętności odpowiedniego słuchania. W celu zobiektywizowania tej metody stosuje się równe systemy kodowe. Wśród tych ostatnich można jeszcze wyodrębnić metody projekcyjne i kwestionariusze. dotykających badanego i przekraczających jego poziom intymności.podczas spotkań grupowych. lecz także diagnostów. ale zsoba z jego rzdziny. aby skale obserwacyjne miały jednoznacznie określone kategorie zachowań. Za udaną uznaje się taką rozmowę. Należy unikać pytań sugerujących. Wynika z tego także to. kontaktu słownego. które podlegają obserwacji oraz dostosowaną do umiejętności obserwatora skalę ocen nasilenia danego zachowania. a modyfikacje wynikają z tego. Subiektywna ocena obserwatora może zniekształcać fakty. która nie wymaga ciągłego pytania i w której przeważają spontaniczne wypowiedzi badanego. życia na bezludnej wyspie itp. gdy z badanym nie ma. o ktćrej trzeba pamiętać. w których badanego zachęca się do uruchamiania fantazji na temat idealnego przyjaciela. W tym celu prowadzi się specjalne warsztatowe przygotowanie nie tyłku terapeutów. gestów itp. podstawową metodą jest u b s e rw acja. Jeżeli rozmowa nie przebiega swobodnie. jest podstawowe prawu pacjenta do zachowania tajemnicy lekarskiej i psychologicznej. znajomy lub współpracownik. to badający może skorzystać ze specjalnych zasad stawiania pytań. W badaniach nad metodą obserwacji stwierdzono bowiem. co się spostrzega. Szczególnie ważna jest wówczas. warunków obserwowania i właściwości obserwatora. polegające na przekazywaniu odpowiednich niewerbalnych i werbalnych informacji.Ważne są także umiejętności interpersonalne. wyróżnia się testy inteligencji. Dla testów psychometrycznych opracowuje się specjalne podręczniki ze szczegółowymi . że obserwacje charakteryzują się przewagą subiektywnych interpretacji nad obiektywnym zapisem. Szczególnej ostrożności pod tym względem wymaga prowadzenie wywiadów w szkole i miejscu pracy pacjenta. Może ona być stosowana samodzielnie i jako metoda towarzysząca innym technikom badania. Bywa. np. mimiki. zawężania zakresu. Wy w i ad podlega podobnym regułom jak rozmowa kliniczna. za pomocą których rejestruje się w systemie określone kategorie zachowań. podobnie jak dla lekarza. na jaki poziom otwartości pacjent jest przygotowany. Zasadniczą sprawą. Szczególne miejsce zajmują testy psychometryczne. Zależnie od tego co badają. stawianie pytań projekcyjnych. Dla psychologa. że jej trafność zależy od określenia celu badań. że klinicysta powinien w toku obserwacji trafnie rozpoznać. że rozmówcą nie jest pacjent. W uczeniu się stosowania metody obserwacji podkreśla się znaczenie umiejętności dzielenia zachowań na odpowiednie jednostki (obserwacja mniej lub bardziej szczegółowa. Są to m 3 nczasada naprowadzenia na temat. aż do fotograficznej włącznie) i możliwie obiektywnego zapisania tego. Dlatego też ważne jest. Metody swoiste: testy psychologiczne i inwentarze osobowości. Obecnie swobodną obserwację coraz częściej zastępuje się s k a I amiob se r w a c y j ny m i. Podobne systemy kodowe stosuje się także do obserwacji złożonych zachowań społecznych. przyjmowania korzystnych dla rozmowy postaw itp.

u których zlecanie wielu różnych badań diagnostycznych może przyczynić się do utwierdzenia przekonania o ciężkim charakterze choroby. Konstrukcja tych metod jest bardzo pracochłonna. Eksperyment kliniczny (parapsychologiczny) jest natomiast metodą całkowicie nie standaryzowaną. nie spełniają warunków metod psychometrycznych. są one tylko częściowo standaryzowane. że wartość diagnostyczna badań neuroradiologicznych w schizofrenii lub psychozach afektywnych jest wątpliwa. Ich stosowanie w badaniach diagnostycznych wymaga specjalistycznego przygotowania i ścisłego przestrzegania instrukcji. np. Badania neuroradiologiczne. Badania re są szczególnie przydatne w diagnostyce zaburzeń psychicznych uwarunkowanych organicznie. mechanizmy kontroli itp. chociaż i w badaniach dotyczących genezy psychoz posługiwano się wynikami badań radiologicznych dla podparcia koncepcji organicznego podłoża psychoz czynnościowych. jak pamięć.. że gdy człowiekowi przedstawi się wieloznaczny materiał. w których wykorzystuje się projekcję. także chętnie stosowane przez psychologów. następstwami urazów itp) . jakie miejsce zajmuje wynik badanej osoby w rozkładzie wyników w próbie normalizacyjnej: w ten sposób określa się m in. rzutowała"na ten materiał indywidualne cechysposób ujmowania rzeczywistości. uczenie się. potrzeby. Projektuje się gu do rozwiązania konkretnego problemu. a stwierdzanych zmian nie należy wiązać z ewentualnym czynnikiem etiologicznym tych psychoz.instrukcjami stosowania tych metod. Badanie to nie może być pomijane we wszystkich przypadkach podejrzewania organicznego tła zaburzeń psychicznych. nie dokończone zdania (Test Nie Dokończonych Zdań) i wieloznaczne sytuacje (Test Apercepcji Tematycznej) . zapominanie i różne procesy myślenia. Zdjęcie przeglądowe czaszki. a wynika to z założenia. opierając się na ogólnej wiedzy o prawidłowościach przebiegu procesów. formach zaburzeń i znajomości metod eksperymentalnych w psy-*chokgii. odtwarzając strukturę badanych cech. podobnie jak adaptacja metod powstałych w innym kręgu kulturowym. Test psychometryczny musi być także trafny. płci i typów zaburzeń. rzetelny i dokładny. ekstrawersji itp. a raczej z innymi czynnikami (np. które leży u podłoża tych metod.wadami wrodzonymi. poglądy. . lęku. Do (badania prostych sprawności psychomotorycznych wykorzystuje się także spec-jalistyczną aparaturę. Marek Jaremu. Są to metody badania osobowości. czyli odnieść niekorzystny skutek w sensie jatrogennego oddziaływania na chorego. zasadami opracowania wyników i przepisami postępowania w toku interpretacji wyników. to osoba badana w toku wykonywania zadań będzie. psychicznych.plamy atramentowe (Test Rorschacha) . zasad obliczania wyników i interpretacji. Ta grupa badań diagnostycznych znajduje szerokie zastosowanie w praktyce psychiatrycznej. Obecnie wydaje się. tzn. Oczywiście należy przestrzec przed nadużywaniem badań rentgenowskich u pacjemuwz typowymi czynnościowymi zaburzeniami. Normalizacja testu umożliwia natomiast określenie. Testy projekcyjne.poziom inteligencji. a także normami dla poszczególnych kategorii wiekowych. Testy i kwestionariusze psychometryczne umożliwiają także przedstawienie wyników w postaci psychogramu i profilu. W tradycji polskiej metody te służą najczęściej do opisu przebiegu takich (procesów.

Stewarta i Morela. w których podejrzewamy. na czym mJn. należy uznać za niecelowe. Badanie kontrastowe układu pływowego mózgu. iż zmiany strukturalne w obrębie układu kostnego czaszki mogą mieć związek ze zgłaszanymi przez pacjenta skargami lub stwierdzanymi przez nas objawami chorobowymi. ma zastosowanie głównie w neurochirurgii jako zabieg inwazyjny i wymagający interwencji zespołu chirurgicznego. Skoro zdjęcie przeglądowe czaszki niewiele wzbogaca naszą wiedzę o zmianach strukturalnych w obrębie mózgu. zuburzenia widzenia i równowagi należy także uznać za wskazania do tego badania. gdyż zastąpiono je tomografią komputerową mózgu. wymioty) . Na zdjęciu przeglądowym czaszki poszukujemy zmian kostnych o charakterze zgrubienia (np. Jako środka cieniującego można użyć powietrza bądź środków zatrzymujących promienie rentgenowskie. kiedy to poszukiwano dowodów na organiczne tłu wielu zaburzeń psychicznych.spowodowanego odwapnieniem lub zwiększeniem się ciśnienia śródczaszkowego. Można przyjąć. iż tkanka nerwowa nie jest na takim zdjęciu uwidoczniona. A n g i o gr a fi a (kontrastowanie tętnic mózgowych) lub wenografia (uwidacznianie żył) również znacznie częściej dotyczy neurologii i neurochirurgii niż psychiatrii. Wskazania do wykonania przeglądowego zdjęcia czaszki stanowią te stany. Uporczywe bóle głowy. kiedy to rozpoznanie przerostu kości czołowych utwierdza nas w rozpoznaniu zespołu czołowego. odma mózgowa) . a dostarcza natomiast wielu danych dotyczących stanu tkanki mózgowej. Wobec tego należy zalecać to badanie w zaburzeniach pourazowych związanych z utratą przytomności oraz w zaburzeniach świadomości towarzyszących zaburzeniom neurologicznym. w zespołach niedokrwienia . Było ono bardzo rozpowszechnione w latach sześćdziesiątych. komora Ul i IV) oraz przestrzenie zewnętrzne podpajęcze. Badanie kontrastowe układu naczyniowego mózgu. która jest badaniem nieinwazyjnym. czyli podawanie środka cieniującego pozytywnego do układu komorowego mózgu. nudności. W en try k u I o g r a fi a. z tej prostej przyczyny. zmiany kształtu. Kontrastowanie powietrzem układu komorowego mózgu nazywamy pneumoencefa (agrafią (PEG. Badanie to należy jednak uznać za inwazyjne.z krwiakiem podtwardówkowym) . przerwania ciągłości kości (po urazach) .przerost blaszki wewnętrznej kości czołowej) lub ścieńczenia (np.Rutynowe zlecanie badania przeglądowego czaszki. które utrzymują się przez jakiś czas pc badaniu. zmianę proporcji przestrzeni płynowych lub utrudnienie krążenia płynu mózgowa-rdzeniowego. polega jej przewaga nad pneumoencefalcgrafią. czego typowym przykładem jest zespół Morgagniegc. że uzyskane w tym badaniu dane diagnostyczne dotyczą głównie wyjaśnienia tła niektórych psychoorganicznych zaburzeń psychicznych. wad budowy czaszki itp. wraz ze zbiornikami płynu mćzgowo-rdzeniowego. należy dążyć do zacieniowania przestrzeni płynowych mózgu. Z punktu widzenia diagnostyki klinicznej nie jest to badanie. które lekarz psychiatra zaleca często: pozostaje ono w gestii neurochirurgów. Lekarz psychiatra może się z tym badaniem zetknąć wówczas. Powietrze można podać drogą nakłucia lędźwiowego lub podpotylicznego. gdy zostanie poproszony na konsultację na oddział neurologiczny w celu wyjaśnienia zaburzeń psychicznych u pacjentów po urazach czaszkowa-mózgowych (np. Zwracamy uwagę na stan zatok obocznych nosa oraz dokładnie oceniamy siodło tureckie. czyli cieniujących pozytywnie. wiąże się ono ze znacznymi dolegliwościami (bóle głowy. jeśli nie jest uzasadnione względami klinicznymi. aby uwidocznić ewentualne przemieszczenie struktur mózgowych. Zacieniowaniu ulegają przestrzenie płynowe wewnętrzne mózgu (komory boczne. Obecnie badania pneumoencefalograficzne mają marginalne znaczenie.

że brak. ale też tkanki . a obraz jest przetwarzany przez urządzenie cyfrowe. jak w klasycznej scyntygrafii. Należy się zgodzić. wychwytywania znacznika w pewnym obszarze mózgu sugeruje. Scyntygrafia mózgu jest badaniem mało dokładnym. stwierdzano u niekturych pacjentów ze schizofrenią zwiększone gromadzenie się znacznika w lewej półkuli mózgu. Jest to jednak technika mało. Jest więc badaniem o małej selektywności stwierdzanych zmian. Znacznikiem takim bywa najczęściej izotop technetu-""Te. naczyniakach itp. co oczywiście eliminuje inwazyjność techniki badawczej. napadach utraty przytomności. można ją więc stosować w przypadkach podejrzewania*dysfunkcji pewnych większych obszarów mózgu. Swego rodzaju wariantem techniki izotopowej jest tomografia komputerowa pojedynczego fotonu (single photon computed romographySPICT) . Scyntygrafia mózgu to badanie polegające na wykorzystaniu wychwytywania znacznika przez tkankę mózgową i następnie uzyskaniu obrazu rozmieszczenia tego znacznika w mózgu. jako metoda nieinwazyjna i dokładniejsza. Zaletą TK jest nie tylko dobre uwidacznianie struktur czaszki. Badania naczyniowe uwidaczniają przebieg i pozycję naczyń mózgowych.mózgu. Koszt aparatury i mała zdolność rozdzielcza obrazu ograniczają stosowanie tej techniki w praktyce. dokładniejszy niż w scyntygrafii. obciążająca pacjenta. iż tkanka jest tam. Wprowadzona na początku lat siedemdziesiątych metoda szybko wyparła wszelkie badania kontrastowe (przede wszystkim PEG) . które ulegają zmianie w procesach wypierających mózgu. zmianach zatorowych i zakrzepowych naczyń. im bardziej były nasilone kliniczne objawy psychozy. nie należy więc sądzić. Stosuje się tu zjawisko emitowania fotonów przez izotop. ropień. podczas gdy jego nadmierne gromadzenerównież budzi niepokójpodejrzenie zmian naczyniowych bądź nowotworowych. które dodatkowo było tym wyraźniejsze. gdyż dostarcza danych dotyczących całego obszaru mózgowia. jednak emisja ta nie jest rejestrowana w komorze scyntygraficznej. ponieważ dzięki niej można stwierdzić anomalie co 10-Psychiatria. Można przypuszczać. Oprócz izotopu technetu stosuje się także izotop ksenonu-"Xe. zmieniona (guz. Wskazaniem do scyntygrafii mózgu będzie więc podejrzewanie procesów wypierających wewnątrz czaszki oraz zmian naczyniowych. a technika badawcza jest podobna do powszechnie znanych badań izotopowych gruczołu tarczowego. krwiak) . Tomografia komputerowa. Badanie to można także zaliczyć do technik komputerowych. jak i w psychiatrii. bolach głowy naczymopochodnych itp. wszelkie uwagi dotyczące scyntygrafii przy użyciu izotopu technetu stosuje się także do badań z izotopem ksenonu. Niemniej jednak. Stosując tę technikę. W rezultacie uzyskujemy obraz mózgu z zaznaczonymi obszarami emisji fotonowej. przestrzeni płynnych. najwyżej w obrębie poszczególnych płatów mózgu. że lekarz psychiatra będzie się tym badaniem posługiwał w swojej codziennej praktyce. ale przez zespół czujników. Badania te wymagają od badającego znacznej sprawności manualnej. iż tomografia komputerowa głowy (TK) stanowi obecnie najważniejsze badanie neuroradiologicznezarówno w neurologii. który możni podawać drogą wziewną. W przypadku zaburzeń psychicznych bez wyraźnego th organicznego wartość diagnostyczna tego badania jest znikoma. Posłużyło to do poparcia tezy u dysfunkcji między półkulami mózgu w schizofrenii. krwiakach i ropniach wewnątrzczaszkowych. Badania izotopowe.

wyliczanie odpowiednich wskaźników mózgu. gdy jedynym sposobem ujawniania nieprawidłowości w przestrzeniach płynowych mózgu było wykonanie odmy mózgowej. . które umożliwia wczesne rozpoznanie guza i odpowiednio wczesną interwencję terapeutyczną. że u tych pacjentów. Trzeba było czasu. mieć wypłw na występowanie zmian zamkowych mózgu. Osobnym zagadnieniem są zmiany stwierdzane w TK w psychozach endogennych. W okresie.mózgowej. Podnoszony bywa także fakt intensywnego leczenia pacjentów z przewlekłą schizofrenią. Zwiększenie gęstości tkanki mózgowej obserwujemy np. że zmiany zamkowe mózgu obserwuje się częściej w przewlekłej schizofrenii niż w odpowiednio dobranych wiekowa grupach kontrolnych. by uzgodnić. Jak wiadomo. co za pomocą dotychczasowych technik neuroradiologicznych było niemożliwe. a niejako dodatkowo-zmiany zamkowe W momencie powszechnego stosowania badania TK. zmniejszenie-w procesach niedokrwiennych tkanki mózgowej. ale nie musi. w których dotychczas zaników mózgu nie podejrzewano. W takich przypadkach ze wszech miar celowe jest zalecenie badania TK. Ujawniało więc ono zmiany podstawowe (guzy. stwierdzono u niektórych chorych jedynie poszerzenie przestrzeni płynowychmózgu. na ile jest to spowodowane czynnikami dodatkowymi. że fukt ten ma tyłku pozornie. Sugeruje się. a nieswoistość tego rodzaju zmian jest faktem. niewłaściwym odżywianiem.zespołem neurastenicznym i pojedynczymi objawami zwiększenia się ciśnienia śródczaszkowego.w procesach rozrostowych mózgu. Wydaje się. że poszerzenie przestrzeni płynowych mózgu postępuje z wiekiem i dlatego trudno jest u wszystkich pacjentów rozpoznawać zaniki mózgu. Ogromna jest rola badania TK w podejrzeniu procesów wypierających mózgu. np. jednakże często w schizofrenii bywają opisywane poszerzenia komór bocznych. Obraz mózgu w TK pozwala na dokładne pomiary przestrzeni płynowych. krwiaki) . Zasada działania TK polega na rejestrowaniu metodą cyfrową wartości absorpcji promieni rentgenowskich przez badaną tkankę. Niektórzy doszukując się związku pomiędzy zanikami mózgu a schizofrenią-stwierdzili. komory III lub rowków mózgowych. nie związanymi z patogenezą schizofrenii. Faktem jest. Z pewnością nie ma charakterystycznych dla schizofrenii czy depresji endogennej zmian w TK. Nadal jednak wyraźnie poszerzenie przestrzeni płynowych mózgu świadczy o zanikach mózgu i jest zjawiskiem nieprawidłowym. niehigienicznym trybem życia. Wraz z rozpowszechnieniem badań TK pojawiły się relacje o istnieniu zmian zamkowych mózgu w różnych procesach chorobowych. który może. przekroju"badanego narządu w różnych warstwach i płaszczyznach. Wartość diagnostyczna zaników mózgu stwierdzanych radiologicznie ma znacznie mniejsze znaczenie. nawet u pacjentów bez podejrzenia procesów wypierających czy bez wyraźnych objawów neurologicznych. Wielką zaletą TK jest możliwość oceny gęstości tkanki mózgowej w jednostkach Hounsfielda i na tej podstawie ocena procesów toczących się w samej tkance nerwowej. u których rozpoznaje się w TK poszerzenie układu komorowego mózgu. np. znaczenie kliniczne. procesy te mogą przejawiać się początkowo w sposób niecharakterystyczny. czyli znaczną obiektywizację wyniku badania. że u tych pacjentów następuje wyraźna utrata neuronów serotoninergicznych i noradrenergicznych. ze zrozumiałych względów badanie to wykonywano rzadko i w ściśle określonych przypadkach. przy czym uzyskuje się obrazy. podczas gdy u chorych na schizofrenię i osób bez zmian zamkowych utrata dotyczy głównie neuronów dopaminergicznych. Pozostaje jedynie pytanie. jednocześnie obserwuje się gorsze wyniki terapeutyczne po leczeniu neuroleptykami.urazami głowy.

u których badanie TK często nie wykazuje żadnych zmian. gdyż obecnie TK stanowi badanie podstawowe. W pewnych przypadkach stosuje się wzmocnienie kontrastowe w badaniu TKprzez dożylne podanie środków cieniujących. iż wprawdzie badanie TK jest. cz niesłusznie skłania niektórych klinicystów do rezygnacji z badania tomograficznego. trudno opisać ją tu szczegółowo. Magnetyczny rezonas jądrowy (MRI) . Dzięki technice NMR można uwidocznić dynamiczne zmiany w obrębie mózgowia: np. U chorych na schizofrenię stwierdzano liczne zmiany w badaniu mózgu techniką NMR: zmniejszenie objętości płatów czołowych.rozrusznika serca. 'a więc należy unikać zbytniej ekspozycji pacjenta na to promieniowanie. można rozpoznać na zdjęciach NMR.istna szara i biała mózgu. Ponieważ badanie to wymaga utrzymywania leżącej pozycji ciała przez pewien czas. zwanego powszechnie jako badanie NMR (nuclearmagnetic resonance) lub MRI (magnetic resonance imaging) polega na jeszcze większej selektywności obrazowania zmian w badanym narządzie niż w badaniu TK. tańsze. Dlatego powszechnie mówi się o wyższości badania jądrowego rezonansu magnetycznego nad tomografią komputerową. Pojawienie się napadów utraty przytomności stanowi również wskazanie do tomografii komputerowej. mogą być odmiennie przedstawiane w zależności od zastosowanej techniki NMR. Dlatego pacjent poddany badaniu nie może mieć żadnych przedmiotów metalowych (w tym np. metodą nieinwazyjną. zaburzenia krzepnięcia krwi czy ropne zmiany skórne będą także przeciwwskazaniem dla tego rodzaju badania. zrozumiałe. a dla celów diagnostyki psychiatrycznej zupełnie wystarczające. Wynika stąd. Szczególnie jest tu zasadne w podejrzeniu zmian naczyniowych mózgu i nowotworów. Pewnym rozwiązaniem jest możliwość uspokojenia pacjenta farmakologicznie. Ta technika badawcza opiera się na rejestracji przetworzonego komputerowo obrazu zmian rezonansu magnetycznego jąder cząsteczek badanej materii.klipsów po zabiegach operacyjnych mózgu. prostsze. . np. że niektóre zmiany mózgowe.inaczej są zbrazowane świeże. ale nawet czasu powstania (np. Wartość tego badania. jakie spotyka się na zdjęciach NMRpacjentów z otępieniem naczyniopochodnym. móżdżku. Te same badane struktury.u alkoholików w stadium zatrucia alkoholowego NMR ujawnia obszary zmienionej tkanki mózgowej. aparatury reanimacyjnej itp) .Cenne jest także badanie TK w stanach nagłej utraty przytomności. Warunkiem wykonania badania jest konieczność umieszczenia pacjenta w silnym polu magnetycznym i poddanie go działaniu fdelektromagnetycznych. Techniczne utrudnienie w ocenie obrazu TK stanowi obecność przedmiotów metalowych. cofające się po odstawieniu alkoholu. a inaczej starsze zmiany krwotoczne) . icieńczenieciała modzelowatego. Trudno jest mówić o przeciwwskazaniach do badania metodą tomografii komputerowej. Nie jest to postępowanie godne polecenia. Ponieważ technika NIMB jest bardziej skomplikowana niż TK. które zanikają w okresie utrzymywanej abstynencji. Prawdopodobnie uwidaczniają się w ren sposób obszary zwiększonej zawartości wody (miejscowe obrzęki) . niewidoczne w TK. Typowym przykładem takich zmian są obszary niedokrwiennew głębokich strukturach istoty białej mózgu. np. Daje to wiele możliwości oceny nie tylko obecności zmian. Nie należy też zapominać. w zaburzeniach świadomości lub szybko rozwijających się zespołach katatonicznych jako ostrych reakcjach egzogennych. iż nie można go wykonać u pacjentów pobudzonych i nie współpracujących z lekarzem. ale posługujemy się tu promieniowaniem rentgenowskim. oprócz nieswoistych zaników mózgu. Uczulenie na środek cieniujący.

jak i wyspecjalizowanego laboratorium (wyposażonego np.TK) . otrzymuje się dane cyfrowe odpowiadające aktywności metabolicznej mózgu w różnych jego obszarach. Przykłady zmian w badaniu NMR ilustrują ryciny I-4. a obszary małej aktywności metabolicznej barwami zimnymi (błękit-fizlet) .Zmiany te najczęściej lokalizowano w tzw. Jak można się spodziewać. Wielką przewagą PET nad innymi technikami jest to. czego nie udaje się dokonać innymi technikami w neuroradiologii. Badanie PET jest metodą inwazyjną. Umożliwia wgląd w intensywność mózgowego metabolizmu (w podanym przypadku-glukozy) . -4. W chorobach afektywnych dopatrywano się u niektórych pacjentów zmian w obrazie NMR w płatach czołowych i skroniowych. W przypadku badania neuroradiologicznego znacznikiem tym bywa najczęściej podawana dożylnie'F-deoksyglukoza. a więc bardziej obciążająca dla chorego niż TK. Skłaniało to niektórych psychiatrów do wysuwania hipotezy. 3. otrzymuje się przetworzony komputerowo obraz aktywności metabolicznej mózgu. stycznych jest to badanie najbardziej kosztowne. zmiany w PET obserwuje się w tych stanach. jak ważna jest to technika diagnostyczna. 1.NMR: guz w lewej półkuli mózgu uciskający na komorę boczną. iż część tych chorych wykazuje wczesne zmiany strukturalne mózgu. Pozytronowa emisyjna tomografia (PET) .objawów negatywnych (np. Dzięki emisji pozytronów izotopu fluoru. nie należy jednak przypuszczać.w cyklotron) do produkcji znacznika. . Tu skrótowe przedstawienie możliwości badawczych NMR powinno uzmysłowić. podany związek szybko zostaje wbudowany w cykl przemian mózgowych. droga. Oczywiście.grzbietowa-bocznej korze przedczołowej. procesach wypierających. abulii) . Ryc. 'hociaż aparatura NMR jest. dzięki podaniu znacznika wchodzącego w cykl przemian ustroju. która jest rejestrowana przez system czujników. badanie to z pewnością będzie zyskiwało coraz szersze zastosowanie w diagnostyce psychiatrycznej. Pozymnowa emisyjna tomografia opiera się na komputerowym obrazowaniu emisji pozytronowej. Z opisywanych tu metod diagno-. NMR: naczyniopuchodne ognisko w obrębie głębokich struktur półkuli lewej z następowymposzerzeniem rogu czołowego komory bocznej.NOIR: zmiana o charakterze oponiaka w obrębie kanału kręgowego. Ryć. a więc we wszelkiego typu stanach niedokrwiennych mózgu. korzyści diagnostyczne są za to nieporównywalne z żadną obecnie stosowaną techniką. Ryc. że dostarcza danych o zmianach nie tylko strukturalnych (jak np.apatii. ale i czynnościowych. 2. Nla pewno ta technika jest pomocna w diagnozowaniu psychicznych zespołów egzogennych. na poziomie O. przynajmniej na obecnym etapie rozwoju wiedzy psychiatrycznej. Ponieważ glukoza jest jednym z najważniejszych składników w metabolizmie mćzgu. które normalizowały się w trakcie skutecznej terapii litem. iż dostarcza danych ułatwiających wyjaśnienie tła psychoz endogennych. w których zaburzeniu ulega ukrwienie mózgu. tępego afektu. związane z dominacją w obrazie klinicznym tzw. oprócz obrazu barwnego. W obrazie tym obszary dużej aktywności zwykle są oznaczone barwami ciepłymi (czerwień-brąz) . wymaga bowiem zarówno skomplikowanej aparatury rejestrującej.

W chorobie Alzheimera natomiast obserwowano zmniejszony metabolizm glukozy w okolicach skroni i ciemienia. w stanie czuwania. Fale beta. Mowa tu o tych przypadkach. głównie w odprowadzeniach potylicznych. Suma tysięcy pojedynczych potencjałów postsynaptycznych składa się na zapis odbierany z każdej elektrody. 5. badania PET uwidaczniają zmiany dynamiczne w procesach muzguwych w różnych stanach chorobowych. ciemieniowych i tylna skroniowych. Badanie elektroencefalograficzne. Przykładem mogą być badania PET w schizofrenii. stymulację błyskami świetlnymi. Bada się również reakcje czynności bioelektrycznej na próby aktywacyjne: otwarcie oczu (reakcja zatrzymania) . (Na ryc. o częstotliwości od 8 do l 3/s i amplitudzie około 50 uV. Ryc.W tych przypadkach badanie angiograficzne także jest pomocne. wydaje się jednak. Czynność bioelektryczna mózgu rejestrowana z powierzchni głowy jest wypadkową potencjałów generowanych przez dendryty neuronów zewnętrznych warstw kory. Badanie elektroencefalograficzne 351. częstotliwości i lokalizacji. Prawidłowy zapis EEG osoby dorosłej standardowe rozmieszczenie elektrod. Waldemar Szelenberger. odpowiadających określonym okolicom anatomicznym (ryć. określeniu ich amplitudy. a fale delta-poniżej 4/s. Wprawdzie obecnie nie osiągnięto jednomyślności co do rodzaju zmian w PET u tych pacjentów. hiperwemylację. oj. Nagła zmiana częstotliwości i/lub amplitudy nosi nazwę czy nn o ści n ap ad ow ej. Psychiatrycznej AM w Warszawie. występują w czuwaniu. Na schematach widoczne jest 5 i następnych przedstawiono materiał Kliniki. Jak więc widzimy. nic związanym ze zmianami strukturalnymi. Może obecnie nie są to zmiany charakterystyczne dla poszczególnych jednostek chzrobowych. Interpretacja zapisu polega na rozpoznaniu typu fal. Fale theta mają częstotliwość od 4 do 7 s. iż wartości obniżonego metabolizmu uległy normalizacji wraz z poprawą kliniczną schizofrenii. Dodatkowym argumentem przemawiającym za swoistością tych zmian jest fakt. Badanie EEG polega na rejestracji biopotencjałów z elektrod umieszczonych na głowie pacjenta w standardowych punktach. W zaburzeniach nastroju obserwowano w fazie depresyjnej całkowite obniżenie metabolizmu mózgowego w części ponadnamictowej mózgu. iż najczęściej jest to obniżenie metabolizmu mózgowego w okolicach czołowych oraz asymetria wykorzystania glukozy między półkulami mózgu i w jądrach podstawy. W uzyskanym zapisie wyróżnia się zdefiniowane empirycznie grafoelementy. należy jednakże oczekiwać dalszego szybkiego postępu wykrywania zaburzeń czynnościowych w bardziej precyzyjnie wyselekcjonowanych obszarach muzgu. . jej podstawowym elementem są ponadto fale o ostrym wierzchołku i czasie trwania 20-70 ms (iglice) lub 70-200 ms (fale ostre) . Zwiększenie się aktywności metabolicznej następowało w remisji i w fazie maniakalnej. o częstotliwości powyżej l 3/s i amplitudzie do 30 uV. W innych stanach PET jest jedyną metodą dającą korzyści diagnostyczne. Fale alfa. są rejestrowane z odprowadzeń czołowych i centralnych. w których mamy do czynienia z miejscowym zaburzeniem procesów metabolicznych mózgu.

Stłumienie sduwolnofalowego (spłycenie snu) stwierdza się w nerwicach. Po epizodzie snu wolnofalowego występuje sen z szybkimi ruchami gałek ocznych (rapid eye mwement-REM) . We śnie stwierdza się cykliczne zmiany czynności bioelektrycznej mózgu (ryc. otępieniu. zaburzeń afektywnych lub zaburzeń osobowości częściej niż u zdrowych rejestruje się rożne niecharakterystycznezmiany w odprowadzeniach skroniowych: fale theta. umownie dzielony na stadia 3 i 4. Sen REM i wszystkie pozostałe stadia. czuwania.w zatruciu.guza mózgu lub udaru. uzależnieniu . Uważa się. chorobach metabolicznych. Rejestracja EPG jest jednak tylko kolejnym etapem badaniąklinicznego. czyli sen Non-REM. następnie okresowo są widoczne wrzeciona snu 13-l 4/s (stadium 3) . niskonapięciową czynnością w EHG i obniżeniem napięcia mięśni. Może to być: 1) zapis monotonny z hipersynchronią i z czynnością alfa w przednich odprowadzeniach: 2) zapis labilny. Ponadto u osób z rozpoznaniem schizofrenii. Badanie EPG jest więc pomocne w diagnostyce chorób psychicznych o podłożu organicznym. Niektóre obrazy charakteryzują się pewną swuistościątypowy przykład stanowi skojarzenie napadów nieświadomości i zespołów iglicy z falą wolną 3/s. U osoby dorosłej. ó) . np. Zmiany ogniskowe sugerują rozpoznanie zlokalizowanego procesu patologicznego. w stanie czuwania. pod koniec nocy-snu REM (ryć. Nie ma patognomonicznych zapisów EEG. Źródłem wielu istotnych informacji diagnostycznych jest także rejestracja EEG podczas snu. schizofrenii. W populacji chorych psychicznie częściej niż u osób zdrowych spotyka się nieprawidłowe zapisy 810. W przypadkach tych zmiany EEG są nieswoiste. nieprawidłowym zapisem 110 i zanikiem podkorowym w tomografii komputerzwej podłożem choroby jest prawdopodobnie strukturalne uszkodzenie mózgu w okresie rozwojowym. Zaburzenia te nie są swoiste. ale na ogół proporcjonalne do nasilenia procesu chorobowego. Podczas zasypiania fale alfa znikają. delta lub ostre. U zdrowej osoby dorosłej cykl snu trwa około 90-100 minut i powtarza się w ciągu nocy kilkakrotnie. pojawiają się natomiast fale wolne 3-Ys (stadium I) . 7) . dominuje najczęściej czynność alfa. Wieloletnie doświadczenie kliniczne pozwoliło jednak na ustalenie pewnych prawideł. jak i w depresji psychotycznej.Ocena zapisu wymaga uwzględnienia dwu podstawowych czynników modyfikujących obraz EEG: wieku badanego i stanu. tworzą cykl snu. Uogólniona czynność fdwolnych może wystąpić np. W przypadkach schizofrenii z dyskretnymi odchyleniami w badaniu neurologicznym. blakowana przez otwarcie oczu. Wymienione rodzaje zapisu nie są swoiste: zapis monotonny obserwuje się zarzyna w schizofrenii. rozpadem czynności alfa i z falami beta oraz thetac 3) uogólniona dysrytmia z zachowaną czynnością alfa i beta i z falami thetai delta. W pierwszych cyklach widoczna jest przewaga snu wolnofaluwegu. W miarę pogłębiania się snu coraz częściej występują wysokonapięciowe fale delta. że uogólniona dysrytmia-w porównaniu z zapisem monotonnym zapowiada pomyślniejszy przebieg choroby i korzystniejszą reakcję na leki. Rejestracja polisomnogramu umożliwia obiektywną ocenę zaburzeń snu w przebiegu chorób psychicznych. Jest to sen wolnofaluwy. z desynchranizacją.

zaburzeniach afektywnych oraz w schizofrenii są inne niż u osób zdrowych. Poligraficzne badanie snu. Na osi odciętych-zakresy częstotliwości widma. Wszystkie związki chemiczne zmieniające zachowanie modyfikują czynność bioelektryczną mózgu. u dołu-widmo uirednwne w ciągu 4 minut. w EMG spadek napięcia mięśni. EMG-zapis elektromiograficzny. Pole zakreskowane-stan przed podaniem leku. w BÓG szybkie ruchy gałek ocznych. Ryc. stadium I-czynność złożona z ful 3-7/s. na osi rzędnych-moc poszczególnych zakresów częstotliwości. czyli analiza widma EEG. otępieniu. Uważa się. skrócenie czasu trwania snu i stłumienie snu wolnofalowego (ryć. 9. 9) . snu REM i jego przewaga w pierwszej połowie nocy. Rozwój technik komputerowych otworzył elektroencefalografii nowe perspektywy. (21-3 O/s) . Fizjologiczną miarą działania anksjclitycznegu jest wzrost wolnej czynności beta (I 3-ZO/s) .Schemat przebiegu snu podczas epizodu depresji. czyli do elektroencefalograficznej oceny działania lekuw psychotropowych (ryć. U góry-wybrane fragmenty zapisu EEG. zapis ruchćw gałek ocznych.Schemat przebiegu snu u zdrowej osoby dorosłej. Dzięki analizie widma EIG można przewidywać działanie nowe zsyntetyzowanych środków . czyli zapis ruchów gałek ocznych. Analiza widma 110 u osoby zdrowej przed podaniem i po doustnym podaniu diazepamu (Relanium. aktywność fal delta. Wyodrębnienie poszczególnych częstotliwości z sygnału zbiorczego w danym odprowadzeniu i w danym odcinku czasu. Stan czuwania (W) -zapis 110 z czynnością alfa. stadium 4-fale delta zajmują więcej niż 50%badanego odcinka czasu. Analiza widma BIG jest stosowana także w farmakoelektroencefa (ograli. EIG-zapis elektroencefalograficzny. 8. że udział fal o różnej częstotliwości oraz dynamika EEG w zaburzeniach lękowych. Ryc. Po godzinie zwiększa się moc czynności beta-I (działanie anksjulitycznc) oraz czynności theta i delta (działanie uspokajające) . Dla epizodu depresji typowe jest skrócenie latenji. U chorych na schizofrenię stwierdzono większy udział fal delta w odprowadzeniach czołowych. jest źródłem wielu nowych informacji.od alkoholu. Polia) . Oznaczenia jak na ryc. Od gćry: diagram klasyfikacji na stadia. 6. tj. 7. napięcia mięśni i wrzecion podczas kolejnych stadiów snu. działania przeciwdepresyjnegu-wzrost szybkiej czynności beta. Ryć. 8) . czyli hipnogram.polisomnogram: 100-clekuookulogrwn. stadium 2w pierwszej i szćstej sekundzie widoczne wrzeciona snu. Ryc. stadium 3-wysokonapięciowe falc delta zajmują mniej niż 5 O'%badanego odcinka czasu. działania przeciwpsychotycznegonasilenie fal theta i delta oraz stłumienie fal beta i alfa. stadium REM-EIG jak w stadium I. stłumienie fal alfa oraz nasilenie fal theta. Kierunek zmian w EEG zależy od klinicznego działania leku.

10. Zakłócenie organizacji układu hormonalnego. która odpowiada za środowisko wewnętrzne organizmu i legł zdolności adaptacji do zmian. Latencja P 3 OO jest wydłużona u pacjentów z otępieniem. Farmakologiczna lub chirurgiczna ingerencja w układ endokrynny zakłócić może regulację . natomiast załamki późniejsze. Amplituda potencjałów wywołanych jest niska (I-10 uV) . niezależnie od ukształtowania męskiej funkcji podwzgórza u dziewczynek. badania neurohormonalne problemy immunologiczne. Jan M. Załamki o czasie utajonego pobudzenia do 10 ms stanowią odpowiedź struktur podkorowych. Potencjały endogenne tevent rclatcd pctentials-ERP) zaznaczone linią kropkowaną. przez ekspozycję na działanie androgenów w krytycznym okresie rozwoju ontogenetycznego może być przyczyną zachowań homo-lub biseksualnych w dorosłym życiu. ale zasygnalizowanie perspektyw badań patogenezy psychoz oraz mechanizmów działania leków psychotropowych.podwzgórze-przysadka-gonady. są zależne od stanu psychicznego osoby badanej. Wczesne załamki potencjału wywołanego reprezentują pobudzenie dróg swoistych. gdy bodziec zawiera jakąś informację. Załamek P 3 OO potencjału endogennego (dodatnie wychylenie o czasie utajonego pobudzenia 300-500 ms) powstaje podczas rozwiązania sygnalizowanego przez bodziec problemu. Dodatkowych informacji dostarcza analiza przestrzenna rozkładu potencjałów: u chorych na schizofrenię stwierdzonz obniżenie amplitudy 8300 w odprowadzeniach czołowych. Obniżenie amplitudy P 3 OO można traktować jako wyraz nieswoistegoczynnościowego upośledzenia funkcji poznawczych: stwierdza się je u chorych na schizofrenię i zaburzenia afektywne. a pojawiają się wtedy. Celem niniejszego rozdziału nie jest systematyczne przedstawienie integracji neurohormonalncj i immunologicznej.Schemat potencjaićw wywołanych bodzcem słuchowym (w skali logarytmicznej) . Rejestracja wczesnych załamków jest szeroko stosowana w diagnostyce. a także w narkolepsji. pełnią swoje funkcje za pośrednictwem materiału genetycznego. Bodźce odbierane przez narządy zmyslżw wyzwalają reakcję ze strony ośrodkowego układu nerwowego w postaci serii fal. czyli potencjałów wywołanych (ryć. czyli potencjały endogenne. występuje w sposób nieoczekiwany lub jest związany z wykonywaniem określonego zadania. jako regulatory podstawowych procesćw: reprodukcji. Potencjały o czasie utajonego pobudzenia od 10 do 100 ms są generowane głównie w polu słuchowym (auditory evokedpnentials-ABP) . Ryć. Inne badania pracowniane: testy specyficzne. np. IO) . ubytkowych uszkodzeń układu nerwowego. przemiany materii. Parametry wczesnych załamków są w znacznej mierze uzależnione od fizycznych właściwości bodźca.psychotropowych. W ślepocie i głuchocie histerycznjpotencjały wywołane są prawidłowe. przekazu informacji systemu immunologicznego. Są to słuchowe patencjały wywołane pnia mózgu (bram auditory cwkcd pctentials-BAEP) . Hormony. Horodnicki. dlatego wyodrębnia się je z czynności podstawowej za pomocą techniki uśredllldllld. . Załamki te odpowiadają kolejnym etapom procesów poznawczych.

jednak nie zmieniają powinowactwa TRH do receptora. CCK. Peptydy uwalniające TRH i L-RH wyzwalają hiper-lub depolaryzację neuronów w wielu obszarach mózgu i jednocześnie stymulują syntezę prolaktyny w komórkach przysadki mózgowej. jak choroby afektywne i schizofrenię w aspekcie ich patogenezy i etiologii. Nowe perspektywy przyniosło odkrycie peptydów przeciwbólowych: endorfni enkefalin w*#u n. miesiączkowego". Wydaje się jednak. która zmniejsza prulaktynemię fazy lutealnej. NT beja-LT. adrenokonykompowegc (ACTH) . ss. TRH. Uszkodzenia organiczne wykazanych na rycinie obszarów mózgowia wyzwalają wielkie zaburzenia emocjonalne i zmiany zachowań.wydzielania hormonu wzrostu (GH) . które biorą udział w regulacji neuronów sekrecyjnych. Jednak mechanizm działania witaminy 8. jak i psychiczne objawy tego zespołu znosi radykalnie bromokryptyna. obecnych niemal we wszystkich regionach ośrodkowego układu nerwowego. klinicystów i farmakologów. .ACIH. gonadotropin OM i FSH) . Podobny efekt uzyskujemy u części pacjentek po podaniu fosforanu pirydoksalu. Neurony podwzgórzowo-ljkowe nie są jedynym centrum regulacji hormonalnej. Nalokson. że w najbliższych latach strategia neuroendokrynnaumożliwi badanie ośrodkowego układu nerwowego i jego dysfunkcji towarzyszących psychozom. a także system odpornościowy. że przedmensuuacyjna drażliwość. węchomózgowiai innymi. antagonista receptorów opiatowych. GLUK. a przedmenstruacyjne obniżenie nastroju pojawia się podczas zmniejszenia stężenia'estrogenów w surowicy. prolaktyny (PRL) . Podobne zmiany osobowości wywołują zakłócenia procesów neurouansmisji w układach monoaminergicznych. /arćwnofizyczne. Dotychczasowe badania nad dysfunkcjami układu hormonalnego i immunologicznego w psychozach o nie odkrytej neuropatologii. wrogość i napięcie związane są z podwyższonym stężeniem PRL i obniżonym stężeniem progesteronu w surowicy. które zwiększają odpowiedź prolaktynemią po stymulacji TRH. Przblem ten można ująć następująco: zaburzenia hormonalne-choroby psychiczne: zaburzenia emocjonalne-dysfunkcje hormonalne: choroby psychiczne lub choroba mózgu zaburzenia hormonalne. VIP. zespole napięcia przed. *silnie aktywnych biologicznie. INS. a także ocena wpływu leków psychotropowych na neuronalne mechanizmy rej regulacji stanowią cel badań. agonista receptorów dopammowych (DA) . L-RH. Postęp w produkcji przeciwciał monoklonalnych i rozwój technik radioimmunologicznychi immunolluorescencyjnych oznaczania hormonów otworzył perspektywę wyjaśnienia funkcji układów neuronalnych rąbka i podwzgćrzaw chorobach afektywnych i w schizofrenii. ma znosić niektóre produktywne objawy schizofrenii. które zmieniane są przez farmakologiczny wpływ leków psychotropowych. nie dały jeszcze rezultatów umożliwiających powiązanie niezwykle złożonych neurouansmisyjnych i metabolicznych układów regulacji z luźnymi teoriami w psychopatologii i psychofarmakolzgii. Komórki te są wrażliwe na estrogeny i hormony tarczycy. hormonalnego i immunologicznego. np. Niektóre ich analogi syntetyczne mają wielokrotnie większą siłę biologicznego działania od peptydów naturalnych. podobnie jak tu stwierdzono w. Od wielu lat problemy nadwzgórzowej i podwzgórzowej regulacji wydzielania hormonów w psychozach o nie ustalonej dotychczas patogenezie i etiologii. Poznano już ośrodkowe działanie wielu peptydów. jest bardziej złożony. ale dzielą te funkcje z wielkimi integracyjnymi ośrodkami wzgórza. Wykazano bowiem. gdyż istnieje funkcjonalne sprzężenie układów nerwowego.

zwłaszcza dobowy rytm wydzielania kortyzolu. Weryfikacja wyników badań nad dysfunkcjami hormonalnymi stwierdzanymi w chorobach afektywnych i w schizofeniachjest bardzo trudna i wskazuje na potrzebę sformułowania nowej strategii dla rozwiązania tego problemu nozologicznego i terapeutycznego. receptorów adrenergicznych alfa. wysokie stężenie kortykoliberyny w płynie mózgowa-rdzeniowym. Okazało się. jak i sprzężenia zwrotne. Podobny efekt wyzwala prostaglandyna E. Zwój szyjny górny i jądra nad skrzyżowaniem nerwów wzrokowych stymulują syntezę MSH za pośrednictwem beta-i alfa-adrenergicznych receptorów. Obejmowały problemy ich infekcyjnej lub immunologicznej etiologii. Moderujący wpływ na wydzielanie tego hormonu mają neuroprzekażniki Ach. zwiększa syntezę NAT i uwalnia MSH. 5-HT i GABA. prazosyna-agonista. Wydzielanie MSH indukuje cAMPza pośrednictwem zwiększenia syntezy NAT. i opiwy. klonidyna-agonista aUay i atenolul-blokerreceptorów beta-hamują uwalnianie MSH. przedwczesne fazy REM. Homeostazę hormonalną utrzymują zarówno procesy neurotransmisyjne. a hamujący nalokson. U ludzi synteza NAT jest pod kontrolą światła. podobnie jak w zespole Cushinga. zwróciły uwagę na możliwość badania czynności nadwzgórzowych mechanizmów regulacji wydzielania hormonów i procesów neurouansmisyjnych za pośrednictwem zależnego od światła wydzielania melatoniny (MSH) przez szyszynkę. Duże podstawowe stężenie LH w surowicy i większa niż u osób kontrolnych odpowiedź na stymulację L-RH stanowić może potencjalny marker depresji endogennej. przesunięcie czasowe w pulsacyjnym dobowym wydzielaniu ACTH i konyzolu oraz niedostateczne hamowanie sekrecji po deksametazonie. a MSH nie wydziela się po uszkodzeniu unerwienia N?. Stwierdzono objawy malej lub dużej kortyzolemii w surowicy. także zwiększa stężenie MSH w surowicy chorych z rozpoznaniem depresji endogennej. a przede wszystkim skuteczność terapii deprywacją snu i światłem. Ulega ona rozregulowaniu. Fakt ten mugłby być testem specyficznym w diagnostyce depresji. rozregulowanie dobowego pulsacyjnego wydzielania konyzolu i innych hormonów. Badania dotyczące dysfunkcji immunologicznych w chorobach afektywnych i schizofreniach były prowadzone niesystematycznie. a nie cGMP. zwłaszcza niedostateczna odpowiedź wydzielnicza TSH pc stymulacji TRH. podstawowy lek przeciwdepresyjny.Nleurotenzyna stymuluje. kiedy u osób zdrowych około 2500 b. Klorgilina-selektywny inhibitor MAO-A. związanych z drugimi przekaźnikami odpowiednim cAMP i inozyncfsfranem. a ACTHi MSH silnie hamują wydzielanie PRL. DA. gdyż indukuje ją rolipramselektywny inhibitor fosfodwuesterazy cAMP. większej zapadalności chorych z depresją na nowotwory i infekcje niż w populacji ogólnej. narządzie podspoidiuwym i szyszynce. Natomiast. Jednak obserwacje re okazały się niespecyficzne dla chorób afektywnych. Hormon ten syntetyzowany jest z serotoniny przez enzymy: n-acetylouansferazę (NAT) i hydroksyindolo-uno-metylotransferazę (HIOMT) . Być może umożliwią to postępy w informatyce medycznej. może być następstwem dużej konyzolemii. . przemawiającym za nadwrażliwością receptorów adrenergicznych lub za niedoborem przekażnictwa NIA. w psychozach afektywnych. Cykliczny i sezonowy przebieg chorób afektywnych. Ośrodki regulujące wydzielanie MSH zlokalizowane są w komórkach wyścić (ki komory Ul. lmipramina. Odchylenia w regulacji wydzielania hormonów tarczycy i TSH obserwowane w chorobach afektywnych. że u chorych z depresją endogenną do zahamowania syntezy MSH wystarcza 300-500 b. Jednak u chorych na schizofrenię obserwowano podobne jak w depresji wydzielanie IM.

niezależnie od profilu farmakologicznego działania i selektywności. IZ) . lgG i lgE. Zatem odpowiedź biologiczna komórki i narządu regulowana jest przez niezwykle złożone mechanizmy nerwowe i hormonalne. ACTHi kortyzolu. 5-HT) . dają podobny opóźniony efekt. Limfokinina stymuluje wydzielanie GH. jednak wykazywały one prawidłową odpowiedź na mitogeny. a także układy drugich przekaźników cAMP. U chorych na depresję stwierdzono małą liczbę limfocytów T i 8. Natomiast małe stężenie lgM. makrofagi. który jest miejscowym przekaźnikiem informacji dla śródbłonków. która jest produkowana przez komćrki plazmatyczne oraz podwyższone stężenia lgA. a także terapii. Polipeptydowy hormon grasicy-tymozynę alfa-wykryto w ośrodkach okołokomoruwych i w podwzgórzu. z wyjątkiem beta-adrenergicznych. Tymcleptyki. Na. kortykosteroidów. granulocyty mają receptory dla insuliny. Natomiast u chorych na schizofrenię. Hormonalna kontrola układu immunologicznego jest rzeczywista. Problemy dotyczące neuroprzekażnikowych. podobny związek wykazuje zachorowalność na choroby afektywne. a także dla neuroprzekażników acetylocholiny. wazopresyny. Skuteczność terapeutyczna tymoleptykćw i neuroleptyków została udowodniona i fakt ten potwierdza biologiczną naturę chorób afektywnych i schizofrenii. wskazywać może na większe jej zużycie.Główne systemy odporności humoralnej. Niedoborom komórkowym limfocytów T towarzyszyć może nadmierne wytwarzanie limfokinin. noradrenaliny i serotoniny (Ach. hamują syntezę limfokinin. cGMP i inozynowych. Niedobory odpornościowe limfocytów B wiążą się z dysfunkcjami genów zlokalizowanymi w chromosomie X.zmniejszenie gęstości przedsynaptycznychreceptorów NA i 5-HT i istotne zwiększenie receptorów zasynaptycznych. że u około 10%hospitalizowanych pacjentżw występuje w surowicy niedobór lgM. hormonalnych i odpornościowych dysfunkcji stwierdzanych w psychozach afektywnych i schizo (rentach są fragmentaryczne i często kontrowersyjne. komórkowej. stwierdzano częściej podwyższone stężenia lgA. tj. Same wytwarzają białko limfokininę-o właściwościach hormonu. fagocytozy i dopełniacza działają niezależnie i uzupełniają się. podobnie jak stres. Reguluje on w okresie rozwoju ontogenetycznego proces różnicowania podklas limfocytów T na żerne. para (hormonu. Wymagają one dalszych badań oraz weryfikacji w aspekcie ich przydatności do nozologicznej klasyfikacji chorych. Duże stężenie immunoglobulin w surowicy może przemawiać za aktywacją procesów odpornościowych. hormonów tarczycy. hormonu wzrostu. Substancje stymulujące receptory alfa-adrenergiczne zmniejszają odpowiedź immunologiczną. U zwierząt z niedoborem immunologicznym zdolność do odrzucania przeszczepów przywraca hormon szyszynki-melatonina. jedynej immunzglobuliny wiążącej dopełniacz. Glukokortykuidy. Kompleks lg-T-antygen wiąże się z makrofagami i jest prezentowany komórkom 8. hormonów gruczołów płciowych. a także redukują . lgG i lgM. adrenaliny. estrogeny zaś stymulują nabłonki grasicy i układ śródbłonkowo-komórkowy. pomocnicze i supresorowe. gdyż limfocyty. Nieliczne przeglądowe publikuje dotyczące problemów odporności w depresjach wskazują. Limfocyty mają również receptory hormonów w jądrze komórkowym i układy ekspresji genów. Wykazują reż wiele zależności z układem nerwowym i wewnątrzwydziellllCZyTl. które są przedstawione na schemacie funkcjonowania systemu kinazy białkowej (ryc.

Badania genotypu techniką łańcuchowej polimerazy (PGR) nie są jeszcze wykorzystane w praktyce klinicznej z uwagi na ich koszt. DSM-IV i inne. 12. dotyczy@bezpośrednich uszkodzeń mózgu. 12. Genetycznie uwarunkowany szybki lub wełny proces utleniania leków może warunkować terapeutycznieniedostateczne stężenie leku podawanego w rutynowych dawkach lub powikłania toksyczne 5. Wynika on z faktu. 6. Użyteczność metody leczenia i możliwe alternatywy powinna determinować właściwie przeprowadzona analiza ekonomiczna problemu nakłady/pożytki: zdrowotne. zaburzenia organiczne"rozumie się zespół psychopatologiczny uwarunkowany dysfunkcją mózgu wywołaną jego chorobami. 29. Przez. 23. Ponadto rozwijane aktualnie badania farmakogenetyczne wykazały duży polimorfizm i mutacje genów odpowiedzialnych za syntezę monooksygenaz. Znaczny postęp w neurofarmakologicznych i morfologicznych badaniach podłoża różnorakich funkcji ośrodkowego układu nerwowego przyniósł impas w psychofarmakulogii. Organiczne zaburzenia psychiczne włącznie z zespołami objawowymi". Jednak może okazać się. Powinowactwo poszczególnych neuroleptyków. Kojarzyło się ono w starszej psychiatrii z wprowadzonym przez 1. 9.impiraminą lub chloropromazyną. że dotychczasowe (stare i nowe) systemy nczologicznejklasyfikacji chorych. nie wyróżniają pacjentów reagujących dobrze na poszczególne preparaty psychotropowe. 14. niedostatecznego dawkowania leku lub leczenia powikłań toksycznych w psychozach jest wielokrotnie większy niż jednorazowe badanie genotypu chorego. kiedy nozologicznalub empiryczna diagnoza zidentyfikuje pacjentów wrażliwych na leczenie. ICD-X. długotrwałego blokowania centrum katalitycznego enzymu przez jeden lek i podanie kolejnego leku utlenianego w tym samym układzie 3. Adam Bilikiewicz. Zaburzenia psychiczne na tle organicznym. W ostatnich latach zwiększyła się luka czasowa dotycząca wykorzystania w klinice wyników badań podstawowych. np. Ryzyko powikłań zwiększa się w przypadku. trifluoropernazyny i haloperydolu do receptorów-DA i DA. 4. np. kiedy choroba(np. uszkodzeniami lub urazami. Utrzymują się nadal kontrowersje dotyczące nadczynności czy niedoczynności przekażnictwa dopaminergicznego w tej psychozie.WHO. Postęp w psychofarmakoterapii będzie możliwy wówczas. 12. Wprowadzenie.stężenie metabolitów MHPGi 5-HIAA. a zwłaszcza nowym selektywnym. Pojęcie. np. 5. 8. Zaburzenia funkcji mózgu mogą być pierwotne. nie wykazuje prostej zależności z ich siłą przeciwpsychotycznego działania w schizofrenii. że koszt nawrotów psychozy. . /. izoenzymówcytochromu P-450. ale drogim lekiem. W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowomydf(ICD10)uwzględnia się zaburzenia psychiczne na tle organicznym w grupić'kategorii diagnostycznych.: chlorprctyksenu i chlorprornazyny. 10. lub wtórne. społeczne i ekonomiczne. odpowiedzialnych za szybkość utleniania i eliminacji szeregu leków psychouopzwych 1. w tym także mózgu.układowa)dotyka różnych narządów. Murek Jaremu. urganiczności"przeszli w psychiatrii pewną ewolucję.

Przejawy tego spadku zależą głównie od środowiska społecznego i kulturowego. w którym żyje pacjent. Definicja otępienia. higienę osobistą. urojeniami i z nastrojem depresyjnym. ubieranie. omamów. w tym rozdziale omawiamy jedynicpierwszągrupę zespoluw. zmian w dostępności pracy. Z definicji otępienia wynika. Otępienie bliżej nieokreślone. wychodząc z założenia. Grupa kategorii diagnostycznych ICD-10 obejmuje wprawdzie dość szeroki zakres objawów psychopatologicznych. że zespoły zaburzeń świadomości powinngy być szczegćlowo zpisane w części ogólnej dotyczącej syndrumologii. depresyjnych i mieszanych. Otępienie naczyniowe. Otępienie w innych chorobach klasyfikowanych gdzie indziej. głównie uojeniowych. Dzisiaj cała ta dyskusja należy do historii. Do pierwszej należą zespoły. orientacja. albo zaburzenia sewonum(świadomości)i uwagi określone umownie zbiorczym terminem delirium. a także otępienie z delirium. z czym wiązało się pesymistyczne rokowanie. intelektiuczenie się. rozumienie. w których stałymi dominującymi cechami są albz zaburzenia takich funkcji poznawczych. Podział otępień. uwarunkowanych zewnętrznie. podstawowe objawy tworzą jednak tylko dwie grupy. w kturym zaburzone są takie wyższe funkcje. a ponadto z psychozami somatgennymi i wywołanymi używaniem środków psychoaktywnych. zachowaniem i motywacją. jak pamięć. Zgodnie z definicją. w otępieniu naczyniopochodnymi innych stanach pierwotnie lub wtórnie wpływających na mózg. jak możliwość utrzymania lub znalezienia pracy. nie wywołany alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi. Uszkodzeniu funkcji poznawczych(kognitywnych)towarzyszy zwykle. że często przebiega ono bez objawów dodatkowych. zespćl psychcorganiczny miał być zawsze skutkiem trwałych i znacznych zmian morfologicznych mózgu. społecznymi. nie powinny być stosowane jako kryteria otępienia. Zmiany w pełnieniu ról. Zgodnie z tradycją polskiej psychiatrii. czyli otępień.Bleulera pojęciem zespołu psychoorganicznego(las organischiPsychosyndrum). język i ocena. jak:mycie się. Otępienie powoduje znaczący spadek funkcji intelektualnych i zwykle wpływa na podstawowe aktywności życiowe. korowe. Lista Organicznych zaburzeń psychicznych"obejmuje ponadto:Majaczenie nie wywołane alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi. zdolność uczenia się. Organiczny zespół amnestyczny. z powodu dużych różnic kulturowych oraz częstych. zwykle c charakterze przewlekłym lub postępującym. Klasyfikacje ICD-10 i DSM-IV Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego przewidują możliwość innych objawów. liczenie. Otępienie jest zespołem spowodowanym chorobą mózgu. jak:pamięć. niektórzy psychiatrzy(zwłaszcza niemieccy)dzielili zespc(y psychoorganiczne na nieodwracalne i odwracalne. Aby osłabić ten efekt rozpoznania. myślenie. wydalanie i czynności higieniczne. Inne zaburzenia psychiczne spowodowane uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu i chorobą . a czasami je poprzedza. jedzenie. obniżenie kontroli nad reakcjami emocjonalnymi. Świadomość nie jest zaburzona. Taki zespćł objawów występuje w chorobie Alzheimera. Amerykańska klasyfikacja wyszczególnia:otępienie niepowikłane. Podział otępień według ICD-10 obejmuje następujące kategorie:Otępienie w chorobie Alzheimera.

Częstość występowania otępienia wiąże się ściśle z wiekiem badanej populacji.yascular dementia). że choroby naczyniowe wyprzedzają nępienetypu Alzheimera i zajmują wśród czynników etiologicznych otępienia pierwsze DUSSCC. uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu(w polskiej psychiatrii jest najczęściej w użyciu termin "organiczna charakteropatia"albo "osobowość encefalopatyczna"-przyp. choroby naczyniowe. ang. rż. których intelekt jest dobrze rozwinięty. zaburzenia hormonalne i metaboliczne(niedoczynność tarczycy. a poziom ustabilizowany(zazwyczaj po 4. Określa się. zaś w pozostałych 5%mamy do czynienia z innymi przyczynami. nawet u dzieci. w wieku powyżej 65. Dodany tylko. choroba Creutzfeldta-Jakoba). guzy wewnątrzczaszkuwe. że najczęstszą przyczyną otępienia jest choroba Alzheimera. wystąpienie jego objawów nie powinno sugerować lekarzowi rozpoznawania choroby Alzheimera. W innych krajach występowanie otępienia u ludzi powyżej 65. ocenia się na 45%. Chociaż otępienie jest zespołem typowym dla wieku podeszłego. Parkinsona. to.). Zaburzenia osobowości i zachowania spowodowane chorobą. kila. W UISA i krajach zachodniej Europy oceni się. A. Przyczyny otępień. rż). . osiągając wartość około 50%u osób(powyżej 80.somatyczną. nawet gdyby były one rzadkie. niedobór witaminy Ba itd. B). Nieokreślone zaburzenia psychiczne.. neuminlekje:HIV. Epidemiologia. że powoduje ona 57%wszystkich przypadków otępienia. inne choroby pierwotnie zwyrodnieniowe:choroba Pieką. Zasadniczy podział otępień uwzględniający etiologię omówiliśmy powyżej. W Stanach Zjednoczonych ocenia się. nadmierne używanie leków lub 0)alkoholu. że otępienie dotyczy około 10%osób. otępienie mogą powodować urazy czaszkowa-mózgowe. W 15%przyjmuje się etiologię mieszaną(proces zwyrodnieniowy typu Alzheimera i zmiany naczyniowe). Częstość występowania otępienia jest różna w różnych krajach. lż" rośnie z wiekiem. W badaniach epidemiologicznych prowadzonych na świecie stwierdza się różnice w częstości występowania poszczególnych przyczyn otępienia. z czym w ostatnich latach mamy du czynienia. Na drugim miejscu wymieniana jest choroba mózgowa-naczyniowa(otępienie naczyniowe. choroba Hunringtona. organiczne lub objawowe. że obok już wymienionych przyczyn otępienia(choroba Alzheimera. Trzeba w każdym przypadku rozważyć inne przyczyny otępienia. wodogłowie normutensyjne. Z badań prowadzonych w Polsce wynika. cz. uszkodzenie i dysfunkcję mózgu"powodującą otępienie można spotkać w każdym wieku. Jakkolwiek otępienie dotyczy osób w podeszłym wieku. Liczba czynników chorobowych prowadzących do otępienia nie jest dokładne określona i waha się od 50 do 140 u różnych autorów. ktura dotyczy 37%osób z demencją.

próby czynnościowe wątroby i poziom aminouansferaz.. Niezwykle przydatne jest badanie neuropsychologiczne przy zastosowaniu odpowiedniego zestawu testów(np. niesłuszne było przekonanie o złym rokowaniu w każdym przypadku otępienia. Każdy pacjent. EKG i EEG. niektórymi guzami wewnątrzczaszkowymi). Mówiąc ogólnie. Wykonuje się badanie składu morfologicznego krwi z rozmazem. B "kiłą układu nerwowego. chociaż istnieją szanse jego spowolnienia. Niestety w postępujących chorobach mózgu. odczyny swoiste w kierunku kiły i ewentualnie HIV. próby czynnościowe nerek. Im wcześniej włączy się leczenie przyczynowe. U większości osób ma zastosowanie leczenie objawowe. których przyczyny nie są znane(np. u którego stwierdzono kliniczne objawy otępienia. T. .otępienia pierwotnie zwyrodnieniowe). leczenie przyczynowe zespołów otępieniach dotyczy stosunkowo wąskiej grupy chorych. Jak wspomniano. Przez cały czas choroby należy dbać o właściwą dietę. Stąd konieczność bardzo szczegukwego badania każdego chorego. nie ma możliwości odwrócenia procesu chorobowego. Bentona. Badania obejmują ocenę podstawowych funkcji życiowych. Deprywacja sensoryczna i pozbawienie chorych wysiłku intelektualnego pogłębia zaburzenia pamięci i deteriorację osobowości. o czym piszemy w rozdziale dotyczącym problematyki psychogeriauycznej. zdjęcie radiologiczne czaszki i klatki piersiowej. Przebieg i rokowanie. dostarczanie witamin. Leczenie farmakologiczne omawiamy w poszczególnych grupach diagnostycznych. Ocenia się. niedoborem wir. . Leczenie.spowodowane niedoczynnością tarczycy. Klinika zespołów otępieniach. MRI(jądrowy rezonans magnetyczny). tym szybciej cofają się zaburzenia psychiczne. poziom hormonów tarczycy T. U chorych z głębszymi zaburzeniami funkcji poznawczych najważniejsze zadanie przypada opiekunom chorych. stężenie we krwi witaminy B. badanie moczu na obecność ewentualnych związków toksycznych. TSH. zaś z punktu widzenia psychoterapeutycznego niezwykle ważne jest aktywizowanie chorych. że u okuło 10%pacjentów otępienie jest odwracalne(np. opadanie krwinek(OB). skład chemiczny krwi. powinien być skonsultowany przez neurologa i okulistę(dno oczu i pole widzenia). Bender. badanie płynu mózgowardzeniowego.Badania dodatkowe. Rozpoznawanie nozologiczne otępienia odbywa się poprzez eliminację kolejnych czynników etiologicznych. i kwasu foliowego. TK(tomografię kzmputerową). W takich przypadkach decyduje szybkość działań diagnostycznych. Graham-Kendall).

Przy określaniu kolejnego stadium(lub stopnia)otępienia można się posłużyć Skalą Ogólnej Deterioracji według 8. W zn acz nym otęp i en i u pacjent jest nieświadomy ostatnich wydarzeń ze swojego życia. a nawet dłużej i prowadzi nieuchronnie do całkowitej utraty samodzielności psychicznej i fizycznej pacjenta. psychiaućw). zauważalne przez współpracowników. która uwzględnia siedem stadiów:1. kłus mnie okrada'). W większości przypadków*choroba rozpoczyna się po 60. Postępujący proces otępienia może trwać 10-15 lat.adresu. który nazwano chorobą Alzheimera. Proces otępienny przebiega w kilku stadiach. Powyższym objawom mogą towarzyszyć przygnębienie. W otępi en i u u m fajkowanym stwierdza się zubożenie wiedzy na temat aktualnych i wcześniejszych wydarzeń:mogą też występować ubytki pamięciowe dotyczące życiorysu. Rozpoznanie choroby Alzheimera jest zawsze prawdopodobne. jego rytm dzienny .W rozdziale ograniczamy się do bardziej szczegółowegz omówienia niektórych chorób i zaburzeń prowadzących do otępienia. nadmierna podejrzliwość(. W otępieniu średnio nasilonym chory nie może się obyć bez pomocy osoby drugiej. stwierdza się zaburzenia orientacji i skupienia uwagi. Na początku obecnego stulecia Al. stany lękowe. wymaga pomocy przy wykonywaniu codziennych czynności(może nie trzymać moczu). imion bliskich osób. zubożenie słownictwa. Bardzo ciężkie otępienie. np. Obiektywnie zaburzenia pamięci krótkoterminowej ujawniają się wyłącznie w trakcie wnikliwego badania psychiatrycznego. Niewielkie otępienie:IV. o późnym początku. otępienie atypowe lut'mieszane i nie określone. oraz przebiegu. rż. spowolnienie psychoruchcwe. neurcchirurgćw. Pierwotne zespoły ot(pienne 4'horoba Alzheimera. których zntjzmość należy do specjalistów(neurologów. Reisberga(19823. Alzheimer(1907)opisał przypadek otępienia bez znanej przyczyny. W początkowym stadium choroby pacjent uskarża się na zapominanie. Znaczne otępienia VII. gdzie położył przedmiot codziennego użytku. W niewielki m otęp ten i u można zaobserwować zagubienie się w czasie podróży. Od tego czasu wyodrębnia się zespół otępienny pierwotny o dość jednolitym i charakterystycznym obrazie klinicznym. gdyż dopiero badanie sekcyjne(neurohistcpawlogiczne)daje stuprocentowe potwierdzenie lub wykluczenie rozpoznania przyżycicwego. gorsze wykonywanie dotychczasowych obowiązków zawodowych. i ma w początkowym stadium przebieg utajony. zapomina też nazwiska ludzi dobre wcześniej znanych. numeru telefonu. Umiarkowane otępienie:V. W badaniu nie potrafi sobie przypomnieć większości istotnych danych dotyczących swego bieżącego życia. Średnio nasilone otępienie:VI. Pogranicze otępienia:Ul. Ramy podręcznika uniemożliwiają wyczerpujący opis innych rzadszych chorób. a w końcu dc śmierci. Kobiety chorują częściej. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 uwzględnia się:otępienie w chorobie Alzheimera c wczesnym początku. Brak zaburzeń poznawczych:Il.

Amerykański System DSM-IV uwzględnia ścisłe kryteria diagnostyczne zespołu otępiennego typu AlzheimercA.do dużej depresji. G.powtarzanie stale tych samych czynności). Badanie neurologiczne ujawnia liczne objawy(niedowłady. Podstawową substancją wchodzącą w skład blaszek starczych jest amyluid(glikoproteina). lęk i agresja. przestrzegania sekwencji. ogniskowe objawy korowe).jest zakłócony. Badania TK i MRI wykazują wyraźny zanik kory mózgu i poszerzenie. tj. psychoz schizofrenicznych itd. E. W bardzo ciężki m otępieni u pacjent traci wszelkie zdolności językowe. Deficyty poznawcze zawarte w kryteriach Al i AŻ nie są spowodowane innymi chorobami o u n. Stwierdzenie jednego objawu(lub więccjca. . Niesprawność zwieraczy występuje u wszystkich chorych. 8. pomocne są badania dodatkowe. Szczególnie charakterystyczne są zmiany w zespole hipokampa. organizowania. Typowymi zmianami mikroskopowymi w chorobie Alzheimera są blaszki starcze i zwyrodnienie neurolibrylame w neuronach. Przebieg choroby charakteryzuje się ciągłym i postępującym obniżaniem się funkcji poznawczych. całkowity zanik aktywności celowej. obok szczegółowego wywiadu. mimo nie naruszonych funkcji motorycznychkc. zaburzenia w zakresie planowania. Terminalne stadium choroby oznacza w zasadzie życie wegetatywne. afazja(zaburzenia mowykb.innymi somatycznymi przyczynami otępienia i wpływem środków psychoaktywnych. W ustaleniu rozpoznania. Oburzy giną najczęściej z powodu zapalenia płuc i niewydolności krążeniowa-oddechowej. Stopniowe pojawianie się licznych zaburzeń funkcji poznawczych:1. Neuropatologia. Wielkie nadzieje wiąże się z badaniami nad apolipopreteiną E i jej związkiem z otępieniem. Deficyty poznawcze nie są związane z jakościowymi zaburzeniami świadomości. często w ogóle nic mawi(mutyzm). pojawiają się zaburzenia zachowania(czuje się oszukiwany przez ztoczenie). D. Deficyty poznawcze zawarte w kryteriach Al i AŻ zaburzają w istotny sposób czynności zawodowe i funkcjonowanie społeczne w stosunku do stanu sprzed choroby. Badanie genotypu(analiza DNA)daje już dzisiaj podstawę przewidywania wystąpienia choroby. zwykle symetryczne. o których była mowa wyżej. Zaburzenia nie są zaliczane do zespołów I osi. Być może wynik tego badania będzie stanowił rodzaj markerachoroby Alzheimera. P. Upośledzenie funkcji pamięciowych(upośledzenie zdolności do uczenia się nowych informacji lub przypominania zapamiętanych wcześniej)2. Pojawia się całkowity zanik zdolności psychomotorycznych(chzry przestaje chodzić). układu komorowego. objaw lustra(chory rozmawia ze swoim odbiciem w lustrze):występują objawy kompulsywne(np. agnozja(niemożność rozpoznawania i identyfikowania przedmiotów. Wielkość tych zmian narasta w miarę postępu choroby(zależność od stadium choroby). co najwyżej chrząka. Gen odpowiedzialny za wytwarzanie tej substancji znajduje się w chromosomie 21. mimo nie naruszonych lunkji sensorycznychkd. abstrahowania. apraksja(niezdolność do wykonywania złożonych czynności ruchowych.

z wczesnym początkiem. GABA i innych biologicznie aktywnych związków. w tym*przede wszystkim liczba cholinergicznych zakończeń presynaptycznych w 11. Zmiany w układzie cholinergicznym posłużyły wysunięciu tzw. Fakt rodzinnego występowania sugeruje tło genetyczne. jak dotąd. Barwienie metodą Biełschowsky'ego(zdjęcia udostępnione dzięki uprzejmości prał'. Istnieje kilka teorii próbujących wyjaśnić etiologię i patogenezę choroby.Liczne blaszki starcze w kurze mózgu. że czynnikiem ryzyka jest obecność izotermy apolipoproteiny E 4. 14 lub 19(gen dla Apolipuprneiny E-Ago E). Jerzego Dymeckiego z Zakładu Neuropatologii Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie). Przyczyna choroby nie jest znana. Gen dla Ago E występuje w trzech izotermach E 2. l 997. przebyty uraz czaszkowa-mózgowy. Do czynników zwiększających ryzyko zachorowania należą:wiek.U niektórych chorych z rodzinną postacią choroby Alzheimera. które mają dwa alicie Ago E 4/84 prawdopodobieństwo zachorowania na.Zwyrodnienie wlókienkowe Jzheimcra w neuronach kory mćzgu. miażdżyca(dawniej zaprzeczano związkom otępienia typu Jzheimera z miażdżycą). Trzeba jednak dodać. Ryc. dopaminy. wspomagający"może się znajdować także na chromasomie 1. Ryc. Ryc. Wiele danych wskazuje. serotoni--. *Cierpią też inne układy neuroprzekażnikowe-niedobór noradrenaliny. Wiele przemawia za tym. sratyna. dla których nie znaleziono. Dużą wagę przykładano do badania tzw. ny. W innych postaciach rodzinnej. kwrycnaliczono ponad 100. wykształcenie(osoby z niższym wykształceniem chorują częściej). W przebiegu choroby Alzheimera zmniejsza się znacznie liczba synaps. że z punktu widzenia etiopatogenezy mamy do czynienia z grupą chorób niehcmogennych. jak:somato-. E 3 iE 4. U osób. mutacje tego genu są odpowiedzialne za wystąpienie choroby. Niektórzy podejrzewają tło infekcyjne(wirus powolny). płeć(kobiety żyją dłużej i dlatego częściej chorują). I 5. skroniowej i ciemienizwej. 14. 1 choroby Alzheimera gen. Etiologia i patogeneza.czynników ryzyka.c h o I i n erg icznejhipotezy choroby. . neuropeptyd Y. która nie straciła na aktualności dając pewne możliwości leczenia. 13. że w przebiegu choroby zmniejsza się w mózgu zawartość acetylotransferazycholinowej i acetylocholiny(według Matejkowskiej i Kwiecińskiego. Barwienie metodą Bielschowsky'ego. Stwierdzono też. że ponad 90%wszystkich chorych stanowią przypadki sporadyczne choroby Alzheimera. Barwienie metodą Biclschzwskyócgo. występowanie w rodzinie zespołu Dawna itd. Blaszka starcza w powiększeniu. substancja P. III i V warstwie kory czołowej. genu odpowiedzialnego za otępienie.

W kolejności: a) cecha. betanechol. leki psychostymulujące. Dobre wyniki daje mianseryna. Niestety. Tajemnica patomechanizmu choroby Alzheimera wiąże się ściśle z rolą białka. b) postępujący. c) różny. zimeldina. niemniej na całym świecie trwają próby znalezienia odpowiedniego leku. fluwcksamina. nie dysponujemy możliwościami leczenia przyczynowego. neuropeptydy. klunidyna. Podejmuje się leczenie różnymi sposobami. c) otępienie w depresji. antagoniści kanałów wapniowych. a) przebieg. Giezłu proponowanych lub używanych obecne leków w leczeniu otępień typu Alzheimera przekracza 200(Pużyński. inhibitory MAOB(selegilina. b) podostry. 5-HT. lecytyna. a) początek.chorobę Jzheimera zwiększa się l 4-krotnic.trójpiericieniowych). Niektóre cechy różnicujące otępienie w chorobie Alzheimera z pozornym otępieniem w depresji. b) otępienie w chorobie Alzheimera. moklobemid. tj. komórki(ściany naczyń. donepezil(Aricept). Częstym objawem jest lęk(anksjolityki).. neutrofiny. Źródłem powstawania prekursora amyloidu(APP)mogą być neurony. leki przeciwzapalne. cholina. komórki mikroglejuwe. Funkcja biologiczna tego jbiałka nie jest jeszcze wyjaśniona. Exelon. Mają zastosowanie następujące grupy leków i środków:leki noouopowe(albo prokognitywne)i poprawiające metabolizm mózgowy(np. które je częścią większej cząsteczki białka prekursorowego APP. pirydostygmina. Tabela 1. a) przyczyna. . witaminy. c) znana w depresji raktywnej. Genetycznie uwarunkowany defekt prowadzi do patologicznej przemiany białka APP. Leczenie. GABA. Ponadto w leczeniu choroby Alzheimera mają zastosowanie leki łagodzące niektżre objawy lub usuwające pewne zespoły wikłające otępienie. fosfatydylcseryna(Bras). DA. Spośród leków wpływających na układ monoaminoergiczny:lewodopa. a zwłaszcza ACH).piraceram-Nootropil). Najczęściej stosowane są leki pobudzające przekażnictwo w układzie cholinergicznym:takryna(Cognex). 4-aminopirydyna. milacemid). l 996). środki chelatujące glin(niektórzy patogenezę choroby wiążą z podwyższonym w organizmie poziomem tego pierwiastka). a nawet surowica krwi. składającego się z 40-42 aminokwasów(beta-amyloid). leki obniżające hipoksję*#u n. agresywność(małe dawki neuroleptyków z grupy fenotiazyn lub butyrofenonćw). Nie została reż wyjaśniona ro tzw. amyloidowego. fizostygmina. c) niepostępujący. poprawiające krążenie mózgowe i obniżające ciśnienie. b) nieznana. przygnębienie-niekiedy zespćl depresyjny(leki przeciwdepresyjne z wyłączeniem leków o działaniu cholinulitycznym. komórki astroglejowe.białka tau. guanfacyna. leki przeciwzakrzepowe. aminokwasy pobudzające. leki działające na układy neuroprzekażnikowe(NA. środki zapobiegające syntezie białka-tau i gromadzeniu amyloidu(na razie są to ambitne zamierzenia):gennerapia(?)i leczenie skojarzone.

c) zaburzenia afektywne. W obrazie klinicznym górują objawy zespołu czołowego:euforia do rozmiarów marli. cechy organiczne. b) Rzeczywiste. a) choroby w rodzinie.a) przebyte choroby. -45. W 1983 r. z pełną penetracją genu. Zmiany zwyrodnieniowe umiejscawiają się zwłaszcza w płatach czołowych. c) zmiany w zakresie osobowości. Cheruba rozpoczyna się mało charakterystycznymi objawami zwiastunowymi w ktńrych . b) żadna. c) nieobecne. c) duża. a) korowe zaburzenia poznawcze. c) Pozorne. a) objawy depresji. chociaż zaniki dotyczą również kory skroniowej. b) nieobecne. b) choroba Alzheimera. Choroba Pieką. Jest tu genetycznie uwarunkowana zwyrodnieniowa choroba mózgu. Makroskopowo stwierdza się ogólny zanik mózgu. znaczny bezkrytycyzm. b) obecne. Dziedziczenie jest autosomalne dominujące. a) skuteczność leków przeciwdepresyjnych. c) nieobecne. występująca najczęściej około 35. rż" wyrażająca się klinicznie ruchami mimowolnymi(pląsawiczymi)i postępującym otępieniem. c) niecharakterystyczne. Częstotliwość występowania pląsawicy Huntingtona określa się na 4-7 przypadków na 100 tys. b) bez znaczenia. b) obecne.. a) zaniki mózgu. Przebieg i obraz kliniczny choroby jest podobny do otępienia typu alzheimerowskiego. Choroba pojawia się wdzianie. b) deterioracja intelektualna. Proces zwyrodnieniowy obejmuje korę mózgu i jądra podkorowe. chwiejność emocjonalna). a) wyniki testów psychologicznych. udało się zlokalizować gen choroby w chromosomie 4. Na przekrojach widać poszerzenie komór i zanik jądra ogoniastego. Choroba Huntingtona(pląsawica Huntingtona). a) obniżenie sprawności intelektu. Występuje 5-7 razy rzadziej niż choroba Alzheimera. za pomocą techniki analizy DNA. W tym typie otępienia zaburzenia pamięci i funkcji poznawczych nie są tak głębokie jak w chorobie Alzheimera. a) zaburzenia neurologiczne. deterioracja osobowości z obniżeniem uczuciowości wyższej i innymi zaburzeniami charakteru(drażliwość. napady drgawkowe. nieuzymanie afektu. c) charakterystyczne. c) przebyte epizody zdarzeń afektywnych. b) wyraźne.

być chorobą Parkinsuna występującą u osób z miażdżycą tętnic mózgowych. wybuchowość.pochodne butyrnenonu(halopeńdol). logoklonia(mowa chorych staje się stopniowo coraz mniej wyraźna). w takich przypadkach obserwuje się głębsze objawy zespzłu otępieniowego. Chorzy umierają w ciągu 15-20 lat od chwili. Leczenie jest objawowe i skierowane na opanowanie lub zmniejszenie ruchowi pląsawiczych. Choroba Parkinsona(drżączka porażna)jest zwyrodnieniową chorotąmózgu o nieznanej etiologii:rozpoczyna się zwykle w dość późnym wieku. czyli pierwotnej choroby Parkinscna odróżnia się zespołami parkin-. Dochodzi do niedoboru lcpaminy. wadze pomiędzy czterema głównymi neuroprzekażnikami:dopaminą. chud drobnymi krokami. po zatruciach i lekach(neuroleptykacw przebiegu miażdżycy naczyń mózgowych itd. wzmożona potliwość. Obraz kliniczny jest na tyle charakterystyczny. Zmiany. Ruchy mimowolne datyczą najpierw twarzy(grymasy). Z innych objawów neurologicznych mogą wystąpić:pro-. retro-i lateropulsja. np. serotoniną i acetylocholiną. że wszystkie środki blokujące. samoistnej. że tzw. Z punktu widzenia pawmechanizmu uważa się. wskazane są neuroleptydz silnym działaniu antydzpaminowym. brak ruchów balansowania kończyn. receptory 1. szyi i kończyn górnych. Z biegiem czasu ogarniają one wszystkie mięśnie ciała. W przypadkach powikłań depresyjnych i psychotycznych stosuje się odpowiednie leki psychotropowe. duża drażliwość i nieuzymanie afektu. Prawie zawsze stwierdza się objawy wegetatywne:łojotok(twarz naoliwiona). Biorąc pod uwagę patomechanizm choroby-zaburzenia w równo-. Zaburzenia psychiczne(otępienie i zaburzenia charakterologiczne występują u większości chorychdo BO%). psychiatrzy częściej niż neurolodzy zajmują się leczeniem tej grupy otępieniaąRokowanie jest niepomyślne. łez. W miarę trwania choroby dołączają się objawy nępienne. że nie powinno być trudności diagnostycznych. W przebiegu choroby nierzadkie są napady padaczkowe. że w patzgenezie choroby odgrywa rolę zmniejszenie się liczby receptorów dopamincwych w wymienionych strukturach.penenazyna(Trilafon).dominują:drażliwość. Nie którzy chorzy są gwałtowni i skłonni do czynów impulsywnych. podejrzliwość. Objawy podstawowe to drżenie(rąk. pojawienia się pierwszych objawów. Niektórzy autorzy są zdania. palilalia. niektórzy bywają przy-gnębieni. np. postawa pochylona do przodu. Z tego powodu. sonuidalnymi po:zapaleniu mózgu. zdarzają się przypadki depresji ze skłonnościami samobójczymi.parki n sen i zm mi ażdży cewy może. głowy i tułowia). ślinotok. Przypuszcza się. kwasem gammaaminomas(owym(GABA). również preparaty fenotiazynowe. Od. wzrost napięcia mięśniowego i hipokinezja. zaburzenia pisma mikrografia i paligrafia. (w układzie dopaminergicznym)mogą wywołać ten zespół. Często występuje też akatyzja. Charakterystyczne są czyny impulsywne.. patomor(alogiczne są zlokalizowane w istocie czarnej i prążkowiu(układ nigrostriatalngy). . U niektórych pacjentów stwierdza się wspó(występowanie objawów choroby Alzheimera(objawy korowe). U większości chorych dominuje nastrój euforyczny.

Objawy otępienne rozwijają się stosunkowo późne. dzieli się na cztery grupy:otępienie naczyniowe. Próby wszczepienia lu mózgu chorego komórek wytwarzających dopaminę dają pewną nadzieję. dotyczący zwłaszcza drzbnych tętnic mózgowych. tj. w 1974 r. z zaburzeniami świadomości(deiriam). Dawniej sądzono.utraty równowagi między tromboksanem AŻ a prostacykliną. Typowe są zmiany w badaniach laboratoryjnych. Oczywiście nie wszystkie zawały prowadzą do otępienia. Ze środków farmakologicznych stosuje się leki przeciwparkinsonowskie(antycholinergiczne)i zwiększające aktywność receptora dopaminergicznegu(L-Dupa). Termin ten wprowadził Hachinski i wsp. ale podejmowane są w nielicznych ośrodkach neurochirurgicznych na świecie. chemicznego(hiperlipidemia)i toksycznego. Czynnikiem rozpoczynającym proces miażdżycowy są zaburzenia w odżywianiu i dotlenieniu błony wewnętrznej tętnicy. sztywność mięśniowa. Wśród czynników zwiększających ryzyko zachorowania na miażdżycę wymienia się:przewlekłe . DSM-IV otępienie naczyniowe(vuscalar dementuj. mieszane korowe i podkorowe. z urojeniami. Zastąpił on dawny termin:otępienie miażdżycowe. podkorowe. Spośród metod leczenia pierwsze miejsce zajmuje I-penicylaDllOB. Lepsze rokowanie dotyczy wtórnych zespołów parkinsonzwskich. niepowiklane. przede wszystkim obniżenie stężenia ceruloplazminyw surowicy krwi. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 uwzględnia się kilka kategorii diagnostycznych:otępienie naczyniowe o ostrym początku. tromboksan AŻ działa odwrotnie.Zdarzają się powikłania depresją i zespołami psychotycznymi(urojeniowymi i halucynozami). marskość wątroby i uszkodzenie nerek. otępienie naczyniowe nie określone. z zaburzeniami nastroju. Rokowanie jest niepomyślne ze względu na postępujący charakter choroby. Według tej koncepcji syntetyzowana w ścianach tętnic prostacyklma rozszerza naczynia i hamuje zlepianie się płytek krwi. Główną rolę w etiopatogenezie otępienia wielozawa(owego odgrywają liczne drobne zawały(zatory)mózgu. Powyższy mechanizm patogenetyczny ma wpływ na wybór leczenia. Zespoły otępienne naczyniowe(naczyniopochodne). nie wywołują otępienia. ruchy mimowolne. które powstają w następstwie obciążeń hemodynamicznych działających na śródbłonki tętnic. Obciążenia te mogą być typu mechanicznego wibracja). Stwierdzono. że rozlany proces miażdżycowy. Miał bowiem powodować stałe niedokrwienie tkanki mózgowej. Należy też uwzględnić ewentualne zaburzenia zachowania. Leczenie w chorobie Parkinsona ma charakter objawowy. Jej charakterystyczne objawy to:pierścienie Kaysera-Fleischera. Otępienie wielozawałowe(wielozatorowe). Polscy badacze Gryglewski i Szczeklik są autorami koncepcji. że gdy zawały uszkodzą mniej niż 50 mi tkanki mózgowej. jest sam przez się odpowiedzialny za otępienie. inne rodzaje otępienia naczyniowego. iż zmiany miażdżycowe wynikają z niedoborów prostacykliny. wielozawałowe. choroba Wilsona(zwyrodnienie wątrobowa-soczewkowe)rozpoczyna się stosunkowo wcześnie i jest łatwe do różnicowania z innymi postaciami otępienia pierwotnego.

palenie tytoniu. Kryterium O dotyczy występowania cech i objawów neurologicznych(wygotowanie głębokich odruchów icięgnowych. b(uleżą tutaj różne odmiany angiografii mózgowej(angiografia zwykła. np. Pod względem psychiatrycznym mogą tz być krótkotrwałe epizody psychotyczne(z jakościową zmianą świadomości:zamroczenie. osłabienie siły mięśniowej w kończynach albo obecność w badaniach dodatkowych cech wskazujących na chorobę naczyniową mózgu. ale jednzczeinie stwierdza się pogłębienie zaburzeń poznawczych(otępienie). Pewne znaczenie ma też badanie EEG. Miażdżyca tętnic. Kryteria A i 8. specjalna. jak w otępieniu typu Alzheimera. np. Pod względem neurologicznym. występującym najczęściej. powodujących następstwa w stanie psychicznym-w sensie zaburzeń poznawczych). alzheimerowskiego. charakteryzuje się inną dynamiką. zwiększone stężenie cholesterolu. W typie pierwszym. Kryterium D:Deficyty poznawcze nie wiążą się przyczynowo z zaburzeniami świadomości(cryg. W typie drugim otępienia wielozawałowego nie obserwuje się nagłych pogorszeń. stres fizyczny. Wyróżnia się dwa typy otępienia wielozawdowego. porażenie rzekomo opuszkowe. odruch Babińskiego. i psychiczny. zwłaszcza depresja). ksenon 133 itd). Ukrwienie tkankowe określa się jednak przede wszystkim z użyciem technik izotopowych(krypton 15. obserwuje się narastanie otępienia w miarę kolejnych. może to być przemijające zaburzenie mzwy(często mowa bełkotliwa-dyzantyczna). Metody diagnostyczne ułatwiające rozpoznanie otępienia naczyniowego są dzisiaj bardzo rozwinięte. po kilku dniach lub tygzdniach krążenie zostaje przywrócone i następuje poprawa kliniczna(dawne pojęcie(aojdów iwerudlam). W klasyfikacji DSM-IV wymienia się następujące kryteria otępienia naczynia pochodnego(wielczawa(owego). Ich wyrazem są zaburzenia świadomości oraz objawyubytkowe(ogniskowe)o charakterze lakunarnym. Ponieważ sieć tętnicza mózgu jest bardzo bogata. mózgu występuje częściej u mężczyzn w wieku podeszłym. nadużywanie alkoholu. :deMiww).obecność licznych zawałćw w korze lub strukturach podkorowych. lecz raczej stopniową przgresję otępienia. . majaczenie. zespoły urojeniowe lub afektywne. Zespół otępiejmy jest podobny do otępienia. angiografia radioizotopowa. zaburzenia chodu. Z punktu widzenia rozpoznania ważne są objawy zwiastunowe:bóle i zawroty głowy oraz zaburzeniaOROllCCl. cukrzycę. splątanie. Obraz kliniczny otępienia wielozawalowego będzie zależał ud rozległości i umiejscowienia zmian w mózgu. Ważna rola przypada czynnikom genetycznym.nadciśnienie tętnicze. objawy rzekomoopuszkoweitd. czyli udarów(przebieg skokowy). Pośrednio krążenie mózgowe można ocenić za pomocą ultrasonografii dopplercwskiej rezonansu magnetycznego(MRI)i pozytrcnowej tomografii emisyjnej(PET). Najistotniejsze znaczenie mają badania krwi i przepływu mózgowego. lekki niedowład kończyn lub jednej kończyny. zaostrzeń".anginomogra(ja. czyli scyntygrafia mózgu). Rzadziej w stosunku do wariantu pierwszego stwierdza się ogniskowe objawy neurologiczne.

gdyż chorzy źle tolerują tę grupę środków. zależy bowiem ud rozległości i umiejscowienia zmian w mózgu. zaburzeń ogniskowych(afazję. W przypadku powikłań psychotycznych i w depresji stosuje się odpowiednie leki psychotropowe. O takich zaburzeniach można mówić tylko wtedy. Rokowanie u chorych z mieszanymi postaciami otępienia pogarsza współwys. a niekiedy z ubytkami i zranieniem tkanki mózgowej. Parkinsona).i innych zaburzeń psychicznych.pyritinol(Enerbol). środków pobudzających metabolizm komórek nerwowych mózgu i innych środków działających objawowo na czynności nerwowe i psychiczne. Polska wiedzie prym w europejskich statystykach dotyczących liczby ludzi ginących w wypadkach drogowych i ciężko rannych. kiedy doszło do przemijającego lub trwałego uszkodzenia mózgu i udowodniono związek przyczynowy między tym uszkodzeniem a następstwami psychiatrycznymi. w przebiegu chorób naczyniowych mózgu jest działaniem wielokierunkowym:składają się na nie:leczenie farmakologiczne. Rozpowszechnienie. pozostawiają też następstwa neurologiczne w postaci porażeń i niedowładów. ślepota). Zespoły otępienne i inne zaburzenia j psychiczne w następstwie urazów czaszkowamózgowych. Trwałym następstwem tych urazów bywa padaczka pourazowa. Patogeneza i podział urazowych zaburzeń psychicznych. a w populacji ogólnej zajmują czwarte miejsce. Urazy czaszkowa-mózgowe dzielimy na otwarte i zamknięte. Pud względem psychiatrycznym dochodzi do powikłań psychotycznych i głębokich zespołów otępieniach. postępowanie psychoterapeutyczne(psychokorekcyjne)i terapia fizykalna-usprawniająca(rehabilitacja). wymiany przezwlośniczkowej. . W Stanach Zjednoczonych urazy czaszkowa-muzgowe są główną przyczyną śmierci osób do 44 rż. regionalny i lokalny. piracetam(Noouopil)i inne. witamina E. Rokowanie jest dość zróżnicowane. zachowując ostrożność w dawkowaniu. . Często są przyczyną śmierci. z uszkodzeniami. Liczba wypadków połączonych z urazami czaszkowa-mózgowymi zwiększa się gwałtownie we wszystkich krajach cywilizowanych. zwłaszcza w tych. podaży substancji energizujących. cenuofenoksyna. W różnicowaniu uwzględnia się zespoły nępienne innej etiologii. najczęściej rćżnicuje się z otępieniem typu Alzheimera. W urazach otwartych następuje złamanie kości pokrywy czaszki. Pomocna od struny klinicznej może być prosta skala niedokrwienia Hachinskiego. np. tepowanie zmian pierwotnie zwyrodnieniowych(choroby:Alzheimera. w których rozwija się motoryzacja. z wgłobieniem kości. Wystarczy wspomnieć. że liczba pacjentów w Polsce z urazami zwiększyła się w ostatnim 25-leciu 5-krotnic. W stanach niedokrwiennych celem leczenia farmakologicznego jest przede wszystkim zatrzymanie progresji choroby przez utrzymanie na odpowiednim poziomie wydolności mikrokrążenia muzgowegokrwi. W przypadkach z przebiegiem postępującym i w postaci zaostrzeń rokzwanie jest niepomyślne.Bada się przepływ mózgowy całkowity. i stale się zwiększa. Leczenie jw.

wahania ciśnienia krwi. burza wegetatywna':rozkojarzenie czynności serca. wymioty. która trwa zazwyczaj zd kilku do kilkunastu minut. Niekiedy występuje też niepamięć następcza. uszkodzeniu naczyń. W podręczniku psychiatrii nie będziemy szczegółowo rzzpauywali mechanizmów tych urazów i podziału uszkodzeń. Oprócz ilościowych zaburzeń przytomności pojawiają się powikłania psychotyczne w postaci majaczenia. Dzięki nowoczesnym metodom leczenia i intensywnemu nadzorowi oraz opiece medycznej wielu chorych udaje się uratować. rozciągająca się na wiele tygodni. zblednięcie powłok. u osób starszych niepamięć wsteczna. Do objawćw wstrząśnienia muzgu. splątaniowe i pomroczne z dużym pobudzeniem psychoruchowym. pó(śpiączka)często występują napady prężenia wszystkich kończyn oraz. Pod względem patomorfologicznym stwierdza się wybroczyny. Zaburzenia przytomności trwają znacznie dłużej niż w czasie wstrząśnienia. iż następstwa każdego urazu dzielimy na bezpośrednie i odległe. bradykardia. nierówność źrenic. Zagadnienia te należą bowiem do. krwawienie podpajęczynówkowei obrzęk mózgu. Występują neurologiczne objawy ogniskowe ze strony nerwów czaszkowych i związane z uszkodzeniem ośrodków korowych(np. stłuczenie mózgu i ucisk mózgu. Ucisk mózgu jest następstwem zwiększonej ciasnoty wewnątrzczaszkowejz powodu obrzęku mćzgu. przyspieszenie czynności serca. . Zaburzenia psychiczne związane bezpośrednio z urazem. niepewność chodu. neurochirurgii i neurologii. ziewnę poty.Następstwa zamkniętych urazów czaszkowa-mózgowych dzieli się tradycyjnie na:wstrząśnienie mózgu. trudności w skupieniu uwagi. krwiaka nad-lub podrwardówkowegc czy reż krwotoku śródmózgowego. Tutaj pragniemy zwrócić jedynie uwagę. obniżenie nastroju. obok zaburzeń przytomności. nudności. brak łaknienia. ślepota korowa). Zdarzają się uszkodzenia nerwów czaszkowych. Ponadto mogą dołączyć się jakościowe zaburzenia świadomości:stany majaczeniowe. a później na. Objawy przypominają zespół towarzyszący guzowi wewnątrz czaszkowemu:tarcza zastzinowa na dnie oczu. Stan chorych jest ciężki. przyspieszenie częstości oddechćw. zespołów amentywnych i zunroczeniowych. uczucie rozbicia. może się utrzymywać kilka miesięcy. zwyżki temperatury ciała. Wstrząśnienie mózgu przejawia się zawsze utratą przytomności. W czasie utraty przytzmności(śpiączka. Z okresu utraty przytomności stwierdza się niepamięć śródczesną. Zaburzenis pamięci u ludzi młodych mogą się dość szybko cofnąć. Chorzy powinni być leczeni na oddziałach neurochirurgicznych. należą nudności. a w ciężkich przypadkach na rozerwaniu mózgu i opon. Stłuczenie mózgu polega na uszkodzeniu powierzchni mózgu. pzprzedzoną niepamięcią wsteczną. Po odzyskaniu przytomności chzrzy uskarżają się przez pewien czas na bóle i zawroty głowy. Chorzy po odzyskaniu przytomności mają rozległą lukę pamięciową z zkresu zaburzeń świadomości(wszystkie rodzaje amnezji).afazja.

zaburzeniu ulega ich myślenie abstrakcyjne i przyczynowo-logiczne. R oko w a n i e jest pomyślne. ustawicznie czegoś szukają.organicznych testach neuropsychologicznych. Jeżeli zmiany urazowe dotyczą części podstawnej płata(lub nadczołowej). chorzy wypowiadają skargi-nie znajdujące przedmiotowego uzasadnienia-na męczliwość. wykazują hiperseksualizm. Ufrazowe uszkodzenie mózgu prowadzi niekiedy do tzw. skargom hipochondrycznym nie towarzyszy adekwatna reakcja ze stron uczuć. nastrój jest obojętny. obniżenie nastroju. ale także zaburzenia psychiczne. Odległe następstwa urazów czaszkowa-mózgowych. pozbawieni spontaniczności. Cerebrastenia pourazowa jest pojęciem nie przez wszystkich psychiatrów uznawanym. dystansu. tracą poczucie 12-Psychiatria. bez liczenia się z otoczeniem. Objawy otępienne narastają zwykle powoli po urazie czaszkowa-mózgowym. jeżeli stan chorych pozwala na uanspzrt. w zależności od rozległości i umiejscowienia uszkodzeń urazowych. Czas spędzają bezczynnie. chorzy wykazują cechy odhamowania popędów:są żarłoczni.oddziałach intensywnej opieki medycznej. Chorzy nie rozpoznają najbliższych osób. zaburzenia mowy. nie potrafią spożytkować dotychczasowych doświadczeń. Tylko wystąpienie ostrej psychozy. dobowe wahania samopoczucia z narastaniem objawów w godzinach popołudniowych i wieczornych. mają utrudniony kontakt uczuciowy z otoczeniem. zmniejszenie zainteresowań i samorzutności. MRI). którym Landolt nadal nazwę zespołu skroniowego. Do częstych objawów należy nadwrażliwość na światło i hałas. usprawiedliwia ich przenoszenie na oddział psychiatryczny. występują bardziej lub mniej nasilone objawy otępienia i zaburzenia osobowości(osobowość ence(alopatyczna. Obraz kliniczny przypomina nerwicę neurasteniczną. w których stwierdza się zaniki korowe i podkorowe. zachowują się niepewnie. Ulszkodzenie płatów skroniowych wywołują zaburzenia ogniskowe typu afazji często napady padaczkowe z objawami prostymi i złożonymi. nieprawidłowości w EEG oraz w badaniach neuroobrazowych(TK. porażenia i niedowłady. zwłaszcza psychoterapeutyczną. charakteropatia). podejmują działania podyktowane potrzebą chwili. W stanie psychicznym.zespołu amnestymnego(Korsakowa). w . Otępienie urazowe jest następstwem uszkodzenia mózgu(encefalopatii). szybko odzyskują dobry nastrój i sprawność psychofizyczną. Mimo iż nie stwierdza się następstw organicznych w badaniach klinicznych(neurolzgicznych)w EIG i neuroobrazowych(TK. MRI). które potwierdza się w badaniach klinicznych:uszkodzenia nerwów czaszkowych. Część chorych agrawuje objawy z przyczyn roszczeniowych(starania o odszkodowanie. organiczne zaburzenia osobowości. trudności w skupieniu uwagi. Chorzy pod troskliwą upieką lekarską. Inny obraz przybierają następstwa psychopatologiczne związane z uszkodzeniem kory płatów czołowych od strony sklepistości.zespołu czołowego. zdradzają nastrój moriwyczny. rentę wypadkową itd). dowcipkują na tematy seksualne. brak wiary w siebie i swoją przyszłość. ich wypowiedzi świadczą o bezkrytycyzmie i obniżeniu uczuciowości wyższej. W uszkodzeniach płatów czołowych stwierdza się cechy tzw. Chorzy są spowalniali psyche ruchowo(zespół apatycznz-abuliczny). i są wyrazem procesu zamkowego. nie okazują żadnych zainteresowań. zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby animalna-wegetatywne. dodatnie wyniki w tzw.

przez wiele tygodni i dłużej utrzymują się o bj awy ne u ra sten i c z ne z nastrojem dysforycznym. . Pomijając cerebrastenię.którym występują objawy upośledzenia pamięci zarówmkrótko-. nadużywaniu alkoholu i innych środków psychoaktywnych. medycznych(występowanie także innych zaburzeń mózgowych). środowiskowych. katastrofy komunikacyjne(wykolejenie pociągu. Takie reakjenerwicowe obserwowano np. Sprawą wielkiej wagi jest określenie stopnia ryzyka wystąpienia napadów pi urazie. która sprawia. z poczuciem krzywdy i brakiem nadziei na poprawę. Nie występują natomiattypowe dla otępienia:zaburzenia myślenia abstrakcyjnego. Stosunkowo częstym. Należy bowiem unikać tak szeroko reklamowanych leków anksjulitycznych. Ryzyko to jest wypadków różnych czynników:genetycznych. katastrofa lotnicza). Na plan pierwszy wysuwają się luki pamięciowe różnej rozległości. Generalnie. dzięki postępom diagnostyki i terapii. Guzy wewnątrzczaszkowe. Podobnie przewlekły przebieg mają nerw i ce depres yj ne. które chorych uzależniają. a także wieku. Godzi się jednak zauważyć. należałoby tutaj umieścić stany psychopatologiczne. jak i długotrwałej. z obniżeniem wydajności psychicznej i fizycznej. Leczenie opisanych stanów nerwicowych jest odpowiedzialnym zadaniem. która nie jest zespołem psychiatrycznym. że w licznych przypadkach zaburzenia psychiczne wyprzedzają objawy neurologiczne i pozwalają na wczesne rozpoznanie. Mówiąc inaczej.nerwicach pourazowych. chodzi o reakcje nerwicowe o różnym obrazie klinicznym. powódź. co zwiększa szanse leczenia zapobiegawczego. Poza środkami poprawiającymi metabolizm i ukrwienie tkanki mózgowej. odległym następstwem urazu czaszkowa-mózgowego jest.u osób. Diagnostyka guzów wewnąuzczaszkowych należy w zasadzie do neurologii i neurochirurgii. Chorzy ci w wyniku wypadku mogli utracić kogoś bliskiego. związana z charakterem wypadku(katastrofy). Przy omawianiu pourazowych zaburzeń psychicznych warto wspomnieć o tzw. W klasyfikacji ICD-10 wprowadzono pojęcie zespołu stresu pourazowego. Mniej więcej 80-90%napadów padaczkowych występuje w ciągu pierwszych dwóch lat po urazie czaszkowoslDOZgOWV ID. padaczka pourazowa.nerwica lękowa. nabawić się trwałego i widocznego kalectwa itd. Może to być np. rokowanie w padaczce pourazowej uległo w ostatnich latach znacznej poprawie. trzęsienie ziemi). Ich geneza jest zrozumiała z punktu widzenia psychologicznego. upośledzenie sądzeni*innych zaburzeń wyższych czynności korowych ani też zmian osobowośd(uszkodzenie mózgu lokalizuje się w układzie limbicznym-hipokamp). która nie jest w ścisłym tego słowa znaczeniu nerwicą. że chory w sytuacjach zbliżonych do okoliczności przypominających wypadek odczuwa nagły lęk(niekiedy z rozmiarach paniki). wypełniane przez chorych konfabulacjami. które przeżyły klęski żywiołowe(pożar. chociaż nerwicom poświęcamy w podręczniku odrębnrozdział. Część tych osób wpada w nałóg alkoholizmu lub farmakomanię. Tyłku u czeki chorych padaczka wspó(występuje z zaburzeniami funkcji poznawczych(otępienie)i zmianą osobowości(charakteropatia). płci oraz rodzaju i rozległości urazowegouszkodzeniamózgu. będące psycho-logiczną odpowiedzią na stres fizyczny i psychiczny(disues). Niekiedy u chorych. ponieść duże straty materialne. ważna rola przypada psychoterapii. u ktćrych doznany uraz nie pozostawił jakichś wyraźnych następstw somatycznych.

które opisaliśmy w podrozdziale dotyczącym pourazowych zaburzeń psychicznych(zespół czołowy ze sklepiswści i z podstawy płata). twarz guzowa'). Obraz kliniczny zależy tak od charakteru guza. który steruje luźnymi czynnościami trzewna-somatycznymi i emocjonalnymi. jak i pozamózgowo. Podział guzów według umiejscowienia.Definicja. wyściółczaki i brodawczaki splotów pajęczynćwki. szyszyniak. Guz wewnątrzczaszkowy jest nieprawidłową masą zajmującą przestrzeń wewnątrzczaszkowąumiejscowioną zarówno wewnątrzmózgowo. nerwów. majaczenie. Cechą charakterystyczną przebiegu większości guzów wewnątrzczaszkowychjest stopniowe narastanie objawów. wyrażające się objawami neurologicznymi. poprzez wzrost masy guza i obrzęk. Przez pojęcie guza należy rozumieć nie tylko rozrost nowotworowy. Z punktu widzenia psychofijologicznego płaty)skroniowe stanowią część układu limbicznego. Nierzadko dołączają się psychozy z jakościową zmianą świadomości(przymglenie proste. Niekiedy objawy są związane z podrażnieniem otaczających struktur. bądź na skutek narastania wodogłowia). chociaż guzy tej etiologii spotyka się najczęściej. Guzy okolicy skroniowej. Z punktu widzenia psychiatrycznego dominacja półkul ma mnicjs:TdCZCDlC. Guzy okolicy czołowej. Klinika. Guzy prawego płata skroniowego*(półkuli nie dominującej)mogą przez dłuższy czas nie dawać objawów neurologicznych. wypadniecie"najbardziej ludzkich cech psychicznych i prowadzi dc głębokich zaburzeń osobowości. które narastają ud patologicznej senności do śpiączki. rowków naczyniowych). nerwiaki zwojowe. obrazy mieszane tych psychoz). Nasilenie zaburzeń psychicznych zależy od szybkości narastania ciśnienia wewnątrzczaszkowego. rdzeniaki):guzy wywodzące się z osłonek nerwowych:guzy wywodzące się z opon i towarzyszących tkanek:pierwotne chłoniaki:guzy pochodzenia naczyniowego. ogniskowymi objawami korowymi i zespołem otępiennym. Jego powolne zwiększanie się powoduje zaniki tkanki nerwowej. Narastanie ciasnoty wewnąuzczaszkowej wpływa wyraźnie na stan psychiczny chorych. splątanie. Charakterystyczne są objawy okulistyczne(tarcza zastoinowa)i radiologiczne(pogłębienie wycisków palczastych. Pojawiają się zaburzenia przytomności. Objawy guzów wewnątrzczaszkowychzależą z jednej strony od wzmożenia ciśnienia wewnątrzczaszkowego(bezpośrednio. co nadaje twarzy chorego charakterystyczny wyraz pustki(. guzy rozrodczaki:inne guzy dysontogenetyczne i schorzenia guzopodobne:zniekształcenia naczyniowe:guzy przedniego płata przysadki:okoliczne guzy o wzroście do wnętrza czaszki:guzy przerzutowe i guzy nie sklasyfikowane. zamroczenie. Zespół wzmożenia ciśnienia wewnątrzczaszkowego charakteryzuje się bolami głowy z towarzyszącymi nudnościami i wymiotami. . naczyń. Klasyfikacja guzów wewnątrzczaszkowych według pochodzenia(według WHO)wygląda następująco:guzy pochodzenia neuroektodermalnego(gwiażdziak. Uszkodzenie okolic czołowych powoduje. Do guzów wewnątrz czaszkowych nie zalicza się natomiast krwiaków. Układ skroniowa-limbiczny ma bogate(połączenia z innymi częściami mózgowia. jak i jego umiejscowienia. Spowolnieniu ulegają wszystkie funkcje psychiczne. skąpodrzewiak. z drugiej-od ogniskowego uszkodzenia mózgowia.

rozwijające się w komorach bocznych. Guzy okolicy ruchowo-czuciowej szybko dają ogniskowe objawy neurologiczne oraz napady padaczkowe. Guzy pnia. oraz inne ogniskowe objawy korowe(aleksja. Obustronne zniszczę-. Bogatą symptumatykę psychopatologiczną mają napady padaczkowe z objawami prostymi i złożznymi(padaczka skroniowu). można odnaleźć w zespole skroniowym Landolta(c którym była mowa wyżej). Guzy tej okolicy nie odznaczają się charakterystyczną symptomatykąpsychopatologiczną. które wrastają w głąb z płatów czołowych. Dla guzów przegrody przezroczystej typowe są zmiany charakterologiczne oraz napadowe zaburzenia węchu i smaku. obserwuje się zespół otępiejmy i zaburzenia świadomości. Guzy tej okolicy objawiają się przeważnie szybko narastającym otępieniem oraz zaburzeniami świadomości. Struktury pnia odpowiadają za stan przytomności(stan czuwania-wgiMmiw). Zaliczamy tutaj popędy. Rozszerzenie procesu rozrostowego na okolice ciemieniowe przejawia się ogniskowymi objawami korowymi(agnozję. niekiedy amuzja). zanik energii.Wśród typowych objawów uszkodzenia płatów skroniowych wymienia sit charakterystyczne zaburzenia widzenia. opisane pierwotnie u małp. Guzy półkul-to grupa guzów. Stopniowo rozwija się zespół otępienny(i zaburzenia osobowości). ciemieniowych.zespół międzymózgowiowy(diencefaliczny). poprzedzony stosunkowo długim okresem skarg neurasteniczmch. dysforia. którym nadano nazwę zespołu Kliivera i Bucy'ego. oprócz objawów wegetatywnych. Składają się nań:zahamowanie lub pobudzenie elementarnych popęduw. krótkotrwałe zmiany nastroju o charakterze napadów dystymicznych(afektywnych). życiowej(apatia. nie płatów skroniowych wywołuje objawy. skroniowych. ogniskowe objawy korowe(psychiczne). Zaburzenia psychiczne(ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości)są zwykle wyrazem wzmożonego ciśnienia wewnąuzczaszkowego. Objawy tego zespołu. Guzy móżdżku nie dają charakterystycznego obrazu zaburzeń psychicznych. ogniskowe zaburzenia mowy(afazja). napady padaczkowe. W guzach Ul komory. akalkulia. proste uczucia przyjemności i przykrości itd. które bardziej szczegółowo omawiamy w podrozdziale dotyczącym padaczki. Nlarastanie ciśnienia wewnąuzczaszkowego pociąga za sobą zaburzenia przytomności i jakościowe świadomości. apraksje. a mianowicie uczuć pierwotnych(pro(apatycznych). ale również funkcji emocjonalnych. obniżenie nastroju). . aleksję). Dają one szybko ciężkie zaburzenia funkcji poznawczych(otępienie)oraz ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości. Niekture z objawów i zespołów psychopatologicznych mogą wskazać na umiejscowienie guza. zaburzenia poczucia schemat ciała(zjawiska dysmorfognuzji). ciele modzelowatym i przegrodzie przezroczystej. o charakterze napadów wzrokowych(pńcrzmuw). Uważa się. Typowy dla uszkodzenia międzymózgowia jest tzw. żarłoczność(bulimia). Guzy okolicy potylicznej nie są związane z jakąś swoistą symptomatkąpsychiatryczną. Guzy okolicy ciemieniowej wywołują objawy neurologiczne. że pień mózgu jest nie tylko siedzibą funkcji ważnych życiowo. W guzach tej okolicy występują często napady padaczkowe częściowe z objawami prostymi. wzmożona potrzeba snu. nasilone pragnienie i pobudzenie seksualne. agrafia.

np. kiedy uszkodzeniu ulega określona struktura. ze społu psychoendokrynopatycznego". Leczenie psychiatryczne polega z jednej strony na stosowaniu leków prokognitywnych(noouopowych). Nie wszystkie neuromfekje mają znaczenie psychiatryczne. Pomijamy przypadki koincydencji psychoz endogennych i zaburzeń psychicznych występujących w okresie przed rozwinięciem się procesu rozrostowego. Inne powikłania psychotyczne i nerwicowe uwzględniono wśród. ponieważ mózg działa jako całość i wszelkie nieprawidłowości w jednej jego części odbijają się na całym narządzie. choroby inwazyjne. organiczną chwiejność afektywną(astenię). Obejmują one zespoły.organiczną halucynozę. immunoterapię i w sporadycznych przypadkach leki zmniejszające masę guza(np.zaburzenia przytomności i jakościowe zaburzenia świadomości. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 zostały one ujęte w grupie. grzybicze. l 992). Majaczenie nie wywołane alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi". prolactinuma'). Zaburzeniom psychicznym. Wiązanie obrazu psychopatologicznego z określonym umiejscowieniem guza ma oczywiście bardzo względny charakter. organiczne zaburzenia nastroju(afektywne).bromokryptynaw guzie. Bleuler nadał nazwę. dwubiegunowe. wiążącym się z nieprawidłowościami endokrynologicznymi. Charakteryzuje się triadą objawów:zaburzeniami elementarnymi popędów. przeciwobrzękowe. drażliwość)i przeciwdepresyjnych lub przeciwpsychotycznych w przypadkach z powikłaniami psychiatrycznymi. kładąc nacisk na aspekty psychiatryczne. Powikłania psychotyczne w guzach wewnątrzczaszkowych. które wiążą się przyczynowo z procesem organicznym. lęk. zostały omówione powyżej. można stwierdzić zależności zaburzeń psychicznych od określonej lokalizacji. W tym podrozdziale omawiamy podstawowe objawy chorób neurcinfekcyjnych. Guzy okolicy siodła dają typowe zaburzenia widzenia oraz wewnątrzwydzielnicze. Innych zaburzeń psychicznych spowodowanych uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu i chorobą somatyczną". urojeniowe(schizofrenoidalne). dysocjacyjne. depresyjne i mieszane. maniakalne. W guzach tej okolicy opisywano także ciężkie zespoły amnestyczne Korsakowa oraz zaburzenia świadomości. Niektóre z powikłań psychiatrycznych. radioterapię. Neuroinfekcje można podzielić nc zakażenia bakteryjne. zaburzenia katatoniczne. organiczne zaburzenia lękowe. napędu psychoruchowego i nastroju.U chorych dominują zwykle ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości. chemioterapię. Trzeba jednak wystrzegać się zbyt wąskiego lokalizacjonizmu. W guzach wolno rosnących. a nie ma jeszcze objawów wzmożenia ciśnienia wewnąuzczaszkowego. Leczenie guzów wewnąuzczaszkowych jest domeną neurochirurgii i obejmuje leczenie chirurgiczne. kiłę układu nerwowego i przewlekłe zakażenia wirusowe(Kulczycki i wsp. . objawowych(zaburzenia snu. wirusowe. Ich szczegółowa klinika należy do neurologii. Zaburzenia psychiczne w neuroinfekcjach. Zaliczono tutaj m 3 n.

bogatokomórkowy(liczba komórek wynosi 1000 w lmm'). przewaga komórek jednojądrowych. Mimo to śmiertelność wynosi około ZO%. którego wynik daje podstawy do wdrożenia leczenia etiouopowego. Obecnie nadal występuje(chociaż nie w tym natężeniu). puprzedzzna dreszczami i objawami grypopochodnymi. afazji ruchowej. u starszych dzieci. rż). objawy pozapiramidowe. z jednoczesnym podwyższeniem komórek podzielonych. afazję. ropień okołomigdadkowy. porażenia nerwów czaszkowych. Większość zachorowań występuje u ludzi w wieku 30-60 lat. Wirusowe zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. obniżeniu ulega poziom glukozy i anionu chlorowego).Zakażenia bakteryjne. stężenie białka często powyżej 10 g/1. Tę postać zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu charakteryzuje podstępngy i powolny początek. ropień przywierzcholkcwy zęba.wskazują bóle głowy. a nawet wykazuje tendencje zwyżkowe. VIII. W/przypadków pozostają następstwa neurologiczne w postaci niedowładów spastycznych. Górują objawy z zajęciem podstawy 11102)211. z przewagą komórek wielojądrowych(7593. U około/5%osób po przebytej chorobie utrzymują się objawy neurologiczne:niedowłady lub porażenia spastyczne. n. Najczęściej dochodzi do uaktywnienia wewnątrz ustrojowego ogniska zakażenia w warunkach obniżonej odporności immunologicznej. uszkodzenia nerwów 11. młodzieży i dorosłych występują zaburzenia otępienne. Najczęściej występują ilościowe zaburzenia świadomości(senność. zapalenie zatok obocznych nosa. O rozpoznaniu decyduje wynik badania płynu mózgowa-rdzeniowego(zwiększenie liczby komórek nie przekraczające 500 w I mm'. Ropne zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. O rozpoznaniu decyduje wynik badania płynu mózgowa-rdzeniowego. Towarzyszy temu wysoka gorączka powyżej 4 O 6 C. a także wyniki badań swoistych(próba biologiczna i izolacja prątków daje jednak potwierdzenie tylko w 50%chorych. Z wewnątrzustrojowegoogniska zakażenia drobnoustroje wysiewane są do krwiobiegu. ropień lub mnogie ropnie mózgu. Jest to zasługa leczenia przeciwprątkowego. Na zajęcie*#u n. ale zwłaszcza objawy charakteropatyczne. u. objawy oponowe. Gruźlicze zapalenie opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu zbierało przed łaty tragiczne żniwo. a z powikłań psychiatrycznych-zaburzenia funkcji poznawczych(otępienie)i zaburzenia osobowości(charakteropatia). Stanowią one ponad 9 O'%bakteryjnych zakażeń o. zakrzep zatoki jamistej. osłabienie słuchu. Wtórnie dołączają się objawy mćzgowe. z obniżeniem stężenia glukozy i chloru:odczyny glubulinowe Pandyóego i Nonnegu-Apeha są dodatnie. Na szczęście połowa chorych wraca dupełnego zdrowia. objawy wwyczne. . półśpiączka)-dotyczą one ponad 90%chorych-stany pobudzenia psychuruchowegc. padaczka. Płyn jest nieprzejrzysty. U dzieci następstwem gruźliczego zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu jest upośledzenie umysłowe(do 3. wymioty. Rokowanie jest gorsze niż w ropnych postaciach zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. posiewy z płynu wypadają dodatnio w 30%przypadków). z dużym stężeniem białka. ognisko zapalne w płucach itp. zespćl mużdżkuwy. Rozpoznanie etiologiczne opiera się na badaniu bakteriologicznym. napady drgawkowe. Śmiertelność wynosi około 3 O%. /rodłem infekcji mogą być:zapalenie ropne ucha środkowego. Rokowanie od czasu rozwoju antybiotykcterapii znacznie się poprawiło.

tj. Taki przebieg zachorowania spotyka się w przebiegu zakażenia wirusem opryszczki i cytomegalii. półpasiec. W takich przypadkach choroba rozpoczyna się mózgowymi zaburzeniami neurologicznymi. Nieco inny przebieg kliniczny mają zakażenia egzogenne ou n. Leczenie wirusowych zapaleń mózgu nie jest łatwe. układ oddechowy. W drugiej fazie następuje ponowny wzrost ciepłoty ciała powyżej**#*z towarzyszącymi objawami ze strony oun. Do chorób inwazyjnych zalicza się:inwazje pierwutniakowe(toksoplazmoza. grypa. potem stan pozornego zdrowia przez kilka lub kilkanaście dni. Wirusy przedostają się do ustroju głównie przez przewód pokarmowy. bądź przeciwpsychotyczne(neuroleptyki). Konykosteroidymają zastosowanie tylko w wybranych przypadkach.. zwanej adsorpcją. To k s o p I a z m o z a jest chorobą rzadką(liczba zachorowań w ostatnich latach nie przekracza 300 przypadków rocznie). a postacie mózgowe zdarzają się wyjątkowo(zapalenie opon mózgowardzeniowych i mózgu przypomina pod względem klinicznym i zmian w płynie mózgowardzeniowym gruźlicze zakażenie). w których zapalenie opon i mózgu stanowią bezpośrednie powikłanie chorób wirusowych.wywołane pośrednimi formami rozwojowymi tasiemców wągrzycę mózgu. W rozpoznaniu różnicowym trzeba je jednak brać pod uwagę. aż do śpiączki włącznie. Rozpoznanie ułatwia. U chorych z powikłaniami psychiatrycznymi stosuje się bądź leki objawowe(uspokajające. inwazje o.Dzieli się je na zachorowania egzogenne i endogenne. dla których komórki układu nerwowego mają swoisty receptor umożliwiający realizację wstępnej fazy zakażenia. Dotyczy ona osób. które zostały spowodowane uaktywnieniem przewlekłego zakażenia wirusowego.toksokaroza-zespćł larwy wędrującej trzewnej. różyczka. Również rzadka jest malaria(zimnica tropikalna). należą do pierwszych objawów obok zaburzeń neurologicznych(porażenia spastyczne kończyn)i internistycznych(zaburzenia oddychania i . Zachorowaniami endogennymi nazywamy takie. ospa wietrzna. Istnieją możliwości leczenia przyczynowego. Symptomatologia kliniczna i zmiany w płynie mózgowa-rdzeniowym przypominają etiologię gruźliczą. np. Zaburzenia świadomości. Znaczenie psychiatryczne infekcji grzybiczych jest niewielkie. nasenne). niekiedy drogą płciową i bezpośrednio do krwi. psychozy z zaburzeniami świadomości)mogą wyprzedzać pojawienie się objawów neurologicznych. które zakaziły się przebywając w strefie malarycznej(kraje tropikalne). zwłaszcza komórkowej. stany maniakalne. hodowla grzybów z płynu mózgowa-rdzeniowego i stwierdzenie obecności swoistychprzeciwciał. We wczesnym okresie występują objawy dyspeptyczne lub grypopodobne z gorączką do 38 C w ciągu tygodnia. malaria)i robaczyce(inwazje nicieni. Wyniki leczenia poprawiło wprowadzenie acyklowiru(Zovirax)i gancyklowiru(Cymevene). Czynnikiem wyzwalającym jest obniżenie odporności. n. bąblowicę muzgu. Zakażenia grzybicze występują w Polsce rzadko. jak:odra. u. włośnicę). znalezienie grzybów w preparatach z płynu mćzgowo-rdzeniowego. Zakażenia egzogenne mają przebieg dwufazowy. Zaburzenia psychiczne przypominają ropne zapalenie opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. W zakażeniach egzogennych podstawową rolę odgrywają wirusy neurotropowe.takie. utajonego w zakresie ośrodkowego układu nerwowego. Chorzy z opryszczkowym zapaleniem mózgu bywają najpierw hospitalizowani na oddziałach psychiatrycznych. gdyż zaburzenia psychiczne(psychozy paranoidalne. halucynozy.

Akcja W"przyniosła znakomite wyniki.krążenia). mogą wywoływać ogniskowe objawy neurzlogiczne. Stany wywołane zmianami zapalnymi naczyń:kiła bezobjawowa. W tej sytuacji trzeba się liczyć z przypadkami kiły układu nerwowego. Dla celów praktyczne-klinicznych zaproponowano podział kiły układu nerwowego na dwie zasadnicze grupy(Stapiński. ale mogą też wystąpić objawy kliniczne innego zespołu. Obok napadów drgawkowych. ale najczęściej w okresie dwóch lat. kilak mózgu. Z punktu widzenia psychopatologii występują okresowo dolegliwości przypominające nerwicę neurasteniczną:zdarzają się powikłania psychozami z zaburzeniami świadomości:stany pomroczne i onejroidalne(majaczeniowa-zamroczeniowe). porażeń nerwów czaszkowych. l 992 k 1. Kila układu nerwowego. Powojenna. Najpierw przeważają zmiany zapalne oponowe. w zależności od umiejscowienia zmian w mózgu. wysypki skórne. ataksji móżdżkowej. W płynie mózgowa-rdzeniowym stwierdza się zmiany zapalne. porażeń. U chorych. zwiększony poziom białka. chociaż bez gorączki. Typowe dla włośnicy są bóle licznych grup mięśniowych. Robaczyc e. obrzmienie i zaczerwienienie spojówek. występują ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości. u części chorych dodatnie serologiczne odczyny kilowe. objawów opuszkowych. W kile bezobjawowej układu nerwowego. zaburzenia świadomości. Obraz kliniczny przypomina bakteryjne lub wirusowe zapalenie opon. . wiąd rdzenia. 2. Stany wywołane zmianami miąższowymi:porażenie postępujące. Kilowe(ostre)zapalenie opon mózgowych może się rozwinąć w różnym czasie po zakażeniu. wreszcie miąższowe i zwyrodnieniowe. na zakażenie wskazuje wynik badania płynu muzgowo-rdzeniowego:pleocytoza. kila oponowa-naczyniowa. Rzadziej spotyka się psychozy paranoidalne. Włzśnica przebiega z bardzo bogatą sympromatykąneurologiczna-psychiatryczną. kila naczyniowa mózgu i rdzenia. najczęstszej postaci tej choroby. kiłowe zapalenie opon. Zaburzenia psychiczne w przebiegu zakażenia krętkiem bladym ośrodkowego układu nerwowego były po drugiej wojnie światowej bardzo częste. Największe znaczenie ma kila układu nerwowego występująca w przebiegu kiły pćżnej. Wągrzyca daje często objawy guza mózgu. u których wdrożono swoisre leczenie. później oponowa-naczyniowe. Sporadycznie pojawiają się napady drgawkowe. rokowanie jest dobre. Kiła U okresu(zwłaszcza nawrotowa)może prowadzić do zajęcia układu nerwowego. dodatnie odczyny globulinowe. napady padaczkowe. Zmiany w płynie mogą się cofnąć samorzutnie. obrzęki powiek i twarzy. U chorych tych nie obserwuje się żadnych wyraźnych zaburzeń psychicznych. Kila I okresu nie stwarza problemów neurolzgicznych i psychiatrycznych. co wiązało się z licznymi świeżymi zachorowaniami na kiłę. Leczenie polega na podawaniu sulfadoksyny(Fansidar)i chininy. nie ma też innych subiektywnych ani obiektywnych odchyleń w obrazie klinicznym. zanik nerwu wzrokowego. Niestety w ostatnich kilku latach obserwuje się ponowny wzrost zachorowań. jednojądrowa. wylewy dospojówkowe i liczne wybroczyny pod paznokciami rąk i nóg. zmiany w płynie mózgowardzeniowym cofają się w czasie kilku dni lub tygodni.

w której stwierdza się patologiczne zmiany w płynie mózgowa-rdzeniowym i dodatnie odczyny serologiczne. Zanik nerwu wzrokowego jest skutkiem zapalenia opon w okolicy skrzyżowania nerwów wzrokowych. Zaburzenia psychiczne zwykle wyprzedzają zaburzenia neurologiczne. objawów Argylla i Robensona(brak. cbjawżw ocznych':wąskie źrenice. gdyż jako czysta odmiana naczyniowa jest rzadkością. że zanik nerwu wzrokowego występuje też w innych postaciach kiły układu nerwowego. później drugiego. Trzeba pamiętać. W wyniku nacieków i zakrzepćww naczyniach mózgu i rdzenia rozwijają się liczne zespoły neurologiczne i psychiatryczne. Porażenie postępujące. Choroba nie leczona prowadzi do. występują u nich. Postępująca ślepota dotyczy jednego oka. Jest niewątpliwie najcięższą postacią kiły układu nerwowego. są drażliwi. stany lęku oraz niepokoju psychoruchowego. Tarcza nerwu wzrokowego jest szarobiała. Dołączenie się. W początkowym okresie występują niespecyficzne objawy neurasteniczne(stadium neurasteniczne porażenia postępującego). reakcji źrenic na światło przy zachowanej reakcji na przystosowanie i zbieżność). Nierzadko łączy się z porażeniem postępującym(Óboparzhsr). Jego istotą jest zwyrodnienie tylnych sznurów i korzeni rdzenia. jak i psychiatrycznym.W przypadkach leczniczo zaniedbanych może rozwinąć się kiła późna układu nerwowego ze zmianami trwałymi w mózgu(wodogłowie)i objawami otępienia. Kilak mózgu daje objawy guza wewnąuzczaszkowego tak pod względem neurologicznym. objawy dyspep. Stwierdza się zawężenie pola widzenia. śmierci. Pojawiają się też pierwsze objawy neurologiczne w postaci dyzartrii. W tj postaci kiły pojawia się anizokoria(nierówność źrenic)i brak reakcji na światło oraz porażenia niektórych nerwów czaszkowych. nierówność źrenic oraz. płyn jest przeważnie prawidłowy. Pierwsze objawy pojawiają się 5-25 lat od chwili zakażenia. nerwowej mózgu. zaburzenia snu. . Wiąd rdzenia jest najczęstszą postacią miąższową kiły układu nerwowego. Przebieg szybki należy do rzadkości. mają trudności w skupieniu uwagi. Charakterystyczny jest postępujący charakter zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych. Nie odgrywa w psychiatrii żadnej roli. Ta postać kiły występuje u około 3'%nie leczonych lub źle leczonych chorych na kiłę. Kila oponowa-naczyniowa mózgu i rdzenia wywołuje zróżnicowane objawy kliniczne w zależności od lokalizacji zmian. Pod względem pwcmor(alogicznym stwierdza się zmiany w tkane. Choroba należy do grupy przewlekłych zapaleń mózgu o powolnym przebiegu. W odróżnieniu od kiły oponowa-naczyniowej. Kila naczyniowa obrazem klinicznym przypomina postać oponowa-naczyniową. Chorzy wypowiadają liczne skargi hipochondryczne. Zaburzenia psychiczne obejmują zespoły od stanów majaczeniowych do zaburzeń osobowości i otępienia. tyczne. stają się mniej wydajni w pracy. oponach i naczyniach typowe dla przewlekłego zapalenia. męczą się. Rozpoznanie ułatwia wystąpienie u młodego człowieka udaru mózgowego.

Jest 1 początek U okresu cheruby. wzrastająca w ostatnim czasie liczba świeżych zachorowań na kiłę każe myśleć w różnicowaniu etiologii otępienia o kile układu nerwowego. wiądoporażenie i porażenie postępujące okresu młodzieńczego. Pacjent staje się nieobowiązkowy. Napęd psychoruchowy(raczej w sensie pobudzenia ruchowego)nieznacznie się podwyższa. Uwaga jest nadmiernie przerzutna. naprzemienną(maniakalna-depresyjną). W cięższych. nadmiernej potencji seksualnej i sukcesów w kontaktach z kobietami itd. patologicznych złamań kości itd. że wprowadzenie penicyliny znacznie złagodziło. taktu i dystansu. lojalności. Pojawia się logoklonia. postać Wicherta(zespół parkinsonoidalny w przebiegu porażenia postępującego).neurologicznych w pustaci wzmożenia napięcia mięśni. Rozpoznanie opiera się na danych z wywiadu. W ogólnym badaniu płynu mózgowa-rdzeniowego stwierdza się duże zmiany:pleocytozę. zatraca ambicje. amnestyczną-paralityczny zespół Korsakowa. zmienia się wyraźnie charakter pisma i dołącza nieuzymanie moczu oraz stolca. W sferze uczuciowej obserwuje si znaczną chwiejność i nietrzymanie afektu. Jak już wspominaliśmy. U niektórych chorych zaburzenia pamięci składają się na pojęcie zespołu amnestycznego. język przy wysuwaniu zbacza. Taki opis przebiegu porażenia postępującego pochodzi sprzed kilkudziesięciu lat. spląraniową(amentywną). co skłania pacjenta do pudjmowania wielu chaotycznych działań. Istotne znaczenie ma obraz płynu mózgowu-rdzeniowego. mowa skandowana. odleżyn. Vtrudnieniemw postawieniu prawidłowego rozpoznania jest zaprzeczanie infekcji kiłowej przez. choregu. w którym pojawiają się wielkościowe urojenia(a częściej konfabulacje)o treści wielkościowej(bogactwa. postacie schizofrenoidalne. . często dochodzi do zaburzeń troficznych. przebieg porażenia postępującego i przyczyniło się do poprawy rokowania. Pacjent powinien przejść badania serologiczne. Proces chorobowy toczy się najczęściej w okolicach czołowych mózgu w związku z czym stosunkowo wcześnie obniżeniu ulega uczuciowość wyższa. W Ul zkresie porażenia pzstępującego nasilają się objawy neurologiczne. Nierzadkie są ogniskowe objawy korowe(afazja)i napady drgawkowe. języka i mięśni okrężnych ust. depresyjną. Ze względu na zmniejszenie ogólnej odporności ustroju na zakażenia. Wraz z pzstępem choroby napęd ulega obniżeniu. Stwierdza się narastające zaburzenia funkcji pamięciowych(pamięć krótkoterminowa i długoterminowa). ekspansywną albo klasyczną. W psychiatrii wyróżnia się następujące kliniczne postacie porażenia postępującego:otępienną. Dołączają się drżenia włókienkowe mięśni. władzy. siły. postać Lissauera(porażenie ogniskowe). obrzęków. dość charakterystycznym obrazie klinicznym(neurologiczna-psychiatrycznym)i na wynikach badań dodatkowych. nie leczonych przypadkach. Wczesna diagnostyka i wczesne leczenie doprowadziły do wyeliminowania III okresu choroby. występują udary i rzekome udary mżzgowe oraz postępujące po nich niedowłady. Po kilku lub kilkunastu tygodniach objawy neurasteniczne ustępują miejsca zaburzeniom funkcji poznawczych(otępienie)i zaburzeniom zachowania. Trzeba dodać. nastrój jest przeważnie euforyczny. Mimika ubożeje. Przestaje dbać o własną opinię i wygląd zewnętrzny oraz higienę osobistą. wstydu. chociaż zdarzają się przypadki z nastrojem depresyjnym lub dysforycznym. poczucie więzi rodzinnej i społecznej. twarz jest maskowata. wzmożenia i nierówności odruchów okostncwych i icięgnowych każe podejrzewać porażenie postępujące li okres choroby). zaś obraz psychopatologiczny przedstawia głębokie otępienie.

Omówimy tutaj:1. w 1981 r. W odczynach klasycznych(VDRL. FTA-AIS. zaś w przypadkach uczulenia na penicylinę stosuje się retacyklinę(500 mg co 6 godzin przez 30 dni). Zwalczania Chorób Zakaźnych w USA(CDĆ-Centers fur Disease Contr przyjął nową definicję AIDS. Zespół nabytego upośledzenia odporności(AIDS-Acąiredlmmune Deficiency Syndrome)został opisany po raz pierwszy. Po porażeniu postępującym dawki antybiotyków muszą być wysokie. Leczenie kiły ośrodkowego układu nerwowego. VSR)używa się antygenu kardiolipidowego. Po leczeniu utrzymuje się długo wynik dodatni(w niskim mianie). Niekiedy na podstawie kontrolnych badań klinicznych i serologicznych zachodzi konieczność powtórzenia kuracji. Istotne znaczenie ma odczyn VDRL. Od lat czterdziestych stosowanie penicyliny wyeliminowało te metody. Najczęściej stosuje się:penicylinę krystaliczną G(dzżylnie 20-30000000 j. 1. I stycznia 1993 r. przed wprowadzeniem penicylin opierało się na wstrzykiwaniu bizmutu. bez leczenia. przez cu najmniej 2 tygodnie. nawet przez kilka lat. Zespół nabytego upośledzenia odporności(AIDS)2.zwiększenie poziomu białka. Chorobę Creutzfeldta-Jakuba. dodatnie odczyny globulinowe. TPI-odczyn immobilizacji krętków(test Nelsona)jest najbardziej swoisty ze znanych testów kilowych. a także na terapii gorączkowej(zimnica). zaś w krętkowych(TPI. który wykonuje się w oddziałach szpitalnych rutnowu. Ośrodek. Rządku wykonuje się dzisiaj również złotowy odczyn koloidowy Langego(charakterystyczne było wyraźne odbarwienie w pierwszych probuwkach. Odczyny Bordeta i Wassermanna oraz Kolmera straciły na znaczeniu. FTA-AIS-odczyn immunnluorescencji krętków jest bardzo czuły i swoisty. erytromycynę w dawkach jw. Obowiązująca do 1993 r.nastąpiła. Ujemny wynik odczynów klasycznych nie stanowi dostatecznej podstawy do wykluczenia kiły układu OTWOWSZO. zmiana definicji. neosalwarsanu. Odczyny krętkowe.definicja AIDS opierała się wyłącznie na kryteriach klinicznych. Powikłania psychiatryczne leczy się w zależności od rodzaju zespołu psychopatologicznego. dożylnie. Odczyny klasyczne mogą być nieswoiście dodatnie. zwłaszcza porażenia postępującego w psychiatrii. /dobę)z jednoczesnym doustnym zażywaniem probenecidu(Benemid)co 6 godzin po 500 mg. Przestano w niej uwzględniać obraz kliniczny choroby. Podostre srwardniające zapalenie mózgu(SSPE):3. mogą też wygasać samoistnie. penicylinę benzatynową G. obejmującą wszystkie osoby seropozytywne względem HIV. przy niewielkich zmianach w następnych).i cefuiakson 2 g/dobę. chociaż trudny technicznie*kosz*ow*. W wyniku przeprowadzania leczenia odczyny te stają się doić szybko ujemne.w Stanach Zjednoczonych. co zwykle ukazuje się leczeniem niewystarczającym. O rozpoznaniu decydują odczyny serologiczne:klasyczne i krętkowe. TPH)badanie krętkowe opiera się na antygenach uzyskiwanych z krętków. u których liczba limfocytów . Przewlekłe zakażenia wirusowe. wymagają więc potwierdzenia wysoce swoistymi odczynami krętkowymi.

u około 20%osób zakażonych HIV. co prowadzi do zapoczątkowania produkcji znacznych ilości cytokin i innych substancji toksycznych dla neuronów. Pierwszym objawem są zaburzenia funkcji poznawczych. Bardzo charakterystyczny jest obraz GIG:rytmiczne. czyli stanowi mniej niż 1-4%ogólnej liczby limfocytuw T. Zakażenie następuje poprzez stosunek płciowy(zakażeniu ulegają osoby zarówno w wyniku stosunków homo-. jak i heteroseksualnych). że otępienie występuje. W AIDS wirus HIV zakaża bezpośrednio komórki mikrogleju. Z badań przeprowadzonych w połowie lat dziewięćdziesiątych w USA(Baltimore)wynika. 2.CD. Zmiana definicji spowodowała statystyczny wzrost ogólnej liczby przypadków chorych na AIDS. . Chodzi tutaj o zakażenia wirusowe. ale także silny neurnropizm. W późniejszych okresach czynność bioelektryczna ulega rozlanemu zwolnieniu i pojawiają się zmiany w czynności podstawowej. wywołanych uszkodzeniem i obniżeniem ilości limfocytów T. a dopiero w U fazie pojawiają się ruchy mimowolne(rytmiczne mioklonie kończyn. Jest to rzadka choroba w Polsce zapadalność roczna wynosi I przypadek na I milion ludności. że zaburzenia neurologiczne i psychiatryczne mogą mieć charakter pierwotny(następstwa zapalenia mózgu)i wtórnych uszkodzeń układu nerwowego powstających w przebiegu dodatkowych. powstały warunki do prowadzenia badań dotyczących zaburzeń psychicznych w AIDS na stosunkowo dużych grupach chorych. że mózg jest narządem immunologicznie uprzywilejowanym. 4%kilkunastmiesięczna obserwacja ujawniła epizody maniakalne. Trzeba wreszcie dodać. Okres utajenia od chwili zakażenia wynosi od kilku miesięcy do kilkunastu lat. rzadziej bakteryjne.pomocniczych(w mniejszym stopniu limfocytów B i monocytów). grzybicze i pierwomiakowe. z uprzywilejowanie to ma charakter względny i polega na fizjologicznej adaptacji procesów odpornościowych do specyficznego środowiska mózgu. jest mniejsza niż ZOO/ul. Najczęściej stwierdzanymi zaburzeniami neurologicznymi i psychiatrycznymi. wywołanymi bezpośrednim działaniem HIV-I na*#u n. rż. że wirus ten wykazuje nie tylko limfotropizm. i 15. Z innych badań wynika. Zakażeniu ulega też obwodowy układ nerwowy. U-44 stwierdzono objawy otępienia. Podostre stwardniające zapalenie mózgu(SSPE)występuje w przebiegu utajonego zakażenia mutantem wirusa odry. często ze sztywnością pozapiramidową). które uznano za kryteria AIDS według starjdefinicji. Leczeniem zajmują się wyspecjalizowane ośrodki leczenia AIDS. . że pandemia HIV trwa już na świecie kilkanaście lat. Powodem tego było włączenie grupy osób spełniających kryteria immunologiczne. przez przetoczenie krwi lub używanie(przez narkomanów)nie wyjałowionych strzykawek i igieł do iniekcji. są zaburzenia motoryczne i funkcji poznawczych(demzmia). Najczęściej chorują osoby między 10. stadiuw rozwoju. u których choroba nie osiągnęła. z punktu widzenia objawów klinicznych. U 1. Przez wiele lat sądzono. jest infekcja retrowirusem z grupy lentiwirusów. że w grupie 1001 pacjentów zakażonych HIV 162 wymagało pomocy psychiatrycznej-u 52 rozpoznano depresję według kryteriów DSM. Wirus jest wrażliwy na podwyższoną ciepłotę i guza organizmem gospodarza szybko ginie. Przyczyną zaburzeń immunologicznych. Dzisiaj wiadomo. oportunistycznych"infekcji lub procesów nowotworowych rozwijających się w warunkach upośledzonej odporności immunologicznej. Zważywszy. Najnzwsze badania wskazują jednak. uogólnione wyładowania grup wysokonapięciowych fal(U i Ul faza).

Zmiany w płynie mózgowa-rdzeniowym nie wykazują swoistych zmian, z wyjątkiem obecności przeciwciał odrowych. Jak dotąd, nie ma skutecznego leczenia. U większości chorych zgon następuje w ciągu 3-5 lat. Największe nadzieje wiąże się ze szczepieniami przeciwodrowymiu dzieci(pierwsze w l 3, -14, miesiącu życia, drugie w wieku szkolnym). Tego rodzaju profilaktyka może się przyczynić do likwidacji SSPE. 3. O ho re ba Ćre u tz fe I d ta-J ak oba stanowi podostrą encefalopatię gąbczastą występującą u ludzi na całym świecie, wywołaną przez, wirus powolny"(inkubacja trwa kilka do kilkunastu lat). Choroba wzbudziła w ostatnim czasie zainteresowanie badaczy ze względu na możliwość zakażenia ludzi przez mięso wołowe(choroba szalonych krów). Dowodem wirusowej etiologii może być fakt, że udało się chorobę(wirus:)przeszczepić z mózgu ludzi chorych na szympansy. U zwierząt odtworzono zespół kliniczny i morfologiczny choroby Creutzfeldta-Jakoba. Jedną z hipotez dotyczących patogenezy choroby Creutzfeldta-Jakoba jest teoria prionów stworzona przez kalifornijskiego badacza Stanleya 8. Prusinera(laureata nagrody Nobla w 1997 r.), próbująca wyjaśnić mechanizm przenoszenia choroby ze zwierząt na ludzi(choroba szalonych krów). Priony, mające strukturę białkową(proteiny), znajdujące się w każdym organizmie, zmieniają swój charakter pod wpływem, złych"prionów, tj.mających odmienną strukturę przestrzenną. Owe priony mogłyby być przenoszone drogą pokarmową. Tłumaczyłoby to epidemię u brytyjskich krów, które były karmione paszą zawierającą domieszkę mączki uzyskanej z padłych zwierząt. Do tej pory uczeni odnosili się sceptycznie do pogląduw Prusinera, ale obecnie nie wyklucza się możliwości, że spożywanie, zakażonego"mięsa chorych zwierząt może prowadzić do rozwinięcia się choroby Creutzfeldta-Jakuba, będącej ludzką odmianą choroby szalonych krów. Czas pokaże, czy hipotezy te znajdą potwierdzenie w dalszych obserwacjach klinicznych i szczegółowych badaniach. neuropatologicznych. Pozycja nozologiczna tego schorzenia nie jest jednak jasną. ponieważ u ponad 10%chorych stwierdza się rodzinne jej występowanie. W częśd*przypadków opisywano przekazywanie choroby według typu dominującego aut somalnego. Być może mamy do czynienia z niejednolitą(niehomogenną)grupą chorób. Choroba(postać rodzinna)występuje w piątym lub szóstym dziesiątku lat.. Najczęściej około 40, rż, , znacznie rzadziej w młodszym wieku(20, lż). Zapadalność gazu nielicznymi ogniskami endemicznymi, wynosi w wielu krajach, około I na i milion ludności rocznie(Kulczycki, l 992). Rozpoznanie zpiera się na badaniu neurologiczna-psychiatrycznym i badaniach. pracuwnianych. Jednym z pierwszych objawów jest szybko narastające otępienie. Po kilku tygodniach obserwuje się ruchy mimowolne o charakterze zrywań mięśniowych i mioklonii, drżenia, niezborności kończyn, zaburzenia równowagi. W niektórych przypadkach może się rozwinąć ślepota korowa. Spośród badań pracownianych najbardziej przydatne jest badanie EEG. W okresie pełnego rozwoju choroby rejestruje się uogólnione zwolnienie czynności bioelektrycznej z rytmicznymi synchronicznymi falami ostrymi o częstości 0. 5-3 Hz. Płyn mózgowa-rdzeniowy nie wykazuje odchyleń od normy.

Tomografia komputerowa głowy może w późniejszym okresie ujawnić mierny zanik mózgu. Rokowanie jest niepomyślne, nie ma bowiem leczenia przyczynowego. Śmierć następuje w okresie od roku do 2 lat od wystąpienia pierwszych objawów. Ze względu na przypuszczalną etiologię zakaźną obowiązują surowe reguły antyseptyczne. Wyrazem działań profilaktycznych jest likwidacja stad bydła zainfekowanych wirusem choroby szalonych kruw. Padaczki. Definicja, etiologia i patogeneza Szczegu(owych infzrmaji na temat padaczek powinny dostarczać podręczniki neurologii, gdyż problematyka ta jest przede wszystkim przedmiotem zainteresowania tej specjalności medycyny. Nie oznacza to jednak, że padaczki przestały interesować psychiatrów. Epileptologię, czyli gałąź medycyny zajmującą się tymi zespołami chorobowymi, umieszcza się na styku kilku specjalności:neurologii, neurochirurgii, pediatrii, psychiatrii i kilku innych. Wystąpienie napadu padaczkowego nie oznacza jeszcze padaczki. Napady padaczkowe stanowią jedną z podgrup napadów pochodzenia mózgowego(Mąjkowski, 19861:należą do nich napady z niedokrwienia(np.napady w wyniku nagłego zatrzymania czynności serca), napady pochodzenia neurotoksycznego, napady w następstwie zatrucia wodnego, napady pochodzenia metabolicznego(np.niedocukrzenie, niewydolność wątroby, zatrucie alkoholem), napady psychogenne, związane z rytmem snu(np.narkolepsja), ruchowe mimzwolne pochodzenia pozapiramidcwego(np.napady dyskinetyczne w trakcie leczenia neuroleptykami), np.o nie ustalonym pochodzeniu, lecz nie związane z wymienionymi czynnikami. Napad padaczkowy jest wyrazem gwałtownego i nadmiernego wyładowania komórek nerwowych w następstwie depolaryzacji błony komórkowej. Temu zjawisku towarzyszą wyładowania czynności bioelektrycznej neuronów, a także zróżnicowane objawy kliniczne:zaburzenia ruchowe, zmysłowe, przytomności i świadomości, emocjonalne, wegetatywne, intelektualne(poznawcze), a niekiedy różne kombinacje tych objawów. Powtarzanie się napadów upoważnia do rozpoznania padaczki. Nie istnieje ścisły wykładnik liczbowy, który by określał, ile napadów oznacza padaczkę. Padaczkę określa się zwykle jako przewlekle zaburzenie mózgowe o różnej etiologii, charakteryzujące się nawracającymi napadami. Tylko wyjątkowo można rozpoznać padaczkę po jednym napadzie, jeżeli zapis 810 wykazuje bezsporną i charakterystyczną patologię(np.symetryczne wyładowania iglic, fal ostrych lub zespołów iglicy i fali wolnej). Nikt już dzisiaj nie uważa padaczki za chorobę w znaczeniu jednostki nozologicznej. Dla określenia polietiologii tego zespołu świadomie użyliśmy w tytule określenia, padaczki"W praktyce klinicznej używamy najczęściej terminu padaczka szczątkowa lub organiczna, np.po przebytym urazie czaszkowe-mózgowym lub padaczka objawowa, jeżeli napady padaczkowe są wyrazem toczącego się aktualnie procesu chorobowego w mózgu, np.guza nowotworowego, ('oraz rzadziej natomiast rozpzznaje się padaczkę samoistną, używając raczej określeń:padaczka czynnościowa, nie ustalonego pochodzenia, skrytopochodna. Mówiąc o e fi o I o g i i padaczki musimy pamiętać, że jej ustalenie nie należy do łatwych zadań. Nie zawsze rzucający się w oczy lub sugerowany w wywiadzie, czynnik etiologiczny"jest w istocie odpowiedzialny za wystąpienie padaczki. Zdarza się często, że, ustalona etiologia"jest jedynie prawdopodobna lub domniemana. Przypadki z rzeczywiście ustaloną etiologią stanowią zaledwie 20-306. Szczegółowe rozważania na temat p r z y c z y n padaczek należą do neurologii. W naszym rozdziale zajmujemy się przede wszystkim aspektami psychiatrycznymi padaczek.

Dla przypomnienia podamy, że wśród różnych przyczyn pierwsze miejsce zajmują urazy głowy(łącznie z urazami okołoporodowymi). Udział innych czynników etiologicznych jest procentowo zbliżony. Wymienia się przyczyny toksyczna-metaboliczne, czynniki zapalne(zapalenie mózgu i opon mózgowych), choroby naczyniowe mózgu, choroby zwyrodnieniowe(np.zespoły otępienne, pierwotnie zwyrodnieniowe typu Alzheimera), nowotwory itd. W tym miejscu należy przypomnieć, że w każdym przypadku napadów padaczkowych lekarz powinien dążyć do ustalenia ich przyczyny, a nie poprzestawać na postawieniu ogólnikowego rozpoznania "padaczka"Również patogen e z a padaczek i napadów padaczkowych należy do neurologii. Poniższe informacje mają charakter przypomnienia wiedzy wyniesionej z wykładów neurologii, mogą być bowiem przydatne w rozpatrywaniu aspektu psychiatrycznego padaczek. Przede wszystkim trzeba sobie uświadomić, że napad padaczkowy jest skutkiem zmienionej reaktywnzici lub stanu lizjzlogicznegoczęści lub ca(ziej mózgu. Wyładowanie bioelektryczne(padaczkowe)i napad padaczkowy są wlaściwziciamizaruwno zdrowej, jak i uszkodzonej komórki nerwowej. Pobudliwość komórek nerwowych jest związana z tzw.pługiem drgawkowym, będącym indywidulaną cechą człowieka. U ludzi z niskim progiem, nawet bodźce fizjo. logiczne mogą wyzwolić napad padaczkowy. Tym samym napad padaczkowy, można wywołać w zasadzie u każdego człowieka i zwierzęcia. Nie można zatem(rozpatrywać mechanizmu napadów padaczkowych bez uwzględnienia genetycznie. uwarunkowanego pogotowia padaczkowego lub niskiego progu pa-. daczkowego. Nasuwa się tutaj analogia do rodzinnej ta więc genetycznie uwarunkowanej)skłonności lub podatności na niektóre inne choroby, np.chora niedokrwiennej serca, astmy, cukrzycy, miażdżycy, nadciśnienia tętniczego itd. Działanie tego samego czynnika etiologicznego(np.urazu głowy)u człowieka. z wysokim progiem padaczkowym i niskim pogotowiem padaczkowym może nie. spowodować napadów padaczkowych, podczas gdy u osoby z niskim progiem drgawkowym i wysokim pogotowiem padaczkowym prawdopodobieństwo wy-. siąpienia napadżw jest znacznie większe. Istnienie pogotowia padaczkowego usiłowane tłumaczyć za pomocą różnych hipotez. Symptomatyka napadów padaczkowych zależy od rodzajów dróg i sposobów propagacji(szerzenia się)wyładowań. Przeważnie chudzi o wyładowani miejscowe. Przestrzenną sieć komórek, zbejmującą pewien obszar mózgowia, będącą źródłem wyładowania bioelektrycznego określa się nazwą ogniska padaczkowego(albo padaczkorodnego). Oprócz ogniska pierwotnego mogą powstawać ogniska wtórne, a więc obszary wyładowań napadowych oddalone od pierwotnego ogniska przynajmniej o jedną synapsę. Bardzo często wtórne ogniska padaczkowe usadawiają się w płacie skronizwym(padaczka skroniowa), co ma związek z bogatymi połączeniami obydwu półkul przede wszystkim przez spowiło wielkie mózgu. Najprawdopodobniej mechanizm powstawania wtórnego ogniska jest podobny, lub taki sam, jak w przypadku eksperymentalnego ogniskw padaczkowego u zwierząt metodą kindlingu. Zjawisko kindlingu(ang.rozniecenie, rozpalenie)opisał Goddard w 1971 r. Chodzi z jedną z technik stosowanych w epilepwlogii doświadczalnej, polegającą na powtarzalnym drażnieniu, np.bodzcem elektrycznym, określonego pola mózgowego. Regularne drażnienie słabym, podprogowym prądem elektrycznym nie wywołuje początkowo u

zwierzęcia doświadczalnego żadnych zmian w jego zachowaniu(behawwralnych), dopiero drażnienie przez wiele tygodni doprowadza do, spontanicznych"ogniskowych wyładowań i ostatecznie-do napadów padaczkowych. Zdaniem Majkowskiegz(1986)technika ta prowadzi du długotrwałych zmian plastycznych neuronów mózgu, wyrażających się powstawaniem nic tylko ogniska padaczkowego, ale i innych rozsianych zmian w ca(ym mózgu. Zjawisko kindlmgu ma dużo wspólnych cech z procesem uczenia i pamięci. Decydującą rolę w poznaniu pawmechanizmu padaczkowego odegrały badania bioelektryczne. Dzięki badaniu lfG stało się możliwe poznanie zasadniczego elementu patofizjologicznego, jakim jest wyładowanie bioelektryczne w uszkodzonych neuronach. Klasyfikacja padaczek i napadów padaczkowych. Zarówno padaczki, jak i napady padaczkowe dzielono w przeszłości według różnych kryteriów. W tym zwięzłym rozdziale pominiemy jednak ich historyczny przegląd. Zgodnie z międzynarodowymi ustaleniami obowiązuje obecnie podział pada czek na trzy zasadnicze grupy(podział GastautkPadaczki uogólnione:1. Pierwotnie uogólnione:2. Wtórnie uogólnione 3. Nie określone uogólnione. Il. Padaczki częściowe. Ul. Padaczki nie sklasyfikowane Masland(według Majkowskiego, l 9 b 6)zaprzponował szerszy podział, wychodząc z kategorii semantycznych:etologii, fizjologii(postać napadu), podłoża anatomicznego i wieku lub okoliczności wystąpienia zespołu. W ren sposób powstały cztery grupy klasyfikacyjne, kłute dzielą się jeszcze na wiele szczegółowych podgrup. Z klasyfikacją Gastaut padaczek zbieżna jest klasyfikacja napadów według propozycji Komisji ds. Klasyfikacji i Terminologii Międzynarodowej Ligi Przeciwpadaczkowej(LL. AJ. ).Była ona przedmiotem kilkakrotnych rewizji. Opracowanie z 1981 r.przedstawia się następującz:1. Napady częściowe(ogniskowe, napady miejscowej:A. Napady częściowe proste(bez zaburzeń świadomości). 1. Z objawami ruchowymi:a)ogniskowe objawy ruchowe bez, marszu", b)napady Jacksona, c)napady wersywne(ogólnie kontrowersywne)d)pastoralne, e)fonacyjne(wokalizacja albo zahamowanie mowy). Z objawami autonomicznymi(wegetatywnymi). Z objawami nadwrażliwości somatycznej albo z objawami zmysłowymi(sensorycznymi)-proste zaburzenia spostrzegania np.kłucia, mrowienia, błyski świetlne, szumy. Z objawami psychicznymi(zaburzenia wyższych czynności nerwowychka)afatycznymi, b)dysmnestycznymi(np.dćja vu), c)myślenia(np.myśli przymusowe), d)afektywnymi(dystymicznymi-przygnębienie, złoić, lęk)e)spostrzegania, np.w rodzaju napadowej mikropsji, fi złożonymi zaburzeniami spostrzegania, np.muzyka, sceny. apady częściowe z objawami złożonymi(z zaburzeniami świadomości)1. Początek napadu częściowego prostego z następowymi zaburzeniami świadomości:a)z objawami

częściowymi prostymi(Al do A 4)i zmienioną świadomością, b)z autumatyzmami. 2. Z zaburzeniami świadomości już na początku napadu:a)wyłącznie z zaburzeniami świadomości, 13Psychiatria. b)z prostymi objawami częściowymi(od Al do A 4), c)z automatyzmami. Napady częściowe, z kturych rozwijają się uogólnione napady toniczna-. -kloniczne(napady toniczna-kloniczne, z częściowym początkiem). 1. Napady częściowe proste, które uogólniają się w napady toniczna-, -kloniczne. 2. Nlapady częściowe z objawami złożonymi, kture uogólniają w napady toniczna-kloniczne. 3. Napady częściowo proste, przechodzące w napady częścioyz objawami złożonymi, uogólniające się następnie w napady toniczna-kloniczne. Il. Napady uogólnione(drgawkowe i niedrgawkowec 1. Napady absencyjne(absencje). 2. Napady miokloniczne. 3. Napady toniczne. 4. Napady toniczna-kloniczne. 5. Napady atoniczne. 6. Napady akinetyczne. 7. Napady niemowląt. Ul. Napady jednostronne lub przeważnie jednostronne. IV. Napady nie sklasyfikowane. Nawet pzwyższy uproszczony pzdział uwidacznia, jak dalece zróżnicowany obraz kliniczny mogą mieć napady padaczkowe. Trzeba nie lada biegłości i doświadczenia, aby prawidłowo rzzpoznać i zaklasyfikować poszczególne gatunki napadów. Stopień trudności diagnostycznych wzrasta, gdy u jednego chorego występuje kilka rodzajów napadów padaczkowych. Epidemiologia padaczek. Określenie rzeczywistych wskaźników zachorowalności i rozpowszechnienia padaczki jest trudne z przyczyn metodologicznych. Większość statystyk odnosi się bowiem do tzw.zarejestrowanych przypadków palaczki. Duża część chorych skutecznie zataja fakt choroby, leczy się w warunkach zapewniających maksymalną dyskrecję. Również wyniki badań epidemiologicznych, nawet w różnych próbach populacyjnych, traktujemy z ostrożnością.

Wiarygodne źródła informacji to:dokumentacja szpitalna, poradniana lub specjalne rejestry chorych na padaczkę. Ankietowe badania ludności są niepewnym źródłem, gdyż ankietowani nie muszą się do choroby przyznawać, nawet gdy zapewnia się im anonimowość odpowiedzi. Wskaźniki zachzrowalności i rczpzwszechnienia wykazują duże wahania w różnych krajach i w różnych populacjach. Nie wskazuje tu jednak na jakieś regionalne zależnzści, lecz wynika z niejednakowych kryteriżw definicyjna-rozpoznawczych(np.włączanie do statystyk tzw.drgawek okolicznościowychgorączkowych). Wskaźnik rozpowszechnienia padaczki ocenia się na 0. 5-O, /'%:liczbę chorych na palaczkę w Polsce-na ukute 150 tysięcy. Rozpowszechnienie ostrych i przewlekłych zaburzeń psychicznych u chorych na padaczkę podano poniżej. Klinika napadów padaczkowych. Nie jest rzeczą możliwą omówienie w tym krótkim rozdziale obrazu klinicznego i przebiegu wszystkich rodzajów napadów. Z przedstawionej wyżej klasyfikacji wynika, że istnieją dwie duże grupy napadów:uogólnione i częściowe. Napady uzgólnione mogą mieć od początku charakter zgeneralizuwany(padaczka pierwotnie uogólniona)lub być następstwem wtórnego uogólnienia się napadu częściowego(ogniskowego). Najczęściej spotykane typy napadów to:uogólniony(toniczna-kloniczny)napad drgawkowy, napad absencyjny(dawna nazwa:napad mały, gem md, niepoprawny termin-napad nieświadomości), napad częściowy prosty lub złożony. Przed omówieniem poszczególnych napadów godzi się jeszcze raz podkreślić że występowanie objawów w sposób napadowy nie może być podstawą do rozpoznania padaczki. Napadowe zjawiska pochodzenia mózgowego wymagają odpowiedzi na cztery zasadnicze pytania:1. Czy chudzi o napad padaczkowy czy niepadaczkowy? 2. Jaki jest'rodzaj napadu padaczkowego(od początku uogólniony czy częściowy)? 3. Jaka jest przyczyna napadu padaczkowego(etiologia zudaczki)? 4. Jakie jest rokowanie(padaczka czy reakcja padaczkzwa, ewentualnie rokowanie co do choroby podstawowej)? Bardzo pomocny w rozpoznaniu padaczki jest szczegółowy i ukierunkowany wywiad, a znaczenie rozstrzygające w przypadkach wątpliwych ma zaobserwowanie napadu przez lekarza, najlepiej z możliwością wykonania w trakcie lub bezpośrednio po napadzie badania EEG. Duży postęp w rozpoznawaniu padaczki dało wprowadzenie techniki magnetowidu i telemetrii do zsynchronizowanej obserwacji napadów padaczki i zapisu EEG. Napad drgawkowy uogólniony(toniczna-kloniczny), napad duży(grand mw). Napad pierwotnie uogólniony rozpoczyna się bez żadnych objawów zwiastujących nagłą utratę przytomności. Chory upada z powodu tonicznego skurczu wszystkich mięśni ciała. Niekiedy wydaje z siebie krzyk(mdor)podobny do krzyku pawia. Ze względu na przewagę mięśni prostowników nad zginaczami chory pręży się, kończyny dolne prostują się, usta otwierają, ręce są zgięte i przywiedzione, palce zaciśnięte, kciuki wtłoczone w dłonie. Po krótkim okresie znieruchomienia(zkres tężcowy)całego ciała odbywa się powolny skręt tułowia

w stronę silniejszych antagonistów-np.głowa skręca się w bek. Oczy są otwarte, gałki oczne zwracają się w tę stronę co głowa, źrenice są rozszerzone i nie reagują na światło. W następstwie bezdechu pojawia się sinica. Fu 20-30 sekundach trwania skurczu tonicznego występują drobne drżenia w mięsniach, potem drgawki kliniczne:szybkie, rytmiczne i przeważnie symetryczne. W tej fazie napadu, w następstwie naprzemiennych skurczów zwieraczy może dojść do oddania moczu, stolca i wytrysku nasienia(u mężczyzn). Pojawiają się oddechy, sinica powoli ustępuje. Ślina na ustach może być podbarwiona krwią wskutek przygryzienia języka lub zranienia błony śluzowej. Całość napadu drgaw. kowego, łącznie z okresem tonicznym i klonicznym, trwa od I do 1, 5 minuty(jem nie dłużej niż 2 minuty). Po ustąpieniu drgawek chory jest w stanie śpiączki, kłom stopniowo ustępuje miejsca półśpiączce, przechodząc w sen. Napad wtórnie uogólniony bywa poprzedzony okresem zwiastunów trwającym kilka godzin lub dni. Chory uskarża się na złe samopoczucie, pmggnębienie, apatię, bóle i zawroty głowy. Obserwuje się zmianę nastroju, rozdrażnienie. 'kłótliwość i skłonność do konfliktów z otoczeniem. Na krótko(kilka sekund)przed uogólnieniem się napadu występują obja, sygnałowe"(Gastaut), noszące w tradycyjnej epileptologii nazwę aury(powiewu), a błące w istocie początkiem napadu częściowego. W zależności od obszaru mmzapoczątkowującego napal uogólniony mogą to być napady częściowe proste(ruhywe, wegetatywne, sensoryczne, psychiczne:dysmnestyczne, ideacyjne, dystymiczne i lub złożone, tj.zawierające elementy jakościowo zmienionej świadomości. Napad drgawkowy uogólniony może przebiegać zgodnie z omówionymi fazami w sposób symetryczny, jeżeli chodzi o składnik drgawkowy, może jednały wykazywać odchylenia od tego schematu. Częste napady poranne lub jednostronne. (pobudzenie padaczkowe nie przechodzi na drugą półkulę mózgu). Napad niedrgawkowy uogólniony, napad mały(zem na(, alrewce), absenny lub nieświadomości. Napady te mogą mieć rćżny przebieg. W typowej postgpolegają na krutkiej(5-15 sekund)przerwie w strumieniu świadomości i nie ypoprzedzone żadnymi objawami zwiastunowymi. W trakcie napadu absegcyjn ego zablokzwane jest spostrzeganie, chory jest, psychicznie nieobecny"(stąd termin mrewce), nieruchomieje, przerywa wykonywaną czynność, milknie mbardzo krótko, by po chwili podjąć przerwany wątek rozmowy. Pacjenci przeważnie nie mają poczucia przebytegz napadu. Powtarzające się w krćrkich odstępach czasu napady noszą nazwę piknolepsj i. Nietypowe odmiany napadów absencyjnych przebiegają z miokloniami, ze zwiększeniem napięcia mięśniowego-symetrycznym lub niesymetrycznym z nagłą utratą napięcia mięśni postawy(atonia), z prostymi automatyzmami(mlaskanie ustami, ruchy połykania)i z objawami wegetatywnymi. W rozpoznaniu różnicowym w stosunku do innych gatunków napadów padaczkowych ważna rola przypada badaniu EEG. Napadom absencyjnym towarzyszą symetryczne i synchroniczne wyładowania iglic-fal o częstotliwości 3 c/y(odmiany nietypowe mają zbliżony rytm). Napady c z ę i c i owe pros te przebiegają z objawami:ruchowymi(drgawki typu Jacksona), wegetatywnymi(napadowy ślinotok, poty, zaczerwienienie twarzy przyspieszenie akcji serca),

sensorycznymi(parestezję, błyski, elementarne dźwięki)i psychicznymi(napadowa afazja, złudy pamięciowe utożsamiające typu doją vu, myśli przymusowe, krótkotrwałe zmiany nastroju). Napady częściowe mogą również przebiegać z objawami złożonymi, np.w zakresie funkcji spostrzegania-chory słyszy napadowa stale 1 sarną frazę muzyczną lub widzi złożone sceny(dawna nazwa:stany marzeniowedreamy states). W piśmiennictwie epileptologicznym używa się niekiedy na określenie tych stanów błędnej nazwy, napadowe halucynacje". Zjawiska te różnią się od omamów tym, że przebiegają bez sądu realizującego, czyli poczucia rzeczywistości. Nie używa się dzisiaj również nazwy, napady psychcsensoryczne". M. Jarosz nadał im, w celu odróżnienia od halucynacji, nazwę halucynoidów. Napady częściowe z objawami złożonymi mogą początkowo wyrażać się objawami prostymi, a ich złożoność polega na występowaniu zaburzeń świadomości(od samego początku napadu lub w jego przebiegu)i dołączaniu się automatyzmów ruchowych. W nowej klasyfikacji nie używa się terminu, napad psychomotoryczny"(dawna nazwarównoważniki pomroczne). Pod względem psychopatologicznym mamy oczywiście do czynienia z nagłą jakościową zmianą świadomości. Jeżeli chodzi o symptomatykę, to rozróżniamy następujące automatyzmycj 1)pokarmowe(żucie, przełykaniek 2)mimiczne, które mogą wyrażać jakieś stany afektywne, np.strach 3)gestykulacyjne, skierowane ku jednostce lub ku otoczeniu:4)poruszeniowe(lokomocyjne):5)słowne. Ognisko zapoczątkowujące napad częściowy z objawami złożonymi znajduje się przeważnie w płacie skroniowym(układ skroniowa-limbiczny)i stąd w starszym nazewnictwie używano określenia, padaczka skroniowa"Stany padaczkowe. Mianem tym określa się przewlekanie się czasu trwania pojedynczego napadu padaczkowego lub występowanie napadów w krótkich odstępach czasu. Każdy rodzaj napadów może osiągnąć rozmiary stanu padaczkowego. Z punktu widzenia klinicznego i elektroencefalograficznego rozróżnia się stany napadów uogólnionych, jednostronnych i częściowych. Psychiatra styka się najczęściej ze stanem padaczkowym napadów uogólnionych(smws grand-ma(, (IM), stanem typowych napadów absencyjnych(Ówwzem-mai, FM)i stanem napadów częściowych złożonych z automatyzmami(mmezsycWzmztzncar). We wszystkich tych stanach padaczkowych mamy do czynienia z ilościowymi zaburzeniami przytomności lub jakościowymi zaburzeniami iwiadoTOSCl. Ostre zaburzenia psychiczne w padaczkach. Pojęcie, psychozy padaczkowe"ma dzisiaj znaczenie wyłącznie historyczne:było ono zresztą zawsze wieloznaczne. Psychozy u chorych na padaczkę należałoby podzielić według tego samego klucza klasyfikacyjnego, jaki generalnie obowiązuje w nozogrwii psychiatrycznej, a mianowicie na psychozy somatogenne, endogenne i psychogenne. Takie stanowisko zajmują eksperci WHO(por. Słownik terminologiczny-padaczki):według nich nie zaleca się stanowczo terminów "ostra i przewlekła psychzza padaczkowa", lecz proponuje określenie, psychozy u chorych na padaczkę". Terminologia ta bowiem nie przesądza z góry związku patogenetycznego psychozy z padaczką. Udowodnienie związku między psychozą a wystąpieniem napadów padaczkowych nie jest sprawą prostą.

Nie ma np.wątpliwości co do związku przyczynowego z padaczką takich psychoz, jak przed-i ponapadowe zamroczenie czy omćwione w poprzednim podrozdziale stany padaczkowe przebiegające z zaburzeniami przytomności i świadomości(stan psychomotoryczny). Znacznie trudniej udowodnić tę zależność w psychzzach schizofrenicznych, ufektywnych itd. Klasyfikacja psychoz u chorych na padaczkę przedstawia się następuąggl. Psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości(pozostające w zwig-ku czasowym z napadami i bez wyraźnego związku z napadami)-sąg(pomroczne o różnym stopniu zamącania świadomości, stany majaczeniowe. (delirium emlezacam według dawnych autorów). 2. Zespoły z grupy chorób afektywnych(depresyjne, maniakalne). 3. Zespoły schizofreniczne. 4. Inne powikłania psychotyczne:stany o typie psycAcsir residadir pa przebyciu majaczenia lub psychozy unejroidalncj, zespoły paranoiczne(np.zespół pieniaczy), zespoły parafreniczne(typu halucynozy). Wymienione powyżej powikłania psychotyczne padaczki nie wyróżniają si jakąś swoistoicią symptomatolugiczną od psychoz wywołanych innymi przyczynami. Wymagają oczywiście wnikliwego różnicowania. Częstość powikłań psychotycznych u chorych na padaczkę nie jest dokładnie znana. Ocenia się ją cj*k**-*Rokowanie w psychozach u chorych na padaczkę zależy od podłoża padaczki, rozległości i umiejscowienia zmian organicznych w mózgu, postaci oraz częstotliwości napadów padaczkowych. Przewlekle zaburzenia psychiczne w padaczkach. Wśród wielu lekarzy panowało do niedawna przekonanie o nierozłączności napadów padaczkowych oraz, charakteropatii"lub, otępienia padaczkowego". Tymczasem obydwa te terminy zostały we współczesnej nauce o palaczkach uznane za błędne. Wskazywały bowiem bezpodstawnie na napady padaczkowe jako przyczynę zaburzeń funkcji poznawczych i zachowania. Patogeneza zmian nępienno-charakteropatycznych u chorych na padaczkę jeszłożona. Zmiany te zależą przede wszystkim od organicznego uszkodzenia mózgu, wywołującego zarówno padaczkę, jak i przewlekłe objawy psychiatryczne. Rodzaj i nasilenie tych objawów ma przyczynowy związek z rozległością i umiejscowieniem uszkodzenia mćzgu. Tylko u pewnej części chorych, w wyniku częstych napadów toniczna-klinicznych(np.po przebyciu stanu padaczkowego), następowego obrzęku mózgu i wgłębienia podnamiotowego hipokampa, może dojść do, uszkodzeń drgawkowych"mózgu. Niedocenianą rolę w patogenezie objawów ot(piennych i charakteropatycznych u chorych na padaczkę odgrywa też przewlekła toksyczność lekowa, na którą narażeni są zwłaszcza chorzy leczeni więcej niż jednym lekiem(encefalopatia toksyczna polekowa). Niekiedy przyczyną wtćrnych zmian organicznych w mózgu są skutki urazowe związane z upadkami chorych w czasie napadów i ciężkimi obrażeniami czaszkowa-mózgowymi. Częstość występowania zmian ztępiennych u chorych na padaczkę zależy głównie od doboru chorych i metody ich badania. W reprezentatywnych badaniach odsetek przypadków z wyraźniejszymi zmianami otępieniami ocenia się na 5-l 5'%.

Rokowanie. Nie dysponujemy jeszcze idealnym lekiem przeciwpadaczkowym. .przypadków padaczki objawowej. za wszelką cenę". W miarę możności staramy się ograniczyć do jednego leku przeciwpadaczkowego. która jest indywidualną cechą każdego pacjenta. ProOl dobowy leku przeciwpadaczkuwego powinien mieć ścisły związek z rytmiką napadów. Chorzy ci częściej rezygnują z systematycznego leczenia. Istnieją nawet poglądy c korzystnym działaniu. Zależy ono od wielu czynników. Dotyczy ono np. oczywiście u niektórych chorych(dotyczy to np. O ile nie jest możliwe leczenie przyczynowe. m in. że 50%pacjentów nie ujawnia odchyleń charakterologicznych. niekiedy nadużywają alkoholu i mają duże trudności z przystosowaniem do środowiska. Leczenie. Główna rola przypada farmakoterapii. Z punktu widzenia interesu chorego dobiera się lek u najszerszym zakresie działania i wpływający korzystnie na stan psychiczny. rozładowującym"napadu drgawkowego. o tyle w każdym przypadku padaczki udaje się dzisiaj zapobiec napadom lub przynajmniej istotnie zmniejszyć ich częstotliwość.osób z długo utrzymującymi się stanami pomrocznymi). morfologii i częstotliwości napadów. W Polsce Grudzińska(1974)rozpoznała charakteropatę u 4%zarejestrowanych na padaczkę. ich stosunku do rytmu snu i czuwania. Niektórzy epileptolodzy wiążą charakteropatię(zespół zachowania agresywnego)z umiejscowieniem ogniska padaczkowego w płatach skroniowych. Szczególną uwagę przywiązuje się. kontrolującym wszystkie rodzaje napadów i pozbawionym jakichkolwiek działań ubocznych(niepożądanych).wieku chorego. które są szczegółowo omawiane w podręcznikach neurologii. jak i medyczne. Bardziej zróżnicowane dane liczbowe odnoszą się do zaburzeń osobowości(charakteru). Leczeniem przyczynowym można objąć tylko niewielki odsetek chorych. Leczenie choroby podstawowej powoduje ustąpienie napadów padaczkowych.W statystykach szpitalnych(szczegćlnie psychiatrycznych)odsetek ten**ww wpscy. stanu ogólnego chorego(np.współwystępowania innych chorób)i wreszcie od tolerancji leków. Leczenie chorych na padaczkę uzależnia się od wielu czynników. W przeważającej liczbie przypadków leczenie sprowadza się do zapobiegania napadom. Powinno się bowiem unikać zwalczania napaduw. w nowocześnie pojętej farmakoterapii chorych na padaczkę. Niektórzy autorzy są zdania. Przed rozpoczęciem leczenia pacjent powinien być poddany kompleksowej ocenie:klinicznej(rozpoznanie różnicowe)i elektroencefalograficznej. do monitorowania stężenia leku we krwi. Od-. doświadczenia bowiem ostatnich lat wykazywały pierwszeństwo monoterapiiprzed politerapią. Dzięki postępom diagnostyki i terapii rokowanie u chorych na padaczkę jest pomyślniejsze niż przed kilkudziesięciu łaty. Po włączeniu leku konieczna jest kontrola farmakologiczna. Współistnienie zmian otępiennych i charakteropatycznych obciąża ujemnie zarówno rokowanie społeczne.

Jeżeli nie ma tych leków. U chorych z napadami małymi(pemmu()trzeba pamiętać o niebezpieczeństwie uaktywnienia się napadćw dużych(toniczna-klonicznych). którzy nie są dostatecznie kontrolowani. Nlajlepiej podać dożylnie klcnazepam(I-2 mg)lub diazepam(10 mg). Zachodzi wówczas konieczność włączenia drugiego leku. Przede wszystkim należy przerwać napady i zapobiec ich nawrotom. stany padaczkowe dzielimy na drgawkowe i nie drgawkowe(np. Napady częściowe proste. następnie wyrównać zaburzenia elektrolitowe. Każdy lekarz. odchylanie głowy). Chorego układa się w pozycji na bok. fenobarbital. aby nie dopuścić dc powikłań. klonazepami wigabatrynę. jak i postawa pacjenta. oraz jego rodziny. Każdy chory w sranie padaczkowym powinien znaleźć się w szpitalu(oddział neurologiczny. z grupy pochodnych pirymidyncwych-primidon. pochodne benzodiazepiny(klonazepam). Jednym z nich jest brak*zdyscyplinowania chorych. Od samego pzczątku należy podać dostępne leki przeciwpadaczkowe. prymidon. Najgroźniejszy dla życia chorego jest stan padaczkowy drgawkowy. karbamazepina. prymidon. Wskazane są pochodne hydantoiny. We wszystkich odmianach tych napadów ogniskowych mają zastosowanie(w kolejności zmniejszającej się skuteczności):fenytoina. karbamazepina. Większość epileptologów uważało do niedawna pochodne kwasu barbituranowego za podstawową grupę lekuw w leczeniu tych napadów. w ramach doraźnych działań ratujących życie. w dalszej kolejności etosuksymid. można wstrzyknąć domięśniowo 200 mg fenobarbitalu lub paraldehyd w dwóch. klonazepam i wigabauyna(Sabril). Za najskuteczniejszą grupę leków uchodzą dzisiaj pochodne kwasu wa(promowego. lecz przede wszystkim morfologię i częstotliwość. Jak już wspomniano. kwas walproinowy i jego pochodne. powinien umieć udzielić pomocy choremu w stanie padaczkowym.powiedz kliniczna koreluje na ogół dodatnio z wynikami badań EEG i parametrami'farmakokinetycznymi. Napady drgawkowe uogólnione(duże). nie zażywa leków w ustalonej przez lekarza dawce lub zalecanym okresie. Niepowodzenia lecznicze mzgą mieć różne żrudła. W leczeniu poszczególnych odmian napadów bierze się pud uwagę nie ich miejsc w układzie klasyfikacyjnym. który by temu zapobiegał. Właściwe postępowanie lecznicze daje gwarancję całkowitej kontroli napadów u 50-609 chorych.fenytoma. a u dalszych 15-25'%znaczącą poprawę. Leczenie stanu padaczkowego. fenobarbital i klcnazepam. Ważnym zadaniem personelu pielęgniarskiego jest dbałość o drożność dróg oddechowych(podtrzymywanie żuchwy. a potem kolejno-fennoinę. . Badania stężenia leków we krwi wykazały bowiem.stan napadów absencyjnych. Napady częściowe złożone. intensywnej opieki medycznej lub oddział psychiatryczny). psychomotorycznych itd). Za najskuteczniejszy lek uważa się od wielu lat karbamazepinę. aby uniknąć zachłyśnięcia się wymiotami lub wydzieliną. Dzisiaj stosuje się je raczej w ostateczności i przez krótki czas. że'połowa leczonych chorych. Napady uogólnione absencyjne(małe). Istotny wpływ na ostateczny wynik leczenia ma zarówna osobowość lekarza. a przez cały czas zapewniać choremu stalą opiekę lekarska-pielęgniarską. np.

takt sytuacja trudna. Prostowanie błędnych poglądów jest obowiązkiem wszystkich lekarzy. Podsumowanie. poczucia niewydolności i niesprawności. Postępowanie takie można powtórzyć pu 30 min. Szczególnie troskliwej opieki wymagają dzieci i osoby starsze. jeżeli nie ulało się przerwać napadów. nie wykazuje żadnych odchyleń w stanie psychicznym i jest zdolna do nauki i pracy. którmogą być podłożem powikłań psychiatrycznych. Zaburzenia psychiczne spowodowane chorobą somatyczną. ale w dużym stopniu psychiatrycznym. Leczenie psychoz u chorych na padaczkę nie różni się od postępowania przyjętego w psychiatrii. Większość. Konieczne jest zatem równoległe stosowanie leków przeciwpadaczkowych w odpowiednio dużej dawce. 10. Przesadzone są też poglądy o rzekomej dziedziczności padaczki. anksjolityki lub małe dawki neuroleptyków.leki neuroleptyczne. Adam Bilikiewicz. psychzzy padaczkowe'). Polskie społeczeństwo stałz się nietolerancyjne. bo'Z. staje się przyczyną objawów i dzlegliwości w sferze psychicznej:obniżenia nastroju. Charakterystyka problemu. Należy pamiętać. że padaczki były i są nie tylko zagadnieniem neurologicznym. Nie jest możliwe wymienienie wszystkich chorób i zaburzeń somatycznych. Powoduje to działania dyskryminujące wobec dzieci w szkole. Poniższe zestawienie zdaje swyczerpywać najważniejsze aspekty psychologiczna-psychiatryczne choroby so-matycznej:chorzba somatyczna. niekiedy zaburzenia psychiczne o charakterze epizodycznych psychoz(dawny termin-. przeciwdepresyjne)obniżają próg pobudliwości drgawkowej. Przekazywana z rodziców na dzieci skłonnzićdo zachorowania nie oznacza dziedziczenia choroby. Pacjenci wykazujący objawy demencji i charakteropatii wymagają nic tylko optymalnego dawkowania leków przeciwpadaczkowych. Stany padaczkowe medrgawkowe nie wymagają tak intensywnego działania. Niektóre po kilku godzinach mijają samorzutnie(np. ale przede wszystkim postępowania rehabilitacyjnego. że niektóre leki psychotropowe(np. jak i od nasilenia objawów nępienno-charakteropatycznych. psychoterapia zaburzeń zachowania).wstrzyknięciach domięśniowych po 5 mg. wobec pracowników w zakładach pracy itp.stanów napadów absencyj nych). Nie mniej ważny aspekt psychiatryczny wiąże się z leczeniem padaczek(farmakoterapia napadów. chorych na padaczkę. W tym zwięzłym rozdziale staraliśmy się dowieść. kwas walproinowy lub leki z grupy benzodiazepin. Sprawą wielkiej wagi jest propagowanie w społeczeństwie właściwych postaw wobec tych chorych. W stanach napadów częściowych złożonych stosuje się karbamazepinę. zapobieganiem zaburzeniom psychicznym(psychzprofilaktyka)i rehabilitacją. W niektórych przypadkach padaczce towarzyszą przewlekłe objawy psychoorganiczne. U chorych z zaburzeniami zachowania wskazane są leki w rodzaju karbamazepiny. psychofarmaknerapiazaburzeń psychicznych. niektóre napady padaczkzwe przebiegają w postaci zjawisk psychopatologicznych. Stopień inwalidztwa będzie zależał zarówno od częstotliwości napadów. . Padaczkę utożsamia się często niesłusznie z chorobą psychiczną.

psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości oraz zespół Korsakowa). Nie oznacza to jednak. kilowych. stąd mówi się o stadium neurastenicznym wielu chorób(np. zespoły schizeirenoidalne itp. mający wszczepiony rozrusznik serca).zakaźnych):choroba somatyczna. prowadzić do egzogennego typu reakcji(obejmującego ilościowe zaburzenia świadomości. Przede wszystkim wyłączam zaburzenia otępienne. chociaż mogą się zdarzyć inne. przedstawione w poprzednim rozdziale. które w sensie fizycznym zakłócały funkcjonowanie organizmu. które mogą. pourazowych itd.przewlekle dializowani. jak sądził. Bonhoeffera(lb 68-1948)bytu wprowadzenie pojęcia. czyli reaktywnych zaburzeń psychicznych. W takim wypadku używa się zkreślenia. jakie upłynęły od wprowadzenia przez tego autora pojęcia. opisy dotyczyły psychoz durowych. uzależnieni od maszyny"(np. trzeba w tym miejscu przypomnieć. wstrząsające przeżycia". przebiegająca zwłaszcza ostro i burzliwie.lęku.zaawansowana choroba nowotworowa)staje się źródłem objawów depresyjnych z myślami o samobójczej śmierci(chory wymaga wówczas szczególnie troskliwej opieki). W określeniu. Bonhoe(Ter wymieniał ograniczoną liczbę chorób somatycznych. bezsenności itd:objawy psychopatologiczne. Ze zrozumiałych względów w rozdziale tym mogę omówić tylko niektóre aspekty psychologiczne chorób somatycznych. mogą poprzedzać wystąpienie choroby somatycznej. może być. gośćcowych. "reakcję rezygnacyjną':podobny. choć nieco odmienny aspekt wiąże się z chorobami o widocznym kalectwie lub wzbudzającymi w otoczeniu postawy zdrzuctjące(np. nzsiciele wirusa HIV iuLcj. egzogenny . egzogennego typu reakcji psychotycznych". najczęściej typu neurastenicznego. jak i wikłające ją zaburzenia psychiczne są wypadkową wielu czynników biologicznych i psychospołecznych. co Bonhoeffer w swoich pracach wyraźnie podkreślał. że między poszczególnymi chorobami cielesnymi a psychopatologicznym typem reakcji egzogennej zachodzą swoiste związki. będąca żrćdłem przewlekłego stresu. np. odczuwana bywa jako coś upokarzającego. Wspomniany autor nie zaliczał tutaj reakcji psychicznych na. Tym zagadnieniem zajmuje się psychoonkologicważny problem psychologiczna-psychiatryczny stanowią chorzy somatycznie. Sytuacja ta. może prowadzić do następstw psychoorganicznych(nępiennych i charakterupatycznychkchoroba somatyczna o niepomyślnym rokowaniu(np.halucynoza. Organizm ludzki na wiele czynników szkodliwych odpowiada ograniczoną liczbą odczynów chorobowych. somatyczna'':przewlekła choroba somatyczna. pzwoduje pzczucie mniejszej wartości. Wielkim utrudnieniem dla studentów uczących się psychiatrii przed kilkudziesięciu łaty były opisy psychoz w przebiegu różnych chorób. I tak. egzogennego typu reakcji"kryły się wszystkie szkodliwości.chorzy na padaczkę. które różnią się istotnie od zaburzeń psychicznych. pląsawicę. Z tego samego powodu pomijam również omówione gdzie indziej zaburzenia psychosomatyczne. w tym psychotycznych. odrębne zagadnienie stanowią powikłania psychiatryczne zastosowanego leczenia choroby podstawowej(antybiotykami. czyli psychoz endogennych. cheruba psycho. zwłaszcza przebiegająca ze zmianami w ośrodkowym układzie nerwowym. Najczęściej chodzi tutaj o psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości. konykosteroidami.:w eriopwogenezie choroby somatycznej mogły odegrać znaczną rolę czynniki psychospołeczne. występujących niezależnie od chorób somatycznych. że zarówno choroba somatyczna. lekami obniżającymi nadciśnienie itd). powikłana jedną z psychoz. Wielką zasługą niemieckiego psychiatry K. Z perspektywy blisko 90 lat. Zgodnie z współczesnym spojrzeniem na patogenezę chorób i holistyczne podejście do człowieka zdrowego i chorego.

niemal nigdy nie pociągają za sobą nawarstwień psychotycznych. jak dur brzuszny i osutkzwy. Powikłanie psychiatryczne nie jest bowiem swoistym objawem czy zespołem pojawiającym się w przebiegu choroby somatycznej. choroby Basedowa. Rozpoznanie etiologiczne daje bowiem zawsze większą nadzieję na zastosowanie leczenia przyczynzwego. W rozdziale tym nie będę powtarzał opisów poszczególnych zespołów psychopatologicznych. I tak rzeczywiście jest w przypadku powikłań psychiatrycznych cherub reagujących na antybiotyki. Zatrucia. Na zakończenie tych ogólnych uwag pragnę podkreślić. Istotna rzla przypada też składnikom pozakomórkowym. Z zakażeń bakteryjnych szkodliwie na układ nerwowy działają egzo-i endotoksyny. policytemii. Rola niektórych czynników etiopatogenetycznych somatogennychzaburzeń psychicznych. stanów wyniszczenia i niedokrwistości. iż unikamy dzisiaj określenia "zaburzenia psychiczne objawowe".typ reakcji". jak i wirusowe. Inne zakażenie natomiast. Zaburzenia psychiczne w przebiegu chorób zakaźnych wzbudzały cd dawna zainteresowanie psychiatrów. Dalsze badania nad. niektżre zakażenia. tężyczki. chorób serca. Badania nad nimi były spełnieniem dążenia do ustalenia etiologii psychoz. w tym psychi aurii. nawet ciężkie. Dotyczy to np. . W stosunku do wielu chorób zakaźnych rozporządzamy jedynie pojedynczymi opisami kazuistycznymi powikłań psychiatrycznych. w których syntezie i wydalaniu do podłoża biorą udział bakterie. Chociaż każda choroba infekcyjna może stanowić podłoże psychozy. Duże znaczenie ma też stan ośrodkowego układu nerwowego z okresu przed zachorowaniem. cukrzycy. że obok bezpośredniego oddziaływania czynników infekcyjnych na oaLn" ważną tulę patogenetyczną odgrywają zaburzenia termoregulacji(nadcieplność). obrzęku śluzowatego. Trzeba także zwrócić uwagę. Liczba zatruć wykazuje we wszystkich cywilizzwanych krajach tendencję zwyżkową. Zaburzenia psychiczne są następstwem uszkadzającego wpływu różnych substancji toksycznych na ośrodkowy układ nerwowy. Warto jednak odnotować. choroby Addisona i chorób przewodu pokarmowego. egzogennego typu reakcji psychicznych"zostało przez Bonhoeffera stworzone na podstawie bogatego doświadczenia w zakresie chorób infekcyjnych. zaburzenia przemiany wodna-elektrolitowej.bionicy i tężca. ale również medycyngy. dołączają się bowiem zmiany autoimmunizacyjne. Wskazuje na to zresztą nazwa choroby(źródłosłów pochodzi od. że każda choroba somatyczna może doprowadzić do powikłań psychotycznych. egzogennym typem reakcji"poszerzały listę chorób somatycznych o kolejne jednostki chorobowe. Przyczyną egzogennych zaburzeń psychicznych są zarówno infekcje bakteryjne. W związku z narastaniem skażenia środowiska problematyka ta w coraz większym stopniu staje się nie tylko obszarem zainteresowań ekologii. najczęściej u charakterze enzymatycznym. przebiegają bardzo często z powikłaniami psychotycznymi. Niemieckojęzyczni psychiatrzy używają natomiast określenia "zaburzenia psychiczne towarzyszące chorobom somatycznym"(psychische Begleiterscheinungenkórperlicher Krankheiten). odurzenia'). że pojęcie. Działanie wirusów jest bardziej złożone. mocznicy i rzucawki porodowej. ktćre wydaje się właściwsze. w przebiegu których mogą wystąpić powikłania psychopatologiczne. Ostre powikłania psychotyczne występują częściej u osób z cechami encefalopatii. wpływ lekćw bakteriobójczych i bakteriostatycznych. Ostre zakażenia. wiemy dzisiaj. jeżeli zaistnieją szczególne warunki patogenetyczne.

Niektóre trucizny wchłaniane w niewielkich dawkach. w okresie karmienia . wskutek sumowania się małych. Wśród zatruć wskutek narażenia zawodowego można wymienić zatrucia:manganem. mogą nie wywoływać początkowo objawów chorobowych. triortokrezylofosforanem(oleje techniczne).Biorąc pod uwagę okoliczności. w których następuje zatrucie. tlenkiem węgla.alpinistów.metoklopramid)i inne stosowane w zaburzeniach przewodu pokarmowego(np. benzyną. Wśród zatruć przypadkowych i samobójczych wymienia się zatrucia:alkoholem metylowym. które też nie są oczywiście swoiste. można wyodrębnić następujące zespoły:1)ostre i przewlekłe zatrucia wypadkowe:2)ostre i przewlekłe zatrucia wskutek narażenia zawodowego:3)uszkodzenia układu nerwowego w wyniku ubocznego działania niektórych leków:4)szkodliwe działanie alkoholu i innych używek oraz środków uzależniających. Odgrywają w patogenezie wielu zaburzeń psychicznych istotną rolę. siarkowodorem itd. O ubocznym działaniu i pzwikłaniach po lekach psychotropowych mowa jest w innej części podręcznika. czteroetylek ołowiu i wiele innych. progu toksycznego. powikłania psychiatryczne mają charakter bądź zaburzeń nastroju(przeważnie depresja). talem(środki grzyba-i gryzoniobójcze). Dopiero po przekroczeniu tego progu. są:1)jednostronne odżywianie się będące wynikiem narzucanych rygorów dietetycznych:2)zaburzenia wchłaniania z przewodu pokarmowego:3)niemożność wykorzystania witamin. w wadach serca itd. alfa-metylodopa. Tutaj chciałbym wspomnieć o lekach stosowanych w chorobach somatycznych. po(śpiączka)lub zaburzenia jakościowe świadomości. benzenem. Łagodniejsze i dłużej trwające srany niedoboru tlenu dotyczą np. leki przeciwwymiotne(np. Niedobór tlenu. Właściwości kumulacyjne mają np. Można tutaj wymienić:leki hipotensyjne(rezerpina. bądź świadomości(ilościowe i jakościowe).w czasie wykonywania ciężkiej pracy fizycznej. Ostre stany niedotlenienia ujawniają się błyskawicznie w postaci utraty przytomności. chlorkiem winylu. a także zatrucia w następstwie skutkćw interakcji tych środków i lekuw. Z przewlekłymi stanami niedoboru tlenu mamy do czynienia w niewydolności krążenia prawokomorowej. W krajach rozwiniętych jest on zwykle wtórny dc pierwotnych przyczyn. którymi. klonidyna. Działanie leków. rozkurczowe o działaniu chulinolitycznym. że zaburzenia psychiczne nie są swoiste dla rodzaju trucizny. ołowiem. W okresie poprzedzającym wystąpienie objawów zatrucia możemy mieć do czynienia ze skargami typu neurastenicznego. rtęcią.w trakcie stosowania antybiotyków doustnie:5)wzrost zapotrzebowania na witaminy. leki steroidowe. W ich patogenezie współdziałają zwykle różne czynniki.cymetdyna). np. pilotów lotniczych nie używających aparatćw tlenowych. Jakkolwiek mechanizm działania różnych leków jest odmienny. w stanach niedostateczności krążenia mózgowego. w chorobach wątroby:4)zaburzenia flory bakteryjnej biorącej udział w syntezie niekrurych witamin np. czteroety(kiem ołowiu. dwusiarczkiem węgla. Powodują one lżejszego stopnia zaburzenia przytomności(senność. Ogólnie trzeba stwierdzić. kolejno wchłanianych dawek. np. Niedobory witamin. których działanie może być szkodliwe na układ nerwowy i wywoływać powikłania psychiatryczne. występują objawy zatrucia. Na temat związku przyczynowego między działaniem leków w chorobach somatycznych a zaburzeniami psychicznymi należy wypowiadać się jednak bardzo ostrożnie. mniejszych od ich. zdaniem Wąsika(19883. przeciwprątkowe.związki kadmu. w ciąży. leki betaadrenolityczne)mające działanie depresjogenne. Udowodniony jest ujemny wpływ niektórych leków na czynność układu nerwowego. chlorowanymi węglowodorami aromatycznymi i związkami fosforoorganicznymi(insekrocydy).

objawiający się tzw. N i e dobór w i 1 a m i ny B Oiaminy)w następstwie upośledzenia wchłaniania i jednostronnego odżywiania się spotyka się w przewlekłych fazach uzależnienia alkoholowego. płaczliwość. trudności w skupieniu uwagi. Dotyczy to również osób w podesz(ym wieku z objawami otępienngymi.niemowlęcia itd. Niedobór witaminy O(kwas askorbinowy)w krajach cywilizowanych należy do rzadkości. Większe zróżnicowanie zaburzeń psychicznych można stwierdzić w następstwie awitaminozy lub hipowitaminozy BQ-od objawów neurastenicznych z męczliwzścią i sennością dz zespołów psychotycznych o charakterze urojeniowymi otępienia. Jego niedobór jest zwykle wynikiem niedostatecznej podaży i zaburzeń wchłaniania. Do witamin grupy B zalicza się witaminę PP(amid kwasu nikotynowego). nie wywołuje zaburzeń psychicznych. Następstwa psychopatologiczne hipowitaminozy są mało swoiste i przypominają zespół neurasteniczny:osłabienie. Podobne. które w początkowych okresach przybierają charakter objawów neurastenicznych. z dużym pobudzeniem ruchowym i agresywnością. O ile n te dobór w i tam i ny A. Chorzy uskarżają się na osłabienie. Do zespołu witamin grupy B należy również kwas foliowy. . (ryboflawiny). wywz(uje zaburzenia w sferze psychicznej. z którym spotykamy się zazwyczaj u dzieci. Mogą wystąpić stany psychotyczne z jakościowymi zaburzeniami świadomości(stany pomroczne). wykazują osoby z niedoborem witaminy 8. upośledzeniem czucia i osłabieniem lub zniesieniem odruchów głębokich.kurzą ślepotą i zaburzeniami dermatologicznymi. senność i spowolnienie psychoruchowe. pacjentów z długimi fazami depresyjnymi. może doprowadzić do encefalopatii krwotocznej mózgu i psychozy Korsakowa. Niedobór tej witaminy powoduje objawy pelagry. a więc mało swoiste objawy w stanie psychicznym. Częste są objawy neurologiczne i zaburzenia psychiczne. u których zanik łaknienia doprowadził do zmniejszenia ilości spożywanych pokarmów i ich ważnych skladnikuw. Dotyczy to również chorych na padaczkę. Zaburzenia psychiczne. wykazują dużą różnorodność-od objawów neurastenicznych do stanów psychotycznych z zaburzeniami świadomości w cięższych przypadkach awitaminozy. męczliwość. obserwuje się spowolnienie psychoruchowe. Psychopatologicznym wyrazem jej braku jest obniżenie nastroju. W miarę narastania objawów neurologicznych(poił neuropatia)pogarsza się stan psychiczny chorych. W różnicowaniu awitaminozy PP trzeba brać pod uwagę toczeń rumieniowaty. U osób uzależnionych od alkoholu spotyka się również ni edobór witaminy 8. Awitaminoza B u alkoholików. Również przedawkowanie witaminy 1. H i po w i tam i no za powstała w następstwie jednostronnego żywienia może wystąpić u niektórych chorych na schizofrenię. jeśli występują. Niedobór kwasu foliowego spotyka się u chorych długotrwale hospitalizowanych w szpitalach psychiatrycznych. o czym będzie jeszcze mowa w tym rozdziale. leczonych pochodnymi hydantoiny. Poza zaburzeniami psychicznymi w hipowitaminozie B stwierdzaj się objawy zapalenia wielonerwowegoz parestezjami. (piryloksyny). o tyle jej przedawkowanie powoduje nadmierną pobudliwość emocjonalną. ale nie tylko. nadwrażliwość zmysłową oraz bezsenność. utratę łaknienia i objawy neurasteniczne.

który ma obowiązek przeciwdziałania deprywacji sensorycznej u chorych przewlekle unieruchomionych w łóżkach. Nlastępsrwa psychopatologiczne polegają na objawach neurastenicznych z silnym komponentem wegetatywnym. Ból. tłuszczów. Dopływ bodźców do układu nerwowego jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. ale również do jakościowych zaburzeń świadomości. Może tu chodzić o porażenie piorunem lub prądem z sied. zubożenie zainteresowań. Głodzenie i wyniszczenie bywa często przyczyną zaburzeń psychicznych. powtarzające się poniżanie i upokarzanie ludzi prowadziło do stanów astenicznych i reakcji rezygnacyjnych. Chodzi zarówno o niedobór ważnych dla życia składników pożywienia. a także znane z obserwacji klinicznych fakty przyczyniły się do poznania mechanizmu patogennego deprywacji zmysłowej. pobudzenie psychoruchowe. zwłaszcza przewlekły. U osób odratowanych należy się liczyć z objawami encefalopatii i następowymizaburzeniami psychicznymi(zespoły otępienne i charakteropatyczne). płaczliwość. Dotyczyło to np. ale również o działanie przewlekłego stresu. np. W miarę pogłębiania się deficytu kalorycznego u osób głodujących. Prąd elektryczny. Walce z bolem i różnym aspektom psychologiczna-psychiatrycznym tej przykrej dolegliwości poświęca się w piśmiennictwie światowym ostatnich lat wiele uwagi. . Zagrożenie życia. Przewlekłe stany niedożywienia mogą prowadzić do następstw otępiennych i charakteropatycznych. witamin. Hałas i wibracje w krajach uprzemysłowionych to niedoceniany czynnik wpływający szkodliwie nie tylko na układ kostna-stawowy i narząd słuchu.. Dolegliwość ta wpływa wyraźnie na zachowanie człowieka. Przegrzanie i przechłodzenie organizmu doprowadza najczęściej du zaburzeń przytomności aż do śpiączki. Znane z psychzfizjologii doświadczalnej spostrzeżenia nad zachowaniem się osób przebywających w komorach deprywacyjnych. muzo(manienie". Deprywacja sensoryczna. pu okresie paradoksalnego pobudzenia i agresji. Fakt ten powinien być uwzględniany w szerszym zakresie przez personel szpitali.więźniów gułagów i obozów koncentracyjnych. Ich patogeneza jest złożona. węglowodanów. które w gwarze więźniów określano terminem. obniżenie nastroju.Nie są znane zaburzenia psychiczne w następstwie n i edoboru w itam iny E. wody. ma niebagatelny wpływ na stan psychiczny. Może także być przyczyną reakcji psychotycznych. soli mineralnych. Polegają one przede wszystkim na ilościowych i jakościowych zaburzeniach świadomości. Stosuje się ją w psychiatrii jako lek psychostymulujący. a więc białek. Awitaminoza witaminy K może prowadzić do skazy krwotocznej z objawami ze strony układu nerwowego i powikłaniami psychiatrycznymi. Z silnym przewlekłym bolem spotykamy się zwłaszcza w chorobach nowotworowych. Powoduje rozdrażnienie. Ze skraj ną kacheksj ą mamy też dc czynienia w krajach trzeciego świata(kraje Afryki i Azji). Zanik popędu samozachowawczego i utrata wiary w przetrwanie były zjawiskiem groźnym i odbierały więźniowi szanse przeżycia w tych nieludzkich warunkach. ale również na układ nerwowy i stan psychiczny osób szczególnie narażonych(robotnicy). majaczenie głodowe". U chorych okulistycznych operowanych z powodu zaćmy obserwuje się niekiedy halucynozę wzrokową z dużym lękiem i niepokojem ruchowym. występują jakościowe zaburzenia świadomości. stały lęk.

Ma to określone konsekwencje psychiatryczne. Zabiegi chirurgiczne mogą prowadzić dc tzw. że operacja-jako sytuacja trudna może być źródłem zaburzeń reaktywnych typu nerwicowego. Głębsze zaburzenia psychiczne mogą wywoływać operacje z długotrwałym znieczuleniem połączonym z krążeniem pozaustrojowym(np. obniżonym pojmowaniem. Przede wszystkim trzeba uwzględnić wpływ znieczulenia ogólnego.po operacjach gruczołu tarczowego. do których można jeszcze dodać:zaburzenia rytmów biologicznych. niepokojem.zabiegi na otwartym sercu). . Nieprawidłowa praca serca odbija się natychmiast na funkcji mózgu. Niemałe znaczenie mają tutaj zmiany w układzie nerwowym występujące przed operacją. Z tego względu zarówno ostre. nie są bynajmniej jednolitą grupą zaburzeń psychicznych. które.. nagłej otrucie przytomności chory może przez pewien czas wykazywać objaw stanu pomrocznego. Trzeba też pamiętać. nadnerczy. Choroby narządu krążenia. trzustki. jak i przewlekłe choroby narządu krążenia można sprowadzić do omówionego już w tym rozdziale niedoboru tlenu. hematologiczne i wiele innych. wpływ leków stosowanych po operacji(antybiotyki. Promieniowanie jonizujące wywołuje zaburzenia neurasteniczne.w następstwie niewydolności krążenia. Pierwszym objawem jest lęk.Następstwa takiego wypadku są podobne do skutków urazu mechanicznego. rodzaj narządu ogólnoustrojowe skutki metaboliczne zaibiegu(np. podczas gdy zmian tych może nie być nie tylko w innych narządach. ale też w pozostałych okolicach mózgu. Promieniowanie jonizujące ma natomiast wyraźnie szkodliwy wpływ mośrodkowy układ nerwowy. Może on towarzyszyć nawet niewielkim zaburzeniom rytmu serca. jak i przewlekłego niedotlenienia w korze płatów czołowych stwierdza się zmiany neurohisropwolugiczne. Najwrażliwsza z wszystkich tkanek ustroju na niedobżr tlenu jest tkanka nerwowa. Przez kilka godzin. a w bardziej zaawansowanych stadiach objawy psychotyczne(jakościowe zaburzenia świadomości).psychoz pooperacyjnych. ale może być przyczyną(subiektywną)dolegliwości neurastenicznych. obniżeniem nastroju i objaw wegetatywnymi. Powoduje zakłćcenia w metabolizmie białkowym i układach enzymatycznych. generowąiieprzez różne urządzenia. nie ma udowodnionego działania szkodliwego na ukłanerwowy. Porażenie prądem może być też przyczyną odczynów nerwicowych z uporczywymi bolami głowy. powikłania pooperacyjne o typie zakażeń i zakłóceń przemiany wodna-elektrolitowej. leki immunosupresyjne. Może tutaj chodzić o różne związki patogenetyczne. zmian nowotworowych in Istotna jest też rozległość zabiegu i uszkodzenia tkanek. hormonalne). np. zaburza przepuszczalność naczyń krwionośnych i błon komórkowych. Promieniowanie elektromagnetyczne o wysokiej częstotliwości. zjawiska immunopatologiczne. wątroby). Choroby narządów wewnętrznych. cytostatyczne. a tym samym na stan psychiczny. W następstwie zarówno ostrego. zmiany warunków meteorologicznych. wiek pacjenta i jego osobowość. Powyższe zestawienie czynników patogenetycznych nie wyczerpuje oczywiście listy możliwych przyczyn reakcji egzogennych. Stany te mijają bez śladu. deprywację snu. a nawet kilka dni mogą si utrzymywać po narkozie zaburzenia świadomości jakościowe z dezorientacją skłonnością do halucynacji.

jak i długotrwałe niedotlenienie u chorych z przewlekłymi chorobami układu krążenia. 14-Psychiatria. Choroby trzustki. a w przewlekłych stadiach rozwija się encefalopatia wątrobowa ze stanami pomrocznymi. W stadium zejiciowymwystępują ilościowe zaburzenia przytomności(wzpcr. najczęściej typu majaczeniowego. że lekarz ogólny kieruje pacjenta do psychiatry. osłabieniu. Zejściem niektćrych przypadkćw wirusowego zapalenia wątroby jest marskość wątroby. Na tle zaburzeń krążenia dochodzi czasem dz psychoz. nastroju depresyjnego itd. U osób z zespołem wypadania zastawki dwudzielnej stwierdza się częściej niż u osób zdrowych objawy lęku napadowego(napady paniki.w następstwie zatrzymania akcji serca. Przybiera on charakter lęku przed śmiercią. Poważnych problemuw epidemiologicznych przysparzają chorzy z wirusowym zapaleniem wątroby. są niebezpieczne.amemia. drażliwość i bezsennośpowodują. . zaburzeniach potencji itp. wrażeniu ogólnego rozbicia.panie disorler-uważane przez psychiatrów amerykańskich za odrębną jednostkę nozologiczną). ang. np. Nieokreślone dolegliwości bólowe.(np. Choroby układu trawiennego. comu). Istnieją ścisłe związki między stanem psychicznym a funkcją układu trawiennego. W okresie zwiastunów spotyka się częste objawy neurasteniczne. złe samopoczucie. Polegają one na złym samopoczuciu.dolegliwości hipochondrycznych. W okresie żółtaczkowym pojawiają się niekiedy objawy depresyjne. w wadach zastawkowych. choć rzadkie. jaką serce pełni w wyobraźni każdego człowieka. W ostrych stanach zapalnych trzustki spotyka się zespoły majaczeniowe i majaczeniowazamroczeniowe. prowadzi Iz zaburzeń metabolicznych w mózgu i en c e fa I o p at i i. drażliwości. a następnie psychoorganicznymi. W stanie psychicznym przejawia się to zmianami nępiennymii charakteropatycznymi. męczliwości. Każda nieprawidłowość w funkcjonowaniu wątroby odbija się natychmiast na czynności układu nerwowego i stanie psychicznym. Tutaj spotykamy zespoły depresyjna-urojeniowe. Wie o tym każdy człowiek. np. Lęk jest nieodłącznym objawem towarzyszącym duszności. w zapaleniu mięśnia serczwego. jak ważną rolę pełni przede wszystkim wątroba. ang. Wiemy. które na wiele tygodni wyprzedzają objawy somatyczne. zespoły onejroidalne. Psychozy z pobudzeniem ruchowym. ale może też przybierać inne postacie. zwłaszcza przewlekłe stany zapalne narządu bywają w pierwszym okresie błędnie diagnozowane jako nerwica hipochondryczną. Obserwuje się to u chorych po zawale mięśnia sercowego. Z jednej strony czynniki emocjonalne odbijają się na pracy przewodu pokarmowego. których przyczyna tkwi w cherubach układu trawiennego. Metabolizacjaluźnych substancji jest bowiem warunkiem utrzymania homeostazy. Ostra niewydolność wątroby wywz(uje ilościowe zaburzenia przytomności(śpiączka wątrobowa)i psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości:majaczenie. Kto przed ważnym egzaminem nie odczuwał różnych dolegliwości z nudnościami. wymiotami i biegunką włącznie? Przewlekle działające czynniki psychospołeczne prowadzą z drugiej strony Je tzw. Tutaj chcę natomiast zwrócić uwagę na zaburzenia psychiczne.Wynika to z roli. Zarówno ostre niedotlenienie xu n. w mętna pezÓrb(dusznica bolesna). gdyż obciążają nadmiernie układ krążenia.zaburzeń i chorób psychosomatycznych. splątanie.cardiacarrest). bradyfrenii. u osób z sercem płucnym.

gadatliwość. Choroby układu wewnątrzwydzielniczego. W ciężkich przypadkach tyreoroksykozy(choroba Basedowa)opisywano zespoły psychotyczne:majaczeniowy. W eriupatogenezie cukrzycy odgrywają rolę nie tylko czynniki genetyczne. wewnętrznym niepokojem. organiczne halucynozy. a następnie przymgleniem świadomości. Chorych cechuje znaczna apatia.Odrębne zagadnienie stanowią zaburzenia wewnątrzwydzielniczej części trzustki. Niedoczynność tarczycy powoduje inne następstwa psychiatryczne u dzieci. psychozy majaczeniowe. że zaburzenia psychiczne nie są swoiste dla podłoża endukrynopatycznego i to zarówno w okresie początkowym. Matołectwo endemiczne występuje w okolicach górzystych i wzdłuż przebiegu rzek:łączy się z niedoborem jodu w pokarmach. napędu oraz elementarnych popędów. Poniżej podaję krutką charakterystykę najczęściej spotykanych zaburzeń wewnątrzwydzielniczych. Autor wprowadził pojęcie zespołu psychoendokrynnego(albo psychoendokrynopatycznego). Powikłania psychotyczne mają zwykle pewne zabarwienie maniakalne(podwyższony nastrój. Nadczynność tarczycy może przebiegać z objawami nieruwnuwagi życia afektywnego. Dzięki badaniom M. wyrażającymi się chwiejnością emocjonalną. Zaburzenia czynności gruczołów przytarczycznych. . porywczością. Na ogół u pacjentów z cukrzycą nie stwierdza się zaburzeń psychicznych. Nliektórzy autorzy chorobę tę zaliczają do zaburzeń psychosomatycznych. U dzieci i młodzieży przewlekła choroba może być przyczyną homilupatycznych zaburzeń osobowości.psychiatrią endokrynologiczną. na który składają się trzy grupy objawów:zaburzenia nastroju. spowolnienie psychoruchowe. W gruczolaku trzustki występują napady hipoglikemii poprzedzane dolegliwościami hipochondrycznymi. katatoniczny. W ciężkich postaciach choroby mogą występować depresyjne zmiany nastroju. skrócony sen). a inne u dorosłych. jak i w fazie rozwiniętej choroby. dorosłych niedoczynność tarczycy zbyt późno rozpoznana lub źle leczona prowadzi szybko do zespołu otępiennego. akrównież psychospołeczne. splątamowy. stępienie życia emocjonalnego. a nawet śpiączki. że czynność wydzielnicza niektórych gruczołuw ma duży wpływ na stan psychiczny człowieka. dąs hirnlokale Psychosyndrom według określenia Bleulera). nadwrażliwością na hałasy i innymi objawami przypzminającymihipersteniczną odmianę nerwicy neurastenicznej. trudnościami w skupianiu uwagi. Z powikłań psychiatrycznych należy wymienić zespoły paranoidalne. Jest to odmiana zespołu psychonganicznego bez wyraźniejszych zaburzeń sfery intelektualnej. wzmożoną pobudliwością. Zniszczenie lub ciężkie uszkodzenie tarczycy w czasie życia płodowego lub we wczesnych latach dziecięcych prowadzi do matołectwa i upośledzenia umysłowego. bezsennością. paranoidalny i mieszane. która pozostaje w związku z gruczolakiem lub zatruciem para(hormonem. Stosun*kawo rzadkim schorzeniem jest nadczynność przytarczyc. Trzeba jednak dodać. O rozpoznaniu nuzclogicznymdecydują oczywiście badania stanu cielesnego i wyniki badań hormonalnych łącznie ze scyntygrafią. Różneendokrynopatiemogą powodować zbliżone obrazy psychopatologiczne. osłabienie iidz i zaburzenia potencji u mężczyzn. które w rozwiniętej hipoglikemii może przejść w stan majaczenia. Bleulera(1954)i jego szkoły wzrosło zainteresowanie tzw. Ten sam obraz psychopatologiczny stwierdza się u chorych z uszkodzeniami ograniczonymi do określonych struktur(zespół miejscowego uszkodzenia mózgu. Już z powyższych uwag dotyczących trzustki wynika.

Nadmierne wydzielanie androgenów nadnerczowych prowadzi. której wyrazem jest wzmożone wydzielanie kortyzonu. głowy.nervosu\. hydrokortyzonu i I I-. Zaburzenia'te bywają przyczyną omyłek diagnostycznych. dużą męczliwość. w zależności od okresu wystąpienia objawów choroby. z zanikiem napędu życiowego i zobojętnieniem podbarwionym depresyjnie. niekiedy ilościowe. Jeżeli nie udzieli się choremu szybkiej pomocy. zachzwań nerwicowych lub psychoz somatogennych(zespoły zaburzeń świadomości). bóle. na wzmożoną potrzebę snu. i jakościowe zaburzenia świadomości. niekiedy rozpoznaje się jadłowstręt psychopodobny(anoreaiamentulis s. potliwość. Ciężkie przypadki*tężyczki mogą przejawiać się drgawkami padaczkowymi. nastrój przygnębiony. Niedoczynność przysadki mózgowej(zespół Glińskiegc i Simmondsa)przebiega ze znamiennymi zaburzeniami łaknienia. osteoporoza. u kobiet cechy wirylizacji)stwierdza się zmiany w stanie psychicznym:chwiejność uczuciową. cukromocz. Rozpoznanie idzie początkowo w kierunku depresji.Wśród powikłań psychiatrycznych spotyka się zespoły zaburzeń świadomości. Zdarzają się też powikłania psychotyczne o charakterze zespołów paranoidalnych i stany depresyjne przypominające obrazem klinicznym depresję endogenną. drażliwość i wybuchowość. rozstępy na skórze podbrzusza i ud. Towarzyszące tym zmianom zjawiska psychopatologiczne mogą mieć charakter zaburzeń osobowości. zaburzenia napędu psychoruchowego(obniżenie lub rzadziej podwyższenie). do:wrodzonego rzekomego obojnactwa u dziewcząt. nudności i drżenie rąk. reaktywne zaburzenia nastroju(depresja psychogenna u kobiet w związku z wyglądem zewnętrznym). przebiegającym z nadciśnieniem tętniczym. Zaburzenia czynności nadnerczy mogą się przejawiać w pustaci nadczynności kory nadnerczy. wrażenie podwyższonej temperatury. W chorobie Addisona(czyli pierwotnej niewydolności kory nadnerczy)widuje. Zmniejszona aktywnzść hormonalna przytarczyc przejawia się tężyczką(rewma). Wyodrębnia się dwie postacie kliniczne guza:ze stałym lub napadowym wydzielaniem amin katechclowych. senność i przeczulenie. przedwczesnego dojrzewania płciowego u chłopców i wirylizacji u dojrzewających dziewcząt. I/-oksykonykosteroidów(zespół Cushinga). W cięższych postaciach choroby widywano zespoły depresyjne. nadciśnienie krwi. a taki przewlekle psychozy urojeniuwe. a także ich uszkodzenie w trakcie operacji tarczycy. zespołu wzmożonego wydzielania androgenów(zespół nadnerczowo-płciowy)i niedoczynności kory nadnerczy(choroba Addisona). Należy też wspomnieć o guzie chromochłonnym nadnerczy(yzzcmmwwcmw). zespzly zaburzeń świadomości. zwężeniem pola świadomości połączonym z lękiem i pobudzeniem psychoruchowym. Chorzy uskarżają się na szybką męczliwoić. kołatanie serca. Przyczyną zespołu Cushinga jest najczęściej gruczolak lub rak kory nadnerczy. Choroba Addisona jest bezwzględnym przeciw-gwskazaniem do leczenia neuroleptykami ze . obcy mżenie napędu psychoruchowego. W pustaci napadowej nagłym zwyżkowym ciśnieniom krwi towarzyszy silny lęk oraz niepokój ruchowy. Zespół nadnerczowo-płciowy może mieć charakter pierwotny i wtórny. stan ten może przejść w amencję zapowiadającą zejście*śmiertelne albo w osłupienie kataleptyczne. Objawy narastają zwykle w ciągu wielu lat. zanik popędu płciowego. wzrost stężenia glukozy we krwi. U chorych z pierwszą postacią górują objawy neurasteniczna-hipochondryczne niepokój. Przyczynami są choroby zapalne i zwyrodnieniowe gruczołów przytarczycznych. Poza typowymi objawami somatycznymi(twarz księżycowata. na dużą wrażliwość na zimno. się poza osłabieniem fizycznym.

Jeżeli w którymś z tych okresów zdarzy się psychoza. a po drugie musiały zaistnieć jeszcze dodatkowe sytuacje eticpatogenetyczne odpowiedzialne za wystąpienie psychozy. wrażenie ciągłego zmęczenia. np. poród. że nie istnieją ani. Wystarczy wskazać na fakt. u kobiet przypada zwykle na okres. To samo można odnieść do takich stanów fizjologicznych. Funkcje rozrodcze kobiety pozostają w życiowym związku z czynnościami psychicznymi i stają się źródłem stanów nierównowagi emocjonalnej. Nie można zwłaszcza niedoceniać wpływu czynników psychologicznych i spzłecznych. a niekiedy psychotycznych. muszą w grę wchodzić jeszcze inne czynniki etiologiczne endoiegzogenne. Zupełne bezpodstawne jest również utożsamianie przekwitania z okresem przedstarczym. Nie ma psychoz ciążowych. Przede wszystkim należy podkreślić. Miesiączka jako taka nie staje się natomiast nigdy podłożem psychoz. Inwolucja hormonalna. Inaczej u mężczyzn. złożona. jak obniżenie nastroju typu depresyjnego lub dysforycznego. zakończenie działalności zawodowej. jak i u mężczyzn występują stosunkowo częste stan depresyjne i psychozy urojemowc. w którym ośrodkowy układ nerwowy nie wykazuje przeważnie najmniejszych zmian wstecznych. występujące w okresie pzkwitania i przekwitania.. jak każda biologiczna sytuacja kryzysowa. jakim jest przekwitanie. W okresie inwolucji zarówno u kobiet. Okmpokwitania i występujące w tym czasie przeobrażenia fizjologiczne zbiegają się zwykle z różnymi oddziaływaniami środowiskowe-wychowawczymi. W związku z tym wszelkie zakłócenia równowagi stanu emocjonalne-popędowego należ rozpatrywać w szerokim kontekście biologiczna-psychospołecznym.przełomy hormonalne. zatrucie lub wyzwolenie się endogennego procesu psychotycznego(schizofrenia. Ale i tutaj nie zachodzi związek między ustaniem czynności płciowych a pojawieniem się zmian zwyrodnieniowych w tu n. Prawdą jest natomiast. psychozy inwolucyjne". że u 30%kobiet występuje tzw. choroba afektywna).infekcja. Trzeba reż uwzględnić wpływ czynników psychospołecznych:lęk przed porodem. Roi a gro czzłów płc i owych w patogenezie zaburzeń psychicznych jest. zaburzenia snu. spadków ciśnienia krwi. Składają się nań takie objawy. Nie istnieje pojęcie psychozy menstruacyjnej". nieślubna i nie chciana ciąża itp. *zaburzeń psychicznych. laktacja itd. porodowych. Byłby to zresztą pogląd redukcjenistyczny. Te właśnie czynniki w połączeniu z niedojrzałością emocjonalną bywają przyczyną . to po pierwsze trzeba określić jej charakter.cimacrznwm wrwc przypada rzeczywiście na okres przedstarczy. chociaż nie należy jej przeceniać.zespćł napięcia przedni i e s i ączkowego. ale poza procesem fizjologicznym. lęk i uczucie wewnętrznego napięcia. Tzw. psychozy klimakteryczne". pustka egzystencjalna-to czynniki niekiedy ważniejsze zd samych wpływów hormonalnych. jak ciąża. Wokół zaburzeń psychicznych związanych z przekwitaniem(inwolucja i meno-pauza)narosło wiele nieporozumień. połogowych i laktacyjnych. połóg.względu na ryzyko zapuści i dużych. że życie płciowe się kończy. że stanowią one. ani. Świadomość. chwiejność uczuciowa ze skłonnością do płaczu i drażliwości. same przez się nie prowadzą do. a więc zakończenie życia płciowego. dyspozycję dc występowania zaburzeń nerwicowych. bóle głzwy i inne dolegliwości hipochondryczne. Tzw.

Fu drugie-dializy odbywają. U chorych tych widuje się różnorodne zaburzenhpsychiczne. leczenia. cz powoduje. Pod względem psychiatrycznym mogą się pojawić różne zespoły psychopatologiczne. utrzymujący się przewlekle. rokowania itdcj. Przewlekła niewydolność nerek powoduje konieczność regularnego i wieloleąniego stosowania dializ.. Choroby układu krwiotwórczego. Objawy te są nie tylko wynikiem sytuacji psychologicznej. Jak słusznie podkreśla Pużyński(l 98 b). zwłaszcza z kręgu chorób afektywnych:3)stosunek lekarza i otoczenia do pacjenta(komunikacja z chorymi na temat choroby. Wiąże się je przyczynowo ze zmianami naczyniowymi w o u n. zwłaszcza w białaczkach. 4'horoby nowotworowe są często przyczyną zaburzeń psychicznych. zwłaszcza konykosreroidów. że pod koniec tego. niekiedy bardzo silny. pojawia się szybka męczliwość. reakcją psychogenną na sam fakt przewlekłej choroby i stosowaniem leków. kastracja nie musi prowadzić do impotencji. ale układają się w zespół psychoendokrynny zależny od zaburzeń wewnątrzwydzielniczych. się cyklicznie w odstępach kilkudniowych. U chorych tych zachodzi konieczność zastosowania leków przeciwdepresyjnych. . czynnikiem zakaźnagorączkowym. Ich patogeneza jest złożona. należący do kolagenoz. w tym zespoły depresyjne i psychozy z zaburzeniami świadomości. U dorosłych mężczyzn. W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie psychiatruw tą chorobą.. ktćre porzucają swoje nowo narodzone dzieci na wysypiskach śmieci. Niekiedy upraszcza się mechanizm ich postępowania. Wytrzebienie(kastracja)dorosłego nie musi dawać widocznych zaburzeń psychicznych. przypisując je etiologii psychogennej(reuktywnej). W patogenezie tych zaburzeń trzeba również uwzględnić wpływ leków. wśród których wymienia:1)osobowość chorego:2)zaburzenia psychiczne w przeszłości. prowadzących przedtem aktywne życie płciowe. kwalifikowaniem ich do dializy wykazywali cechy przewlekłej choroby somatycz-. 4)stopień intoksykacji ustroju:5)rodzaj stosowanego leczenia(radioterapia. Po pewnym czasie zachowanie tych osób zmienia się. bywają podłożem ostrych i przewlekłych powikłań psychiatrycznych. leki przeciwnowotworowe i przy ciwbólowe mogą wywierać toksyczny wpływ na c u nJ:6)ból. Po pierwsze-chorzy przed za. net z jej psychologicznymi i fizycznymi skutkami. Zaburzenia neurologiczna-psychiatryczne mogą występować pod trzema postaciami jako:uogólnione organiczne uszkodzenie o u n. Istnieją doniesienia o możliwości wystąpienia stanów depresyjnych po porodzie. obserwuje się obniżenie nastroju. Zaburzenia psychiczne o różnym obrazie klinicznym(zespoły zaburzeń świadomości)występują też w innych chorobach krwi. w 5060%przypadków przebiega z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego. wśród których należy wymienić przede wszystkim niedokrwistość złośliwą typu Addisona-Biermera. Do najczęstszych zaburzeń psychicznych należy depresja przebiegająca nierzadjko z myślami i zamiarami samobójczymi. Słabnie napęd psychoruchowy. chociaż poza samym porodem występują u tych kobiet jeszcze inne przyczyny przygnębienia.zdumiewających i odrażających zachowań niektórych młodych matek. chociaż może być powodem zmniejszenia popędu płciowego. stany drgawkowe i ogniskowe uszkodzenia mózgu lub rdzenia kręgowego. Toczeń rumieniowaty układowy(jazie ermiemuwsar). pojawienie się zaburzeń psychicznych może się wiązać z wieloma czynnikami.

jak i z nietolerancyjnymi postawami niektórych grup społecznych wobec zakażonych osób. Niektórzy chorzy buntują się"a nawet rezygnują z zabiegów. leukoplakia włochata na powierzchni języka. Pierwsze przypadki choroby(chociaż zachorowania zdarzały się wcześniej)opisano. Zakażenie wirusem prowadzi do uszkodzenia układu odpornościowego i przypomina inny znany defekt tego układu-wrodzoną dysplazję albo agenezję grasicy. że chorobie należy również w podręczniku psychiatrii poświęcić nieco więcej uwagi. Chodzi tu o niektóre nowotwory(np. Istnieje hipoteza.okresu w ustroju chorego gromadzą się zbędne i szkodliwe produkty przemiaqymaterii. której objawy narastają. wyraźnie wzrasta liczba chorych na AIDS i zakażonych wirusem HIV. plamica małoplytkzwa. że za jej powstanie odpowiedzialny jest glin. w 1980 r. wystąpienie może wskazywać na istnienie niedoboru immunologicznego typu komórkowego. podłożem powikłań psychotycznych. niektóre robaczyce i choroby pierwotniakowe. zmiany okołozęboweo typie nietypowego zapalenia dziąseł i wrzodziejące zapalenie dziąseł. Nabyty zespół upośledzenia odporności AIDS(Aeąuired lmmune Defeiency. półpasiec. których. Obiektywnym dowodem zakażenia wirusem jest obecność przeciwciał anty-HIV lub wyizolowanie samego wirusa. Synlrome)stanowi na tyle powwżne zagrożenie dla zdrowia i życia. guza mózgu(chłoniak pierwotny). w tym mocznika. zwany HIV(Human lmmunedeficiencyWirus)z grupy ludzkich wirusów T-limfocytotropowych(HTLV). Istnieje poważne niebezpieczeństwu wzrostu zachorowań.towarzyszą objawy . a także w Europie Zachodniej. a także w Zatrze(Afryka). Rozwinięty pełnoobjawowy zespół choroby AIDS występuje u około 15%zakażznych chorych. l 99 O):kandydozajamy ustnej. Wynik tego badania nie jest oczywiście równo-znaczny z rozpoznaniem AIDS. objawy ogniskowe i oponowe. Chorobę AIDS wywołuje retrowirus. Są one wyrazem uszkodzenia układu nerwowego w następstwie podostrego zapalenia mózgu. tulzwia i kończyn. W Polsce również. Z chorobą AIDS wiąże się też różne aspekty psychiatryczne. pojawia się encefalopatia. świadczącym o organicznym uszkodzeniu o u n. Objawom neurologicznym. amerykańskim i afrykańskim. Z punktu widzenia rckowniczego dla wystąpienia choroby AIDS mogą mieć znaczenie następujące objawy(cytuję według Lutyńskiej.mięsak Kaposiego).z powodu trcmbocytopenii(była o tym mowa w rozdziale dotyczącym zespołów otępiennych). Od te czasu liczba chorych rośnie w zastraszającym tempie. zakażeń bakteryjnych i wirusowych. Można je ująć w 4 grupy:1. Wśród objawów klinicznych AIDS do częstych(20-259)należą objawy neurologiczne:bóle głowy. łojotokowe zapalenie skóry twarzy.w Stanach Zjednoczonych i na Haiti. co powoduje zatajanie faktu nosicielstwa. mięczak zakaźny w postaci drobnych guzkńw na skórze. Część osób zakażonych pozostaje klinicznie zdrowa. Po czwarte-u chorych przewlekle dializowanych. powikłań naczyniowych w związku z zapaleniem wsierdzia oraz krwawień do o u n. zwłaszcza na kontynencie. zmiany okołoodbytnicze wywołane przez wirus Aerpew. Istnieje też wykaz chorób. związane zarówno z niskim poziomem kultury seksualnej. Po trzecie-dializa ogranicza funkcjonowanie społeczne chorego i uzależnia go od sztucznej nerki. pewne rodzaje grzybic. Encefalopatia dializowanych może być.

może być potężnym stresem powodującym głębokie reakcje depresyjne i przewlekle odczyny nerwicowe z przewagą lęku. gdzie nie uprawia się roślin będących dla nich S UTOWCTI. których wspólną cechą jest zdolność modyfikowania samopoczucia. potwierdzone badaniem serologicznym. Ignorancja dotycząca źródeł zakażenia chorobą oraz kolportowane informacje o jej nieuleczalności zwiększają u ludzi poczucie zagrożenia i postawę lękową. . chorzy na hemofilię)mogą się pojawić zarówno objawy nerwicowe. pełnił one znaczącą rolę w rozwoju kultur(np. W grupach zwiększonego ryzyka(homoseksualiści. ludzie prowadzący zbyt swobodne życie seksualne z wielu partnerami.alkohol. jak i dotyczące działań psychoprofilaktycznych.otępienia. W rozdziale tym zostaną omżwione właściwości środków leczniczych i nicie niczych. recepty z wturnikiem). haszysz. 'zęść. ponoszone przez rodzinę. Są to zatem środki psychoaktywne. zanik zainteresowań. spowolnienie psychoruchowe.majaczenie). że przed psychiatrią piętrzą się w najbliższym okresie liczne obowiązki związane zarówno z leczeniem zaburzeń psychicznych u chorych na AIDS lub zakażonych wirusem HIV. straty emocjonalne i materialne. wycofanie się z kontaktów społecznych. Il. Rozwój komunikacji w XX wieku przyczynił się du powstania czarnego rynku na środki psychoaktywne. utrudnione skupienie uwagi. przestępczość). Zaburzenia psychiczne spowodowane używaniem środków psychoaktywnych. Chociaż etiologia zmian otępiennych u chorych na AIDS nie jest całkiem jasna. Właściwości niektórych ircdkćw były znane już w starożytności. Andrzej Piotrowski. w korze mózgowej. Przede wszystkim mam na myśli podnoszenie poziomu wiedzy na temat źródeł zakażenia wirusem HIV i krzewienie właściwych postaw wobec ludzi zakażonych. llowoczesne techniki obrazowania mózgu z tomografią komputerową(TK)i jądrowym rezonansem magnetycznym(MRD pozwoliły na wykrycie zmian zamkowych w strukturach podkorowych. l 99 O). Część tych irzdkżw znajduje się w obrocie handlowym. opium). hipochondrycznej samoobserwacji i rezygnacji z obowiązków zawodowych oraz wszelkich kontaktów społecznych. a jeszcze inne są pozyskiwane na czarnym rynku. narkomani. tych środków ma działanie przeciwbólowe. inne wyróżniają się silnym działaniem nasennym. Występują zaburzenia pamięci krótkotrwałej. aż do bezruchu i mutyzmu. ale również. zwłaszcza tam. rewizji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych . . a zawsze z uzależnieniem od nich. W przebiegu organicznego uszkodzenia mózgu mogą pojawiać się stany psychotyczne o typie organicznej halucynozy lub zespoły jakościowych zaburzeń świadomości(np. Z powyższych uwag wynika. i zachowania. iż ich przyczynę stanowi bezpośrednie zakażenie wirusem HIV. istnieje prawdopodobieństwo. niektóre pobudzającym. jak i psychotyczne o charakterze urojeń hipochondrycznych. inne dostępne są wyłącznie na recepty(niektóre tylko na. Zachorowanie na AIDS lub jedynie zakażenie wirusem HIV. straty ekonomiczne i społeczne(koszty związane z leczeniem uzależniniych i pomocą dla nich. U niektórych chorych mogą one wyprzedzać inne objawy choroby. wiążą się straty zdrowotne jednostki. choć w mniejszym zakresie. mimo negatywnych wyników badań w kierunku zakażenia wirusem HIV(Jakitowicz i wsp. Wprowadzenie. a jeszcze inne są powszechnie używane jako środki uspokajające. W 10. Z przyjmowaniem środków psychoaktywnych.

Tolerancja zachodzi tyłku wobec trzech grup środków:oplątów. Trudności z samokontrolą w powstrzymaniu się od przyjęcia środka. tj. Można przyjąć. 4. Silne pragnienie lub poczucie przymusu przyjmowania środka psychoaktywOSZO. aby doświadczyć oczekiwanego i pożądanego działania albo też uniknąć złego samopoczucia z powodu braku środka. Zespól uzależnienia. Używanie szkodliwe. żuhaczka zakaźna w przypadku przyjmowania środka dożylnie). Zespół zjawisk fizjologicznych.sytuacji. Zależność fizyczna powstaje. Wyróżniającym się objawem zespołu jest silne. które wcześniej taki efekt zapewniały. najprawdopodobniej związanych z układami enzymatycznymi. w którym środek jest przyjmowany po to. Krócej lub dłużej trwający kontakt ze środkiem o potencjale uzależniającym prowadzi do wytworzenia się zależności psychicznej. może mieć miejsce przyjmowanie środka(lub środka z tej samej grupy)w celu zmniejszenia nasilenia lub uniknięcia wystąpienia zespołu abstynencyjnego. pragnienie przyjmzwania środka psychoaktywnego. które charakteryzowały jednostkę przed uzależnieniem się. afektu lub innych funkcji i reakcji psychofizjclogicznych. jego ilości i zaniechania przyjmowania(np. odczuwane jako nie do odparcia. 6. Utrata istniejących przed uzależnieniem się zainteresowań i poszukiwania przyjemności i skoncentrowanie się na zdobywaniu środka. gdy dla osiągnięcia zamierzonego efektu konieczne jest przyjmowanie dawek wyższych niż te. Jest to stan.wyróżniono następujące stany jako następstwa epizodycznego lub stałego kontaktu ze środkiem psychoaktywnym:Ostre zatrucie. gdy dochodzi do zaniechania przyjmowania środka lub wydatnego zmniejszenia dawki dobowej:objawy zespołu abstynencyjnego są charakterystyczne dla przyjmowanego środka(środków z tej samej grupy). Fizjologiczne objawy występujące. że zasadne jest rozpoznawanie uzależnienia. potrzebnych do osiągnięcia zamierzonego efektu. Zachodzi zatem zjawisko tolerancji w następstwie wytworzenia się neuroadaptacji i pojawiania się zespołu abstynencyjnego. To I era n ej a zależy od właściwości osobniczych. jest różna w odniesieniu do różnych środkćwu tych samych osób. 3. Jest tu stan pc wypiciu alkoholu lub przyjęciu innego środka. Przyjęcie środka nawet po długim okresie abstynencji może powodować gwałtowny nawrćt innych objawów zespołu.przerwania ciągu alkoholowego). Stan gdy kontaktowi ze środkiem przypisuje się następstwa somatyczne(np. Przyjmowanie środka mimo istnienia jawnie szkodliwych następstw(marskość wątroby u alkoholika. gdy ma miejsce jej załamanie się. behawioralnych i poznawczych powstający. gdy przyjmowanie środka(lub grupy środków)dominuje nad zachzwaniami. powodujący zaburzenia świadomości. gdy środek(środki z tej samej grupy)jest przyjmowany w coraz to większych dawkach. 2. alkoholu oraz uspokajających i nasennych. Istnienie tolerancji. spostrzegania.zapalenie trzustki po nadużyciu alkoholu)lub psychiczne(obniżenie nastroju po ciągu alkoholowym). gdy jednostkę charakteryzują trzy lub więcej spośród 6 niżej wymienionych cech:1. 5. procesów poznawczych. . jeśli środek zostaje odstawiony. jeżeli środek zostaje odstawiony. Zależność psychiczna nie prowadzi do pojawiania się objawów zespołu abstynencyjnego.

Zespól abstynencyjny. alkoholizm u ojca). chęć zaakceptowania przez grupę rówieśniczą(przyjmowanie. W każdym przypadku znaczenie każdego z tych uwarunkowań bywa mniej lub bardziej znaczące. trwale zaburzenia osobowości i zachowania. Zaburzenia powstałe w związku z długotrwałym przyjmowaniem środka:krótkotrwałe(trwające sekundy lub minuty)powracanie doznań psychotycznych(np. Uwarunkowania psychologiczne dotyczą niemal wszystkich przypadków. zamanifestowanie własnej niezależności. jeśli nie pije. na przykład przez robotników budowlanych na. przewlekle występujące zaburzenia afektu. która często chce się takiega ucznia pozbyć. Uwarunkowania przyczynowe używania środków psychoaktywnych. wyrażenie agresji wobec osoby lub osób znaczących. rż" gdyż często ujawniają się u nich objawy nerwicowe. ji społecznej(objawy nerwicowe u matki. może je znaleźć najłatwiej u innych przyjmujących środki. potrzeba zachowania się w sposób odrzucany przez starsze pokolenie(protest. przeciwdziałanie złemu samopoczuciu. Wejście w kontakt ze śrzdkiem i utrwalanie się tego zachowania są natury psychologicznej. społecznej. Do inicjacji dochodzi najczęściej w wieku młodzieńczym. Przykładem może być moda na zachowania hippisowskie w latach siedemdziesiątych. otępienie. Czynniki re szczególną rolę pełnią u młodzieży z uwagi na istniejące w tym wieku dążenie du unifikacji postaw:pewne znaczenie może mieć także moda młodzieżowa. ł'zynniki natury społecznej.Oznacza to. im bardziej zaburzone są układy i związki w rodzinie tak w sferze emocjonalnej. lub szkoła. narkotyków"może być warunkiem akceptacji przez grupę). bunt przeciwko normom i konwencjom tego pokolenawyraża się poprzez niezgodne z tymi normami zachowania dewiacyjne). wąchacz"kleju jest narkomanem i jako taki jest kierowany przez szkołę lub doprowadzany przez rodziców do poradni wyspecjalizowanej w leczeniu uzależnień. z przyjmowaniem środka). Kryzys wieku młodzieńczego jest zazwyczaj tym bardziej nasilony. który. że może być rozumiana szkodliwość i zagrożenie związane. zaburzenia procesów poznawczych. że tylko te grupy mogą prowadzić do wytwarzania się zależności fizycznej. chęć zddalenia się ud obarczeń emocjonalnych. Utrwalaniu zachowania dewiacyjnego sprzyja represja. jeśli pojawi się jako reakcja środowiska na przyjmowanie środków psychoaktywnych-mimo że celem represji jest eliminacja dewiacji. . Czynniki natury psychologicznej mogą powodować rozpoczęcie przyjmowania środkżw uspokajających i nasennych przez kobiety po 40. Represyjnie mogą reagować rodzice na wiadomość o używaniu przez ich syna narkotyków. po-szukiwanie wglądu w niejasno uświadamiane sobie własne problemy. Innym przykładem może być nacisk wywierany przez grupę na jednostkę. Mechanizm etykietowania społecznego Oabellmg)sprzyja także utrwalaniu zachowania dewiacyjnego. Zaburzenia psychotyczne przewlekle(najczęściej w przebiegu alkoholizmu). W odczuciu środowiska młodociany. kulturowej i biologicznej. Młodociany w takich sytuacjach poszukuje oparcia emocjonalnego. Właściwy dla tego wieku kryzys tożsamości może pzwodować potrzebę natychmiastowej gratyfikacji(niezależnie od tego. Przyjmowanie narkotyków było wówczas wyznacznikiem identyfikacji z wartościami rej subkultury. nowego". Zespół abstynencyjny z majaczeniem. nie może liczyć na akceptację ZTUOV.omamów po przebytym majaczeniu). Składają się nań objawy somatyczne oraz objawy ze strony stanu psychicznego o różnym nasileniu.

a ponadto spotyka tam pacjentów trwale uzależnionych. Kontrola laboratoryjna jest niezbędna również w czasie postępowania .marihuana)znajdują stena liście środków narkotycznych. Wysokie spożycie alkoholu(w Polsce obecnie okuło I I I czystego etanolu per cqyww)wpływa na wzrost przestępczości. jakie czerpie ono ze sprzedaży alkoholu:zbyt niskie ceny powodują zwiększony popyt i wpływają na wydajność pracy. a ceny zbyt wysokie powodują nielegalną produkcję i redukują wpływy ze sprzedaży. Młodociani w początkowym okresie są skłonni eksperymentować z luźnymi środkami. na odwrót. że pomoc nie powinna być udzielona. Wiąże się z tym także nielegalna produkcja.liczba zgonów z powodu ostrych zatruć barbituranami lub opłatami porównywana corocznie.opłaty i diazepam). Właściwości osobnicze. aby proces odtruwania nie postępował zbyt intensywnie. aby doświadczyć ich działania. jest odzwierciedleniem zwiększenia się lub zmniejszenia konsumpcji alkoholu per cwziw w skali kraju. w jakim u danej osoby wytworzy się tolerancja wobec środka powodującego zależność fizyczną na tle istniejącej wcześniej zależności psychicznej. Czynniki biologiczne wpływają na. Polityka cen prowadzona przez państwo musi uwzględniać wpływy. O tendencjach do zwiększania się lub zmniejszania różnych uzależnień w populacji ogólnej informują wskaźniki pośrednie. głębokość"odpowiedzi na jednorazowe przyjęcie środka i są szczególnie istotne dla czasu. obserwowana każdego roku. zwłaszcza związanej z zachowaniami agresywnymi. duże znaczenie ma oznaczanie środków psychoaktywnych w płynach ustrojowych. a samu zachowanie dewiacyjne należy traktować jako przejaw leżących u jego podłoża zaburzeń. W li ag nos ty ce uzależnień. Daje to podstawę do korekty szacunkowego rozpowszechnienia uzależnień od alkoholu w danej populacji. podczas gdy inne(np. Jakkolwiek-mówiąc o uzależnieniu-ma się na myśli przyjmowanie jednego środka. Trudno oszacować występowanie różnych uzależnień w populacji ogólnej. Liczba przyjęć do oddziałów psychiatrycznych z powodu psychoz alkoholowych. a ich pozyskiwanie jest nielegalne. Zdarza się. jak wiadomo. Wysoka cena może stanowić zaporę dla rozpowszechniania się środka w określonym kraju(np. Czynniki ekonomiczne. np. tu często ma miejsce zastępowanie preferowanego środka przez inny z tej samej grupy(dotyczy to zwłaszcza alkoholu i oplątów). Nie znaczy to. a także liczba stwierdzanych każdego roku przypadków marskości wątroby(pomijając przypadki marskości w krajach o znacznym rozpowszechnieniu żółtaczki zakaźnej). że środki z różnych grup bywają przyjmowane wymiennie(np. a także o mniejszej tolerancji na alkohol u Japończyków i Chińczyków niż u mężczyzn rasy białej. wyrażające się różną szybkością wytwarzania się tolerancji. Wiadomo z badań adopcyjnych o podatności na wytworzenie się alkoholizmu u synów alkoholików. Powinna ona koncentrować się na problemach osobowościowych czy objawach nerwicowych u młodocianego.Nwbywu w ten sposób etykietę narkomana. lub też nie są w stanie odtworzyć ilości przyjętych środków w dniach i godzinach poprzedzających detoksykację(np. Jest to tym bardziej istotne. Niektóre środki są w codziennym użyciu w kulturze euroamerykańskiej(np. szczególnie ostrych zatruć. że często pacjenci zatajają wielkość dawek przed rozpoczęciem detoksykacji(zazwyczaj dawkę zawyżają).w Polsce stale jeszcze dotyczy to kokainy i heroiny). W kulturze arabskiej jest. zdają się być determinowane genetycznie. Czynniki kulturowe mogą niekiedy decydować o wyborze środka.alkohol).przewlekłe zatrucie irzdkaminasennymi i uspokajającymi).

społeczne i ekznumiczne są większe niż w krajach. o którym wiadomo.twarde alkohole w dużych ilościach. Uzależnienie od alkoholu charakteryzuje jeden z trzech niżej wymienionych sposobżw picia:codzienne wypijanie alkoholu w celu utrzymania zadowalającego funkcjonowania. można dostrzec obniżenie nastroju i objawy nerwicowe. Nie do oszacowania są straty społeczne. że co czwarta cszba ma w swoim utoczeniu kogoś z problemem alkoholowym(kogoś. w których dominuje spożywanie alkoholi niskoprocentowych(udział wódki w strukturze spożycia wynzsi okuło BO%). Polsce. pije znaczna część populacji mężczyzn(picie wćdki w krajach WNT. podczas gdy testy ilościowe są mniej czułe(znaczna liczba wyników fałszywych). U podłoża uzależnienia u kobiet. Z alkoholizmem wiąże się ściśle przestępczość. w tym obarczenie emocjonalne i zaniedbywanie ekonomiczne rodziny. Ponad 5 O'%czynów przeciwko życiu i zdrowiu jest popełnianych pod wpływem alkoholu.jakościowa kontrola oplątów celem ustalenia. jak niemożność ograniczenia ilości wypijanego jednorazowo alkoholu lub powstrzymanie się ud picia. ale ograniczone do weekenduw picie dużych ilości alkoholu oraz ciągi picia występujące naprzemiennie z okresami trzeźwości. tzw. a także zaburzenia osobowości. O znaczeniu alkoholu i związanych z nim problemuw społecznych oraz pozycji jaką zajmują wpływy ze sprzedaży alkoholu dc Skarbu Państwa.przerwy w życiorysie(nieodtwarzaniezdarzeń w stanie upicia się). Spożycie alkoholu per cwziw jest różne w poszczególnych krajach europejskich. picie alkoholi niekonsumpcyjnych. że pogarsza się w następstwie picia. częściej niż u mężczyzn. Największe ilości alkoholu są wypijane przez mężczyzn w wieku 20-30 lat(w większości jeszcze nie uzależnionych). bezskutecznie podejmowane prżby wejścia w okres trzeźwości. osób z problemem alkoholowym ocenia się w Polsce na około 3000000. w tym uzależnionych na 600000. Istnieją znaczne różnice kulturowe w stylach picia:alkohol w pustaci wina w krajach romańskich stanowi w zasadzie składnik codziennej diety. Liczbę. Alkohol. tzw. abstynencji).rehabilitacyjnego(np. piwo pije się codziennie w niekrćrych krajach(np. Finlandii).w Bawarii). że większość testów jakościowych odznacza się znaczną czułością(mało wyników fadszywych). kro ponosi straty osobiste w związku z piciem alkoholu lub którego picie powoduje straty u innych). regularne. Jednak straty zdrowotne. . kontynuowanie picia mimo istnienia stanu chorobowego. dobrze informuje udział w dochodach budżetu wynoszący od lat około l 4%. Ocenia się. znaczna część wypadków drogowych wiąże się z prowadzeniem pojazdów mechanicznych w stanie nietrzeźwości. Grupy środków o działaniu uzależniającym. U kobiet największe spożycie przypada na wiek 30-40 lat. później spożycie się zmniejsza. ale zazwyczaj niecodziennie. Należy pamiętać. Wyróżniają się takie zachowania. Uzależnienie od alkzholu dotyczy wielokrotnie częściej mężczyzn niż kobiet(stosunek hospitalizowanych w oddziałach psychiatrycznych i odwykowych od lat wynosi b-9:I). Polska znajduje się w środku tabeli w przeliczeniu na czysty spirytus rocznie. choć niekoniecznie uzależnionego. czy pacjent nie łamie.

gdy ilość wypijanego alkoholu w ostatnich dniach uległa wydatnemu zmniejszeniu. Należy pamiętać.podejrzliwość może prowadzić do interpretacji urojemowych. W każdym przypadku konieczne jest podawanie dużej ilości płynuw oraz tiaminy(50-100 mg/d)i kwasu foliowego(1-3 mg 7 d). zbjawy zespołu abstynencyjnego hydroksyzyną. Jeżeli w czasie abstynencji wystąpił napad padaczkowy lub wiadomo. przyspieszenie tętna. najczęściej typu paranoicznego. im gorszy był stan odżywienicwymioty mogą pogłębiać zaburzenia równowagi elektrolitowej. W okresie narastania objawów abstynencjnych.ktoś skryty i zahamowany w stanie upojenia alkoholem zaczyna okazywać otwartość i ekspansywność. potliwość. to konieczne jest podawanie diazepamu(Kelanium)doustnie do 20. niepokój. w toku picia może dojść do niewydolności wątroby i stanu zapalnego trzustki. pobudzeniem. Objawami tego zespołu są zaburzenia żolądkowu-jelitowe. może wystąpić napad padaczkowy. np. Zespół abstynencyjny jest następstwem neuroadaptacji osobnika dc stałego utrzymywania alkoholu we krwi. nawet bez zastosowania środków uspokajających. typowo w 2. podwyższenie ciśnienia krwi. gdy stężenie etanolu w surowicy wynosi 3 Omg/ dl lub nie pojawić się przy stężeniu 150 nng'li). Najlepiej opanowywać. . nadpobudliwość. dobie. lub 3. którego następstwem bywa często krwiak podtwardówkowy. Mogą wystąpić zaburzenia elektrolitowe-tym znaczniejsze. często doznane w stanie upojenia alkoholem i nie odtwarzane później. a nawet napady gromadne. chwiejnością afektu. męczliwość. podawanie anksjolitykuw. rzucające się w oczy drżenie rąk i języka. Wielu alkoholików ma za sobą ciężkie urazy głowy. upośledzeniem uwagi. W stanach upojenia alkoholem dochodzi do zachowań kryminalnych. Zespól abstynencyjny z odstawienia alkoholu występuje zazwyczaj nie pćżniej niż w 12-24 godziny po zaprzestaniu picia. mogą być następstwem stanu zapalnego błony śluzowej żołądka. Mogą wystąpić iluzje i sporadycznie niezbyt nasilone doznania omamowe. u jednych euforią. bezsenność. . upojenie wiąże się ze znaczną urazowością. Cechy osobowości mogą przejawiać się albo intensywniej. to nie ma uzasadnienia dla rzzpoznawaniamajaczenia alkoholowego. ból głzwy. albo mogą pojawić się cechy jakby obce osobowości. Jeżeli jest zachowana orientacja auto-i allcpsychiczna. nie dłużej niż przez 7-10 dni. Głębokość i szybkość pojawiania się objawów upojenia alkoholem zaJeżą od indywidualnej tolerancji na alkohol(objawy re mogą pojawić się. Niezbyt nasilone objawy mogą wystąpić również wówczas. że może ono maskować objawy doznanego urazu głowy. że napady miały miejsce u pacjenta w przeszłości. a także od stanu odżywienia-w ogóle i w dniu upicia się. Intensywne wymioty. jeszcze w czasie trwania ciągu.Stan zwykłego upojenia alkoholem może powodować znaczne zmiany w zachowaniu. W większości wypadków zespół abstynencyjny można opanować ambulatoryjnie. u innych smurkiemt. np. Towarzyszy temu zamazana mowa i brak koordynacji ruchowej. Wyrażają się one agresywnością. Należy pamiętać. W cięższych przypadkach wskazane jest. że zaprzestanie picia może być wynikiem załamania się funkcji któregoś z narządów. Ponadto zaburzenia elektrolitowe i dość częsta w abstynencji hipoglikemia mogą być przyczyną wystąpienia napadćw także u alkoholików bez cech uszkodzenia*#u n.

godzin-zależnie od nasilenia pobudzenia psychoruchowego. np. nawet jeśli leczenie rozpzczęto dostatecznie wcześnie i nie ma zastrzeżeń co do jakości udzielonej pzmocy. i co najmniej kilkuletnim okresie intensywnego picia. Jeżeli wystąpienie majaczenia jest poprzedzone napadem padaczkowym. w majaczeniu pojawiają się również zaburzenia świadomości(najwyraźniejsze są zaburzenia orientacji w czasie. najczęściej wzrokowe. Pomocne pacjentowi może być uczestnictwo w mitingach AA i podjęcie leczenia w placówce lecznictwa odwykowego. Majaczenie alkoholowe stanowi bezwzględne wskazanie do hospitalizacji. dawka dobowa nie powinna przekroczyć 100 mg. Diazepam połaje się początkowo dożylnie w ławce. Dlatego wcinam może maskować objawy innej choroby. Leczenie i diagnostyka-tak majaczenia. że transport chorego. Należy pamiętać. Śmiertelność w delirium bez towarzyszącej innej choroby wynosi od I'%do 59. Zaburzeniom spostrzegania towarzyszą urojenia. infekcją. W przypadku objawów rozwiniętego maj uczenia należy jak najszybciej podać środki uspokajające. Ryzyko zejścia śmiertelnego zwiększa się wraz z upływem czasu od wystąpienia objawów. Zadaniem lekarza prowadzącego leczenie zespzlu abstynencyjnegu powinno być zawsze motywowanie pacjenta do utrzymania abstynencji. Współwystępowanietakiej choroby oraz deWiwm o ciężkim przebiegu wiąże się ze śmiertelnością wynzszącą tkało 309. zazwyczaj w 3. zawdy mięśnia sercowego i zapalenia płuc. to podanie 30 mg diazepamudożylnie jest konieczne. delirium)jest usną psychozą alkoholową. że do zaprzestania picia dochodzi często w związku z urazem mechanicznym. Należy pamiętać. Wmg. jeżeli pacjent przyjmuje leki. najczęściej u osób po 25. zapaleniem błony śluzowej żołądka lub niewydolnością wątroby.do odległego szpitala psychiatrycznego. . dobie od odstawienia alkoholu. doustnie 10 mg co 4-6. Pobudzenie psychoruchowe narasta w miarę pogłębiania się innych objawów. obostrzeniem stanu zapal. wymagają określenia stężenia elektrolitów i podawania płynów we wlewach dożylnych. Występuje w toku abstynencji. Nasilenie niepokoju osiąga bardzo znaczny rozmiar. gdyfrozwinięte-nawet wtedy. gdy nie towarzyszy mu inna choroba-jest zawszistanem groźnym dla życia. W przypadku wymiotów diazepam należy podawać dożylnie. Wymioty. najczęściej są tu interpretacje doznań omamowych:obraz psychopatologiczny bywa zdominowany przez lęk związany z innymi objawami.mg/d. lub 3. może zmniejszyć jego szanse:ponadto jakaść opieki w szpitalu psychiatrycznym może być gorsza z uwagi na słabą bazę laboratzryjną i dzstępność konsultacji specjalistycznych. rż. Naciśnięcie gałek zcznych prowzkuje wystąpienie omamów(objaw Liepmanna). Sekcyjnie stwierdza się często krwiaki nadtwardćwkowe. towarzyszą mu iluzje i omamy. Majaczenie drżenne(majaczenie alkoholowe. negu trzustki. Oprócz omówionych wyżej objawów zespołu abstynencyjnego. zaburzenia w miejscu i otoczeniu są mniej nasilone). jak i stanu ogólnego-powinny być podjęte natychmiast przez lekarza izby przyjęć. Z krańcowym pobudzeniem może wiązać się gorączka. Zejście śmiertelne może nastąpić wskutek załamania się bilansu energetycznego w związku z ekstremalnym pobudzeniem ruchowym i(lub)nasilonymi zaburzeniami równowagi elektrolitowej. Przeżycia psychztyczne pacjenta mogą być przyczyną agresji wobec otoczenia lub podjęcia próby samobójczej. a następnie.

Dożylnie należy podawać witaminę G. mzże rżwnież narastać powoli. W obydwu przypadkach za przyczyny uważa się niedobćr tiaminy. że halucynoza może się utrwalić. ale często upzśledzeniezapamiętywania może być zejściem zespołu ostrego. aż do uzyskania uspokojenia. Zespól amnestyczny Korsakowa zajmuje pozycję pośrednią pomiędzy psychozami ostrymi i przewlekłymi. Zaburzeniom pamięci może towarzyszyć apatia lub częściej pobudzenie z towarzyszącą euforyzacją. objawy rozsiane). Takie postępowanie zmniejsza prawdopodobieństwo przejścia majaczenia w zespół Korsakowa.podaje fakty. W przypadkach pobudzenia konieczne jest unieruchomienie pacjenta. które nie miały miejsca. jest*to metoda skuteczna. zwłaszcza omamy słuchowe słowne. Objawy wegetatywne. niekiedy z objawami encefalopatii Wernickego. Rozwinięcie się zespołu Korsakowa może być poprzedzone majaczeniem. wypełnia konfabulacjami. lub 3. niekiedy układa je w ciągi zdarzeń. układające się w zespół encefalopatii Wernickiego(ataksja. jak i wzrokowych. tj. Pacjent. Nie ma zaburzeń świadomości lub są one jedynie śladowe i wiążą się z nasileniem lęku. z uwagi na przeżycia psychotyczne. Bardzo ważna jest pielęgnacja chorego. szczególnie dotyczy to tiaminy. dobie abstynencji. ale ryzykowna. Jeżeli objawy halucynozy trwają dłużej niż 7 dni. może być niebezpieczny dla siebie i innych. Następnie dawkę obniża się do 5-10 mg doustnie. Podstawowe miejsce w leczeniu zajmuje tiamina stosowana w bardzo dużych dawkach. podawane są także inne witaminy oraz metabolity mózgowe. zazwyczaj domięśniowo w dawce 10 mg co 4-6 godzin. jeżeli nie jest możliwe natychmiastowe*intubowanie pacjenta(zaleganie w drzewie oskrzelowym w przypadku nie rozpoznanego zapalenia oskrzeli). 1. W obrazie psychopatologicznym dominują omamy. może trwać kilka tygodni. to należy przyjąć. groźby pozbawienia życia itp). Podstawowe znaczenie w leczeniu majaczenia ma podawanie witamin z grupy B w dużych dawkach.Jeżeli majaczeniu nie towarzyszą napady padaczkowe. Ostra halucynoza alkoholowa występuje u pacjentów z wieloletnim uzależnieniem w 2.przejść w halucynozę przewlekłą. Otępienie w przebiegu uzależnienia od alkoholu może być zejściem zespół Korsakowa. Należy także pamiętać o znacznej urazowości wśralkoholików:uraz głowy może być . Lekiem z wyboru jest haloperydol. Pobudzenie może wymagać stosowania środków neuroleptnych. (np. Pacjent nie odtwarza zdarzeń bieżących. czego nie pamięta. Zaburzeniom zapamiętywania mogą towarzyszyć objawy neurologiczne. Omamom mogą towarzyszyć związane z nimi treściowo urojenia. nie są wyrażone lub tylko miernie nasilone. W celu opanowania pobudzenia psychoruchowego nie należy stosować chlorpromazyny z uwagi na jej działanie hipotensyjne i tendencję do obniżania progu drgawkowego oraz hepatotoksyczności(potencjalnie u każdego z leczonych istnieje niedomoga wątroby). oksazepam). tj. o treściach prowokujących u pacjenta lęk i zagrożenie(omamy słuchowe komentujące. Amerykanie chętnie stosują krótko działające pochodne benzodiazepiny(lorazepam. oczopląs. Należy ograniczyć dopływ bodźców-zarówno słuchowych. Znaczną popularność w Polsce uzyskał klometiazol podawany we wlewach. Nonrupil). Jednocześnie może wystąpić zapalenie wielonerwowe. to można stosować haloperydol. powinien on znajdować się w jasnym pomieszczeniu. w tym drżenie.

Pacjentew formułujących po latach system urcjemowy często charakteryzują rysy osobowości paranoidalnej. U wielu alkoholikuw. Z opiatami związał się historyczny już termin-narkomania.współodpowiedzialny za wystąpienie otępienia Rozpoznanie można ustalić nie wcześniej niż w 3. depresja może mieć charakter reaktyw(pacjent jest konfrontowany ze swoją sytuacją życiową. . zatruwania"przez żonę. o przykrej treści. zawodową i rodzinną)zmieniającą się w tzku picia). Przewlekle psychozy alkoholowe charakteryzują się wieloletnim utrzymywaniem się objawów psychotycznych(omamy. zmniejszenie nasilenia doznań prawa zazwyczaj do dyssymulacji przy nie zmienionym zewnętrznie zachowaniu.przypadkowo nabyto zadrapania na ciele. Swoim przebiegiem przewlekle psychozy alkoholowe mogą. sprawiające wrażenie ciągu picia. Glćwnym objawem są omamy słuchowe słowne. U mężczyzn tych występuje zazwyczaj wzmożony popęd seksualny. przypominać psychozy schizofreniczne. Heroina była szeroko stosowana jako skuteczny środek przeciwbólowy i uspokajający. Opiaty. zarobkowej. komentujące sytuację pacjenta lub nakazujące mu wykonane jakiejś czynności. Przyjmuje się. niż w przypadkach przebiegających np. np. Omamom mogą towarzy. przy jednoczesnym obniżeniu potencji. obserwuje się obniżeni nastroju utrzymujące się przez wiele tygodni. Przyczyną urojeń są zarzuty niewierności adresowane do żony lub partnerki życiowej. zanim dostrzeżono. de(ich nie eliminuje. . która zdaje się często mieć patologiczny charakter.do-. Przewlekła halucynoza alkoholowa może być poprzedzona jej ostrą formą albo rozwinąć się samoistnie. O bj a w y d epre sj i mogą pojawić się w późnym okresie zespołu abstynennego.. psychoz leżą czynniki predysponujące do ich wystąpienia pc wielu latach. nie tylko w okresie abstynencji. Nasileniu doznań omamowy towarzyszy widoczny dla obserwatora lęk. mniemanych kochanków żony. a nawet sklaniającc do samobójstwa. a niekiedy utrzymywaniu zdolności do pracy. szyć treściowo z nimi powiązane urojenia. Wydaje się. Paranoja alkoholowa pojawia się zazwyczaj u mężczyzn o relsgywme mniej nasilonym uzależnieniu. Często formułowanie urojeń jest poprzedzone wieloletnim ujawnianiem zazdrości. bywa to interpretowane jakz wynik. uzależnienia:niektóre cechy osobowości mogą sprzyjać rozwojowi urojeń i oma-ęmów oraz ich treści. że u podłoża omawianych. Zona jest poddawana ustawicznemu śledztw dowodami"mogą być np. a niekiedy miesięcy. Leczenie farmakologiczne(neuroleptyki)jedynie tłumi objawy. co prowadzi do stałego zwiększania dawek. często konieczna jest pomoc psychoterapeutyczna i leczenie przeciwdepresyjne. którą objawy mogą zamazywać obraz psychopatologiczny. że jest środkiem o niezwykle dużym potencjale wytwarzania uzależnienia z powodu bardzo szybko rozwijającej się tolerancji. może towarzyszyć manii.ze stanami majaczeniowymi. że mogą one mieć trojakie uwarunkowania przyczynowe:za objawy depresji mogą odpowiadać zaburzenia przewodnictwa w układach noradrenergiczi sernoninergicznym w okresie abstynencji. dobrym przystosowaniu społecznym. a w okresie abstynencji ujawnić swój endogenny charakter. Intensywne nadużywanie alkoholu. tygodniu abstynencji. System urojeń może obejmować inne osoby. Depresja w okresie abstynencji może przyczynić się lu jej złamania. depresja może być także maskowana w czasie clą picia. urojenia)przy jednocześnie dość.

W Polsce rejestruje się corocznie około 100 zgonów z powodu tzw. z uwagi mznaczny niepokój i bezsenność konieczne jest . Niemniej rozpowszechnienie kiły jest w tej populacji duże. sywnej terapii. towarze". a także grupa pracowników służby zdrowia(z uwagi na dostęp do oplątów). obecnie jej miejsce zajęła kokaina i inne środki pobudzające.zapalenia wsierdzia. w tym np. jest wielokrotnie wyższe niż w populacji ogólnej(żółtaczka zakaźna. czym zapewne tłumaczy się stwierdzenie dużej liczby dodatnich odczynów WR. Prowadzi to często do załamania immunologicznego. Do niedawna była najbardziej poszukiwanym środkiem na czarnym rynku w USA. przyjmujących środki dożylnie. Stan wymaga 15-Psychiatria. domięśniowo podaje się witaminy. przyjęcia ostatniej dawki. Zespól abstynencyjny z odstawienia oplątów rozwija się około 12 godzin od. ziewanie. tak jak wcześniej w innych krajach. nasilenie zależy od wielkości dawek przyjmowanycw dniach poprzednich. każdego roku w Polsce rejestrowano około 2000 osób uzależnionych w toku leczenia zespołów bólowych. w populacji uzależnionych. Przed pojawieniem się narkomanii wśród młodzieży. występują zaburzenia koncentracji uwagi.przedawkowania. Ocenia się. Zdrowotne następstwa uzależnienia od oplątów są bardzo poważne. najlepiej na oddziale toksykologicznym lub intcnę. czyli nieco później niż w Europie Zachodniej w okresie ruchów kontestacyjnych młodzieży i popularności subkultury hippisowskiej. nerek. Postępowanie zależy od nasilenia objawów-odwodnienie wymadożylnego podawania płynów. Rozpowszechnienie różnych schcrzeń. W Polsce narkomania opiatowa pojawiła się wśród młodzieży na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Zatrucie może prowadzić do porażenia ośrodka oddechowego. apatia i senność. którymi mogą być bardzo toksyczne alkaloidy. Ich liczba stanowi 60-70%wśród wszystkich odczynów dodatnich. ropowicę). *Morfina i jej pochodne mają szerokie zastosowanie w leczeniu bólu. katar. Stan ostrego zatrucia opłatami przebiega ze zwężeniem źrenic. Wśród hospitalizowanych proporcja mężczyzn do kobiet wynosi 4-5:1. rozszerzmkźrenic. Umieralność wśród przyjmujących opłaty wynosi około 29 rocznie i jest pięciokrotnie większa niż w populacji ogólnej w tym samym wieku. niekiedy wymioty. Konieczne bywa podawanie naloksonu. spowolnienie. Od roku 1988 w Polsce. przewlekłe stany zapalne. że liczba uzależnionych od oplątów jest dość stała i nie przekracza 30000(liczba leczonych corocznie w placówkach lecznictwa wyodrębnionych dla uzależnionych-wyłączając alkohol-wynosi około 3000 osób). Ważnym środkiem z grupy oplątów srał się metadonz uwagi na znaczenie w programach rehabilitacyjnych. mowa jest zamazana. bezsenność. są to środki stosowane pod ścisłą kontrolą. nie potwierdzonych później bardziej specyficznymi testami.Heroina nie jest obecnie stosowana ze wskazań lekarskich. Nabywcy na czarnym rynku zazwyczaj nie jest znane stężenie substancji czynnych zawartych w. stałym objawem są bóle mięśniowe. Duża umieralność wśród uzależnionych wiąże się także z przyjmowaniem tych środków dożylnie za pomocą niesterylnego sprzętu(dlatego wiele programów prewencyjnych na świecie przewiduje nieodpłatne wydawanie strzykawek jednorazowych). Pojawia się biegunka. natychmiastowej hospitalizacji. Najsłabiej uzależniającym środkiem z grupy oplątów jest kodeina. zaczęto wykrywać u uzależnionych od oplątów dodatnie odczyny HIV.

Pojawienie się dodatnich odczynów HIV i zachorowania na AIDS spowodowały nasilenie postaw odrzucających. zarazy". zwłaszcza stomatologiczna. W kilku ośrodkach w Polsce. narkomanów w okresie utrwalonej abstynencji. Jest to postępowanie substytucyjne. Kluczowe znaczenia dla powodzenia wszelkich przgrunów leczniczo-rehabilitacyjnych mają postawy społeczne wzbec zjawiska. et jest sygnalizowane pojawieniem się zaburzeń świadomości:w takiej sytuacji powinno być rozważone jednorazowe lub kilkakro-. tyłku krew i seks"są mało skuteczne.podawanie środków uspokajających. Skuteczność oddziaływań jest podobna do osiąganej w ośrodkach zagranicznych. czyli irzdka opiatowegu powodującego uzależnienie. co jest niezbędne do readaptacji. . Uznano. Dość skutecznie objawy tłumi kłoniły-na. że podawanie metadonu. w tym okresie należy przekonać pacjenta o potrzebie kontynuowania leczenia w ramach programu rehabilitacyjnareadaptacyjnego w ośrodkach lecznictwa psychiatrycznego lub prowadzonych przez Stowarzyszenie MONAR. me podanie opiatćw. a pod presją środowiska lub w sytuacji toczącego si postępowania karnego. a akcje uświadamiające. jest zaangażowanych w organizowanie programów prewencyjnych i rehabilitacyjna-readaptacyjnych obok systemu leczenia i rehabilitacji psychiatrycznej służby zdrowia. a z szerszym środowiskiem społecznym-zerwaniu). Wielu pacjentuw zgłasza się w celu dokonania detoksykacji bez rzeczywistej motywacji do wejścia w abstynencję. Pomyślnie przebiegający proceyrehabilitacji powinien kończyć się podjęciem przez pacjentów pracy lub nauki może to nastąpić nie wcześniej niż po około roku pobytu w ośrodku. Pobyt na oddziale detoksykacyjnym powinien trwać około 3 tygodni. chloprotykscgtiapryd). ale reintegracja w środowisku wolnym od nich może być jeszcze trudniejsza(zwykle więzi ze środowiskiem rodzinnym uległy rozluźnieniu. a następnie kontynuuje si ambulatoryjnie. podawanie jej w dużych dawkach wymaga stałej kontroli z uwagi na silę działanie hipotensyjne. Odrzucanie społeczne prowadzi do zatajania przez nosicieli HIV tego faktu. np. Wiele organizacji. (mogą tu być leki anksjolityczne z wyłączeniem diazepamu. Oprócz Cawmwir do grupy tej należą marihuana i haszysz. prowadzi do istotnego zmniejszenia szkżd zdrzwotnych(podawanie doustne)oraz redukuję kryminalizaję.hasło. Kanabinole. Narkoman postrzegangy jest jako źródło. w związku z rozpowszechnieniem HIV w populacji narkomanów. wśród nich MONIAK. co może być groźne. Tylko niektórzy bywają przenoszeni do ośrodków rehabilitacyjnych. a pełny program kończy około 20%z nich. Bez zmiany postaw społecznych trudno oczekiwać akceptacji realiów. Zasady społeczności terapeutycznej są podstawą pracy ośrodków. nie należy podawać fenotiazyngy. Podawanie metadonu rozpoczyna się w toku detoksykacji. Osiągnięcie trwalej abstynencji w uzależnieniu od Optatów jest trudne. w ostatnich latach wdrożono programy metadonuwe.gdy potrzebna jest interwencja lekarska. np. Wybitnie ciężki przebieg zespołu abstynencyjnego może wiązać się z zagrożeniem życia.

Za jedno z głuwnych zagrożeń z nią związanych uważa się fakt. funkcję socjalizacyjną:dają poczucie. Krańcowo duża dawka może spowodować pojawienie się omamów i urojeń utrzymujących się przez wiele dni. aż do dysforii. że przy poszukiwaniu marihuany można otrzymać ofertę nabycia na tymże tynku tzw. Jest objęta spisem środków narkotycznych i można dostać ją tylko na czarnym rynku. niektóre z nich mają znaczny potencjał wytwarzania uzależnienia(diazepam. alprazolam). Aby istotnie zmienić stan psychiczny. potrzebne jest przyjęcie dużej dawki(wypalenie wielu papierosów.Wytworzenie się zależności następuje po wielu kontaktach z środkumi tej grupy. Marihuana zasłynęła jako środek. tak jak alkohol. Upośledzeniu ulega zapamię-. . ruzszerzający świadomość". Marihuana. Niezbędne jest stałe oznaczanie stężenia barbituranów. tabletek przyjęła w ostatnich godzinach. ciel można zaobserwować u osób przyjmowanych do szpitala z innej przyczyny. Leczenie polega na podawaniu płynów. napadów lęku. w krutkim okresie czasu). kokainy). skłonność lu interpretacji urojeniowych. złego samopoczucia i redukcji niepokoju. że lepiej rozumie się innych i przez nich jest się lepiej rozumianym. Objawy często przypominają upojenie alkoholem. tzw. płaczu bądź śmiechu. jest często używana do inicjacji. klonazepam. Środki nasenne i uspokajające. Oprócz barbiruranćw do grupy tej należą pochodne benzodiazepiny. którzy zlecają stosowanie środków nasennych i uspokajających przez zbyt długi okres. a przyjmuje je nadal. gdyż środki z tej grupy wytwarzają zależność fizyczną. Postępowanie w tych przypadkach bywa odmienne niż w innych ostrych zatruciach środkami psychoaktywnymiod chwili nawiązania kontaktu z pacjentką należy bowiem wznowić podawanie barbituranów(możliwość wystąpienia napadów padaczkowych lub majaczenia). U osób przyjmującej systematycznie środki nasenne i(lub)uspokajające może dojść do*przypadkowego. szczególnie dotyczy to barbituranuw. Są to zazwyczaj osoby po 35. Uzależnienie zd tego rodzaju środków dotyczy co najmniej 3-kramie częściej kobiet niż mężczyzn.. . Ponieważ przyjęcie oznacza zdstawienie środka. W stanie ostrego zatrucia konieczna jest hospitalizacja na oddziale internistycznym lub intensywnej terapii. ale często ma to miejsce tyłku w czasie weekendów. że środki z tej grupy są przyjmowane codziennie. Przyjęcie dużej dawki powoduje zagubienie upływu czasu. Wymagana jest też stała kontrola stanu krążenia i wydzielania nerek. zmiennością nastroju. ile. gdyż nie jest ona w stanie zapamiętywać.skrętów. Bywa. Z biegiem czasu zachodzi potrzeba zwiększania dawek. Znaczny udział mają w tym lekarze. tywanie i krytycyzm.środka twardego(heroiny. dochodzi do wystąpienia zespoli. lż" stosujące środki nasenne i uspokajające dla poprawy snu. Zespół abstynencyjny z odstawienia barbituranów(benzodiazepin)nączę-. ciężkiego zatrucia. kompotu. Stan przewlekłego zatrucia charakteryzuje się niezbornością ruchową. podobnie jak alkohol. pełniąc. abstynencyjnego. Objawy somatyczne ograniczają się do przyspieszenia czynności serca i suchzści w jamie ustnej. agresywnością.

Kokaina. w początkowej. Uzależnienie od kokainy jest szczególnie rozpowszechnione w USA(kontakt z nią miało co najmniej(O'%populacji). przyspieszenie akcji serca. a zachowanie normalizuje się. interpretacje urojeniowe. W ostatnich latach kokaina pojawiła się również na czarnym rynku w Polsce. a także w krajach europejskich. należy powrócić do dawki wyjściowej i ponowić płoccy zmniejszania dawki w sposób podany wyżej. Przyjmowanie środków nasennych i uspokajających stanowi niebezpieczeństwo dla ruchu drogowego. a niekiedy do obniżenia nastroju. liście('zew są żute lub jest ona przyjmowana dożylnie-co jest najniebezpieczniejsze dla konsumenta i otoczenia. Jeżeli chód chorego staje się zborny. drżenie rąk i języka. jednak nie więcej niż o/dawki podanej w dniu poprzednim. hipotensja. branie"może prowadzić do wystąpienia zespołu urojeniowego. Celowe jest oznaczanie jakościowe innych środków uzależniających. Skutek wstrzyknięcia dożylnego jest natychmiastowy. przyspieszenie akcji serca. przyspieszenie oddychania. Postępowanie odtruwające jest długotrwałe i zwykle trwa około miesiąca. o działaniu pobudzającym. zaburzeń snu oraz apatii. co oznacza łatwą dostępność dla konsumentów. Objawy po odstawieniu kokainy nie są gwałtowne i ograniczają się do męczliwości. W toku abstynencji(lub znaczącego obniżenia przyjmowanej dawki dobowej)mogą pojawić się napady padaczkowe i(lub)majaczenie. W Polsce w ostatnich latach gwałtownie wzrosło przyjmowanie amfetaminy. lęk. wywołania ataksji-niezależnie od tego. Następnie dawkę należy codziennie zmniejszać. podwyższenie ciśnienia krwi. konieczną do. Jeżeli mimo takiego postępowania wystąpi napad padaczkowy lub zamącenie świadomości. Zakończenie postępowania powinno wiązać się z oceną. W toku odstawiania barbituranów należy systematycznie kontrolować ich stężenie w surowicy krwi pacjenta. jaki środek był przyjmowany. dawkę można powtarzać). drażliwość. nudnzici i wymioty. nasilenie objawów zależy ci przyjętej dawki. Kokainę pali się w postaci papierosów(najbardziej rozpowszechniona forma to. należy podać dawkę fenobarbitalu(Luminalu). crack'). będące wyrazem załamania się neuroadaptacji. Rośnie nielegalna produkcja:cena amfetaminy na czarnym rynku jest dość niska. Rozpoznanie wymaga potwierdzenia badaniem krwi lub metabolitów w moczu. . Przyjmowanie niewielkich dawek daje poczucie siły i euforyzaję. Wtedy uzasadnione jest rozpoczęcie leczenia psychoterapeutycznego. omamy wzrokowe i niekiedy dotykowe. Leczenie ostrego zatrucia wymaga stosowania środka neuroleptycznego(np. Niewielkie dawki przyjmowane doustnie powodują euforyzację i przyspieszenie łuku myślenia. czy u pacjenta występują objawy nerwicowe lub depresyjne-często to one są podłożem uzależnienia. Obj awy ostrego zatruć i a:pobudzenie psychoruchowe z agresywnością(wymagające niekiedy unieruchomienia). rozszerzenieźrenic. potliwość.Pojawiają się:nudności i wymioty. Inne środki niż kokaina. w tym amfetaminy. Systematyczne. Po ustąpieniu pobudzenia pacjentowi należy zaproponować wykonanie testu HIV. Haloperydolu 10 mg domięśniowo.

bowiem. senność.Do częstych zjawisk należy przyjmowanie dożylne. Ostatnio znaczną popularność zyskała ekstazy. Niekiedy stany psychotyczne wywołane przez halucynogeny utrzymują si przez wiele dni. perfenazyna)są niezbędne w leczeniu. podwyższenie ciśnienia krwi. drażliwość. rzadziej bywają przyjmowane w formie papierosów. dreszcze. zachzdzi wówczas potrzeba różnicowania ze schizofrenią. obniżenie nastroju. Konieczna jest pełna diagnostyka laboratoryjna(możliwość zbieżnego w czasie przyjmowania barbituranów. że powstające doznania są bardzo zbliżone do przeżyć omamowa-umjeniowych w schizofrenii. Nikotyna została uznana za środek psychoaktywny. Haloperidolu). niekiedy agresywność. niekiedy depersonalizacja. W Polsce rozpowszechniło się palenie suszonych grzybów zawierających substancje halucynogenne. Najczęściej używanymi środkami są dietyloamid kwasu lizergowego(LSD). zaburzenia spostrzegania(omam wzrokowe i rzadziej słuchowe). rozszerzenie źrenic. neuroleptyki w dawkach wystarczających do uspokojenia(haloperydol. środek z grupy pochodnych amfetaminy. .uipu. Objawy ostrego zatrucia amfetaminą:wzmożone samopoczucie i pobudzenie psychoruchuwe. we wczesnej fazie fascynacji ideologią hippisowską. Środki amie(aminowe bywają łączone z alkoholem i barbituranami. psylocybina(w Polsce grzyby zawierające ten związek). przyspieszenie akcji serca. Obj awy ostrego zatruci c wzrost ciśnienia krwi i przyspieszenie tętna podwyższenie temperatury. apatia lub obniżenie nastroju. Po odstawieniu amfetaminy pojawia się męczliwość. w toku ciągu am(etaminowego pojawia się brak łaknienia. sądzono. przyjmowanie regularne lub krótkotrwałe w dużych dawkach może spowodować wystąpienie zespołu urój eniowego. a także nawadnia Tlić. LSD bywa używane w celu wywoływania psychoz eksperymentalnych. kilkudniowymi ciągami. fencyklidyna(POP). nastawienia urojeniuwe. Halucynogeny. Środki te są przyjmowane zazwyczaj doustnie. Zazwyczaj potrzebne bywa też unieruchomienie. rozszerzenie źrenic. halucynogeny uznano za środki "rozszerzająceświadomość":popularne było przeżycie przez eksperymentatorów tzw. Zależnie od stopnia pobudzenia psychoruchowegu. zwiewne urojenia zwykle o treści prześladowczej. poty. Kontakt z amfetaminą o cechach trwałości prowadzi do niedoboru wagi. Duże dawki powodują pobudzenie psychoruchowe. meskalina(pejotl). )Konieczne jest stosowanie neuroleptyków(np. Stan psychotyczny w następstwie przyjmowania halucynogenów wymaga leczenia na oddziale psychiatrycznym lub toksykzlogicznyrn. Konieczne jest także nawadnianie. często zdarzają się ostre zatrucia. benzodiazepiny i oplątów):kontrola elektrolitów. lęk. Preparaty z grupy pochodnych amfetaminy były do niedawna dopuszczone do legalnego obrotu i stosowane w leczeniu otyłości. Nikotyna. Diagnostyka laboratoryjna-patrz opłaty. nudności. W latach sześćdziesiątych w USA.

nafta. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawa o zapobieganiu narkomanii Ustawy te zawierają przepisy określające sposoby zapobiegania uzależnieniom i używaniu środków psychoaktywnych. agresji. na głowę wkładany jest worek plastikowy. bule głowy. benzyna. . szpiku kostllCZO. stosowanie gumy do żucia z zawartością nikotyny. Naprzemienne przyjmowanie środków psychoaktywnych. Również objawy zespołu abstynencyjnego mogą być nietypowe.palenie rodziców. Decydujące znaczenie ma jednak siła własnej motywacji. a w konsekwencji przyrost masy ciała. Środki te-kleje. plastry z nikotyną. Wielu. W odróżnieniu od innych środków nikotyna nie powoduje zmian zachowania ani też nic zaburza funkcjonowania. Przez wiele miesięcy utrzymują się uporczywe myśli o powrocie do nałogu. zaburzenia koncentracji uwagi spowolnienie akcji serca i wzmożenie łaknienia. rozpuszczalniki. co może prowadzić do zgonu. zachowań impulsywnych. Istnieje wiele technik. wątroby. a także psychzterapia grupowa. pochodnych benzodiazepiny. Wziewanie dotyczy dzieci i młodzieży ze szkół podstawowych i zawodowych. w tym z kompotem. akupunktura. Wielokrotne wziewanie powoduje uszkodzenia mózgu. Dlatego zasadnicze znaczenie ma oznaczanie jakościowe. a w ciężkim zatruciu osłabienie odruchów i oczopląs. które mają ułatwić przejście przez abstynencję:terapie awersyjne. a także przepisy umożliwiające penalizację nielegalnej produkcji tych środków i obrotu nimi. W początkowej fazie pojawia się drażliwość. aerozole-zawierają substancje Inne przeważnie o strukturze węglowodorów aromatycznych. Intoksykacja prowadzi do euforyzacji. objawy te mogą nie odpowiadać w pełni opisywanym dla jednego ze środków. Uzależnienie pojawia się dość szybko. środki czyszczące. a jeśli trzeba także ilościowe barbituranów. wpływ grupy rówieśniczej). Polsce najbardziej rozpowszechniony jest butapren. alkoholu i oplątów. Dla inicjacji palenia zasadnicze znaczenie ma odwzorowywanie zachowań(np. Wziewanie w Polsce jest jedną z częstszych form inicjacji. Ostre zatrucie jest stanem groźnym dla życia.Straty zdrowotne w skali całej populacji przewyższają straty związane ze wszystkimi innymi środkami. wąchaczy podejmuje próby z innymi środkami. Aby wzmocnić działanie środka. Zwłaszcza w początkowej fazie może mieć miejsce przyjmowanie kilku środków przez kilka dni przed wystąpieniem objawów zatrucia. niepokój. Zespuł abstynencyjny utrzymuje się przez wiele tygadni. Pojawia się niezborność ruchowa. zaburzenia mowy(bełkotliwość). Lotne rozpuszczalniki organiczne(środki wziewne). emalie.

Ustawa o zapobieganiu narkomanii z roku 1997 umożliwia sądowi wydanie wyroku skazującego za posiadanie. Mówił mianowicie o. Ustawa zawiera wykaz środków odurzających. Bleulera między poszczególnymi psychozami tej grupy zachodziły różnice nie tylko w obrazie psychopatologicznym. zastępując nim kraepelinowskie pojęcie demewna prwecza(otępienie wczesne). Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu al ko hol i z m o w i daje sądowi możliwość zobowiązania osoby uzależnionej do leczenia. Ustawa o zapobieganiu narkomanii przewiduje możliwość zawieszenia kary za przestępstwa pozosujące w związku z używaniem środków odurzających. środków odurzających. zArew . jego zdaniem. i rehabilitacji sąd rozstrzyga. twórca terminu "schizofrenia"(gr. Grupa psychoz schizofrenicznych. Jedni uważają ją za jednostkę chorobową(nozologiczną)seasa smcrz. nie udało się dotąd wyjaśnić etiologii tej grupy psychoz endogennych. Określenie i pozycja nozologiczna. Z tego powodu w układach klasyfikacyjnych chorób psychicznych mówi się o "schizofrenii. . należy do najważniejszych problemów psychiatrii klinicznej. wzluzz-rozszczepiam. użył(w roku 19 i I)rozmyślnie liczby mnogiej. który jest pojęciem niejednoznacznym. a postanowienie jest ważne przez okres 2 lat). że może tu chodzić o niehomogenną grupę chorób mających podobny lub zbliżony obraz kliniczny. przeznaczona na własny użytek". Mimo trwających od wielu lat intensywnych badań na świecie. jeśli spełnione są wymogi medyczne(stwierdzenie biegłego psychiatry lub psychologa. Wśród psychiatrów przyjął się jednak dość powszechnie termin diagnostyczny "schizofrenia". Psychozy schizofreniczne. zaburzeniach typu schizofrenicznych". Może to mieć miejsce.23 ustawy). Już E. chyba że jest to ilość nieznaczna. że uzasadnione jest rozpoznanie uzależnienia)oraz społeczne(wywiad przeprowadzony przez ośrodek pomocy społecznej). taki tytuł nosi rozdział w klasyfikacji ICD-10. serce). podkreślając w ten sposób różnorzdność obrazów klinicznych. Postanowienie sądu może zobowiązać do leczenia ambulatoryjnego lub na oddziale odwykowym(łącznie pobyt nie może być dłuższy niż 3 miesiące. rozpad lub rozszczepienie(dissccimiz)osobowości.przyjęcie pacjenta z powodu majaczenia alkoholowego lub pacjenta z zespołem urojeniowym powstałym w następstwie kontaktu z innym niż alkohol środkiem psychoaktywnym. ani tym bardziej potwierdzić ich jednolitości etiologicznej. Hospitalizacje uzależnionych na oddziałach psychiatrycznych i odwykowych poza przedstawionymi wyżej sytuacjami-mogą mieć miejsce jedynie za ich zgodą. 12. Bleuler. grupie schizofrenii". razem z chorobami afektywnymi.na podstawie art. Adam Bilikiewicz. Po zakończeniu leczenia. Cechą wspólną tych psychoz miał być. inni sądzą. tj. Zdaniem E. z wyjątkami określonymi w ustawie o zebranie zdrowia psychicznego(np. rokowaniu i przyczynach.rozum. ale również w przebiegu. czy orzeczoną karę pozbawienia wolności należ wykonać. Od ponad 80 lat trwają bowiem spory na temat etiologicznej jednolitości schizofrenii. albo. a jednocześnie daje możliwość zobowiązania do poddania się leczeniu i rehabilitacji przez okres nie dłuższy niż 2 lata.

-25. 59 ż. 7 m 100 rezydentów(Regiel i Bruke. 1995).przez Rosenthala w USA badań szpitahyQwynika. Próby wyjaśnienia tych różnic. posługują się zaruwno różnymi metodami badań. -35.7. Z przeprowadzonych w 1971 r. chociaż można się domyślać. że zbieżność występowani schizofrenii u bliźniąt. wynosiła 77. niż dla kobiet(25. rozpowszechnienie punktowe miesięczne.rż. Jednak przeciętny wiek zachorowania jest niższy dla mężczyzn(I 5. Metoda badania bliźniąt należy do najstarszych w genetyce człowieka i opiera się na poruwnaniu zbieżności(konkordancji)występowania cechy u bliźniąt monozygotycznych(o identycznym genotypie)i dwuzygotcznychu proporcji wspólnych genów równej/y. jak i socjologicznego. 0 do l 4%. Owe zróżnicowania regionalne wskaźników zapadalności i rozpowszechnienia nie są jasne. zarównz z punktu widzenia biologicznego. jak i różnymi wskażnikmij(zapadalność roczna. Epidemiologia i ryzyko zachorowania. Porównywanie wskaźników w różnych krajach utrudnia też fakt. NOe brakuje też opinii. że ryzyko zachorowania na schizofrenię w populacji generalnej i u dalszych krewnych tych osób wahało się od 0. z całą pewnością wzrosła. krure przez wiele lat żyły oddzielnie. u rodzeństwa od 3. 1 I-0. z których jedno z rodziców cierpiało na psychozę od 8 do IB%. 89. rż). Zapadalność roczna na schizofrenjwynosi 0. 18. co sprawia. gdy oboje rodzice chorowwi i wynosiło li-5 O%. 3 do 2. a wśród późniejszych kobiety. że w ciągu ostatniego stulecia nie obserwowano istotniejszych wahań wskaźników epidemiologicznych. roczne i w ciągle całego życia). Otóż w znanych dotąd badaniach bliźniąt zbieżność występowania cech schizofrenii u bliźniąt monozygotycznychwahała się od 15 dc 86%(w nowszych badaniach jest to 3 O-5 O%). nie przyniosły jednoznacznych rozwiązań. jak i rozpowszechnienia schizofrenii w populacji ogólnej ujawnia dość istotne różnice w poszczególnych krajach i regionach świata. że mimo wysiłkuw podejmowanych w celu ujednolicenia kryteriów rozpoznawczych tych psychoz na świecie.. że autorzy badań epidemiologicznych. W Polsce wskaźniki ujawnionej(zarejestrowanej)zapadalności w placów-gkach psychiatrycznych wynosiły w 1988 r. że przebieg schizofrenii jest dzisiaj pomyślniejszy niż przed kilkudziesięciu łaty Ważnym argumentem przemawiającym za rolą czynników genetycznych w powstaniu psychoz schizzfrenicznych jest zjawisko konkordancji cech schizofrenicznych u bliźniąt. Ocena rzeczywistej częstości występowania nowych przypadków zachorowań na schizofrenię(zapadalności). że wśród wczesnych zachorowań przeważają mężczyźni. zgu dzieci. Ryzyko zachorowania rosło. W badaniach amerykańskich rozpowszechnienie punktowe miesięczne wynioskdla schizofrenii i zaburzeń typu schizofrenii(schizophreniform disorders)0. Pocieszające sinformacje. .na 1000 mieszkańców:w poradni zdrowia psychicznego-0. Ryzyko zachorowania w ciągu życia ocenia się na całym globie na około 1%i jest najwyższe w trzeciej dekadzie życia.schizofrenii i innych zaburzeniach psychotycznych"(w DSM-IV). Dla krewnych drugiego stopnia średnia wartość ryzyka wynosiła Z. obserwuje się w tym zakresie różnice. u bliźniąt dwuzygotyczmch od 2 dz l 7'%. a w szpitalach psychiatrycznych-lU 3. 2 do IZ%. Jest ono jednakowe dla mężczyzn i kobiet. u rodziców probandów schizofrenicznych ud 0. mimo iż wykrywalność zaburzeń psychicznych w tym zaburzeń schizofrenicznych. Trzeba dodać.

w jakich były wychowywane obciążone dziedzicznie dzieci. cechy schizoidii lub osobowości paranoidalnej(badania Rosenthala). Z prowadzonych badań wynika. Nie zzstał dotąd poznany sposób przekazywania tej podatności. 1986)ująć w trzy grupy:1. osiągając wartość 9 l. jak i wspomniane wyżej badania naukowe. wśród których wymienia się:zakażenia. jako wyraz dostosowania się jednostki do środowiska(etiologia psychogenna). 5%. Duże postępy w zakresie genetyki molekularnej-badania sprzężeń schizofrenii z polimorfizmem . różne churobyg 2)monogeniczność(jeden gen recesywny lub dominujący o różnej ekspresji i peneuacjik 3)wieloczynnikowa poligeniczność z efektem pługowym-liczne geny możliwe różne kombinacje ich wpływu.61. przy czym predyspozycja ta ma oznaczać:istnienie wrodzonych cech(konstytucyjnych)osobowości(np. których przynajmniej jedno z przybranych rodziców chorowało na schizofrenię.osobowość schizotymiczna według Kretschmera):istnienie swoiście ukształtowanej w. grupy schizofrenii"jako jednostki nozologicznej.wirusami powolnymigzaburzenia immunologiczne.nie obciążonych schizofrenią rodziców. wzrastała natomiast. Możliwe są również różne mieszane sposoby przekazywania. a także innymi psychozami. Potwierdzają to zarówno lekarze praktycy. Wynik ten mógłby wskazywać na rolę rodziny w ujawnianiu się cech schizofrenii. gdy bliźnięta wychowywały się i żyły razem. które występują u osób wykazujących "predyspozycję"do takich reakcji. Wnioski z tych badań są jednak zróżnicowane. zaburzenia z pogranicza psychoz. W jakimś sensie sugestie re potwierdzają badania dzieci adoptowanych. stanów granicznych(borderline). Schizofrenia jest psychozą egzogenną tzn. Możliwe są trzy sposoby:1)rozłączna heterogennoić(różne geny. np. tj. Etiologia i patogeneza. Z drugiej strony warunki wychowania mogą pogarszać lub poprawiać skutki obciążenia biologicznego. że przekazywana jest nie tyle podatność na schizofrenię. Udział czynników genetycznych w powstawaniu psychoz schizofrenicznych jest niewątpliwy. W porównaniu z grupą normalnych. ze stosowania przez badaczy rożnych kryteriów diagnostycznych i traktowania bleulerowskiej. Mimo istniejących różnic w prowadzonych na świecie badaniach rodzinne występowanie schizofrenii nie ulega wątpliwości.poligeniczny z jednym genem o dominującym znaczeniu. adoptowane dzieci w rodzinach schizofrenicznych częściej przejawiały objawy schizofrenii. stanowiących jedną z form reakcji psychicznych.związaną z działaniem czynników zewnętrznych. 2. schizolreniogennych"warunkach środowiskowych. zwłaszcza rodzinnych we wczesnym dzieciństwie. co wynika mJn. poza psychozami schizofrenicznymi. zjawiska związane z autoagresją:zatrucia pochodzenia metabolicznego lub egzogennego w ścisłym sensie. Poglądy dotyczące przyczyn powstawania psychoz schizofrenicznych można(według Pużyńskiego. nLm. Schizofrenia jest grupą zespołów psychopatologicznych. ile skłonność duwystąpienia różnych zaburzeń objawiających się. struktury osobowości. że czynnik dziedziczny dochodzi do głosu ze wzmożoną siłą niezależnie od warunkżw. Schizofrenia jest chorzbą o przyczynach endogennych(dziedziczna-metabolicznych). Przykład adoptowanego potomstwa matek chorujących na schizofrenię dowodzi. wpływ fennypowy po przekroczeniu pewnego progu. Największe nadzieje wiąże się z trzecim sposobem. takimi zachowaniami. jak:trudności przystosowania. zwłaszcza wirusowe(np. zaburzenia osobowości.

Wirusy charakteryzują się często neutropizmem. mało specyficzne nieprawidłowości immunologiczne. schizowirusem"mógłby być albo jeden ze znanych wirusów neuuopowych. że taki defekt może być punktem wyjścia patogenezy schizofrenii-wirusowej lub autoagresywnej. Nie udało się dotąd potwierdzić istnienia. iż zaburzenia czynności określonych . Wyniki tych badań skłaniały niektórych autorów do przypuszczeń. schizowirusa". Znaczny postęp w dziedzinie badań nad przekażnictwem synaptycznym w układzie nerwowym. Wielu zwaleń-*ników ma na świecie wirusowa teoria schizzfrenii. co może właśnie przemawiać za heterogenicznością lub poligenicznością zaburzeń. U chorych tych stwierdzono różne. a takt Sigurdsson i Torrey. nie jestem w stanie omówić. a także próby wytłumaczenia mechanizmu działania leków psychotropowych ożywiły na nowo poszukiwania czynników sprawczych psychoz endogennych. Już w przeszłości powstało wiele teorii i hipotez. Zbieżność zachoronią na schizofrenię bliźniąt mcnozygotycznych można bowiem równie dobrze wytłumaczyć jednoczasową infekcją wirusową bliźniąt w życiu płodowym. zwłaszcza jego zbecnoici w tkankach. nagromadzono wiek ciekawych obserwacji uzasadniających celowość dalszych badań w tym kierunku. ale. u źródeł kturych leżało przekonanie. Zarówno cheruby wirusowe.czynnikiem infekcyjnym. że przyczyną schizofrenii jest zatrucie organizmu jako następstwo endogennego wytwarzania różnych psychnoksyn. iż nie kłóci się zna z hipotezą genetycznego uwarunkzwania schizofrenii. Zwolennicy teorii wirusowej wyrażają pogląd. Mimo iż nie dostarczono do dostatecznie wiarygodnych dowodów na jej potwierdzenie. Zdaniem tych badaczy w schizofrenii występują zaburzenia uansmetylacji prowadzące do endogennej biosyntezy związków psychuzorwórczych. Ta i inne hipotezy upadły jednak z czasem ze względu na brak dostatecznych dowodów. ze względu na jego rozmiary. Od dawna wielu badaczy uważało schizofrenię za churzbę autoimmunizacyjną. Do najgłośniejszych należała transmetylacyjna hipoteza schizofrenii. a szczególnie dużej częstości zachorowań-w chromosomie 5.. że owym hipotetycznym. Do najstarszych zaliczyć należy teorie. mogą zmieniać funkcję komórek bez jej uszkodzenia.długości*restrykcyjnych DNA-umożliwiło zlokalizowanie genu odpowiedzialnego za występowanie schizofrenii i zaburzeń pokrewnych w kilku rodowodach. receptory na powierzchni neuronów. Jest kilka powodów zainteresowania wirusami jako przypuszczalnym czynnikiem etiopatugenetycznym. Wyniki tych poszukiwań doprowadziły do zgodnej konkluzji. jak i schizofrenia mogą przebiegać w postaci zaostrzeń i remisji. mogą być inkorporowane do genomu komórek i przekazywnastępnym pokoleniom. Obecnie badaczy zajmujących się etiupatogenezą schizofrenii najbardziej animują czynniki biochemiczne. niekiedy stwierdza się ich wieloletnią bezobjawową obecność w tkankach gospodarza. przede wszystkim biologia molekularna otworzyła całkiem nowe możliwości wglądu w mechanizmy dziedziczenia schizofrenii. przeniesienia na zwierzęta itp. Niektćrzy sądzą. których w tym rozdziale. Badaczy nie zraża fże inne badania nie potwierdziły takiej lokalizacji w innych rodowodach. z niekrżrymi neurzregulatorami. które mogły wskazywać na istnienie jakiegoś defektu odpornościowego. Zgodnie z drugą grupą poglądów. wywołaną np. przedstawiona przez Osmonda i Smythiesa(I 952). w tym schizofrenii. pochodnych uyptaminy i serotoniny. specyficznych reakcji odpornościowych. Do najbardziej znaczących wynikły doszli Czisrowicz i Morozow. Wirus może mieć wspulne. schizofrenia miałaby być psychozą egzogenną. albo jakiś jeszcze nie znany wirus.

Prace te dotyczą zaburzeń przemiany amin katecholowych i indoloamin(serotoniny)w patogenezie psychoz schizofrenicznych.3-metoksy-4-hydroksyfenyloglikolu(MHPG). Czy miałoby to świadczyć o nadczynności układu noradrenergicznego. Nie ulega np. należy wiązać z wadliwą transmisją neuronalną. . l 986 c nieprawidłowa przemiana substancji przekaźnikowych(niedobór lub nadmiar substancji przekaźnikowych. Najwięcej prac poświęcono weryfikacji koncepcji dotyczących nieprawidłowej przemiany neuroprzekażników u chorych na schizofrenię. występowałoby zwiększenie gęstości receptorów D"u chorych z objawami negatywnymi(osiowymi)nie stwierdzałoby się tych zmian. Wynik ten. Interesujące są badania pośmiertne osób chorych na schizofrenię. odpowiedzialne za patogenezę psychoz schizofrenicznych. Nowsze badania nad patogenezą psychoz schizzfrenicznych zdają się potwierdzać słuszność założeń hipotezy dopaminowej. zdaniem niektórych autorów(np. natomiast znane są przypadki wspó(występowania schizofrenii i pląsawicy Huntingtona. Przyczyną tych zakłóceń może być(cytuję za S. W zgodzie z tą hipotezą pozostają też spzstrzeżenia dotyczące zaostrzania się psychoz schizofrenicznych pod wpływem inhibitorów MAO i środków psychostymulujących w rodzaju amfetaminy. tj. mógłby wskazywać na istnienie dwóch podstawowych postaci schizofrenii:u chorych z objawami wytwórczymi. a ściślej z zakłóceniami przewodzenia(przekazywania informacji)na poziomie synaps. tj. Do koncepcji objawów pozytywnych i negatywnych schizofrenii jeszcze powrucę. Pużyńskim. Wśród hipotez szczególne miejsce zajmuje koncepcja dopaminowa. Przypuszczenie to potwierdzają obserwacje kliniczne. W psychozach schizofrenicznych dochodzi najprawdopodobniej do wzmożonej aktywności tych receptorów. Warto też zaznaczyć. Crow. Okazuje się że w tej grupie badanych stwierdza się zwiększoną zdolność wiązania ligandów receptora D.struktur mózgu. że u osób chorujących na schizofrenię stwierdzono bimodalny rozkład wyników:u około polowy zmarłych nie obserwowano wzrostu gęstości receptorów D" zaś u pozostałych stwierdzono wyraźne zwiększenie(dwukrotne i wyższe)gęstości tych receptorów. T. wadliwa dystrybucja substancji przekaźnikowych w obszarze transmisji synaptycznejjako wynik nieprawidłowego stanu błon komórkowych i zmian mechanizmów aktywnego transportu oraz nieprawidłowy stan miejsc receptorowych(zmieniona "wrażliwość"receptzra prę-i postsynaptycznego. W mózgach zmartych chorych na schizofrenię stwierdzono w wielu przypadkach wzrost stężenia metabolitu noradrenaliny(NIA).wątpliwości. w porównaniu z ludźmi zdrowymi lub cierpiącymi na inne choroby. . wysunięta przed ponad 20 łaty przez Carlssuna i Lindąuista(1963)oraz Van Rossuma(l 966). dotychczas nie wiadomo. U chorych cierpiących na drżączkę porażną(chorobę Parkinsona)nie spotyka się zachorowań na schizofrenię. w miaww i nucleas accwnWem. Mimo niezaprzeczalnej roli układu dopaminergicznego w patogenezie psychoz schizofrenicznych. wiele badań zdaje się wskazywać na znaczenie innego neuroprzekażnika.omamami i urojeniami. tj. że mechanizm działania neuroleptyków(leków przeciwpsychnycznych)wiąże się z blokowaniem receptorów dopaminergicznych.noradrenaliny. l 986). Być może zmiany te mują związek ze stosownymi u tych chorych lekami pczeciwpsychotycznymi(neuroleptykami). zwiększenie liczby receptorów). endogenna biosynteza nieprawidłowych metabolitów).

Zastosowanie nowszych metol neuroradiologicznych. jakkolwiek sugerują istnienie. Malika w jego pracy doktorskiej). Huber. wyjaśnia mechanizm działania neuroleptyków nowej generacji(np. szczególnie w sensie ich wpływu nąobjawy negatywne schizofrenii. jednak jednoznacznie na określoną lokalizację tych zmian. Stwierdzane w przeszłości przez niektćrych badaczy.tomografii komputerowej. jak i wprowadzenie do leczenia psychoz schizofrenicznych nowej generacji leków przeciwpsychotycznych. to dotychczasowe wyniki badań raczej rozczarowywa(y. Nowsze badania potwierdziły spadek gęstości receptorów 5-HT" głównie w korze czołowej. np. czy. 1961)u chzrych na schizofrenię nie zostały potwierdzone przez innych autorów(np. np. posługujących się metodą pneumoencefalogruficzną. Zmiany te nie miały zresztą większego znaczenia. ziprasidonu). badanie przepływu muzgcwego.risperidcnu.. Kolejne metody diagnostyczne(ocena regionalnego metabolizmu mózgowego. Warto nadmienić. odpowiedzialnych za rozwój psychoz schizofrenicznych. pozyuonowa tomografia emisyjna i badanie techniką jądrowego rezonansu magnetycznego). opisali w obrazie TKposzerzenie komór bocznych mózgu. Inni opisywali również poszerzenie komory trzeciej. u n. nie dale również jednoznacznych wyników u chorych na schizofrenię.Ogniwo "noradrenergiczne". . aminokwas pobudzające)i neuropeątydami. Prowadzone ostatnio na świecie badania dostarczają coraz więcej dowodów na biologiczne(organiczne)pochodzenie schizofrenii. Wedle opinii psychofarmakologówblokada receptora 5-HT. że pomiędzy układami noradrenergicznym. etiopatogenetycznymi tej choroby są:predyspozycja genetyczna oraz uszkodzenie mózgu we wczesnym okresie życia.w Polsce przez K. jak twierdzi Kostuwski(l 996). Jeżeli chodzi o starania znalezienia zmian patomzr(alogicznych w ośrodków y m u kład z i e n er w o wy m. Stawiane przez wszystkich badaczy pytanie. udział NA trzeba więc rozpatrywać w szerzkim kzntekście. że serotonina odgrywa ruwnież rolę w działaniu środkćw psychodysleptycznych i psychostymulujących. Podstawowymi czynnikami. Niektórzy autorzy. Mimo powyższych trudności interpretacyjnych muwi się często o istnieniu u chorych na schizofrenię deficytu korowa-li mbicznego. może odgrywać istotną rolę zarówno w patomechanizmkchoroby. dotyczą określonych struktur. Badania autopsyjne u chorych na schizufreniwykazały wzrost poziomu 5-HIAA(głównego metabolitu serotoniny)w niektórych strukturach mózgu. Nie brakuje reż koncepcji wiążących patumechanizm psychoz schizofrenicznych z neuroprzekażnikami aminukwasowymi(GABA. uszkzdzeń o. pozostałe do tej pory w zasadzie bez odpowiedzi.pierwsi Johnstone i inni(l 976). przy jednoczesnym wzroście receptorów dopaminergicznych D. czy stwierdzane u wielu chorych na schizofrenię zmiany zamkowe mózgu mają charakter uogólniony. Trzeba też pamiętać. nie wskazują. serutoninergicznym i dopuninergicznym istnieją powiązania i interakcje. szczególnie limbicznych. Nowsze badania. niewielkie zmiany zamkowe mćzgu(G.u znacznego odsetka chzrych na schizofrenię. jak i w działaniu lekćw. glicyna. Na wzrost zaimeresowamąukładem serncninergicznym wpłynęły wyniki badań nad podtypami receptorów 5-HT(5-hydroksyuyptaminy). zwiększyły zainteresowanie psy-chiatrów i psychofarmakologów rolą układu sernoninergicznego w patogenezie tej grupy zaburzeń.

że środowisko rodzinne i panująca w nim atmosfera emocjonalna(klimat emocjonalny)może wpływać niekorzystnie na rozwój osobowości poprzez brak uczuciowej akceptacji. wtedy oczywiście stwarza to warunki do przekształcenia się w szybkim tempie genotypu w psychotyczny fenotyp. tzw. Szczególnie doniesie są badania nad genetyką schizofrenii. należy wspomnieć c zależnościach między budową ciała a występowaniem psychozy. można się zgodzić. 8 i 23. Ten sam badacz. geny podatności na schizofrenię"mogą się znajdować w niektórych regionach chromosomu 6. rozpoczynająca się po 60. czyli neurorozwojowa. przez częste przeżywanie lęku i obawy. że schizofrenia jest regresją do stadium narcystycznegolub jeszcze głębiej. Pomijając doktrynalny i niekiedy spekulatywny słownik psychoanalizy.schizofrenii neurorozwojowej. a krótkim ramieniem chromosomu 6 mogłoby dotyczyć miejsc związanych z układem HLA genów zgodności tkankowej. ktćra jest ciągle jeszcze pojęciem hipotetycznym.rodzice nie rozwiodą się. nie podejmuje jakiejkolwiek inicjatywy i aktywności. Hipotezę. Bilikiewicz(twurca warstwzwej. Istniałyby co najmniej trzy postacie:wrodzona. lecz trzeba w tym miejscu przypomnieć. Sprzężenie genetyczne pomiędzy predyspozycją do schizofrenii. ćów konsekwencji prowadzi do wykształcenia stanu przedschizofrenicznego. przez różnego rodzaju deprywacje i frustracje potrzeb itd. Mówiąc o konstytucjonalnej predyspozycji do zachorowania na schizofrenię. niż pyknicznej(50. w której tzw. które zdają się wskazywać. etioepigenetcznejstruktury schizofrenii. Środowisko może mieć zatem nie tylko korzystny lub niekorzystny wpływ na zdrowie psychiczne i może zapobiegać rozwinięciu lub wpłynąć na ujawnienie się schizofrenii. U chorych na schizofrenię spotyka się częściej schizoidalne(lub łagodniej wyrażoneschizotymiczne)rysy osobowości. chociaż nie dowiedziono w tym zakresie ścisłych korelacji. Jeśli taki niekorzystny wpływ środowiska trafia na genotyp predysponowany diirozwinięcia się psychozy schizofrenicznej. mówi się o koncepcji neurorozwojowej. rż. staje się coraz bardziej nieśmiały. że o takiej możliwości pisali znacznie wcześniej polscy psychiatrzy J. Wśród koncepcji podkreślających rolę czynników psychospołeczny c h w powstaniu zaburzeń schizofrenicznych nie można pominąć uznawanego przez psychoanalityków poglądu. Zła emocjonalna atmosfera hamuje prawidłowy rozwój osobowości i powoduje że człowiek zaczyna stronić od kontaktów międzyosobowych. Mazurkiewicz(twórca koncepcji dyssulucji aktywności korowa-psychicznej). postać z początkiem w okresie dorosłości oraz schizofrenia o późnym początku. że.W następstwie interakcji tych czynników i ich patogennego wpływu dochodzi do zaburzenia rozwoju i lateralizacji mózgu. Kaczyński(twórca pojęcia "wczesnej schizofrenii")i T. że bleulerowska. czy np. najwybitniejszy przedstawiciel konstytucjonalizmu. Wskazuje to na ewentualny udział procesu autoimmunolugicznego w patogenezie schizofrenii. że u chorych na schizofrenię spotyka się częściej typ budowy leptosomicznu-astenicznej. wysunęli wprawdzie przed 10 lat psychiatrzy brytyjscy i amerykańscy(Murrayi Lewis oraz Weinberger). wykazał zależność między osobzwością a psychozą. o czym była mowa. ale też ma wp(yw na .li warstwa mieściła organiczne czynniki etiopatogenetyczne schizofrenii). Konsekwencją tego jest zmniejszenie liczby neuronów i pojawienie się nieprawidłowości w zakresie połączeń neuronalnych w strukturach korowych płatów czołowych i skroniowych. można się w niej dopauzeć potwierdzenia opinii wypowiedzianej przeze mnie na początku rozdziału. że schizofrenia jest chorzbą związaną z zaburzeniem rozwoju mózgu(ang. 3:lk/%). M.neurodevelupment disorder). grupa schizofrenii"jest niehomogenną grupą chorób. Z badań Kretschmera(niemiecki psychiatra. 1888-1964)wiemy. Wracając do koncepcji. a także w zakresie przekażnicrwa korowa-limbicznego. przez zbyt autorytatywne i apodyktyczne traktowanie przez matkę lub oboje rodziców.

Podsumowując różne hipotezy i teorie etiopatogenetyczne schizofrenii trze-ba stwierdzić.w wyniku katastrof. Podział psychoz schizofrenicznych. tworzy się różne formy(systemy)oparcia społecznego zarówno dla chorych na schizofrenię. zwrucił uwagę. We współczesnych klasyfikacjach psychoz schizofrenii cznych odnajdujemy zasadnicze elementy tych podziałów. Bleulera. Chodziło o jakieś gwałtowne przeżycia(ang. jak się wydaje. wprowadzając i opracowując szczegółowo pojęcie psychoz schizofrenoidalnych(ang. paranoidalną. W pierwszej grupie Kahn umieścił 4 najbardziej znane kliniczne postacie schizofrenii. a mianowicie schizofrenię prostą.schizophreniform states). ma więc charakter hetercgenny. Przebieg choroby. opartego na teorii etioepigenezy. Eugen Bleuler wyodrębnił 4 zasadnicze postacie ki in iczne schizofrenii:schizofrenię prostą. jak i dla ich rodzin. że ta grupa zaburzeń jest wynikiem różnychczynników. Aby zmniejszyć lub wyeliminować wpływ tych czynników. np. Wspomniana przeze mnie stałość wskaźników epidemiologicznych na świecie każe jednak wątpić w znaczenie owych prze-żyć dla patogenezy schizofrenii. hebefrenię i katatonię. które są o tyle miarodajne. . T. Bleuler podał następujące dane:powolny początek i niepomyślny przebieg-B%:ostry początek i niezbyt ciężki przebieg przewlek(y-4%:przewlekły początek i średnio ciężki przebieg-ZO%:falisty i niepomyślny przebieg-3%:falisty i średnio ciężki lub lekki przebieg-ZZ'%:jedno zachorowanie lub więcej zachorowań z remisją-39%. gdy nie było jeszcze neuroleptyków zmieniających istotnie. jak i egzogenne:biologiczne i psychospołeczne. W licznych badaniach analizowano rolę różnych negatywnych wydarzeń życiowych w patogenezie schizofrenii. przewlekle wydarzenia stresu-łące i silne urażne czynniki. poprzedzają bowiem wystąpienie objawów psychopatologicznych. Już Kraepelin. iż przebieg schizofrenii(którą zkreślał terminem dememiaprweccr)nie jest w każdym przypadku jednakowy. które stanzwią grupę zwiększonego ryzykazachorowania. przebieg tych psychzz. W podziale Kahna z 1926 r. hebefreniczną i katatoniczną. Liczby te wskazują na różnorodność przebiegów psychzz schizofrenicznych. że choć istniją zwolennicy różngych koncepcji. twórca pierwszej nowoczesnej nzzologii i nozzgrafii psychiatrycznej. wiele argumentów przemawia za tym. paranoidalną. Przeżycia te(czy zdarzenia)odgrywają co najwyżej rolę wyzwalającą psychozę. Podobną koncepcję przedstawił norweski psychiatra Langfeldt(l 937). W drugiej grupie-psychugenne reakcje schizofreniczne. A zatem w etiologii schizofrenii uczestniczą zarówno czynniki endogenne(genetyczne). J Twórca oryginalnego polskiego układu nozograficznego w psychiatrii.zebrano zespoły schizofreniczne w 3 grupy. Przytaczam dane liczbowe podane przez klasyka badań nad schizofrenią E. a w trzeciej schizofrenoidalne reakcje egzogenne. Z tegz względu w nowoczesnych programach leczenia chorych na schizofrenię obejmuje się opieką całą rodzinę(terapia rodzin).utrzymanie się poprawy stanu zdrowia po przebytej kuracji lub ponowne pojawienie się objawów psychopatologicznych.live-eyems). że pochodziły z okresu.

schizofrenii złożonych". Typ U schizofrenii. działające na receptory Dy i 5-HTy. Zdaniem tego autora. prostą. butyrofenonu)zawodzą. postaci procesualnej tej choroby. a także inne endogenne choroby psychiczne. który zaproponował wyodrębnienie dwóch podstawowych form schizofrenii. np. nie wywołujące objawów pozapiramidowych.)(polskie wydanie 1997)w dziale:. "prawdziwego"procesu. organiczne uszkodzenie mózgu. zaś objawy pozytywne w Ul warstwie(zespołów psychotycznych czynnościowych). jedynie siłą tradycji zespoły-paranoidalny. epizodyczny ze stabilnym deficytem. Typ I schizofrenii cechowałby się występowaniem objawów pozytywnych. inny i okres obserwacji krótszy niż rok. zwłaszcza w zakresie receptorów D. nie zróżnicowaną. tj. lepsze wyniki dają neuroleptyki atypowe(nowej generacji). poschizolreniczną. objawy negatywne umieścilibyśmy w U warstwie(organicznej).afektywne(cyklofrenię). hebefreniczny i katatoniczny wiąże się ze swoistym dla nich podłożem schizofrenicznym. przewlekłego. hebefrenicznego i katatonicznego). Nawiązując do struktury psychozy w ujęciu etioepigenetycznym(T. pełna remisja. Objawy negatywne są równoznaczne z objawami osiowymi. że u tych chorych dochodzi do wzmożonego przekażnictwa dopaminergicznego. ostre zaburzenia psychotyczne podobne do schizofrenii. inne ostre zaburzenie psychotyczne z przewagą urojeń. rdzennego. nie określone):124-indukowane zaburzenie urojeniowe:F 25-zaburzenia schizoafektywne(zaburzenia schizoafe-ktywne. a może też etiologię. Schizofrenią zaburzenia typu schizofrenii(schizwypowe)i urqjeniowe"wymieniono następujące postacie schizofrenii(FZO):schizofrenię paranoidalną. przemijających)zespołów z tegzż kręgu(paranoidalnego. odznaczałby się przewagą objawów negatywnych i odpowiadałby stanowi ubytku schizofrenicznego.wytwórczych(paranoidalnych). rezydualną. W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych(ICD-10 z 1992 r. Andreasen. niepełna remisja. od zasadniczo czynnościowych(epizodycznych. ostre wielopostaciowe zaburzenie psychotyczne z objawami schizofrenii. epizodyczny z postępującym deficytem. któremu odpowiadałaby prosta postać schizofrenii. 16-Psychiauiu. schizofrenię innego rodzaju i nie określoną. reagują dobrze na leki neuroleptyczne. Dla celów statystycznych można używać do sklasyfikowania przebiegu następujących określeń:ciągły. inne ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne. Klasyczne neuroleptyki o działaniu przeciwwytwórczym(pochodne fenutiazyny. W dziale tym znalazły się ponadto następujące kategorie diagnostyczne:F Z(zaburzenia typu schizofrenii(schizotypowe):123-uporczywe(utrwalone)zaburzenia urojeniowe:133-ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne(w tym:ostre wielopostaciowe zaburzenie psychotyczne bez objawów schizofrenii. hebefrenicznąkatatoniczną. U chorych tych stwierdza się poszerzenie komór bocznych oraz ubytki w korze przedczołuwej i czołowej mózgu. Wiele danych wskazuje. w kolejnych swoich pracach podkreślał konieczność diagnostycznego rozróżniania w grupie psychoz schizofrenicznych. zaś badania diagnostyczne nie ujawniają zmian organicznych w u u n. Podobne. typ . a nawet identyczne poglądy przedstawiła Amerykanka NI. Bilikiewicza). według tego autora. Orawa(l 98 O). ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne. podczas gdy mogą one wikłać różne choroby somatyczne. W okresie przedchorobowym chorzy ci wykazują dobre przystosowanie społeczne.. epizodyczny remitujący. typ maniakalny:zaburzenia schizoafektywne. wykazujących odmienną patogenezę. Zaskakujące podobieństwo do powyższej koncepcji wykazuje ujęcie schizofrenii przez angielskiego psychiatrę T.Bilikiewicz. które mogą się nawarstwiać na ów przewlekły proces schizofreniczny tworząc postacie.

Czasem chory zdaje się przeżywać pewne uczucia i werbalizuje je. Jak wynika z powyższego podziału. Twórca pojęcia. Sztywności afektywnej odpowiada sztywność mimiki. Na każdą próbę wdarcia się w treść jego przeżyć lub wciągnięcia go w jakieś konkretne działanie. Trzecim objawem osiowym schizofrenii(a ściśle sympromokompleksem)jest rozszczepienie osobowości. Ujęto je w trzy grupy:Autyzm jest to pojęcie opisane i użyte przez Bleulera dla oznaczenia psychopatologicznego objawu. lecz nie doić głęboko się nią przejmują. nieszczerość. Bleuler użył określenia. W naszym podręczniku trzymamy się podziału psychoz schizofrenicznych uświęconego tradycją. Postawa wyizolowania i braku syntonii sprawia. cielesnych objawów(anzsognosia. kiury polega na znacznej przewadze zainteresowania się chorego swoimi przeżyciami wewnętrznymi i na postępującej otrucie istotnego kontaktu ze światem zewnętrznym. gdyż nabiera cech sztywności. w konsekwencji rani godność chorego i skłania go do jeszcze większego odsunięcia się od otoczenia i bardziej hermetycznego zamknięcia w sobie. reaguje on oporem. swoją wyobraźnią. schizofrenia"E. objawy podstawowe"(Grundsymptome). Chory z zasady nie ma poczucia choroby psychicznej. autorzy UD-10 kategorię psychoz schizofrenicznych potraktowali bardzo szeroko. w szczególności zaniku uczuciowości wyższej . Autyzm jest więc zaburzeniem komunikacji międzyludzkiej. Płacz chorego nie wzrusza. Ponieważ nie dzieli się z otoczeniem treściami swoich przeżyć. Łączność afektywna z chorym bywa bardzo powierzchowna. Wypcnoszgnosia). Podobnie szeroko klasyfikację podtypów schizofrenii przedstawili twórcy amerykańskiego systemu DSM-IV(19943. to bardzo powierzchowne lub dotyczące drugorzędnych. a niekiedy fałszywy patos. a to. typ mieszany. Od chorego emanuje chłód uczuciowy. Jest to. Polegają one na obniżeniu(lub raczej rozszczepieniu)uczuciowości wyższej i jej zobojętnieniu. wyrażająca się utratą związków uczuciowych z innymi ludźmi i uczuciem pustki emocjonalnej w sobie. żeby nie powiedzieć zbyt szeroko. którą pominę. których stwierdzenie uprawnia do rozpoznania tej psychozy. a zarazem i przyczyna pogłębiania się autyzmu w planie uczuciowym. lecz w ich zewnętrznym wyrazie jest pewna sztuczność. chociaż staramy się trzymać międzynarodowych wymogów WHO. zaburzenia schizoafektywne nie określone):128-inne nieorganiczne zaburzenia psychotyczne:129nie określona psychoza nieorganiczna. Niektórzy chorzy. względnie w kontakt ze światem zewnętrznym. a jeśli ma. a nawet gniewną drażliwością. Jest to konsekwencja. obojętność. że otoczenie coraz częściej odnosi się du takiej autystycznej osoby krytycznie i czasem z dezaprobatą. Życie uczuciowe nie ulega swzbodnej modulacji zależnie od treści rozmowy lub wypowiedzi. zwłaszcza w początkowym stadium cheruby. Objawy osiowe schizofrenii. a śmiech nie rozwesela. które doznają najbardziej znamiennych zaburzeń. by nie obciążać zbytnio pamięci studentów. dochodzące w dalszym nasileniu do rozpadu struktury osobowości. Chory żyje swoimi pragnieniami i lękami. Drugą grupą objawów osiowych są zmiany w sferze uczuć.depresyjny:zaburzenia schizoafektywne. inne zaburzenia schizoafektywne. obok swoistych zaburzeń życia uczuciowegz. Objawy te(zwane obecnie osiowymi lub negatywnymi)obejmują właściwie całość życia psychicznego. zauważają dokonującą się w nich przemianę psychiczną. ani ich zrozumieć. Nie można się wczuć w jego przeżycia. staje się coraz bardziej dla otoczenia niezrozumiały.

Nie należy jednak zapominać. najczęściej współpacjentów). że w wielu przypadkach schizofrenii nasilenie poszczegćlnych objawów jest mniej wyraźne. Oburzy tworzą neologizmy. Depersonalizację(poczucie obcości własnej osoby)i apersomzację(chorzy przejmują dolegliwości i objawy innych osób. W prawidłowych warunkach zachodzi współżycie jednostki ze środowiskiem. wyraża się to rozkojarzeniem myśli i trudnościami w konstruowaniu logicznym zdań. tu jest nowe słowa. będące czasem zlepkiem kilku innych słów potrzebnych im na określenie jakiegoś czasem niezrozumiałego działania. Rozszczepienie może spowodować zaburzenie toku i treści myślenia. Powstają też dziwaczne sformułowania. w sferze dążeń-ambiwalencja dążeń(ambirendencja). persewerację. do grupy objawów dodatkowych zalicza się:Różnego rodzaju zaburzenia spzsuzegania(złudzenia. aby wyraźnie uwypuklić ich właściwości. nymi). decydujące o zaliczeniu danego przypadku chorobowego do jednej z czterech postaci schizofrenii. dobieraniu słów dla wyrażenia aktualnych przeżyć. nazywamy to dereizmem. chory mówi:czyniłem zwierzętonakarmialność domową". nazwane przez Bleulera dodatkowymi(akcesorj-. w sferze myśli-ambiwalencja sądów(ambisentencja). Dość specyficzne zaburzenia pamięci polegające na hipermnezjach lub częściej lukach pamięciowych. W obrębie pzszczególnych czgnnzici psychicznych także dzchudzi du rozprzężenia zwartości i rozdwojenia noszącego nazwę ambiwalencji(dwuwartościowości):ambiwalencja uczuć. wszędzie możemy dostrzec objawy rozszczepienne. a co ważniejsze:często nic występują one w sposób zgeneralizowany i np. tutaj stosunek ten ulega zakłóceniu i ani rzeczywistość nie odbija się w poznawczych(kognitywnych)czynnościach chorego. karmiłem zwierzęta domowe". Przypisywanie otoczeniu własnych przeżyć psychotycznych(transytywizm)jest bardzo znamiennym objawem dla psychoz schizofrenicznych. Z którejkolwiek strony spojrzymy na strukturę osobowości. werbigeracje. omamy). ani jego odczyny uczuciowe nie są do niej dostosowane. Trzymając się klasycznego opisu Bleulera. a więc nie ma równoległości między czynnościami myślowymi a uczuciowymi(paratymia).nadmiernym rozszerzeniemlub zwężeniem źrenic..autyzmowi może towarzyszyć wybiórczo zachowana zdolność do syntonii(czyli współbrzmienia z otoczeniem). urojeniącharakteryzujące się brakiem lzgicznej spójności. sinością rąk i stóp. Objawy osiowe schizofrenii opisano w taki sposób. dlatego uwydatniono ją w samj nazwie choroby.i zdolności modulowania afektu. Zaburzenia równowagi wegetatywnej i inne objawy cielesne(zwłaszcza psychoz katatonicznych).zamiast. Do wyżej opisanych objawów podstawowych(osiowych)mogą dołączać się różne objawy psychopatologiczne. dziwaczne sformułowania nacechowane swoistą symboliką). Takie samo rozszczepienie widzi się między poszczególnymi grupami(sferami)czynności psychicznych. pisma i ekspresji plastycznej. Niekiedy rozszczepienie osobowości i rozkojarzenie myślenia jest długo nieznaczne. iż w ostrym przebiegu choroby dochodzi szybko do rozszczepienia i rozpadu osobowości. a bywa. Zaznacza się to w braku adekwatnych reakcji mimicznych(paramimia)i nieprawidłowej modulacji głosu(parafonia). Przejawia się to np. Charakterystyczne zaburzenia:mowy(neologizmy. a także paramnezjach. np. czasem . sytuacji lub przedmiotu. najistotniejsza właściwość. Inne objawy charakterystyczne dla schizofrenii.

uporczywymi zaparciami lub biegunkami. płytkością oddychania. 2. Wskazują na to badania retrospektywne. kryteria Feighnera. osobistą wraz z uogólnionym lękiem. Do najbardziej znanych należą kryteriacRDĆ Oesearch Diagnostic Criteria). komentujące na bieżąco zachowanie pacjenta lub dyskutujące o pacjencie między sobą.czyracznością skóry. a nawet miesiące. chyba że zaburzenia afektywne są wyraźnie pzprzedzoneobjawami schizofrenicznymi. przygnębieniem cncz zaabsorbowaniem sobą. Urojeń. wpływu lub owładnięcia. nasyłanie i zabieranie myśli oraz odsłonięcie myśli:b)urojenia oddziaływania. Kryteria diagnostyczne schizofrenii. kryteria Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-IV i Światowej Organizacji Zdrowia ICD-10. które można uznać za kryteria ICD-10. zaburzeniauni łaknienia-odmową przyjmowania pokarmów albo nadmierną żarłocznością. kryteria Taylora i Abramsa. którego kryteria diagnostyczne schizzfreniiprzedstawiają się następująco:A. Charakterystyczne zbjawy:obecność dwóch albo więcej następujących objawów przez okres cc najmniej miesiąca(albo mniej w przypadku skutecznego leczeniac 1. należy rozpoznawać zaburzenia schizoafektywne(F 25). działań i odczuć:spostrzeżenia urojeniowe:c)głosy omamowe. kryteria patgnomoniczne Schneidera. o czym będzie jeszcze mowa w tym rozdziale. u których objawy schizofreniczne i afektywne rozwijają się równocześnie. dla celów praktycznych przydatny może być podział wymienionych objawów na grupy. wystąpienie objawów w czasie trwania stanów zatrucia substancjami psychoaktywnymi lub związanych z ich odstawieniem. może wyprzedzać wystąpienie objawów psychotycznych o tygodnie. bądź utrwalone myśli nadwartościowe. że choć nie można wskazać żadnych ściśle pało gnomonicznych objawów schizofrenii. że schizofrenii nie należy rozpoznawać. Drugim pc ICD systemem diagnostyczna-klasyfikacyjnym najbardziej rozpowszechnionym na świecie jest DSM(ostatnie wydanie-IV)Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego(I 9943. albo gdy występują codziennie od tygodni lub miesięcy:f)przerwy lub w. Twórcy Klasyfikacji ICD-10 piszą. Jest to szczegulnie ważne dla celów naukowych. Rozpoznanie schizofrenii wyklucza też obecność powużnej choroby mózgu. które mają specjalne znaczenie w rozpoznawaniu schizofrenii i często występują razem. albo nadludzkich mocy czy zdolności(np. jeżeli stwierdza się obecność objawów depresyjnych lub maniakalnych(czyli objawów afektywnych). Objawami. jeżeli towarzyszą im albo zwiewne i współuksztahowane urojenia bez wyraźnej treści afektywnej. dość często zaburzeniami snu.zdolności do oddziaływania na pogodę lub pozostawania w łączności z przybyszami z innego świata):e)utrwalone omamy z zakresu jakiegokolwiek zmysłu. . jak:urojenia tożsamości religijnej lub politycznej. Od czasu klasycznego opisu klinicznych cech schizofrenii podanego przez Bleulerawielu autorów dążyło w latach późniejszych do uściślenia kryteriów diagnostycznych rej grupy psychoz. są:a)echo myśli. albo innego typu głosy omamowe pochodzące z pewnych części ciała:d)utrwalone urojenia innego rodzaju. u kobiet zaburzeniami cyklu miesięcznego itp. . statystycznych i epidemiologicznych. W ICD-10 podkreśla się wyraźnie. których treść jest niedosrosowanakulturowo i zupełnie niemożliwa do zaistnienia. U chorych. wyraźnie odnoszone do ruchów ciała lub kończyny względnie do szczególnych myśli.

Ciągle oznaki zaburzeń przez co najmniej 6 miesięcy(włączając w to okres pierwszego miesiąca ostrych objawżw-por. awolicji. alogii. to rozpoznanie schizofrenii wymaga stwierdzenia nasilonych urojeń albo omamów.kryteria A-faza aktywnych objawów). że Klasyfikacja DSM-IV dopuszcza możliwość rozpoznawania dodatkowo:popsychotycznych zaburzeń depresyjnych i proste zaburzenie o charakterze deterioracji(ang. Wyłącza rozpoznanie schizofrenii. typowymi zaburzeniami myślenia i uczuciowości. gdyż jedynie 5 podtypćw schizofrenii nawiązując wyraźnie do pierwotnego podziału Bleulera. Występowanie zaburzeń schizoafektywnych i afektywnych(w oryginale nastroju)wyłącza rozpoznanie schizofrenii. niezdolnością przystosowania. Według wielu psychiatrów. ale jest też wzorem przewlekłego procesu psychotycznego. Trzeba jednak dodać. Objawuw negatywnych:spłycenia afektu.simple deteriorative disorder. Schizofrenia prosta. poprzez lekkie. Dysfunkcja społeczna. do ciężkiego nasilenia.generał medical conditiori). Początek choroby może sięgać okresu dziecięcego.Omamów. wyróżnia znacznie mniej. 3. w odróżnieniu zd UD-10.dyskretnych objawów paranoidalnych lub katatonicznych. jej stwierdzenie należy rzeczywiście do trudniejszych zadań rozpoznawczych. Pomijając fakt. Ta postać kliniczna schizofrenii jest wprawdzie objawowo najuboższa. ale także okres cbjawćw prodromalnych i rezydualnych. czasem ujawnia się w czasie dojrzewania płciowego lub niewiele później. Zdezorganizowanej mowy(razkojarzenie). Zachowania grubiańskiego lub katatonicznego. Każdy wymiar można też stopniować ok jego braku. ogólnym spadkiem wydolności. niezrżżnicowanyi rezydualny. . jeżeli zbjawy są skutkiem działania leków psychoaktywnych i chorób ogólnych(ang. schizophrenia). zdezorganizowany. iż schizofrenia prosta występuje stosunkowo rzadko. W okresie objawów prodromalnych albo rezydualnych powinny występować objawy negatywne albo dwa lub więcej objawów uwzględnionych w kryterium A. Zdaniem Jaroszyńskiego rozpoznanie schizofrenii prostej może być konsekwencją błędu diagnostycznego. Postacie kliniczne. Psychoza charakteryzuje się powolnym rozwojem. ze względu na brak ewidentnych objawów. zdezorganizowanym(zaburzenia mowy. nieruzpoznania np. zachowania i niedostosowanie afektywne-ang.inappropriateaffec()i negatywnym(deficytowym). Daje też możliwość określenia każdego podtypu schizofrenii w trzech wymiarach:psychotycznym(omamy i urojenia). średnie. postać tę należy rozpoznawać ostrożnie. które rćwnieiutrzymywały się przez ostatni miesiąc lub krócej w przypadku skutecznego leczenia. 5. 4. Są to:typ paranoidalny. simple. Niektórzy kwestionują jej istnienie. Klasyfikacja DSM-IV. katatoniczny. Jeżeli w wywiadzie są zaburzenia autystyczne.

zaczął wygłaszać dziwne poglądy. W przypadku schizofrenii prostej rzadko zdarzają się znaczne poprawy. przylgnęły do niego określenia "samotnik"i. W ciągu lat następuje zmiana nie tylko w reakcjach i sposobie bycia. Schizofrenia paranoidalna. nie zastanawiał się nad środkami do życia. Rzadziej zdarza się. Ruchy spontaniczne. Objawy autyzmu. może wpłynąć korzystnie na los chorego. Schizofrenię prostą uważam za podstawową postać schizofrenii. że proces choroby wyzwala nieoczekiwanie nowe zdolności i niezwykłe talenty(Brzezicki nadał tym przypadkom nazwę schizofrenii paradoksalnej społecznie pozytywnej).depresyjny. zamknął się w sobie. a zwłaszcza remisje. że dzieje się coś groźnego. chłodu uczuciowego i rozszczepienia osobowości są długo dyskretne. Odsunął się od kolegćw i przyjaciół. katatoniczny i ich mieszane odmiany lub zespoły innych kręguw. że chory do tego czasu niczym się nie różnił od rówieśników. takie jak paranoidalny. według DSM-IV. hebefreniczny. Od pewnego czasu przestał się jednak czymkolwiek żywiej interesować. ale stopniowa degradacja społeczna i zulamanie linii życiowej. w szkole stał się miernym lub złym uczniem. ograniczając się dc wyliczenia charakterystycznych cech paranoidalnych. odludek". Nad innymi objawami górują omamy i urojenia. dla rodziny stał się obojętny. Niekiedy dłuższy czas utrzymują się szczególne uzdolnienia i talenty. chłodny. jego postępowania nie można zrozumieć. ale stale. gesty i mimika wykazują brak naturalnej harmonijności i wdzięku. mędrkować(rezonować). zatracił ambicje życiowe. a niekiedy bez skrępowania uprawiają samogwałt. a zwłaszcza konsekwentna rehabilitacja przy użyciu metod psychoterapeutycznych i socjoterapeutycznych. nieczuły lub zły i opryskliwy. jeżeli objawy utrzymują się przez co najmniej rok.W tych przypadkach dowiadujemy się z wywiadu. chociaż nie zawsze wyraźne i łatwe do wykrycia. Chorego niemal zawsze mamy sposobność badać dopiero wówczas. na kturą mogą nawarstwiać się zasadniczo czynnościzwe zespoły. że coś złego się stanie:dopiero po paru dniach czy tygodniach pojawiają się przeżycia . ale twórczość schizofreniczna staje się często dziwaczna i dereistycznie absurdalna albo stereotypowa. Zazwyczaj uczuciowość wyższa coraz bardziej zanika lub ulega rozszczepieniu. choć czasem bez zahamowania wypowiadają głośno swoje poglądy na życie seksualne. Niekiedy psychoza paranoidalna nie od razu wyraża się objawami wytwórczymi. czasem uśmiechał się bez powodu do siebie" duże rozmyślał"itd. Kontakt z takim chorym pozwala zauważyć mniejsze lub większe dziwaczne cechy jego zachowania się. Brak aktywności i bezczynność chorzy usprawiedliwiają różnymi dolegliwościami hipochondrycznymi. Ta postać kliniczna schizofrenii jest najczęstsza. stał się innym człowiekiem". Muwiąc c schizofrenii paranoidalnej. dniami i tygodniami nic nie robić. Rozpoznania schizofrenii prostej można dokonać. zaniedbał swój wygląd zewnętrzny i higienę osobistą. maniakalny itp. Nie martwił się o przyszłość. chód. np. Bywa. Najczęściej choroba postępuje wprawdzie powoli. Podczas rozmowy z chorym spostrzega się jego brak zainteresowań lukiem rozmowy i obojętną reakcję na zmieniającą się treść rozmowy. Leczenie. a czasem z przygnębieniem i bezruchem. Z tego względu pomijam tutaj objawy osiowe schizofrenii. że na początku jest niejasno umotywowany stan lękowy lub nastrój urojeniowy z pobudzeniem ruchowym. mam na myśli postać złożoną z przewlekłego procesu schizofrenicznego i zespołu paranoidalnego. z wrażeniem. Seksualnie są również małe aktywni. zatracił poczucie rzeczywistości. gdy wszystkie podstawowe objawy schizofrenii są obecne. potrafił godzinami.

rozrywanie i wyrywanie trzewi-łączące się z cechami automatyzmu psychicznego. najczęściej występują słuchowe. Stosunkowo często chorzy są przekonani. Zdarzenia zachodzące w otoczeniu.wydłużenie nosa(dysmorfofobia). francuski psychiatra Ćerwnbault określał tym terminem przeżycia występujące pod wpływem nieokreślonej siły. terrorystyczną. trzewne(prądy. odegrania jakaś sa. Bardzo istotne znaczenie diagnostyczne mają pseuóchalucynacje. U chorych z pzwolnym początkiem cha@k(erystyczne są urojenia odnoszące. Wszystkie urojenia paranoidalne łączy wspólna cecha. fale odczuwane w narządach wewnętrznych. urojenia nasyłania i wykradania myśli(zaliczane przez niektćrych du tzw. przyglądają się swojemu odbiciu w lustrze i zauważają np. radarów. gazćw jelitowych). Najistotniejsze w zespole paranoidalnym. jak gdyby niezależnie od osoby chorego. na poszerzeniu lub zwężeniu zakresu związków. rysach twarzy. oddziaływania zewnętrznego. urojenia hipochondryczne. laserów i innych nowoczesnych urządzeń elektronicznych kontrolujących ich myśli. echo myśli. wywiadowczą itd. radiu i telewizji chory traktuje jako skierowane do niego.omamżw psychicznych). urzjenia pochodzenia(zaprzeczanie realnym związkom rodzinnym-rodzice nie są rodzicami).omamowa-urojeniowe. czyli omamy rzekomesłuchowe(głosy w głowie. że ludzie przyglądają im się na ulicy. echo lektny\. a niekiedy zmianę płci. wcielenie"w mną osobę. Twierdzą. Wśród patologicznych tworów myślenia górują urojenia prześladowcze. posłannictwo. Przy ostrym początku. urojenia odsłonięcia(inni ludzie znają tajemnice i myśli chorego). czy ksobne. ksobne czyli odnoszące. . Niekturzy chorzy odczuwają zmiany zachodzące w ich ciele. niekiedy c wyraźnym zabarwieniu re\igijny m. rozpoznane przez seksuologów jako transseksualizm(zaburzenie polegające na dążeniu do zmiany płci anatomicznej w związku z nieakceptowmiem dotychczasowej pici). wymieniają na ich temat uwagi. Wypowiedzi te łączą się z szerszym kontekstem. Znane mi są przypadki schizofrenii paranoidalnej. że są śledzeni przez jakąś organizację polityczną. Może rzadziej w zespole paranoidalnym występują urojenia zmiany osoby chorego. że przypadła im do. a także opisywane w prasie. Należące tutaj automatyzmy ruchowe i ideacyjne nie różnią się od urojeń wpływu na działanie i myślenie. są urojenia ksobne. zależnym od związków uczuciowych z innymi ludźmi. jego dotyczące. nigdy nie spotykamy wzrokowych(co zdecydowanie podkreślał Biegłem. że chorzy odczuwają wydzielanie przykrego zapachu(potu. Chory odczuwa. uśmiechają się znacząco lub szyderczo. Podobne przekonanie polega na tym. telepatycznego oddziaływania wrogów na odległość. kture występują i w innych psychozach. Urojeniom prześladowczym i ksobnym towarzyszą urojenia wielkościowe. misja. Chorzy doznają wrażenia hipnotyzowania. wpływu silnego pula elektromagnetycznego. Omamy i iluzje dotyczą w zasadzie wszystkich zmysłów. którzy po operacji korekcyjnej przeszli leczenie psychiatryczne i żądali powrotu do płci pierwotnej. lęk może być swoim natężeniem dostosowangy lu treści umamuw i urojeń. Chorzy uskarżają się nierzadko. Często zespół paranoidalny wybucha zupełnie nagle. Ludzie zdrowi ulegają na ogol wpływom życia uczuciowego. polegwąca na szczególnym rozpadzie układów międzyludzkich. w zwierzę. obok urojeń prześladzwczych. czeg 6\na rola. traktowane jako infzrmacja lub ostrzeżenie. uglośnienie myśli. W schizofrenii paranoidalnej następuje rozluźnienie związków między myśleniem a światem zewnętrznym.

nachalna. przesady. O rozpoznaniu przesądza oczywiście występowanie omamów.amerykańskiej)nazwę tę zastąpiono określeniem. Różnicowanie schizofrenii paranoidalnej może być czasem niełatwe. hiperkwetycznego. paralogia. rodzinnych-pozostają bez echa. kpiarskie. nieszczerego patosu. autorytetom. du uczuć społecznych. np. Zanika elementarne pzczuciezdpowiedzialnuści za własny los i interes. zwłaszcza w pierwszym okresie. a raczej fantazje wielkościowe. Osoba. Nlarastające cechy rozszczepienia osobowości. W niektórych klasyfikacjach(np. rzadziej jako hebefrenia dziecięca(stąd starsza nazwa:pierwotne otępienie wczesne). Schizofrenia hebefeniczna(zdezorganizowana). a nawet agresywna. Staje się nietaktowna. wynika tu z rozluźnienia związków z rzeczywistością(myślenie autystyczne). Rozpoznanie psychozy schizofrenicznej ułatwia też występowanie objawuw rozpadu struktury osobowości:ambiwalencja. Stosowane kary i upomnienia nie robią na chorym żadnego wrażenia. paratymia. Ta postać schizofrenii jest dzisiaj dość rzadka. strzegą ich jak swoistej tajemnicy. niewybredne dowcipy. dziwaczne urojenia. gruboskórna. W szkole czy w miejscu pracy chory pozwala sobie na kpiarskie uwagi. katatonicznego. oderwane od realiżw. Od dawna zauważonz. zachowująca się dotąd bez zarzutu. Bardzo charakterystycznym objawem jest spadek aktywności na wszystkich polach-od pracy zawodowej i kontaktów społecznych po najprostsze rozrywki i zajęcia domowe. Również ren termin dotyczy złożonego obrazu klinicznego. błazeńskie-bez poczucia dystansu w stosunku do rodziców. radom. przybierać niepoważne pozy. Mimika i ruchy sprawiają wrażenie sztucznej pozy. co nie zawsze daje się udowodnić. krotochwilne. drażliwa.maniakalnego. Rzadsze są przypadki podwyższonej aktywności. Chorzy tworzą własne teorie naukowe. świadczące o postawie dereistyczncj trerminBleulera). Nastrój chorego określamy jako wesołkowwy. bezczelna. Otoczenie interpretuje te zachowania. Niekiedy zachodzi konieczność różnicowania z halucynozami i zespołami majaczeniowymi. jak właśnie w zespole hebefrenicznym. Apele do poczucia obowiązku. Chorzy niechętnie przyznają się do tych objawów. wybucha bez powodu śmiechem. a także pseudohalucynacji. na który składają się cechy przewlekłej schizofrenii i zespołu hebefrenicznego. nauczycieli. jako wpływ. ekspansywnej pustaci schizofrenii paranoidalnej". schizofrenia zdezorganizowana". filozoficzne. zaczyna nagle zdradzać dziwactwa. Dzieje się tak zwykle. Najtrudniejsze jest różnicowanie z zespołami urojemowymi(paranoicznymi).Poddają się sugestiom. . gdyż omamy i urojenia spotyka się również w innych psychozach. że hebefrenia występuje w młodym wieku. Niektórzy posługują się w takiej sytuacji terminem. O rozkojarzeniu świadczy brak logicznej systematyzacji urojeń w schizofrenii paranoidalnej. z rzucającym się w oczy rozkojarzeniem łuku myślenia. gdy dołączą się elementy innych zespołów psychopatologicznych. okazuje zachzwaniekrnąbrne. przełożonych. myślenie autystyczna-niezdyscyplinowane. Te i inne objawy są wyrazem zaniku przejawów uczuciowości wyższej. zdemoralizowwych kolegów". Na rzecz zespołu paranoidalnego przemawia obecność urojeń wpływu(oddziaływania)czy odsłonięcia. W żadnym bowiem z zespołów schizofrenicznych nie ma tak bardzo rzucających się w oczy objawów rozprzężenia całego życia uczuciowego. W schizofrenii paranoidalnej wpływy te mają mniejsze znaczenie. często w okresie pokwitania i niewiele później.

W hipzkinetycznej postaci katatonii szybciej lub wolniej rozwija się obraz zahamowania psychoruchowego. mówi cicho. W ostatnich latach. nosi ona . Schizofrenia somatopsychiczna. Ze względu na przeważające w obrazie klinicznym skargi i urojenia hipochondryczne. Zachowanie chorych jest bardzo dziwaczne. pełne perseweracji i neologizmów. że z niczym nie może zdążyć(bradykineza). U wielu tych chorych przyczyną śmiertelnych powikłań było prawdopodobnie nie rozpoznane za życia zapalenie mózgu. Często chorzy zanieczyszczają się. zdolni są do bardzo nawet okrutnych działań. Schizofrenia katatoniczna. Na pytania odpowiada bardzo wolno. Długo trwający stan osłupienia sprawia. są niezwykle agresywni. niszczą wszystko dookoła. ma toku myślenia). Często pojawia się negatywizm czynny i bierny. stosowaniu ogumię ochraniającego leczenia i leków psychotropowych. ruchy przez nich wykonywane niezrozumiałe:skaczą. czyli osłupienia katatonicznego. a nawet szeptem. Mimika staje się sztywna. Bornsztjn. krzyczą. śmiertelność spadła z około 60%do IO%. że w tych stanach chorzy nie przyjmują pokarmów. Mogą też dołączyć się objawy katalepsji woskowej albo sztywnej. Zdarza się. dowolnego załatwienia czynności fizjologicznych. niekiedy uporczywie milczy(muryzm). siedzi lub stoi godzinami bezczynnie. rzucają przedmiotami. to stereotypie. Osłupienie może przebiegać z zachowaną percepcją-nosi wówczas nazwę osłupienia efektorycznegc-lub ze zniesieniem percepcji-ma wtedy nazwę osłupienia receptorycznego. z dłuższymi przerwami pomiędzy słowami i zdaniami(otamowa. Wypowiedzi są rozkojarzone. W stanach tych widuje się najdziwaczniejsze i różnorodne stereotypie ruchowe. wyrażających się zaburzeniami napędu psychoruchowego(motoryki)albo w kierunku zahamzwania-postać h ipoki n e r y c z n a(akinetyczna)aż do bezruchu. manieryzmy. zadają sobie okaleczenia. nastrój obojętny. śmiertelnej katatonii(cmmoma lewlb she zemicizsa)-Scheidegger. gdyż osłupienie katatoniczne hamuje możliwość prawidłowego. Zespoły katatoniczne wikłające schizofrenię występują w dwu różngych postaciach. śpiewają. Tę postać schizofrenii opisał pliski psychiatra M. dzięki doskonalszym metodom diagnostycznym. albo w kierunku pobudzenia napędu ruchowego-postać hi perkinetyczna.nie pozostawiają wątpliwości cu do psychotycznego charakteru objawów. Stauder. Gbury osłupiały może nagle podniecić się ruchowo(rwzmr cwwzmwr)i przeciwnie-ostre podniecenie katatoniczne ustępuje miejsca bezruchowi(wapor cwwzmzar). Ten obraz rozwija się dość szybko. grymasy i automatyzmyutrzymują się bardzo długo. Wtedy zachodzi potrzeba sztucznego karmienia zgłębnikiem żołądkowym. Katatonia hiperkinetyczna występuje niekiedy z zaburzeniami świadomości podwyższoną temperaturą ciała i innymi objawami somatycznymi. afektu nie udaje się zmodulować. Nadarz jej nazwę ostrej. Zdarza się często. chory staje się mało ruchliwy. niż w ostro zaczynającym się przebiegu. wykonuje czynności rak powoli. Jeżeli nawet nastąpi z czasem uspokojenie. że zaburzenia napędu psychoruchowego u tego samego chorego oscylują jak gdyby między dwoma biegunami. Dość charakterystyczne są objawy echolalii i echopraksji-pacjent jak echo naśladuje słowne wypowiedzi albo gesty zwracającej się do niego osoby. choć czasem rozwój pełnego zespołu psychotycznego jest powolny. skryty i wtedy zwykle rokowanie bywa gorsze. Zespół katatonii hiperkinetycznej jest jak gdyby przeciwieństwem poprzedniego obrazu. a kęs włożony do ust trzymają godzinami nie żując i nie połykając. że dochodzi du znacznego osłabienia i wychodzenia. drą na szbie ubranie.

Schizofrenia dziecięca. Klasyfikacja DSM-IV zawiera następujące kryteria diagnostyczne zaburzeń schizoalektywnych:Nieprzerwany okres choroby. występujący w przebiegu schizofrenii prostej. ułatwia rozpoznanie. . W piśmiennictwie spotyka się zresztą inne terminy. Obowiązują tutaj te same kryteria psychopatologiczne. Od innych postaci schizofrenii różni się tym. Mogą w związku z tym doprowadzić do rozpaczy nie znających diagnostyki psychiatrycznej lekarzy ogólnych i innych specjalistów. posuwy". Kolejne okresy rozwojowe dziecka nadają jednak tym zespołom swoiste piętno. jak i psychozy schizofreniczne(zespoły:hebefreniczne. Im później i im ostrzej się ona rozwija. Schizofrenię somatopsychiczną traktujemy jako zespół c typie pwmcwWypzcńcwdrńzw. że. mania). pojawiające się epizodycznie w przebiegu chorób afektywnych(cyklofrenii). że objawy rozszczepienia osobowości nie są zbyt głębokie. rż" niektórzy uważają jednak za konieczne ukończenie przez dziecko 3 lat. Rzzpoznanie zaburzeń schizoafektywnychpowinno się stawiać według ICD-10 tylko wuwczas. którzy w najlepszej wierze podejmują się rozpoznawania ich urojonych chorób i próbują je leczyć. Przede wszystkim warto wspomnieć o tzw.schizofrenii cyklicznej albo okresowej. np. tym łatwiej o trafne rozpoznanie. przewód pokarmowy nie trawi. Początek schizofrenii u dzieci może przypadać już na okres między 3. wątpliwości diagnostyczne bywają znaczne. gdy stwierdzamy ruwnoczesne ewidentne cechy przewlekłego procesu schizofrenicznego i występujące okrescwz zaburzenia afektywne(depresja. Inne postacie schizofrenii. które dotyczą procesu schizofrenicznego u dorosłych. a 4. stwierdzany mimo objawów naruszenia struktury osobowości.kryterium A tej psychozy). katatonicznego i paranoidalnego:udaje się je prześledzić nawet u najmłodszych dzieci. epizod maniakalngy albo epizzd mieszany. Zdarzają się bowiem przypadki wspó(występowania symptomatyki schizofrenicznej i objawów bądź depresji. w środku jest pustka. Pojęcie. Zaburzenia nie są bezpośrednim następstwem działania leków psychoaktywnychlub choroby ogólnej. jak podaje Sulestrowska(19783. psychoza schizoafektywna"jest wieloznaczne i może obejmować zarżwno opisane wyżej przypadki schizofrenii. bądź manii. Dziwaczne urojenia i skargi wyrażają się w lamentach. schizomaniaitp. w trakcie którego pojawia się epizod dużej depresji. pozamykało się. Prawidłowy rozwój umysłowy dziecka. rzuty')typu hebefrenicznego. W przypadkach skojarzonej symptcmatykiupośledzenia umysłowego i schizofrenii. zaś rćwnuczeiniewystępują objawy schizofrenii(por.psychoza schł zoafektywna. więc jak żyć"Chorzy tworzą własne koncepcje powstawania objawów chorobowych i są głusi na wszelką perswazję. a uwaga chorego ześrodkowana jest na narządach wewnętrznych. wszystko w środku ulega zanikowi. W tym samym czasie choroby występowa(y urojenia i omamy przez 2 tygodnie przy braku zaburzeń nastroju. Zaburzenia nastroju są obecne w aktywnych i rezydualnych okresach choroby. wskutek czego są one nieraz trudne do diagnozowania i odbiegają obrazem klinicznym od analogicznych zespoluw występujących w przebiegu schizofrenii u dorosłych. . niekiedy bardzo trudnym zadaniem. Rozpoznanie schizofrenii w wieku dziecięcym jest. katatoniczne lub paranoidalne). Niekiedy współwystępują u dzieci dyskretne objawy encefalopatii.nazwę schizofrenii hipochondrycznej lub cenestycznej. Na tle przewlekłego procesu mogą pojawiać się epizodyczne zaostrzenia(.

schizofrenię rzekomunerwicową. przypominają"nerwicę. względnie czy nie wywołały ich leki neuroleptyczne? Jest jednak faktem klinicznie dowiedzionym. Zejście schizofrenii. dajmy chorym na schizofrenię prawo do reagowania nerwicą". a nastrój chorego osiąga rozmiary. gdy pacjent przebył psychozę schizofreniczną. w miarę pojawiania się coraz skuteczniejszych leków psychotropowych i doskonalenia metod psychoterapii(rozumianej szeroko. epizodu depresyjnego"(F 32).d epre s j ę po s eh i z otrę n i c z ną. Na razie pojęcie to jest w jakimś sensie diagnostycznie użyteczne. Mogą np. Próby wyeliminowania tej kategorii diagnostycznej nie puwiodly się. deprywację potrzeb itp)reaguje uruchomieniem. ud czasu . utrudniającymi zdolności pacjenta do samodzielnego życia i współżycia z innymi ludźmi. iż chory na schizofrenię w sytuacji trudnej(w odpowiedzi na konflikt. brak krytycyzmu w stosunku do przebytych objawów psychotycznych. Z całą pewnością jest to grupa niehomogenna. Skargi nerwicowe mogą też poprzedzać(zapowiadać)rozwój schizofrenii. frustrację.objawów paranoidalnych. prawdziwych"mechanizmów nerwicowych. Nie zawsze łatwe jest rozstrzygnięcie wątpliwości. Autorzy najbardziej znanych systemów diagnostyczna-klasyfikacyjnych. Postępowanie lecznicze będzie zależało od postaci psychozy schizofrenicznej. czy objawy depresyjne stanowią immanentną składową psychozy schizofrenicznej. wzrka diagnostycznego". schizofrenia resztkowa(rezydualna)". Dzisiaj unikamy rozpoznawania tzw. Termin ten jest dwuznaczny i mało precyzyjny. Nlajczęściej schizofrenia resztkowa przejawia się wieloletnim utrzymywaniem się dyskretnych objawów osiowych.W DSM-IV uwzględniono dwa typy psychozy schizoafektywnej:b i po I arny(obejmuje on stan maniakalny albo mieszany)lub maniakalny i mieszany(z epizodami dużej depresji)oraz depresyj ny(występują wyłącznie epizody dużej depresji). Ktoś określił to trafnie słowami:. Chodzi o to. Poprzednio wspominałem o rozmaitych przebiegachchoroby i szansach chorych na pełną lub częściową remisję czy zejście niepomyślne. że u chorych na schizofrenię pu ostrym okresie choroby mogą wystąpić krócej lub dłużej trwające objawy depresyjne. czy zostały odsloniętepo ustąpieniu np. Jeśli chudzi o napęd i aktywność. choć spełnia rolę. Stosunkowo często rozpoznaje się tzw. z uwzględnieniem rehabilitacji). Proces chorobowy może kończyć się objawami resztkowymi. ale nie jest też wykluczone. Szanse re można zceniać bardziej pomyślnie. że pozycja nozolcgiczna psychoz schizoafektywnych nie jest całkiem jasna. w którym mieszczą się często przypadki nie dc końca diagnostycznie wyjaśnione. Powyższe uwagi odnoszą się oczywiście do przewlekłego procesu schizofrenicznego. Z powyższego wynika.ubytku schizofrenicznego(kryjącego element fatalizmu i nihilizmu terapeutycznego). Leczenie. W międzynarodowych klasyfikacjach chorób psychicznych używa się terminu. wymagające odpowiedniego leczenia. trwującego co najmniej 2 tygodnie.pozostać elementy myślenia urojeniowego. wymieniają tzw. kiedy utrzymują się jeszcze niektóre objawy pozytywne lub negatywne tej psychozy. to w większości przypadków stwierdza się bezczynność. Rozpoznanie to powinno się stawiać wówczas. zaburzenia modulacji nastroju itd. przede wszystkim ICD-10. że wypowiadane przez niektórych chorych skargi.

niekiedy wbrew woli chorego. Średni czas pobytu tych chorych w szpitalach psychiatrycznych skrćcił się dz Z. lewopromazynę. perfenazyna. Dostępne są leki z rej grupy o przedłużonym działaniu(Clopixcl acuphase-amp. 0. można zastosować z grupy fenotiazynowej tiorydazynę. Jeżeli w obrazie klinicznym stwierdza się obniżenie nastroju. W paranoidalnej psychozie włączamy leki o silnym wpływie przeciwwytwórczym. zaś z pochodnych fenotiazyny małe dawki flufenazyny lub pipotiazyny. U pacjentów zahamowanych(katatonia hipukinetyczna)i u tych. Szacuje się. Rokowanie. T. Poważniej sze rokowanie dotyczy przewlekłego podłoża schizofrenicznego. który działa zarówno na recepty D. u których górują objawy negatywne(osiowe). katatonicznego i hebefrenicznegu. Z nowszych lekćw zachęcające wyniki leczenia uzyskuje się po risperidonie(Rispolept). tj. Na rynku jest wiele leków o różnym profilu i sile działania. np. dobry efekt uzyskujemy stosując pochodne benzamidu(Sulpiryd). Chorych włączamy w szpitalu lu społeczności leczniczej. a niekiedy psychoterapię indywidualną. że przebieg psychoz schizofrenicznych jest pomyślniejszy.klopentiksol. stosujemy terapię grupową. Jeżeli objawy są burzliwe.05 co 3 dni domięśniowo). ale także pochodne tioksantenowe. terapię zajęciową. (w układzie dopaminergicznym). Stańczakcwa). pernazyna). dwoiste". rozumiemy cofnięcie się w wyniku leczenia . Rokowanie w psychozach schizofrenicznych określamy jako. Leczenie od samego początku powinno być kompleksowe. Kilkadziesiąt lat temu pełną uleczalność oceniano na 20-25%przypadków. a nawet mniej. Stąd mówi się niekiedy o rokowaniu kierunkowym i odcinkowym. Metody rehabilitacji są dzisiaj bardzo zróżnicowane i rozbudowane(pisze o tym doc. U chorych z lżejszym przebiegiem. kiedy zachowane jest przynajmniej częściowo poczucie choroby i motywacja lu leczenia. Z licznych obserwacji katamnestycznych wynika. jak i na receptory 5-HT.trwania i nasilenia objawów. Mówiąc o uleczalności psychoz schizofrenicznych. Aż 609 pacjentów osiąga remisję społeczną i zdolność dc pracy(przeważnie w zawodzie wykonywanym przed zachorowaniem). pomyślniejsze odnosimy do zespołów:paranoidalnego. można włączyć leki nowszej generacji. U chorych pobudzonych stosuje się pochodne butyrofenu(np. .obejmujące psychofarmakoterapię i psychoterapię z elementarni sojoterapii. Dzięki nowym możliwościom terapeutycznym rokowanie w tych psychozach poprawiło się istotnie. decydujemy się na leczenie szpitalne. W warunkach polskich najczęściej stosuje się pochodne fenniazyny(chlorpromazyna. np. risperidon. można włączyć leki przeciwpsychotyczne(neuroleptyki)w warunkach laboratoryjnych. chorzy są pobudzeni i zagrażają zdrowiu oraz życiu innych osób. niż sądzono dawniej. Wybór leku nie jest sprawą prostą. a z grupy tioksantenowejflupentiksol(Fluanxol). a także własnemu życiu(autoagresja). . Jeżeli leki z tej grupy zawodzą.klozapinę. dzisiaj statystyki zawierają wyższe wartości-30-4 O'%.haloperidol). (w układzie serotoninergicznym). że co drugi chory na schizofrenię przynajmniej raz w życiu jest hospitalizowany.

choć zdarza się także. Wcześniej wspomniałem z wyodrębnieniu przez Langfeldta tzw.psychoz schizofrenoidalnych. nie ulegaj w łuku choroby dezorganizacji. jest zdania. w których.paranoidalnych. Schizofrenia a zespoły schizofrenoidalne(schizotypowe schizofreniopodobne). Paranoja i reakcje. Zespoły te mogą pojawić się w psychozach organicznych pourazowych(Wardaszko-Łyskowska). innych zaburzeń psychotycznych zprócz schizofrenii".DSM-IV). których poglądy znalazły wyraz w ostatniej wersji Klasyfikacji Amerykańskiego . których obraz kliniczny jest bardzo zbliżony do paranoi. do schizofrenii paranoidalnej. nie stwierdza się natomiast omamów ani schizofrenicznych zaburzeń myślenia. najczęściej o charakterze psychologicznego. Część psychiatrów amerykańskich. Przede wszystkim dotyczą one odrębności nozologicznejparanzi prawdziwej i schizofrenii paranoidalnej. Podstawowa różnica pomiędzy paranoją a reakcjami paranoicznymi zawiera się nie w obrazie klinicznym. Inni zaś. pozostających pod wpływem psychoanalizy. Reakcje paranoiczne. że istnieje kontinuum zaburzeń paranoicznych-od osobowości paranoicznej. są zaburzeniami psychotycznymi o różnym czasie trwania. Przynależność nozologiczna paranoi i reakcji paranoicznych budzi od dawna znaczne kontrowersje. w przebiegu zapalenia mózgu itd. Mianem tym określa się zespoły:paranoidalne. to jednak niektórzy traktują paranoję jako postać schizofrenii paranoidalnej. Struktura osobowzści chorych na paranoję. Na tym stanowisku stoją też twórcy międzynarodowych klasyfikacji(np. a przede wszystkim przewaga projekcji nad innymi mechanizmami obronnymi. 13. Są one następstwem działania różnego rodzaju czynników reaktywnych. Paranoja jest rzadką. tj. hebefrenicznei katatoniczne. poprzez reakcje paranoiczne. ale w istnieniu reaktywnego czynnika w reakcjach paranoicznych. przewlekłą psychozą. gdyż po ustąpieniu somatycznej przyczyny(np. Jakkolwiek większość psychiaućw jest zdania. a reakcje emocjonalne są dostosowane do treści urzjeń. społecznego czy też biologiczne**s*esu. Definicja i pozycja nozologiczna. Irena Numyslowskut. także z prawem. w psychozach inwolucyjnych. pdrano*czne. endogenną psychozą. że mamy do czynienia z odrębną. cofają się równolegle objawy schizofrenoidalne bez pozostawienia cech rozszczepienia struktury osobowości i innych osiowych objawów schizofrenii. paranoję prawdziwą. zaburzenia schizofrenoidalne"(schizophreniform disorder)omawia się wśród. ktćrych charakteryzują swoiste cechy osobowości(osobowość paranoiczna). w której czynniki biologiczne dominują nad psychospołecznymi. w której usystematyzowane i logiczne urojenia rozwijają się stopniowo. że podporządkowane urzjemom zachowanie człowieka chorego powoduje znaczne trudności w kontaktach społecznych i poważne konflikty. Często psychoza nie zakłóca poważniej społecznego funkcjonowania. podczas gdy paranoja jest psychozą endogenną o nie wyjaśnionej etiologii. hebefrenicznych i katatonicznych. W takich przypadkach nie należy się spieszyć z rozpoznaniem schizofrenii.zapalenia mózgu).objawów dodatkowych. lecz są wywołane innymi(nieswoistymi)czynnikami chorobotwórczymi. które nie występują na podłożu schizofrenii. a także zaburzeń nastroju. Rozwijają się one najczęściej u ludzi.

wersji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji'horób i Problemów Zdrowotnych(ICD-10)paranoja znalazła się w grupie.Towarzystwa Psychiatrycznego(DSM-IV). którego poglądy stymulowały rozwój nowoczesnych koncepcji paranoi wśród psychiatrów niemieckich i skandynawskich. i podgrupy. i była długo synonimem obłąkania. wyróżniają grupę zaburzeń urojeniowych(Delusional disorders). Reakcja paranoiczna może zostać zaklasyfikowana dc grupy. Kretschmer(l 959). oraz. Inne ostre zaburzenia psychotyczne z przewagą urojeń"(F 23. podkreślał. myśl. nadużywania leków. I'%. Uporczywe(utrwalone)zaburzenia urojeniowe"(F 22)obok psychozy paranoidalnej. a zwłaszcza amfetaminy i kokainy. jak w literaturze psychoanalitycznej i literaturze pięknej. Kraepelin(19133. Od tego czasu związek paranoi z represjonowanymi tendencjami homoseksualnymi był wielokrotnie podnoszony w literaturze psychiatrycznej. traktując ją jako psychozę endogenną. o biologicznej etiologii. Kryteria ich rozpoznawania to obecność trwałych urojeń. które nie są dziwaczne i nie wynikają z innych zaburzeń psychicznych. w VIII wydaniu swojego podręcznika umieścił paranoję jako odrębną jednostkę nozologiczną. choć może nie tak często.użył terminu paranoja dla grupy zaburzeń. padaczki. parwrenii i innych uporczywych podobnych stanów. jak np. Według niektórych autorów OSM-III-R. Epidemiologia. 3). Przedstawiając rozwój poglądów na temat paranoi i reakcji paranoicznych. Ustalenie rozpowszechnienia paranoi i zaburzeń paranoicznych sprawia znaczne trudności. Nazwa paranoja(z gr. iż zespoły paranoiczne mogą występować objawowo w przypadkach organicznego uszkodzenia ńśrodkowego układu nerwowego. obok melancholii. po okresie dłuższych wątpliwości. Kahlbaum w 1863 r. a zwłaszcza druga polowa XIX wieku przyniosła szczegółowe opisy paranoi oraz rozważania na temat jej przynależności nozulogicznej. Pierwsza. 05 do 0. który-analizując przypadek znanego prawnika cierpiącego na paranoję-uznał za najważniejszą dla mechanizmu powstawania urojeń projekcje nieświadomych pragnień homoseksualnych. rozum)została wymieniona po raz pierwszy przez Hipokratesa w jego klasyfikacji zaburzeń psychicznych. mogą być rozpoznawane tylko wtedy. Ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne"(F 23). mimo. takich jak schizofrenia i zaburzenia nastroju. a Bander opisał paranoję w sposób zbliżony do obecnego. szczególnie żywe wśród psychiatrów niemieckich. poza czymś i nozs-sens. gdy nie istnieje wywołujący je czynnik jrganiczny. które nie zmieniają swojego obrazu ani też nie mają tendencji do ustępowania. stanu paranoidalnego. Pozycję nozolzgiczną paranoi komplikuje dodatkowo fakt. W obowiązującej w Polsce 10. W omówionej powyżej klasyfikacji autorzy nie wymieniają już nazwy pdTdOOl. Rys historyczny. że u niektórych osób o wrażliwej osobowości rozwija się zespół urojeniowy pod wpływem negatywnych przeżyć życiowych. nie sposób pominąć Freuda. .sensytywny obłęd odnoszący i innych zaburzeń urojeniowych. padaczki i manii. a ryzyko zachorowania w ciągu życia-od 0. l 9 b/)wynosi ono 0. zań-obok. Ten typ psychozy nazwał sensytywnym obłędem ksobnym(paranoja renwaua). 039. obok parafeniii otępienia wczesnego.

. pogłębionej barierą językową. . że rzeczywiste rozpowszechnienie tej grupy zaburzeń jest znacznie większe. najczęściej między 35... Obraz kliniczny. Badania epidemiologiczne wskazują na częstsze występowanie tej grupy zuburzeń wirćd kobiet. jak i szeroko pojęte czynniki psychospołeczne. podstawowego bezpieczeństwa i zaufania do drugiego człowieka. Paranoja i reakcje paranoiczne zwykle rozpoczynają się w wieku średnim. ludności miejskiej. sami zaś nie mają żadnej motywacji do podjęcia leczenia.'Z badań amerykańskich 17-Psychiatria. lż.7%wszystkich pacjentów.2. uczą się tych postaw ud najbliższych. takich jak etniczne grupy mniejszościowe. a 45. Niemniej jednak. Często bowiem zachowanie społeczne chorych i ich funkcjonowanie w roli zawodzwej jest na tyle nie zaburzone. Jak już wspomniano. Te ostatnie żyją w atmosferze izolacji społecznej i kulturowej. bezsilność i agresja stają się nie do zniesienia i prowadzą do dominacji projekcji nad innymi mechanizmami obronnymi. 3%wszystkich leczonych w szpitalach. Dzieci wzrastające w atmosferze nieufności. endogenna. Wśród psychiatrów panuje jednak przekonanie.. że odsetek pacjentćw hospitalizowanych z rozpoznaniem paranoi wynosi 0. co potwierdzają badaniu empiryczne. podejrzliwości. że trafiają oni do szpitali psychiatrycznych. Zniekształcony obraz świata prezentowany przez rodziców przyjmują jako własny. sekty religijne oraz społeczności emigrantów. emigrantżw. a jednocześnie w poczuciu winy za porzucenie ojczyzny. Narastająca frustracja. paranoicznych"postaw wobec otoczenia dotyczy także całych grup społecznych.kznieczne jest zaburzenie homestazy biologicznej organizmu lub równowagi. i niższych warstw społecznych. i europejskich wynika. Większa niż w populacji liczba zaburzeń psychicznych wśród krewnych chorych ną. przekonaniu o grożącym ze strony tłoczenia niebezpieczeństwie. paranoję wskazuje na udział czynnikćw genetycznych w jej etiologii. Cytowane powyżej przykłady badań wskazują. paranoicznej postawy wobec świata jest mechanizm uczenia i naśladownictwa. Reakcje(zespoły)paranoiczne. cc jest przyczyną wytworzenia się u dziecka poczucia braku. że mamy do. Członkowie tych grup są szczególnie narażeni na powstawanie zaburzeń paranoicznych. Równie ważny w kształtowaniu. W Polsce z diagnozą stanów paranoicznych było leczonych w 1995 r. że jest to psychozą. czynienia z grupą zaburzeń psychicznych o nieznacznym rozpowszechnieniu. jakkolwiek naturd uwarunkowań biologicznych nie jest jasna. W rozważaniach nad etiologią paranoi i zaburzeń paranoicznych brane są pod uwagę zarówno czynniki biologiczne. Etiologia i patogeneza. wystąpieniu reakcji paranoicznych sprzyja istnienie paranoicznych cech osobowości. 1-0.. Mechanizm uczenia społecznego. Wśrud czynników psychospołecznych znaczące miejsce zajmuje patologia więzi rodzinnych. W odniesieniu do paranoi prawdziwej panuje przekonanie.

Człowiek tracący słuch lub głuchy żyje w stanie znacznej izolacji. takie jak niepowodzenie w pracy. a jednocześnie poczucie krzywdy i niesprawiedliwości losu. Ostry początek objawów psychotycznych. jako F 24 indukowane zaburzenia urojeniowe. 3. Najczęściej stresem takim stają się jakieś nieprzyjemne dla człowieka zdarzenia lub przeżycia. zazdrości. wynalazczą i genealogiczną. Żyją więc w stanie przewlekłego napięcia. Bilikiewicz(1988)wśród ważniejszych reakcji paranoicznych wymienia:paranoję prześladowczą głuchych i głuchoniemych. w trakcie samotnych wypraw górskich lub dalekomorskich sprzyja wystąpieniu tego typu zaburzeń psychicznych. klasyfikowany. często dożywotnie więzienie. zerwane zaręczyny. zwłaszcza jeśli jest ono nietolerancyjne i nieżyczliwe. niemożność rćżnicowaniabardziej subtelnych przekazów i częste pomyłki w ich odczytaniu. Dwie lub większa liczba osób podzielają to samo urojenie lub system urojeniowy i wspierają się wzajemnie w tym przekonaniu. Również izolacja więzienna. Kryteria diagnostyczne:1. 2. Szczególne miejsce wśród reakcji paranoicznych zajmuje obłęd u d z i e I on y(folie a deux). Stosunkowo często reakcje paranoiczne występują u więźniów skazanych na długoletnie. przypisuje mu wrogie zamiary. Reakcja paranoiczna głuchych jest dobrym przykładem dla zrozumienia powstawania tego typu zaburzeń. czy zaburzeniom towarzyszył ostry stres. Wstydząc się swojego kalectwa i chcąc je ukryć lub zminimalizować. budzące poczucie krzywdy lub niesprawiedliwości. Urojenia lub omamy obecne przez większość czasu od powstania stanu jawnie psychotycznego. godzące w obraz samego siebie. doprowadzając do powstania systemu urojeń prześladowczych o charakterze reakcji paranoicznej.psychologicznej w postaci nagłego lub przewlekłego stresu psychologicznego. podejrzliwości wobec innych. pieniaczą. Kryteria diagnostyczne:1. nazywany także paranoją indukowaną. Zaobserwowano także przemijające stany paranoiczne u osób charakteryzujących się osobowością paranoiczną po nadużyciu alkoholu. że jest obiektem prześladowań. rozpoznanie należy zmienić na utrwalone zaburzenia urojeniowe(FZZ). aż wreszcie nabiera przekonania. jeśli czegoś nie des(yszeli lub nie zrozumieli dokładnie. Na tym tle może dochodzić du zatargów z utoczeniem. w obcojęzycznym otoczeniu. Towarzyszy temu nasilone poczucie niższości. reformatorską. W klasyfikacji można też używać dodatkowego znaku wskazującego. Przeniesienie chorego w inne środowisko daje ustąpienie lub złagodzenie objawów. ludzie tacy nie chcą pytać powtórnie. nawet jeśli jakoś potrafi porozumiewać się z otoczeniem. Nie spełnione kryteria dla schizzfrenii(120)ani też dla ostrego wielopostaciowego zaburzenia psychotycznego(F 233)). wypadek. według ICD-10. mniejszej wartości. . Chory zaczyna błędnie interpretować intencje otoczenia. Jeżeli urojenia utrzymują się ponad 3 miesiące. Treścią jest w tym przypadku przekonanie o zbliżającym się ułaskawieniu. rozdrażnienia. Skazani są na bardzo niepełną komunikację. przegrana sprawa sądowa. To przekonanie szybko rozbudowuje się.

kompensacyjne poczucie własnej wartości. 3. Rozwój w pełni wyrażonych objawuw paranoi przechodzi przez kolejne fazy. Chory pilnie śledzi otoczenie. śledzony. nieufność. Jak już wspomniano. wyszukując dowody potwierdzające podejrzenia głęboko skrywane przed obcymi. a następnie zaczyna je sama wypowiadać. czując się otoczony siecią knowań i prześladowań. Chory. Znane są przykłady całych wiosek. Są dowody wynikające z powiązań czasowych lub w kontekście wydarzeń. Zaczyna być przekonany. Objawy psychozy indukowanej ustępują zwykle po rozdzieleniu osób. że ludzie są przeciw niemu. Paranoja prawdziwa jest psychozą niezwykle rzadką. Okres narastającej podejrzliwości i nieufności może trwać różnie długo. Znajduje bardzo wiele dowodów na to. Nie stwierdza się omamów słuchowych w obrazie klinicznym. Paranoja udzielona może dotyczyć więcej niż dwu osób. a udział czynników psychospołecznych w jej powstawaniu jest znacznie mniejszy niż w przypadku reakcji paranoicznych. a także najbliższymi. nieufny. których mieszkańcy podzielali przekonania urjeniowe chorej osoby. czasami nawet kilka lat. takie jak podejrzliwość. zaczyna się bronić. Brak danych na temat organicznego uszkodzenia o u n. wśród. predysponują do powstawania systemu urojeniowego. Czas trwania urojeń wynosi cu najmniej 3 miesiące. że jest to psychoza endogenna. występującą najczęściej w wieku dojrzałym. Pierwszą fazę można nazwać fazą prepsychotyczną. zwykle żyjących w znacznej izolacji. godzącego w obraz samego siebie. połączonym z izolacją spzłeczną. Przejście od fazy prepsychotycznej dc w pełni rozwiniętych objawów paranoi dokonuje się najczęściej pod wpływem niekorzystnego zdarzenia. Najczęściej obie osoby są związane bardzo silnym związkiem emocjonalnym. Pud wpływem tego wydarzenia nagle powstaje w chorym przekonanie. W tym okresie zachowanie chorego charakteryzuje fasada adekwatności. że urojenie zostało indukowane u biernego członka(członków)paru lub grupy w wyniku kontaktu z członkiem aktywnym. Równocześnie jednak narasta w nim podejrzenie.2. . u których ona wystąpiła. przechodniów rozpoznaje wrogów po specyficznym ubiorze. Niemniej jednak i w przypadku paranoi prawdziwej swoiste cechy osobowości. pewny siebie i niezależny. czuje się obserwowany. prezentuje się on jako człowiek niezwykle silny. W stosunku do ludzi staje się niezwykle czujny. a nawet społeczność. że prześladowcy są zorganizowani. że jest obiektem prześladowań i one są odpowiedzialne za jego niepowodzenie. błędnie interpretując zachowanie innych ludzi. skrywana wrogość wobec otoczenia oraz lęk o zachowanie własnej autonomii i nadmierne. uśmiechu itp. pozycji talentów. W psychozie tj osoba bliska choremu zaczyna wierzyć w prawdziwość wypowiadanych przez niego urojeń. czasami system unjeniowy chorego przejmowany jest przez całą rodzinę. Od tego momentu aktywnie szuka dowodów potwierdzających słuszność swoich unjeniowych przekonań i wszędzie znajduje ich potwierdzenie. Pozostają one w niezwykle bliskim związku. Kryteria diagnostyczne:Urojenia stanowią wyłączną charakterystykę kliniczną.oraz informacji wskazujących na występowanie objawów schizofrenicznych. że jego rozmowy telefoniczne są podsłuchiwane. co z kolei wywołuje rezerwę i niechęć ze strony otoczenia i poprzez mechanizm błędnego koła nasila objawy. że zazdroszczą mu sukcesów. istnieje przekonanie.

Tworzenie się tego pseudośrodowiska ma dla osoby chorej na paranoję wyraźne funkcjonalne znaczenie. Fu pierwsze stanowi wytłumaczenie własnego niepokoju. Faza przewlekła paranoi może trwać wiele lat i tylko od stopnia aktywności funkcjonowania społecznego zależy. poczucia frustracji i bezsilności. że po pierwszej rozmowie lekarz może mieć wątpliwości. Jest bowiem niewielka szansa na to. brak innych objawów(takich jak omamy i zaburzenia emocji)powoduje. Różnicowania wymaga także występowanie zespołów paranoicznych w przebiegu organicznego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. aby wreszcie samemu zaatakować jednego z prześladowców. ślenia. Dopiero rozszerzanie się po kilku dniach systemu urojeniowego i włączanie do niego osób z personelu szpitalnego skłania psychiatrów do rozpoznania paranoi. nadużywania leków. czasami na bardzo odpowiedzialnych stanowiskach. zwłaszcza obecność zaburzeń uczuć. Opisana powyżej paranoja prześladowcza jest oprócz paranoi ksobnej jedną z najczęstszych pustaci tej choroby. Dla najbliższych bywa to czasami całkowitym zaskoczeniem. po drugie-ześrodkowując urojenia na ograniczonej grupie ludzi-powoduje. W rozpoznaniu różnicowym należy przede wszystkim brać pod uwagę schizofrenię paranoidalną. co chroni chorego przed nadmierną izolacją. Wybitny psychiatra amerykański. pieniacza. Nie zawsze w wyniku psychozy dochodzi do ataków agresji. a szczególnie urojenia owładnięcia i oddziaływania. Chorzy potrafią twórczo pracować intelektualnie. Początkowo pisze listy do różnych instytucji. padaczki. zamieszkania. zrywają z przyjaciółmi. Przemawia za nią większa niż w paranoi dziwaczność wypowiadanych urojeń. czasami chorzy w sposób niewytłumaczalny dla bliskich i przyjaciół zmieniają miejsca pracy. Zdarza się także paranoja erotyczna wynalazcza. to zdarza się. żądając ochrony lub zadośćuczynienia w postaci ukarania sprawców. które są włączone w spisek przeciwko pacjentowi. . najczęściej policji. Ich przebieg przypomina opisany wyżej a jedynie treść urojeń jest inna. czy ma do czynienia z człowiekiem chorym. hipochondryczna. występujące w fazie maniakalnej choroby afektywnej dwubiegunowej. Cameron(19851. że jasność i precyzja ich rozumowania. omamów. mogą być mylnie potraktowane jako objaw paranoi wielkościowej(ekspansywnej).W ten sposób z prześladowanego przekształca się w prześladowcę. schizofrenicznych zaburzeń my. Również urojenia wielkościowe. logiczność przytaczanych dowodów. Czasami atak ten jest bardzo gwałtowny i może doprowadzić do ciężkich obrażeń ciała. Rozpoznanie różnicowe. a nawet śmierci zaatakowanego domniemanego wroga. że sam zjawi sig u psychiatry. cel wizyty sprowadza się najczęściej do chęci uzyskania zaświadczenia potwierdzającego zdrowie psychiczne. obecność. a jeśli to nastąpi. Szczególnie trudne do odróżnienia od reakcji paranoicznych są psychozy am(etaminowe. autyzmu oraz postępującego rozpadu osobowości. że relacje społeczne z innymi mogą być nadal utrzymywane. Jest to wyimaginowana organizacja osób. Jeśli trafiają do szpitala psychiatrycznego w tym okresie. stworzył pojęcie pseudośrodowiska paranoicznego(paranoidpseudocommumty). jak szybko i czy w ogóle chory zostanie zmuszony do szukania pomocy. ponieważ funkcjonowanie chorego poza sferą pozostającą pod wpływem urojeń jest prawidłowe.

paralogii. Zgodnie z polską tradycją i poglądami wielu europejskich psychiatrów rozróżniamy przewlekłą para(renie-psychozę pochodzenia endogennego-o nieznanej dotąd etiologii-oraz zespoły parafreniczne(typu organicznych halucynoz-por. Najczęściej stosuje się chlcrpromazynę. że próby spokojnej konfrontacji z systemem urojeniowym mogą pomóc pacjentowi w zmianie jego przekonań. Klasyfikację Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-IV). np. We wstępnym okresie kontakt ten powinien zmierzać do zapewnienia choremu. Niektórzy są zdania. Z tego powodu. należy stwierdzić. jest ograniczzny. przypisuje się środkom psychotropowym. Podejmowane są też gruby pzznawczej psychoterapii urojeń. paranoicy są niezwykle niewdzięcznymi pacjentami i nawiązanie z nimi kontaktu terapeutycznego jest bardzo trudne. 14. psychozy parafrenicznej. Z punktu widzenia nozografii psychiatrycznej nie ma różnicy w obrazie klinicznym między para(rentą(późną)i halucynozą. że wpływ psychoterapii na zaburzenia paranoiczne. Mianem parafrenii. minimum poczucia bezpieczeństwa. W późniejszym okresie chyba najsłuszniejsze wydaje się zalecenie. że wprowadzenie do lecznictwa neuroleptyków zasadniczo zmieniło rokowanie w rej psychozie.haloperydol o przedłużonym działaniu. rokowanie. Leki te tłumią objawy psychozy. a jedynie ograniczyć się do stwierdzenia. powsujące na tle . ambiwalencji uczuciowej itd). a zwłaszcza zmiana sytuacji życiowej chorego mogą doprowadzić do ustąpienia ob)IWOW. Halucynozy(psychozy parafreniczne). a zwłaszcza paranoję. a postawy konfrontujące i wskazujące na chorobliwość przekonań urqjeniowych są przeciwwskazane. rzadziej inne neuroleptyki. Wobec konieczności przyjmowania neuroleptyków przez cale życie podjęcie takiej decyzji wymaga wnikliwego rozpatrzenia wskazań. objawów rozszczepienia struktury osobowości i schizofrenicznych zaburzeń życia uczuciowego(zblednięcia emocjonalnego. Inni psychiatrzy sądzą. przekonań. W przypadku reakcji paranzicznych leki psychotropowe. jednak po odstawieniu leków objawy zwykle wracają. przy jednoczesnej jasności i precyzji rozumowania oraz pustawy wyższościowej.Prawidłowa diagnoza choroby podstawowej przesądza o rozpoznawaniu paranoi lub reakcji paranoicznych. Adam Bilikiewicz. psychoterapia. umożliwiając pacjentowi kontynuowanie normalnego życia. paratymii. Duże znaczenie w leczeniu. Leczenie. Reasumując. że nie podzielamy jegg. a także z powodu nieufności i podejrzliwości. zwłaszcza paranoi prawdziwej. Definicja i pozycja nozologiczna. określamy zespół urojeniowo-omamowy odróżniający się jednak od schizofrenii paranoidalnej(albo zespołu paranoidalnego)systematyzacją urojeń oraz brakiem jakościowych zaburzeń toku myślenia w sensie rozkojarzenia. żeby nie omawiać z pacjentem jego urojeń. Terapia chorych na paranoję i reakcje paranoiczne sprawia znaczne trudności ze względu na brak motywacji tych osób do leczenia.

Bleuler. Kreapelina(1856-l 926). włącznie ze wzrokowymi(w rzadkich postaciach tzw. jest psychozą pochodzenia egzogennego(tuksycznegz. bądź wśród innych psychoz. .toksycznym. Kategoria diagnostyczna. infekcyjnym. ma przebieg ostry lub podostry. odnoszące(ksobne)i omamy wszystkich zmysłów. za czym miałoby przemawiać dobre rokowanie i łagodny przebieg tych psychoz. najczęściej u osób wykazujących cechy osobowości cyklotymicznej(symfonicznej). obłędu z omamami"(paranoja hallucinawrid\. Chory zaczyna słyszeć głosy dochodzące do niego z ulicy. późniejszej schizofrenii. Był skłonny zaliczać para(renie(w liczbie mnogiej)do kręgu schizofrenii. wyodrębnił tę psychozę zaliczając ją do. para(renta"pochodzi od 1. obłęd"na oznaczenie paranoi? Z historycznego punktu widzenia termin. psychozy paranoidalnej. w której wyrósł. twórca pojęcia. uczuciowości wyższej i jasnej świadomości. mimo jednoznacznego stanowiska Kraepelina. odnoszące(ksobne)i omamy przeważnie słuchowe. który z grupy otępienia wczesnego(dememiw prwecca). uczucizwoici wyższej i jasnej świadomości. Są to przeważnie rozmowy różnych osób. grupa schizofrenii". Obraz kliniczny jest zwykle bardzo charakterystyczny. uważa para(renie za nieschizofrenicznąpsychozę. dlaczego polska redakcja ICD-10 unika polskiego terminu. która może wystąpić w każdym wieku. cz. których treść odnosi się(.(niekiedy później w wieku podeszłym). używają przezwisk i epitetów. Piszący te słowa.persistem)zaburzeń urojeniowych"(FZZ). Trudno natzmiast określić rozpowszechnienie halucynoz somatogennych ze względu na różne kryteria diagnostyczne stosowane na świecie. wymieniają szyderstwa. związanego z chorobami ogólnymi itd). W klasyfikacji ICD-I O "para(renta(późna)"pojawia się w grupie. w przebiegu chorób somatycznych i tzw. smakowe. Epidemiologia. Parafenia endogenna jest przewlekłą chorobą psychiczną. Obraz kliniczny. w trzeciej osobie')do chorego. a 60. ang. Ostrożne stanowisko wobec parafrenii zajął E. w rozpoznaniach szpitalnych nie przekracza 19. wciąż sporne.halucynozy wzrokowej)przy zachowanej strukturze osobowości. Podsumowując-należałoby podać dwie następujące definicje halucynoz(psychoz parafrenicznych). zaś w Polsce psychozy te są ujmowane bądź w grupie zaburzeń alkoholowych. Halucynoza(polski odpowiednik omamica). Prześladowcy zmawiają się. infekcyjnego. Parairenia jest psychozą rozpoznawaną dość rzadko. na której obraz składają się usystematyzowane urojenia prześladowcze. parafrenia"w klasyfikacji DSM-IV nie występuje. Wydzielanie parafrenii jako odrębnej jednostki nozologicznej jest. że prześladowcy dybią na ich życie. rozpoczynającą się zazwyczaj między 40. obok paranoi.dysfunkcji mózgu. Pogłębia się w chorych przekonanie. zza ściany. Objawy psychopatologiczne przewlekłej parafrenii i zespołów paralrenicznych nie różnią się między sobą istotnie. stanu paranoidalnego i sensytywnego zespołu odnoszącego(parwzia sewsimu). Uporczywych(utrwalonych. Nie rozumiem. węchowe i dotykowe przy zachowanej strukturze osobowości. zespół parafreniczny. na której obraz składają się usystematyzowane urojenia prześladowcze. pozostając wierny szkole.

omamy i unjeniowe interpretacje prawidłowych spostrzeżeń sprzęgają się w jedną konsekwentną całość. W obrazie klinicznym góruje silny lęk związany z halucynacjami słuchowymi i urojeniami prześladowczymi. W tych przypadkach rozpoznaje się para(renie ekspansywną. Szczególną postać psychozy parafrenicznej stanowi też halucynoza dotykowa. Jedna z moich pacjentek twierdzi z uporem. do prezydenta miasta. Z biegiem czasu. Jeżeli urojenia są u chorego wyjątkowo logicznie spójne i tworzą zwarty system taki przypadek zalicza się do parafrenii systematycznej. dustacji sanitarnaepidemiologicznej z prośbą o przeprowadzenie ekspertyzy. Chorzy w przeważającej liczbie przypadków są przygnębieni. zaliczane do halucynoz. zwłaszcza majaczeniem alkoholowym. oni wszyscy są w zmowie". rzadziej przechodzą w stan przewlekły. Oprócz podziału nozologicznego psychoz paralrenicznych na para(renie przewlekłą(. . próbuje go otruć wsypując truciznę do mleka butelkowego. Niektórzy chorzy wysyłają do władz pisma z żądaniami interwencji lub zabiegają o zmianę mieszkania. mJn. mają zazwyczaj ostry przebieg. że musi się leczyć. że sąsiedzi dorobili sobie klucze do jej mieszkania i pod jej nieobecność. Wielokrotnie zwracał się do różnych służb. (specyficzne dolegliwości. buszują"w jej pokojach. udaje się chorych z psychozą parafreniczną namówić na poddanie się leczeniu. Zespoły parafreniczne. Powodem hospitalizacji jest zresztą przekonanie chorego.Urojenia. dostarcza. dowody"potwierdzające jego obawy-są nimi twierdzenia. specjalnie stuka w rury wodociągowe itd. Oskarżenia kierowane są zwykle pod adresem sąsiadów lub najbliższej rodziny. cierpiący na para(renie późną. Postacie. co wymaga zróżnicowania z innymi psychozami. Świadomość jest jednak zachowana. chorób infekcyjnych itd. Chorzy mogą być pobudzeni psychoruchowo. Psychoza ta wybucha nagle. których nastrój zabarwiony bywa hipomaniakalnie. Gbury nie reaguje na perswazję. Typowym przykładem zespołu parafrenicznego pochodzenia toksycznego jest ostra omamica alkoholowa(Adlwmosis neum pzauzmm). prawdziwą")i zespoły parafeniczne(halucynozy). uwzględniające przewagę lub charakter poszczególnych objawów klinicznych. Przyczyną ostrej halucynozy z omamami wzrokowymi może być deprywacja sensoryczna u chorych po niektórych operacjach okulistycznych(halucynoza wzrokowa. znane są podziały nozograficzne. zaś w ich zachowaniu uderza nieadekwwnoić. oświadczył. że. oltalmopatyczna). Podobny ostry przebieg mają zespoły parafreniczne na tle niewydolności krążenia. ze skutków zbrodniczych działań sąsiadów. Objawy halucynoz przeważnie szybko ustępują. że ktoś wpuszcza gaz przez dziurkę od klucza. chorzy są na ogół dobrze zorientowani we wszystkich kierunkach. dlaczego nie skierował sprawy do sądu lub prokuratury. którzy zniszczyli mu nerwy". odczuwający różne nie. stosownie do treści omamów i urojeń prześladowczych. pod wpływem perswazji. Zdarzają się jednak bardzo rzadko chorzy wypowiadający urojenia wielkościowe. Jeden z mzich pacjenrćw. przypisuje je związkom chemicznym rozpylanym w budynku. czasem poprzedzona jest zwiastunami neurastenicznymi. Zapytany.

Od psychoz paranoidalnych różni tę grupę psychoz zwarta osobowość.w przebiegu alkoholizmu. zwłaszcza ostrych halucynoz. 15. co podkreślają niektórzy autorzy. tzw. . Przewlekła. Różnicowanie. pasożytniczej). czul"pod skórą-kształtem przypominały amebę o wydłużonym tułowiu. np. Niestety w przytoczonych na wstępie systemach diagnostyczna-klasyfikacyjnych parafrenia w ogóle się nie pojawia albo jest zaliczana do zespołów urojeniowych(ICD-IO). Stan ten. Daleko posunięty bezkrytycyzm niektórych chorych może mieć związek z objawami rozwijającego się równolegle zespołu otępiennego(zwłaszcza parafrenii późnej). Ten argument przemawia też przeciwko łączeniu halucynozy z majaczeniem w jedną psychozę. Przypadkowe wykwity skórne lub ślady zadrapań naskórka mają lekarza przekonać o prawdziwości jego twierdzeń.psychozy. Paranoja po dłuższym czasie zatraca napięcie afektywne. Jest oczywiście możliwe wystąpienie mieszanej psychozy. te robaki"na własne oczy.pasożytnicza(niektórzy autorzy zaliczają tę psychozę dc zespołów urojeniowychobłęd pasożytniczy). rezydualnej. pojawia się poczucie przebytcj choroby oraz-w początkowym okresie leczenia skłonność do przemilczania(dysymulowania)urojeń i omamów. Rzadkie przypadki omamicy wzrokowej wymagają różnicowania z zespołem majaczeniowym. bardzo dobra łączność uczuciowa(syntonia)i usystematyzowany charakter urojeń. które. Rokowanie. Na czas trwania tych psychoz ma oczywiście wpływ nowoczesna psychofarmakorerapia. drążące w skórze pasożyty". W systematyce chorób psychicznych parafrenia i zespoły parafreniczne powinny być usytuowane między schizofrenią paranoidalną a paranoją. U niektórych chorych trwa dość długu przekonanie. lecz prześladowcy odstąpili obecnie od swoich niecnych działań i zamiarów. Jeden z obserwowanych przez nas chorych rysował. lekko postępującym przebiegiem. czasem. Pacjent ten uchylał się od odpowiedzi. Parafrenia różni się od paranej obecnością omamów. z czym piszący te słowa nie może się zgodzić. Chory odczuwa omamowa. pod wpływem podtrzymujących dawek leków przeciwpsychotycznych(neuroleptyków). o cechach. Niekiedy nie jest sprawą łatwą rozstrzygnięcie problemu różnicowego między interpretacją urojeniową doznań dotykowych a halucynacjami(w halucynozie dotykowej. kiedy do trwającej od kilku tygodni halucynozy dzlączy się zstry zespół majaczeniowy(dzYeiam tremem). aż wreszcie wszystkie objawy psychopatologiczne ustępują i chory osiąga remisję. wiele miesięcy i dłużej. jak to sugerują niektórzy autorzy. Znaczne nasilenie objawów stopniowo słabnie. a także. prawdziwa"parafrenia trwa czasem kilka tygodni. daje się z czasem opanować. czy widział. iż wszystkie wydarzenia(psychotyczne)istotnie miały miejsce. robaki". Przeciwko dzimww świadczy zachowana świadomość. Znacznie lepsze rokowanie dotyczy zespołów parafrenicznych.

odpowiadającej współczesnym koncepcjom depresji endogennej. emocji i aktywności w pustaci zespołów depresyjnych(nazywanych depresją endogenną). R. zawierają prace Hipokratesa. twórcy terminu "melancholia". który wykazał. cyklofrenia"Na podstawie badań klinicznych i genetycznych wyodrębniono dwie grupy chorób afektywnych:chorobę afektywną dwubiegunową. który wnikliwie opisał depresje oraz stany mieszane. oraz jednobiegunową-wyłącznie z zespołami depresyjnymi w jej przebiegu(zaburzenia depresyjne nawracające). J. że obie . Do chorób afektywnych należy większość przypadków tzw. Burtcn w wwrzmiimelmc*zM(1612)zamieścił wnikliwy opis depresji oraz osobowości przed chorobowej. który w zarysie odpowiada obecnym charakterystykom osobowości pacjentów z chorobą afektywną jednobiegunową. Perris(1966)stwierdzili liczne istotne odrębności w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej i jednobiegunowej. że z punktu widzenia genetycznego obie choroby różnią się istotnie. jako jednostki nozologicznej o etiologii endogennej. Szczegółowy opis depresji(melancholii)podał Aretqjos z Kapadocji. Wykazali. u części osób zaś pojawiają się również zespoły maniakalne. Stanisław Pużyński. Najnowsze badania. Zmiana koncepcji psychozy maniakalna-depresyjnej jako jednostki chorobowej wiąże się z badaniami K. W psychiatrii europejskiej termin ten jest równoznaczny z pojęciem. Leonharda(1957-l 966). E. Jest autorem koncepcji psychozy maniakalna-depresyjnej. jako chorób o przyczynach endogennych. Termin. Autor opisał też rodzinne I występowanie melancholii. choroby afektywne"odnosi się do grupy zaburzeń psychicznych o etiologii endogennej. Angst(1966)i G. Faber. Definicja i pozycja nozologiczna. w której przebiegu obserwuje się zespoły depresyjne i maniakalne. psychoza maniakalnadepresyjna"lub. w której występują zarówno zespoły depresyjne. Rozwój koncepcji w zarysie historycznym. Pierwsze opisy depresji. że cech osobowości osób z dwubiegunowym przebiegiem choroby i ich krewnych ujawniają istotne rćżnice w porównaniu z osobami z chorobą afektywną jednobiegunową(depresja nawracająca). że choroby zarówno afektywna jedno-. jak i dwubiegunowa nie spełniają kryteriów jednostek nozologicznych.melancholii inwolucyjnej oraz część psychozy schizoafektywnej. jak i maniakalne(często naprzernienne)nazwał "folie circulaire"(I 8543. Kraepelm stworzył podstawy współczesnych koncepcji chorób afektywnych. Badania prowadzone w minionym ćwierćwieczu dostarczyły licznych dowodów. Chorobę. zwłaszcza genetyczne.Choroby afektywne. wskazują. w przebiegu których występują okresowo(niekiedy regularnie i cyklicznie)zaburzenia nastroju. P. Prekursorem nowoczesnej klasyfikacji chorób afektywnych był J.

Najnowsze badania genetyczne. rokowaniu. Zaburzenia dwubiegunowe:naweacające zaburzenia afektywne.:moud disorders)wykazuje szereg cech wspćlnych z DSM-IV. Etiologia i patogeneza. Zaburzenia nastroju występujące w przebiegu chorób somatycznych. Zaburzenia afektywne związane z chorobami somatycznymi. w postaci zaburzeń cyklotymicznych i dystymicznych. w której dziedziczenie jest typu autosomowego(miejsce genowe znajduje się prawdopodobnie w krótszym ramieniu chromosomu I I).Zaburzenia depresyjne nawracające. mianowicie w Klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. że choroba afektywna dwubiegunowa nie jest schorzeniem homogennym i obejmuje co najmniej dwie grupy chorób:jedna. Szczegćlną odmianą zaburzeń dwubiegunowych są zaburzenia cyklotymiczne. w których zastosowano techniki genetyki molekularnej. (10.. której transmisja . i druga. 2. uzależnieniami. Zaburzenia depresyjne. W ICD-10 klasyfikacja zaburzeń afektywnych(ang. W klasyfikacji DSM-IV wyodrębniono następujące podstawowe grupy zaburzeń nastroju(ang. W DSM-IV sprecyzowano kryteria rozpoznawania zespołów depresyjnych typowych(. kilkanaście razy częściej u osób blisko spokrewnionych. U krewnych pierwszego stopnia osób z chorobą afektywną dwubiegunową pojawia się ten sam rodzaj choroby. schorzeniami organicznymi u. uzależnień-są rozpatrywane w innych działach klasyfikacji nie zaś w grupie. Epizod depresyjny. Epizod maniakalny oraz S. w których występują zespoły depresyjne o wyraźnym nasileniu klinicznym. w tym:duże zaburzenia depresyjne(nawracające zaburzenia afektywne. 3. jednak są również różnice. major depressive episode'). które znalazły wyraz w dwóch najnowszych systemach klasyfikacyjnych o zasięgu międzynarodowym. wskazują na to. co sugeruje uwarunkowania genetyczne. Zaburzenia afektywne dwubiegunowe. w skrócie ICD-10. u krewnych probandów z chorobą jednobiegunową stwierdza się oba typy zaburzeń afektywnych.mood disordersk 1. 2. oraz w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych. w których występują zespoły depresyjne i stany maniakalne(typ I zaburzeń dwubiegunowych)albo depresje i stany hipomanii(typ li zaburzeń). Obie grupy chorób występują rodzinnie. a prawdopodobnie również o różnych przyczynach i różnej patogenezie. znanej pod skróconą nazwą DSM-IV. Okoliczności te legły u podstaw nowych koncepcji klasyfikacyjnych chorób afektywnych.. w postaci długo(lub stale)utrzymujących wahań nastroju(subdepresja-hipomania). u. mood disorders". wersja opracowana przez Światową Organizację Zdrowia). n. Etologia i patogeneza chorób afektywnych nie są w pełni poznane. schorzeńorganicznych o. major depressive episode'):zaburzenia Jystymiczne(utrzymujące się długo zaburzenia nastrqjuwpostaci stanuw subdepresji). Wyodrębniono ponadto 4. n. Do podstawowych grup zaburzeń zaliczone 1. zespołów maniakalnych oraz hipomaniakalnych. Zaburzenia afektywne utrwalone. lecz grupami zaburzeń o różnym przebiegu.wymienione choroby nie są jednorodnymi schorzeniami psychicznymi(jednostkami nozologicznymi). u.

nihilistycznych ocen. Oprócz podejścia biologicznego. u których występują zespoły depresyjne. rezerpina. emigracja. opracowano koncepcje uwzględniające psychospołeczne uwarunkowania cherub afektywnych. jak ekstrawersja. preparaty hormonalne zawierujące steroidy nadnerczowe. natomiast zaburzenia nastroju(depresja)są wtórne:jednak z chwilą pojawienia się depresji następuje indukcja obu zjawisk. zmiana środowiska(migracja. natomiast ojciec wyłącznie curce. negatywnej oceny przyszłości. niewiary we własne siły i możliwości. Negatywny obraz siebie wyraża się w niskiej samoocenie. Badania osobowości przedchorcbowej wykazady. Do stresów somatycznych należy przede wszystkim poród. Osoby takie oceniają negatywnie swoje postępowanie. niepowodzenia materialne. jako następstwa zakłćceń przekażnictwa. nie może to przynieść sukcesu. mJn. że zawsze są na straconej pozycji. zakażenia. cholinergiczne)są włączone w proces patogenezy. W modelu tym pierwotne zaburzenie dotyczy myślenia(specyficzny pogląd na siebie i relacje z otaczającym światem). że osoby. urazy czaszki oraz niektóre leki. negatywnych ocen własnych doświadczeń i postępowania. zakłada. Patogeneza depresji i manii jest wiązana z okresowo pojawiającymi się zaburzeniami czynności układu limbicznego. są przekonani. syntonia. podwzgórza i układu siarkowatego. Do stresów psychicznych należą głównie straty i zawody emocjonalne(m in. ne. co prowadzi do wystąpienia depresyjnych zaburzeń myślenia. U dużego odsetka chorych(3 O-óO%)początek chorób afektywnych oraz kolejne nawroty depresji i manii są poprzedzane różnorodnymi sytuacjami stresowymi. gabaergiczne. doustne środki antykoncepcyjne. Sądzą. a ich postawę życiową najlepiej charakteryzuje angielski zwrot. że w takich przypadkach chorobę może przekazać matka córce lub synowi. poczuciu malej wartości. opraczwany przez A.awans). że również inne typy neuronów(dopaminergiczne. Becks. . że-oprócz czynników ściśle genetycznych-dużą rolę w ujawnianiu choroby odgrywają czynniki środowiskowe. wysiłki i szanse. o-metylodopa. niekiedy sukces(np. Kognitywny mzdel depresji. że cheruba afektywna dwubiegunzwapojawia się częściej u osób z takimi cechami. Czynnikom tym przypisuje się znaczenie wyzwalające(precypitujące)pojawienie się depresji lub manii. myśli i tendencji samobójczych.zgon bliskiej osoby. leki I-adrenolitycz.w neuronach noradrenergicznychi serotoninergicznych. Inne sytuacje stresowe to:zaburzenia hormonalne. rozwód). Leki przeciwdepresyjne i neuroleptyczne(stosowane w leczeniu manii)wywierają regulacyjny wpływ na funkcję neuronów monoaminergicznychmózgu-pierwsza grupa leków działa noradrenergicznie i sernoninergicznie. a neuroleptyki wpływają przeciwdopammowo i noradrenulitycznie. Wykazano. który jest najczęstszym czynnikiem egzogennym wyzwalającym pierwszą fazę afektywną u kobiet. laser". Można tu wyodrębnić stresy typu somatycznego(nazywane też czynnikami egzogennymi)oraz stresy psychiczne(różnorodne wydarzenia życiowe). m in. Liczne przesłanki wskazują. z góry skazani na przegraną.genetyczna jest sprzężona z płcią(miejsce genowe w chromosomie X). zmiana pracy). że cokolwiek czynią. jeszcze przed zachorowaniem przejawiają swoiste zaburzenia w zakresie wiedzy o sobie w postaci negatywnego obrazu swojej osoby. cyklotymia(skłonność do łagodnych wahuń nastroju i aktywności). Taki obraz wiedzy o sobie i otaczającym świecie w pewnych sytuacjach staje się przyczyną pojawienia się nastroju depresyjnego i lęku. zwłaszcza cheruby jednobiegunowej. Oznacza to.

Lęk. Depresje występujące w przebiegu chorób afektywnych są często(zwłaszcza w Europie)określane mianem. nierzadko atypowymi. należą:1. depresji typu endogennego". ich rzzpowszechnienie znacznie zwiększa się w grupie osżb. W końcowej części tego podrozdziału podano kryteria diagnostyczne epizodu lepresyjnego według DSM-IV. . satysfakcji:niekieyjest to zobojętnienie. Rzzpowszechnienie grupy zaburzeń afektywnych szacuje się na 10-159. 4. szczęścia. Odpowiednikiem(chociaż nie ma tu znaku równości)depresji endogennej. które stanowią poniekąd jądro"'zespołu. Jepresja endogenna(typowa)epizod depresyjny o znacznym nasileniu. Objawy somatyczne i zaburzenia rytmów bioloyicznych. w których występują jedynie pewne cechy zespołu lepresyjnego i częstz brakuje charakterystycznych zaburzeń nastroju. przygnębienia. duża depresja)Jbraz kliniczny obejmuje szereg charakterystycznych cech nazywanych reż ibjawami lub cechami podstawowymi albo osiowymi. Obniżenie podstawowego nastroju(depresja jako objaw). Obie grupy zespołów depresyjnych imawiamy oddzielnie. Choroby afektywne występują 2-3 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn. schizotymia:ich osobowość przedchorzbowa jest często nazywana.U osób z chorobą jednobiegunową dominują takie cechy. siągającej znaczne nasilenie kliniczne. jak introwersja. zwłaszcza innych niż ioradnie zdrowia psychicznego. Osłabienie tempa procesćw psychicznych i ruchowych. w pełni rozwinięte turmy depresji. rż. Obraz kliniczny depresji i manii. depresji endogennej"lub. -w klasyfikacji ICD-10. Do objawów osiowych. które przekroczyły 45. w których objawy i cechy zespołu lepresyjnego osiągają znaczne nasilenie i są zwykle zauważane przez chorego jego otoczenie. częściej spotyka się ypowe. Choroby i zaburzenia afektywne są często nie rozpoznawane i nie leczone. Obniżenie podstawowego nastroju jest przeżywane jako stan smuru. które charakteryzuje . które prawdopodobnie wynikają z podstawowych nocesów patogenetycznych leżących u podłoża zespołu. W lecznictwie psychiatrycznym. W poradniach. oraz liczne nieswoiste objawy wtórne. zwłaszcza szpitalnym. 2. epizod lepresyjny"c średnim lub znacznym nasileniu. Rozpowszechnienie chorób afektywnych. Stany takie:zęsto sprawiają trudności diagnostyczne. mamy często do czynienia z porunnymi deprejami. duża(lub wielka)depresja"-w klasyfikacji DSM-IV lub. Chorobowość z powodu chorób afektywnych(w wąskim rozumieniu tego terminu)jest zceniana na I-4%w ciągu roku. dostrzega je ruwnież lekarz. melancholiczną". 3. Depresja. niemzżności odczuwania radości. o obrazie typowym jest termin diagnosyczny:. będące prawdopodobnie eakcją osobowości chorego na pojawienie się objawów podstawowych. nazywane zahamowaniem psychoruchowym.

wariant drugi stwierdza się głównie w chorobie afektywnej dwubiegunowej.zaburzenia treści myślenia. zamiast tego pojawia się niepokój lub podniecenie ruchowe. jego patogeneza nie jest znana. częściej bywa źródłem agresji skierowanej przeciwko sobie(autoagresja)i ma znaczenie przy podejmowaniu prób samobójczych.napięciowebóle głowy umiejscowione w okolicy karku. ktżre często obserwuje się w depresji endogennej. utrzymuje się niemal stale. Zmiany funkcji podwzgórza są przyczyną zaburzeń cyklu miesiączkowego(do zaniku krwawień włącznie)oraz występującego mniej więcej u 50%chorych braku hamowania wydzielania kortyzulu przez deksametazon z towarzyszącą hiperkunyzulemią. niekiedy rzadko)całkowite zahamowanie ruchowe(osłupienie). są psychologicznie zrozumiałymi następstwami opisanego stanu. U niektórych chorych. czy też jest zjawiskiem wtórnym. spłycenie snu(wielokrotne budzenie si w nocy)i wcześniejsze budzenie się rano. mianowicie we wczesnych godzinach chorzy czują się najgorzej. potylicy lub bóle opasujące głowę(kask). w szczególności nie jest jasne.niezdolność do przeżywania zarćwnoczucia radości. występuje znaczne skrócenie snu nocnego. Często jest przez chzrych umiejscawiany w okolicy przedsercowej lub nadbrzuszu(lęk prekordialny). Objawy somatyczne i zaburzenia rytmów biologicznych są rzejawem zaburzeń funkcji regulacyjnych podwzgórza i tworu siatkowego. jak nastrój gniewliwy. Są to m in. pesymistyczna ocena teraźniejszości i przyszłości. często w parze z zahamowaniem ruchowym. Duże naczenie diagnostyczne wykazują zwłaszcza zaburzenia rytmu snu i czuwania. Liczne objawy. w którym dominują sądy depresyjne. *lównie z chorobą afektywną jednobiegunową. której przejawem są takie objawy. Wariant pierwszy(częstszy)występuje w obu postaciach chorób afektywnych. zaparcia. takie jak:depresyjna negatywna ocena siebie. V praktyce klinicznej obserwuje się dwa warianty tych zaburzeń:jeden. jak i smutku. Charakterystyczny jest również brak łaknienia oraz zmniejszenie masy ciała(niekiedy znaczne). L ę k występujący w depresji. m 3 n. osłabienie pamięci. spowolnienie ruchów lokomocyjnych. rozdrażnienie. . Inne przejawy zaburzeń rytmu okułodobowego to charakterystyczne wahania samopoczucia w ciągu dnia. Zahamowanie ruchowe i niepokój mogą występować aprzemiennie. może osiągnąć znaczne rozmiary i ujawniać się w sferze ruchowej(podniecenie)lub w postaci stanów paniki. Przejawem tych aburzeń jest jednostajne spuwolnienie tempa myślenia. wykazuje falujące nasilenie. perspektyw życiowych. Doić pospolite zjawisko stanowi dysforia. zdrowia. czy wynika on wprost z podstawowych procesów patogenetycznych depresji. nazywany lękiem wolnopłynącym. oczucie niesprawności intelektu. wysychanie błon śluzowych jamy ustnej. w którym. Chociaż lęk występuje bardzo często. oraz drugi. senność w dzień). swojego postępowania. zahamowanie ruchowe nie wy tepuje. który charakteryzuje zwiększona potrzeba snu(zwiększona liczba godzin snu nocnego. zwłaszcza wieczorem. a objawy i cechy zespołu depresyjnego wyraźnie narastają:po południu. Osłabienie tempa procesów psychicznych i ruchu jest też nazyvaneobniżeniem napędu psychoruchowego lub zahamowaniem. Dysforia stosunkowo rzadko jest przyczyną poważniejszych konfliktów z otoczeniem. samopoczucie wyraźnie się poprawia. zniecierpliwienie. Przejawem zaburzeń układu autonomicznego pochodzenia ośrodkowego są liczne dolegliwości i zaburzenia somatyczne. Granica między opisanym obrazem myślenia i sądami typu urojeniowego nie jest ostra. Stan taki ączy się z dużym lękiem.

wynikają bowiem z obniżonego nastroju. później u części chorych występują urojenia depresyjne. Pewne znaczenie odgrywa tu wiek. Zamachy samobójcze są przyczyną zgonu 15-25%chorych. kary). Liczni chorzy nie są w stanie wykonywać pracy zawodowej. U osób z powolnym początkiem choroby często obserwuje się też stopniowe jej ustępowanie. zmniejszenie napędu psychoruchowego. jej poszczególnych cech i objawów wykazuje dużą różnorodność. a niekturzy nie mogą zaspokajać elementarnych potrzeb życiowych. grzeszności(np. zwykle bez urojeń)oraz depresja. nierzadko o treści absurdalnej. Zaburzenia funkcjonowania chorych w grupie społecznej(rodzinie. winy. w okresie kilkunastu dni. urojenia grzeszności. poczucie niesprawności psychicznej(zwłaszcza intelektualnej)i fizycznej. podołać obowiązkom domowym. Nasilenie depresji i jej poszczególnych cech wykazuje duże rużnice zarówno u poszczególnych osób. Badania obrazu klinicznego zespołów depresyjnych w chorobie afektywnej dwubiegunowej i jednobiegunowej(zaburzenia depresyjne nawracające)na ogół zgodnie wskazują. są również wtórne w stosunku do objawów podstawowych. Częściej objawy narastają stopniowo. niepokojem i bezsennością oraz depresja z urojeniami. co skłania do przypuszczeń. Częste w depresji zniechęcenie do życia. należą do najważniejszych problemów klinicznych związanych z chorobami afektywnymi. Do rzadziej obserwowanych zaburzeń myślenia należą myśli natrętne. mianowicie u osub młodych depresja częściej przebiega łagodnie. urojenia depresyjne. poczucia winy i lęku. Utrata zainteresowań światem zewnętrznym. a nawet tygodni. u których rozpoznano choroby afektywne. U części osób. często bardzo wyraźne. umiarkowane zahamowanie. dotyczy to zwłaszcza występowania wtórnych cech depresji(zaburzeń myślenia. w okresie kilku dni(niekiedy jednej doby)osiąga znaczne nasilenie. lęk. Urojenia występujące w depresji są zaliczane do urojeń wtórnych. skoncentrowanie się na przeżyciach depresyjnych są przyczyną izolowania się od otoczenia:występuje także osłabienie lub zerwanie kontaktów z ludźmi. gdy treść ocen depresyjnych odbiega w sposób rażący cd realiów(urojenia katastroficzne. głównie z chorobą afektywną dwubiegunową. hipochondryczne. zespół depresyjny pojawia się nagle. . nihilistyczne. Pewne znaczenie mają również cechy osobowości chorych. że objawy wtórne są przejawem "reakcji"osobowości chorych na obecność objawów podstawowych. W skrajnym nasileniu może to stanowić zagrożenie dla ZyCl 3. większość daje się wytłumaczyć w sposób zrozumiały psychologicznie"(a ściślej. duże zmiany aktywności złożonej. myśli. niezbyt nasilony lęk. psychopatolcgicznie'). Najpierw pojawia się obniżenie nastroju. ruminacje i próby samobójcze są logiczną konsekwencją opisanego stanu i chociaż nie stanowią zjawiska specyficznego dla omawianego zespołu. zaburzenia snu. nie osiąga dużego nasilenia.O urojeniach mówimy wtedy.myśli o treści bluźnierczej. które rodzą lub nasilają poczucie winy. poczucie ciągiegz zmęczenia. w której obrazie klinicznym dominuje zahamowanie i zaburzenia snu w postaci hipersomni. myśli o zrobieniu krzywdy osobie bardzo bliskiej i inne). zaburzeń funkcjonowania w środowisku). miejscu pracy). w zaburzeniach depresyjnych nawracających-często występuje depresja z dużym lękiem. Przebieg depresji. abulia. natrętne impulsy lub czynności. Są tu nawracające wbrew woli chorego myśli lub impulsy o przykrej treści. że w pierwszej grupie zaburzeń częściej występuje depresja typowa(obecne są głównie objawy podstawowe. Zmiany organiczne w ośrodkowym układzie nerwowym na ogół wiążą się z cięższym obrazem klinicznym depresji. w podobny sposób może ustępować. jak i u tego samego chorego w czasie kolejnych nawrotów. natomiast w okresie inwolucji i w wieku podeszłym częściej występuje duży lęk i niepokój ruchowy. zaburzenia wegetatywne.

podejmowanie prób samobójczych bądź posiadanie planu popełnienia samobójstwa. tj. występujące niemal codziennie(zarówno podawane przez chorą osobę. występujące niemal każdego dnia(widoczne dla innych. 2. albo(2)utrata zainteresowań lub odczuwania przyjemności. którzy opisują je jako trwającą przez większość czasu apatię). bądź niemal codzienny wzrost lub spadek łaknienia(u dzieci należy wziąć pod uwagę niemożność uzyskania oczekiwanego.przed wystąpieniem zaburzeń nastroju lub po ich ustąpieniu). Nawracające myśli o śmierci(nie tylko obawy przed śmiercią). omamy i urojenia niezgodne z nastrojem. Kryteria diagnostyczne depresji typu melancholijnego(melancholii)według DSM-IV. jak chorobliwe poczucie własnej bezwartoici.5%masy ciała w ciągu miesiąca). jak i dostrzegane przez otoczenie. związane z każdą lub prawie każdą czynnością. (Nie są tu zaliczane objawy wywołane w sposób oczywisty stanem fizycznym. Kryteria diagnostyczne dużej(wielkiej)depresji według DSM-IV. zarówno stwierdzane subiektywnie. zaburzenie skupienia uwagi bądź niemożność podjęcia decyji. W żadnej z faz choroby nie występowały ani omamy.I U-Psychiatria. Zaburzenie nie stanowi zrozumialej reakcji na śmierć ukochanej osoby(niepowikłana żałoba). występujące niemal codziennie. Podniecenie lub spowolnienie psychoruchowe. a także gdy dołączają się takie objawy. inkoherencja oraz wyraźne rozkojarzenie)1. jak i w obserwacjach otoczenia). Obecność co najmniej pięciu z poniższych objawów:1. a nie tylko odczuwane. G. nie związany ze stosowaniem diety(np. zamiary samobójcze. Bezsenność lub nadmierna senność. wyraźny spadek wydolności uraz spowomienie psychoruchowe. Wyraźne zmniejszenie zainteresowań niemal wszystkimi czynnościami oraz związanego z tym uczucia przyjemności. Poczucie własnej bezwartości lub nie uzasadnionej winy(niekiedy urojenia winy). odpowiedzialnych za powstanie lub utrzymywanie się zaburzenia. albo też subiektywne poczucie niepokoju lub spowolnienia). Utrata zainteresowań lub brak odczuwania przyjemności. Brak reakcji na bodźce będące zwykle źródłem przyjemności(nie występuje nawet przejściowa . Obniżenie nastroju tu młodocianych i dzieci może to być drażliwość)występujące niemal codziennie przez większą część dnia. i to bez towarzyszących wyraźnych zaburzeń nastroju(tzn.prawidłowego przyrostu masy ciała). 2. występujące niemal każdego dnia(chodzi nie tylko o robienie sobie wyrzutów czy poczucie winy z powodu choroby). występujące niemal codziennie(zarówno w ocenie subiektywnej. nawracające myśli samobujcze bez określonego planu. Występowanie łączne co najmniej pięciu z wymienionych objawów przez okres 2 tygodni:stanowi to istotną zmianę w porównaniu z poprzednim sposobem funkcjonowania osoby chorej:przynajmniej jednym z tych objawów jest albo(1)obniżenie nastroju. jak i potwierdzane obserwacjami innych. Uwaga:Jeżeli żałoba się przedłuża. Zmniejszenie sprawności myślenia. Znaczny spadek lub wzrost masy ciała. to należy podejrzewać depresję endogenną. ani urojenia przez okres 2 tygodni. Wykluczenie czynników somatycznych lub organicznych. Uczucie zmęczenia lub utrata energii niemal codziennie.

red. że endogenny zespół depresyjny jest maskowany przez inne objawy). Często maską depresji są zespoły. bóle głowy. Gdy dominują zaburzenia układu autonomicznego. 3. ekwiwalentem depresji(co ma oznaczać. niekiedy długo utrzymującą się. to bezsenność.ponad 5'%masy ciała w miesiącu). Zahamowanie lub podniecenie psychoruchowe(wyrażające się tylko w skargach subiektywnych). Regularne pogarszanie się objawów depresji w godzinach rannych.zaburzenia snu. 4.poprawa samopoczucia. terapia elekuowsuząsowa. natręctwa). przewlekle utrzymujący się lęk. za I polskim wydaniem M. S. 9. 1. inhibitory MAO. depresja atypowa). przed normalnym czasem). rzadziej jest to nadmierna senność. W przeszłości stwierdzono korzystne efekty terapeutyczne po stosowaniu odpowiedniego biologicznego leczenia przeciwdepresyjnego. z powodu której chorzy zgłaszają się po pomoc. bądź zespołów. są też wstępną fazą lub zejściem typowego zespołu.mjpierścieniowe leki przeciwdepresyjne. a ściślej znaczne skrócenie snu nocnego. 6. Depresje poranne(subdepresja. których wszystkie objawy podstawowe i wtórne są mało nasilone(subdepresja). Brak wyraźniejszych zaburzeń osobowości przed wystąpieniem pierwszej fazy depresji endogennej. zwykle o falującym nasileniu. w których głównym objawem jest przewlekły lęk lub lęk występujący napadowa. na pierwszy plan obrazu klinicznego wysuwają się różnorodne zaburzenia psychofizjologiczne. że zamiast depresji pojawia się inny objaw lub cecha). . 8. i behawioralne lęku. gdy zdarzy się coś dobrego). głównie dotyczące narządu krążenia(np. Termin ten jest stosowany w odniesieniu do takich zespołów depresyjnych. Depresje poranne mogą być samodzielnymi postaciami klinicznymi nawrotu choroby afektywnej. Najczęstszą maską depresji endogennej. zakończona całkowitym lub prawie całkowitym powrotem do zdrowia. Gdy w obrazie klinicznym dominują objawy psychopatologiczne. depresje maskowane. Znaczna utrata łaknienia lub wyraźny spadek masy ciała(np. depresją maskowaną"(dla podkreślenia. przekładu S. sole litu(cyt. jej miejsce zaś zajmują(a ściślej-wysuwają się na)pierwszy plan obrazu klinicznego)inne objawy i cechy zespołu depresyjnego. W przeszłości wystąpiła co najmniej jedna faza depresji endogennej. z wczesnym budzeniem się. takiego jak np. wtedy obraz zespołu przypomina nerwicę lękową i tak często bywa rozpoznawany. Wczesne budzenie się(zwykle 3 godz. Sidorowicz).Kapłan i 8.zespół prewdżwgina pectns)lub przewodu pokarmowego(stany spastyczne i inne). 7. Sadock:Psycnmna Uimczna. Takie atypowe zespoły depresyjne są nazywane. J. i Niekiedy jest to jedna grupa objawów(np. w których depresja jaku objaw podstawowy nie występuje(albo jest trudna do wykrycia).

mJn. Podejrzenie endogennych uwarunkowań tego zespołu pojawia się wtedy. jak i nowe)stosowane w dawkach terapeutycznych przez właściwy okres czasu. Zaburzenia nastroju(nastrój maniakalny). Subdepresja bywa przyczyną nadużywania alkoholu i leków. psychopatologicznych"masek depresji należy wymienić zespół natręctw. Nastrój maniakalny charakteryzuje stale wzmożenie samopoczucia(stan zadowolenia. W bardziej nasilonych stanach maniakalnych dobre samopoczucie i pogodny nastrój zanikają. Właściwą i często skuteczną metodą pomocy są leki przeciwdepresyjne(zarówno trą(pierścieniowe. Zaburzenia wielu procesów fizjzlogicznych i metabolicznych oraz rytmów biologicznych. przeciwbólowe. Zaburzenia napędu psychoruchowegc(podniecenie maniakalne).Trzecia grupa to różnorodne zespoły bólowe. wyłącznie na podstawie stwierdzonej skuteczności leku przeciwdepresyjnego. 3. skłonnością do żartów. nasenne. kulszowy i inne).. zwłaszcza. gdy chory napotyka przeszkody w realizacji swoich zamierzeń.guza mózgu). Chorzy z depresjami porannymi(maskowanymi. do objawów podstawowych dołączają się u części chorych liczne objawy i cechy wtórne. 2. którzy rzadko ustalają. Mania(zespół maniakalny. Należy jednocześnie przestrzec przed rozpoznawaniem depresji maskowanych er iawmmwr. że pierwotną przyczyną skwg i dolegliwości jest depresja. . Podobnie jak w zespole depresyjnym. ich miejsce zajmuje nastrój gniewliwy(dysforia). Ze ściśle. bólu lub bezsenności). szczęścia)z beztroską. stosując leki anksjolityczne. przewodu pokarmowego). pomiędzy nawrotami zaś są okresy całkowicie wolne od natręctw.Zaburzenia emocji(dysforia). Dysforia leży u podłoża licznych konfliktów z otoczeniem oraz zachowań agresywnych. dyskomfortu somatycznego. gdy występuje okresowo. bóle głowy(takie jak w typowej depresji endogennej). zwłaszcza wtedy. Depresje atypowe mogą również przybierać obraz jadłowstrętu(anorewa)ze znacznym zmniejszeniem masy ciała. Nieodzownym warunkiem rozpoznawania omawianych postaci klinicznych depresji jest wykluczenie innych przyczyn dolegliwości chorych. Udzielają zwykle doraźnej pomocy objawowej. może też współistnieć z nastrojem maniakalnym i ujawniać się w określonych sytuacjach. D y s fort a może stanowić podstawowy nastrój chorych. u osób nie wykazujących anankastycznychcech osobowości. Zespół maniakalny jest w dużym stopniu przeciwstawieniem depresji. bóle w obrębie niektórych nerwów obwodowych(nerw trójdzielny. somatycznych(chorób narządu krążenia. brakiem adekwatnych reakcji emocjonalnych na wydarzenia przykre. 4. zmian organicznych o u n. Do objawów podstawowych należą:1. Część przypadków tzw. radości.opilstwa okresowego(dipsomnia)oraz okresowego nadużywania leków nasennych. Obejmuje grupę objawów podstawowych oraz wtórnych. zwykle korzystają z pomocy lekarzy innych specjalności. epizod maniakalny). atypowymi)jedynie sporadycznie zgłaszają się do psychiatrów. przeciwbólowych lub anksjolitycznychwiąże się z nawrotami fazy depresyjnej i próbami łagodzenia istniejących dolegliwości(złego samopoczucia. (np.

pomijając przy tym istniejące realia. realizowane ad izc. ulegają wyraźnemu nasileniu wieczorem i w godzinach porannych. wynalazczych. dążą do natychmiastowej realizacji pomysłów. Są to m in. wysuwają projekty usprawnień. nadużywanie alkoholu(niekiedy w postaci ciągów picia). Do pospolitych zaburzeń rytmów biologicznych należą zaburzenia rytmu snu i czuwania w postaci znacznego zmniejszenia się długości snu nocnego i wczesnego budzenia się. wtedy reagują gniewem. agresją słowną. przypadkowe kontakty seksualne. niekiedy dochodzi do porozrywania związków myślowych. Dotyczy to również zwiewnych urojeń ksobnych i prześladowczych. urojeń i działań reformatorskich.zupełnie zbędne zakupy. które chorzy wypowiadają napotykając. W nasilonych stanach maniakalnych kojarzenie odbywa się na zasadzie przypadkowego podobieństwa słów czy dźwięków. Aktywność ruchowa jest niemal zawsze wzmożona. możliwościach i mogą być źródłem. upośledzona jest jednak precyzja myślenia. może pojawić się gonitwa myśli. Gdy napotykają przeszkody ze strony otoczenia. np. na ogół zmiennych co do zakresu i treści. Objawy psychopatologiczne zespołu podlegają dobowym wahaniom. jednak przyspieszenie myślenia i odwracalność uwagi często uniemożliwiają użyteczne wykorzystanie poprawy procesów pamięciowych. niekiedy bardzo dużym(słowotok). niekiedy również życiowo ważne decyzje. Pospolitym zjawiskiem jest nasilenie popędu płciowego. podobnie jak zdolność uczenia się. Duża odwracalność uwagi(wszystko. może nawet poprawić się(dotyczy to zwłaszcza odtwarzania dawnych śladów pamięciowych). rozdrażnieniem. w której znajduje się chory. Większość takich wielkościowych urojeń to przelotne. Pamięć w łagodnych stanach maniakalnych(hipomania)zazwyczaj jest sprawna. Są to np. Usystematyzowane urojenia wielkościowe i prześladowcze należą w manii do rzadkości. W zakresie myślenia pojawia się zawyżona.decyzja u rozwodzie lub zawarciu związku małżeńskiego. bezładne podniecenie ruchowe. Często urojenia są prowokowane przez otoczenie lub bieżące wydarzenia i na ogół nie są podtrzymywane przez dłuższy czas. niekiedy agresją fizyczną.przekonania o dużych uzdolnieniach. Ujawniają oni liczne. niekonsekwentne w treści. Przejawem opisanych zaburzeń jest wielomówność połączona z przyspieszeniem tempa wypowiedzi. W stanach podniecenia maniakalnego może pojawiać się gwałtowne. zachowania i działania chorych(objawy wtórne). podejmują wiele inicjatyw i pochopnych działań. które często staje się zupełnie nieproduktywne. Wymienione podstawowe cechy zespołu maniakalnego wywołują liczne następstwa w sferze myślenia. Działanie jest zwykle mało przemyślane i planowane. wszędzie obecni). Nawiązują liczne przypadkowe i powierzchowne znajomości. zmianie miejsca pracy. bezkrytyczna ocena własnych możliwości oraz niedostrzeganie trudności i przeszkód w realizacji podejmowanych działań. procesy kojarzeniowe biegną szybko. U części chorych zaburzenia samooceny noszą wszelkie cechy ocen lub urojeń wielkościowych. powierzchowne zainteresowania. Charakterystyczna jest aktywność chorych w środowisku. przypadkowe podróże. niekiedy radykalnych zmian otaczającego świata i. co wydarza się w otoczeniu wzbudza przelotne zainteresowanie)nasila zaburzenia myślenia. przeszkody w realizacji swoich dążeń. Towarzyszy jej poczucie niespożytej #energii i brak męczliwości(chorzy są nader ruchliwi. których z reguły du końca nie realizują.Myślenie jest wyraźnie przyspieszone. nierzadko absurdalne sądy wypowiedziane ad Aoc w zależności od sytuacji. .

niekiedy nie ukierunkowane zachowanie agresywne. Choroba afektywna jednobiegunowa najczęściej zaczyna się po 40. w okresie kilku godzin pojawiają się podstawowe i wtórne cechy zespołu. depresja z gonitwą myśli uraz mania akinetyczna. lż. mania depresyjna. W takich stanach mogą pojawiać się zaburzenia świadomości(splątanie. nie dbają o higienę osobistą. mania nieproduktywna. szałem maniakalnym"" manią gwadtowną"lub. zatrzymuje się"na etapie hipomanii. niekiedy dostrzega je jedynie najbliższa rodzina chorego. u niektórych zaś stopniowo rozwija się typowy zespół maniakalny. U części chorych objawy zespołu narastają stopniowo w okresie kilkunastu dni lub kilku tygodni. rż).Chorzy w manii odżywiają się nieregularnie(brak czasu). w której pojawiają się typowe zespoły depresyjne i maniakalne. Przebieg zespołu maniakalnego. bezładne podniecenie ruchowe. Obraz i nasilenie zespołu maniakalnego wykazuje duże różnice-od łagodnych stanćw do podniecenia(szału)maniakalnego. Można wyodrębnić mniej liczną grupę chorób z wczesnym początkiem oraz grupę podstawową z późnym początkiem choroby(około 50. Przebieg chorób afektywnych. (najczęściej obserwowany przedział wieku to 28-35 lat). często o dużym nasileniu. Częściej jednak działanie takich osób kończy się na podejmowaniu licznych inicjatyw i zobowiązań. W stanach hipomanii zaburzenia nastroju i napędu ruchowego są dyskretne. są te mania z osłupieniem(stupor maniakalny). rż). . zamieszczono również informacje o cechach. których potem nie realizują. W pełni rozwiniętym zespole maniakalnym aktywność celowa(zwłaszcza zdolność do pracy)jest znacznie zaburzona lub zniesizna. chudną. ich strój i wygląd zewnętrzny wskazuje często na wzmożone samopoczucie. otoczenie dalsze zaś podziwia dużą energię i sprawność działania. które mogą ułatwiać diagnostykę różnicową obu grup zaburzeń. Tabela 2. Choroba afektywna dwubiegunowa zwykle zaczyna się przed 40. Taki przebieg obserwuje się głównie u osób z częstymi nawrotami i przechodzeniem faz maniakalnych w depresyjne i odwrotnie. rż. które charakteryzuje występowanie typowych faz depresyjnych oraz zespołów hipomaniakalnych tnie wymagających hospitalizacji). lż). rokowanie. Można wyodrębnić dwie podgrupy choroby:z wczesnym początkiem(przed 30. E. porozrywanie związków myślowych(inkoherencja). Hipomania może nie zaburzać w sposób znaczący aktywności celowej(zwłaszcza pracy zawodowej). Kraepelin opisał kilka atypowych postaci zespołu maniakalnego. Przebieg choroby afektywnej dwubiegunowej i depresji nawracającej wykazuje wiele istotnych różnic. W stanie tym dominuje gwałtowne. a jednocześnie na bezkrytycyzm. Początek manii może być nagły. Mania o maksymalnym nasileniu jest nazywana. W tabeli 2 podano najważniejsze różnice. coraz rzadsze postacie z późnym początkiem(po 40. obejmujących elementy manii i depresji. manią ostrą". U chorych z nagłym ostrym początkiem częsty jest również nagły koniec zaburzeń psychicznych. a nawet ją stymulować. u części dynamika zespołu. majaczenie). które zaliczył do zespołów mieszanych.

ruchowym. eksuawertywna. a) Pleć. Podano w kolejności: po a) cecha. b) duża skuteczność. a) Leki przeciwdepresyjne w profilaktyce. c) 3-4. c) często melancholiczna(wg Tellenbacha). przećiwwskazane. u chorych ze średnią liczbą nawrotów przeważają zespoły depresyjne(stosunek do maniakalnych 3:I). bezsennością. a) średnia liczba faz. podnieceniem. b) około 3 miesięcy(często fazy krótkie). b) często depresja typowa z zahamowaniem. a) Średnia długość fazy depresyjnej. Zaburzenia afektywne jedno-i dwubiegunowe zwykle nawracają. a) Cechy osobowości przedchorobowej. c) około 6 miesięcy(często fazy długie). syntoniczna. c) mała skuteczność. b) 6-7. Średnia liczba nawrotów w chorobie afektywnej dwubiegunowej jest 3-kramie większa niż w jednobiegunowej i wynosi odpowiednio 6 i 3. syntoniczna. c) często depresja z lękiem. b) Dwubiegunowa i jednobiegunowa. a) Rodzaj cherub afektywnych u krewnych pierwszego stopnia Cechy osobowości przedchorobowej. po b) choroba afektywna dwubiegunowa.Wybrane cechy różnicujące chorobę dwu-i jednobiegunową(depresję nawracającą). b) Często cyklotyniczna. niepokojem. c) Po 40 rż. niezbyt duże nasilenie lęku. Tylko mniej więcej u 10%osćb z chorobą afektywną jednobiegunową występuje jeden epizod depresyjny w życiu. introwertywna. po c) choroba afektywna jednobiegunowa(depresja nawracająca). b) zespoły depresyjne i maniakalne lub hipomaniakalne dwubiegunowa i jednobiegUllOWIlczęste cyklotymiczna. W chorobie dwubiegunowej liczba faz depresyjnych i maniakalnych u poszczególnych chorych wykazuje różnice:u osób z częstymi i bardzo częstymi nawrotami jest często identyczna lub zbliżona. anankastyczna. ekstrawertywna. c) jednobiegunowa. a) Niekturc cechy kliniczne depresji. że rżwnież kolejne nawrzty mają obraz depresji i dopiero po kilku fazach występuje . c) wyłącznie zespoły depresyjne. hiperszmnia. c) często skuteczne. b) ruwnie często u kobiet i mężczyzn. b) 20. W chorobie afektywnej dwubiegunowej nawroty występują niemal u wszystkich chorych. a) Rodzaj faz w przebiegu choroby. a) Początek choroby(wiek). stopniowe narastanie i ustępowawanieobjawuw. 30 rż. a) Węglan litu w profilaktyce nawrotów. b) nie skutcczne. Zdarza się. neurotyczna. nagły początek i koniec nawrotów. c) częściej u kobiet. urojeniami depresyjnymi. Mniej więcej u 60%osób z chorobą afektywną dwubiegunową pierwszy epizod stanowi depresja.

w którym leki przeciwdepresyjneczęsto są mało skuteczne. Do rzadko obserwowanych należy przewlekły stan hipomaniakalny. występuje skrócenie cyklów choroby(głównie okresów remisji z wydłużeniem długzici nawrztów).w okresie inwolucji lub w wieku podeszłym). a okresy remisji krótkie. Przebieg i rokowanie chorób afektywnych wykazuje duże różnice u poszczególnych osób. Dotyczy tz 15-20%chorych i pojawia się częściej u osób po 50. Złe samopoczucie. utrzymujący się ponad 2 lata stan subdepresyjny. najczęściej w postaci subdepresji. Choroby afektywne. Formą zejścia jest również przewlekle utrzymujący się stan subdepresji. w miarę trwania choroby.zespół maniakalny. niekiedy zimątzw. a długość przerw pomiędzy fazami wykazuje u tej samej osoby duże różnice. który oscyluje pomiędzy stanami subdepresji i hipomanii. Zejściem chorób afektywnych u części osób jest całkowite ustąpienie nawrotów i powrót du stanu zdrowia. rż. niekiedy występuje przebieg naprzemienny bez remisji. dotyczy to głównie choroby afektywnej dwubiegunowej. Pozycja nozologiczna dystymii nie jest jasna. powtarzający się rytm nawracania. w chorobie dwubiegunowej około 3 miesięcy. u części obie choroby mogą mieć przebieg złośliwy. Szczególnym problemem są powiązania między nadużywaniem alkoholu i uzależnieniem od . u części chorych nawroty występują w rytmie miesięcznym. w części przypadków(zwłaszcza gdy nawraca)-jest to wariant zaburzeń afektywnych jednobiegunowych. Nigdy jednak nie można wykluczyć możliwości ponownego nawrotu. lecz stanami częściowej poprawy z przewlekle utrzymującymi się zaburzeniami nastroju. U niektórych chzrych może wystąpić jeden lub dwa nawroty w życiu(np. wyzwolony"przez leki przeciwdepresyjne. u pewnej liczby chorych ma podłoże nerwicowe lub wiąże się z zaburzeniami osobowości(odpowiada więc terminowi diagnostycznemu "depresja nerwicowa"). Chociaż okresy oddzielające nawroty są nazywane remisjami. wykazują często uporządkowany. W klasyfikacjach ICD-10 oraz DSM-IV wyodrębniono dwie poranne postacie zaburzeń afektywnych:zaburzenia cyklotymiczne(cyklotymia)oraz zaburzenia dystymiczne(dystymia). przygnębienie wykazuje dużą zmienność. jest często zależne ud bieżących wydarzeń. Zaburzenie to jest najczęściej poranną formą choroby afektywnej dwubiegunowej. zwłaszcza dwubiegunowa. W obu grupach chorób mogą występować fazy długie(powyżej roku). jak i dwubiegunowej w miarę trwania procesu chorobowego przerwy pomiędzy nawrotami nie są remisjami w sensie ścisłym. Średnia długość nawrotów w chorobie afektywnej jednobiegunowej wynosi 6 miesięcy. Podstawową cechą cyklotymii są stale utrzymujące się wahania nastroju. U blisko połowy zarówno z rozpoznaniem choroby afektywnej jedno-.krótkotrwałe. rzadziej hipomanii. liczba nawrotów jest duża. w których zaburzenia nastroju trwają krócej niż 2 tygodnie(zazwyczaj 2-3 dni). niekiedy. określenie to nie jest w pełni adekwatne w odniesieniu do dużego odsetka chorych.utrzymujące się 2 tygodnie). zdarzają się również nawroty krótkotrwałe(np. Stan taki wymaga zróżnicowania z długo utrzymującym się nawrotem depresji.depresja zimzwa). W chorobie jednobiegunowej nawroty występują mniej regularnie i często nie są podporządkowane określonemu rytmowi. zagęszczania faz Szczególną odmianą przebiegu zaburzeń afektywnych są tzw. nawracające zaburzenia depresyjne. Dystymia te przewlekły. co prowadzi do zjawiska. fazy chorzbowe bardzo długie. nawet po bardzo długiej remisji. W obu typach chorób afektywnych. niekiedy związany z porą roku(zwłaszcza wiosną i jesienią.

Duże ryzyko samobójstwa pojawia się również w głębokich depresjach. Mania. nihilistyczne. W tym okresie mają również znaczenie ćwiczenia ruchowe i inne formy aktywizacji chorych. zwłaszcza przebiegających z lękiem. Trwale inwalidztwo jest najczęściej następstwem ciężkiego(np. .naprzemiennego)przebiegu choroby lub przewlekłego utrzymywania się porannych zaburzeń nastroju(subdepresja. Przydatność ukierunkowanej psychoterapii w leczeniu ciężkich depresji jest ograniczona. )Choroby afektywne u części chorych mogą być przyczyną trwałego lub okresowego inwalidztwa. Wyniki badań nad genezą samobójstw w chorobach afektywnych wskazują. hipomania)i stanowi podstawę do orzekania Ul lub U grupy inwalidzkiej. z urojeniami depresyjnymi(urojenia hipochondryczne. osamotnienie. niemożność liczenia na pomoc innych). Psychoterapię(głównie indywidualną)stosuje się w okresie narastającej poprawy stanu klinicznego. W ciężkich zespołach depresyjnych z tendencjami samobójczymi przydatne są elektrowstrząsy. Decyzja taka często jest wynikiem współistnienia depresyjnych zaburzeń nastroju i myślenia oraz niekorzystnej sytuacji środowiskowej. głownie przydatny w leczeniu zespołów hipomaniakalnych oraz manii o umiarkowanym nasileniu. to depresja stanowi ważną. Stosując je można uzyskać ustąpienie depresji lub istotną poprawę u okuło/0%leczonych. Zgon związany z zamachem samobójczym również należy zaliczyć do form zejścia chorób afektywnych(dotyczy to 15-25%chorych). Nie oznacza to bynajmniej. lub leczenie skojarzone(leki przeciwdepresyjnei neuroleptyki). Leczenie nawrotów i profilaktyka chorób afektywnych. które wciąż pzzostają pełnoprawną metodą lecz TUCZĄ. że chociaż są doić ścisłe powiązania pomiędzy zamachem samobójczym a zespołem depresyjnym. Wybur metody terapeutycznej oraz miejsca leczenia(poradnia.alkzholu a chorobami afektywnymi. W chorobie afektywnej dwubiegunowej podstawowym sposobem profilaktyki jest długotrwałe stosowanie węglanu litu. chociaż problem ten na pewno występuje. Bardziej nasilone stany maniakalne wymagają leczenia w warunkach szpitalnych. że dobra sytuacja socjalna wyklucza możliwość samobójstwa. W przypadkach depresji przebiegającej z dużym lękiem i podnieceniem ruchowym oraz depresji z urojeniami są stosowane neuroleptyki. Zapobieganie nawrotom. lecz długimi fazami. Decyzję taką(jeśli to mzżliwe)powinien podejmować lekarz psychiatra. określają to zjawiskz na 3065%populacji chorych z zaburzeniami afektywnymi. w domu rodzinnym. Podstawowym sposobem leczenia są leki przeciwdepresyjne. trudności materialne. Zagadnienie powiązań pomiędzy chorobami afektywnymi i nadużywaniem leków(przeciwbólowych. Podstawowe znaczenie w leczeniu zespołów maniakalnych mają neuroleptyki. Przeciwmaniakalny wpływ wywiera też węglan litu. Samobójstwa". katastroficzne:(patrz też rozdział. ale nie jedyną przyczynę decyzji o odebraniu życia. głównie w związku z dużym ryzykiem samobójstwa. Depresja. Podstawą takiej decyzji jest długo utrzymujący się nawrót u chorego ze sporadycznymi. w miejscu pracy. wykazujące wpływ przeciw depresyjny(np. nasennych. podnieceniem. Dane statystyczne. anksjulitycznych)nie doczekało się dotychczas szerszych badań. w której znajduje się chory(konflikty w małżeństwie. zamieszczane w pracach licznych autorów.lewopromazyna). szpital)jest decyzją nader odpowiedzialną.

nieprecyzyjne i budzące wątpliwości w odniesieniu do nozologicznej odrębności tej grupy zaburzeń. Przydatność węglanu litu w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej jednobiegunowej jest wyraźnie mniejsza. że przyczynami nerwic są psychologiczne konflikty i trudne sytuacje. To. natomiast u chorychtz bardzo częstymi nawrotami(zwłaszcza o przebiegu naprzemiennym bez okresów remisji)często zawodzi. W chorobie afektywnej jednobiegunowej coraz szersze zastosowanie znajdują leki przeciwdepresyjne podawane przewlekle. ponieważ ich wspólnym podłożem są zaburzenia fizjologicznych procesuw w ośrodkowym układzie nerwowym i psychologicznych . W zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej stosowana jest również karbamazepinaoraz pochodne kwasu wa(promowego. Najlepsze wyniki daje u osób ze średnią liczbą nawrotów(jednak nie większą niż 3 nawroty rocznie). Umożliwia więc ustalenie rozpoznania i inspiruje do podjęcia swoistych działań profilaktycznych oraz leczniczo-rehabilitacyjnych. Występują one wprawdzie łatwiej u osób o pewnych wyostrzonych cechach osobowości. Zaburzenia przejawiają się w sferach postrzegania. zawiera jednak określoną treść opisową i sugeruje etioparogenezę tych zaburzeń. Od psychoz nerwice różnią się brakiem zniekształcenia rzeczywistości w postaci omamów i urojeń oraz zachowanym krytycyzmem wobec objawńw. ale nie prowadzą do znacznych jej zaburzeń lub rozpadu. Objawy dzieli się na psychiczne. Zazwyczaj wspó(występowanie licznych objawów jest przyczyną kształtowania się rozmaitych zespołów psychopatologicznych. których pacjent nie potrafi rozwiązać. Objawy i dolegliwości najczęściej przypominają i sprawiają wrażenie zaostrzonych i przesadnych reakcji na trudne problemy występujące u ludzi zdrowych. wersji Międzynarodowej Klasyfikacji ICD zrezygnowano z klasycznego podziału na nerwice oraz psychozy i używa się określenia. Pojęcie nerwicy. W ostatniej. zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi"(F 5 O-543. Stefan Leder. niekiedy intensywnej i sprawiającej choremu poczucie dyskomfortui znaczne cierpienie. reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne"(F 43).Lek ten jest skuteczny u blisko 60%leczonych(całkowite ustąpienie nawrotów lub wydatne zmniejszenie nasilenia manii i depresji). przeżywania. Przyjmuje się. cielesne i zachowania. a także. W tejże wersji została także wyodrębniona grupa zaburzeń określona jako. przwadzą one do narastających trudności w stosunkach z ludźmi i pełnieniu określonych ról społecznych. Pojęcie nerwic zostało stworzone przez angielskiego lekarza Cullena 200 lat temu dla opisu zaburzeń czynnościowych układu nerwowego przy braku strukturalnych zmian w komórkach nerwowych. choć niejednoznaczne. Obecnie terminem tym określa się grupę zaburzeń niepsychotycznych u przewlekłym przebiegu. problemy. 16. że objawy i zespoły psychopatologiczne o charakterze nerwicowym występują także w przebiegu innych chorób psychicznych i cielesnych. Lek może być stosowany wyłącznie pod kontrolą stężenia litu we krwi. dominujących w obrazie klinicznym. zaburzenia nerwicowe związane ze stresem i pod postacią somatyczną"(F 4 O-483. Definicja i istota. bogatej i różnorodnej symptomatyce. myślenia i zachowania. 10. Nlerwice.

lękowe. w której opisano zespoły występujące dość powszechnie i spotykane w praktyce klinicznej(np. W niektórych podziałach figurują pojęcia. hipochondryczną. Przyjęto również 5-osiowy system dla poszerzenia informacji o pacjencie:oś pierwsza-kliniczne zespoły psychopatologiczne.funkcji.zespół natręctw. skowych i osobowościowych na ich występowanie. czasu trwania zaburzeń. m. tym też tłumaczy się duże rozpiętości uzyskanych wyników. Dopiero uwzględnienie całości informacji zawartych w diagnozie poprzecznej i podłużnej. naśladownicze. Należy jednak pamiętać.analna-edypalna). małżeńska. w której wystąpiła. fiksacja libido"(np. cdszkodowaniowa. relacji interpersonalnych(od-do przeciw ludziom). W niektórych podziałach uwzględnia się charakter społecznej sytuacji lub motywacji osobniczej. Klasyfikacje. Dzięki badaniem epidemiologicznym można sprecyzować dane o rozpowszechnieniu i zachorowalności na zaburzenia nerwicowe:mogą się one także przyczynić do wykrycia czynników etiopatogenetycznych. Dane epidemiologiczne. psychoseksualne. wegetatywne. lękowy. reaktywne i rozwojowe. typ dominujących mechanizmów obronnych(np. W klasyfikacjach zaburzeń psychicznych istnieje tendencja do zastąpienia podziałów opartych na opisie zespołów psychopatologicznych i zawierających sugestie w stosunku do różnicowego rozpoznania. trzecia-chorzby somatyczne.nerwica zawodowa. . roszczeniowa. nerwice charakteru. w innych. W podziałach krajowych wyróżnia się także nerwice:psychasteniczną. np. Przykładem tego typu klasyfikacji jest obowiązująca obecnie w Polsce 10. W podziałach psychoanalitycznych kryteria dotyczą fazy rozwoju osobowości. opisano zaś zespoły jako:dysocjacyjne. piąta-najwyższy poziom funkcjonowania adaptywnego w ostatnim roku.między superego a id).określenia wpływów środowi. dysocjacyjny i pod postacią somatyczną). nie przekreśla tej możliwości. Badania re nasuwają duże trudności metodologiczne. rozwój nerwicowy". fobijny. niedzielna. pourazowa itp. seksualne. rodzaj konfliktów wewnączpsychicznych(np. cechy wykluczającej możliwość określonego rozpoznania). depresyjny.in. druga-zaburzenia osobowości. czwartanasilenie stresów psychospołecznych. opisowej i dynamicznej-czyli zawierającej próbę wytłumaczenia genezy i rozwoju nerwicy u konkretnego chorego-umożliwia w większości przypadków postawienie prawidłowego rozpoznania. nieprawidłowa reakcja przeżycwwa". że przytoczone kryteria rozpoznawcze mają charakter względny i oparcie się wyłącznie na jednym lub nawet kilku kryteriach w sposób wybiórczy może się przyczynić do popełnienia błędu. afektywne.prymitywnezłożone). wersja Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych. przez klasyfikacje oparte na kryteriach służących do operacjonalizacji zabiegżw diagnostycznych(określenie liczby objawów niezbędnych dla ustalenia rozpoznania. układowe. W amerykańskiej klasyfikacji DSM-Ul zastąpiono kategorię nerwic terminem zaburzeń. somatopudobne.

u których we wczesnym dzieciństwie stwierdza się działanie licznych czynników patogennych. sztywność. Same czynniki genetyczne nie decydują jednak o powstawaniu nerwic. wrażliwość. zmienność. Wśród czynników kształtujących osobowość należy wymienić uwarunkowania genetyczne. a zwłaszcza subiektywnie trudne sytuacje zaburzeniami.Wskaźnik rozpowszechnienia nerwic w populacji ogólnej wahał się w rozmaitych badaniach od 0:28 do 53. W psychiatrycznym lecznictwie ambulatoryjnym wskaźnik ten wynosi około 4 O%. uległość. społeczno-kulturowych i psychologicznych. egocentryzm. w Polsce od/do 3 O%. labilność układu nerwowego. Wśród cech tych najczęściej wymienia się:bierność. zawyżonymi aspiracjami. niskim progiem frustracji. U tych jednostek. Możliwości te zależą z kolei od wielu czynników. Za rolą uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego przemawiają także dodatnie zależności pomiędzy patologią ciąży i porodu a występowaniem zaburzeń nerwicowych. zalicza się wymagania otoczenia. z których najważniejszymi są cechy osobowości przedchorobowej. . zależność od innych. które wpływa na powstanie mniejszej odporności i większej gotowości do zareagowania na obiektywnie. w innych-w grupach rozwiedzionych i owdowiałych. których współudział w kształtowaniu cech lękowych i obsesyjnych wydaje się być znaczący. szczególnie rodzinnych. Cechy te same w sobie. które mogą wywierać wpływ na stan zdrowia psychicznego. niepewność. Powszechnie przeważają kobiety 1. cechy temperamentu. tworząc określone konfiguracje. można się spodziewać. Etiologia i patogeneza. W niektórych badaniach stwierdzono nieco wyższe wskaźniki w populacjach o niższym standardzie społeczno-ekonomicznym. Widocznie czynniki genetyczna-konstytucjonalne i działanie czynników patogennych w czasie ciąży i porodu stwarzają podłoże. do lekarzy natomiast zgłasza się nie więcej niż połowa tych chorych. W praktyce ogólnolekarskiej u 5-15%zgłaszających się stwierdzono zaburzenia nerwicowe. w miastach stwierdza się nieco wyższe wskaźniki niż na wsi. dominacja. Badania w zakładach przemysłowych i usługowych potwierdziły prawdopodobieństwo wyżej wymienionych wskaźników i dostarczyły danych o znaczeniu czynników związanych z charakterem i warunkami pracy. że-na skutek uczenia społecznego i procesów warunkowania-będą się kształ. na powstanie których składa się działanie czynników biologicznych. Nieprzypadkowo więc opisuje się najczęściej pacjentów nerwicowych jako charakteryzujących się podwyższonym poziomem niepokoju. 59. Nlerwice są zaburzeniami. Wskaźnik prawdopodobieństwa zachorowania na nerwicę w ciągu życia wynosi okuło 159. Wskaźniki wynoszą od 9 do 45%. 5-2:1. nie stanowią patologii. agresywność. Odnosi się to także do takich czynników. płytkość uczuciowa. jak konstytucja. Do najistotniejszych sytuacji. płeć(wyższy wskaźnik rozpowszechnienia nerwic wśród kobiet próbuje się niekiedy tłumaczyć większą emocjonalnością. wpływami hormonalnymi itp). obciążenia życiowe i trudności w rozwiązywaniu konfliktów wewnętrznych przewyższających możliwości przystosowawcze jednostki. jednak. tować nieprawidłowe cechy osobowości i nieadekwatne postawy. dopiero we współdziałaniu z czynnikami fizycznymi. psychospołecznymi i kulturowymi przyczyniają się do ich genezy. zwiększają prawdopodobieństwo występowania bardziej licznych i różnorodnych trudnych sytuacji i konfliktów. 38%. średnio w krajach wysokouprzemys(owianych wynosi on 9. szczególnie pojedyncze. które wyzwalają objawy i dolegliwości.

Konflikty wewnętrzne-uświadomione lub nieuświadomwne-sprowadzają się najczęściej do zderzenia dążeń jednostki z możliwościami ich realizacji. Istotne konsekwencje przeżycia tego typu wydarzeń i sytuacji wiążą się z tym. chcę. mających poczucie niższej wartości. W pierwszych-w genezie nerwic podkreśla się rolę nieświadomych wewnątrzpsychicznych konfliktów. przebieg i zejście nerwic. Wtedy reaguje na ogół nasilonym lękiem lub obniżeniem nastroju. a także zdolności i umiejętności rozwiązywania powstałych problemów. Rozpowszechnione są pojęcia. przy czym reakcje te powstają na drodze modelowania i naśladownictwa lub warunkowania klasycznego i instrumentalnego. gdy stanzwi pewne rozwiązanie trudnej sytuacji. ale nie powinienem"). związana na ogół z tym. poznawczych. że nie będzie mogła sobie z nimi poradzić. umiejętności i możliwości. W teoriach poznawczych kładzie się nacisk na sposób postrzegania i oceny zjawisk i faktów oraz powstające w związku z tym emocje. Wzajemne oddziaływanie czynników predysponujących. urazy psychiczne". ograniczona swoboda nerwicowa'). szczególnie wtedy. . powstania zagrożenia dla zdrowia i samopoczucia.skupieniem na sobie. ale nie mogę". . pełnienie zaś roli chorego może dostarczyć pewnych satysfakcji. czy jednostka przewiduje. chcę. dla samooceny. pćżniej rezygnacją. Mają one dla ludzi znaczenie straty kogoś bliskiego czy czegoś ważnego. wyzwalających i utrwalających określa w du. Nieadekwamośćaspiracji może się przyczyniać do powstawania niedostatecznej lub nadmiernej motywacji do osiągania nierealistycznych celów. jak postrzega własne możliwości kształtowania przebiegu wypadków. którymi określa się czynniki wyzwalające zaburzenia nerwicowe. . stosunków z innymi ludźmi. Podwyższony poziom lęku sprzyja nastawieniu się i stałemu oczekiwaniu na zagrażające niebezpieczeństwa oraz przyczynia się do ograniczenia możliwości rozwiązywania sytuacji problemowych i do podejmowania decyzji czy dokonywania wyboru właściwych strategii postępowania(. zdolności do wywiązywania się z zadań i obowiązków. sprzeczności między obowiązkami a potrzebami. znaczenia osobistego". dążenie do uzyskiwania uczuć pozytywnych i pomocy od innych bez zauważania ich potrzeb. Podkreśla się także niekiedy niechęć do samoanalizy. uczenia się. trudności w nawiązywaniu z nimi stosunków pannerskich i porozumiewaniu się. . podstawowych. chcę. gdy postrzega je jako nieodwracalne w skutkach i niezasłużone-jako kary-buntem z gniewem i żalem. koncepcjach teoretycznych doprowadziły do wykrystalizowania się trzech podsawowychteorii etiopatogenezy zaburzeń nerwicowych:psychoanalitycznych i psychodynamicznych. Reakcje unikania mogą więc niekiedy zmniejszyć cierpienia pacjenta. Teorie uczenia ujmują nerwicowe objawy jako wyuczone reakcje mogące zmniejszyć lęk lub stanowiące jego przejawy. a także pragnieniami a normami etycznymi(. wydarzenia życiowe"i zaburzenia związane ze stresem. które nie zostały rozwiązane w dzieciństwie. nadmierny opór przeciwko postrzeganiu siebie oczyma innych. stąd zaburzenia nerwicowe mogą podtrzymywać istnienie objawów oraz zachowań nerwicowych i na zasadzie błędnego kuła je utrwalać. że choroba dostarcza pewnej ulgi. a nawet korzyści. doznania niepowodzenia przy próbie osiągnięcia ważnego celu. które jednostka nadaje postrzeganym i ocenianym zjawi skom*jak wyjaśnia związek przyczynowo-skutkowy między nimi. Próby ujęcia znaczenia wymienionych faktów i sytuacji w określonych. Postawa rezygnacji jest jednym z czynnikćw utrwalających zaburzenia:innym ważnym czynnikiem jest postawa bierności. ale inni nie pozwalają". frustracji wiąże się często z przewagą uczuć gniewu i złości oraz z zachowaniami agresywnymi. Łatwość występowania stanów zawodu. a takie znaczenie braku znaczących sprawności. żel mierze zarówno wystąpienie. jak i prawdopodobnie jej postać. Przypisują one istotną rolę. inności i krzywdy oraz żalu do innych.

Nieadekwatne rozumienie i poznanie tych procesów przyczynia się do zwiększenia negatywnych emocji i niewłaściwych decyji oraz nieskutecznych zachowań jednostki. Ich źródeł i przyczmchory na ogół nie potrafi określić i najczęściej nie wiążą się one z określonymi sytuacjami czy bodzcami. Wiele dolegliwości i objawów występuje w rozmaitych powiązaniach w przebiegu zaburzeń u poszczególnych chorych. obaw. Wykraczają ponad prawidłowe reakcje na działani stresu. Częściej występują u kobiet. na sygnały zagrażające bezpośrednio i(lub)symboliczne. bezsensowne i niepokojące. szczególnie w rodzinach o niekorzystnych. jedne ustępują. Fenomenologia. napięcia. sprawiając mu znaczne cierpienia i napotykając niezrozumienie otoczenia. wilżą się wtedy z obawami przed utratą lub oddzieleniem się od jednego z rzdziców. strachu. nauęctw. mogą poważnie zakłócać samopoczucie i społeczne zachowanie chorego. są one bowiem wyrazem reakcji organizmu na niebezpieczeństwo. lękowego. lęku. lęk może występować w postaci przewlekłego lub okresowo nasilającego się i falującego stanu oraz w formie gwałtownych napadów. u pacjentów z zaburzeniami kardiologicznymi-10-159. Zaburzenia te należą do najbardziej rozpowszechnionych. w których objawy różnych zespołów nakładają się na siebie. depresyjnego. W opisie nerwic uderza duża różnorodność oraz bogactwo objawów i dolegliwości. jak i mechanizmy ich powstawania przemawiają za tym. stresowych"oraz zaostrzenie się nerwicowych zaburzeń. mono-i wielosymptomatyczne. Niekiedy jednak stopień ich nasilenia. u pacjentów nerwicowych-około 3 O%. Ponadto objawy nerwicowe są znane każdemu z własnego doświadczenia i dlatego też większość z nich wydaje się zrozumiała. a zarazę znajdować wyraz w reakcjach wegetatywnasomatycznych i w zachowaniu się. przed zgłoszeniem do lekarza objawy trwają średnio kilka lat. ich zmienność i często dramatyczny charakter. hipochondrycznego. ale jeszcze częściej występują zespoły mieszane. Powstające w ten sposób zespoły psychopatologiczne ulegają najczęściej przekształceniom. . Rozpzwszechnienie tych zaburzeń w populacjach ogólnych określa się na 2-59. konfliktowych układach. że tego typu podziały mają względne znaczenie. w praktyce ogólnzlekarskiej-ó%. Często również wiążą się z przykrymi doświadczeniami w szkole lub w grupie rówieśniczej. Próby uporządkowania i podziału na kategorie objawów znajdują wyraz w podziałach na objawy somatyczne i psychiczne oraz zachowania. zmienność i wpływ na zachowanie się jednostki mogą wydać się dziwaczne. U dorosłych najczęściej rozpoczynają się w wieku 20-30 lat. Organizm reaguje na te zewnętrzne i wewnętrzne-nie zawsze uświadomione-bodźce objawami dyskomfortu w pustaci niepokoju. Zaburzenia lękowe. emocjonalne i przeżyciowe. co z kolei zwiększa liczbę występujących sytuacji. fobijnego. Jednak zarówno charakter objawów. inne zaczynają dominować. zawierający niekiedy jakby ukryte treści. a widoczne lub zakładane przez otoczenie dążenie do uzyskania ulg może się przyczynić do ich oceny jako zamierzonych lub przesadnie eksponowanych. Często stwierdza się przewagę poszczególnych zespołów:astenicznego. nierzadkz u dzieci. Mogą one dominować w świadomości.

brakiem snu. parastezjiw kończynach. znaleźć sobie miejsca". . wyuczeniu"Wśród licznych sytuacji. Rolę czynników spustowych mogą odegrać także konflikty zewnętrzne i wewnętrzne. Często zmniejszeniu niepokoju sprzyja obecność bliskiej osoby. przyczyniają sig do zwiększenia niepokoju. pacjenci obawiają się zbliżeń ze względu na nasilenie się objawów wegetatywnych. częstego parcia na pęcherz. Istotną rolę mogą odegrać wiadomości o groźnych chorobach oraz oddziaływania jatrogenne. mogą ulec procesom warunkowania. Natomiast w utrwaleniu lęku znaczną rolę odgrywa mechanizm błędnego koła-skupienie uwagi na objawach i oczekiwaniach na ich wystąpienie nasila je i zwiększa niepokój-. chory zaczyna się obawiać. nczofcbie". w klasyfikacji ICD-10 wyodrębniono tę postać pud nazwą. użycie środków farmakolzgicznych(np. trudności oddychania. Ponieważ u niektórych pacjentów w obrazie klinicznym dominują napady gwałtownego lęku. . Skupiając uwagę na sprawach zdrowia i możliwych zagrożeniach. które mogą wywołać wystąpienie pierwszego napadu lęku. zwariować". przebytym zakażeniem lub inną chorobą somatyczną. dławi . niemożność odprężenia się. nie odświeża. życie ze mnie ucieka".w domu lub na ulicy. że może upaść. np. suchości w jamie ustnej. np. Napady trwają od kilku minut do kilku godzin. mając przy sobie określone leki. 'Zakłada się. nadużycie alkoholu. zwykle u mate występowały stany lękowe. Niekiedy mają uczucie zmiany własnej osoby i nierealności otaczającego świata(depersonalizacja i derealizacja)(848. drżenia wewnętrznego. Niekiedy wysiłek fizyczny i znalezienie się w sytuacji bez wsparcia ze strony osób bliskich wzmagaj. Innym mechanizmem napędzającym niepokój mogą być dolegliwości płynące z własnego ciała. w tłumie czy w samotności. może wychodzić z domu wyłącznie w dzień. . chyba umieram". zwiększoną drażliwość. że reakcje fizjologiczne. można wymienić zetknięcie się z nieszczęśliwym wypudkiem. trudności w koncentracji uwagi. że u członków ich rodzin.wstrzyknięcie antybiotyków). zwiększoną męczliwość. Może zmniejszać się masa ciała.spadanie z łóżkiem w przepaść. powstają. Niekiedy występuje obniżenie aktywności seksualnej. Mogą one być związane z nadmiernym wysiłkiem. lęk przed lękiem"(antycypacyjny). U większości pacjentów dominuje napięcie i trwoga. chory może się poruszać i przebywać w domu wyłącznie w jej obecności. chorobą. skarży się na liczne dolegliwości ze strony układu krążenia i oddychania. aby odczuwał strach czy obawiał się czegoś. imarzenia senne zawierają przeżycia lękowe. Przeżycia tego typu nasilają zazwyczaj niepokój o własne zdrowie. sen staje się niespokojny. Oprócz objawów pocenia. towarzyszące lękowi i będące jego objawami. panie disorder"(F 4 l Jł). znacznie napięcie i niepokój. najczęściej zaprzeczając. kawy itp. chory nie może.Prawie 30%chorych podaje. Niekiedy dolegliwzści i objawy skupiają się na poszczególnych narządach. Stanowią one dla chorego dramatyczne przeżycia. serce mi pęka". zgonem w otoczeniu. ale może jeździć lub prowadzić samochód. I). . zemdleć. Obraz kliniczny. ma on uczucie zbliżającej się katastrofy:swoje doznania określa następująco:. pacjenci często zgłaszają bóle mięśniowe. dużym napięciem seksualnym itp. Czasami chory nie może korzystać ze środków komunikacji publicznej. uderzeń ciepła. niekiedy w nocy.sercu. np. przyspieszonego i gwałtownego lub nieregularnego bicia serca. przyczyniają się dz lękowego oczekiwania na niekorzystne wydarzenia.

silnym poceniu się. Tym skargom towarzyszy drżenie. bezdzietna. uspokajanie. Ojciec pacjentki zmarł nagle na zawał mięśnia sercowego w wieku 42 lat. feochromocytomy)oraz psychicznych(schizofrenii). uraz stopniowego pokonywania trudności przez włączanie się w działania. waty w nogach". co pacjentka uczyniła 8 tygodni temu. beta-blokery(Propranolol). dychawicy oskrzelowej. Stany lękowe mogą występować w przebiegu wielu chorób somatycznych(układu krążenia. choroby Meniere a. z okresowymi zaostrzeniami. Buspirun. Przykład. płakać. a kończąc na najbardziej trudnych. brak mi powietrza". drżeniu.treningu autogennego. Postępowanie lecznicze-celem jest obniżenie poziomu lęku. Wykonano u niej badanie ginekologiczne. a także inhibitory zwrotnego wchłaniania serotoniny-tluoksetyna(Prozac). Od 8 tygodni miewa co kilka dni. gdy musi je następnie . kardiolog-po obejrzeniu EKG-nakazał całkowite odstawienie papierosów i alkoholu. z uczuciem dławienia w gardle i braku powietrza przy znacznie przyspieszonym oddechu. gdy zjawia się zaalarmowana przez nią sąsiadka:po napadzie czuje się bardzo osłabiona i oddaje dużo moczu. z powodu Ca mammwe. Napady trwają 20-30 minut. nadczynności gruczołu tarczowego. w wielu przypadkach ma charakter przewlekły. wieczorem regularnie wypija kieliszek koniaku. w głowie pustka. z bolami w okolicy mosrka. cu utrudnia hiperwentylaję. amfetaminy itp. zmniejszenie częstości napadćw i nauczenie pacjenta radzenia sobie z objawami. szczegćlnie wtedy. tracę przytomność". np. W czasie napadu chory przejawia niepokój ruchowy.przez oddychanie do torby papierowej. . u pozostałych zaburzenia po leczeniu mają nadal charakter falujący. w tym cytologiczne. Rozpoznanie różnicowe-przede wszystkim należy różnicować ze stanami depresyjnymi.mnie obręcz. niekiedy pod koniec napadu parcie na pęcherz i stolec. w wieku-44 lat. dłużej niż 3-4 tygodnie). uczuciu pustki w głowie i. ostrej porfirii. przyspieszone tętno i płytki oddech. Gdy trzy miesiące temu wystąpiły pierwsze dolegliwości(bóle w okolicy serca). Z leków stosuje się pochodne benzudiazepiny(nie. nie potrafię oddychać. zawrotach głowy. Pacjentka od kilku lat. w zespołach abstynencyjnych i po nadużyciu 19-Psychiatria. Przebieg i rokowania-przebieg może być ostry i stosunkowo krótki. wspieranie. matka. Udzielenie mu pomocy i wsparcia w wykonywaniu tych zadań-początkowo przez personel medyczny. korzystanie z bio-feed backuoraz ćwiczeń oddechowych. hipoglikemii. zwykle w nocy. na ogćł u wielu z nich w wieku 50 lat występuje wyraźna poprawa. fluwoksamina i paroksetyna. Ważne jest jednoczesne uczenie pacjenta przerwania napadu. Ważne jest wyjaśnienie pacjentowi istoty i mechanizmów stanów lękowych. Pacjentka w wieku 42 lat. Zespół hiperwentylacyjny może nasilać lęk uraz być jednym z jego przejawćw. potem przez osoby bliskie-może być pomocne. pocenie. np. nogi jak z waty". gwałtowne napady bicia serca. i medytacyjnych. w leczeniu napadów lub ich ciągów pomocne bywają trą(pierścieniowe leki przeciwdepresyjne. których unikał. zwykle ustępują. wyraz twarzy pełen trwogi i strachu. Mniej więcej u połowy chorych pc 10-30 latach stwierdza się znaczną poprawę. może głośno wzywać pomocy. rozwiedziona. których działanie uwidacznia się po pewnym czasie(niekiedy pc kilku tygodniach). nauczenie rzzpoznawania sytuacji lękctwżrczych oraz metod i technik rozluźnienia mięśni i zdprężenia się psychicznego za pomocą metod relaksacjnych. zaczynając od sytuacji najłatwiejszych. alkoholu. po odejściu męża.

ciemnością. natomiast fobie poważnie zaburzające życie występują mniej więcej u 0. U dzieci fobia szkolna ustępuje często samorzutnie. w przebiegu różnych cherub psychicznych. Epidemiologia-rozpowszechnienie fobii prostych. lękliwa. pozostanie w domu zamiast pójścia do szkoły).wykonać samodzielnie.zwierząt.emocjonalnych. powoduje jej cierpienia. np. bierna. znalezieniem się w sytuacjach publicznych. rż. Niekiedy u tych chorych stwierdza się także niezbyt nasilony niepokój ogólny oraz pewne obniżenie nastroju. np.socjofobii i erytrufcbii(obawa przed ośmieszeniem się przez czerwienienie twarzy). dotyczące chorób-powyżej 30. . Fobie dominują niekiedy po zejściu stanów lękowych w obrazie chorobowym(np. burz. drżenie.wysokości. pocenie. Fobie w populacji ogólnej dotyczą najczęściej obaw przed chorobami. Fobie mogą występować pojedyncze lub bywa ich kilka u jednego chorego. Rozpoznanie i obraz kliniczny. to samo obserwuje się czasem po ustąpieniu stanu depresyjnego. jest stosunkowo częste. społeczne fobie rozpoczynają się najczęściej w wieku dojrzewania. zamknięcie w windzie.po zawale mięśnia sercowego dominuje agorafobia). izolowane-np. Zaburzenia lękowe w postaci fobii(F 4 O). co stanowi około. wysokością. Wpływ norm kulturowych. czy cechy te istniały przed wystąpieniem fobii. Charakteryzują się wystąpieniem intensywnego lęku w określonych sytuacjach i kontaktu z określonymi przed-miotami. Leczy się co czwarta osoba z fobiami. Fobie proste. ale mogą przez swoją intensywność i stopień zakłócenia normalnego życia nabrać charakteru chorobowego. niepewna:nie zawsze jest jednak jasne. Liczba poszczególnych fobii jest duża. bicie serca itp. czerwienienie się. Utrwalenie fobii może się wiązać z uzyskiwaniem korzyści. niekiedy u jednego chorego jednocześnie występuje kilka fobii. . wychowania i postaw osób znaczących w dzieciństwie przyczyniają się do powstawania określonych fobii. np. Niekiedy fobie rozwijają się na zasadzie modelowania przez matkę. 29 ludności. mogą spowodować wystąpienie fobii. Fobie społeczne przejawiają się w pustaci obaw przed kontaktami z innymi ludźmi. W związku z obawą skompromitowania się u chorych występuje zwiększony niepokój. które nie ustępują pod wpływem wyjaśnień i argumentów. np. zwierzętami. 29 wszystkich pacjentów psychiatrycznych. zwłaszcza gdy mają charakter nieoczekiwany i szczególnie przykry dla jednostki. zwierząt-są najbardziej zbliżone do objawów nie zaliczanych do patologii. w wielu przypadkach powstają na zasadzie warunkowania klasycznego i instrumentalnego(np. Etiopatcgeneza-w opisach cech osobowości pacjentów z fobiami często powtarza się:osoba zależna. burzą. a także dążeniem chorego do unikania tego typu bodźców lękutwórczych. od osób bliskich w postaci zainteresowania. niekiedy bardzo zaburza życie chzrych. Bezpośrednie urazy fizyczne i psychiczne.obawa przed brudem(myzufobia)i chorobą(nozofobia). mogą występować ubek innych objawów psychopatologicznych. poświęcania czasu oraz ulgi z powodu uniknięcia przedmiotu lub sytuacji nasilającej lęk. 1. Wystąpienie lęku nie poddaje się świadomej kontroli jednostki.wypadek.

Agorafobia nie jest zaburzeniem monosymptomatycznym. czując się bezpiecznie wyłącznie w towarzystwie małżonka. ponieważ chory. . że umiera. wiąże się z obawą oceny w roli dorosłego. Re ko w an i e jest zrużnicowane. Wielu pacjentów z agorafobią wycofuje się z pracy zawodowej i przechodzi na renty inwalidzkie Przykład. Najkorzystniejsze bywa w ostro odgraniczonych fobiach. np. większość niepracujących kobiet nadal nie porusza się póz domem samodzielnie. padaczce). Często prowadzi do wycofania się z aktywnego życia. Wstydzą się więc swoich objawów i coraz bardziej unikają przebywania z innymi. zwiększoną męczliwość. Fobia ta rozwija się najczęściej jako kolejna faza nerwicy lękowej. Przebiega jako zaburzenie przewlekłe. w tym niekiedy małżeństwa. W czasie pobytu w szpitalu z powodu przerwania ciąży wystąpiły u niej stany gorączkowe do 3 b O.pugwałtownych napadach lęku. Są to skargi na osłabienie. później w ośrodku dziennym.w chorobie afektywnej. aby stale z nim przebywać. Może ona występować w przebiegu rozmaitych chorób psychicznych(np. okresowo się zaostrzając. Pomocne może być stosowani m(pierścieniowych leków antydepresyjnych. usiłuje doprowadzić do tego. np. rozpadu więzi społecznych. Zespół asteniczny występuje w przebiegu wielu chorób. . przestała się poruszać samodzielnie poza domem. w pobliżu zaś nie ma nikogo bliskiego do udzielenia pomocy. wychodzenia na ulice. Agorafobia. Po kilku dniach została wypis jednak w domu zaczął narastać niepokój. zwłaszcza infekcyjnyci somatycznych. trudności w podjęciu działań. zabaw. Proste fobie monosymptmatyczne są podatne na terapię technikami behawioralnymi. że otoczenie dostrzega te objawy i negatywnie je ocenia. wyczerpanie. odwiedzania. najmniej korzystne w agorafobii:u 25%pacjentów po leczeniu utrzymują się obawy. drażliwość. W wielu krajach termin ten wyszedł z użycia-nie ma go w amerykańskich klasyfikacjach DSM-Ul i DSM-IV jednak do lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej częstz zgłaszają się chorzy z typowymi dla tej postaci zaburzeń dolegliwościami. kilkakrotnie telefonicznie wzywała męża dz domu z powodu obaw. ma bardziej złożony charakter. czyli lęk otwartej przestrzeni. zmniejsza się jednak nasilenie dolegliwości. Zazwyczaj ren typ fobii rzzwija się w okresie dorastania. 3.Pacjenci mają przeświadczenie. zaczęła się bać pozostając sama. szczególnie w układzie grupowym. niekiedy początkowe w warunkach stacjonamegoddziału nerwic. Agorafobia wymaga systematycznego kompleksowego leczenia. zmienność nastroju. po wstrzyknięci antybiotyku miała zapaść z uczuciem. publicznego przemawiania i zabierania głosu. Neurastenia(F 40. sklepów. Pacjentka w wieku 28 lat. że może nastąpić coś strasznego i niebezpiecznego. Fobie te zajmują jakby miejsce pośrednie między poprzednio wymienionymi a agorafobią. . atrakcyjnego partnera itp. Obawy dotyczą najczęściej tego.imipraminy w dawce 75 mgprzez 3-4 tygodnie oraz inhibitora zwrotnego wchłaniania serotoninyfuoksetyny(Prozac). zwłaszcza w samotności)oraz różne socjofobie. Mogą także zawierać obawy przed skompromitowaniem się wobec utraty kontroli nad sobą. często towarzyszy jej klaustrofobia(obawa przed przebywaniem w zamkniętych pomieszczeniach. i dlatego jest lu niej zbliżona pod względem wielkości i charakteru objawów występujących w obrębie układu aurullOllllCZllCgO. schizofrenii. że nastąpi napad. jako zejście lub komplikacja chorób somatycznych.

brak energii i inicjatywy. anhedonia. niewłaściwe odżywianie. W tych ostatnich uwarunkowania zewnętrzne odgrywają decydującą rolę. Również trudne warunki bytowe. drażnią go ludzie i hałas. obawia się. apatię. częste choroby. w której występuje drażliwość. Częste są bok. Pacjent w czasie sesji jesiennej ma przystąpić do nie zaliczonego na wiosnę egzaminu. Ostatnia dziewczyna powiadomiła go. potliwość. że cierpi na jakąś poważną chorobę. w której dominuje zniechęcenie. . niektóre leki. rż" brak bliskich satysfakcjonujących relacji z ludźmi. u których one występują. osłabienie popędu). od kilku tygodni sypia po 4-5 godzin. pobyty sanatoryjne. apatia.niekiedy wiąże się z działaniem substancji toksycznych. Obraz kliniczny. Pacjent w wieku 23 lat. przebieg. zawsze są zmęczeni. oraz hiposteniczna. domaga się od niego zajęcia stanowiska. jego wynik zadecyduje o pozosuniu na uczelni. w DSM-Ul nerwica dystymiczna. ale-ze względu na powiązanie tego zjawiska z czynnikami psychologicznymi jego udział w patogenezie nerwic jest prawdopodobny. zmienność nastroju. natomiast w 10. Próbując wytłumaczyć indywidualne różnice w powstawaniu zjawisk zmęczenia. szybkie zniechęcanie się i rezygnowanie z zamierzeń. obarczenie licznymi obowiązkami rodzinnymi i zawodowymi. jak:strata matki przed I I. głowy i całego ciała. wieczorami narasta niepokój. ostatnio kilkakrotnie miał trudności ze wzwodem podczas prób zbliżeń seksualnych. fizykoterapię. długotrwale przebywanie w warunkach nadmiernego hałasu. Stąd dane. wzmożona pobudliwość. zajęcia ruchowe. w nocy nie sypiam'). któremu towarzyszą ujemne przeżycia. W klasyfikacji ICD(wersja Q figuruje nerwica depresyjna. jak słaby napęd. Nadal trwają kontrowersje. zniecierpliwienie. Psychofizjclogiczne mechanizmy procesu zmęczenia się nie są znane do końca. Przykład. Niekiedy występują jakby kolejne fazy-hipersteniczna. leczenie-pacjenci skarżą się na ogólne osłabienie i wyczerpanie. Nierzadko u tych pacjentów stwierdza się chwiejność tętna i ciśnienia krwi. zależność. żywy dermografizm. przynależność do warstw społecznych o niższym statusie i gorszych warunkach materialnabytowych. hałas. kłopoty z jedzeniem)oraz działanie takich czynników i wydarzeń.mogą sprzyjać wystąpieniu tego zespołu. trudności w zasypianiu lub bardzo płytki sen(. u chorych zaś. można stwierdzić konstelację określonych cech i zachzwań w dzieciństwie(trudnzści kontaktu. schudł z powodu braku łaknienia o 3 kg. Student. wilgotności itp. wiązano je z konstytucją. W leczeniu wykorzystuje się wypoczynek. stałe oddziaływanie przykrych sytuacji. po przebudzeniu nie czują się wypoczęci. że do jej powstania przyczynia się długotrwale przeciążenie na skutek wysiłku. wzmożenie odruchów ścięgnistych. wibracji. czy różne postacie depresji są uwarunkowane ich przynależnością do odmiennych jednostek nozologicznych. narzekają na osłabienie pamięci. wzmożona wrażliwość na jaskrawe światło. nie może się skupić podczas lektury fachowej. wersji klasyfikacji ICD prawdopodobnie będzie istniał podział na głębokie i łagodne zespoły depresyjne. nie mogą się skupić. narzeka na stałe uczucie zmęczenia. typem układu nerwowego i z takimi cechami osobowości. że jest w ciąży. zmianę środowiska. Nerwica depresyjna lub w DSM-III-dystymiczna. Z kolei w koncepcji stresu astenię rozpatruje się jako fazę nieswoistcj reakcji organizmu na bodźce otoczenia. zaburzenia wegetatywne i seksualne(przedwczesny wytrysk. lękliwość. nie może sobie znaleźć miejsca.

Stosunkowo mulą wartość mają wypowiedzi o myślach samobójczych. niepokoju. co łatwo może się utrwwić. zjawiska depersonalizacji i derealizacjioraz znaczne obniżenie aktywności. że ma duże trudności i opory. Po zabiegu ivrzerezwmii zaczęła zgłaszać skargi na obniżenie nastroju. rolę w swoim życiu. że-rozpoznując depresję nerwicową-należy wykluczyć liczne choroby somatyczne. iż dokonana operacja oznacza niemożność kontynuowania życia seksualnego i stratę cech kobiecych.. niezadowolenia. Zwykle dominuje duża chwiejność nastroju. Przeciwko temu rozpoznaniu przemawia brak wyraźnej okresowości. napady lęku. niekiedy chorzy eksponują zaburzenia snu(płytki. U niektórych chorych dopiero wyniki leczenia tró(pierścieniowymi lekami przeciwdcpresyjngymi i późniejszy przebieg ułatwiają ustalenie rozpoznania. Mają reż nierzadkzprzekonanie. Należy pamiętać. w wykonywaniu swoich obowiązków. brak chęci do czegokolwiek. trudności podjęcia jakiejkolwiek aktywności. trudność zaśnięcia. również aktywność w ciągu dnia ulega znacznym wahaniom. że jednostka w zetknięciu się z obiektywnie i dla niej subiektywnie trudnymi sytuacjami będzie prawdopzdobnie postrzegać i oceniać je. Pacjentka w wieku 48 lat. mogą być rozmaite wydarzenia życiowe. to zróżnicowanie z głębszą depresją z kręgu. zwłaszcza o charakterze utraty. które mogą się przyczynić do rozwoju zespołu depresyjnego. wyuczona bezradność'). beznadziejności swojej sytuacji. Często w zgłaszanych dolegliwościach ważne miejsce zajmują bule głowy i w całym ciele. . Nie wierzy w swoje możliwości. rzeczywistość oraz przyszłość negatywnie i pesymistycznie. wczesnego budzenia się. wyjaśnień i uspokojeniu uraz zażywaniu preparatu Smeąuan w dawce 25 mg 3 razy dziennie wystąpiła wyraźna poprawa nastroju. przebieg i leczenie-jeśli w obrazie psychopatologicznym występuje znaczny niepokój. niespokojny sen. napaduw lęku prekorlialnego i składników psychotyczngych. Twierdzi. Obraz kliniczny-pacjent zgłasza skargę na uczucia smutku. Przykład. budzenie się o około czwartej nad ranem i niemożność ponownego zaśnięcia. skargi na niemożność zajęcia się czymkolwiek i zaangażowania się w rozmowę lub lekturę nie znajdują potwierdzenia. zniekształcając ich znaczenie. łaknienia i snu. przewiduje niekorzystny przebieg wydarzeń. zaburzeń cyklów biologicznych. łaknienia(zmniejszenie lub zwiększenie masy ciała). a także obniżenie popędu seksuulnego. myśli o bezsensowności życia. że niewiele rzeczy go obchodzi i interesuje. Po przeprowadzeniu kilku rozmów. przy czym niekiedy zmiana . brak łaknienia. że własnym działaniem nie są w stanie zmienić swojej sytuacji(. W takim ujęciu czynnikami wyzwalającymi nerwicę depresyjną. siebie. podczas których wyjaśniło się. skargi dotyczące zaburzeń pamięci mają charakter subiektywny. Niekiedy zainteresowania skupiają się prawie wyłącznie na własnej osobie. Personel medyczny niekiedy odbiera zachowanie się pacjentów jaku demonstracyjne i domagające się. Ogólny stan pacjenta ulega na ogół poprawie po upływie 2-4 miesięcy. osamzmieniabezradności.Przyczynia się to. że pacjentka uważała. nadmierna senność). po udzieleniu informacji. Nierzadko obwinia innych za swój stan. Rozpoznanie. oprócz innych urazowych doświadczeń. ucisk w klatce piersiowej. do faktu. zaniku popędu seksualnego. ale częściej widzi głćwnie własne błędy i wady. u także częstość występowania. Takim myślom towarzyszy niepokój i obniżony nastrój. poczucie osłabienia. endogennych"może być trudne. niemożności doznania radości i satysfakcji. trwającą co najmniej kilka miesięcy. że nie potrafi się skupić. ponieważ chorzy wybiórczo postrzegają i wychwytują ujemne bodźce i sytuacje. zapatruje się pesymistycznie na przyszłość. fobie.

Zaburzenia czuciowa-ruchowe obejmują hipo-i hiperfunkcje. a także nieuświadomione motywy o charakterze życzeniowym. mowa ciała". Przyczyn tego należy szukać w fakcie. Obraz kliniczny jest bardzo różnorodny. posiadanej wiedzy. zmienny. Wyobrażenia o chorobach powstają na podstawie własnych obserwacji. niekiedy określanym jako. że objawy często sygnalizują i przekazują innym ludziom w sposób pośredni.otoczenia i leczenie farmakologiczne(hydroksyzyna do 200 mgdziennie. choć je ułatwia. że doświadczenie i obserwacje kliniczne potwierdzają istnienie określonych zespołów psychopatologicznych o pewnych wspulnych cechach(w tym przebiegu)oraz patogenetycznych mechanizmów psychofiz(alogicznych. . Konsekwencją dramatycznego i wywołującego inwalidztwo charakteru zaburzeń jest często uzyskanie pewnych ulg-np. Do czynników kształtujących te cechy osobowości zaliczamy czynniki konstytucjonalnadziedziczne. korzyści.nagły niedowład górnej kończyny u młodocianego w chwili jej uniesienia z zamiarem uderzenia ojca)albo ukryte motywacje(np. mogą mieć charakter ostry i przewlekły. zmiennością obrazu związaną z zachzwaniem się otoczenia choregz. uwagi. Nerwica histeryczna lub-według ICD-10-zaburzenia pod postacią somatyczną(w tym somatyzacja. niedojrzałość)nie jest niezbędne do powstania zaburzeń histerycznych. podobieństwem wielu objawów do występujących w przebiegu chorób organicznych. atypowe zaburzenia somatyczne)F 45 oraz zaburzenia dysocjacyjne****. ekspresyjne. Ta najstarsza postać nerwicy wykazuje zadziwiającą żywotność. bogaty w liczne objawy. opieki). pełnienie roli społecznej chorego itp. W mechanizmach patogenetycznych dużą rolę odgrywają wyobrażenia jednostki o chorobach oraz ich przejawach. Najczęściej występuje nagły początek i niekiedy nie mniej nagłe ustąpienie zaburzeń.. Prymitywny reaktywny charakter zachowania świadczy o rezygnacji lub niemożności zmierzenia się z wymogami rzeczywistości. brakiem zgodności zakresu objawów z innerwacją fijolzgiczną.drżenie rąk lub nagła ślepota u żołnierzy w czasie działań wojennych)oraz jej oczekiwania wobec innych(np. Tłumaczy to również. małe dawki chlorprnyksenu itp)mogą być pomocne. że istnienie cech zsobowości histerycznej(zależność od innych dążenie aby nimi manipulować oraz kontrolować swoje otoczenie. nagłością wystąpienia. Nierzadko jednak zaostrzenia lub ponowne wystąpienie stanów depresyjnych jest coraz częstsze i nerwica nabiera charakteru przewlekłego. symboliczny. psychogenne zaburzenia bulowe. hipochondria. istotę przeżywanego przez jednostkę konfliktu(np. ulgi. przekazujące określone treści i komunikaty otoczenia. o przewadze procesów emocjonalnych nad intelektualnymi.zmniejszenie lęku. Zwracają uwagę otoczenia intensywnością i dramatyzmem wyrazu. mające niekiedy symboliczny charakter. wiedzy i pragnień chorego. opierając. się skutecznie powtarzającym się próbom wyrugowania tego terminu z aktualnie istniejących klasyfikacji. ukształtowanej pod wpływem czynników społeczno-kulturowych.udzielenia pomocy. skłonność do dramatyzowania i fantazjowania. Dla obrazu psychopatologicznego charakterystyczne są zaburzenia świadomości i zaburzenia w układzie czuciowa-ruchowym oraz zachowania o prymitywnym reaktywnym charakterze. konwersja. których jednostka nie potrafi opanować i rozwiązać. imitujące"różne choroby somatyczne i neurologiczne. Oznacza to. stanowiące odpowiedź na oczekiwane lub istniejące trudne i frustrujące jednostkę sytuacje. nie kontrolowana emocjonalność. Zaburzenia dysocjacyjne 144. motywacją wzbudzającą skojarzenia z dążeniem chorego do uzyskania ulg. ale rolę decydującą odgrywają procesy uczenia się w zetknięciu z trudnymi sytuacjami. zależne od wyobrażeń. co z kolei może je utrwalić. czytelnym charakterem. Zawsze wskazana jest psychoterapia podtrzymująca oraz poznawcza.

Do grupy zaburzeń pod postacią somatyczną zalicza się też niekiedy czkawkę. belle indifference"-obojętność wytworna. człon irriÓ(ile. ma. Mogą im towarzyszyć przykurcze. wzdęcia.Do najczęstszych hipofunkcj i ruchowych należą niedowłady i porażenia kończyn-jednostronne. Lekarze niekiedy lekceważą zaburzenia histeryczne i określają je jako ucieczkzwe. zamroczenia jasnego. całokształt obrazu klinicznego i jego dynamiki. jąkanie się. natomiast uznanie bólu za objaw histeryczny wymaga dużej ostrożności(w ICD-10 "uporczywe bóle psychogenne"). Obserwuje się zaburzenia monosymptomatyczne(opadniecie powiek. Wśród hiperfunkcj i ruchowych najczęściej występuje grubufaliste drżenie głowy. afonia lub mówienie szeptem.życzeniowamotywacja lub symboliczny charakter objawów. dwustronne i połowiczne. tzw. zaburzenia chodu. kula w gardle'). szczękościsk). sytuację. U pacjentów z cechami osobowości histerycznej nierzadko występuje szybkie ustąpienie objawów. Przebieg i całowanie przedstawiają się bardzo rozmaicie. wymagające dokładnego różnicowania z napadami padaczkowymi. dysuria. a także przyczynić się do jatrogenii i powstania niejednej tragedii osobistej. u których decydującą rolę w wystąpieniu objawów odegrały czynniki sytuacyjne. Zalicza się także do nich fugi(ucieczki z niepamięcią). kamptokormia(nieprawidłowe ustawienie tułowia). niekiedy również nawrotów i wystąpienie innych zespołów psychopatologicznych. np. zespołu depersonalizacyjnego. kończyn. w postaci omdleń. jak:teatralność zachowania się.przy braku dostatecznej motywacji do wyzdrowienia lub niewłaściwym postępowaniu lekarzy. ruchy mimowolne. . w tym tiki. rzadko występującą ciążę rzekomą. charakter urazu psychicznego i przeżywanego konfliktu. aerofagię(łykanie powietrza). może także wystąpić w postaci samodzielnego zespołu). hipersomnii(nadmierna senność). spastyczny skurcz prze(yku(. a także wtórne korzyści(społeczne i interpersonalne). stany niepamięci. możliwe jest utrwalenie zaburzeń. napady drgawkowe. osobowość mnogą i naprzemienną. życzeniowe lub wręcz agrawacyjne. Jednak nie jest wskazane ustalenie diagnzzy na zasadzie per zacArizwew. Objawy dysocjacyjne występują w przebiegu napadów drgawkowych. także astazja-abazja(niemożność słania i chodzę. W celu przeciwdziałania takiej możliwości. transu. Wyrwane z kontekstu pojedyncze objawy i cechy zaburzeń. wymioty. języka. We wszystkich tych stanach stwierdza się zaburzenia świadomości. Do h i perto n k ej i można zaliczyć parestezję i hiperstezje. Wśród zaburzeń o charakterze hipofun ket i układu czuciowego należy wspomnieć o znieczuleniach głowy. Taka postawa personelu medycznego może przeważnie zaciążyć na stosunkach z pacjentami. w kturj się znalazł chory oraz cechy jego osobowości. zaburzeniach wzroku ślepota lub koncentryczne zwężenie pzla widzenia. skóry i błon śluzowych. Diagnostyka różnicowa jest częste rzeczą trudną. U pacjentów. która może spowodować inwalidztwo. nie mogą decydować o określeniu zaburzeń jako histerycznych. zaburzeniach słuchu łącznic z głuchotą. należy dążyć do jak najszybszego usunięcia poszczególnych objawów. Powinno się uwzględniać okoliczności wystąpienia zaburzeń. Również osłupienia lub pobudzenia psychoruchowego. reaktywne zachowania ze zmniejszoną samokontrolą. dodatkowo komplikując . wymaga doświadczenia i współpracy lekarzy rożnych specjalności.

wątpliwości)lub ich ciągów oraz kompulsji(działania proste lub czynności złożone). przeżuwania". niekiedy abstrakcyjnymi. narzucone i przymusowe. ruchy są mało płynne. Niejednokrotnie z uporem. mogą ulegać zmianom w przebiegu zaburzeń. Pustać ta charakteryzuje się stosunkowo jednolitym i ograniczonym charakterem objawów oraz niekorzystnym rokowaniem. zasadniczość. z zagadnieniami seksualnymi. porządkowania i zabezpieczania się przed niepowodzeniem lub poczuciem winy. nieokazywanie emocji. agresywność. Współczynnik nerwicy natręctw w populacji ogólnej wynosi 0. Wywołują one napięcie i niepokój. jakby się ich wstydzą. wyjaśnień i uspokajania. z koniecznością sprawdzania. zabrudzenia. Widoczne jest wzmożone napięcie mięśniowe. moralnymi. impulsy. wysoki poziom aspiracji. Występuje równie często u mężczyzn. niepożądane. wśród nerwic-3-(r%. Opis ten odnosi się do natręctw występujących w przebiegu nerwicy-niekiedy określanej także jako choroba nauęcrwi nie dotyczy fenomenów anankastycznych(ananke-los. słowa. . w sposub zdecydowany. Istota przeżywanego konfliktu sprowadza się często dz walki między potrzebami a zasadami. ale jednocześnie domagają się wielokrotnych zapewnień. szczególnie złożongychrytuałżw. brak rozluźnienia postawy ciała i wyrazu twarzy. przeznaczenie)występujących także u ludzi zdrowych lub w przebiegu chorób neurologicznych i psychicznych. Pacjenci najczęściej niechętnie. U najbliższych krewnych tych chorych zaburzenia. Sprawiają wrażenie. a także anankastyczneprzymusy kontrolowania. agresji wobec siebie lub innych. zawierające na ogół irracjonalne treści. symbolicznego i magicznego. N atręc(w a mogą mieć charakter pojedynczych obsesji(myśli. impulsów. Widoczny jest wtedy narastający strach i niepokój z towarzyszącymi wybuchami wrogości i agresji. Cechy te są zazwyczaj zaznaczone u pacjentów o osobowości anankastycznej.przebieg i zejście zaburzeń. uboga mimika twarzy. wyobrażenia. że nie są w pełni krytyczni wobec treści natręctw oraz ich absurdalności. Pacjenci odczuwają objawy w postaci natrętnych myśli. u których stwierdza się także dokładnzść. częstz długo nie ujawniają ich lekarzowi. Przewaga tego typu myślenia ma być Uem. jak u kobiet. przeciwstawiają się próbom ograniczenia wykonywania przez nich czynności natrętnych. upewniania się. Zaburzenia obsesyjna-kompulsyjne(l 42). Treści nwręctw są w dużej mierze związane z czynnikami kulturowymi. z trudem. porządku.matematycznymi. Wśród najczęstszych można wymienić myśli związane ze stanem zdrowia. do nadmiernego uogćlniania:może ono być sztywne i jakby pozbawione napięcia emocjonalnego oraz napędu. niewiele mówią o swoich objawach. wyobrażeń i czynności jako niechciane. Obraz kliniczny-pacjenci często sprawiają wrażenie skutych. Funkcje intelektualne chorych na nerwicę natręcrw charakteryzują się tendencją do przewagi myślenia abstrakcyjnego. rozważania. sztywne wartości moralne i normy społeczne. religijnymi. na którym łatwiej występuje zjawisko. Wewnętrzna walka między dążeniem do kontroli nauęctw a uleganiem im ogranicza stopniowo funkcjonowanie chorego. problemami pracy. Jednocześnie próby przeciwstawienia się im najczęściej zwiększają lęk. jednostajna intonacja. pedantyczność. możliwością zakażenia się. np. 8-I'%w praktyce psychiatrycznej-I-29. czystości. Obsesje mogą występować samodzielnie lub razem z kompulsjami. psychiczne występują częściej niż u pacjentów z innymi nerwicami. Mniej więcej u 50%chorych stwierdza się cechy zscbowości anankastycznej. upór. dążenie do dominacji. sumienność.

Istnienie tej postaci nerwicy jest podawane w wątpliwość. gdy u chorego dominuje zainteresowanie własnym zdrowiem. liczenia numerów domów. rż" np. jako objaw zaś w nerwicy natęctw. wypowiadając liczne skargi na przykre doznania i dolegliwości. Niektórzy z tych chorych prowadzą życie inwalidów. W okresie dzjrzewania często występuje onanizm o cechach kompulsyjnych. Dla tych pacjemżw ważny jest niekiedy długotrwały związek terapeutyczny z lekarzem. o cechach psychastenicznych.w postaci natrętnego poprawiania zadań szkolnych. a nawet zabiegami operacyjnymi. Hipochondryczne skargi należy odróżniać w stosunkowo licznej grupie pacjentów w starszym wieku. próby walki z nimi zastępuje rezygnacja i nasilające się obniżenie nastroju.W ciężkich przypadkach zwraca uwagę prawie całkowity brak uwzględniania potrzeb i interesów innych. Niekiedy hipochondryczne nastawienie jest charakterystyczne dla całego życia pacjenta. postępujące izolowanie się. również kompulsje. objawy występują zazwyczaj przed 20.po porodzie. brak cech osobowości anankastycznej. można wtedy je oceniać jako postać zaburzenia osobowości. gdzie jest stosowany kompleksowy program terapeutyczny. lecz dalszy przebieg charakteryzuje się częstymi pobytami w szpitalach. Początkowy opór chorego wobec natręctw słabnie. przebieg staje się przewlekły. łącznie z metodami psychoterapii-w tym szczególnie technikami behawicralnymi-oraz podawanie leków(np. sensytywnych. Leczenie farmakzlogiczne może być pomocne w tych przypadkach. V pewnych chorych. chodzenia po określonych płytach chodnikowych. wyobrażenia o treści seksualnej lub bluźnierczej. Nerwica hipochondryczna. którzy systematycznie odwiedzają lekarzy różnych specjalności. ale rozstrzygnięcie tego wymaga niekiedy próby leczenia er iłowa(ur. istnieje uporczywe przekonanie o uszkodzeniu lub schorzeniu mało podatne na przekonywanie i argumenty. Istnieje na ogół tendencja do stopniowego wygasania nauęctw. . u których w wywiadzie stwierdza się uraz porodowy. Anwranilu w dawce do 200 mg). Przebieg. ma własną koncepcję ich chorobowego pochodzenia i całkowicie skupia swoje obawy oraz uwagę na przeżyciach chorobowych. ponieważ zespół hipochondryczny zwykle występuje w przebiegu innych zaburzeń. wymagających opieki otoczenia. nerwicy lękowej.schizofrenii czy depresji. U pozostałych pacjentów początek jest na ogół ostry. rokowanie i leczenie. zwłaszcza internistów. spędzanie wielu godzin na wykonywaniu czynności przymusowych. fizycznym lub przebytym zakażeniu. łącznie z uszkodzeniami fizycznymi(szorowanie dłoni środkami dezynfekującymi. zwłaszcza u jednostek niepewnych. nagły. doprowadzanie się du stanu wyczerpania. wyrywanie sobie włosów itp). w kturych natręctwa występują w przebiegu zespołów depresyjnych. np. Taki przebieg występuje zwykle u chorych z osobowością anankastyczną. przymusowe czynności samouszkadzające. Są to sporadyczne przypadki. do istniejących obsesji dochodzą coraz to nowe. Pacjent. Przeżywane uczucia zagrożenia pobudzają wielu z tych chorych du zapewnienia sobie bezpieczeństwa przez stałe kontrolowanie siebie i innych oraz otaczających domniemanych wrogo nastawionych sil. przy czym stwierdza się nieznaczne i krótkotrwałe poprawy pu aktualnym leczeniu na oddziałach stacjonarnych. np. niekiedy dopiero po wielu latach rozpoznanie ulega ZDUBOIC. Poszukiwanie pomocy ma miejsce dopiero po upływie kilku lat. Nerwicę hipochondryczną należy rozpoznawać wtedy. objawy okresowo się nasilają. po urazie psychicznym. który stanowi dla nich autorytet i istotne źródło wsparcia oraz nadziei. mogą one jednak występować długz w stosunkowo małym nasileniu.

migracja. U kobiet mogą się przejawiać w postaci braku reakcji na bodźce seksualne. mających mniejsze znaczenie urazowe. stresującego"wydarzenia życiowego mogą wystąpić zaburzenia u określonym obrazie psychopatologicznym i przebiegu. gniew. nagłą śmierć jednoczesną kilku bliskich osób. Trwają od kilku tygodni do 6 miesięcy.. zaistnieniu sytuacji trudnej lub zmiany życiowej(np. zatrudnienia. W obrazie dominują początkowo zwężenie pola świadomości. braku potrzeb. pćżniej rozpacz. .. depresja. jaku trwałe zmiany osobowości po przeżyciu sytuacji ekstremalnej-(np. itp. zaburzenia orientacji. związanych z klęskami żywiołowymi. Postępowanie lecznicze we wszystkich tych zaburzeniach powinno uwzględniać interwencje kryzysowe. która poprzednie nie miała zaburzeń psychicznych. Pełnienie roli społecznej pacjenta oraz utrzymywanie społecznego i emocjonalnego kontaktu z lekarzami srało się dla nich jedynym bardzo ważnym spzsobem zaspokojenia potrzeb własnych. jednak nierzadko jako stosunkowo ograniczony zespół psychopatologiczny. okupacji. izolowanie się. glćwnie obniżenie nastroju. wyłączenie się(amneja. a próby ich usamodzielnienia na ogół nie przynoszą rezultatów. lęk. Zwykle pc trzech dniach objawy ustępują. Zaburzenia seksualne o charakterze nerwicowym 152 u mężczyzn mogą dotyczyć zdolności do wzwodu(impotencja wzwodu). dyspareunii(bólów w czasie stosunku). określa się. nadmiernego popędu. wypadki. Są to zazwyczaj ludzie samotni o bardzo ograniczonych więzach społecznych. unikanie bodźców wywołujących wspomnienia. Większość tych zaburzeń występuje w przebiegu nerwicy. Wyróżnia się ostrą reakcję na stres. Przewlekłe późne następstwa. sytuacje wojenne-bitwy itp. zorientowaną na wsparcie i na rozwiązanie problemu. Do tych wydarzeń zalicza się katastrofy żywiołowe. przeżycia tortur. napady. Są to opóźnione lub/i przedłużone reakcje na wydarzenie lub istnienie krćtko-lub długotrwałej sytuacji o wyjątkowo obciążającym i zagrażającym charakterze(w czasie wojngy. awersji. To samo dotyczy zaburzeń obserwowanych w okresie adaptacji do istotnych zmian życiowych lub do następstw trudnych. Występuje dotkliwe. że po przeżyciu wyjątkowo nieoczekiwanego. osłupienie)lub pobudzenie i nadmierna aktywność(ucieczka. Zaburzenia adaptacyjne stwierdza się zwykle nie dłużej niż w miesiąc po. utrata osoby bliskiej. objawy różnorodne.u byłych więźniów obozów koncentracyjnych).szukając kontaktu i wsparcia. smutek. psychoterapię krótkoterminową. farmakoterapię. Personel medyczny w tej sytuacji spełnia zadania terapeutyczne. niekiedy występują objawy lękowe i/lub RgTCSVWOC. Reakcja na cigżki stres i zaburzenia adaptacyjne F 43. zamartwianie się. wyobrażeniach na jawie lub w snach oraz obojętnienie uczuciowe. wystąpienie choroby somatycznej). przygnębienie. wytrysku(przedwczesny. brak)i odczuwania szczytowania. wychodząc naprzeciw tym pacjentom:przebieg zaburzeń jest w rej grupie chorych najczęściej przewlekły. pochwicy. aktów terroryzmu. które niekiedy przejawiają się przez dziesiątki lat. gwałty. stresujących"wydarzeń życiowych. Druga grupa tych zaburzeń nosi nazwę. Zaburzenie ma zwykle charakter przemijający. trwa nie dłużej niż rok. przejście na emeryturę itp. fuga). Podstawą dla wyodrębnienia tej kategorii zaburzeń stały się obserwacje. natrętne przypomnienie sobie sytuacji lub wydarzeń we wspomnieniach. . poczucie niemożności poradzenia sobie i ograniczona zdolność do wykonywania codziennych czynności. stresowe pourazowe". gwałtu. anhedomi. opóźniony. zaburzenia lub brak orgazmu. która charakteryzuje się szybkim ustąpieniem po nagłym przeżyciu katastroficznej sytuacji przez osobę. holocaustu.

objawów i cierpień pacjenta. okoliczności. jakie uczucia wzbudzają w szbie uczestnicy procesu wzajemnej komunikacji i interakcji. do czego dąży. Wśród zespołów behawioralnych związanych z zaburzeniami fizjologicznymi wymienione zostają zaburzenia odżywiania się(F 5 O). który występuje w trakcie pieszczot przed immbiz pems. Pacjent. postawą ciała. reakcjami wegetatywnymi. Ważne jest uzyskanie szczegółowego wywiadu dotyczącego dzieciństwa. udzieleniu informacji z mechanizmach przedwczesnego wytrysku. pracy. Przyjmuje się. gdy występują u osoby. zwłaszcza wtedy. życia uczuciowego i seksualnego. utrwalenia odruchu warunkowego. że ma to znaczenie. intonacją. Po kilku rozmowach. co potrafią sobie przekazać i nazwać. parasomnie). który uprawiał zarówno w dzieciństwie. jak i intensywnie w okresie ostatnich dwżch lat przed poznaniem obecnej narzeczonej. zgłosił się ze skargami na przedwczesny wytrysk. która przeżyła uraz seksualny w dzieciństwie lub ma wpojone sztywne normy moralne. Wiąże się to z onanizmem. ale najczęściej wymaga współpracy partnera pacjenta. jak pacjent postrzega siebie oraz swoje trudności i problemy.Dużą rolę w wystąpieniu i utrwaleniu tych zaburzeń odgrywa lękowe oczekiwanie niepowodzenia. ruchowymi. Podstawowym sposobem ustalenia rozpoznania jest rozmowa. jednak często dochodzi do różnorodnych pieszczot. która nie zgadza się na stosunki seksualne przed ślubem. który jest uwikłany w wystąpienie lub utrzymywanie zaburzeń u chorego. Znaczenie ma także brak wiedzy i doświadczenia oraz konflikty z partnerem. znacznych różnicach czasowych w dochodzeniu do orgazmu i wytrysk o nieszkodliwości onanizmu oraz wskazawek co dc możliwości przedłużenia cz przed wystąpieniem wytrysku skargi i obawy ustąpiły. co pragnie zmienić w sobie i w swoim życiu. nieorganiczne zaburzenia snu(dyssomnia. partnerka gc wyśmiała. co pacjent stara się zbagatelizzwać. Rokzwanie w przypadku wczesnego podjęcia leczenia(psychoterapia. Czasem nie mniej ważne informacje można uzyskać odczytując to. rodziny. traktowanie sprawności seksualnej jako miernika własnej wartości. aktualnej sytuacji pacjenta. przy próbie zbliżenia pod wpływem alkoholu z przygodną znajomą podczas prywatki. Rozpoznawanie nerwic. podczas których u pacjenta występuje wytrysk. W wieku 18 lat. lat 21. o czym wspomina jakby mimochodem lub zaprzeczając. relacji z innymi ludźmi:nader istotne jest. doszło do wczesnego wytrysku. ponieważ wtedy relacje seksualne stają się często narzędziem walki i manipulacji. o czym marzy. oraz środki farmakologiczne)jest raczej korzystne. stać się początkiem przewlekłych zaburzeń. Pierwsze trudności lub niepowodzenia w podjęciu życia seksualnego mogą na zasadzie błędnego koła. Przez następne 2 lata pacjent nie podejmował prób rozpzczęcia życia seksualnego. odrzucające seksualność i jej przejawy. w których występują i się nasilają. szkoły. całym swoim zachowaniem. zwłaszcza techniki behawinalne. dotychczasowego przebiegu zaburzeń. Przykład. małżeństwa. że w powstaniu i przebiegu tych zaburzeń istotną rolę odgrywają czynniki psychologiczne. Wiele przekazuje on również mimiką. Dla rozpoznania ważne jest także. skupianie się na przebiegu aktu i doznaniach seksualnych. dysfunkcje seksualne nie spowodowane zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną(F 5 O53). która powinna dostarczyć jak najwięcej informacji na temat dolegliwości. co przeszkadza w nawiązaniu . Od kilku miesięcy ma narzeczcną.

że psychoterapia jest podstawową metodą leczenia nerwic. kcmunikatżw niesłownych i własnego zachowania. Pomocne jest. wówczas stosowanie psychologicznych. Jednakże u większości pacjentów z nerwicami psychoterapię należy stosować w sposćb świadomy i planowy. oddziaływań w ramach relacji lekarz-pacjent staje się najważniejszym czynnikiem leczenia. pcwstająca i rozwijająca się między pacjentem i lekarzem w przebiegu leczenia. W zależności od celów. W wielu przypadkach. które określa lekarz. aby po ustaleniu rozpzznania. psychoterapię zgćlnie możną podzielić na podtrzymującą i restrukturalizującą. Aby to osiągnąć. że się chce i potrafi mu pomóc że jest się zaangażowanym w jego sprawy. Niezbędne jest więc przekazanie pacjentowi. W psychoterapii indywidualnej (diadycznej) decydującą rolę odgrywa intensywmwięź emocjonalna. Często na tej podstawie można sformułować pozytywne rozpoznanie. postrzegania i zachowania pacjenta. ponieważ ułatwia im samodzielne radzenie sobie przyczyniając się w ten sposób do ustąpienia dolegliwości i powrotu dgTOWOOWBZ I. nerwicowych"relacji pacjenta z ludźmi ujawniają się czytelnie. z rozmaitych badań dodatkowych u poszczególnych pacjentów. że się go rozumie. Nie oznacza tu naturalnie. Leczenie i zapobieganie Przyjmuje się powszechnie. stwierdzając nerwicowy charakter przeżywania. nakreślić plan i sposób realizacji proponowanej terapii. jego umiejętności fachowych. sygnalizuje mu możliwe trudności i problemy. przyczyn wyzwalających i utrwalających zaburzenia: 3) stworzenie . że lekarz nie powinien przeprowadzić diagnostyki różnicowej i że nie należy korzystać. Jest to isrztne. a co za tym idzie-w stanie jego. Samz wzbudzenie i umocnienie nadziei na wyleczenie. wpływu na pacjenta. w miarę możliwości. opis indywidualnych mechanizmów etioparogenetycznych oraz ocenę jego możliwości. które mogą powstać w psychoterapii. że jego zaburzenia i objawy mają uwarunkowania psychogenne: 2) usunięcie. Ta poprawa samopoczucia jest określana mianem. elekt placebo"i jest wynikiem działania nieswogtychczynników leczniczych. Stąd ogromne znaczenie osobowości terapeuty.kontaktu i utrudnia powstanie empatii i zrozumienia u lekarza. oprócz obowiązkowego badania somatycznego i neurologicznego. Gdy wymienione warunki są spełnione. Dlatego też nie mniej ważna niż jego wiedza teoretyczna jest umiejętność wywierania psychoterapeutycznego. wykorzystując systematyczne oddziaływanie za pomocą wypowiedzi słownych. walorów moralnych. które-oprócz określenia zespołu psychopatologicznego-powinno zawierać charakterystykę psychologiczną pacjenta. Ułatwia to lekarzowi trafne zrozumienie przekazywangych mu informacji oraz dostrzeżenie związku między problemami i konfliktami pacjenta. Lekarz w swojej codziennej praktyce stale spotyka się z pacjentamigz objawami nerwicowymi i musi umieć im pomóc. zdolności dgsamounalizy i samokontroli. a jego stylem interakcji z ludźmi. ponieważ w ten sposób wzorce zaburzonych. Wspólnymi jednak celami stosowania tych odmian są: 1) zrozumienie i akceptacja przez pacjenta zależenia. wiw możliwość uzyskania pomocy i ulgi przyczynia się do wystąpienia korzystnych zmian w stanie emocjonalnym pacjenta. wczuwa w ję@gcierpienia i dręczące go obawy oraz wątpliwości.. efekt placebo"stanowi istotną pomoc dla pacjentów z reakcjami nerwicowymi. umiejętności i motywacji do wyzdrowienia i współpracy z terapeutą. lekarz musi pzrozumieć się z pacjentem zaspokoić jego oczekiwania oraz potrzeby uzyskania wsparcia i informacji. wiedzy zawodowej. czynności nerwowo-psychicznych i narządów wewnętrznych.

wykazują zespół cech.. Wspólne dla pacjentów tych dwóch grup jest ich samopoczucie-najczęściej są napięci. udziela informacji. Leczenie hipnozą powinno zawsze być uzupełnione innymi metodami psychoterapeutycznymi i . niejednokrotnie może sobie sprawić po raz pierwszy ulgę mówiąc o wszystkim. dobrych rezerwach". przykrych i intymnych stronach swojego życiu. zaburzeń wegetatywnych. wyjaśnia i tłumaczy. niekiedy po podaniu leków (np. bezradni. swoich dzlegliwościach. przeżyciami. Jest ona wskazana u dwóch odmiennych grup.. W niektórych przypadkach (psychogenne zaburzenia świadomości. niekiedy udziela rad i wskazówek. do wyrażania swoich uczuć.prąd faradyczny) . dążą do leczenia psychoterapią: początek ich zaburzeń był nagły i wiązał się zaistnieniem sytuacji urazowej. skupia się głównie na aktualnych sprawach i sytuacjach.przez uwzględnienie w wyborze stosowanych metod i technik oddziaływania zsobowości pacjenta i charakteru jego problemów: 4) poprawa samopoczucia pacjenta oraz jego fizycznego i społecznego funkC (006%10 Kl. m in. chęć zrozumienia i udzielenia pomocy. znaczny współudział chorób somatycznych lub zmian organicznych w o. cieplngy itp. do prób nowych rozwiązań. u n. obawach i uczuciach. który zdaje sobie sprawę z możliwości.dożylne wstrzyknięcie preparatu Amytal) . kryzysowym i oddziałach surnatyez-. małą zdolność dz psychologicznej refleksji. niekiedy zrezygnowani i poddający się. pobudza do aktywności.najkorzystniejszych warunków współdziwania terapeuty i pacjenta. ograniczeń i niebezpieczeństw tej metody. Chorzy z drugiej grupy znajdują się w sytuacjach. które trudno zmienić rokowanie przedstawia się niekorzystnie ze względu na długotrwałość. Lekarz początkowo podczas rozmów. Dlatego też przede wszystkim potrzebują wsparcia. że za pomocą hipnozy u niektórych chorych można uzyskuć ustąpienie objawów. nieszczęśliwi. nych jest zmiana stosunku pacjenta do dolegliwości i cierpień. Lekarz jest aktywny w rozmowie. która jest stosowana przeważnie w lecznictwie psychiatrycznym ambulatoryjnym. wskazuje na osiągnięcia i postępy. modyfikacja jego sposobów postrzegania. Oznacza te. które trwają od 30 do 50 minut i odbywają się I-3 razy tygodniowo przez okres od kilku dni do 2-3 miesięcy. gdy jest przekazana pacjentowi w stanie hipnozy. brak dezaprobaty lub oceny. u innych-znaczne odprężenie i poprawę samopoczucia. z przeżyciem. przeżywania i reagowania. może cna być skutecznym środkiem pomocniczym w leczeniu np. czuciowa-ruchowe zaburzenia histeryczne) można np. dźwiękowy.monosympwmwycznychzaburzeń histerycznych. uspokaja. widząc u lekarza zainteresowanie. Często stosuje również pośrednią i bezpośrednią sugestię. z jednoczesną energiczną sugestią słowną. Do osiągnięcia wyników leczniczych nie jest niezbędne wywołanie głębokiego stanu hipnotycznego. W rękach doświadczonego i odpowiedzialnego terapeuty. długi okres tasowania biologicznych metod leczenia. kryzysu"życiowego. kłopotami. zaburzeń snu itp.zastosować bodziec bólawy (np. W innych przypadkach sugestia słowna może być wypowiedziami w stanie czuwania pacjenta przy jednoczesnym pzdaniu placebo. niekiedy i wobec życia. zwiększenie jego tolerancji na trudne sytuacje i bardziej skuteczne sposoby radzenia sobie z nimi. Obery ma możność podzielenia się swoimi zmartwieniami. podeszły wiek. ukształtowania innej postawy wobec uwarunkowań i konsekwencji swoich zaburzeń. niekiedy nawet dyrektywny. Chorzy w pierwszej grupie charakteryzują się pozytywnymi doświadczeniami w rozwiązywaniu złożonych problemów i umiejętnościami w radzeniu sobie z trudnymi sytuacjami. pełni obaw i niepokoju. Celem psychoterapii podtrzymującej. które stanowią o. ułatwia wypowiedzenie się o najbardziej trudnych. postać zaburzeń. zachęca i przekonuje. umożliwia mówienie o sobie. w jeszcze innych może być najbardziej skuteczna wówczas.

początkowo pod kierunkiem personelu medycznego. w których duże znaczenie ma także przekazywanie innym przeżywanych emocji. reakcji lub wzorców zachowania. Gdy rozmowa dotyczy szczególnie bolesngychi drażliwych tematów czy sytuacji z życia. pomagających w wygaszeniu nieprawidłowych nawyków. gdy wprowadzi się także terapię grupową. choroby i utoczenia oraz jego postępowania i przeżywania. stopniowo coraz trudniejszych. Pierwszy etap wymaga nawiązania kontaktu. Wyjaśnienie i dostrzeżenie głównych bodźców i sytuacji chorobotwórczych. na'przykład przeżywane w życiu konflikty. Istnieją rozmaite sposoby stosowania technik behawioralnych: ćwiczenia pozytywne. Aby opanować tę umiejętność. terapią ruchową. pacjent musi systematycznie ćwiczyć przez wiele tygodni. Dąży do uzyskania zmiany zasadniczych postaw pacjenta. Niekiedy szybszą poprawę uzyskuje się wtedy. ich ogólna liczba może wynosić od 10-15 do 30-40. Integrująca (restrukturalizująca) psychoterapia systematyczna jest wskazana u pacjentżw z przewlekłymi nerwicami. ćwiczenia odwykowe (awersyjne) . Jest to faza wypracowania wglądu. Grupy liczące 9-I I uczestników mogą mieć charakter otwarty lub zamknięty. jego związków z ludźmi przyczynia się do tego. pacjent ma mzżność przemyślenia pewnych faktów. która polega na stosowaniu systematycznych planowych ćwiczeń. . wymaga kilkudziesięciu spotkań terapeutycznych. Osiągnięcie takiej reorientacji stanowi główne zadanie tego typu psychoterapii. oprócz swojego specyficznego działania. Terapia stawiająca sobie takie cele trwa zazwyczaj długo (kilka miesięcy) . za którą następuje faza reorientacji. jego mówienie o najtrudniejszych sprawach i zagadnieniach (catharsis) . Ta postać psychnerupii stosowana jest głównie w oddziałach stacjonarnych. możliwe uzależnienie się pacjenta od lekarza i hipnzzy. dostrzeżenia pewnych związków. ich związków z życiem i cechami osobowości pacjenta oraz objawami i przebiegiem zaburzeń. w trakcie którego pacjent sam wywołuje u siebie stan odprężenia psychicznego. Podobny charakter mogą mieć scenki pantomimiczne. Ważne odmiany to psychodrama i pedagogiczne odgrywanie ról. W większości przypadków należy po kilku seansach hipnotycznych zastosować trening autogenny. ich skład może być hetero-lub homogenny. Polegają na odgrywaniu pewnych scen przez pacjentów przy współudziale terapeutów oraz na omawianiu ich przebiegu i analizie zawartych treści. terapią zajęciową.stosowane niezbyt długo ze względu na. a ich treść i charakter są zróżnicowane. źródeł swoich trudności i sposobów przeżywania oraz reagowania. trwają do 2 godzin. Terapia ta jest określana jako terapia behawioralna. Spotkania odbywają się najczęściej I-4 razy w tygodniu. oraz w wytworzeniu zachowania pożądanego. ćwiczenia negatywne. że pacjent stopniowo jakby własnym wysiłkiem dochodzi do rozumienia samego siebie. obejmuje-jak w psychoterapii podtrzymującejodreagowanie pacjenta. Psychoterapia grupowa w warunkach ambulatoryjnych jest zwykle stosowani samodzielnie. interpretacja emocjonalnycwydarzeń w życiu pacjenta. polegająca nazmianiestosunku pacjenta do siebie. Często psychoterapię indywidualną kojarzy się-zwłaszcza w warunkach leczenia stacjonarnego-z psychoterapią grupową. Podobne korzyści może przynieść psychoterapia treningowa. niekiedy fizykoterapią itp. co niekiedy jest równoznaczne z modyfikacją osobowości. skonfrontowania własnych ocen ze zdaniem innej osoby. modelowanie i naśladownictwo. Wszystkie wymienione formy aktywności grupowej. arteterapią. odtwarzanie układów i relacji z innymi ludźmi.

Hydiphen) -do I 50 mg dziennie (zwłaszcza w leczeniu nauęctw!) . Należy również wymienić nadal stosowaną pochodną difenylumetanu (Hydroxizinum. ponieważ skuteczne stosowanie systematycznej psychoterapii jest często dopiero możliwe po zmniejszeniu znacznego nasilenia cierpień. że podczas stosowania psychoterapii pacjentom nie należy podawać leków. Valium) -5-15 mg dziennie. Nervogran) lub prometazynę (Diphergan) -do 50 mg dziennie. oksazepam (Oxazepam) 10-30 mg dziennie.u pacjentów z zespołami astenicznymi i cechami rozkojarzenia . zaburzeniami wegetatywnymi i czuciowaruchowymi. chlorpnnyksen (Truxal) -do 80 mg. Atarax) -2060 mg dziennie doustnie lub domięśniowo (lek bezpieczny! Z leków trą (pierścieniowych o działaniu przeciwdepresyjnym stosuje się klomipraminę (Ana (ranił. obniżeniem nastroju. Z pochodnych benzodiazepiny chlordiazepoksyd (Elenium. promazynę-do 500 mg dziennie (w psychogeriatrii) . Lekarze dyspznują obecnie bardzo dużą liczbą rozmaitych środków farmakologicznych. jeśli-poprzez proces społecznego uczenia się-sprzyjają korekcji nieodpowiednich postaw i rozwijają umiejętność rozwiązywania problemuw. pochodne atropiny i sporyszu. ich kombinacje-np. Ouwoksamina. temazepam (Signopam) -20-40 mgdziennie. jeśli ułatwiają pacjentom ujawnienie i omawianie ich konfliktów. nitrazewn (Mogadon) -5-10 mg na noc (o działaniu nasennym. Librium) doustna dawka dobowa-5-20 mg. sposobów reagowania i zachowania. Bellacom) . 3 mg) . klunazepam (uzależniający) .mogą być wykorzystane do celów psychoterapeutycznych. które przede wszystkim wpływają na układ autonomiczny (Propranolol do 40 mg dziennie. 20-Psychiatria. Poza tym niekiedy podaje się środki roślinne oraz ich mieszanki (Nleospazmina. mazałam (Halcion-0. paroksetyna. nie udziela się pacjentowi optymalnej. natręctwami. tiorydazynę (30-60 mgdziennie) . Z innych leków przeciwdepresyjnych stosuje się opipramol (lnsidon. Najczęściej w leczeniu nerwic stosuje się leki anksjolityczne (ataraktycznekojące) . związanych z lękiem. zaburzeniami snu itp. doksepinę (Sineąuan) -do 300 mgdziennie. alprazolam (Xanax-I-2 mgdziennie) . Na ogół samym stosowaniem leków. W niektórych przypadkach-np. a nawet właściwej pomocy. 25-I mg) . Nervosol. problemów i emocji. diazepam (Relanium. Jednak również błędne jest twierdzenie niektórych psychoterapeutów. ma charakter identyczny lub podobny. jest ono jednak błędne. Choć przyczyny takiego postępowania lekarzy są zrozumiałe. gdy są stosowane u pacjentów z zaburzeniami nerwicowymi. Dlatego też wskazane jest. aby lekarz ograniczył liczbę stosowanych specyfików do lepiej znanych mu z doświadczenia i aby dążył do ich szybkiego odstawienia ze względu na prawdopodobieństwo uzależnienia się chorego oraz niekorzystnego wpływu na jego motywację do stosowania psychoterapii. ale wyraźnie uzależniający!) . Szeroko stosuje się także środki. działanie których. medazepam Oudotel) -10-30 mg dziennie. Pramolamdo 300 mg dziennie oraz selektywne inhibitory wychwytu serotoniny fluoksetyna (Prozac-0. stąd konieczność ich krótkotrwałego podawania. Istnieje niebezpieczeństwo uzależnienia się od tych leków. Farmakoterapia. Farmakoterapia jest w praktyce niekiedy główną czy nawet jedyną metodą leczenia nerwic. imipraminę (w agarufbii) . W wielu przypadkach właściwe jest kojarzenie psycho-i farmakoterapii. nawet uwzględniając wykorzystanie czynnika sugestii.

lekarze. fobijna. oprócz działania bodźcowego. prawidłowe odżywianie. Obecnie powodzenie rokują programy działań profilaktycznych. Adam Bilikiewicz. czynności ruchowe. szerokiego kierowania do uzdrowisk lub przyznawania rent inwalidzkich.cola) .sprzedawcy. przy czym jej skuteczność. gdy specyficzny rodzaj pracy jest niewspółmierny do możliwości pacjenta i można zalecić zmianę rodzaju pracy lub zawodu albo wykonywanie pracy w mniejszym zakresie. środków tonizujących (np. np. W warunkach leczenia sanatoryjnego istotną rolę odgrywa fizykoterapia. ograniczenie środków pobudzających) . również i te metody postępowania i oddziaływania powinny być wykorzystane w razie istnienia wskazań. wskazania mogą zachodzić w niektórych przypadkach długotrwałych nerwic o znacznym nasileniu objawów (nerwica natręctw.testosteron. jak i ujemnych. I/. histeryczna) . robotnicy pracujący na zmiany itp. dziennego lub sanatoryjnego stwarza optymalne warunki dla intensywnej terapii. związanych zwłaszcza z kontrowersyjną zasadą jej uzależnienia od okresowych badań stanu zdrowia chorego. Orzekanie o niezdolności do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia (I grupa inwalidzka) jest bardzo rzadko celowe. które usiłowały popełnić samobójstwo. udział w rozrywkach. Zaburzenia reaktywne. sport. 1) dzieci nowo narodzone. że pozostawienie pacjenta w pracy pogarsza jego stan i przekracza jego możliwości. wobec ktćrych rodzice mają negatywne postawy: 2) dzieci z rodzin rozbitych: 3) dzieci z rodzin społecznie i ekonomicznie dyskryminowanych: 4) dzieci wyrastające w warunkach długotrwałego konfliktu rodzinnego 5) studenci: 6) wdowy: 7) jednostki narażone na utratę statusu społecznego. Ponieważ jednak terapia nerwic musi być jak najbardziej zindywidualizowana. Zapobieganie.przez bezrobocie: 8) grupy zawodowe pracujące w warunkach znacznego obciążenia psychicznego (np. tyroksyna) . Do przyznania Ul grupy inwalidztwa wskazania istnieją wtedy.regulacji gruczołów dokrewnych-istnieją wskazania do podawania witamin. Definicja i pozycja nozologiczna. giętka i do stosowana do konkretnych możliwości oraz okoliczności. Najczęściej wymienia się następujące grupy o zwiększonym ryzyku zachorowa (118. możliwość stworzenia i realizacji określonego reżimu i programu leczenia w warunkach oddziału stacjonarnego. Większość chorych przejawiających nerwice może i powinna być leczona w warunkach ambulatoryjnych. preparatów hormonalnych (np. aktorzy. Ma to zresztą znaczenie w każdym przypadku leczenia pacjenta z nerwicą. Wyniki leczenia sanatoryjnego są także związane ze zmianą środowiska i ewentualnym uregulowaniem trybu życia (stosunek czasu przeznaczonego na aktywność i wypoczynek. zarówno dodatnich. Każda decyzja tego typu wymaga starannego rozważenia ewentualnych skutków. niekiedy dopiero przyznanie renty umożliwia oddziaływanie terapeutyczne. zakładające konieczność identyfikacji grup zwiększonego ryzyka i opracowanie dla nich planów prewencji. Nieraz zaburzenia są tak nasilone. . Często dopiero zmiana otoczenia chorego. turystyka.k 9) jednostki z subklinicznym zespołem nerwicowym: 10) osoby. lektura. jest określana przez czynnik sugestywny (wiara w skuteczność procedur wodnych oraz związanych ze stosowaniem prądów) . bez udzielania długotrwałych zwolnień chorobowych.

Ad. 1. Obecnie podejście do tych zaburzeń jest szersze i uwzględnia zespoły psychopatologiczne. Klasyfikacja. Jarosza (19883. iż reakcja psychotyczna powstała w wyniku jakiejś sytuacji psychospołecznej (distresu) . Histeryczne zespoły psychotyczne. będący niewielką modyfikacją klasyfikacji zaproponowanej przez M. które jest zbyt ogólnikowe i sugeruje. b. Przede wszystkim lepiej unikać określenia. psychozy reaktywne". W niniejszym podręczniku przyjmujemy podział obowiązujący w Polsce. klęska żywiołowa. Reaktywna psychoza schizofrenoidalna (paranoidalna) . Zaburzenia przystosowawcze. z zarzutem. 111. iż chudzi o silny jednorazowy bodziec. śmierć osoby bliskiej itp) . Zespoły sytuacyjne (pograniczne między reakcją psychotyczną i symulacją) . W polskiej psychiatrii podział ren jednak utrzymuje się. które znajdują się w klasyfikacji międzynarodowej. . lecz psychosojogennych. iż należą cne do objawów psychopatologicznych egzogennych (w odróżnieniu od endogennych) .katastrofa. Epizodyczne stany reaktywne: a. IV. Reaktywny zespół paranoiczny. Depresja reaktywna. Stefan Leder w rozdziale poświęconym nerwicom. W Międzynarodowej Klasyfikacji ICD-10 zrezygnowano z podziału na psychozy i nerwice. . Il. Ostra reakcja na stres. a nie somatogennych. Psychozy reaktywne właściwe: a. c. świadomości i tożsamości. c. c czym pisze prof.O stanach czy zaburzeniach reaktywnych mówimy tradycyjnie w przypadkach objawów wywołanych przez uraz psychiczngy Quvcńorwmw) . b. które trudno byłoby jednoznacznie określić jako psychozy. a. trwającej dłuższy CZ'IS. Zaszeregowanie nozolugiczne zaburzeń reaktywnych według kryteriów tradycyjnych oznacza. Chociaż tak rzeczywiście może być (np. Podział kliniczny zaburzeń reaktywnych. aby odróżnić tę kategorię diagnostyczną od nerwic. Reakcje dysocjacyjne z zaburzeniami pamięci. uraz psychiczny". chociaż można się zgodzić. istnieje wiele przykładów. W starszych podręcznikach psychiatrii rozdziały poświęcone rej problematyce opatrywano tytułem. że obydwa re terminy nie były i nie są dalej dość precyzyjnie zdefiniowane. uzupełniając go o te kategorie rzzpoznawcze. Obraz kliniczny. przedstawia się następująco: 1.

Czynnikami wywołującymi są wydarzenia i trudności życiowe przekraczające indywidualne możliwości adaptacyjne jednostki. lęku. napadu uczuciowego"albo. relegowanie ze szkoły lub studiów. albo osłupienia (stuporu) przypominającego odruch znieruchomienia u owadów. Polegają one na pogorszeniu funkcjonowania społecznego. Depresja reaktywna. ja będę mogła wrócić na studia. Niekiedy reakcja przybiera charakter. jest obce. Pewna pacjentka.c. pustki emocjonalnej"-zobojętnienie wobec wszystkiego. książkę-będący akurat w zasięgu ręki) . Zachowanie pacjenta uderza nienaturalnym spokojem i zobojętnieniem. stanowią również reakcję na stres psychospołeczny. panicznej ucieczki przed siebie (opisywano np. podpalenia itp. którzy w atawistycznym odruchu fugi wybiegali z płonącego domu wynosząc jakiś mało ważny przedmiot-budzik. która odczuwała lęk przed powrotem na studia (po dłuższej przerwie) powtarzała wielokrotnie zdanie (persewerując) : . Reakcje dysocjacyjne mogą przybierać bardzo zróżnicowany obraz kliniczny. co chorego otacza. pustą teczkę. wybuchy gniewu. odległe. niepokoju. która nie podlega osobowościowym mechanizmom integracyjnym i kontroli działania. wycofanie się z kontaktów społecznych itp. utrata pracy. Jarosza w rozdziale poświęconym psychopatologii ogólnej. Nliekiedy terminu tego używa się w niewłaściwym znaczeniu. nagle nieoczekiwa. mówiąc np. Pod wpływem stresu psychospołecznego mogą się pojawić stany podobne do transu z poczuciem derealizacji i depersonalizacji (wszystko. gdy natężenie i czas trwania odczynu przekracza zwykłą miarę. O depresji reaktywnej mówimy wówczas. Depresja reaktywna nie ma nic wspólnego z depresją endogenną. Il. re samobujstwa. Zaburzenia orientacji i subiektywnie odczuwana utrata kontaktu ze światem realnym bywa przez chorych porównywana do. Ich główną cechą jest nagle zdekompensowanie dotychczas sprawnych mechanizmów przystosowawczych. Zwykle przejawia się zaburzeniami emocjonalnymi pod postacią paniki. śmierć kogoś bliskiego.Ostra reakcja na stres powstaje nagle w wyniku zadziałania wyjątkowo silnego czynnika psychicznego lub fizycznego (np. prawda? W starszym piśmiennictwie krótkotrwałe reakcje psychotyczne określono obrazowym terminem "reakcji krótkiego spięcia". chociaż jej obraz kliniczny może .rozpad rodziny. stany lęku. porażenia emocjonalnego". Z punktu widzenia klinicznego może chodzić o reakcje depresyjne. Określoną wartość diagnostyczną mogą mieć wypowiedzi i zachowania pozostające w treściowym związku z rodzajem wydarzenia stresowego. b. Zaburzenia przystosowawcze. strachu. W obrazie klinicznym mogą jednak górować zaburzenia napędu psychuruchowego pod postacią nagłego pobudzenia. sam sobie wydaje się obcy) . działania we śnie". zmienione.ludzi. porzuceniu niektórych ról społecznych. np. Sprawia wrażenie. zaburzenia zachowania (antyspołeczne) .afekt patologiczny omówiony przez prof. Reakcja na stres wyzwala bowiem silną emocję. Ad. Do epizodycznych stanów reaktywnych z zaburzeniami świadomości i pamięci zalicza się tzw.a.o fizjologicznym przygnębieniu będącym adekwatną reakcją na doznaną przykrość czy uraz. Przytacza się tutaj niektóre przypadki dezercji z wojska czy z innego posterunku.katastrofa kolejowa) i trwa od kilku godzin do kilku dni. co go otacza.

wykazywać pewne podobieństwo do tego zespołu psychopatologicznego. a to staje się powodem kolejnych spraw sądowych. Powsrające błędne kołu pogrąża pieniacza coraz bardziej. czuli na opinię innych osób w trudnych sytuacjach życiowych. Dc sprawy rej powrócimy (por.b. Dochodzący swych praw popełnia błędy. natomiast zaburzenia snu dotyczą raczej I fazy. które z punktu widzenia psychopatologii stanów reaktywnych jest odczynem paranoicznym. ubiegający się o odszkodowanie czy satysfakcję moralną. Zazwyczaj są to urojenia różnej treści (prześladowcze. Urojenia wchodzą oczywiście w zakres luźnych zespołów psychotycznych. Całkiem innym zagadnieniem jest typ osobowości przedpsychnycznej (przed chorobowej) .pieniactwo. winy innych osób. beztematyczny. pieniacze itd. Nie należy lekceważyć wypowiadanych przez chorych gróźb samobójczych. mówiąc o odczynie urojeniuwym (paranoicznym) .) . gniewliwości) gćruje nad smutkiem. Stres psychospołeczny może być czynnikiem wyzwalającym prawdziwą psychozę schizofreniczną (w sensie procesu endogennego) . Trzeba bowiem pamiętać. ksobnego. w depresji reaktywnej pojawia się poczucie krzywdy. W związku z tym. podejrzliwi. Używając określenia. Ludzie nieufni. a więc pod wpływem stresu psychospołecznego. W terminologii panuje pewne zamieszanie. popada w tzw. stając się przyczyną przewlekłego stanu urujeniowego. zazdrości i niewierności małżeńskiej.rzeczywiste krzywdy lub brak zadośćuczynienia w procesie cywilnym. . Na ogół nie pojawia się też lęk prekordialny. gdy uda się ustalić rzeczywisty związek przyczynowy między czynnikiem reaktywnym a pojawieniem się psychozy. pretensji. Określenie zespuł urojeniowy nie precyzuje zatem. przewrażliwieni. Chorzy tracą łaknienie i chęć do jakiegokolwiek działania. obraża sąd zarzucając mu stronniczość lub przekupstwo. zaparcia stolca itd. Nie spotyka się też zwykle w depresji reaktywnej objawów somatyzacji (np. Namyslowskiej) . zazdrości. Reaktywny zespól paranoiczny o różnym czasie trwania należy Je częstych odczynów psychotycznych. ale w tym miejscu warto wspomnieć. oddziaływania. Nie ma też gorszego samopoczucia rano. Nastrój dysforyczny (zrzędliwy. świadczący o zwartej strukturze osobzwoici. Na ogół są to bardzo rzadkie przypadki. a odczyn emocjonalny adekwatny do wypowiadanych treści. o jaką psychozę chodzi. że nie ma zasadniczej różnicy między reaktywnym zespołem uojeniowymi paranoicznym.różnego rodzaju bólćw. W miejsce poczucia malej wartości.rozdz. w tym przypadku karnych o obrazę sądu. samcoskużania się.reakcja paranoiczna typu prześladowczego. w którym urojenia są logicznie spójne. który w większym lub mniejszym stopniu usposabia do reakcji urojeniowej. pełen niezadowolenia. a więc zaburzenia rytmów biologicznych. czyli zasypiania. Taką sytuacją mogą być np. odnoszące. pieniaczegc itp. wykazującym pewne podobieństwo do schizofrenii paranoidalnej mamy prawo mówić tylko w takim przypadku. łatwiej reagują odczynem urojeniowym. paranoiczny"mamy na myśli zespół psychopatologiczny. że związek czasowy zdarzeń i choroby nie musi dowodzić związku przyczynowo-skutkowego. Człowiek dążący dc zaspokojenia roszczeń. chociaż przeważnie mają one charakter demonstracji. trzeba określić jego rodzaj: np. O reaktywnym zespole schizofenoidalnym. c. Jest te istotny element diagnzstyczny. winy. wolno płynący. prof.

Pokazowy charakter objawów i podatności na sugestię ułatwia rozpoznanie różnicowe. 111.pytanie o liczbę palców u jednej ręki. logicznie nie usystematyzowanymi. jest dalekie od konsekwencji widywanej w samutogennychpsychozach z zaburzeniami świadomości. śnieg czerwony itd. chociaż zdarza się. Do objawów otępienia rzekomego mogą się dołączyć cechy puerylizmu. np. mydło uważa za czekoladę i z apetytem je spożywa. 3-3-10. zaś dolna część twarzy pozostaje winka.zespół Gansera. w reaktywnej psychozie paranoidalnej stwierdza się częściej omamy rzekome niż prawdziwe. Sam termin sugeruje. IV. Chorzy używają zdrobniałych określeń. udzielanie odpowiedzi na proste pytania. dorosła kobieta bawi się lalką przemawiając do niej czule itd. W moim przekonaniu chodzi o pogranicze psychozy i symulacji. występujący najczęściej u dzieci. Ad. Niektóre odpowiedzi mają świadczyć o zupełnej gnacie poczucia barw: krew jest biała. Również polecenia badany wykonuje w sposób nieudolny. częściej jednak dołączają się jakościowe zaburzenia świadomości z dezorientacją chorego we wszystkich kierunkach. Pojęcie zespołów sytuacyjnych wiąże się najczęściej z pobytem w więzieniu (psychoza więzienna) lub inną trudną sytuacją życiową (sprawa karna) .-znamienna jest gra mimiki-badany jak gdyby z wysiłkiem zastanawia się nad zdpowiedzią. 10-4-5 itd. odpowiadając na pytania bez żadnych zahamowań. mówią szczebiotem. Polega on na uporczywym milczeniu w stosunku do dorosłych obcych. marszczy czuło. Świadczy ono o uruchomieniu mechanizmu obronnego regresji (cofania się do okresu dziecięcego) . Utrzymująca się niepamięć retropsychotyczna ma przeważnie charakter katatymiczny. podanym długopisem pisze odwróconą stroną. chodzi o zachowanie właściwe dzieciom.mutyzm wybiórczy tselektywny) . iż występuje on bez pseudodemencji. związanymi często tematycznie z sytuacją urazową. zbliżonych do prawidłowych.mężczyźni falsetem. ruchy są zwolnione. Histeryczne zespoły psychotyczne mogą wykazywać różny obraz kliniczny. Mogą mieć charakter osłupienia (stuporu) z elementami katalepsji sztywnej lub woskowej. Zachowanie chorych uderza demonstratywnoicią. Do histerycznych zespołuwzaliczyłbym też tzw. Najczęściej wymienia się tutj tzw. trudno też byłoby je zaliczyć do świadomej symulacji. sadza w kominie zielona. zwykle nie ma na to dostatecznych dowodów. Stany takie zalicza się do psychoz zamroczeniowych (zamroczenie histeryczne) . Zespoły sytuacyjne nie dają się jednoznacznie zaszeregować do psychoz histerycznych. Istnienie zaburzeń świadomzici w zespole Gansera jest supozycją starszych autorów. Charakterystycznymi cechami otępienia rzekomego są: zachowanie bezradne.Poza urojeniami treści prześladowczej i odnoszącej. wybiórczy (amnewupum) . który występuje pod postacią otępienia rzekomego (prewdzdememiw) lub puerylizmu. iż. Ad. . np. badany odpowiada 6. podczas gdy w obecności członków rodziny i rówieśników dziecko zachowuje się swobodnie.

Błędem jest też okazywanie zainteresowania poszczególnym objawom i zachowaniom badanego. nie wyklucza istnienia prawdziwej choroby psychicznej. jak i wyolbrzymianie rzeczywistych dolegliwości lub objawów (agrawacja) . Osoba symulująca wystawia na pokaz najcięższe zaburzenia pamięci i orientacji. Leczenie. rentowych itd. Rozmowa z osobą podejrzaną u symulację musi być przeprowadzona bardzo umiejętnie i rozważnie. Przy badaniu i rozpoznawaniu symulacji jest dobrze pamiętać o następujących zasadach: Symulacja służy zawsze do jakiegoś celu. że symulował. cywilnych. Trzeba jednak pamiętać. Najczęściej tworzą one zespoły sprzeczne w sobie lub nie istniejące. Najczęściej chodzi o zamiar uniknięcia odpowiedzialności karnej. Problem udawania choroby psychicznej (symulacja). Postępowanie lecznicze w zaburzeniach reaktywnych nie odbiega od terapii innych zaburzeń psychicznych. Rokowanie w zaburzeniach reaktywnych zależy od kilku czynników. niż się powszechnie uważa. Poza opisem poszczególnych metod psychoterapii i somatoterapii. Symulacja zdarza się znacznie rzadziej. kiedy odczyn jest wyrazem przeżycia autentycznego. równocześnie zachowuje zdolność dostosowania do sytuacji i funkjOOOW (1113. w jakiej doszło do zaburzeń. Rokowanie. Na ogol w miarę oddalania się w czasie od urazu psychicznego. Wskazówki na ten temat znajdzie czytelnik w kilku miejscach podręcznika. Od strony rozpoznawczej problem ten ma duże znaczenie praktyczne. że udawanie choroby (symulacja) . czyli wypływa z określonych pobudek.W stanach tych obserwuje się chwiejność uczuciową i skłonność do płaczu. Znane są przypadki udawania choroby umysłowej przez rzeczywiście psychicznie chorych. omamów itd. Przyznanie się badanego do tego.urojeń. nie jest wcale zadaniem łatwym. wstrząsu". . są natomiast zupełnie bezkrytyczni wobec rzeczywistych zaburzeń. ale przede wszystkim ud osobowości pacjenta. np. stopnia jego dojrzałości i sytuacji. prokuratorskich. zwłaszcza w orzecznictwie dla celów sądowych. . Szczególnie trudne jest to w przypadkach depresji reaktywnej po otrucie kogoś bliskiego lub tzw. Symulant przeważnie ujawnia wybitne poczucie choroby psychicznej. przyznają się"do symulowania objawów. Uwagi te dotyczą również symulacji. nie musi być dowodem dokonania przestępstwa. Wykrycie symulacji u osoby dobrze obznajomionej z psychiatrią. podczas gdy w większości ciężkich churub umysłowych poczucia tego brak. zachęcałbym do przestudiowania rozdziału prof. Tak jak przyznanie się oskarżonego do winy. Usunięcie czy zminimalizowanie stresu psychospołecznego rzadko leży w możliwościach lekarza. Objawy osoby symulującej nie układają się w konsekwentny zespół psychopatologiczny. nasilenie objawów słabnie. Wystrzegać się należy pytań sugerujących objawy psychopatologiczne. Chorzy ci później. nie musi być zawsze dowodem udawania choroby.reakcjach urojeniuwych.

Obowiązkiem lekarza jest jednak zachowanie powagi i usiłowanie wniknięcia w pobudki zaburzeń i objawów. Jak jednak wynika z konstrukcji międzynarodowej klasyfikacji ICD-10. także personelu szpitala. dysfunkcję seksualną nie spowodowaną zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną. Czynnikach psychologicznych i behawioralnychzwiązanych z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach". oparte na bogatym doświadczeniu klinicznym Autorki. pouczaniu go. nie tylko miała.Wardaszko-Łysków sklej. a w szczególności w. katedry psychosomatyki w uczelniach medycznych itd. chociaż jedynie w podtytułach. krytykowaniu pacjenta. Czytelnik znajdzie w nim wskazówki praktyczne. nie sklasyfikowane gdzie indziej. lub na zupełnie niedopuszczalnym wyśmiewaniu i wyszydzaniu jego zachowań. chorobom i zaburzeniom psychosomatycznym". zaburzenia psychosomatyczne"nie został z międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 całkowicie wyeliminowany i występuje w wielu miejscach. Rola czynników psychologicznych i behawioralnych w genezie niektórych chorób somatycznych (problem chorób psychosomatycznych). bagatelizowaniu skarg. Termin. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 nie występuje odrębny ruzdzid poświęcony. Drugi rozdział obejmuje kilka grup zaburzeń: zaburzenia odżywiania się. nieorganiczne zaburzenia snu. . ale ciągle jeszcze ma na świecie gorących zwolenników i propagatorów. Trzeba pamiętać. omówił prof. Leder. zwyciężył głos umiarkowania i rozsądku w podejściu do rej trudnej dziedziny. że tzw. Leki powinno się jednak stosować przez krurki czas. W leczeniu zaburzeń reaktywnych i zespołów symulacyjnych przeszkadza niekiedy niewłaściwa postawa otoczenia. Niekiedy konieczne jest połączenie psychoterapii elementarnej z psychcfarmaknerapią (włączenie leków przeciw psychotycznych. przeciwdepresyjnych i anksjolitcznych) . polegająca na odrzucaniu. Zespołach behawioralnychzwiązanych z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi" (F 5 O-F 59) . czasopisma psychosomatyczne. dotyczący zaburzeń nerwicowych. nadużywanie substancji nie powodujących uzależnienia i nie określone zespoły behawwralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi oraz czynnikami fizycznymi. aby nie utrwalać u chorego poczucia konieczności długotrwałego leczenia. 18. Istnieją naukowe towarzystwa psychosomatyczne. związanych ze stresem i pod postacią somatyczną" (840-148) oraz w. Adam Bilikiewicz.medycyna psychosomatyczna. Stanowisko ekspertów Światowej Organizacji Zdrowia (twórców ICD-10) nie sprowadza się tylko do spraw nazewnictwa. Pierwszy rozdział. Z punktu widzenia dydaktycznego rozbicie grupy objawów i zaburzeń psychosomatycznych (mających wszak wspólną patogenezę) nic wydaje się jednak trafne. zaburzenia psychiczne związane z połogiem. kierunek wyroslgy z psychoanalizy. lekceważeniu objawów. które mogą niekiedy rzeczywiście wzbudzać wesołość stykających się z nim osób. Wstęp i definicja. Zaburzeniach nerwicowych. Związek czynników psychologicznych z niektćrymi objawami i chorobami somatycznymi można odnaleźć w dwóch rozdziałach: . poświęconego doraźnej pomocy psychiatrycznej. wspomniane czynniki psychologiczne i behawioralne związane z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach.

do chorób psychosomatycznych zaliczył 7 jednostek chorobowych: nadciśnienie samoistne. zwanego medycyną psychosomatyczną. Pojęcie. nazywany okresem psychodynamicznym. zapoczątkowany na początku lat sześćdziesiątych przez Waliła i jego współpracowników z Garneli University w Stanach Zjednoczonych. czyli ogólnego kierunku teoretycznego. żeby nie powiedzieć ogólnikowe. albo terminem tym określało się konkretną grupę chorób. zapoczątkowany został również w Stanach Zjednoczonych. Badania nad stresem. psychosomatyczny"bywał używany w dwojakim znaczeniu. ale zainteresowanie problemami medycyny psychosomatycznej zaczęło narastać dopiero w pierwszych latach obecnego wieku pod wpływem poglądów. urazu psychicznego"jest zresztą zbyt szerokie. Dunbar było wprowadzenie hipotetycznej klasyfikacji typów osobowości usposabiających lu zachorzwania na określoną chorobę psychosomatyczną. chorobę wrzodową. wagowe zapalenie skóry. zdominowali zwolennicy psychoanalizy. Zmiany czynnościowe związane z działaniem stresu obejmują wszystkie mechanizmy neurofizjologiczne i naruszają homeostazę. Drugi okres. wykazały. Dużą zasługą P. chzrób psychosomatycznych"od czasów Franza Alexandra stale się wydłużała. Albo odnosił się on do koncepcji choroby.Czego dotyczy spór na temat problemu zaburzeń psychcszrnatycznych*Termin "zaburzenia psychosomatyczne"zzstał ogloszzny na początku XIX stulecia. bywa określany psychofizjulogicznymi podobnie jak pierwszy. trwający właściwie po dzień dzisiejszy. że długotrwale działanie stresu wywołuje zbiór nieswoistych reakcji zrganizmu. wiązał się ściśle z badaniami nad stresem i jego wpływem na powstawanie chorób. trzeba wyjaśnić. zapoczątkowane przez Hansa Selye go. wprowadzili do badań rygory eksperymentu naukowego z zakresu psychofizjologii i zastosowali metody epidemiologiczne nad rolą czynników psychologicznych i socjologicznych w zachorowalności. trwający około 30 lat. w etiopatogenezie których dowiedziono znaczącej roli czynnika psychologicznego (głównie emocjonalnegokw takim przypadku muwiło się o chorobach psychosomatycznych w węższym ZDdCZCOlU. utożsamianego z drugim zkresemrozwoju psychosomatyki. Ażeby skończyć z rozważaniami terminologicznymi w psychosomatyce. Zwiększa to podatność organizmu na rożne infekcje i inne choroby. co cieszyło . psychoanalitykuw z Zygmuntem Freudem na czele. Klasyczna definicja choroby psychosomatycznej określała tym terminem taką chorobę somatyczną. Zwolennicy tego kierunku. dychawicę oskrzelową. podkreślającego znaczenie czynników psychicznych (psychologicznych) w powstawaniu wszelkich chorób. a te z kolei powodują uszkodzenia różnych narządów. Pierwszy. i we współczesnej psychiatrii nie odgrywa już większej roli. Chociaż poglądy na istotę zaburzeń psychosomatycznych ewoluowały. W rozwoju tej dziedziny wyodrębnia się zwykle dwa okresy. w której estry lub przewlekły uraz psychiczny był jedyną podstawową lub znaczącą przyczyną jej wystąpienia lub zaostrzenia. Alexander. uważany za klasyka psychosomatyki. nadczynność tarczycy i gościec pierwotnie przewlekły. że termin. Jego głównymi przedstawicielami byli Franz Jexander i Flanders Dunbar. zapalenie wrzodziejące jelit. Nadmierne wydzielanie kortyzolu prowadzi do zakłóceń osi podwzgórzowo-przysadkowanadnerczowej. którzy nauczyli się doceniać rolę czynnika psychologicznego w etiopatogenezie wielu chorób somatycznych. Drugi kierunek badawczy. Lista. ktćremu nadane nazwę uogólnionego zespołu przystosowania (generał adaptation syndrome-GAŚ) . Wedle koncepcji psycholizjolzgicznych termin "uraz psychiczny"należy zastąpić pojęciem stresu. niektóre koncepcje wywarły silny wpływ na sposób myślenia lekarzy.

pieczenie. somatyzacja". czyste"choroby psychiczne i. gćmy odcinek przewodu pokarmowego. układ oddechowy. Zaburzenia hipochondryczne Przekonanie lub obawa występowania poważnej choroby somatycznej. Niekiedy trywializuje się ten pogląd. Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną Niezróżnicowane wielorakie skargi nie układające się w obraz kliniczny snnatyzacji (zmienne. muwiąc.dolegliwości. Zaburzenia (dysfunkcje) autonomiczne występujące pod postacią somatyczną Podział uwzględnia narząd lub układ uważany przez pacjenta za źródło dolegliwości. wzdęcia. bóle głowy. inne narządy i układy. i chyba słusznie. wprowadzony przez jednego z uczniów Freuda. Kłóciłoby się to z obowiązującym we współczesnej medycynie paradygmatem holistycznym. skargi dotyczące sfery seksualnej i miesiączkowania.: nieprzyjemne doznania: swędzenie. chory psychosomatycznie płacze swoimi narządami". drętwienie. mowa mózgu za pomocą narządów". Sakelużywał określenia. biegunki. wymioty. Inne zaburzenia występujące pod postacią somatyczną Wszelkie zaburzenia czucia nie spowodowane przyczyną fizyczną i ściśle związane w czasie ze stresującym wydarzeniem (globus hywerizar-wraże. nudności itp. zaburzenia bólowe psycho) (CODO. że istnieją. Przeciwnicy stawiali. czyste"choroby somatyczne. że. bóle brzucha. nie kluchy w gardle utrudniające połykanie) . W. bolesność itp: należą tutaj również wykwity skórne (wysypki) . u podłoża których leży czynnik emocjonalny. psychogenny kręcz karku i inne kurczowe zaburzenia ruchowe. Mogłoby się bowiem wydawać. a irytowało przeciwnikćw wyodrębniania takiej kategzrii chorób. dolny odcinek przewodu pokarmowego. przez somatyzację rozumiał typ zaburzeń cielesnych wyrastających z głęboko osadzonych przyczyn neurotycznych. świąd psychogenny. odbijania. Treści psychiczne zostają przetworzone w objawy somatyczne.zwolenników. błędna interpretacja prawidłowych i pospolitych odczuć. układ moczowo-płciowy. zgrzytanie zębami. której towarzyszą liczne skargi nie mające uzasadnienia przedmiotowego. że jest to. Takimi objawami somatyzacji byłyby wymioty. cierpnięcie. zarzut dualizmu. bicie serca itp. uporczywe) : niezróżnicowane zaburzenia psychosomatyczne. wzdęcia. Uporczywe bóle psychogennePsychalgia. Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną. będąc wybitnym przedstawicielem kierunku psychzanalitycznego. Sakela. Serce i układ krążenia. psychogenne zaburzenia miesiączkowania. Autor ten. nudności. . a nie choroba somatyczna. W tym ujęciu somatyzaja byłaby bliska pojęciu konwersji lub nawet równoznaczna z nim. psychugenne bule krzyża lub głowy. Podział zaburzeń. Do czasów współczesnych przetrwał wreszcie termin. nie określone (Nie określone zaburzenia psychofizjologiczne lub psychosomatyczne) . Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych IT-10 obejmuje następujące grupy (w podrozdziale F 45 cZaburzenia somatyzacyjne (z somatyzacją) Ze strony układu trawiennego: bóle.

Jest to działanie o tyle konieczne. rodzinnego. Poznanie wszystkich uwarunkowań osobowościowych. ponieważ pacjenci domagając się leczenia uzależniają się od leków uspokajających (anksjolityków) . Diagnostyka. Trzeba pamiętać. a także kompetencje badających ich lekarzy. przeciwbólowych itd. żądając koljnych badań i konsultacji. pacjent jest głęboko przekonany. Pc drugie przebiegrzaburzeń wiąże się z długotrwałymi zakłóceniami funkcjonowania społecznego. wrzodziejące zapalenie jelita grubego i pokrzywkę. Rozpoznawanie zaburzeń psychosomatycznych należy do trudniejszych zadań. Dolegliwości hipochondryczne oznaczają skargi somatyczne. chorobę weneryczną lub AIDS. nasennych. Choroba somatyczna.nowotwór. gdyż pod niespecyficznymi skargami może kryć się jakaś choroba somatyczna. psychologicznych i środowiskowych pzzwoli choremu uzyskać wgląd i doprowadzi do zrozumienia skomplikowanych związków . otrzymuje podwójne kodowanie: kod 154 i kod właściwej choroby. że pacjenci mają nikłą motywację do psychoterapii. Niekiedy zaburzenia psychosomatyczne trudno odróżnić od urojeń hipochondrycznych. w patogenezie której czynniki psychologiczne odegrały rolę. chorobę wrzodową. Pierwsze kroki kierują zwykle do specjalistów chorób wewnętrznych. Zgodnie z definicją urojeń. Pacjenci wypowiadający skargi na objawy somatyczne niechętnie przyjmują wszelkie sugestie dotyczące możliwości ich uwarunkowania psychologicznego. co uruchamia mechanizm błędnego koła. co często jest wyrazem poczucia ich bezsilności. Autorzy klasyfikacji wymieniają takie czynniki. np. błoniaste zapalenie jelita grubego. . Leczenie. Wymieniono tutaj przykładowo dychawicę oskrzelową. Domagają się licznych badań potwierdzających podejrzenia. Jeżeli rozpoznanie zaburzeń psychosomatycznych (zaburzeń psychicznych występujących pod postacią somatyczną-wedle określenia ICD-10) jest pewne. konflikty emocjonalne i obawy. rola lekarza i psychologa polega na cierpliwym i długoterminowym tłumaczeniu choremu mechanizmów występowania objawów chorobowych. które nie mają przedmiotowego uzasadnienia. Z badaniami pomocniczymi nie należy jednak przesadzwć.Z komentarza tej samej klasyfikacji wynika. i jest oporny na wszelkie gruby perswazji. zapalenie skóry i wyprysk. kontaktów międzyosobowych. iż cierpi na konkretną chorobę. Na propozycję konsultacji psychiatrycznej lub psychologicznej reagują niechętnie. Czynniki psychologiczne i behawioralne związane z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach"umieszczono takie. a chorzy wypowiadają jedynie podejrzenia co do ich podłoża. Często kwestionują wiarygodność wyników. które trwają przewlekle i mogą odgrywać główną rolę w etiologii chorób somatycznych zamieszczonych w innych rozdziałach ICD-10 (nie dotyczących zaburzeń psychicznych) . jak zmartwienia.. że na uporczywość dolegliwości hipochondrycznych (psychosomatycznych) ma wpływ wiele czynników. łagodne zaburzenia psychiczne". Przed wszystkim do pojawienia się tego rodzaju zaburzeń usposabia określony typ osobowości. Przede wszystkim pacjent wymaga bardzo dokładnego przebadania somatycznego. Po trzecie w wielu przypadkach leczący lekarze popełniają błędy. że w podrozdziale F 54 pt: .

U chorych z dużą motywacją do leczenia i darzących lekarza (lub terapeutę) zaufaniem. 19. Zaruwno w leczeniu zaburzeń nerwicowych. w których chorzy uzyskują kompleksową pomoc zarówno psychologiczna-psychiatryczną.pochodnych benzoliazepiny) . Za postęp należy uznać zatrudnienie w oddziałach somatycznych psychologów. uzdrawiaczy". Podstawowa rola przypada psychoterapii kompleksowej. W tym rozdziale omawiamy: zaburzenia odżywiania się. Osobiście preferuję małe dawki leków przeciwdepresyjnych lub przeciwlękowych (buspironspamilan) . jak i somatyczną. tym bardziej że u chorych tych nie są rzadkie stany lęku i depresji. reagują dobrze na leczenia sugestywne. Ich wiara w cudowne zdzlnoici tych osćb przynosi niekiedy zaskakujące wyniki. negujący uwarunkowanie psychologiczne i społeczne swoich dolegliwości. nieracjonalne odżywianie się dorosłych prowadzące do nadwagi i otyłości lub przeciwnie przesadne głodzenie się (zwłaszcza pań) w trosce o smukłą sylwetkę-to może . internista. zaburzenia seksualne. Przekarmianie dzieci. lekarz powinien się wystrzegać stosowania uzależniających anksjolityków (np. Poprzestanę na stwierdzeniu. niż ograniczanie się wyłącznie du sfery objawów somatycznych. Podejście całościowe du pacjenta psychosomatycznego daje znacznie lepsze wyniki. Adam Bilikiewicz. W wielu przypadkach konieczna jest ścisła współpraca z lekarzami innych specjalności (alergolog. jak i psychosomatycznych istotne znaczenie ma poziom intelektualny pacjenta i jego możliwości zrozumienia psychogenezy objawów somatycznych. Nie należy się spieszyć z lekami psychotropowymi. Zaburzenia odżywiania się. dermatolog) . a jego utrata powodem do niepokoju. Pacjenci podchodzący nieufnie do leczenia psychiatrycznego. Jeżeli jednak zachodzi taka konieczność. W Polsce oddziałów tego rodzaju jest niewiele. W wielu krajach istnieją odrębne oddziały i kliniki psychosomatyczne. Stąd zapewne brak łaknienia stanowi jedną z najczęściej wypowiadanych dolegliwości. Wpływ czynników emocjonalnych na łaknienie potwierdza się w doświadczeniu osobistym każdego z nas. zaburzenia snu. W przekonaniu ogółu łaknienie jest sprawdzianem zdrowia. To oni zapełniają poczekalnie przeróżnych. Wstęp. Zespoły psychopatologiczne związane z zaburzeniami procesów fizjologicznych. wyniki leczenia są zwykle pozytywne. Jeżeli objawy będą się cofały bez ingerencji farmakologicznej. Rokowanie.przyczynowo-skutkowych. że w tej dziedzinie popełnia się błędy od najwcześniejszego okresu życia człowieka. przekona to chorego o właściwym wyborze terapeuty i stosowanych przez niego metod leczenia.

nie wykluczając Ba psychotycznego i organicznego. Chłopcy zapadają na nią rzadziej w okresie przed pokwitaniem. co u kobiet przejawia się zatrzymaniem miesiączek. znajdując potwierdzenie tego poglądu w zmienionych parametrach biochemicznych i endokrynologicznych. Jadłowstręt psychiczny (awwreaiw weeezwz) . Podział.tuczących potraw. Zaburzenie dotyczy najczęściej dziewcząt w okresie pokwitania i młzdych kobiet (por. chociaż rzadziej niż u kobiet. a ponadto za pomocą jednej z wymienionych czynności: prowokowanie wymiotów. że przyczyny nieprawidłowego odżywiania sig mają tło nerwicowe (psychofzjologiczne) i temu aspektowi poświęcony jest ten krótki rozdział. W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 (1992. stosowanie środkćw przeczyszczających. nie określone. Przejadanie się związane z innymi czynnikami psychologicznymi. Jadłowstręt psychiczny atypowy. Z. Zaburzenia odżywiania się. Trzecia grupa badaczy uważa ten obraz kliniczny za typowy przykład.najskrajniejsze przykłady. Atypowa żarłoczność psychiczna. wyczerpujące ćwiczenia fizyczne. Poprawniej byłoby mówić o jadłowstręcie psychopodobnym. Obraz kliniczny i kryteria diagnostyczne.rozdział prof Namysłowskiej dotyczący psychiatrii dzieci i młodzieży) . stosowanie leków tłumiących łaknienie (reklamowanych jako ułatwiających odchudzanie) i/lub środków moczopędnych: wyobrażenie własnego ciała jest zaburzone i przyjmuje pzstać specyficznego zespołu psychopatologicznego. w którym obawa przed otyłością przybiera fzrmę myśli natrętnej. powodującej narzucenie sobie określonego reżimu dietetycznego i niskiego limitu masy ciała: zaburzenia hormonalne obejmują oś przysadkowa-nadnerczcwą i gonady. Jadłowstręt psychiczny jest zaburzeniem charakteryzującym się celową utratą masy ciała wywołaną i często podtrzymywaną przez pacjenta. Jadłowstręt psychiczny może wystąpić u młodych mężczyzn. Zgodnie z cytowaną klasyfikacją ICD-10 zaburzenia odżywiania się obejmują następujące zespoły chorobowe: Jadłowstręt psychiczny (dworeaia genem. U tych ostatnich zdarza się aż do okresu menopauzy. Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi" (F 5 O) . polska edycja 1997) zaburzenia odżywiania się zaliczone zostały do działu: . Zdarzaj się jednak. godnie z kryteriami ICD do rozpoznania jadłowstrętu psychicznego konieczne jest stwierdzenie wszystkich wymienionych niżej objawów: masa ciała utrzymuje się na poziomie co najmniej 159 poniżej oczekiwanej: pacjenci przed okresem pokwitania mogą nie osiągnąć należnej masy ciała w okresie wzrostu: utrata masy ciała jest wywołana poprzez unikanie tzw. Wokół tego pojęcia narosłe wiele nieporozumień. Wśród licznych publikacji na ren temat można wyodrębnić co najmniej trzy stanowiska. Żarłoczność psychiczna Oulwua werusu) . zespołu behawioralnego związanego z zaburzeniami fizjologicznymi" (twćrcy ICD-IO) . Inne zaburzenia odżywiania się. inni traktują go jako wielcprzyczynowy zespół objawów (symptokompleks) . a u . Część autorów (w tym głównie pediatrzy) uważa jadłowstręt psychiczny za odrębną jednostkę nozologiczną.

I chi oho odnŚCI. że albo w ukryciu dokarmiają się z powodu silnego poczucia głodu. kobiecości. to liczne zjawiska związane z pokwitaniem ulegają opóźnieniu lub zahamowaniu: wzrost zatrzymuje się. Pacjenci z anoreksją znani są z przebiegłości. albo prowokują u siebie wymioty lub stosują środki przeczysz GZI) ĘCC. a często agresywną postawę. lęk przed zbliżeniami seksualnymi) . układu krążenia i wydzielania wewnętrznego (endokrynologicznegok 2) równoległym prowadzeniu psychoterapii chorego: 3) prawidłowym ustawieniu diety: 4) terapii rodziny. białkowej i węglowodanowejoraz usunięciu wtórnych zaburzeń ze strony układu pokarmowego. u których konflikt dotyczy sfery seksualnej (może tu chodzić o wykorzystywanie seksualne w okresie dzieciństwa sprzed zachorowania na jadłowstręt psychiczny. brak akceptacji roli kzbiecej i fizycznych cech 21-Psyehi@lri 4. jeżeli początek zaburzeń miał miejsce przed okresem pokwitania. że przypadki te powinny od samego początku trafiać do psychiatry. ma natomiast silną motywację do odmawiania przyjmowania pokarmów. Leczenie jadłowstrętu psychicznego jest zadaniem delikatnym. U młodych osób należy wykluczyć takie somatyczne przyczyny utraty masy ciała. witaminowej. Wskazana jest raczej psychoterapia racjonalna. co oczywiście nie zwalnia nikogo od obowiązku różnicowania jadłowstrętu psychopochodnegoz chorobami organicznymi (somatycznymi) i psychicznymi. u chłopców narządy płciowe pozostają w stanie dziecięcym. Powinno się opierać na następujących działaniach: 1) przywróceniu zachwianej homeostazy w organizmie przez doprowadzenie do ruwnowagi elektrolitowej. różne próby leczenia. Szczególnej ostrożności wymaga w rozmowie poruszanie problemów psychologicznych. OOcGZI) Slogi cho*08) 21. u dziewcząt nie rozwijają się piersi i występuje pierwotny brak miesiączek. jako przewlekle choroby wyniszczające. Nawiązanie z pacjentem pierwszego kontaktu jest trudne ze względu na jego chłodną. wymagającym od terapeuty cierpliwości i dużego wysiłku. podobnie jak zaburzenia osobowości. Pacjentki. Jeżeli jadłowstrętowi psychicznemu towarzyszy depresja albo natręctwa. Różnicowanie. polegająca na wyjaśnianiu znaczenia spożywania poszczególnych składników pożywienia i analizowaniu objawów. nieufną. guzy mózgu i zaburzenia jelitowe (choroba Crohna lub zespół złego wchłaniania) . przeważnie bez powodzenia. Rozpoznanie jadłowstrętu psychicznego stawia się zwykle zer ea (asionem. Nie ma on najczęściej poczucia choroby fizycznej.mężczyzn zabu. Przeważa pogląd. które wystąpiły w wyniku długotrwałego głodzenia się. a tym bardziej psychicznej. kiedy pediatra lub internista wykonał niezliczoną ilość badań dodatkowych i podejmował. Leczenie. Niektórzy autorzy wspominają o dobrych wynikach uzyskiwanych dzięki metodom nastawionym . stosują silne mechanizmy obronne. która wyraża się tym. mogą powstać trudności w różnicowaniu.

Spośród leków farmakologicznych stosuje się niewielkie dawki insuliny. np. tężyczki. kiedy wzrasta masa ciała. U chorych. napadów padaczkowych. nadużywanie środków przeczyszczających. Pud tym względem przypominają zachowania osób z jadłowstrętem psychicznym. a także gdy można terapią objąć całą rodzinę. notuje się pewien odsetek zgonów. Żarłoczność psychopochodna może wystąpić u chorych leczonych z powodu anoreksji. nie mają natomiast znaczenia i są raczej nieskuteczne przetwory hormonalne. w których zachodzi konieczność przywrócenia właściwego poziomu hormonów. małe dawki neuroleptyków lub leków przeciwdepresyjnych. Zespół ten charakteryzuje się okresami obżarstwa i nadmiernym skupianiem się na kontroli masy ciała. preparatów tarczycy lub środków moczopędnych: chory ze współistniejącą cukrzycą może zaniechać przyjmowania insuliny: . osłabienia mięśni. stosując co najmniej jeden z następujących sposobów: prowokowanie wymiotów. Pacjenci stosują skrajne metody przeciwdziałania tuczącym skutkom spożywanych pokarmów. Rozpoznanie opiera się na następujących kryteriach ICD-Bkstałe zaabsorbowanie jedzeniem i niepowstrzymane pragnienie jedzenia: pacjent miewa epizody żarłoczności. odwodnienia. Okres dzielący te dwa zaburzenia trwa od kilku miesięcy do wielu lat: poprzedzający epizod jest pemoobjawowy lub przebiega w sposób poranny. Żarłoczność psychiczna (żuMma wericsw) lub psychopochodnajest zaburzeniem występującym niekiedy naprzemiennie z jadłowstrętem psychicznym. obraz psychopatologiczny dotyczy chorobliwej obawy przed otyłością: pacjent zakreśla nieprzekraczalne granice masy ciała. pojawiają się miesiączki. a w konsekwencji do znacznego spadku masy ciała. Różnicowanie. Zastrzeżenia te nie dotyczą oczywiście przypadków. zaburzeń rytmu serca. stosowanie leków tłumiących łaknienie. kiedy doszło do wtórnych następstw somatycznych.wyciągi z przedniego płata przysadki. a potem następuje przejadanie się z wymiotami (niekiedy prowokowanymi) . Żarłoczność psychopochodną różnicuje się ze: schorzeniami górnego odcinka przewodu pokarmowego z nawracającymi wymiotami (nie ma wówczas charakterystycznego obrazu psychopatologicznego i typowych neurotycznych cech osobowościk zaburzeniami osobowości . choć nie zawsze. rokowanie jest dobre.na zmianę zachowania (terapia behawioralna) . polegające na spożywaniu olbrzymich porcji jedzenia w krótkich odstępach: pacjent próbuje przeciwdziałać "tuczącym"skutkom spożywania pokarmów. z umiarkowanym spadkiem masy ciała i/lub przejściowym zatrzymaniem miesiączek. Należy pamiętać. Wymioty mogą prowadzić do zaburzeń elektrolitowych. W grupie przypadków zaniedbanych. poprawia się łaknienie. znacznie poniżej przedchorobowej czy optymalnej według lekarza: często. Rokowanie. chociaż pierwsze objawy występują w nieco późniejszym wieku. którzy mają motywację lub udaje się ją wzbudzić. że próby karmienia pacjenta sondą lub przymusowe dokarmianie mogą nieodwracalnie zburzyć kontakt terapeutyczny. estrogeny. Również w tej grupie zaburzeń spotyka się częściej kobiety. okresowe głodówki. w wywiadzie stwierdza się epizod jadłowstrętu psychicznego.

mają opory w nawiązywaniu znajomości z mężczyznami zakładając z góry. a to z kolei wywołuje zaburzenia afektywne (lęk. Bioxetiri). Rokowanie. jedynie na przestrzeganiu odpowiedniej diety i .tluoksetyna (Prozac. lecz o. Leczenie. np. Poza metodami terapii behawioralnej stosuje się leki psychotropowe wpływające na stan emocjonalny chorego (np. Jedną z przyczyn tych zaburzeń bywa narzucanie sobie przez ludzi oty (ych surowego reżimu dietetycznego. ale również leki przeciwdepresyjne o działaniu anorektycznym. Nie mieści się też w pojęciu. Leczenie. Jak wiadomo. gdyż wypowiedziałem się o tym powyżej. W takich sytuacjach otyłość może być przyczyną nadmiernej wrażliwości na punkcie własnego wyglądu.sterydami.stanów depresyjnych. na szczęście nie wszystkie. trudnościami w funkcjonowaniu poprzez zbyt częste spożywanie posiłków. zwłaszcza w sytuacjach zwiększonego stresu. U chorych prawidłowo zdiagnozowanych i poprawnie leczonych udaje się uzyskać poprawę. że są bez szans. otyłości psychopochodnej"kompleks problemów psychologicznych związanych ze skutkami nadwagi. Tutaj będzie mowa o otyłości typu psychogennego. jak i psychologiczny aspekt żarłoczności.leki anksjolityczne) . Jest to oczywiście poważny problem psychologiczny wymagający interwencji psychoterapeutycznej. Trzeba się jednak liczyć z możliwością nawrotów. np. przyczyny otyłości bywają zazwyczaj złożone. która polega na pochłanianiu olbrzymich ilości pokarmów. lękowych i innych objawów nerwicowych. puszyste"kobiety. Otyłość psychopochodna jest skutkiem przejadania się i reakcją na sytuacje stresowe.(zaburzenia odżywiania się mogą towarzyszyć uzależnieniu od alkoholu) . względnie innymi lekami. W ten sposób radzą sobie z głodem nikotynowym palacze po odstawieniu tytoniu. Nie należy do otyłości psychopochodnej zaliczać przyrostu masy ciała u chorych leczonych neuroleptykami lub lekami przeciwdepresyjnymi. której źródła sięgają często wczesnego dzieciństwa i mają związek z trudnościami emocjonalnymi tego okresu. jak można by sądzić. przygnębienie) . Otyłość może być przyczyną różnych stanćw psychopatologicznych. radzenie sobie"z lękiem. Postępowanie lecznicze powinno mieć charakter kompleksowy i uwzględniać zarówno somatyczny. co rodzi w nich poczucie mniejszej wartości. jest przyczyną zahamowań w kontaktach z dziewczętami itd. co. Nie chodzi zatem o bulimię. np. U młodych mężczyzn wskutek przejadania się stwierdza się początki ginekomastii. a przyrost masy ciała tłumaczą zaniechaniem palenia papierosów. Pomijam sprawy diagnozowania i różnicowania otyłości psychopochodnej. skutkuje brakiem pewności siebie w kontaktach z ludźmi. drażliwość. Leczenie otyłości nie polega. Tak zwane. niepokój.

cierpliwości. a) bezsenność idiopatyczna. Niestety lekarzom brakuje na ogół czasu. Podajemy w kolejności: po a) rozpoznanie. ich indywidualnych oraz rodzinnych uwarunkowań. a nie podmiotowy. Endogenne: a) bezsenność psychofizjologiczna. jak również motywacji. Aktualna Międzynarodowa Klasyfikacja Zaburzeń Snu obejmuje 88 różnych sobaczeń. 3) zaburzenia snu wtórne do schorzeń psychicznych lub somatycznych. Podstawową metodę stanowi psychoterapia. jego trybu życia. Wielu pacjentów nie przestrzega zaleceń lekarskich może nie z powodu braku zdyscyplinowania. hipersomnie natomiast. choć jest to na pewno jeden z ważniejszych elementów terapii. a nawet nazbyt skomplikowane. obyczaje towarzyskie i naciski. które otyłości towarzyszą. w tym u polowy badanych bezsenność jest ciężka. Rokowanie zależy od wytrwałości i stopnia motywacji pacjenta. czyli niepożądane zjawiska okresowo występujące podczas TU. Niepowodzenia lekarza w leczeniu otyłości dadzą się ująć w następujący sposób: 1. a często niezbędnych wiadomości. co sprawia. a także do usunięcia objawów nerwicowych. Skrócony przegląd kategorii uwzględnionych w międzynarodowej klasyfikacji przedstawiono w tabeli 3. że są one niekiedy mało przekonujące. Konieczna jest szczegółowa analiza zachowań pacjenta. mało zrozumiałe. wobec których lekarz może być bezsilny (chodzi tu o przyzwyczajenia kulinarne. czyli nadmierna senność w ciągu dnia. aby w taki właśnie sposób podejść do problemuw pacjenta. Prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń snu narasta w miarę starzenia się. Są to: 1) dysomnia. Klasyfikacja i rozpowszechnienie zaburzeń snu. czyli pierwotne zaburzenia snu nocnego i/lub zaburzenia czuwania w ciągu dnia: 2) parasomnia. w trakcie której omawia się z pacjentem czynniki psychologiczne przyczyniające się do wystąpienia otyłości. a raczej w sposób moralizatorski. b) 15%leczonych z powodu bezsenności. Lekarze (zwłaszcza somatycy) ześrodkowują redukcjonistycznie uwagę na czynnościach poszczególnych narządów wewnętrznych. zbyt przeteoretyzowane. do wyrobienia motywacji ułatwiającej kurację odchudzającą. gościnnego otoczenia"-co bywa niekiedy utrapieniem w polskich domach) .ograniczeniu dostarczania energii. po b) rozpowszechnienie. I'%populacji ogólnej. . Dążymy do zmiany zachowań pacjenta. stwierdza się u 7. niekiedy poczucia taktu i delikatności. jako człowieka winnego nabawienia się cierpienia. Zaburzenia snu. Rozpowszechnienie poszczególnych zaburzeń snu podano w tabeli 3. Waldemur Szelenberger. Postawa ta charakteryzuje się ignorowaniem psychologicznych problemów pacjenta i traktowaniem go nie jak chorego. Dysomnia. lecz dlatego. W epidemiologii otyłości podkreśla się znaczenie czynników ekonomiczna-kulturowych. iż do pacjenta mają stosunek przedmiotowy. Rozpowszechnienie zaburzeń snu jest znaczne: w przypadku bezsenności chorobowość roczna wynosi 35'%. Tabela 3.

Zaburzenia snu wtórne. b) 10-50%do 5.w przewlekłej zaporowej chorobie płuc u większości pacjentów. Parasomnia snu REM: a) koszmary nocne. b) częstość występowania rćżna. b) do 15%dzieci. rż. b) 35%zgłaszających bezsenność. b) prawdopodobnie zaburzenie bardzo częste. b) 2-5%populacji ogólnej. poniżej 1%dorosłych.b) 0. b) 5%do 10. b) schorzenie rzadkie. do 20%osób z mocznicą. a) parasomnia snu REM. a) okresowe ruchy kończyn. np. Parasomnia. b) częstość występowania różna.w chorobie Parkinsonau 60-90%chorych. rż. a) Narkolepsja.w zaburzeniach lękowych) oraz pod . a) lęki nacne. a) w przebiegu schorzeń ośrodkowego układu nerwowego.03%leczonych z powodu bezsenności. b) 1-2%populacji ogólnej. l-3%do 18. b) 3%dzieci. a) w przebiegu zaburzeń psychicznych. a) w przebiegu schorzeń somatycznych. b) 34%populacji powyżej 60 rż.06%populacji ogólnej. b) 0. b) bardzo częste u dzieci do 5. a) somnambulizm. rż. a) zespół opóźnionej fazy snu. rz 1%dorosłych. b) 5-10%zgłaszających się z powodu nadmiernej scnności. np. a) bezdcchy obturacyjne. Zaburzenia rytmu snu i czuwania: a) zaburzenia snu związane z pracą zmianową. Bezsenność występuje pod pustacią trudności w zasypianiu (np. a) zespół niespokojnych nóg. Parasomnia inne: a) moczenie nocne. b) 12%osab zgłaszających bezsenność. Bezsennością nazywamy subiektywną dolegliwość polegającą na zbyt krótkim lub nie pokrzepiającym śnie.. Parasomnia snu NonREM (zaburzenia wzbudzenia): a) upojenie przysenne. Egzogenne: a) niewłaściwa higiena snu. a) hipersomnia idiopatyczna. Bezsenność. b) 5-10%leczonych z powodu bezsenności. do 5%dorosłych. b) 5-15%osab zdrowych. a) wpływ substancji o działaniu ośrodkowym.

Przyjmowanie leków nasennych w odstępach czasu krótszych niż czterokrotny okres jego biologicznego póhrwania prowadzi do kumulacji. zaburzenia osobowości).postacią trudności w utrzymaniu snu i zbyt wczesnym budzeniu się (np. Tabela 4. tolerancji lub odstawienia środków psychostymulujących. a) okresowe ruchy kończyn lub zespół niespokojnych nóg. Różnice między pochodnymi benzodiazepiny są prawdopodobnie tylko ilościowe. czyli objawy pojawiające się po zachodzie słońca). zaburzeń rytmów biologicznych. Bezsenność przewlekła: a) bezsenność psychofizjologiczna. b) utrwalona niezdolność do zasypiania i wstawania o pożądanej porze: chory zasypia u 3:00-6:00 rano.w epizodzie depresji) . krótkotrwałą (do 3 tygodni) oraz p r ze w I e kł ą (powyżej miesiąca) . spowodowana uszkodzeniem struktur odpowiedzialnych za sen i czuwanie. Wybrane postacie bezsenności przedstawiono w tabeli 4 Leczenie bezsenności zależy od jej przyczyn (tabela 5) . Warunkiem rozpoznania bezsenności są objawy w ciągu dnia: w bezsenności przygodnej i krótkotrwałej-senność i zmęczenie. b) od dzieciństwa. a) bezdechy podczas snu. a) Bezsenność krótkotrwała. np. zaburzenia lękowe. b) sen jest przerywany przez powtarzające się stereotypowe zrywania mięśniowe w kończynach lub dyzestezje w kończynach dolnych. niepokojem. czasem z agresją w godzinach nocnych. a) schorzenia somatyczne. b) w nagłej chorobie somatycznej lub w żałobie. zmianą strefy czasu lub nagłym stresem (np. b) zaburzenia snu są przejawem lub następstwem chorób układu nerwowego oraz innych schorzeń somatycznych. lękiem. nagła zmiana otoczenia . Charakterystyka wybranych postaci bezsenności. czynnikiem wyzwalającym są schorzenia somatyczne. a) nocny niepokój w zespołach otępiennych (sundowmng. a) wpływ substancji o działaniu ośrodkowym. b) bezsenność wynika z przewlekłego używania. nasilenie bezsenności jest proporcjonalne do nasilenia innych objawów. wyboru określonego leku dokonuje się więc w zależności od jego farmakokinetyki (tabela ó) . chory łatwo zasypia poza własną sypialnią. a) zespół opóźnionej fazy snu. b) bezsenność wynika ze wzbudzenia emocjonalnego zaburzeń przekażnictwa synaptycznego. po b) charakterystyka. nasennych i alkoholu. b) odwrćcenie rytmu snu i czuwania z dezorientacją. W zależności od czasu trwania objawów rozróżnia się bezsenność przygodną (trwającą przez kilka dni) .w hotelu. skuteczność leków nasennych jest zmniejszona. a) Bezsenność przygodna. b) przerwy w oddychaniu prowadzą do hipoksji i wybudzeń lub spłycenia snu.podczas oczekiwania na zabieg operacyjny). a) zaburzenia psychiczne (zaburzenia afektywne. b) spowodowana pracą zmianową. Postępowanie farmakologiczne polega na podawaniu agonistuw receptora benzodiazepinowego. w bezsenności przewlekłej-gorsze wykonanie zadań i obniżenie nastroju. b) wskutek uprzednich skojarzeń czynności związane z udawaniem się na spoczynek powodują wzbudzenie. Podajemy po a) rozpoznanie. a) bezsenność idiopatyczna.

Okresowe ruchy kończyn i zespół niespokojnych nóg .(hospitalizacja).). leczenie towarzyszących schorzeń somatycznych. Bezdechy podczas snu .chemoterapia: opóźnianie snu o 3 godziny dziennie.psychoterapia.5-1. Zaburzenia afektywne. po b) szczyt stężenia we krwi (godz. relaks.5-5.klonazepam.redukcja wagi ciała.leczenie choroby podstawowej. a) Diazepam b) 1-2 c) 32 d) 5.właściwa higiena snu.5) a) flurazepam b) 2 c) 47-100 d) 15. terapia behawioralna (poznawcza. ewentualnie farmakoterapia.00). po d) duwka (mg) dorośli (osoby w podeszłym wieku).). Tabela 6. Bezsenność przygodna lub krótkotrwała . Zapobieganie tolerancji i uzależnieniu polega na podawaniu leków nasennych tylko co trzeci dzień. Podajemy w kolejności: po a) lek. Farmakokinetyka wybranych leków nasennych. leczenie operacyjne. ewentualnie farmakoterapia.właściwa higiena snu. czyli lęk i bezsenność po ustąpieniu działania środka OdSTOCZO. zmiana godzin pracy nie częściej niż raz w tygodniu. Nadużywanie alkoholu i innych substancji o działaniu ośrodkowym .0) a) lorazepam . oddychanie powietrzem pod zwiększonym ciśnieniem.0 (15.chemoterapia: stała pora snu. Tabela 5. farmakoterapia przez 1-2 loby po zmianie godzin pracy. trazodon 100-200 mg na noc. Niewłaściwa higiena snu . ograniczenie drzemek w ciągu dnia. ekspozycja na światło. w jak najmniejszej dawce i przez jak najkrótszy okres. po c) okres biologicznego półtrwania (godz.0-10. Zespoły otępienne i nocny niepokój (sundownincj) . Bezsenność spowodowana pracą zmianową . Zespół opóźnionej fazy snu . praca nocna nie dłużej niż 5 kolejnych nocy bez odpoczynku.0-30.0 (2. aż do uzyskania pożądanej pory snu. a) flunitrazepam b) 1 c) 16 d) 0.edukacja: przesuwanie zmian roboczych zgodnie ze wskazówkami zegara. Leczenie bezsenności. zwłaszcza pu preparatach o krótkim okresie po (trwania: 3) bezsenność z odbicia. Środki nasenne powodują następujące objawy niepożądane: 1) nadmierna senność następnego dnia.5-1. długiego okresu po (trwania lub interakcji z innymi lekami: 2) zaburzenia pamięci deklaratywnej.nadzorowana abstynencja. Bezsenność psychofizjologiczna . Zaburzenia lękowe . schizofrenia . haloperydol 0. wskutek zbyt dużej dawki.0 mg. ewentualnie środki przeciw depresyjne (10 mg wnitryptyliny lub 200 mg trazodcnu na noc). sprzężenie zwrotne).wyłącznie edukacja.0 (0. żałoba. deprywacja społeczna i sensoryczna.Farmakoterapia. Bezsenność idiopatgczna .

0) a) temazepam b) 1 c) 8 d) 10. prawdopodobieństwo zamachu samobójczego.0) a) oksazepam b) 2-3 c) 8 d) 15. który to proces nie jest na starość zaburzony. Przeciwwskazaniem do podawania leków nasennych jest ciąża. nadużywanie alkoholu i inne uzależnienia. . w bezsenności krótkotrwałej do 3 tygodni.5 c) 9 d) 1.5 c) 6 d) 3.0 (2. bezdechy podczas snu.0-2. Powyżej 60 rż.0-20. Przewlekłe stosowanie pochodnych benzodiazepinyo długim okresie po (trwania może prowadzić u ludzi starych do zespołu imitującego otępienie typu alzheimerowskiego oraz do upadków i złamań szyjki kości udowej. a w bezsenności przewlekłej nie dłużej niż 3-4 miesiące. Zaburzenia oddychania mogą być jedną z przyczyn zwiększonej umieralności osób nadużywających leków nasennych.0 a) zopiklon (pochodna cyklopirolonu) b) 1.0) a) lormetazepam b) 1-2. Zmiany te w przypadku oksazepamu.75) Zaleca się.0 (1. Fu długotrwałym podawaniu trzeba odstawiać lek stopniowo.0-60.b) 2 c) 8-24 d) 1. W podeszłym wieku zwiększona jest także wrażliwość układu nerwowego na leki nasenne.0 (0.5 d) 10.0-30.5-5.0 (10.25 (0.75-7.5 c) 3 d) 0. lorazepamu i temazepamu mają niewielkie znaczenie.125) a) zolpidem (pochodna imidazopirydyny) b) 1 c) 1.125-0.0-2.0-20. nocny niepokój w zespołach otępiennych (wndzwmng) . by leki nasenne podawać w bezsenności przygodnej tylko przez I-3 dni. metabolizm pochodnych benzodiazepiny może być zwolniony.5 (3.0)] a) triazolam b) 1.0 (10.5) a) nitrazepam b) 3 c) 30 d) 5. gdyż leki te inaktywowane są na drodze sprzęgania z kwasem glukuronowym.

Na tle wzmożonej senności pojawiają się epizody nagłego zapadania w sen. ewentualnie dekstroamfetaminy w dawce 5-60 mg dziennie. Nackolepsja to zespół chorobowy. Omamy przysenne są to żywe. odwracalnej. rż. tomografia komputerowa i magnetyczny rezonans jądrowy nie wykazują odchyleń od normy. Zaburzenia koncentracji u 50%chorych prowadzą do upośledzenia pamięci. Rutynowe badanie EIG. Alternatywą może być podawanie modafinilu w dawce dobowej 300 mg. łącznie z psychozami. świadomość zazwyczaj jest zachowana. Mięśnie oddechowe są zaoszczędzone. porażenia przysennegz i omamów przysennych polega na intruzjach snu REM w czuwanie. głównie metylfenidatuw dawce 10-60 mg dziennie. zmęczenie i stres. Narkolepsja trwa przez całe życie. jednak pierwotny defekt biochemiczny nie jest znany. Całkowita utrata napięcia wiąże się z ryzykiem urazów.podczas egzaminu. Porażenie przysenne polega na kilkuminutowej uogólnionej niezdolności poruszania się i mówienia.Narkolepsja. U większości chorych stwierdza się obecność antygenu HLA DRZ i HLA DQI. często w sytuacjach niezwykłych. że zachorowaniu na narkolepsję sprzyja obecność genu zlokalizowanego w chromosomie 6. Stała nadmierna senność nasila się podczas monotonnych zajęć. Leczenie narkolepsji jest objawowe. selegilmy w dawce 30 mg dziennie. Latencja stadium REM wynosi poniżej 15 minut. u wszystkich chorych 2) katapleksji. u 3050%chorych: 4) omamów przysennych. Uważa się. Zrównoważenie działania terapeutycznego środków psychostymulującychoraz ich działania niepożądanego. z właściwą dla tego stadium atonią i/lub marzeniami sennymi. Dysfunkcja ta ujawnia się pod postacią tetrady objawów: 1) stałej nadmiernej senności oraz napadów snu. Katapleksja polega na nagłej. Zarówno porażenie. zwłaszcza nadmierna senność nie ustępuje z czasem. Larenja snu jest skrócona do wartości poniżej 5 minut. u 20-40%chorych. Rejestracja snu nocnego ujawnia spłycenie snu i rozfragmentowanieepizodów snu REM. W Stanach Zjednoczonych do leczenia nadmiernej senności używa się środków psychostymulujących. obustronnej gnacie napięcia mięśniowego wywoływanej przez emocje. . Mechanizm katapleksji. o czasie trwania zazwyczaj 10-20 minut. Niepełne ataki przejawiają się np. a 45. albo podczas budzenia się. Częstość napadćw waha się od kilku w ciągu leku dc niezliczonych napadów w ciągu jednego dnia. którego przyczyną jest prawdopodobnie dysfunkcja pnia mózgu. Narkolepsji towarzyszą zaburzenia przekażnictwa munoaminergicznego. jak i omamy przysenne pojawiają się albo podczas zasypiania.jako tłuczenie talerzy lub jąkanie się pod wpływem zdumienia lub rozbawienia. Utrata napięcia trwa do kilku minut. takich jak wkładanie ubrania do lodówki albo pisanie po zakończeniu strony. np. Początek choroby zazwyczaj przypada na okres pokwitania. ponowny szczyt zachorowań odnotowuje się między 35. Krótkie wahania poziomu czuwania między napadami są przyczyną automatyzmów. realistyczne doznania zmysłowe z zachowaną częściowo orientacją co do otoczenia. nie jest łatwe. u 90%chorych: 3) porażenia przysennego.

I-2 razy dziennie. jak L-Dopa i inne środki przeciwparkinsonowskie. Czas trwania napadu wynosi od kilku sekund do kilku godzin. Także stres może wyzwalać napady. w przebiegu chorób gorączkowych. upojenie przysenne może występować po niemal każdym obudzeniu się ze snu. po alkoholu. Koszmary są to przerażające marzenia senne. Czynnikiem wyzwalającym napady somnambulizmu i lęków nocnych jest wzmożenie snu wolnofalowego w toku leczenia neuroleptykami. Parasomnia snu REM.Żaden znany lek nie usuwa całkowicie nadmiernej senności. Zaburzenia te polegają na niecałkowitym odzyskiwaniu przytomności podczas budzenia się. Przyczyną koszmarów są na ogół konflikty i urazy psychiczne. Koszmary zdarzają się także po lekach takich. U dzieci skuteczne jest budzenie przed spodziewanym napadem. Po drzemce czujność poprawia się na 2 godziny. oraz nieartykułowana wokalizacja. wskutek niedoboru snu. z których pacjent budzi się podczas snu REM. Ulpojenie przysenne jest to stan zaburzeń świadomości trwający od kilku minut do kilku godzin po obudzeniu się ze snu NonREM. U niektórych pacjentów. Parasomnia snu NonREM (zaburzenia wzbudzenia). Znane są też przypadki prowadzenia samochodu lub agresji wobec otoczenia. Charakterystyczna jest aktywacja układu wegetatywnego. zwłaszcza u chorych z hipersomnią. Upojenie przysenne. Jest to najczęściej zwykła codzienna aktywność. Napad somnambulizmu przejawia się złożoną aktywnością ruchową podczas snu wolnofalowego (stadium 3 i 4) . 5-20 mg dziennie lub imipraminy. Epizody somnambulizmu i lęku nocnego zazwyczaj pokryte są niepamięcią. somnambulizm i lęki nocne mogą występować u tej samej osoby. Nieprawidłowe wzbudzenie podczas napadu somnambulizmu lub lęku nocnego przejawia się w badaniu polisomnograficznym serią hipersynchronicznychfal delta poprzedzających napad. gdy stadia snu REM są najdłuższe. Leczenie pozostałych objawów tetrady polega na podawaniu tró (pierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (protryptyliny 2. Leczenie somnambulizmu i lęków nocnych polega na podawaniu środków tłumiących sen wolnofalowy: pochodnych benzodiazepiny i leków przeciwdepresyjnych. brakiem zaburzeń świadomości po obudzeniu się oraz brakiem objawów wegetatywnych. przyspieszeniem oddechu i poceniem się. . Koszmary zazwyczaj występują w drugiej połowie snu nocnego. W celu uchronienia chorego przed wypadkiem wskazane bywa zabezpieczenie okien i drzwi. Konsolidacja procesów snu i czuwania odbywa się w ontogenezie stopniowo. dlatego u dzieci nieprawidłowości wzbudzenia traktujemy jako zjawisko do pewnego stopnia fizjologiczne. Należą tu upojenie przysenne. Pożądane jest tworzenie grup wsparcia. litem. tyle że nieadekwatna do sytuacji. z tachykardią. klomipraminy czy też dezypraminy 25-200 mg dziennie) albo wiloksazyny 50-200 mg dziennie. Oprócz leczenia farmakologicznego zaleca się profilaktyczne drzemki przez 15-20 minut. Lęki nocne również powstają podczas wzbudzenia ze snu wolnofa (owego. Od lęków nocnych koszmary różnią się dobrą pamięcią marzeń sennych. somnambulizm i lęki nocne.

00. Ghorują głównie mężczyźni po 50. Znane są kazuistyczne przypadki zabójstw dokonanych podczas napadu somnambulizmu. W czasie tych epizodów pacjent nie jest w stanie rozumieć znaczenia popełnianych czynów ani kierować swoim postępowaniem. takim jak choroby naczyniowe. Na ogół przebieg parasomnii bywa łagodny. Część przypadków nie ma widocznej przyczyny. Do rozpoznania niezbędne jest przeprowadzenie badania polisomnograficznego. u prawie 509 chzrych na narkolepsję oraz u 2-8%osób cierpiących na bezsenność. Reakcja na koszmar przejawia się agresją wobec otoczenia. zanik oliwkowa-mostowa-móżdżkowy. ze złożoną aktywnością ruchową i żywymi marzeniami sennymi. . ale i całego społeczeństwa. Z badań symulacyjnych wynika. są też przyczyną wypadków w pracy i podczas prowadzenia pojazduw. choroba Parkinsona. mJn. Aspekty prawne parasomnii. w innych parasomnia snu REM może towarzyszyć różnym schorzeniom ośrodkowego układu nerwowego. Leczenie polega na podawaniu klonazepamu w dawce I mg na noc. Zbigniew Lew-Starowicz. Sprawność psychiczna po nocnym dyżurze jest u lekarzy upośledzona. Poruszanie się w stanie nasilonego lęku i zaburzeń świadomości jest niebezpieczne dla chorego i dla jego otoczenia. Według danych brytyjskich zaburzenia snu są odpowiedzialne za 20%wypadków komunikacyjnych. Niepożądana senność w czasie przeznaczonym na czuwanie może być też przyczyną katastrof. Wyniki leczenia są bardzo dobre. pochodnych benzodiazepiny i alkoholu powoduje wyrównawcze nasilenie snu REM i wystąpienie koszmarów. przystosowanie społeczne i funkcjonowanie w rodzinie. Czynnikiem wyzwalającym może być przyjmowanie leków przeciwdepresyjnych oraz przewlekłe nadużywanie alkoholu. a także na bezpieczeństwo publiczne. zawsze jednak istnieje możliwość samookaleczenia lub okaleczenia innej osoby. często o charakterze koszmarów. między północą a godziną 6. naukę. Znane są też przypadki parasomnii snu REM w przebiegu pourazowych zaburzeń stresowych. Zasypianie za kierownicą występuje u 90%chorych z bezdechami podczas snu. Zaburzenia snu utrudniają wykonywanie zawodu. Zaburzenia snu mają więc wpływ nie tylko na funkcjonowanie jednostki. Nagłe odstawienie substancji tłumiących sen REM.leki p-adrenolityczne i hipotensyjne. Epizody parasomnii należy zaliczyć do stanów wyjątkowych. Parasomnia snu REM (zaburzenia zachowania podczas snu REM. że sprawność psychiczna u osób cierpiących na nadmierną senność jest nie mniej upośledzona niż wskutek upojenia alkoholowego. a zatem jest niepoczytalny. więcej czasu zajmuje zaintubowanie manekina. REM s (cep behmior disorder) jest to okresowy brak atonii właściwej dla snu REM. tró (pierścieniowych leków przeciwdepresyjnych. Zaburzenia seksualne. zgodnie z artykułem 25: I kk. Osoba dzieląca łóżko z pacjentem. rż. Wszystkie wielkie katastrofy w elektrowniach atomowych miały miejsce w okresie fizjologicznie wzmożonej skłonności do zasypiania. a także sam pacjent są narażeni na urazy.

a później stworzył (i dotąd nim kieruje) Zakład Seksuologii i Patologii Więzi Międzyludzkich'enuum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie.powstaje pierwszy w kraju Zakład Seksuologii Akademii Medycznej w Krakowie. 1900 . 1931. W 1994 roku decyzją Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej został powołany pierwszy specjalista krajowy w zakresie seksuologii. Cew-Starowicz. z jego inicjatywy powstała specjalizacja-seksuologia. Seksuologia jest dziedziną wiedzy i sztuki lekarskiej. I tak np.Alfred Kinsey tworzy Instytut Badań Seksuologicznych przy Uniwersytecie Indiana.Zygmunt Freud ujawnia wyniki badań nad histerią. 1895 .lmieliński.Wilhelm Reich publikuje The function of the orgasm. który w 1969 r. Klasyfikacja zaburzeń seksualnych. Jej pionierami byli głównie psychiatrzy.William Masters i Wirginia Johnson publikują pracę-ocenianą jako przełom w seksuologiiWspółżycie seksuane człowieka.Powstaje The World Association in Sexology. W 1963 r. ale jej historia nie jest znana lekarzom. Popielski.opublikował znane dzieło Klinika nerwic płciowych. został nim 2. Drugim pionierem jest 8. 1896 .Henry Havelock-Ellis wydaje Studies in the Psychology of Sex. W kolejno ukaazujących się klasyfikacjach zaburzeń seksualnych jest zauważalny nie tylko dynamiczny rozwój wiedzy. Prezes Koła Seksuologżw Polskich przy/O Towarzystwa Świadomegz Macierzyństwa. 1913 . 1927.Powstaje pierwsza klinika seksuologiczna w Amsterdamie. 1978 . W Polsce pionierem seksuologii był Tadeusz Bilikiewicz.Wprowadzenie. W 1991 roku powstało Polskie Towarzystwo Seksuologiczne. a . Ostatni z nich-XIII.w przeszłości masturbacja czyli onanizm była pzstrzeganajako zaburzenie. 1886 .Van de Velde publikuje Małżeństwo Doskonałe. 1966 .August Forel publikuje Sexual Problems. a w 1973 r. 1936 . W Polsce uprawnienia do leczenia zaburzeń seksualnych można uzyskać na podstawie specjalizacji z seksuologii lub certyfikatu seksuologa klinicznego przyznawanego przez Polskie Towarzystwo Seksuologiczne. wykładający seksuologię na AM w Gdańsku. która rozwinęła się w zasadzie w XX wieku.Richard van KraT-Ebing publikuje Psychopatia Sexualis. którego był kierownikiem. dlatego warte poznać najważniejsze postacie i fakty z nią ZWIĘZ (OC. 1906 . 1947 . 1919 . Jest re zatem nauka młoda.Magnus Hirschfeld tworzy Instytut Wiedzy Seksualnej w Berlinie. ale również zmiana postaw wobec seksualności.Albert Moll tworzy Międzynarodowe Towarzystwo Badań Seksuologicznych. ale dość szybko przybrała charakter interdyscyplinarny. którego pierwszym prezesem został Zbigniew Lew-Starowicz.Iwan Bloch tworzy pojęcie seksuologii w ujęciu międzydyscyplinarnym.w Walencji. od 1962 r. 1904 .Zygmunt Freud przedstawia interpretację marzeń sennych.pojawia się pierwszy specjalista z zakresu seksuologii-K. odbył się w 1997 r. które organizuje międzynarodowe kongresy naukowe.

F65. F65. F 52.4 Wytrysk przedwczesny. F65.1 Transwestytyzm o typie podwójnej roli. F65.0 Fetyszyzm.9 Zaburzenia identyfikacji płciowej. F52.6 Dyspareunia nieorganiczna. F66 Zaburzenia psychologiczne i zaburzenia zachowania związane z rozwojem i orientacją seksualną.0 Brak lub utrata potrzeb seksualnych.7 Nadmierny popęd seksualny.1 Przedwczesne pokwitanie. F64. F52.6 Złożone zaburzenia preferencji seksualnej. F65.9 Zaburzenia rozwoju psychoseksualnego.1 Awersja seksualna i brak przyjemności seksualnej. Ostatnie rewizje klasyfikacji międzynarodowej ICD-I O oraz Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego OSM-IV) wprowadziły istotne zmiany i rozbudowały zakres zaburzeń seksualnych. W klasyfikacji ICD-10 mamy do czynienia z następującym podziałem zaburzeń seksualnych: F5OF59 Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi F52 Dysfunkcja seksualna nie spowodowana zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną 152. F64. F66.8 Inne dysfunkcje seksualne bez przyczyn organicznych lub chorobowych.0 Zaburzenia dojrzewania seksualnego. F64 Zaburzenia identyfikacji płciowej. . F65. F 52. F65 Zaburzenia preferencji seksualnych. F52. F66.3 Oglądactwo (voyeurism). F52.8 Inne zaburzenia rozwoju psychoseksualnego. F65.1 Transwestytyzm fetyszystyczny. F52. nie określone.2 Ekshibicjonizm. 865. F52.5 Pochwica nieorganiczna.3 Zaburzenia orgazmu. F52.10 Awersja.2 Zaburzenia związków seksualnych. F60-F69 Zaburzenia osobzwości i zachowania dorosłych. F64.8 Inne zaburzenia identyfikacji płciowej. nie określone.0 Opóźnione pokwitanie. 0 Brak lub utrata potrzeb seksualnych. F66. F 52. F66.1 Orientacja seksualna niezgodna z ego (egodystniczna). Inne stany klasyfikowane w ICD-10 mające związek z seksualnością E30. F64.11 Brak radosnego przeżywania. F66.9 Zaburzenia preferencji seksualnej. nie spowodowana zaburzeniami organicznymi ani inną chorobą. E30.2 Zaburzenia identyfikacji płciowej w dzieciństwie. F52.5 Sadomasochizm. nie określone.8 Inne zaburzenia preferencji seksualnej.9 Niespecyficzna dysfunkcja seksualna. F64. F65.homoseksualizm jako dewiacja.0 Transseksualizm. F 52.4 Pedofilia.2 Brak reakcji genitalnej.

N48. ginekologiczne.5 Zachowania seksualne z wysokim ryzykiem. Z64. między partnerami) . nowotworowe.0 Problemy w stosunkach ze współmałżonkiem lub partnerem. zaburzenia podniecenia seksualnego. nadciśnieniowa. które mogą być celem oceny klinicznej: problemy związane z relacjami (rodzic-dziecko. nadużywanie seksualne. X85-Y09 Przestępstwo (napaść).1 Stany związane z okresem przekwitania u kobiet. hypogonadyzmcjCukrzyca. Y0ó Zaniedbanie i porzucenie. Wiąże się z rozwojem wieloobjawowych zaburzeń seksualnych: 'horoby układu krążenia (np.zaburzenia seksualne i identyfikacji płciowej obejmują: Dy stu n kc j e s e ks u a I n e: zaburzenia pożądania seksualnego. wnętrostwo. przenoszone drogą płciową.0 Problemy związane z niechcianą ciążą. N95.stulejka. Z72.5 Przedmiot (ofiara) dostrzegalnej dyskryminacji lub prześladowania. Przyczyną zaburzeń seksualnych mogą być czynniki biologiczne. Uzależnienia (np. palenie 20 papierosów dziennie przez 25 lat prowadzi do. nadczynność tarczycy. Zaburzenia identyfikacji płciowej Inne stany. choroby neurologiczne. N48. dysfunkcje seksualne wywołane lekami.3 Bolesny wzwód członka (pnazimue).4 Impotencja z przyczyn organicznych.4 Problemy związane z domniemanym nadużywaniem seksualnym dziecka przez osobę z najbliższej rodziny (pierwotnej grupy oparcia). . zniekształcenia i aberracje chromosomowe. Z61.N48 Inne zaburzenia członka. Z60. Q00-Q99 Wady rozwojowe wrodzone. W cenionej przez wielu psychiatrów klasyfikacji Amerykańskiego TowaczystwaPsychiatrycznego DSM-IV z 1993 r.hiperprolaktynemia. zaburzenia seksualne wiążące się z ogólnym stanem medycznym. Y05 Przestępstwo (napaść) seksualna przy użyciu przemocy fizycznej. Obejmuje: okrucieństwo psychiczne. parafilie. Z00-Z99 Czynniki wpływające na stan zdrowia i kontakt z usługami zdrowotnymi. zaburzenia orgazmu. Etiologia i patogeneza zaburzeń seksualnych. np. wobec dorosłych) . W wielu przypadkach mamy jednak do czynienia z etiologią wieloczynmkową. Jest to jedna z częściej spotykanych obecnie OTZVCZVTI. impotencji u1/4 palaczy: heroina zaburza wytrysk u 52'%uzależnionych i zmniejsza popęd płciowy u ól%: Meno-i andrcpauza: inne zaburzenia i choroby.choroba wieńcowa. problemy związane ze złym traktowaniem lub zaniedbaniem (przemoc seksualna wobec dziecka.5 Problemy związane z domniemanym nadużywaniem seksualnym dziecka przez osobę spoza najbliższej rodziny (pierwotnej grupy oparcia). zawałykUrazy rdzenia kręgowego. Y07 Inne nieprawidłowe traktowanie (zespoły złego traktowania). Z61. zaburzenia seksualne wiążące się z bolem. W piśmiennictwie do istotnych przyczyn zaburzeń seksualnych autorzy zaliczają: Uzynniki biologiczne: Przyczyny hormonalne (np.od alkoholu) prowadzą do zaburzeń seksualnych u 55%uzależnionych. znęcanie się fizyczne. psychogennei społecznokulturowe. Z63. układu moczowopłciowego: Ceki.

np. rygoryzm wychowawczy w środowisku rodzinnym. zdrady. po d) Nadmierny popęd seksualny. a 5796 pacjentów zgłasza różne bóle mające związek z seksualnością.kompleksy. niedojrzałość uczuciowa. brak akceptacji płci dziecka. Tabela 7. walka u dominację. patologia rodzinna: Osobowościowe. niedobór seksualny. wykorzystanie seksualne w dzieciństwie. mechanizmy przeniesienia z dzieciństwa. rywalizacje w rodzinie. np. Częstość występowania zaburzeń seksualnych w zaburzeniach psychicznych (w odsetkach). zanik atrakcyjności partnera. b) 53-85. d) a) Zespoły maniakalne. ukryte preferencje hzmoseksualne.niska kultura życia seksownego. po c) Zaburzenia orgazmu u kobiet/mężczyzn. Podajemy w kolejności: po a) zaburzenia psychiczne. impulsywność. Patologia seksualna może być objawem zwiastunowym lub przyczyną zaburzeń psychicznych. przedstawiono zakres rozpowszechnienia różnych postaci patologii seksualnej w zaburzeniach psychicznych. W latach dziewięćdziesiątych.W wielu publikacjach umieszczone są tabele przedstawiające wpływ leków na reaktywność seksualną. w związku z epidemią AIDS zbadano wiele osób o homoseksualnej orientacji i okazało się. negatywne pzsrawy wobec siebie i innych. nadmierna samokontrola. U pacjentćw z rozpoznaniem depresji często są spotykane zaburzenia erekcji. negatywne uwarunkowania masturbacyjne i fantazje erotyczne. Czynniki psychiczne Rozwojowe. hipoaktywne zaburzenia pożądania seksualnegz. lęk przed ciążą. zaburzenia we wzajemnej komunikacji. W tabeli 7. ujawnianie nadmiernych wymagań i oczekiwań. może być jednym z objawów zaburzeń psychicznych lub ich następstwem (np. zbyt wczesne doświadczenia seksualne. Większość stosowanych leków przeciwdepresyjnych wywiera negatywny wpływ na reaktywność seksualną. wysoki poziom neurotyzmu. W wielu krajach obserwuje się wzrost rozpowszechnienia różnych form wykorzystywania seksualnego dzieci i przemocy seksualnej. ignorancja. Zespoły depresyjne są jednym z najczęściej spotykanych odległych następstw tego typu urazów i obejmują większość ofiar przemocy. np. zaburzenia identyfikacji z płcią. niechęć lu p. rutyna i monotonia w sztuce miłosnej. rywalizacja. konfliktów rodzinnych) . fobie seksualne: Farmerskie.w wyniku stosowania leków. a) Zespoły depresyjne. Zaburzenia psychiczne. Obecnie pojawia się wiele publikacji omawiających związki między patologią seksualną a zaburzeniami psychicznymi. że problemy wiążące się z tą orientacją są przyczyną zespołów depresyjnych u 3 P%badanych. a częstych myśli samobójczych u Zł'%. . negatywne i urazowe pierwsze związki heteroseksualne. agresja. Dla przykładu podam niektóre z nowszych doniesień. po b) brak potrzeb seksualnych.nieudane i konfliktowe małżeństwo rodziców. lęki i zahamowania w relacjach między płciami. c) 70/47.

a promiskuityzm bywa niekiedy objawem zwiastunowym choroby. anorgazmia u kobiet. b) nadmierny popęd seksualny. c) pochwica dyspareunia wytrysk przedwczesny. a) Psychozy schizofreniczne. gamofobia-lęk przed małżeństwem. nadmierny popęd seksualny wytrysk przedwczesny. c) 2/5. b) 15-20. brak wytrysku. szczególnie osobowości. b) 30. priapizm. Dane o wpływie leków psychotropowych na reaktywność seksualną przedstawiono w tabeli 8. po c) seksualne wskazania. U wielu sprawców przestępstw na tle seksualnym rozpoznaje się zaburzenia psychiczne. c) 10/10. d) 5. nadmierny popęd seksualny. Tabela 8.koitofobia-lęk przed stosunkiem. c) wytrysk przedwczesny. pochwica. a) Uzależnienie ud narkotyków. AIDS-fobia. b) 20. anorgazmia u kobiet wytrysk opóźniony. Podajemy w kolejności: po a) leki psychotropowe. a) Uzależnienie od alkoholu. Zespoły lękowe występują u 14%pacjentów i 196%pacjentek z zaburzeniami seksualnymi: są one przyczyną lub następstwem trudności w życiu seksualnym. b) brak reakcji genitalnej. a) Inhibitory MAO. nadmierny popęd seksualny. Wielu autorów opisuje poczucie zmiany płci u chorych. a) Pochodne trójpierścieniowe. zaburzenia orgazmu. b) brak reakcji genitalnej. wytrysk opóźniony. czyli lęk przed zachorowaniem na AIDS) . b) 75. borderline. c) wytrysk przedwczesny.b) 15. zaburzenia erekcji. c) 35/31. b) brak reakcji genitalnej. a) Zespoły nerwicowe. d) 2-5. przestępcy seksualni? a) Trazodon. a) Inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny. podobnie aktywność masturbacyjna o dziwacznym charakterze. c) wytrysk przedwczesny. Lęki mogą przybierać charakter fobii (np. c) 85/55. d) 5-10. d) 30. Wpływ leków psychotropowych na reaktywność seksualną. c) 78/85. d) 5. a) Pochodne benzodiazepiny b) zaburzenia erekcji. uzależnienie od seksu. W psychozach schizofrenicznych często są spotykane omamy i urojenia o charakterze seksualnym. fobie seksualne. po b) seksualne przeciwwskazania. .

osłabienie pożądania) . Dzięki nowym metodom leczenia uzyskuje się dobre wyniki u ponad 90%leczonych. Awersję seksualną należy różnicować z zespołami depresyjnymi. ich rozpowszechnienie zwiększa się w miarę upływu lat. jak i organiczne (np. że pierwotny brak orgazmu dotyczy 4-10%populacji. z przewagą w późniejszym wieku. Awersja seksualna Polega na odczuwaniu silnych negatywnych uczuć do kontaktów seksualnych. że pacjent unika współżycia. orgazm może być osiągany. zaburzone relacje partnerskie. dyspareunia. W Polsce dotyczy ono 359 kobiet i I/%mężczyzn. Przyczynami mogą być czynniki organiczne (np. U kobiet głównym problemem jest suchość pochwy (upośledzone zwilżanie) . to można podejrzewać tło psychogenne. a niekiedy i do jego osoby. Najczęściej do wytrysku dochodzi tuż po immisji członka do pochwy lub po kilku ruchach . a nie wtórny. pu obudzeniu się czy w masturbacji. Wiele jest możliwych przyczyn tego zaburzenia. ale powoduje.infekcje niedobór estrogenów) . uwarunkowania masturbacyjne. fobiami. b) nadmierny popęd seksualny. ukrytą homoseksualnością. Przyczyną są najczęściej czynniki partnerskie. z partnerem.leki. choroby) . Zaburzenia orgazmu Orgazm albo nie występuje. aktywności masturbacyjnej) . c) zaburzenia orgazmu. rygoryzm religijny) . Brak lub utrata potrzeb seksualnych (obejmuje oziębłość. 6%mężczyzn. Brak reakcji genitalnejU mężczyzn głównym problemem są zaburzenia erekcji członka: trudność w powstaniu erekcji lub jej utrzymaniu. Wytrysk przedwczesny Niezdolność do kontrolowania wytrysku nasienia w stopniu zapewniającym obu partnerom satysfakcjonujący stosunek seksualny. a sytuacyjny-do ZO%. Jeżeli erekcje są prawidłowe w trakcie snu. zaburzenia erekcji. a leczenie długotrwałe. a rzadziej brak wytrysku. Zaburzenia te dotyczą około 10%populacji mężczyzn. Istnieje ponad 100 chorób mogących być przyczyną zaburzeń erekcji. . Brak radosnego przeżywania Reaktywność seksualna jest prawidłowa. ale pacjent nie odczuwa przyjemności. a także wiele czynników psychogennych.leki. a) Moklobemid. W ostatnich latach obserwuje się nasilenie tego zaburzenia. psychogenne (np. Jest to objaw podstawowy. Z raportów socjoseksuologicznych z lat dziewięćdziesiątych wynika. albo jest znacznie opóźniony. Przyczyny mogą być zarówno psychogenne.c) zaburzenia erekcji. brak reakcji genitalnej. wtórny oraz sytuacyjny. Rokowanie jest niepewne. że mniej jest prawdopodobne zainicjowanie kontaktu seksualnego. W przypadku mężczyzn częściej spotyka się opóźniony wytrysk. Przyczyną mogą być czynniki partnerskie. poczucie winy. W Polsce dotyczy to 7. Tego typu skargi częściej zgłaszają kobiety. Nie wyklucza możliwości osiągania satysfakcji ze współżycia. W przypadku kobiet zaburzenie to może mieć charakter pierwotny (kobieta nigdy nie miała orgazmu również w trakcie snu. Obraz kliniczny zaburzeń seksualnych. Pojawia się lęk o takim nasileniu.

gdy dana osoba osiąga wiek pokwitania. Reakcja lęku lub szoku u świadka tego zachowania często zwiększa podniecenie seksualne u ekshibicjonisty. Przyczyny psychogenne i organiczne są równie częste. Nadmierny popęd seksualny (obejmuje nimfomanię. Rokowanie jest bardzo dobre. Fetyszyzm Konieczność posiadania pewnych przedmiotów jako bodżcuw do osiągania podniecenia oraz satysfakcji seksualnej. Spotykany niemal wyłącznie u mężczyzn. dzięki możliwości stosowania różnych metod leczenia. zaburzenia hormonalne) . Towarzyszy temu niezadowolenie z powodu swoich anatomicznych cech płciowych. że u dziewczynek obserwuje się zachowanie chłopięce. Transwestytyzm fetyszystyczny Płoszenie ubiorów płci przeciwnej w celu uzyskania podniecenia seksualnego. ale zdarzają się wytryski przed stosunkiem albo bez erekcji członka. mmwr) Rzadko spotykane zaburzenie. Występuje częściej u kobiet (w Polsce u około 15%populacji) . . Zaburzenia identyfikacji płciowej w dzieciństwie Zaburzenia zaczynające się przed pokwitaniem. choroby i urazy mózgu. lmmisja członka do pochwy jest niemożliwa lub bolesna. Rozpoznanie tego rzadkiego zaburzenia wymaga stwierdzenia głębokich zakłóceń prawidłowego poczucia kobiecości lub męskości. Ekshibicjonizm Nawracająca lub uwala tendencja do pokazywania narządów płciowych obcym osobom lub osobom przebywającym w miejscach publicznych. Rokowanie dobre.stany maniakalne. Różni się od fetyszyzmu tym. Często towarzyszy temu masturbacja. którego przyczyną może być wiele czynników (np. . Rokowanie dobre. U transseksualistów jest wczesną fazą rozwoju transseksualizmu. jednak bez chęci trwalej zmiany płci. uzależnienia. że chodzi tu również o przybieranie wyglądu płci przeciwnej. że fetysz stanowi najważniejszy bodziec podniecający lub jest niezbędny do uzyskania satysfakcji seksualnej. powodujący zamknięcie wejścia do pochwy. Rozpoznania nie można używać. Rozpoznanie opiera się na stwierdzeniu. populacji mężczyzn. dotyczy do/. Cechuje je uporczywe. Nie wystarczy stwierdzenie. bez dążenia do bliższego kontaktu. Pochwica Skurcz mięśni otaczających pochwę. Przeważają przyczyny psychogenne. głębokie niezadowolenie z własnej płci uraz chęć posiadania cech płci przeciwnej. chęć poddania się leczeniu hormonalnemu i operacyjnej zwijanie płd. Dotyczy 1-3%populacji. Dyspareunia Ból w czasie stosunku. Zaburzenie często spotykane. Dzięki wprowadzeniu leków antyandrogennych rokowanie jest dość dobre.frykcjnych. Przebieraniu się nie towarzyszy podniecenie seksualne. Wiele fetyszy jakby. a u chłopcówdziewczęce. przedłuża"ludzkie ciało. Przeważają przyczyny psychogenne. Transseksualizm Pacjent pragnie żyć i być akceptowany jako osoba płci przeciwnej w porównaniu z własną.. Transwestytyzm o typie podwójnej roli Przebieranie się w odzież płci przeciwnej w celu osiągnięcia przyjemności z chwilowego odczuwania przynależności do płci przeciwnej.

Współczesne metody leczenia obejmują: Farmakoterapię-leki hamujące. zadawania bólu. W przeszłości celem leczenia zaburzeń seksualnych było usuwanie objawów albo poprzez leczenie ukierunkowane na objaw bądź na jego przyczyny. masaże. Pedofilia Preferencja seksualna osoby dorosłej w stosunku do dzieci w wieku przed pokwitaniem lub w okresie pokwitania. upokorzenia.prowadzenie obscenicznych rozmów przez telefon. wybiórczo pobudzające seksualnie hormonalne. Jeżeli dana osoba woli być wykonawcą-mamy do czynienia z sadyzmem. aspektów życia seksualnego. intelektualnych i społecznych. chirurgię naczyniową i protezowanie członka w . które po okresie pozornie ustalonej orientacji seksualnej (pozosrając w dłuższych związkach) zauważyły jej zmianę. komunikacji i miłości') . Metody chirurgiczne-np.operacyjną zmianę płci. jeżeli woli być ofiarą-z masochizmem. hydroterapię. W przypadku zaburzeń erekcji członka. emocjonalnych. reaktywności seksualnej i satysfakcji ze współżycia seksualnego: pomniejszanie czynników hamujących i blokujących w życiu seksualnym. pobudzające. nekrofilię. Obecnie. które mają trudności w określeniu własnej orientacji (homoseksualna. Zaburzenia dojrzewania seksualnego Osoba cierpi z powodu niepewności dotyczącej własnej identyfikacji czy orientacji seksualnej. biseksualna) . coraz częściej stosuje się iniekcje do ciał jamistych członka z prostaglandyny. zdrowie seksualne jest integracją biologicznych. celem leczenia jest doskonalenie jakości relacji partnerskich. Zwykle prowadzi do podniecenia i masturbacji. uczucia. pompy próżniowe (w zaburzeniach erekcji) . ważnych dla pozytywnego rozwoju osobowości. Podstawę rozpoznania stanowi stwierdzenie. w której dochodzi do zniewolenia. Fizykoterapię-elektroterapię. Zaburzenie częściej spotykane u mężczyzn. np. zoofilię. również psychogennych o długotrwałym przebiegu. przeciwdziałanie mitom i ste