PSYCHIATRIA pod redakcją Adama Bilikiewicza. Podręcznik dla studentów medycyny. Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Autorzy. Prof.

Prof. Prof. Prof. Prof. Prof. Prof. Prof. Dr nProf. Prof. Prof. Prof. Doc. Prof. Prof. Prof. Prof. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. med. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab, dr hab. med. ADAM BILIKIEWICZmed. STANISŁAW DĄBROWSKI med. JAN HORODNICKImed. ANDRZEJ JAKUBIKmed. MAREK JAREMAmed. MAREK JAROSZ med. STEFAN LEDERmed. IRENA NAMYSŁOWSKAADEUSZ NASIEROWSKImed. ANDRZEJ PIOTROWSKImed. STANISŁAW PUŻYńSKlmed. JANUSZ RYBAKOWSKIn, bum.

HELENA SĘKOWA med. TERESA STAńCZAKOWAmed. ZBIGNIEW LEW-STAROWICZmed. WALDEMAR SZELENBERGERmed. ADAM SZYMUSIK med. HALINA WARDASZKO-ŁYSKOWSKA. @Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Warszawa 1992, 1998 Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione. Podręcznik akademicki dotowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Redaktor mgr Mu (gorzała WurcwwyRedaktor techniczny Jounnu Głodowwa Korektor Miłosz Brzeziński. Projekt okładki i stron tytułowych do serii: MicAd Marwiial. ISBN 83-200-2176-6. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa Wydanie II. **Skład, druk i oprawa: Drukarnia Narodowa. Kraków, ul. Marszałka J. Piłsudskiego 19. Przedmowa do drugiego wydania. Drugie wydanie PsycWaoii-podręczm'w dla swdemżw jest wersją unowocześnioną i przeredagowaną książki, którą pod redakcją nieżyjącego już prof. Włodzimierza Stzyżewskiego i niżej podpisanego wydał PZWL w 1992 r. Mimo stosunkowo dużego nakładu podręcznik jest od dłuższego czasu nieosiągalny, stąd potrzeba ponownej edyji. Nie był to oczywiście jedyny powód. Rozwój psychiatrii i dziedzin pokrewnych wymusza stałą aktualizację dzieł podręcznikowych. Pierwsze wydanie zostało przychylnie przyjęte zarówno przez studentów, jak i wykładowców psychiatrii. Nie szczędzono nam też słów krytyki, za które w imieniu autorów i własnym pragnę podziękować. Uwagi krytyczne staraliśmy się w obecnym wydaniu wykorzystać. Podręcznik pozostał dziełem zbiorowym, chociaż skład autorów uległ zmianie. W tym stosunkowo krótkim czasie, jaki upłynął od pierwszego wydania, zmarło aż czterech współautorów. Oddając hołd pamięci profesorom: Pawłowi Gałuszko, Zdzisławowi Rydzyńskiemu, Włodzimierzowi Suzyżewskiemu, Feliksowi Tokarzowi, pragnę podkreślić ich duże zasługi dla powstania podręcznika. Szczególnie we wdzięcznej pamięci zachowam mojego Przyjaciela prof. Włodzimierza Strzyżewskiego, który wziął na siebie nie tylko część trudu redagowania całości, ale był współautorem ważnych rozdziałów, a ponadto służył zawsze mądrą i życzliwą radą w chwilach trudnych. Podejmując się redakcji drugiego wydania zdawałem sobie sprawę, jak niełatwe biorę na siebie zadanie, nie mając wsparcia ze strony Współredaktora. Wśród różnych uwag krytycznych nie zabrakło i tj, która odnosi się wprost do przedmowy do wydania pierwszego. Otóż zarzucono nam, redaktorom, że pominęliśmy fakt, iż w powojennej Polsce ukazało się kilka innych podręczników, co mogło być mylnie odczytane, że nasz podręcznik jest pierwszym, a więc pionierskim dziełem.

Zarzut ten był słuszny i chciałbym naprawić to niedopatrzenie. Wymieniając w chronologicznym porządku kolejne podręczniki psychiatrii pragnę nadmienić, że uwzględniłem tylko te, które miały charakter akademicki były przeznaczone nLm, dla studentów: pominąłem natomiast dzieła dla specjalistów. W 1954 r.ukazał się/urw zsycAiami (Kompendium) prof. Lucjana Korzeniowskiego, oparty na pawłowowskiej patofizjologii zaburzeń psychicznych, gdyż nauka Pawłowa była w owym okresie doktryną dominującą w medycynie, i nie tylko. W latach 1965-1969 ukazały się trzy kolejne wydania Zarysu psycAiuniLucjana Korzeniowskiego, ale już sama ich numeracja świadczy o tym, że nie traktowano ich jako kontynuacji wersji z 1954 r. Zarys z roku 1965 potraktowano jako pierwsze wydanie, co oznaczało, że autor odcinał się od jednostronnej pawłowowskiej interpretacji zjawisk psychopatologicznych, jaka cechowała wspomniane Kompendium. W 195/r.PZWL wydal podręcznik radziecki W. A. Gilarowskiego Prycvuma-w tłumaczeniu polskim pod redakcją prof. Andrzeja Jusa. Był on przeznaczony zarówno dla lekarzy, jak i studentów (tytuł oryginału: PscAimnyarwzwzdwsrwo dla wrwczej i swdemzw) . W tym samym wydawnictwie ukazała się w I 969 r. Wowwczesww ysycWatna Muczna autorstwa psychiatrów amerykańskich, Arthura P. Noyesa i Lawrence a G. Kolba, w tłumaczeniu polskim pod redakcją prof. Jana Jaroszyńskiego. W nauce polskiej nastąpił zwrot od ea enemę lar do er occideme larrozpoczął się okres fascynacji psychiatrią zachodnią, z amerykańską na czele. Dwóch wydań doczekał się, poczynając od roku 1970, podręcznik dla studentów medycyny Psycaaow autorstwa Tadeusza Bilikiewicza i Haliny Grabowskiejopracowany według dzieła prof. Tadeusza Bilikiewicza Psycńiaoia (iwcznd (przeznaczonego dla specjalistów) . Od 1976 r.nakładem PZWL-u ukazywały się kolejne edycje PzdsmwpsycAidtni-podręczmłd dla studentów, pod redakcją Marka Jarosza i Stanisława Cwynara, który cieszył się wśród studentów zasłużonym powodzeniem nie tylko z uwagi na treść, ale i zwięzłość. Od wydania piątego (1988) prof. Marek Jarosz był jedynym redaktorem dzieła, po śmierci prof. Stanisława Cwynara. W moim przekonaniu nic nie stoi na przeszkodzie, ażeby pozycję tę wznawiać wzorem wielu krajów na świecie, w których ukazuje się równocześnie kilka podręczników. Daje to zarówno studentom, jak i wykładowcom psychiatrii możliwość wyboru. Naszą intencją było i jest dostarczenie podręcznika, w którym uczestniczyliby wszyscy lub prawie wszyscy wybitni znawcy przedmiotu w kraju, co powinno przyczynić się do ujednolicenia wymagań z zakresu psychiatrii. Wszak po wejściu Polski do Unii Europejskiej nasze dyplomy lekarskie nie będą w krajach Unii wymagały nostryfikacji. Nla nas spoczywa zatem ogromna odpowiedzialność za poziom przygotowania z zakresu psychiatrii absolwentów uczelni. Jednym z elementów tych starań było uwzględnienie w podręczniku kryteriów klasyfikacyjnadiagnostycznych Światowej Organizacji Zdrowia pod nazwą ICD-10 a także w miarę możności kryteriów DSM-IV Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, zyskującego na świecie coraz więcej zwolenników. Polscy lekarze muszą re międzynarodowe zasady rozpoznawania zaburzeń psychicznych znać, przynajmniej w podstawowym zakresie.

Wyrazem dostosowania polskiej psychiatrii do standardów światowych i europejskich było uchwalenie przez Sejm ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. W ten sposób został uzdrowiony nieprawidłowy stan prawny w zakresie opieki psychiatrycznej w Polsce. Mam nadzieję, że obecny układ podręcznika, odpowiadający w miarę możności wymogom nowoczesności, spotka się z pozytywnym przyjęciem. Autorzy będą też wdzięczni za wszelkie uwagi krytyczne, jakie nasuną się Czytelnikom w trakcie studiowania podręcznika. Uwzględnimy je przygotowując kolejne wydanie. Adam Bilikiewicz Gdańsk, październik 1997 r. Spis treści. Zakres psychiatrii oraz jej miejsce w kulturze i wśród innych dyscyplin nauki-Adam BilikiewiczZarys dziejów psychiatrii. Kierunki w psychiatrii- (qdearz WasierowsiFizjologiczne podstawy czynności psychicznychWaldemar ózelenłeręerEtiologia i patogeneza zaburzeń psychicznych-Jamuz RyłułuwskiInterakcja czynników etiologicznych w patogenezie zaburzeń psychicznych Biologiczny substrat zaburzeń psychicznych Czynniki genetyczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych Zmiany czynności mózgu w następstwie różnych czynników etiologicznych a zaburzenia psychiczne Czynniki psychospołeczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych. Psychopatologia i syndromologia ogólna Wprowadzenie-Marek Jarosz Drobne nieprawidłowości psychiczne występujące u ludzi zdrowych Pojęcie objawu i zespołu psychopatologicznego Proces chorobowy a zmiany trwałe Uwagi ogólne o procesach poznawczych i zaburzeniach spostrzegania Złudzenia i omamy Zaburzenia myślenia i ich podział Urojenia Idee nadwartościoweNatręctwa i fobie Zaburzenia myślenia z przewagą zaburzeń toku Niedoczynność pamięci i inne jej nieprawidłowości Zaburzenia ukierunkowania czynności poznawczych Psychopatologia emocji Zaburzenia aktywności i działań ruchowych Podstawowe zespoły psychopatologiczne i uwagi ogólne o ustaleniu rózgo 203018 Zaburzenia świadomości-Adam Wiliłiewicz. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zagadnienia nazewnictwa 8 ilikiew tez Uwagi ogólne Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Adam. Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych (epidemiologia) Wstęp i definicja Cele epidemiologii Metody epidemiologii Wskażni ki epidemiologiczne Trudności metodologiczne badań epidemiologicznych w psychiatrii Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych Prognoza dotycząca częstości zaburzeń psychicznych. Adam Bilikiewicz. Badanie chorego Badanie psychiatryczne-Adam AihiewicrZnaczenie wywiadów w badaniu psychiatrycznym Ocena stanu psychicznego Badanie stanu cielesnego Badania pomocnicze Plan postępowania diagnostycznego Zapobieganie jatropatogenii. Zachowania terapeutyczne Badanie psychologiczne Wybrane metody psychologicznych badań diagnostycznych-helena 5 p@waBadania neuroradiologiczne-Marek Jaremu Badanie elektroencefalograficzne-Waldemar 3'ze (emergerinne badania pracowniane: testy specyficzne, badania neurohormonalne, problemy immunologiczne-/dw M.homdhicłi. Zaburzenia psychiczne na tle organicznym-Adam Bilikiewicz.

Marek Jaremu Wprowadzenie Definicja otępienia Epidemiologia Klinika zespołów otępieniach Neuropatologia Zespoły otępienie naczyniowe (naczyniopochodne) Zespoły otępicnne i inne zaburzenia psychiczne w następstwie urazów czaszkowa-mózgowych Patogeneza i podział urazowych zaburzeń psychicznych Guzy wewnątrzczaszkoweZaburzenia psychiczne w neuroinlekcjachPrzewlekłe zakażenia wirusowe Padaczki. Zaburzenia psychiczne spowodowane chorobą somatyczną-Adam żililiewiczCharakterystyka problemu Rola niektórych czynnikuw etiopatogenetycznych somatugennych zaburzeń psychicznych Choroby narządów wewnętrznych. 156. IV Zaburzenia psychiczne spowodowane używaniem środków psychoaktywnychAndrzej PiotrowskiWprowadzenie Uwarunkowania przyczynowe używania środków psychuaktywnych Grupy środków o działaniu uzależniającym. Psychozy schizofreniczne. Adam Bilikiewicz. Określenie i pozycja nozologicznaEpidemiologia i ryzyko zachorowania Etiologia i patogeneza Przebieg choroby Podział psychoz schizofrenicznych Objawy osiowe schizofrenii Inne objawy charakterystyczne dla schizofrenii Kryteria diagnostyczne schizofrenii Postacie kliniczne Cec zenie Rokowanie Schizofrenia a zespoły schizofrenoidalne (schizotypowe, schizofrenopodobne) Paranoja i reakcje paranoiczne-Irena WmnsłowskaDefinicja i pozycja nozologicznaEpidemiologia Etiologia i patogeneza Obraz kliniczny Rozpoznanie różnicowe Leczenie, rokowanie. Halucynozy (psychozy parafreniczne) -Adam 8 i@@ewicz. Definicja i pozycja nozologicznaEpidemiologia Obraz kliniczny Postacie Rokowanie Różnicowanie. Uhoroby afektywne-ótanisław Pużm@Definicja i pozycja nozologicznaRozwój koncepcji w zarysie historycznym Etiologia i patogeneza Rozpowszechnienie chorób afektywnych Obraz kliniczny depresji i manii Przebieg chorób afektywnych, rokowanie Leczenie nawrotów i profilaktyka chorób a Nerwice-Stefan lderDefinicja i istota Klasyfikacje. ektywny eh. Dane epidemiologiczne Etiologia i patogeneza Fenomenologia Zaburzenia lękowe Rozpoznawanie nerwic Leczenie i zapobieganie Farm akoterapia. Zaburzenia reaktywne. Adam Bilikiewiccj. Definicja i pozycja nozclogicznaKlasyfikacja Obraz kliniczny Rokowań te Leczenie. Rola czynników psychologicznych i behawioralnych w genezie niektórych chorób somatycznych (problem chorób psychosomatycznych) -Adam 8 ili@ewiczWstęp i definicja Podział zaburzeń Diagnostyka Leczenie Rokowanie. Zespoły psychopatologiczne związane z zaburzeniami procesów fizjologicznych Zaburzenia odżywiania się-Adam WiliJewiczZaburzenia snu-Waaemwr 5 ze (emerger Zaburzenia seksualne-Z? (gmew Lew-Nwrowfcz. Zaburzenia osobowości-wdrzęy JakubikWstęp Defi ni cle Patogeneza i epidemiologia Obraz kliniczny i różnicowanie Leczenie. Samobójstwa i zaburzenia psychiczne (zwłaszcza depresje) -Stanisław PużyńskiGeneza samobójstwa Epidemiologia samobójstw Zaburzenia psychiczne i samobójstwa. Psychiatria dzieci i młodzieży (wybrane zagadnienia) Odrębność psychiatrii dzieci i młodzieży Etiologia i patogeneza Epidemiologia Rozwój psychiczny dziecka i cykl życia rodziny Psychiatria dzieci. Irena Namysłowsku.

2 b 42852 b 728 b 301302305. I. Starzenie się i zaburzenia psychiczne wieku podeszłego (problemy psychogeriatrii) -Ałun BilikiewizWstęp Ogólna charakterystyka Starzenie się Zaburzenia psychiczne u osób w wieku podeszłym Ogólne zasady postępowania w psychogeriatrii Organizacja opieki psychogeriatrycznej. Somatoterapia zaburzeń psychicznych-Adam żiliłiewicz, **anislw Pużms@Leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyki) -Adam żili@ewiczLeki przeciwdepresyjne-Stanisław HżmwiLeki przeciwlękowe (anksjulityczne) -Adum AiliiewiczLeki nootropowe, prokognitywne (geriatryczne) -Adum WilłkiewiczLeki pobudzające (psychostymulujące) -Adam WiliśiewiczLeki nasenne (hipnotyczne) -Adum AiMiewiczLeki tymcproflaktyczne-Adam żiO@ewiczLeki przeciwparkinsonowskie-Adam AiliaewiczInne leki psychotropowe-Adun Ailikiewicz Środki psychozotwórcze-Adam żiliłiewicz. Farmakologiczna profilaktyka chorób psychicznych-Jonasz RybakowwiPojęcie farmakologicznej profilaktyki w psychiatrii Farmakologiczna profilaktyka chorób afektywnych Farmakologiczna profilaktyka schizofrenii. Psychoterapia. Stefan Leder. Definicja i istota psychoterapii Odmiany i cele psychoterapii Psychoterapeuta Pacjent Przebieg psychoterapii Techniki i metody psychoterapii Psychoterapia grupowa. Doraźna pomoc psychiatryczna-halma Wmlaszw-Wwwwd Specyfika psychiatrycznej pomocy doraźnej. Zaburzenia Zaburzenia Zaburzenia. Depresj a Pacjent nadużywający alkoholu Pacjenci uzależnieni od innych związków psychoaktywnychPacjent z zachowaniami agresywnymi, gwałtownymi Pacjent dokonujący samouszkodzenia. Aktywność samobójcza Pacjenci powtarzający próby samobójcze. Spńs treści. psychiczne, które częściej niż inne wymagają pomocy w trybie doraźnym psychiczne c podłożu organicznym lękowe. 28. Psychiatria konsultacyjna. Psychiatria związków z medycyną Halina W urduszko-tys kaw skd. Konsultacja psychiatryczna Modele konsultacji Konsultacja jako proces Czynniki wpływające na skuteczność pracy konsultanta Działalność edukacyjna konsultanta Badania naukowe. Psychiatria środowiskowa i organizacja ochrony zdrowia psychicznego Teresą StuńczukowuTradycyjne formy oddziaływań środowiskowych na psychicznie chorych Ochrona zdrowia psychicznego Organizacja psychiatrycznej opieki zdrowotnej w Polsce Stacjonarna opieka psychiatryczna Program ochrony zdrowia psychicznego. Ustawa o ochronie itunbłuw Dąbrowski Wdrażanie. Psychiatria sądowa i Opinie w sprawach. Skorowidz. zdrowia psychicznego (ważniejsze przepisy i wdrażanie) . orzecznictwo-Adam ózwusW cywilnych. Orzecznictwo inwalidzkie. Niektóre problemy etyczna-deontologiczne w psychiatrii-Aden AiOliewicz. Słownik terminologiczny-Adam WiliOcwicz.

1. Zakres psychiatrii oraz jej miejsce w kulturze i wśród innych dyscyplin nauki Adam Bilikiewicz. Wychodząc z leksykalnego określenia, psychiatria jest dziedziną medycyny, której przedmiotem zainteresowania są zaburzenia psychiczne z ich licznymi uwarunkowaniami rodzinnagenetycznymi, konstytucjonalnymi, biologicznymi, psychologicznymi i społecznymi. Obejmuje ich etiologię, patogenezę, symptomatologię, klinikę i leczenie. Można przytoczyć wiele argumentów przemawiających na korzyść tezy, iż psychiatria w kulturze i wśród innych dyscyplin nauki zajmuje miejsce szczególne. Psychiatria w swoich poszukiwaniach teoretycznych i praktycznych czerpie ze zdobyczy neurologii, neurofizjologii, neurochemii, genetyki, biologii nuklearnej, antropologii, etologii, cybernetyki, psychologii, socjologii, a także z licznych szkół i kierunków filozoficznych. Psychiatrię dzielimy tradycyjnie na symptomatologię ogólną, czyli psychopatologigi psychopatologię szczegółową, czyli psychiatrię właściwą. W tej ostatniej wyodrębnia się współcześnie wiele, w jakimś sensie usamodzielniających się działów: psychiatrię kliniczną (dorosłych oraz dzieci i młodzieży) , społeczną, środowiskową, konsultacyjną, sądową, psychopatologię kryminalną, penitencjarną, geriatryczną lub gerontopsychiatrię, kulturową i transkulturową. Problematyką psychoprofilaktyki, zwłaszcza w aspekcie społeczno-wychowawczym, zajmuje się higiena psychiczna. Bazując na założeniach teoretycznych (ideologicznych) wyodrębnia się też psychiatrię humanistyczną, powiązaną z humanistycznymi kierunkami psychologii, psychiatrię antropologiczną, opamą na filozoficznym kierunku egzystencjalistycznym i psychiatrię biologiczną (przeciwstawianą niekiedy niesłusznie psychiatrii humanistycznej) , zakładającą prymat uwarunkowań biologicznych nad psychospołecznymi przyczynami zaburzeń psychicznych. Związki psychiatrii z innymi dyscyplinami nauki zmieniały się na przestrzeni dziejów i zależały, najogólniej mówiąc, od panujących w danym okresie poglądów na zjawiska psychiczne. O ile w starożytnej Grecji i Rzymie panowały niezwykle postępowe poglądy na temat zaburzeń psychicznych i ich pochodzenia, o tyle w okresie od średniowiecza do końca XVIII wieku dla nauk przyrodniczych i medycyny nastały czasy głębokiej ciemnoty, doszło do zastoju i bezdusznego przeżuwania szczątków kultury starożytnej. Psychologią mogli się zajmować jedynie teologowie. Ich badania obracały się w kręgu introspekcji, opierały się na mistycyzmie, supranaturalizmie lub przesądach. Momentem przełomowym była rewolucja francuska, w czasie której doszło do radykalnego przewartościowania stosunku do psychicznie chorych i ich symbolicznego wyzwolenia z kajdanów przez Ph. Pmela (będzie o nim jeszcze mowa) . Od tego momentu notujemy wspaniały rozkwit psychiatrii, w szczególności im. panujący rozwój szpitalnictwa psychiatrycznego, chociaż w wielu krajach europejskich nie brakowało przykładów zacofania i barbarzyństwa w obchodzeniu się z psychicznie chorymi jeszcze w pierwszych latach XIX stulecia. Ten przykład dowodzi, jak psychiatria jest głęboko osadzona w kulturze i jak wielkiego formatu ruchy społeczno-polityczne wpływają na jej kształt i społeczny odbiór. Ktoś słusznie powiedział, że miarą kultury danego społeczeństwa jest legł stosunek do psychicznie chorych, a może należy powiedzieć szerzej-stopień tolerancji wobec ludzi odbiegających swoim zachowaniem od przeciętnej miary. Zapoczątkowany przez Pinela i jego zwolenników rozwój psychiatrii trwa do dziś, chociaż w ostatnich larach nie zanotowano jakichś spektakularnych odkryć w dziedzinie diagnostyki i terapii

zaburzeń psychicznych. Różne nowoczesne metody obrazowania mózgu (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, pozyuonowa tomografia emisyjna itd) odgrywają główną rolę w neurologii i neurochirurgii. Ich znaczenie w psychiatrii jest raczej niewielkie. Z drugiej jednak strony jesteśmy świadkami paradoksalnego zjawiska, które polega na zadziwiającym braku równoległości między rzeczywistym postępem naukowym w dziedzinie badań nad etiopatogenezą chorób psychicznych i ich leczeniem z jednej strony, przynajmniej w okresie kilku ostatnich dziesięcioleci, a postawami społecznymi wobec zagadnień psychiatrii i chorych psychicznie z drugiej. Psychiatria i choroby psychiczne bywają co najwyżej źródłem inspiracji dla pisarzy i autorów scenariuszy filmowych lub teatralnych, ale to zupełnie inny problem. Całkiem innym zjawiskiem, które nawiązuje w jakimś sensie do wspomnianego wyżej paradoksu, jest pojawienie się na coraz większą skalę różnego autoramentu, uzdrawiaczy", reprezentujących tzw.medycynę niekonwencjonalną. Czym tłumaczyć fakt ich ogromnego powodzenia u społeczeństwa, mimo tak widocznego postępu w dziedzinie diagnostyki i terapii zarówno w medycynie zachowawczej, jak i operacyjnej? Nie znam prostej odpowiedzi na to pytanie. Sądzę jednak, że nowoczesna, naukowa medycyna uległa zbytniej technicyzacji i odhumanizowaniu. Została też pozbawiona pewnego pierwiastka mistyczna-magicznego, jaki znajdował pacjent w czasach odległych u swojego lekarza, a dzisiaj jeszcze wśród ludów prymitywnych. Jestem przekonany, że ten właśnie element decydował o powodzeniu terapeutycznych seansów telewizyjnych dr. A. Kaszpirowskiego. Obecnie chciałbym się zatrzymać nie tylko nad wykazaniem związków między psychiatrią a niektórymi gałęziami nauki, ale nad przyczynami wspomnianego paradoksu i możliwościami jego przezwyciężenia. Historycznych przyczyn tego paradoksalnego stanu rzeczy trzeba szukać właśnie w XIX wieku, kiedy to ukształtowały się dwa zasadnicze, choć zupełnie przeciwstawne kierunki w psychiatrii. Zwolennicy pierwszego kierunku-przyrodniczego, ściśle związanego z rozwojem nauk podstawowych, widzieli w zaburzeniach psychicznych następstwo choroby mózgu. Doprowadził on zarówno do sformułowania adekwatnej definiji choroby psychicznej, jak i do powstania układu klasyfikacyjnego zaburzeń psychicznych, na wzór podziału chorób somatycznych, opartego na kryterium nozologicznym. Nie ulega wątpliwości, że szczególny wpływ wywarta tutaj patologia komórkowa R. Virchowa, a także postępy bakteriologii stworzonej przez L. Pasteura i R. Kocha. Ten kierunek reprezentuje współcześnie psychiatria biologiczna. Drugiemu, przeciwstawnemu kierunkowi, nadano obowiązującą do dzisiaj nazwę psychologicznego, gdyż wiązał się z rozwojem psychologii. eksperymentalnej, a w późniejszych czasach z psychoanalizą i kierunkami pochodnymi. Ten sam zakres pojęciowy ma termin, psychiatria dynamiczna"Mimo iż przedstawiciele obydwu tych kierunków zwalczają się namiętnie po dzień dzisiejszy, zdają się zapominać co ich podzieliło w przeszłości i co ich łączy współcześnie, przynajmniej w sensie genezy. Otóż na tym dwoistym ujmowaniu zaburzeń psychicznych zaciążyło dualistyczne traktowanie problemu psychofizycznego na przestrzeni wieków. Nieustanny wpływ miało arystotelesowskie przeciwstawianie się najwyższych przejawów ludzkiej duszy życiu psychicznemu zwierząt.

Pominę tutaj metafizyczne spekulacje na temat ciała i duszy, jakie odnajdujemy w całej historii filozofii, zatrzymam się jedynie krótko na paradygmacie kartezjańska-newtonowskim. On bowiem wywarł decydujący wpływ na kształtowanie się poglądów naukowych w fizyce, biologii, medycynie, psychologii, naukach społecznych itd. Jak pamiętamy, Kartezjusz swoją teorię przyrody oparł na podziale na dwie niezależne i odrębne sfery: sferę ducha, której nadał nazwę rzs czgiwnr (rzecz myśląca) i sferę materii, czyli res eazemw (rzecz rozszerzona) . Rew czgiams stała się obszarem zainteresowań nauk humanistycznych, do res edensa nawiązywali w swoich badaniach przedstawiciele nauk przyrodniczych. Trzeba reż przypomnieć, że dla Kartezjusza cały świat materialny był maszyną. Stąd mówimy o mechanistycznym poglądzie na świat tego wybitnego myśliciela XVII wieku. Wszystkie zjawiska przyrodnicze można bowiem, zdaniem Kartezjusza, tłumaczyć w kategoriach praw mechaniki, w kategoriach układu i ruchu poszczególnych części składowych. Nic więc dziwnego, że uległ on fascynacji atomistycznym modelem materii stworzonym przez 1. Newtona. W tym matematycznie idealnym modelu wszechświata każdą zmianę można, jak twierdził Newton, wytłumaczyć dzięki znajomości praw, jakimi rządzą wprawione przez Boga w ruch cząstki materialne. Jeżeli znamy dokładnie stan szczegółu jakiegoś systemu, to potrafimy z absolutną pewnością przewidzieć przyszłość systemu-głosił Newton. Te redukcjonistyczne zasady filozofii kartezjańska-newtonowskiej, stosowane z powodzeniem w nauce XVIII i XIX stulecia, przetrwały do dzisiaj, chociaż jak twierdzi P. Capra (1987) -, świat znajduje się obecnie w punkcie zwrotnym"Mówiąc najkrócej, oznacza to odejście od redukcjonizmu na rzecz holizmu, czyli całościowego ujmowania zjawisk. Dokonanie tego zwrotu nie jest zadaniem łatwym. Redukcjonistyczne nawyki i schematy myślowe są głęboko zakorzenione, a ich obrońcy z uporem bronią straconych, jak by się wydawało, pozycji. Ćapracytuje w swojej książce zdanie ze współczesnego dzieła z zakresu biologii (Ph. Handler (red k żiz (zgy dnd We Futurę qf Mm. New York l 97 O) , które pozwolę sobie w tym miejscu powtórzyć: "...jednym z niezawodnych dowodów rozumienia jakiegoś obiektu jest umiejętność złożenia go z elementów składowych t.. ) specjaliści biologii molekularnej dowiodą w końcu, że poznali budowę komórki, podejmując próbę jej (..) syntezy". Czyż zacytowane zdanie nie jest dosłowną egzemplifikacją paradygmatu kartezjańskanewtonowskiego? Sukcesy biologii komórkowej, mikrobiologii, biologii molekularnej, inżynierii genetycznej, mikroskopii elektronowej-to jedynie przykłady zaczerpnięte z nauk przyrodniczych. A jeśli dodać ogromny postęp w dziedzinie fizyki cząstek elementarnych i w innych obszarach nauk ścisłych, łatwo zrozumieć, jak wielkiego skoku myślowego trzeba dokonać, aby przejść od redukcjonizmu do całościowego, holistycznego ujmowania zjawisk. 2-Psychiatria. Przekonanie, iż poznanie szczegółów budowy narządów, tkanek, komórek i ich części pozwoli lepiej poznać funkcjonowanie organizmów żywych legło u podstaw medycyny pokanezjańskiej. Pod wpływem paradygmatu kartezjańskiego zrodził się w myśli medycznej tzw.model biomedyczny. Wedle tego modelu ciało ludzkie w trzy wieki po Kartezjuszu traktowane jest nadal jak maszyna, a choroba interpretowana jako nieprawidłowe funkcjonowanie mechanizmów biologicznych tej maszyny, badanych z punktu widzenia biologii komórkowej i molekularnej. Skupiając uwagę na coraz mniejszych elementach ciała ludzkiego, współczesna medycyna traci

są wyrazem redukcjonistycznego podejścia du zjawisk psychicznych w normie i patologii. nie chodzi oczywiście wyłącznie o określanie społecznych determinantów zaburzeń psychicznych. miarą i liczbą) . etnografii. któremu początek dała psychoanaliza S. zrozumieć zjawiska psycbofijologicznei psychopatologiczne wyłącznie w wąskich kategoriach zmian morfologicznych i zakłóceń fizjologicznych w układzie nerwowym. i szyderstwa. o której obszernie będzie jeszcze mowa w dalszych rozdziałach. Pole badań tego podejścia w psychiatrii jest więc wspólne z socjologią.często z oczu samego pacjenta jako istotę ludzką. Wpłynęły one. preferując w ich miejsce socjogenezę. jak widać. chociaż w gruncie rzeczy jest on również przejawem redukcjonizmu. jak i psychologiczny. mierzyć i wyrażać liczbowo myśli. mało poznawalnego". jak i humanistycznej. mensuru et numeru Deus omniu jecit (Bóg wszystko stworzył wagą. Używając coraz dokładniejszych. jak i nerwicowych) należy szukać w nieprawidłowych relacjach człowieka z jego środowiskiem rodzinnym. Wyznawcy społecznego kierunku w psychiatrii stoją na stanowisku. zwłaszcza naruszenie przez psychoanalizę tzw. zawodowym itd.tabu seksualnego. neurofizjologii i w neuropatologii. duchowe"-które nie chcą się zmieścić w wywodzącej się od siedemnastowiecznych jatrornechanistówzasadzie Pondere. Trudno bowiem zaakceptować postawę niektórych przedstawicieli skrajnego odłamu psychiatrii biologicznej (organicznej) . jak i sprzeciw. na twórców antropologii. W psychiatrii społecznej. powiedziałbym więcej. iż obydwa przeciwstawne kierunki w psychiatrii. optymalnych rozwiązań organizacyjnych lecznictwa psychiatrycznego. tkanek i komórek. Hołdują oni. Chodzi o kierunek społeczny. Trzeba wreszcie wspomnieć o jeszcze jednym kierunku. o którym wspomniałem na początku. Tutaj dopatrywałbym się jednego ze źródeł owego paradoksu. którzy przejęci entuzjazmem dla modelu biomedycznegopróbowali. Trzeba zresztą przyznać. i czynią to niestety nadal. a więc zarówno biologiczny. Freuda. Każdy medal ma jednak dwie strony. Nie ulega jednak wątpliwości. Naukowe miałoby być tylko to. która nie chce być traktowana jedynie jako suma narządów. pogardliwy stosunek do psychologii i psychiatrii wśród niektórych przedstawicieli medycyny somatycznej wynikał i często wynika z traktowania obszaru zainteresowania tych dziedzin jako mniej ważnego. a dalszy rozwój zapewnili psychologowie i psychiatrzy o orientacji psychodynamicznej (humanistycznej) . socjologii. W tych poszukiwaniach gubi się jednak zjawiska psychiczne-. o wypracowywanie metod oddziaływania leczniczego (socjoterapia) i . wręcz wyrafinowanych metod badawczych w zgłębianiu ujemnie układu nerwowego osiągnięto zadziwiający postęp. którego twórcy przyjęli postawę krytyczną zarówno wobec psychiatrii biologicznej. . Ten redukcjom styczny model biomedyczny zapanował zwłaszcza wszechwładnie w neuroanatomii. kartezjańskiemu podejściu mechanistycznemu (człowiek postrzegany jako maszyna) . że przyczyn zaburzeń psychicznych (zarówno psychotycznych. że w całej historii medycyny i psychiatrii nikt poza Freudem nie stał się tak głośny poza kręgami zawodowymi. W odpowiedzi na te postawy narodził się właśnie inny skrajny kierunek w psychologii i psychiatrii. Redukcjonizm w formułowaniu podstaw naukowych tego kierunku polega na tym. ale w równym stopniu o szukanie nowych. szkolnym. wyobrażenia. Jak jednak ważyć. gdyż. mimo obecnego postępu. oczywiście w skrajnej postaci. co da się wyrazić w kategoriach matematyczno-fizycznych. uczucia i inne podmiotowe przejawy życia psychicznego? Ten negatywny. Niewiele też przypadków popularności znaleźlibyśmy w całej historii kultury. drugorzędnego. Poglądy freudystów budziły w ruwnym stopniu podziw i uwielbienie. sztuki i kultury. że odrzuca on w zasadzie bio-i psychogenezę zaburzeń psychicznych.

zarówno biologiczną. organizacje ponadnarodowe. Szczególne. iż zwolennicy tego ruchu atakowali nie tylko oficjalną psychiatrię. Przejawami redukcjonistycznego widzenia problematyki uzależnień jest bowiem stosowanie różnorodnych. kulturalne picie". a ostatnio nawet w niektórych państwach ekonomicznej. jakie są środki zaradcze i drogi odejścia od redukcjonizmu? Odpowiedź na to pytanie może mieć kluczowe znaczenie dla rozwoju różnych dziedzin nauki. zakaz uprawy maku i innych roślin będących źródłem substancji psychoaktywnych itd. Interpol itd. Podejmowane w ramach psychiatrii społecznej badania nad wpływem warunków panujących w niektórych szpitalach psychiatrycznych na stan psychiczny leczonych tam pacjentów doprowadziły do smutnych wniosków. że psychiatria nie zawsze ma dobrą opinię. (przykładem może być walka z mafią narkotyczną w Kolumbii) . która w błagalnych listach do syna pisała ". cieszą się"niektóre instytucje psychiatryczne. z których narodził się amynozologiczny ruch społeczny zwany antypsychiatią. może lepiej-nie tylko oni są temu winni. stosunku społeczeństwa do problemów psychiatrii. w tym dla psychiatrii. Konstatacja owa. Na tym przykładzie widać. będzie musiał znaleźć swój obiektywny osąd i zapis historyczny. Do walki z narkomanią i z mafiami producentów oraz dystrybutorów narkotyków musiały się włączyć rządy państw. również w Polsce jest mało przychylny. Zacznę od stwierdzenia.lataj. tj. chociaż i ten bolesny problem. włączając się w nurt różnych działań kontestacyjnych. odegrał w jakimś sensie pożyteczną-wręcz "wstrząsową rolę"uświadamiając społeczeństwom dramatyczne położenie chorych psychicznie. nisko i powoli"Tutaj dochodzę do punktu zasygnalizowanego na początku. zwłaszcza duże. nawoływanie o. choć mało skuteczne. Zjawiska te dawno przekroczyły ramy problematyki medycznej i zyskały rangę klęski społecznej.polityzacji psychiatrii. niepowodzenia w walce z uzależnieniami są również konsekwencją podejścia redukcjonistycznego. Niestety. Nie oni. będące organizacyjnymi reliktami XIX stulecia. jakich widownią stało się wiele krajów rozwiniętych. składająca się na treść poruszanego przeze mnie paradoksu polegającego na rozbieżności między obiektywnym postępem w wielu dziedzinach psychiatrii a jej widzeniem przez szerokie kręgi społeczne. zastępowanie wysokoprocentowych alkoholi napojami o małej zawamości alkoholu. niekiedy wprost radykalnych. wręcz już dzisiaj truizmu. jak i humanistyczną. zmniejszanie liczby punktów sprzedaży napojów wyskokowych. nie przynoszący niektórym psychiatrom zaszczytu. Szczególnie złą sławą.wykorzystywania psychiatrii do celów politycznych. Dzisiaj należy on raczej do przeszłości i choć mamy do niego stosunek krytyczny. może w samych psychiatrach wzbudzać ujemne odczucia i rodzić kompleks winy. apelowanie w środkach masowego przekazu o ostrożne prowadzenie pojazdów mechanicznych. z wykorzystaniem metod socjologicznych. jak wykazały liczne badania.. mianowicie. Stosunek ten. Pomijam w tym miejscu sprawę tzw. chociaż zupełnie nieskutecznych działań prohibicyjnych: ograniczanie czasu sprzedaży alkoholu. synku. że współczesna psychiatria nie przestając być . Warto zresztą nadmienić. oczywiście na trzeźwo. Wyrazem podejścia redukcjonistycznego jest też ciągłe.charakteryzowanie. archaiczne szpitale psychiatryczne. lecz pozostawali w opozycji do istniejących systemów społeczno-politycznych. Apele te przypominają stary dowcip mówiący o matce pilota w czasie li wojny światowej. iż psychiatria wychodzi często ze swoich ram specjalności medycznej i znajduje miejsce wśród różnorodnych zjawisk i tendencji społeczno-politycznych. interdyscyplinarne miejsce zawdzięcza psychiatria uzależnieniom (alkoholizmowi i narkomanii) .

Ukształtowanie się nowego paradygmatu nauki współczesnej wynika bowiem z szybkiego rozwoju cybernetyki. odrzuca zarówno skrajny model biomedycznyzaburzeń psychicznych. że rozwiązania nierealne stają się możliwymi.nadsystemu. organizacje socjologiczne. Zdefiniowanie pojęcia. rozpowszechniła się wyraźnie dopiero po 195-4 r. ekonomicznych. zwana ogólną teorią systemów. ujęcia systemowego i ogólnej teorii systemów jest jedną z charakterystycznych cech nauki i techniki drugiej połowy naszego stulecia. ale same się zmieniają lub wpływają na zmianę otoczenia. Kierunek ten zapewnia właściwe miejsce psychiatrii wśród innych dyscyplin nauki. z którym on. . czyniąc z niej specjalność wielce atrakcyjną intelektualnie dla młodych adeptów medycyny. pojawił się z biegiem lat pewien sceptycyzm co do możliwości stosowania uogólnionego opisu matematyczno-logicznego (algorytmu działania systemu) . Jakubikiem (l 989) . jest więc spójny z tymi przeobrażeniami świata i rzeczywistości. który nazywamy holistycznym albo systemowym. pozostaje w stosunku wzajemnej zależności. sterowania systemem jako całością i sterowania zależnością między systemem a nadsystemem. ich narządy i układy. To one sprawiają. teorii informacji.nauką medyczną. Przykładem może być. że powstaje z nich względnie niezależna całość. w naszym przypadku człowiek. System stanowi zbiór elementów i zachodzących między nimi wzajemnych relacji i sprzężeń. stanowiące jego elementy składowe. musiałbym ten rozdział znacznie rozszerzyć. Z jednej strony może następować zmiana samego systemu (np. Postaram się więc w sposób syntetyczny nakreślić genezę i podstawy teoretyczne nowego kierunku w psychiatrii. zwanego psychiatrią systemową. Relacje i powiązania między poszczególnymi elementami (podsystemami) są tego rodzaju. człowiek. zmiana warunków społecznych. jak i skrajny model psychospołeczny. Te relacje z otoczeniem są przeważnie dwukierunkowe.choroba psychiczna uwarunkowana biologicznie) . szczególnie w zakresie badania i tworzenia życia psychicznego człowieka. Wiadomo bowiem. politycznych itd) .zmiana struktury rodziny. której właściwości nie dadzą się sprowadzić do sumy cech tych elementów. nie pomijając samego twórcy teorii. system korzysta z procesów przystosowawczych w trzech głównych celach: sterowania związkami między jego podsysremami. złożone urządzenia techniczne. Wśród wielu entuzjastów nowych propozycji w sposobie dostrzegania i opisywania zjawisk. system"wcale nie jest łatwe. Podsystemy. jakich jesteśmy dzisiaj wszyscy świadkami. yon Bertalanffy'ego po raz pierwszy w latach trzydziestych. że systemy żywe nie tylko adaptują się do środowiska. że gwałtowne rozpowszechnianie się idei badań systemowych. z drugiej zaś strony zmiana otoczenia człowieka (np. dając pierwszeństwo względnie nowemu paradygmatowi. traktowany jako system wchodzący w skład grupy społecznej będącej nadsystemem. Żeby to bliżej wyjaśnić. logiki matematycznej i teorii systemów. Można się w pełni zgodzić z A. (rok założenia Towarzystwa Badań Systemów Ogólnych) . W cybernetyce (czyli nauce o sterowaniu) za system uważa się organizmy żywe. wojskowe (np. tworzących zdolną do funkcjonowania całość. przedstawiona przez 1. Jak trafnie zauważa Jakubik (l 989) . W tym ujęciu konieczne jest też uwzględnienie otoczenia systemu. ekonomiczne. Ujęcie albo podejście systemowe ułatwia międzydyscyplinarnąintegrację wiedzy o człowieku. Wymaga on jednak przestawienia się na zupełnie nowe myślenie. tj.system obrony przeciwrakietowej "Pamot") itp. Nowa propozycja intelektualna. mogą funkcjonować samodzielnie w ramach systemu szerszego.

kryjąca dawną formę i treść kształcenia. będą bowiem wkomponowane w szpitale wielospecjalistyczne (na wzór modelu włoskiego) . Jednym z nich może być Regulacyjna Teoria Osobowości J. staroświeckim programie hołduje się daleko posuniętemu redukcjonizmowi. . Jestem przekonany. oddają się wielce szkodliwej iluzji. a wszelkie jego cierpienia i zaburzenia powinny być rozważane wyłącznie holistycznie. mimo nieszczerych zapewnień organizatorów procesu dydaktycznego o dążeniach do nauczania zintegrowanego. podejścia systemowego w psychologii i psychiatrii. Mimo tych trudności można przytoczyć wiele przykładów zastosowania.terapia rodzin.osobowość neurotyczną) jako zakłócony mechanizm regulacyjny. Psychiatria systemowa ułatwia zrozumienie. że przyjęcie paradygmatu holistycznego (systemowego) przez przedstawicieli całej medycyny sprawi. w którym on żyje. cybernetyką) . Urok i intelektualny powab psychiatrii polega jednak na tym. zasłona dymna". prawem) . biochemią. czy starania te wydały owoce. zyskają równą innym specjalnościom pozycję. i M. że zmieni się radykalnie kierunek organizacji służby zdrowia. Wija ta wymaga jednak całkowitej zmiany sposobu kształcenia lekarzy. że dzisiaj nie możemy sobie tej specjalności wyobrazić bez najściślejszej łączności zarówno z naukami humanistycznymi (filozofią. innymi. pozostającą w stosunku interakcyjnym ze swoim środowiskiem. Na zakończenie pragnę wyrazić nadzieję. często na miesiąc przed dyplomem. Rogiewiczowie zastosowali ją w praktyce klinicznej. gorącym pragnieniem jest. naukami biologicznymi (genetyką. Oddziały psychiatryczne przestaną być azylami wzbudzającymi lęk w społeczeństwie. Poszczególni kierownicy dydaktyczni. ujmując człowieka w sposób całościowy. logiką.normy życia psychicznego. Czytelnicy ocenią. Niestety w obecnie obowiązującym. przyczyniając się do ulepszenia psychoterapii w tych przypadkach. a nawet szerzej-cale środowisko.Dotyczyć to może zarówno zjawisk tzw. socjologią. domowy) . w procesie leczenia uwzględnia się relacje wewnąuzrodzinne pacjenta psychiatrycznego i obejmuje oddziaływaniami terapeutycznymi całą rodzinę. Naszym. Teoria systemowa musi dowieść swojej wartości i użyteczności w praktyce. interną. neurologią. iż fragmentaryczna wiedza zdobywana w toku studiów ulegnie w pewnym momencie (przypominającym schizofreniczne olśnienie) scaleniu. jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. korzystający w miarę potrzeby z porady (konsultacji) lekarza specjalisty. Byłoby oczywiście błędem traktowanie kierunku czy podejścia systemowego jako panaceum na wszystkie słabości teoretyczna-metodologiczne współczesnej psychiatrii. jak i innymi specjalnościami klinicznymi: endokrynologią. patomorfologią. uczy się lub pracuje. psychologią. że stwierdzenie to jest dzisiaj aksjomatem odnoszącym się do całej medycyny. fizyką. Innym przykładem wykorzystania teorii systemowej jest tzw. Reykowskiego. neurofizjologią) . iż człowiek chory ma nie tylko ciało (mmę) . ale również życie psychiczne (psycYe) . dowiadujący się pod koniec swojej edukacji. Traktując rodzinę jako system. reprezentujący swoje dziedziny wiedzy. w którym leczeniem będzie się zajmował jeden lekarz (lekarz rodzinny. informatyką. naukami ścisłymi (matematyką. Jest tu niestety. aby ta par eacellenceludzka specjalność medyczna zyskała wreszcie właściwą do swojej roli pozycję wśród innych dyscyplin nauki. Wychodząc z podstawowych założeń teorii regulacyjnej. jak i choroby. przedstawili nerwicę i nerwicowy rozwój osobowości (tzw. i to z dużym powodzeniem. że człowiek jest całością psychologiczna-społecznobiologiczną. pediatrią i wielu. psychiatrów. neurochirurgią. fizjopatologią. Student medycyny. nie wyłączając psychiatry. A.

Z jednej strony wciąż podejmowano wysiłki zmierzające do osiągnięcia takiego stopnia obiektywności metod badawczych. Trzeci etap okresu przednaukowego stanowi średniowiecze. a nie przedmiotowe traktowanie pacjentów. Proponowanym rozwiązaniom. . charakteryzujące się skrajnością poglądów i postaw. ale także w czynnikach natury cielesnej. przy braku znaczącego postępu w badaniach biologicznych. W konsekwencji psychiatrię traktowano jako dyscyplinę. który pozwoliłby na zaliczenie jej do nauk medycznych. czego wyrazem były nun. pojawiających się w polu działań psychiatrycznych. prawnych i filozoficznych. Tadeusz Nasierowski. że jego przyszli pacjenci będą preferowali dr. Historia psychiatrii-to nie tylko dzieje procesu stawania się psychiatrii jedną z dyscyplin medycyny. Dla Europejczyka punktem odniesienia w badaniach nad historią psychiatrii są dzieje kultury i cywilizacji europejskiej. 'elsusa. Pierwszy etap okresu przednaukowego charakteryzował się tym. z drugiej zaś najwyższej pogardy. Nic też dziwnego. często odbierano walor naukowości. Z drugiej zaś rozwój psychiatrii związany był z poszukiwaniem sposobów rozwiązywania problemów psychologicznych. wyprzedzającym niejednokrotnie rozwój takich dyscyplin jak psychologia i socjologia. że psychiatria i psychiatrzy z jednej strony byli przedmiotem najwyższego uznania. sprawiała.oficjalną lub naukową medycynę we wdrażaniu do praktyki zasad medycyny systemowej (holistycznej) ? Odpowiedź na to pytanie pozostawiam Czytelnikom naszego podręcznika. 2. Źródło owej polaryzacji stanowisk społecznych stanowiła i stanowi rozbieżność oczekiwań kierowanych w stronę psychiatrii. że zaburzenia psychiczne przedstawiane były w ramach dominującego wówczas animizmu oraz supranaturalizmu wyrażanego w języku mitów i legend. Kaszpirowskiego lub innych uzdrawiaczy. Psychiatria. co przyczyniało się. zaś według innych-bronić interesów społeczeństwa. Będzie też miał negatywny. znajdowała się na przestrzeni dziejów w dwojakim położeniu. uosobionej w postaciach HipokratesaGaleria. Dodatkowo specyfika psychiatrii. relacje pomiędzy pojęciem choroby i normy psychicznej w danej kulturze i epoce historycznej. Drugi etap to czas medycyny antycznej. co z reguły utożsamiane było z kierunkiem biologicznym. Czyżby więc owiuzdrawiacze wyprzedzili tzw. którą więcej podobieństw łączy z religią i polityką niż nauką. to także dzieje przemian w stosunku społeczeństw do osób chorych psychicznie.które ulega takim samym zakłóceniom. Zarys dziejów psychiatrii Kierunki w psychiatrii. Jedni oceniają średniowiecze poprzez pryzmat. Przy takim podejściu w historii psychiatrii możemy wyróżnić dwa zasadnicze okresy: okres przednaukowy (do XVIII wieku) i okres naukowy (od wieku XIX) . a w najlepszym razie mało przychylny stosunek do psychiatrii. na który przypada początek poszukiwania przyczyn zaburzeń psychicznych nie tylko w woli opatrzności. To również czas prób organizowania pomocy dla chorych psychicznie. których cechuje podmiotowe. jak żadna inna gałąź medycyny. niejako sarna z siebie. nie może wynieść ze studiów całościowego spojrzenia na człowieka. która według jednych ma stać na straży interesów jednostki. do lokowania psychiatrii na obrzeżu medycyny. po prostu z powodu zachwiania proporcji między przedmiotami "somatycznymi"a odnoszącymi się do zjawisk psychicznych. czas Platona i Arystotelesa.

W 1808 r. która przyczyniła się do godnego traktowania chorych psychicznie. W konsekwencji chorych zaczęto traktować jako przedmiot obserwacji. tortur. XIX-wieczna psychiatria podlegała wpływom dominujących w ówczesnej medycynie doktryn filozoficzne-lekarskich: witalizmu oraz kierunku anatemo klinicznego. ale także choroby innych narządów wewnętrznych. Chiarugiego (1759-IBZO) . który zastosował ją do analizy i klasyfikacji zaburzeń psychicznych. Conollyóego (1794-l 866) . łączyły się też z wprowadzeniem do medycyny zagadnienia opieki nad chorymi psychicznie. rozwój medycyny klasztornej i uniwersyteckiej. jak i reprezentanci szkoły anatomoklinicznej. Witaliści. Jana Bożego. który uprzednio sam doświadczył losu osoby chorej psychicznie. zaś ich zachowanie . 1. Dodatkowo jej dzieje nierozerwalnie splecione były z historią myśli psychologicznej i filozoficznej. W. niejako samoograniczył się. może się zmieniać ich obraz kliniczny. W historii psychiatrii. iż zaburzenia psychiczne mogą ulegać zmianom. W.niemiecki fizjolog i klinicysta J. J. Drudzy podkreślają panującą wówczas wiarę w moc słowa. Podkreślał. poprzez skrupulatne przestrzeganie zasad metody analityczna-porównawczej. Reil (1759-l 8 l 3) . czynienia nad chorymi egzorcyzmów. oraz jedne postacie mogą przechodzić w drugie. Wtedy to dostrzeżono w osobie z zaburzeniami psychicznymi człowieka chorego.inkwizycji. szpitalnictwa kościelnego i świeckiego. Początek witalizmowi dało skojarzenie hipokratyzmu szkoły Montpellier z. Pinel. odrzuciwszy sposoby badań stosowane w fizyce i chemii. jak w żadnej innej dyscyplinie medycznej. Psychiatria XIX wieku to przede wszystkim kierunek kliniczna-nozologicznydo którego rozwoju przyczynili się zarówno witaliści. Pinela (1745-I 826) . płonących stosów.niestosowaniem wobec chorych przymusu fizycznego-rezygnacja z okowów i łańcuchów. psychiatria". że podłożem tych zaburzeń są nie tylko organiczne uszkodzenia mózgu. polegającą na porćwnywaniurozmaitych przejawów życia w celu odnalezienia najpierwotniejszych czynników (pierwiastków) w zjawiskach złożonych i wyjaśnianiu tych zjawisk za pomocą syntezy. Nie jest dziełem przypadku. założyciel pierwszego czasopisma psychiatrycznego. będąc dezaprobatą dla charakterystycznego dla tych szkół mechanistycznego pojmowania życia. wymuszając niejako zajęcie się tą kwestią także od strony teoretycznej. Magazin fur psychische Heilkunde" (1805) wprowadził do terminologii naukowej pojęcie. Witalizm stanowił reakcję na dominujące dotychczas szkoły patologiczne jatrufizyków i jatrochemików. założyciela zakonu szpitalnego bonifratrów. istniało wiele niekiedy wzajemnie zwalczających się kierunkuw i szkół skupionych wokół wybitnych osobowości potrafiących narzucić większości swój punkt widzenia. Pmel. czy też działalność Św. że początki nowożytnej psychiatrii naukowej przypadają na koniec XVIII wieku. Ob. wyrażające się m in. Dla nich średniowiecze to początek wschodnio chrześcijańskiej tradycji jurodiwych-szaleńeów bożych. lochów. sprowadzającej się do przedmiotowej obserwacji faktów. Tuke'a (173: -l 822) . Uważał on. animizmem"G. Reformy Ph. Jednym z twórców owej metody był P. zaczęli posługiwać się metodą analityczna-porównawczą.Słabła (1660-l 734) .

którą zapoczątkował witalista M. 1. Baillargerowi (1809-1890) opisać psychozę maniakalna-depresyjną jako. UczniemCullena był 8. że ośrodkiem życia i choroby jest. które ulegają zmianom w procesach chorobowych. jednakże okazała się bezowocna w patologii klinicznej. dając początek kierunkowi anatomoklinicznemu w psychiatrii. A. Rush (1745-l 853) . folie circulaire''. Bayle (1799-1858) opisał w lb 22 r. płcią i porą roku-zapoczątkował epidemiologię psychiatryczną. nowa zasada zaś brzmiała: poznanie choroby to poznanie właściwych dla niej zmian anatomicznych. E. Bichat poszukiwał w ciele ludzkim pierwiastków anatomicznych. Bichat (1771-18021. A. którego prace Pmel przetłumaczył na język francuski. J. jednakże o jego upadku zadecydowała nowa nauka kliniczna oparta na anatomii patologicznej. P. autor pracy. której istotę stanowił pogląd. Metoda analityczna-porównawcza przyczyniła się do znacznego rozwoju nauk biologicznych. Zasada pogłębionej obserwacji pozwoliła 1. do opisu objawów klinicznych. Esąuirol (1772-l 84 O) . z wyjątkami. zwany ojcem patologii nerwowej. Za takie uznał tkanki. której podstawą stała się wprowadzona przez niego metoda analityczna-porównawcza. Falretowi (1794-1870) i J. będącej jedną z pierwszych prób systematyzacji chorób. Znaczącymi dla dalszego rozwoju psychiatrii okazały się prace nad porażeniem postępującym. Swopsir nzszlogiae. Pmel był ojcem psychopatologii ogólnej. sformułował podstawy metodyki badania psychiatrycznego oraz-badając związki między występowaniem zaburzeń a wiekiem. P.typowy obraz kliniczny pum (ysis prcgresivu i uznał jego zależność od zmian w oponach mózgowych i mózgu. X. iż . Uczeń Pmela. czynnik nerwowy"regulujący napięcie w organizmie.poddano normalizującemu treningowi ze strony lekarza zwanemu terapią moralną. Krańcowym wyrazem takiego podejścia stała się teoria 8. Cullen (1712-17901. P. Odtąd choroba przestała być jedynie zbiorem objawów klinicznych. Ówczesna wiedza o chorobach pozbawiona była konkretnych podstaw i sprowadzała się. P. twórca terminu nerwica. G. L. Prekursorem kierunku kliniczna-nozologicznego w psychiatrii był W. zwany ojcem psychiatrii amerykańskiej. Z krytyką witalizmu wystąpili przede wszystkim fizjologowie. Morela (1809-I 873) o dziedzicznym zwyrodnieniu psychicznym. Opisanie zmian anatomopatologicznych w porażeniu postępującym postawiło pod znakiem zapytania zasadę klasyfikowania zaburzeń psychicznych jedynie na podstawie objawów psychopatologicznych. który utrzymywał.

początkowe-nawet nieznaczne-odchylenie od normy jest dziedziczznez coraz większym stopniem nasilenia. które mogą być przekazywane potomstwu. Rotbego (I 832-1903) -autora podręczników PsycWzpuAolzgw ńrensiroraz Prychiatriu. jakie toczyli między sobą członkowie utworzonego w 1864 r. O ile we Francji kierunki symptomarologiczny i anatomokliniczny wyłoniły się w wyniku zetknięcia się witalizmu z psychologią filozoficzną Locke'a. W konsekwencji uważali. winy". . a usze pracy Dzieje psychiatrii w Rosji i Polsce lb 93\. wprowadził podział na psychozy egzogenne (zewnątrzpochodne) . oraz R. choruje tylko ciało. Nerwowych i Psychiatrii Sądowej Warszawskiego Towarzystwa Lekarskiego. reprezentował filozoficzna-teologiczny punkt widzenia. pierwszego polskiego podręcznika psychiatrii. V. procesy rozrostowe w mózgu. że dusza nie choruje. Jacobi (1775-l 858) . autor dwutomowego podręcznika psychiatrii (1868. Pląskowski (1821-I 896) . szkodliwe wpływy środowiskowe i społeczne. Moebius (1853-l 9 O 7) . 8. Somatycy głosili. zaś choroba mózgu może mieć charakter pierwotny lub wtórny w stosunku do innej choroby cielesnej. iż istnieją właściwe choroby duszy. Psychozy organiczne nie były przez nich zaliczane do chorób duszy. które są uwarunkowane psychicznie. Najwybitniejszy przedstawiciel psychików. Należy jeszcze wspomnieć A. takich jak zakażenia. Magnan (1835-1916) oddzielił zaburzenia powstałe w wyniku degeneracji od zaburzeń nie będących skutkiem degeneracji. l 884) .. takimi jak uraz. A. Psychicy uważali. którego członkami założycielami byli m 3 n. Heinroth (1773-I 843) . G. J. zwolennik poglądów Magnana. Morel uważał choroby psychiczne za wynik zwyrodnienia wywołanego działaniem szeregu czynników zewnętrznych. oraz psychozy endogenne (wewnątrzpochodne) . stan zapalny. 'ondillaca. Frydrych (IBOO-l 867) . pierwszy polski docent psychiatrii (l 869) . J. Teoria Morela zapoczątkowała kierunek etiologiczny w psychiatrii. czyli o chorobach umysłowych O 885) . o nieznanych przyczynach powstawania. P. W rezultacie w I połowie XIX wieku powstały w Niemczech dwie szkoły-psychików i somatykówgłoszące przeciwstawne poglądy na temat zaburzeń psychicznych. częściowo pokrywające się z psychozami degeneracyjnymi. której najwybitniejszym przedstawicielem był M. spowodowane czynnikami zewnętrznymi. Dalsze badania nie potwierdziły jednak koncepcji badacza. W odpowiedzi na poglądy głoszone przez psychików powstała szkoła somatyków. że wszystkie zaburzenia psychiczne są uwarunkowane somatycznie. Jako pierwszy użył terminu. Spór psychików z somatykami znalazł odbicie w sporach. o tyle w Niemczech zetknięcie się witalizmu z filozofią Kama i Schellinga skłaniało bardziej ku rozważaniom metafizycznym niż badaniom empirycznym. Oddziału Chorób Umysłowych. kiła. Ćabanisa nastawioną na empiryczne poznanie człowieka. autor pracy O chcrwwch amwzwwl (I 845) . wpływ alkoholu itd. zatrucia. psychosomatyczne"w stosunku do zaburzeń psychicznych będących skutkiem poczucia.

Browna (17/9-IBZO) . Herbaria (1776-1841) wprowadził do psychiatrii W. Helmhohz (1821-1894) i inni. W. zwany. Głosił pogląd wypowiedziany wcześniej przez E. M. M. Badaczem. wyjaśniającą czynności psychiczne. Molier (1801-l 85 O) . S. W Niemczech zasady afizjologicznej asocjacjonistycznej psychologii J. Baina (lblB-1903) -przejęli pionierzy psychologii empirycznej-'h. T. Gila (l 8 O 6-l 873) . w jakich się przejawia. Fechner (1801-l 887) . E. Uważał. W każdym z nich wytworzyły się specyficzne metody badawcze. traktująca psychologię jako dyscyplinę nieprzyrodniczą. 1. On też jako pierwszy przyjął asocjację za kategorię uniwersalną. J. Beli (l 774-l 842) . E. G. która traktowała zjawiska psychiczne jako analogiczne do zewnętrznych zjawisk fizycznych. był D. Zellera (1804-1877) o jedności procesu chorobowego pomimo różnorodności form. badającą świat specyficznie ludzki drogą doświadczenia wewnętrznego. J. do zwolenników której należał także M. Purkinje (1787-1866. A. mesingerjako pierwszy postawił problem historii rozwoju psychiki (duszy) . Psychologia. ukształtowała się dopiero w połowie XIX wieku jako nauka o świadomości. psychologia"kryły się dwa sposoby myślenia o procesie psychicznym. Griesinger (1817-1860. J. oraz psychologia filozoficzna. Weber (1795-1870. że procesom psychicznym towarzyszą procesy materialne będące wyrazem czynności mózgu. Tradycję filozofów asocjacjonistów-T. Milla (l 773-l 936) . Hartley (1705-l 757) . który dał początek psychologii fizjologicznej. jako wyodrębniona i autonomiczna dyscyplina naukowa. a więc jako poddające się pomiarowi i wyjaśnieniu drogą rozumowania indukcyjnego poprzez genezę i przyczyny zewnętrzne. Były to psychologia eksperymentalna związana z biologią i fizjologią. teorią jednej psychozy". zmienności i przekształceniom. A. którym ulega. W owych czasach pod terminem. W rozwijającej się psychologii fizjologicznej obowiązywały dwie zasady: przyczyna-skutek i struktura-funkcja. za pomocą introspekcji. W 1879 r. G. J. . Wundt (1833-1920) utworzył w Lipsku pierwszą na świecie pracownię psychologii eksperymentalnej.Psychicy i somatycy nie odwoływali się w swych pracach do psychologii w Anglii natomiast w I połowie XIX wieku psychiatria znajdowała się pod znacznym wpływem psychologii.

stała się dyscypliną samodzielną. Spielmayera (1897-l 935) . zwieńczone opisaniem zmian histopatologicznych w przebiegu porażenia postępującego. W. Korsakow (1854-l 9 OO) . Kraepelm przejął od Kahlbauma termin. Odkrycia Virchowa spowodowały. Alzheimera (1864-l 9 l 5) . Wernicke (1848-1905) rozwijali kierunek neuroanatomopatologiczny.opisał psychozę będącą skutkiem neuropsychiatrycznym długotrwałego nadużywania alkoholu. . wprowadził metody psychologii eksperymentalnej do kliniki psychia. a także K. odruchów psychicznych". którzy-wzorując się na medycynie somatycznej-upatrywali główne zadanie psychiatrii w wyodrębnianiu naturalnych jednostek chorobowych.przez filozofa asocjacjonistę M. hebe (renie i różne psychozy urojenioweo przewlekłym przebiegu oraz psychozę maniakalna-depresyjną. Uważał. a nawet zaczęła dominować. Heckera. Morela i Magnana. Wprowadził do psychiatrii metodę katamnestczną. Kose (1883-l 937) . Virchowowi (1821-1902) -od opisu zmian w tkankach do opisu zmian w komórkach. Wydane w 1855 r. Problemy kliniczne podporządkowano anatomii patologicznej. jednakowe objawy i zejście oraz charakteryzować się takimi samymi zmianami anatomicznymi. W Rosji przedstawicielem kierunku nozologicznego był S. który w lb 87 r. Nissla (1860-l 9 l 9) . że zaburzenia o tej samej etiologii powinny mieć identyczny przebieg. L. W Polsce kierunek ten reprezentował M. założyciel Polskiego Instytutu Badań Mózgu (l 928) . jednostka chorobowa"oraz rozwinął pojęcie. Kleist (1879-1960) i jego uczeń K. będącą łagodną postacią hebefrenii opisanej przez E. Powstała anatomopatologiczna klasyfikacja chorób. S. Swoją klasyfikację zaburzeń psychicznych oparł na zasadzie związku przyczynowo-skutkowego. tycznej. który jako pierwszy opisał różne postacie amencji. Współcześnie podejście neurologiczna-psychiatryczne kontynuowali K. którym objął katatonię. Po Griesingerze T. która dotąd służyła wyjaśnianiu zagadnień klinicznych. że anatomia patologiczna. P. Podobne podejście prezentowali przedstawiciele kierunku neuroanatomopatologicznego. Meynert (1833-18921. Kraepelin. rozwijając w jego ramach koncepcję psychoz endogennych. Heckera (1843-l 9 O 9) . Kahlbaum jako pierwszy opisał katatonię oraz heboidofrenię. Leonhard (1904-l 988) . Kahlbaum (1828-1899) i E. Olbrzymi wkład do rozwoju kierunku kliniczna-nozologicznego wnieśli Kahlbaumi Kraepelin. niedorozwoju umysłowego. Falreta i BaillargeraKraepelin wydzielił dwie duże grupy zaburzeń endogennych: otępienie wczesne (demewia pmecoa) . chorób zamkowych mózgu. uczeń Wundta. Zdaniem Griesingera przedmiotem psychiatrii powinno być badanie.Nleumann (1814-l 884) . którego szczytowym osiągnięciem były badania A. psychiatrii przebiegu". Na podstawie własnych badań katamnestycznych-opierając się na pracach Kahlbauma. Kraepelin (1856-1926) kierunek kliniczna-nozologiczny. Zastosowanie w badaniach techniki mikroskopowej zaowocowało odkryciem komórki i przejściemdzięki R. zaś K.

Maudsley (1835-1918) oraz J. z wyjaśnieniem których anatomia patologiczna nie mogła sobie poradzić. M. na podstawie kturych choroby te zaliczone zostały do zaburzeń funkcjonalnych. Hoche (1865-l 943) . Dominacja kierunku anaromoklinicznego spowodowała pojawienie się specjalizacji oraz skupienie uwagi na problemie lokalizacji chorób. psychiatra i historyk medycyny. Bonhueffera (lb 68-1948) o reakcjach egzogennych (infekcje. . Mierzejewskiego (lb 38-19083. powstały w wyniku rozwoju bakteriologii. Balińskiego (I 827-l 9 O 2) . najwybitniejszy polski psychiatra. Jackson (1835-191 I) . stawiający przed psychiatrią zadania poznania etiopatogenezy chorób psychicznych: 2) syndromologiczny. w zasadzie psychologiczny. Mierzejewski był uczniem J. . Punktem wyjścia do powstania psychoanalizy były prace nad hipnozą i histerią. Problem chorób zakaźnych. W Rosji kierunek ewolucyjny uzyskał najpełniejszy wyraz w pracach polskiego psychiatry 1. zatrucia itp) . Breuer (I 84: -l 92 ói) . że świadomość powinna być analizowana w płaszczyźnie adaptacji biologicznej zapoczątkowała przeniesienie zainteresowań psychologii z problemów świadomości na problemy zachowania. zgodnie z którą ewolucja i dyssulucja są pochodne w stosunku do ewolucji i rozpadu układu nerjłNł Cjj 3. E.Spencera (1820-1903) Pnncizles qfzychology stanowiły pierwszą próbę połączenia psychologii z ewolucjonizmem biologicznym. M. Do odejścia ud powyższego kierunku przyczyniły się m in. jak też. Koniec XIX wieku stanowił dla psychiatrii przełom. że ta sama przyczyna może wywoływać różne postacie zaburzeń psychicznych. Bearla (1839-l 8 b 3) o neurastenii oraz J. Mistrzami S. że różne czynniki etiologiczne mogą wywoływać zaburzenia o takim samym obrazie psychopatologicznym. określany mianem. Freuda (1856-1939) o histerii. zwanego ojcem psychiatrii rosyjskiej. rewolucji psychoanalitycznej". Sceptycyzm w stosunku do nozologiczncj koncepcji Kraepelina wzmogły prace K. Charceta (1825-1893) i S. zaś Jackson opracował teorię. że kierunek anatomoklmicznyzostał wyparty przez kierunek etiologiczny. W Polsce przedstawicielem neojacksonizmubył J. ostatecznie zadecydował o tym. Myśl Spencera. ktćre dały początek współczesnemu ujęciu oligofrenii. Kierując się konsekwentnie zasadą ewolucji psychiki Maudsley stworzył podstawy psychiatrii dziecięcej. Mazurkiewicz (1871-l 947) .prace G. twórca oryginalnej teorii zaburzeń psychicznych. W rezultacie w psychiatrii klinicznej nastąpił podział na dwa kierunki: 1) nozologiczny. Polaka. w zasadzie biologiczny. Pierwszymi wybitnymi przedstawicielami kierunku ewolucyjnego w psychiatrii i neurologii byli M. Twórcą pojęcia zespołu objawowego był A. ktńrego zwolennicy na pierwszym miejscu stawiali badania kliniczne mające na celu dokładny opis zaburzeń. autor podręcznika Psychiatria Uinicznu oraz współautor pracy Psychiatria polska na tle dziejowym\P 962 ą. Bilikiewicz (1901-l 9 bO) . W Polsce teorię etioepigenezy psychoz opracował T. z których wynikało. M. Freuda byli J.

patrząc na nie z punktu widzenia ich przebiegu i zejścia. W 191 I r. Bleuler opublikował monografię Dememiawdecor oder Grwype der 3 chizoyWremew. jak sam napisał. wyodrębnił objawy wspólne dla wszystkich tych zaburzeń. Okazało się. Dąbrowski (1902-l 98 O) . dyrektor Instytutu Higieny Psychicznej (1935-1949) 1 Wyższej Szkoły Higieny Psychicznej (1943-l 952) . Schneider (1887-1967) autor pracy Klimsche Prychzzmhclzgie (19313. u której podstaw legło przekonanie o istnieniu związku między budową ciała człowieka a jego charakterem. Bleuler (1857-1939) przeszedł do historii jako twórca pojęcia schizofrenii i badacz tej grupy psychoz. twórca teorii dezintegracji pozytywnej. Adler (1870-l 937) . twórcy psychologicznego nurtu pragmatyzmu. która. więź"psychiki z'somatyką jako nierozwiązaną zagadkę. twórca koncepcji objawów pierwsza-i drugorzędowych schizofrenii. 1. Freuda. W. Dewey (1859-l 952) . twórca psychologii analitycznej. które uświadomiły środowisku medycznemu znaczenie relacji międzypodmiotowych. w tym relacji pacjent-lekarz oraz wskazały na. przypadek"G. G. Pierwszym dysydentem był A. Był on twórcą konstytucjonalnej teorii osobowości. próbę buntu przeciwko panującym w nim warunkom można uznać. Beersa. Osoby te wytyczyły drogę dla przyszłych odkryć S. . O ile Kraepelin połączył w jednostkę nozologicznądememia pmecor m in. drugim G. który dzięki napisaniu autobiografii A mina rhm yound irse (f (1908) zapoczątkował światowy ruch higieny psychicznej.M. W Polsce jego symbolem stał się K. katatonię. że przewidywane przez Kretschmera zależności faktycznie nie istnieją. twórca psychologii indywidualnej. Znaczny wpływ na rozwój psychiatrii amerykańskiej wywarł pragmatyzm będący odmianą pozytywistycznego scjentyzmu. Freuda Anna Freud (1895-19823. które nazwał objawami podstawowymi (osiowymi) .'harcot i M. Kretschmer (1888-1964) stał się wyrazicielem w psychiatrii idei konstytucjonalizmu. której ucieleśnieniem był zamknięty szpital psychiatryczny. o tyle Bleuler łącząc je w grupę schizofrenii. James (1842-1910) i J. Pierwsze próby leczenia psychoanalizą dzieci podjęła córka S. która dominowała w medycynie początku XX w. Jung (1875-l 96 l) . Jeszcze za życia Kretschmera podjęto próby empirycznego sprawdzenia trafności orzeczeń wynikających z proponowanej przez niego typologii. bo skuteczną. Bernheim (l 84 O-l 9 l 9) . E. Niezależnie od prowadzenia badań i towarzyszących im gorących sporów istniała psychiatria instytucjonalna. Jako pierwszą udaną. Była to jednocześnie pierwsza próba "poszerzenia pola psychoanalizy"E. Ruch psychoanalityczny na skalę światową rozpoczął się od rozłamu w kole współpracowników Freuda.hebefrenię. krytykowali asocjacjonizm. W. "rozprzestrzeniła idee Freuda na demezma prwecor"Duży wkład w badania nad schizofrenią wniósł K. który był także założycielem Polskiego Towarzystwa Higieny Psychicznej (l 948) .

manifestu behawiorystycznego" (1913) był J. Binswanger (1881-1966) przeniósł do psychiatrii idee M. Wiek XIX był wiekiem chirurgii-najbardziej racjonalnej metody leczenia z punktu widzenia kierunku anatomoklinicznego. Egzystencjalistą był także K. Na powstanie koncepcji Warsona znaczny wpływ wywarły prace W. twórca teorii metabolizmu informacyjnego. Kępiński (1918-19721. Meyera (1866-1950) do stworzenia koncepcji psychobiologicznej. nerwicy i psychozy działają te same czynniki. autor Al (ęemewe Prycńzpmo (zgie (19131. M. który przy badaniu zjawisk psychopatologicznych dążył do "uobecnienia"w swojej wyobraźni stanu psychopatologicznego pacjenta.analizę bytu (Daseinsanalyse) . czego wyrazem było wprowadzenie przez Jamesa pojęcia strumienia świadomości. . W Polsce metodę tę stosował A. Jaspers (1883-l 969) . W przeżycia człowieka należy się wczuwać. Meyer traktował osobowość jako niepodzielną całość. sprowadzając zarazem istotę procesów psychologicznych do obserwowanych obiektywnie stosunków bodziec-reakcja. gią. który wraz z S. Zaburzenia psychiczne-podobnie jak normalne procesy zachowania się-są według Meyera dynamicznymi reakcjami adaptacyjnymi na stres i konflikt. P. Konorski był autzrem cybernetycznego modelu czynności mózgu. Według Binswangera przedmiotem psychiatrii powinien być człowiek jako taki. który "odkrył"nowy sposób widzenia rzeczywistości pacjenta. W Polsce propagatorem pragmatyzmu był R. była fenomenologia i związany z nią egzystencjalizm. tylko o różnym stopniu nasilenia. Autorem.Watson (1878-l 958) . 8. Oryginalnym wkładem Kępińskiego do psychiatrii światowej jest koncepcja zaburzeń psychicznych jako rezultatu zakłócenia porządku wartościującego (aksjologicznego) . Millerem (1903-1942) odkrył instrumentalne odruchy warunkowe. Watson uczynił z człowieka rodzaj maszyny biologicznej. Metoda ta nazwana została fenomenologią zastępczego doświadczenia. gdy za istotę choroby uznano zmiany anatomiczne.przypisując doświadczeniu charakter ciągły. Bechterewa (1857-1927) i 1. gdyż nie można do nich dotrzeć metodami biologicznymi. W psychiatrii ów nihilizm terapeutyczny pogłębiły koncepcje Morela i Kraepelma. W psychobiologii nie ma różnic jakościowych między normą a patola. Radziwiłłowicz (1860-19: 6. Pragmatyzm stał się inspiracją dla A. W kształtowaniu się osobowości. istnieje ciągłość procesu chorobowego od nerwicy do psychozy. bunt"wobec dominującej w XIX wieku psychologii świadomości w postaci behawioryzmu. Heideggerai zapoczątkował tzw. fizykalnymi lub psychologicznymi. Konorski (l 9 O 3-l 973) . założyciel Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (l 92 O) . Pawłowa (1849-l 936) . Olbrzymie znaczenie dla psychiatrii miał. Egzystencjalista L. lekarze utracili wiarę w działanie środków farmakologicznych. Kierunkiem filozoficznym. W Polsce kierunek ten reprezentował J. Od momentu.

idealistycznymi koncepcjami w psychiatrii". Charakterystyczny dla psychiatrii przełomu XIX i XX wieku nihilizm terapeutyczny został przełamany w wyniku znacznego postępu w rozwoju biologicznych metod leczenia. Ćerletti (1877-1963) i L.w Forcie VII w Poznaniu. Deklaracja Hawajska (druga wersja-19833. Przełomowym momentem w rozwoju psychiatrii był rok 1952. rehabilitacji. Binding w pracy Wie Fre (gme der Vemicżwwg lebewswwwenewŁeWews (Wyuwwe zniszczenia brzr me wwrhcW życia) .tajnej komisji do uśmiercania chorych pud nazwą T-4. O ile w Niemczech system totalitarny przeznaczył chorych psychicznie na zagładę. Został on prawnie usankcjonowany w 1933 r. zagazowani w październiku 1939 r. od którego rozpoczęła się. za co przyznano mu Nlagrodę Nobla (l 949) . Chruszczowa z 1959 r. który w 1917 r. Pogląd ów przedstawili w 1922 r. L. w ZSRR tylko człowiek chory psychicznie może występować przeciw socjalizmowi". psychoterapii. kiedy M. Moniz (1874-l 955) .wprowadził do praktyki klinicznej leukotomię. o tyle w ZSRR psychiatria była wykorzystywana do celów politycznych i walki ideologicznej. zapoczątkowała wykorzystywanie teorii 1. w 19/7 r. Kolejny etap wykorzystywania psychiatrii do celów politycznych rozpoczęło stwierdzenie N. Hochei prawnik K.w Niemczech ustawą o zapobieganiu potomstwu obciążonemu dziedzicznie. jak również opieki pozaszpitalnej. ) . Tzw.psychiatra A. . J.osób. Z Pawlowem przeciw Virćhowowi". Sakel (1900-1957) wprowadził metodę wstrząsów insulinowych (doświadczenia kliniczne rozpoczął w 1933 r. stali się pierwszymi ofiarami zainicjowanej przez Niemców akcji zabijania ludzi na skalę masową metodami przemysłowymi. era leków psychotropowych".około 27 tys.została zatwierdzona przez Światową Federację Psychiatryczną tzw. zaś U. Bini (1908-196-4) zastosowali wstrząsy elektryczne (19383. Znaczny postęp odnotowano w latach trzydziestych XX wieku. zaś tylko w latach 1940-1941 około 70 tys. Chorzy psychicznie Polacy.chorych psychicznie obywateli polskich. Jej pionierem był E. że.chorych psychicznie obywateli niemieckich. Pawłowa w walce z. Sesja Pawlowska Akademii Nauk ZSRR (zainspirowana przez KC WKP-Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego) . będąca zbiorem wskazań etycznych w pracy lekarza psychiatry. za co otrzymał Nagrodę Nobla (l 927) . Konsekwencją takiego myślenia stało się utworzenie w lipcu 1939 r.. Meduna (1896-1964) metodę wstrząsów pemetrazolowych (l 935) . przebiegająca pod hasłem.zastosował malarię trzydniową w leczeniu porażenia postępującego. który w 1936 r.Jego konsekwencją stało się uznanie chorych psychicznie za ludzi nie godnych życia. W wyniku tego podczas U wojny światowej zgładzono m in. Jej stosowanie spowodowało poddanie sterylizacji w Niemczech około 323 tys. Magneta-Jauregga (1857-l 94 O) . Pozwoliło to na umieszczanie dysydentów w szpitalach psychiatrycznych. Początek rozwoju biologicznego lecznictwa psychiatrycznego związany jest z osobą J. Dlatego nLin. Równolegle nastąpił rozwój psychochirurgii.

3. Dziwić może fakt. eksploracji terenu. ograniczoność naszej wiedzy patofizjologicznej (czego odbiciem jest stale zmieniająca. Obecnie w psychiatrii znów dominuje kierunek biologiczny. a u niektórych gatunków-umiejętności polowania lub gromadzenia zapasów. jak również interdyscyplinarność psychiatrii obejmującej krąg spraw związanych z takimi dyscyplinami. Wielość czynników etiologicznych w przypadku zaburzeń psychicznych. trzeba reagować na informacje napływające z otoczenia. co zapoczątkowało terapię rodzin i małżeństw. Pojawił się również kierunek antypsychiauyczny. . budowa domu. Stąd jedynie uwzględnienie wszystkich czynników i zachowanie właściwej dla danej sytuacji proporcji może zapewnić sukces terapeutyczny. w którym w zależności od preferowanych metod diagnostyczna-terapeutycznych można wyróżnić odmianę biologiczną lub psychologiczną: 2) społeczny: 3) psychoanalityczny: 4) behawiorystyczny: 5) egzystencjalny: 6) antypsychiatryczny. że przyczyny. Życie jest nieustannym utrzymywaniem równowagi. a więc okresowego pobierania pokarmów. 1903-1990) czy w zaburzeniach komunikacji w rodzinie (G. a niektórzy negowali nawet istnienie zaburzeń psychicznych. filozofia czy prawo sprzyjają istnieniu wielu kierunków i szkół diagnostyczna-terapeutycznych. się klasyfikacja zaburzeń psychicznych) . że dopiero w latach pięćdziesiątych XX wieku zwrócono uwagę na stosunki wewnątrzrodzinne. Innym rodzajem odpowiedzi na dominację kierunku biologicznego było powstanie szkół i grup głoszących. jak zaloty. patologicznym otoczeniu" (8. a także przed osobnikami tego samego gatunku lub innych gatunków. Fizjologiczne podstawy czynności psychicznych. Waldemar Szelenberger. Bateson i grupa Paola Alfo) . Bettelheim. Temu celowi służą zachowania ochronne. jako jedną z przyczyn zaburzeń. jak psychologia. Jednakże każdy doświadczony praktyk wie. Aby zachować własną integralność i zapewnić genom przetrwanie. a wszystkich żywych stworzeńadaptacja. iż w procesie leczenia osób chorych psychicznie równie ważne jak wiedza biologiczna są kwestie psychologiczne i społeczne. ale w. populacji neuronów. komórkowym. Funkcjonowanie mózgu może być badane na różnych poziomach: molekularnym. którego przedstawiciele krytykowali tradycyjny system lecznictwa psychiatrycznego. Do przetrwania konieczne jest także utrzymanie optymalnych warunków środowiskowych. Utrzymanie integralności jednostki i stałości środowiska wewnętrznego wymaga zaspokojenia potrzeb metabolicznych. różne formy opieki nad potomstwem. Może to być ochrona przed czynnikami fizycznymi. Tej właśnie adaptacji służy elementarna czynność ośrodkowego układu nerwowego-zbieranie i przetwarzanie danych. łączenie się partnerów. Zorganizowane działanie przystosowawcze całego organizmu nazywamy zachowaniem. Podtrzymywanie gatunku jest realizowane za pomocą takich mechanizmów.Dominacja psychofarmakologiiw praktyce lekarskiej wywołała dalszy rozwój psychosocjoterapii i psychiatrii społecznej. choroby"nie należy szukać w osobie z zaburzeniami psychicznymi. We współczesnej psychiatrii istnieją następujące kierunki: 1) kliniczny. Dlatego podstawową cechą tkanki nerwowej jest pobudliwość.

a bul i rozczarowanie-jaku wzmocnienie negatywne. czyli kara. dziobania (pecking order) służy wyeliminowaniu współzawodnictwa i anarchii. służący opanowywaniu środowiska. Reakcje na niebezpieczeństwo są jednakowe dla całego świata ożywionego: znieruchomienie. tak samo jak przedstawiciele innych gatunków. które służą unikaniu czynników szkodliwych. Popęd macierzyński może przeważyć popęd samozachowawczy. W stadzie pawianów dominujący samiec pierwszy wychodzi na spotkanie lamparta. Wobec niebezpieczeństwa popęd awersyjnyokazuje się silniejszy niż popędy apetytywne. łącznie z walką i zabijaniem. W stanie zagrożenia człowiek może się wycofać aż do granic autyzmu. . demonstracja uległości. Elementarne potrzeby biologiczne są realizowane za pomocą pobudzenia określonych struktur mózgowych i wyzwolenia aktywności ukierunkowanej na zaspokojenie owych potrzeb. Grupy mogą być luźne lub hierarchiczne. obrony potomstwa lub zamieszkiwanego terytorium. Jest to przyczyną tworzenia się grup. człowiek nadmiernie obciążony stresem zapada na choroby psychosomatyczne. czyli zachowania afiliacyjnego. Agresja międzygatunkowa może wynikać z konieczności obrony własnej. czyli popęd e k s p I o rac yj n y. popada w osłupienie lub furię. Popędy hamują się wzajemnie. takie jak fobia przed publicznym wygłaszaniem przemówień. Osobną kategorię stanowi ciekawość i skłonność du manipulowania. u zwierząt agresja jest zachowaniem mającym na celu usunięcie czynników zagrażających. Najniższa w hierarchii pariaska jest dziobana przez wszystkie kury. Każde zachowanie jest dążeniem du redukcji popędów. partnera seksualnego czy schronienie. Na przykład w stadzie kur najwyższa rangą dziobie wszystkie. wywodzą się z popędu samozachowawczego.Utrzymywanie właściwego dystansu międzyosobniczego. W sytuacji skrajnej. ucieczka i agresja. czyli nagroda. partner seksualny lub inni członkowie grupy) . Agresja wewnątrzgatunkowa jest skutkiem współzawodnictwa o żywność. Ten porządek 3-Psychiatria. czyli emocjami. Redukcja popędu jest odbierana jako wzmocnienie pozytywne. Dominacja u zwierząt łączy się nie tylko z przywilejami. ale i z odpowiedzialnością. W grupie hierarchicznej słabsze lub mniej agresywne jednostki podporządkowują się silniejszym lub bardziej agresywnym. i awers y j n e. Nawet zachowania odległe od podstawowych biologicznych mechanizmów ochronnych. lecz dziobie pozostałe. Podobnie jest u ludzi. czyli zachowanie agonisiyczne. Popędy mogą być apetytywne. Kolejka elektryczna miewa dla małpy większą silę przyciągania niż talerz z owocami. Pobudzanie i zaspokajanie popędów jest połączone z określonym stosunkiem do zjawisk. Mechanizmy te są nazywane popędami. Struktury mózgu podtrzymujące mechanizmy dążenia i unikania noszą nazwę układu nagrody i kary. czyli takie. może reż-na zasadzie mimikry-zatracić własne zdanie i indywidualność. czyli takie. przejawia się jako ucieczka lub różne formy agresji. gdyż potępienie i ostracyzm także we współczesnej cywilizacji są zagrożeniem dla życia jednostki. następna stanowiskiem podporządkowuje się najsilniejszej. Małpa odpowiedzialna za pozostałe może przypłacić swoje obowiązki chorobą wrzodową. Zaspokajanie potrzeb bytowych jest łatwiejsze we współdziałaniu z innymi. Tylko człowiek zabija bez biologicznej potrzeby. które są motorem dążenia do bodźców pozytywnych (pokarm.

okresie krytycznym. w przewlekłym lęku (generalized anxiety disorder) każdy. Zachowanie ujawniające się w flku życia osobnika bywa odziedziczone i nie podlega modyfikacjom.dźwięku metronomu) ze wzmocnieniem (tzn. Wdrukowaniu ulegają również i inne rodzaje zachowania. Gdy widok szczura zaczęto kojarzyć z przykrym hałasem (bodzcem bezwarunkowym) . nawet błahy bodziec jawi się jako źródło zagrożenia. np. afiliacji. Przykładem jest następujące doświadczenie. można wytworzyć eksperymentalnie lęk oczekiwania.z bodzcem bezwarunkowym. np. jak wdrukowanie. gniew umożliwia usuwanie przeszkód. Zmiany re obejmują zarówno prymitywne modyfikacje. Kojarząc przykry bodziec bezwarunkowy. Bardziej złożone organizmy wciąż stają przed dylematem: kto jest łupem. należą więc do mechanizmów zapewniających przetrwanie. właśnie dzięki habituacji mogliśmy przetrwać walki na froncie i obozy zagłady. ale i w przypadku realnego niebezpieczeństwa. a kto prześladowcą? Umiejętność dokonywania właściwego wyboru jest nabywana na drodze uczenia się.Subiektywnym przejawom emocji towarzyszy lokomocja (od odruchu orientacyjnego po wyładowanie ruchowe) oraz wzbudzenie wegetatywne. Jest to mechanizm służący. możemy też poradzić sobie z chorobą i starością. Taki sztywny program może wystarczyć nicieniom. tzn. Małemu chłopcu pokazywano białego szczura.identyczną reakcję wywoływały bodźce zbliżone do bodźca . w tzw. tachykardia i przyspieszenie oddechu są wyrazem gotowości du działaniu. Warunkowanie klasyczne (pawłowowskie) polega na ustaleniu związku między wrodzoną skłonnością do reagowania a sygnałem towarzyszącym celowi reakcji.pokarmem) powoduje. Typowy przykład wdrukowania stanowi podążanie piskląt za matką. Wzrost ciśnienia krwi. które żyją we względnie ubogim i stałym środowisku. tworzeniu się więzi rodzinnych i społecznych. wówczaspo pewnej liczbie skojarzeń-chłopiec reagował lękiem i płaczem już na sam widok szczura. Jest to najpospolitsza i prawdopodobnie najstarsza filogenetycznie forma uczenia się. Wdrukowanie powstaje wyłącznie w określonej fazie rozwoju. Prezentacja bodźca obojętnego (tzn. Mechanizm ten służy eliminowaniu zbędnych informacji i sprzyja skupieniu uwagi. czyli karę.gusty i uprzedzenia. obserwowane u bezkręgowców. są kojarzeniem nowego bodźca z odziedziczoną reakcją. Później fobia ta uległa uogólnieniu. że po pewnej liczbie skojarzeń reakcję bezwarunkową (ślinienie się) wywołuje sam bodziec warunkowy. np. Niezdolność do habituacji jest zjawiskiem patologicznym. Różne doznania emocjonalne człowieka mogą być wyuczone w toku warunkowania klasycznego. Wdcukowanie (imprinting) jest ustaleniem związku między wrodzoną skłonnością do reagowania a określonym obiektem. z bodzcem obojętnym. jak i złożone dyspozycje człowieka. Niektóre proste formy uczenia się. który pierwotnie nie budził w nim lęku i pełnił rolę bodźca warunkowego.śpiew u niektórych ptaków. po którym nie następuje wzmocnienie. Jak twierdził Antoni Kępiński. Habituacja (przyzwyczajenie) polega na zanikaniu wrodzonej reakcji na wielokrotnie powtarzany bodziec. Uczeniem się nazywamy bardziej lub mniej trwałe zmiany w zachowaniu nabywane pzd wpływem doświadczenia. Habituacja występuje nie tylko w przypadku bodźców obojętnych. Na zasadzie wdrukowania jest nabywana mowa we wczesnym dzieciństwie. G. Lęk czyni czujnym.zasem emocje mogą wtórnie pełnić rolę popędu. habituacja i warunkowanie klasyczne.warunkowego. np.

Rozumowa adaptacja do zagrożeń jest. wywołuje sensytzację. uczuć. Kiedy wszystko jest zrozumiałe i logiczne. W zespole psychoorganicznym dezinformacja może prowadzić nawet do reakcji katastroficznych. Przedmiotem pamięci jest nie tylko konkretna wiedza. Gdy alkoholizm. bez sygnału ostrzegawczego. W innym jeszcze modelu rozróżnia się pamięć deki araty w ną (werbalną. Proces ten nazywany pamięcią. Sensytyzacja może służyć jako model przewlekłego lęku.kołnierz futrzany. Analiza informacji odbywa się w pamięci roboczej (krótkotrwałej) . Najprostszym przykładem jest reakcja na przerażające omamy.warunkowego. a następnie zostają przeniesione do zasobów pamięci dł u g otr w al ej. aktywację mechanizmów obronnych i zwiększone wydzielanie przekaźników synaptycznych. ale i niedostosowania.w zespole psychoorganicznym. Jeśli nie można ustalić logiki wydarzeń. Toffleraprzeżyliśmy w jaskiniach. to nie ma żadnej gwarancji bezpieczeństwa. nawyków i umiejętności) . Na przykład zwiększenie krzepliwości krwi w chwili zagrożenia dobrze służyło przygotowaniu do walki przez 650 pokoleń. Powstaje.nadmierne reagowanie na każdy bodziec. nerwica jest to bagaż złych doświadczeń". tzn. Pamięć obejmuje całe życie. umieszczeni w szpitalu niejednokrotnie reagują majaczeniem. które-według A. Ślady pamięciowe przechowywane są w trzech odrębnych magazynach. Można się też wyuczyć nie tylko przystosowania. czasem w głuchocie albo w środowisku obcojęzycznym. ponadto ślady re muszą być magazynowane i w miarę potrzeby odnajdywane. lęk słabnie. rozbicie rodziny i nędza zubożałą środowisko wychowawcze na tyle. które nie ma nic wspólnego z chorobą podstawową. niestety. znacznie gorzej wykształcona. W środowisku naturalnym nie zawsze można przewidzieć karę. Dziś walka odbywa się raczej w kafkowskiej scenerii i tak nieadekwatna mobilizacja może się przyczynić wyłącznie do powstania zawału. jak to bywa po skrystalizowaniu się urojeń w zespołach paranoidalnych. wszystkie emocje od najdawniejszej przeszłości. nie zwerbalizowaną pamięć uprzednich doznań. Ludzie w podeszłym wieku. Rozpoznanie związku przyczynowego między faktami jest jednym z podstawowych elementów uczenia się i adaptacji. Dezinformacja bywa też przyczyną agresji. np. mieliśmy na jej wytworzenie tylko 150 pokoleń. Nie zinterpretowane jeszcze bodźce trafiają początkowo do pamięci sensorycznej (ikonicznejbodźców wzrokowych. że pojmowanie prawidłowości rządzących światem jest niedostateczne. Pojemność pamięci roboczej jest ograniczona i wynosi 7: 12 elementy. odtwarzaną świadomie) i pamięć ni edekl aratywną (odtwarzaną bez świadomego przypominania sobie. np. U sensytyzowanych zwierząt doświadczalnych stwierdza się zmiany morfologiczne w układzie nerwowym: w zakończeniach presynaptycznych zwiększa się liczba i rozmiary aktywnych obszarów zawierających pęcherzyki synaptyczne. echoicznej-bodźców słuchowych) . gdzie utrzymują się od ułamka sekundy do kilku sekund. Aby się czegokolwiek nauczyć. Prezentacja wyłącznie wzmocnień negatywnych. A zatem. którzy dotychczas sprawnie funkcjonowali w znanym środowisku. czyli eksperymentalne karanie bez powodu. wówczas lęk. wtedy ślepa agresja bywa jedynym sposobem radzenia sobie w społeczeństwie. . przeżyte doświadczenia muszą pozostawiać trwałe ślady w układzie nerwowym.

W toku ewolucji powstał układ limbiczny. ciocia"nie może ich wprawdzie wykarmić. uczynnienia już istniejących lub powstania nowych. od wczesnego dzieciństwa pozbawione matki. własne zdolności ruchowe oraz własne podłoże anatomiczne. ale opiekuje się nimi. doświadczenia nazywamy plastycznością. czyści je i zapewnia im niezbędne bodźce. co może być morfologicznym wykładnikiem pamięci długotrwałej. niezależne od wydarzeń chwili i dostępne tylko danej jednostce (a więc subiektywne) . Najniższe piętro układu.Indywidualne zasoby pamięci. stanowią one o tożsamości człowieka. inne-tylko w pewnej fazie. neuronów jest znaczna. Równomierny rozwój układu limbicznegoi nowego mózgu jest unikatową cechą człowieka. ukształtowane w triasie u zwierząt stanowiących formy przejściowe między gadami a ssakami. Przyjmuje się. powstaje w wyniku zmian w funkcjonowaniu połączeń synaptycznych. a także fizjologicznego punktu widzenia mózg można traktować jako układ złożony z trzech części. że pamięć polega na krążeniu impulsów elektrycznych po zamkniętych obwodach neuronamych. Wiadomo. Zwierzęta doświadczalne. prawdopodobnie stanowią one . to tworzą się połączenia nieprawidłowe lub nie wytwarzają się połączenia konieczne do właściwej adaptacji. także fizycznie. Podstawowe wzory zachowania są odziedziczone. a utrwalanie się śladu pamięciowego zachodzi dzięki sterowanej przez kwasy nukleinowe modyfikacji białek neuronu. że w amnezji stwierdzanej w zespole Korsakowa (upośledzeniu pamięci deklaratywnej) uszkodzone są struktury przyśrudkowe płata skroniowego i podwzgórze. W skład mózgu archaicznego wchodzą: śródmózgowie. wrodzonymi aktami ruchowymi. mimo odpowiedniego karmienia. osobnik podlega nieprawidłowym wpływom zewnętrznym. Działanie mózgu zależy od konfiguracji wewnętrznych połączeń. Zdolność mózgu do modyfikacji pod wpływem. która może być modelem depresji. ich siły oraz sposobu przetwarzania informacji w obrębie pojedynczych neuronów. Powtarzająca się stymulacja prowadzi do zwiększenia liczby synaps. Z ewolucyjnego. inaczej engram. Małe szczury-chowane bez matki i na niedoborowej diecie wykazują jednak prawidłowy popęd eksploracyjny. Zwierzęta te rozwijają się gorzej. być może. że wpływ czynników genetycznych ujawnia się dopiero we współdziałaniu z czynnikami zewnętrznymi. taka. jeśli umieści się w klatce dorosłą szczurzycę. Podłożem pamięci niedeklarwywnej jest prawdopodobnie kora nowa i prążkowieDOWC. Konfiguracja połączeń kształtuje się we wczesnym okresie rozwoju. a następnie-mózg nowy. Bywa. u zwierząt zawiadują one prostymi. gdy plastyczność. Wyjaśnia to. że hormonalna reakcja na stres jest u zwierząt doświadczalnych opóźniona i wydłużona. są tworzywem i niezbędnym warunkiem tego. co nazywa się wewnętrznym życiem psychicznym. Zwojom podstawiam tradycyjnie przypisuje się koordynowanie motoryki i napięcia mięśni. są pogrążone w trwalej rozpaczy. Każda z owych części ma własną pamięć. wolniej rosną. jednak żadne zachowanie nie powstaje w vwcwz. Według innej teorii pamięć długotrwała ma podłoże biochemiczne. jest to mózg archaiczny. Jeśli w okresie rozwoju. indywidualne różnice odporności na traumatyzujące przeżycia także u człowieka. Plastyczność mózgu zależy od plastyczności neuronów. Niedostateczna stymulacja w okresie rozwoju powoduje. Ślad pamięciowy. Zasięg funkcji zwojów podstawnych jest jednak znacznie szerszy. międzymózgowie i zwoje podstawne. niektóre z nich są plastyczne przez całe życie. Anatomiczne podłoże pamięci nie jest dostatecznie poznane.

ponadto jądra szwu i miejsce sinawe. Jak pisał Jan Mazurkiewicz" żadna gnoją. Można powiedzieć. pełni rolę endogennego zegara. jest siedliskiem mowy i przede wszystkim-myślenia abstrakcyjnego. Istota szara środkowa stanowi anatomiczne podłoże przeżywania kary. ruchowe ośrodki manipulacyjne i pola kojarzeniowe. one bowiem decydują o przeżyciu osobnika i gatunku.złożony układ analizatorów. struktury te są narządem rozważania i wątpliwości. żadne sprawności ruchowe nie mogą . czyli niezdolności do przeżywania satysfakcji. I (ajwyższe piętro układu nerwowego to mózg nowy. w którym jest rozpoznawana niezgodność między aktywnością a jej wynikiem. znajdowanie kryjówek i pokarmu. Nie otrzymuje on jednak żadnych informacji bezpośrednio ze środowiska.behawioralnego układu hamowania. hipokamp. wreszcie rytuały i rutyna oraz naśladownictwo-nader ważny mechanizm. ciepłoty ciała oraz wydzielania hormonów: hormonu kortykouopowego. zmienia się tylko ich rozpoznanie i sposób realizacji. Ciało migdałowate reguluje poziom wzbudzenia. część brzuszna nakrywki-są anatomicznym substratem nagrody. Środki psychostymulujące i opioidy aktywują układ nagrody. umiejętność polowania. Jego poszczególne części mają zróżnicowane funkcje: podwzgórze jest zwojem głowowym utrzymującym stałość środowiska wewnętrznego i kontrolującym wydatkowanie energii. melatoniny i gonadotropin. jądra przegrody. wieloneuronowa droga rozpościerająca się od opuszki i mostu przez podwzgórze do jąder przegrody. żadna inteligencja. podwzgórze. Święte przekonanie o słuszności własnego poglądu ma żrudło w układzie limbicznym. Okolica przedczołowa. istota czarna. najważniejszym szlakiem układu limbicznego jest pęczek przysadkowy przodomózgowia. Parzyste jądru skrzyżowania. takie jak zakręt obręczy. według niektórych autorów także okolica przed czołowa. Podstawowe popędy są niezmienne. Być może uszkodzenie układu nagrody jest przyczyną typowej dla depresji anhedunii. kto jest inny. istota szara środkowa. Jądra przegrody i hipokamp wchodzą w skład tzw. Zgodnie z koncepcją angielskiego psychologa J. choć mniej od kory precyzyjny. Zabarwiona emocjznalnie jest także każda odpowiedź. parzenie się. wyznaczającego okołodobowerytmy snu i aktywności. współzawodnictwo i dominacja. czyli sześciowarstwowakora półkul mózgu. Podobnie jak torebka wewnętrzna stanowi główne skupisko włókien rzutowych nowej kory. elementarnych zachowań. agresja. gromadzenie zapasów. a więc potencjalnie niebezpieczny. część brzuszna nakrywki. prolaktyny. każda bowiem informacja dostarczana do logicznego opracowania jest już zabarwiona emocjonalnie. jądra przegrody. dzięki któremu można wykluczyć każdego. okolice podwzgórza położone bocznic w stosunku do pęczka przyśrodkowego przodomózgowia. Rozdział uczuć i rozumu nie jest możliwy. oraz struktury podkoroweciało migdałowate. Mózg archaiczny stanowi podłoże uwarunkowanych genetycznie. Do układu limbicznego bywają zaliczane także jądra przednie wzgórza i jądro półleżące (nuclews accwwuews) . Do układu limbicznego należą struktury korowe. podobnie jak kora mózgu. Mózg archaiczny może reagować na zmiany w środowisku tylko nasileniem lub osłabieniem z góry ustalonych reakcji. takich jak wyznaczanie własnego terytorium. Jako całość układ limbiczny kieruje czynnościami popędowa-emocjonalnymi. Graya. Uszkodzenie układu nagrody u zwierząt uzależnionych od leków powoduje utratę zainteresowania kolejną dawką. zakręt hipokampa. że nowy mózg jest siedzibą rozumu. Zawiera ona czuciowe ośrodki odbioru informacji. położone w grupie przedniej jąder podwzgórza.

Ustalenie związku między strukturą a funkcją jest możliwe w przypadku najprostszych składowych zachowania. wykształcona na podstawie myślenia symbolicznego zdolność do celowego kierowania się własną wolą. Czasem i u człowieka obserwuje się kryzys zachowań społecznych. Dwa ostatnie czynniki mają decydujący wpływ na tworzenie się mechanizmów kompensacyjnych. Ocena niebezpieczeństwa odbywa się jednak w korze. archaiczna gadzia fizjonomia wychyla się zza ludzkiej maski". umożliwiające selekcję i interpretację bodźców. . Cały organizm broni się przed dezintegracją. Pozostawiony bez zdobyczy cywilizacji nie mógłby przeżyć jednego dnia. Jak powiada włoski neurofizjolog Valzelli: . Nowy mózg nie jest potrzebny wielu zwierzętom do jednostkowego przeżycia. psychika jest nienaruszona. biega. w korze też są uświadamiane emocje towarzyszące zbronie. ale u wielu innych. dlatego kompensacja jest rezultatem minionej historii jednostki. Dekortykowane szczury nadal biegają. Nowy mózg służy bowiem nie do adaptacji. Mózg nie jest zbiorzwiskiem generatorów różnych funkcji. mogą ją przejąć inne układy. Z neurofizjologicznego punktu widzenia jest to utrzymywanie stałego poziomu czuwania. z identycznym uszkodzeniem. np. ewolucyjnie starsze. tzw. współczesny człowiek jest mniej sprawny od swoich przodków. jedzą. jak zauważył Valzelli. niezależnie od dążnzści uczuciowych".niedowład spastyczny jest niewątpliwą oznaką uszkodzenia drogi piramidowej. U wielu chorych z uszkodzeniem mózgu stwierdza się zaburzenia zachowania. Niektórzy pacjenci z zaburzeniami psychicznymi przebyli urazy głowy lub stwierdza się u nich proces rozrustzwy układu nerwowego bądź porażenie postępujące. oraz od tego. Świadomość może być też rozumiana jako postrzeganie tego. do głosu dochodzi wrogość i przemoc. lecz układem zazębiających się obwodów czynnościowych i żadna z jego struktur nie działa niezależnie. walczą. Jednak.powstawać same przez się. Nowy mózg stanowi podłoże działań indywidualnych. ale także od rodzaju uszkodzenia i przewlekłości procesu chorobowego. u kogo to uszkodzenie nastąpiło. tylko od jego lokalizacji. Gdy określona funkcja wymyka się spod kontroli właściwej struktury. Liczne są definicje świadomości. lecz przede wszystkim do świadomego przekształcania środowiska stosownie do własnych potrzeb. Była już mowa o tym. ale nie budują gniazd i nie opiekują się potomstwem. Jest to także charakterystyczna dla człowieka.amygdalotomia. lecz u innych nie ma żadnych uchwytnych uszkodzeń. znosi agresję w przebiegu organicznych chorób układu nerwowego. Chirurgiczne zniszczenie ciała migdałowatego. Wiadomo. co się dzieje we własnym umyśle. pływa i kopie gorzej od nich. że ciało migdałowate odgrywa ważną rolę w mechanizmach obronnych. że zachowanie człowieka i zwierząt jest ukierunkowane na adaptację i przetrwanie. bogatszych niż zostały przewidziane dla danego gatunku. subiektywne zdawanie sobie sprawy z przebiegu własnych procesów poznawczych. Stąd więc wynika trudność w określaniu. Być może różnice w emocjonalnym zabarwieniu reakcji są biologicznym wykładnikiem osobowości. które populacje neuronów kontrolują bardziej złożone zjawiska crwz które z nich są odpowiedzialne za poszczególne zaburzenia psychiczne. Wynik uszkodzenia zależy nie.

4.: 3) rozwój psychiczny osobowości.: 3) psychogenne-czynniki związane z nieprawidłowym rozwojem psychicznym. ale prócz egoizmu wykształcił się w filogenezie również altruizm. Udział poszczególnych czynników etiologicznych w patogenezie określonych zaburzeń i chorób psychicznych jest zróżnicowany i zwykle jeden z nich pełni w danym zaburzeniu ruję dominującą. społecznym uczeniem się oraz sytuacjami i wydarzeniami powodującymi stres psychiczny. Etiologia i patogeneza zaburzeń psychicznych. Predyspozycja (vulnerability) obejmuje: 1) czynniki genetyczne związane z czynnością mózgu: 2) nabyte zmiany biologiczne**#u n.półkula lewa jest bardziej wyspecjalizowana w zakresie procesów werbalnych.wydarzenie życiowe konflikt wewnątrzpsychiczny) oraz działanie patogennych czynników fizycznych i biologicznych. Jednak całkowita swoboda działania może być tylko ułudą. zdarza się.Wyzwolenie się z więzów genetycznej predestynacji.) w różnych okresach życia: 2) somatogenne-znane czynniki patogenne i procesy chorobowe doprowadzające do zaburzeń czynności*#u n. że delfiny ratują przed zatonięciem ludzi. Niektóre struktury mózgowe odgrywają tu szczególną rolę. Przejawy altruizmu obserwuje się także u zwierząt. Ryhakowski. Sytuacja zewnętrzna obejmuje stres psychiczny (np. kły i pazury ewolucji'? Samozaparcie w obronie potomstwa lub innych członków stada jest zaledwie nepotyzmem. Tradycyjnie wyodrębnia się czynniki: 1) endogenne-związane z predyspozycją genetyczną. Układ limbiczny odpowiada za regulację procesów emocjonalnych oraz za kontrolę układu . W korze czołowej i skroniowej dokonuje się integracja i kontrola procesów poznawczych. Zaburzenia czynności psychicznych są ściśle związane z nieprawidłową funkcją określonych struktur mózgowych. Zgodnie z koncepcją amerykańskiego psychiatry JulesaMassermanna jest to tylko jeszcze jeden mechanizm obronny. istoty przecież obce. Biologiczny substrat zaburzeń psychicznych. a półkula prawa emocjonalnych i przestrzennych. Do zaburzenia czynności psychicznych dochodzi zwykle w wyniku współdziałania wielu czynników etiologicznych. emocjonalnych i motywacyjnych. np. jest prawdopodobnie największą zdobyczą ewolucji. Interakcja czynników etiologicznych w patogenezie zaburzeń psychicznych. Janusz. uzyskane dzięki rozwojowi nowego mózgu. Mimo to. funkcji psychicznych. Wyłącznie ludzkim zaprzeczeniem grozy biologicznego istnienia jest idea. przy czym obie półkule mózgu wykazują specjalizację (lateralizację czynnościową) w zakresie niektórych. determinującą zaburzenie czynności ośrodkowego układu nerwowego**#u n. W nowych koncepcjach etiopatogenetycznych powstanie zaburzeń psychicznych rozpatruje się w kontekście predyspozycji i sytuacji zewnętrznej. jak mówił Sartre. człowiek zawsze może próbować być czymś więcej niż jest. Co zatem osiągnął człowiek oprócz pionizacji i wyspecjalizowania ręki? Czy dzięki analizie ludzkiego zachowania można dojrzeć tylko.

a są unieczynnianepoprzez rozkład enzymatyczny oraz wychwyt do neuronu presynaptycznegoprzy udziale tzw. są jednymi z najważniejszych czynników uruchamiających oś stresową. wzgórze. konykoliberyna) . np. osiemdziesiątych naszego stulecia większość dowodów dotyczących genetycznej predyspozycji do tych chorób uzyskano na podstawie badań klinicznych. Konsekwencje biologiczne reakcji stresowej polegają na zmianach w zakresie przekaźników mózgowych. zespół katatoniczny.transporterów.osi stresu (układ limbiczny-podwzgórze-przysadka-nadnercza) . z których najważniejsze to zespół jakościowych zaburzeń świadomości. filtr"dla bodźców czuciowych i ruchowych aferenmych oraz eferenmych dochodzących i wychodzących z kory mózgowej. Globalna reakcja ośrodkowego układu nerwowego na różnorodne czynniki i procesy etiopatogenetyczne wyraża się w postaci zespołów psychopatologicznych. a także jądra podstawy odpowiedzialne za procesy ruchowe. noradrenalina. Badania bliźniąt-porównujące zgodność zachorowania na daną chorobę między bliźniętami jedno-i dwuja (owymi: 3. Neuroprzekażniki te działają na receptory postsynaptyczne (dla każdego neuroprzekażnika może istnieć kilka rodzajów receptorów) . a prawdopodobnie również za niektóre funkcje poznawcze. Do lat. zespół psychotyczny. stanowiąc generator energii koniecznej do utrzymywania świadomości. Prawidłowa czynność powyższych struktur mózgowych warunkowana jest adekwatnym przekazywaniem bodźców na ich synapsach neuronalnych. Badania rodzin-porównujące częstość występowania danej choroby w rodzinach osób chorych i rodzinach osób zdrowych: 2. Czynność neuroprzekażników mogą sprawować również niektóre substancje peptydowe. podwzgórze) biorą udział w czynnościach neurohormonalnych ustroju stanowiąc wyższe piętra tzw. Czynniki genetyczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych. Niektóre struktury mózgowe (układ limbiczny.endorfiny.: układ siatkowaty wstępujący. z których najważniejsze to dopamina. oksytocyna.in. Badania adopcyjne-porównujące ryzyko zachorowania na daną chorobę u dzieci adoptowanych i wychowywanych przez rodzicuw niebiologicznychoraz dzieci rodziców biologicznych . serotonina. W strukturach tych znajdują się również receptory dla hormonów obwodowych.istotne wydarzenia życiowe. które tworzy. zespół maniakalny oraz zespoły lękowe (nerwicowe) . zespół depresyjny. Są to: 1. a także układu odpomościowego. układu hormonalnego.neuroendokrynnego (podwzgórze) i autonomicznego układu nerwowego. np. kwas gamma-aminomasłowy (GABA) i kwas glutaminowy.osi neurohormonalnych. zespół otępiejmy. będące elementem układu regulacyjnych sprzężeń zwrotnych. Bierze również udział w procesach pamięci #deklaratywnej (hipokamp) i emocjonalnej (ciało migdałowate) . Stresory psychiczne.wazopresyna. Z punktu widzenia patogenezy zaburzeń psychicznych najistotniejsze znaczenie mają nieprawidłowości regulacji tzw. W procesie tym uczestniczą neuroprzekażniki mózgowe. który odgrywa rolę w procesach wzbudzenia (arousal) i uwagi. W warunkach stresu pobudzenie tej osi z jednoczesną stymulacją układu noradrenergicznego następuje poprzez wzmożenie wydzielania neurohormonukunykoliberyny (CRH) . substancja P oraz neurohormony (np. Spośród struktur podkorowych istotne znaczenie dla procesów psychicznych mają m. Zainteresowanie genetyczną predyspozycją do wystąpienia chorób i zaburzeń psychicznych tradycyjnie dotyczyło chorób afektywnych oraz schizofrenii.

Związek z genem kodującym 5-HIT stwierdzono również w przypadku zaburzeń lękowych. a w konsekwencji identyfikacji genów odpowiedzialnych za predyspozycję do choroby. ponieważ dany odcinek zawiera zwykle kilkaset różnych genów. związanym z chromosomem X. jakie wykazano za pomocą metody klinicznego badania sprzężeń genetycznych. co może świadczyć o możliwości istnienia u niektórych osób wspólnej predyspozycji do zaburzeń depresyjnych i lękowych. Wprowadzenie metod biologii molekularnej w latach osiemdziesiątych do badania dziedziczenia zaburzeń psychicznych daje możliwości określenia bliższego związku między zachorowaniem a zmianą w obrębie genotypu. że w większości chorób psychicznych dziedziczenie ma charakter poligeniczny. Wstępne wyniki tych badań wskazują. mając do dyspozycji markeryDNA odcinków poszczególnych chromosomów. że gen. . jak też chromosomy 6. Jeżeli dane zaburzenie psychiczne wykazuje sprzężenie z określonym markerem DNA. że czynniki genetyczne determinują tę chorobę w około 5 O%. W końcu lat osiemdziesiątych wyniki badań metodą sprzężeń DNIA. gene"stwierdzono związek między zachorowaniem na depresję a genami kodującymi transpomer serotoniny (5-HIT) oraz receptor dopaminergiczny D. Sprzężenie genetyczne między predyspozycją do schizofrenii a chromosomem 6 może dotyczyć miejsc związanych z układem HLA genów zgodności tkankowej. Najczęściej porównuje się częstość występowania określonych wleli danego genu w grupie osób chorych i zdrowych. Genetyka molekularna stosuje w tym zakresie dwie metody. 8 i 32. znajduje się w odcinku chromosomu odpowiadającemu danemu markerowi.tylko 306 przypada na czynniki niegenetyczne) . Jedyne zjawisko. Wyniki dotychczasowych badań metodami genetyki molekularnej wskazują.(rozróżnienie czynników biologicznych i środowiskowych) . jak i z czynnikami środowiskowymi. W chorobach afektywnych udział czynników genetycznych jest znaczny. W przypadku udziału czynników genetycznych w określonej chorobie ryzyko zachorowania dla danej osoby jest tym większe. 13 i 15. W badaniach typu. Pierwszą z nich jest przeszukiwanie całego genomu (positional ciemny) . wykazały związek między występowaniem choroby afektywnej dwubiegunowej a odcinkiem krótkiego ramienia chromosomu i I. (DJR) .genu dla danego receptura dopaminergicznego czy serotonmergicznego) i badanie związku między zmianą w zakresie tego genu a występowaniem danej choroby. że mają również znaczenie chromosomy 4. że geny podatności na schizofrenię znajdują się w niektórych regionach chromosomów 6. to stwierdzenie w niektórych rodzinach sprzężenia dziedziczenia choroby afektywnej dwubiegunowej z dziedziczeniem ślepoty na barwy. im bliżej jest ona spokrewniona z osobą chorą. czyli że do zachorowania wymagana jest interakcja wielu genów. który je determinuje. co stanowi potwierdzenie wspomnianych już badań klinicznych. a w niektórych badaniach zgodność zachorowania na chorobę afektywną dwubiegunową wśród bliźniąt jednojajowych sięga 80% (tj. Późniejsze badania prowadzone na innych populacjach zjawiska tego jednak nie potwierdziły. prowadzonych na populacji Amiszuw w stanie Pensylwania. Identyfikacja genu może być jednak trudna. oznacza to. Ostatnie badania genetyki molekularnej potwierdzają możliwość związku podatności zachorowania na chorobę afektywną z chromosomem X. zarówno między sobą. Drugą metodą jest zaproponowanie określonego genu (candidate gene) o znanej lokalizacji (np. Na podstawie badań kliniczna-rodzinnych schizofrenii uważa się. 18 i 21. Wykazano. candidate.

jak również następstwa działania substancji psychoaktywnych (np. leków (np. Do tych czynników należą różne stany chorobowe samego mózgu (nazywane niekiedy. Najczęstszą przyczyną takiego zespołu jest choroba Alzheimera. Określono również umiejscowienie czterech genów związanych z chorobą Alzheimera.padaczka. Zmiany czynności mózgu w następstwie różnych czynników etiologicznych a zaburzenia psychiczne. Najczęstsze przyczyny. W innych badaniach stwierdzono możliwość związku między uzależnieniem alkoholowym. w dalszej kolejności otępienie naczyniowe. W ostatnich latach uzyskano interesujące wyniki w badaniach genetyki uzależnień. substancji toksycznych. 7 i 16. pozamózgowe"takiego zespołu to ostre zaburzenia endokrynne. przewlekłe zatrucia (np. Do wytworzenia się zespołu nępiennego dochodzi na skutek długotrwałego działania czynników patogennych na mózg. zlokalizowany na chromosomie 4) . O charakterze zaburzeń psychicznych może decydować lokalizacja powstałych zmian w obrębie ośrodkowego układu nerwowego oraz dynamika ich przebiegu. Może on wystąpić w przebiegu chorób mózgu.gen kodujący aktywność dehydrogenazy alkoholowej.tlenku węgla) . stwierdzono związek między zachorowaniem na schizofrenię a genem dla receptora serotonino wego 5-HT. 4. Zidentyfikowano gen choroby Huntngtona (gen autosomalny dominujący. a genem kodującym receptor dopaminowy Dy OJDFJWynikinajnowszych prac zdają się wskazywać na możliwość związku między predyspozycją do różnych uzależnień a genami kodującymi zarówno receptory dopaminowe. Wstępne wyniki zakrojonego na szeroką skalę projektu COGA (Collaborative Study on Genetics of Alcoholism) wskazują na związek podatności do uzależnienia alkoholowego z regionami chromosomów 1. jak również zmiany spowodowane działaniem substancji chemicznych-środków psychoaktywnych. zwłaszcza jego ciężkimi postaciami. Są to: gen dla białka prekursora amyloidu na chromosomie 21. wykonanych na dużej populacji. zaburzenia elektrolitowe czy stany pooperacyjne. Sugeruje się również taki związek z genem kodującym receptor kanabinoidowy. ze względu na występowanie w nich zaburzeń psychicznych. choroby . leków. Reakcją mózgu na nagłe zadziałanie czynnika patogennego o znacznym nasileniu jest zespół jakościowych zaburzeń świadomości. stanowiących. Ostatnie lata przyniosły istotne osiągnięcia w zakresie genetyki chorób neurodegeneracyjnych. ostra niewydolność krążenia lub niedotlenienie. Obecność allelu 84 apolipoproteiny E zwiększa ryzyko wczesnego wystąpienia choroby i jej ciężkiego przebiegu. również przedmiot zainteresowania psychiatrii. W pojawieniu się zaburzeń psychicznych istotną rolę mogą odgrywać zmiany w czynności mózgu pod wpływem różnorodnych czynników etiologicznych. guzy mózgu. Prawdopodobnie działanie wszystkich tych genów przyczynia się do zwiększonego odkładania białka amyloidowego w mózgu chorych. stany po urazach mózgu. uraz mózgu czy neuroinfekja. czynnikami organicznymi) .środków amycholinergicznych) czy innych toksyn (np.W badaniach określonych genów. takich jak np. We wskazanym regionie chromosomu 4 zawarty jest m in. ostre infekcje. inne choroby somatyczne. jak i również transporter tego neuroprzekażnika.. gen dla apolipoproteiny E na chromosomie 19 oraz gen dla preseniliny I (chromosom 14) i preseniliny 2 (chromosom I) .odstawienie alkoholu) .alkoholem) .

urazach.w zatruciu środkami sympatykomimetycznymi. a badania neurofizjologiczne-na zaburzenia ruchów oczu. W patogenezie chorób afektywnych przyjmuje się istotny udział czynników neuroendokrynologicznych. Z występowaniem depresji związana jest duża grupa chorób zarówno mózgu (choroba Alzheimera. takich jak częstoskurcz napadowy. infekcyjnych. przeciwbakteryjne. podobnych do zmian występujących w tych chorobach psychicznych.wirusem HIV) . kortykosteroidy. niedotlenienie. chorobach afektywnych oraz innych "pierwotnych"zaburzeniach psychicznych. hormonalne. zmianach naczyniowych. przy nadużywaniu kofeiny czy po odstawieniu leków uspokajających. test z tyreoliberyną) . Jako przyczyny tych zmian. W zespole nauęctw istnieją wykładniki dysfunkcji czynności jąder podstawy i ich połączeń z korą mózgową.roku życia. wymienia się infekcję wirusową i reakcję autoimmunologiczną w ciąży. obok predyspozycji genetycznej. Przyczyną zespołów afektywnych u symptomatologii dwubiegunowej bywają choroby neurologiczne (padaczka. przeciwnowotworowe. neuroleptyczne i nasenne. szczególnie w padaczce płata skroniowego. zakażenia c u n. hipokalcemia. nowotworowych) . z których najważniejszym jest nieprawidłowa regulacja czynności osi stresowej. Zespoły psychotyczne (omamowe lubi urojeniowe) mogą powstawać w przebiegu chorób mózgu. Zespoły te mogą występować również w wyniku zmian funkcji neuroprzekażników pod wpływem czynników patogennych. guzach. w niektórych chorobach somatycznych (AIDS. a także pod wpływem środków chemicznych i farmakologicznych. jak i innych chorób somatycznych (zapalnych.amfetamina czy środki halucynogenne. menopauza) oraz nieprawidłowe wyniki testów neurohormonalnych (test deksametazonowy. guz chromochłonny nadnerczy. Zespoły lękowe mogą ujawniać się w stanach chorobowych cechujących się zwiększoną aktywnością układu adrenergicznegc.neurodegeneracyjne. porfiria. Niektóre leki i substancje mogą wyzwalać stan maniakalny: są to m 3 n. choroba Parkinsona.. W schizofrenii. Występowanie zespołów psychopatologicznych z symptomami podobnymi duobjawów schizofrenii czy chorób afektywnych może mieć miejsce przy lokalizacji procesu chorobowego lub przy działaniu czynnika patogennego w obrębie płata czołowego. płata skroniowego oraz struktur układu limbicznego. Na związek chorób afektywnych z czynnikami neuroendokrynnymi wskazuje częstsze występowanie tych zaburzeń w okresach zmian hormonalnych (okres poporodowy. Są w głównie leki przeciwbólowe. niedobory odżywcze. izoniazydi lewodupa. Stany depresyjne mogą powstawać również w wyniku stosowania wielu różnych leków. takich jak np. uraz okołoporodowy oraz nieprawidłową apoptozę komórek mózgowych w 10. którą obecnie uważa się za chorobę związaną z zaburzeniem rozwoju o u n. przeciwnadciśnieniowe. choroby naczyń) . W ostatnich latach uzyskano również dowody na istnienie zmian organicznych i somatycznych w schizofrenii. Badania neuropsychologiczne wskazują w tej chorobie na deficyt czynności płata czołowego. choroba Hunringtona. (np. test CRH. infekcje mózgowe) i endokrynologiczne (choroba Cushmga. toczeń) oraz pod wpływem działania substancji. stwierdzono cechy mniejszej aktywności metabolicznej płatów czołowych oraz mniejsze rozmiary struktur układu limbicznego.amfetaminy. np. przeciwzapalne. hipoglikemia. zaburzenia metaboliczne czy przewlekle choroby immunologiczne. . zaburzenia tarczycy) . -20.

jeżeli osoba ta odczuwa społeczne wsparcie. W jego trakcie następuje przyswajanie. jak również następstwa stresu mogą być istotnym czynnikiem patogenetycznym tzw. odpowiednich rodzajów myśli. Najbardziej zaawansowana koncepcja patogenetyczna. Rolę tę może pełnić osoba bliska. z najbliższą osobą uraz z otoczeniem społecznym. Społeczne uczenie się i warunkowanie rozpoczyna się od urodzenia. jak i psychiczna. chorób afektywnych. Opierając się na owej koncepcji sformułowano zasady terapii poznawczej depresji. w jakim znajduje się osoba poddana działaniu czynników stresowych. Jeżeli w czasie ich trwania pewne umiejętności nie są nabywane. uwarunkowanych plastycznością działania tego narządu.śmierć osoby bliskiej) mogą być jednoznacznie ocenione jako krytyczne. W odniesieniu do zaburzeń psychicznych stres bywa czynnikiem powodującym pierwsze zachorowanie oraz kolejne nawroty m in. dotyczy patogenezy depresji w chorobie afektywnej jednobiegunowej. Reakcja stresowa zależy również od kontekstu społecznego.zaburzeń psychosomatycznych. choć niektóre z nich (np. Istotną rolę w wystąpieniu stresu psychologicznego odgrywa ocena znaczenia wydarzenia lub sytuacji dla danej osoby oraz ocena możliwości poradzenia sobie z ich konsekwencjami. możliwość ich późniejszego uzyskania jest zaburzona. Stres psychiczny można więc określić jako zespól zmian psychicznych i somatycznych. Procesy te doprowadzają do zmian w czynności mózgu.okresy krytyczne. które są następstwem sytuacji ocenianej jako przekraczającą mzżliwzści poradzenia sobie z nią przez daną osobę. prowadzących du dysfunkcji psychicznych. Psychologiczna reakcja na chorobę może wywierać istotny wpływ na jej dalszy przebieg i leczenie. można wyróżnić m in. Wśród zaburzeń owych procesów. emocjonalne i behawioralne odnoszące się do rzeczywistości.zaburzeń lękowych. Sytuacje te mają zróżnicowane znaczenie dla poszczególnych. Stresorem psychicznym może być choroba zarówno somatyczna. należy wymienić relację z sobą samym. W ocenie sytuacji stresowej i reakcji na nią istotną mig odgrywa wiele psychologicznych procesów pośredniczących. Proces ten przebiega w sposób nierównomierny-występują tzw. za pomocą których następuje mzdyfikacja treści i znaczenia sytuacji oraz jej konsekwencji. Nieprawidłowości tego procesu mają istotne znaczenie w etioparogeneziezaburzeń osobowości. osób. których wytworzenie ma istotny wpływ na późniejsze funkcjonowanie danego człowieka. w wyniku doświadczenia. rodzina lub grupa samopomocy (system społecznego wsparcia) . Wśród podstawowych relacji. Są nimi mech an i z my ob ranne i mechanizmy radzenia sobie looping) . Tworzą się też hierarchiczne struktury psychiczne: poznawcze.nieprawidłowości w zakresie społecznego warunkowania i uczenia się oraz zmiany związane ze stresem psychicznym. jak ruwnież schizofrenii. emocji i zachowań. uwzględniająca nieprawidłowe kształtowanie struktur poznawczych. Reakcja taka jest istotnie słabsza. .Czynniki psychospołeczne w etiopatogeneziezaburzeń psychicznych. Psychologiczne i biologiczne zmiany związane z reakcją stresową. Czynniki psychospołeczne obejmują ogół zjawisk związanych z przetwarzaniem przez ośrodkowy układ nerwowy danej osoby informacji o sobie i otoczeniu społecznym w ciągu całego życia osobniczego. Procesy wywołujące stres psychologiczny to różnego rodzaju sytuacje i wydarzenia życiowe.

jak wspomniano. jeżeli jasno rozumie znaczenie poszczególnych objawów i konsekwentnie posługuje się mianownictwem psychopatologicznym.5. niezależnie od specjalności. Pojawiają się zaczątki nowych wątków lub występują pojedyncze elementy myślenia. jest warunkiem dokonania prawidłowego opisu zaburzeń psychicznych. ześlizgują się"z pierwotnego kierunku.na braku związku logicznego między poszczególnymi fragmentami wypowiedzi. jakie zachodzą w obrazie chorobowym. Należy pamiętać także o zaburzeniach stanu psychicznego.zgodny z ich znaczeniem. Podstawowa wiedza z zakresu psychiatrii (m in. Rozkojarzenie myślenia. polega m in. a zarazem wzajemnego porozumienia między osobami. a niekiedy nawet między poszczególnymi zdaniami. dąży do tego. ale w miarę pogłębiania się senności myśli. Temu ważnemu zagadnieniu poświęcono podrozdział na str. które pojawiają się w przebiegu różnych chorób somatycznych. Zapoznanie się z psychopatologią ogólną stanowi nieodzowne wprowadzenie do psychopatologii szczegółowej. jako objaw chorobowy. która zajmuje się opisem chorób psychicznych i innych zaburzeń życia psychicznego. chirurga. Człowiek stopniowo zapadający w sen nieraz próbuje myśleć na jeden temat. wykształcenia i zainteresowań stykają się z zagadnieniami patologii życia psychicznego. i to stosunkowo często. Nieprawidłowości myślenia w stanie senności wykazują. który zdradza zaburzenia psychiczne. występowanie wielu różnych objawów oraz ze względu na zmiany. Znajomość nazw objawów psychopatologicznych i posługiwanie się nimi w sposób poprawny. Marek Jarosz. Zadanie to jednak staje się znacznie łatwiejsze. neurologa i innych lekarzy. tj. Wprowadzenie. Na przykład w stanie senności (lub pogłębiającego się znużenia) pojawiają się zmiany toku myślenia przypominające nieco rozkojarzenie (dbrzziimz) . Psychopatologia i syndromologia ogólna. podobieństwo do rozkojarzenia toku myślenia. że nie każda. nieprawidłowość psychiczna"świadczy o chorobie psychicznej lub u innym zaburzeniu czynności psychicznych. pediatry. . Trzeba zarazem pamiętać. I z tego właśnie względu opis najczęstszych objawów psychopatologicznych poprzedzono krótką charakterystyką drobnych nieprawidłowości psychicznych występujących u ludzi zdrowych. Psychopatologia ogólna zajmuje się opisem objawów zaburzeń psychicznych i wyjaśnia znaczenie używanych nazw. Lekarz. którym zajmuje się psychiatra.52.znajomość obrazu klinicznego typowych chorób psychicznych) okazuje się nieodzowna w praktycznej działalności internisty. nawet dla osoby. która dopiero nabiera doświadczenia w obserwowaniu chorych i opisywaniu dostrzeganych nieprawidłowości. Przeprowadzenie trafnej i wnikliwej obserwacji chorego. może być zadaniem dość trudnym z uwagi na złożoną strukturę zaburzeń psychicznych. aby trafnie dostrzegać i opisywać przejawy zaburzeń psychicznych. pewne nieprawidłowości czynności psychicznych. które z racji wykonywanego zawodu. Drobne nieprawidłowości psychiczne występujące u ludzi zdrowych. U człowieka zdrowego występują.

które oceniane w sposób izolowany-łatwo stają się przyczyną błędnej interpretacji. Dzieje się to dlatego. właściwym senności. dobrze wie. a nie skupiamy uwagi na sztucznie wycdrębniznych z całości przejawach. że niektóre objawy chorób. jakie tu napotykamy.przykre uczucie nieuzasadnionego niepokoju związane z przebywaniem w pustym mieszkaniu lub też obawa przed zachorowaniem na chorobę. którzy stykają się coraz częściej z pacjentami i przyswajają sobie wiadomości o różnych chorobach. dostrzegając w fizjologicznych reakcjach ustroju znamiona patologii.wyobrażeniowe i słowne. o której ostatnio dużo się słyszy. gdyż jest to drobna nieprawidłzwoić powszechnie znana. Opisane powyżej lękowe zafałszowanie spostrzegania i obawa przypominająca fobię są bliskie nastawieniu odnoszącemu. a wiąże się ona z niełatwym do zidentyfikowania pojęciem zdrowia i pojęciem choroby. które występuje niekiedy nie tylko u dzieci. aby w niespójnym myśleniu. czy w ogóle można mówić w sposób uzasadniony u nieprawidłowościach (psychicznych lub jakichkolwiek innych) u człowieka zdrowego? Wątpliwość ta. nie zachodzi oczywiście obawa. Przed podaniem dalszych przykładów należy odpowiedzieć na nasuwające się pytanie. które nazywamy glikozurią emocjogenną i w tym zjawisku nie upatrujemy nieprawidłowości w znaczeniu zmian chorobowych. pewne zniekształcenia materiału zapamiętanego. dopatrywać się rozkojarzenia myślenia charakterystycznego dla zaburzeń myślenia w schizofrenii. który zdał egzamin z fizjologii. np. że cukromocz z reguły traktuje się jako przejaw zaburzeń regulacji glikemii. jesteśmy skłonni upatrywać w sobie. zjawisko to występuje niekiedy u studentów medycyny. Otóż drobne nieprawidłowości. . odpowiedź na wysunięte pytanie jest stosunkowo prosta. złudzenia pamięciowe. wykształconych. nie związane z głównym rokiem myśli. którą wyraża powyższe pytanie. co ułatwia zrozumienie treści tego rozdziału.złudzenia fizjologiczne) . ale również u ludzi dorosłych. ale w sporadycznych przypadkach skłaniają studenta do zasięgnięcia rady lekarza. który ostatecznie gubi się wśród przypadkowych skojarzeń. o których właśnie się uczymy. . zmienność nastroju u małego dziecka. uleganie przesądom przez ludzi. W przeciwieństwie do tego objawy kliniczne stanowią przejawy złożonego procesu chorobowego. Obawy tego rodzaju na ogół nie są głębokie. i które-mimo pewnych podobieństw-jest jakościowo różne od myślenia magicznego w schizofrenii.niedoborem snu lub hipoglikemią) i wiele innych. 'elewa wybrano przykład nieprawidłowości myślenia w okresie senności (bądź w stanie znużenia lub wzruszenia) . są przejawem krótkotrwałych i-co szczególnie istotne-izolowanych zaburzeń. w odróżnieniu od objawów choroby. Do drobnych nieprawidłowości psychicznych należą także epizodycznie pojawiające się obawy o cechach fobii. Mimo trudności. Mimo wskazanego powyżej podobieństwa. Do licznych nieprawidłowości psychicznych występujących u człowieka zdrowego należą: niektóre złudzenia w procesie spostrzegania (tj. że dcfunkcjonowania organizmu człowieka podchodzimy w sposób całościowy. Zdarza się. Na przykład każdy student medycyny. Istnieje przecież znane zjawisko przenikania glukozy do moczu w stanach silnego podniecenia emocjonalnego (np. Odmienność drabnych nieprawidłowości w stosunku dc patologii rewa wncrcdotyczy bardzo różnych przejawów funkcjonowania ludzkiego organizmu i bynajmniej nie tylko życia psychicznego. Z reguły".u kibiców sportowych lub u skoczków spadochronowych) . jest uzasadniona. ale nie zawsze. myślenie magiczne (magiczna-lękowe lub magiczna-życzenia we) . jak tu bywa chociażby w przypadku przelotnych natręctw u ludzi zdrowych. przejściowe obniżenie sprawności intelektualnej (wywołane np.

jest skłonny sądzić. Czasem wypływa z nieufności do otoczenia. człowiek zwykle traci zdolności do ich krytycznej oceny: zaczyna je traktować jako odzwierciedlenie aktualnych wydarzeń. są zjawiskiem fizjologicznym. Otóż w stanie przysennym (hipnagogicznym) zasypiający doznaje czasem wyrazistych wyobrażeń wzrokowych lub słuchowych. choć trudno tu. albo wręcz przejawy odczynu w pełni fizjologicznego. równoczesnego"skłaniania się do dwóch przypuszczeń niezgodnych ze sobą) . czy istotnie spadł w przepaść lub czy dosięgnęla go kula. omamy". ambisentencji pozornej (. rzecz jasna. myślenia paragnomenicznego (dziwacznych i zaskakujących pomysłów. Ich charakterystyka wymaga obszernego opracowania. z przeświadczenia o braku akceptacji przez grupę lub wiąże się np. Rozsądna argumentacja. aby pewne sprawy osobiste nie przeniknęły do wiadomości innych. Pominięto więc opis myślenia rozbieżnego (polegającego na czynieniu bardzo licznych i zbędnych dygresji) . kolejny przykład drobnej nieprawidłowości. że ci sami ludzie mówią coś cicho do siebie. np. Pierwsze z nich pojawiają się niekiedy w okresie zapadania w sen. a co snem-jest zarazem przykładem nieprawidłowości myślenia. dziesiątki osób. zwykle dość szybko rozprasza niepokój i nastawienie odnoszące znika. Na przykład człowiek powoli zasypiający widzi w wyobraźni ludzi mijających go na ulicy. co było prawdą. Omamy hipnagogiczne"i omamy hipnopompiczne". Nastawienie odnoszące jest też wspó (przyczyną opisanej powyżej tzw. wysuwana zwłaszcza w atmosferze autentycznej życzliwości. gdy stosunek otoczenia uległ korzystnej zmianie. który nasuwa się już na podstawie tego krótkiego przeglądu. a więc użycia słowa.gdy człowiek z bijącym sercem zadaje sobie pytanie. ale przypominają w niewielkiej mierze urojenia. czy też tak tylko mu się śniło.choroby studentów trzeciego roku medycyny. Po pierwsze-z nastawieniem. widząc. które często pozostają w związku z treścią przeżyć w ciągu dnia. np. gdzie jej nie ma. że mówią o nim. o pomyłkę. Nieprawidłowości te są przelotne i pot-Psybiatria. niezgodnych-jak się zdaje-z osobowością człowieka. coraz to nowe postacie.z obawą. Mimo to człowiek przeżywający gorzko niedawne dowody niechęci. poczucia pewnego zagrożenia. Podstawowy wniosek. przypominające jedynie objawy psychopatologiczne. lub przeżywa obrazy migających drzew widzianych jakby z okna pociągu. . a zwłaszcza z niepewnością. a gdzie jedynie mają miejsce przemijające lub drobne nieprawidłowości. i że mówią źle. które jakby pojawiały się samorzutnie i trwały mimo wysiłków oderwania się od nich. sprowadza się do przekonania. aby nie przeoczyć objawów mogących być zwiastunem rozpoczynającej się choroby i po drugie-by nie dopatrywać się patologii ram. Nla przykład przeświadczenie o niechętnej postawie kolegów może utrzymywać się jeszcze wtedy. że człowiek odnosi do siebie pewne zdarzenia bez dostatecznej przyczyny. Doznając tego rodzaju wyobrażeń.z jego poczuciem uczciwości) . Na kilku stronach nie można dokonać przeglądu licznych drobnych nieprawidłowości czynności psychicznych. Przebudzenie ze snu z lękiem-z chwilową dezorientacją co do czasu i miejsca. Doznania te mogą niepostrzeżenie przejść w marzenie senne. nastawienia rzekomo urojeniowego i wielu innych. Omamy hipnopompiczne pojawiają się czasem w chwilach po (przebudzenia ze snu lękowego. iż stwierdzenie nikłych nawet zaburzeń czynności psychicznych powinno być rozpatrywane w sposób dwojaki. zbawione cech patologii. polega na tym. która oczywiście nie jest żadną chorobą.Nlastawienie to. mimo takich właśnie nazw. Nastawienie tego rodzaju może mieć różne przyczyny.

Powyższa krótka charakterystyka. zespół". Należy unikać popełnianego błędu. przyspieszenie toku myślenia. Te i inne zespoły omówiono dokładniej w końcowej części rozdziału. Mimo iż w tej nazwie występuje słowo. będziemy w dalszym tekście wyróżniać jedynie zespoły (syndrzmma) i objawy (symmzmma) . które występują łącznie i przez to są charakterystyczne dla niektórych chorób.stan pomroczny w znaczeniu zespołu pomrocznego. majaczeniowy. ale i zespołów ułatwia ukierunkowanie rozumowania zmierzającego do ustalenia rozpoznania. kompleks" (czmmexio-połączenie. a zatem posługując się nazwą o bardzo szerokim zakresie.symptornokompleksem (Sympromenkomplex) . stan". który bywa zaliczany do "symptomokompleksów". ale bardzo ogólnikowe i znaczy tyle tylko.Pojęcie objawu i zespołu psychopatologicznego. symptomokompleks"jest pojęciem bardziej zbliżonym do objawów niż do zespołów. cecha". a ich znajomość . symptomokompleks"lub traktując go jako nazwę o znaczeniu zbliżonym do objawu Pojęcie wymiaru i proporcji w psychopatologii. np. Stwierdzenie. zespołu"wymaga pewnego uzupełnienia. objawu"oraz. Czasem zamiast określenia. Przysrając na pewne uproszczenie. związek) . rezygnując z terminu. paranoidalny. Określenie. objawy nerwic lub nerwicowe. Każda dziedzina medycyny klinicznej jest związana z nauką o objawach. psychoorganiczny. ale zarazem licząc się z właściwościami różnych zaburzeń stanu psychicznego. psychopatologiczny". używa się określenia. w tym samym znaczeniu. . upośledzenia umysłowego i inne. Trafne więc dostrzeżenie nie tylko pojedynczych objawów. Do objawów psychopatologicznych zalicza się: objawy chorób psychicznych czyli psychotyczne (prycAsis-choroba psychiczna) . Zgodnie z ugruntowaną tradycją. jest poprawne. A ot nazwy kilku innych zespołów psychopatologicznych: depresyjny. objawy zaburzeń osobowości. co oznacza to sarno.zespołu majaczeniowego. psychiczny"zamiast. że chory zdradza zaburzenia psychiczne. używamy określenia-objawy psychopatologiczne. Otóż można spotkać się z jeszcze jednym określeniem. Oprócz objawu do podstawowych pojęć nozografcznych należy zespół (smdrzmm. O potrzebie właściwego posługiwania się nazwami poszczególnych objawów wspomniano powyżej. Objawy (swqmcmww) zaburzeń psychicznych wykazują dużą różnorodność: ujmując je łącznie. mianowicie z tzw. objaw" (sywzomw) bywa czasem używane zamiennie ze słowem. również w psychiatrii są opisywane objawy. które nie zostały bliżej określone. Zespół jest to zbiór objawów. Trudno wyobrazić sobie praktyczną działalność lekarza internisty (czy innego specjalisty) bez znajomości tej nauki. ale jest szczególnie charakterystyczny dla choroby afektywnej. w przypadkach typowych.osobowości psychopatycznej) i niedorozwoju umysłowego. że chory wykazuje objawy psychopatologiczne. składają się trzy następujące objawy: podwyższenie nastroju. Na przykład niepokój psychoruchowy. pobudzenie ruchowe. co jednak głównie dotyczy opisu zaburzeń osobowości (np. W psychiatrii sytuacja jest jednak nieco inna. Zespół ten występuje w przebiegu różnych chorób. m in. jest tylko jednym z klinicznych przejawów różnych zespołów. który polega na używaniu określenia objaw. Na przykład na zespół maniakalny.

jest określany przez podanie nazw jego biegunów. Proporcja i wymiar są pojęciami bliskoznacznymi. Dlatego też wzmianki o wymiarach i proporcjach zostały poczynione dalej. np.przekazują specjaliści młodszym lekarzom i studentom. Dlatego też przyjęto zasadę. Ostatecznie medycyna jest jedna.b 5) . proporcji') . charakteryzuje się wybiórczością (selektywnością) patologii i możliwością ujmowania jej opisu w sposób dwubiegunowy (zgodnie z zasadą dwuwartościowości) . że tak właśnie jest. myślenie logiczne-myślenie pseudologiczne.ekstrawersja introwersja. Schizofrenia. Zwykle wymiar. a więc przed ich opisem. wnikliwe ich dostrzeganie-wymaga niejednokrotnie innych pojęć niż objaw i zespół. To oznacza. aby słusznemu . np./4) i poczucie zdrowia. w świecie doznań psychotycznych i izolowanie się od otoczenia i innych ludzi nosi nazwę autyzmu (opisanego obszerniej na str. Objaw ten jest charakterystyczny dla schizofrenii. którą-jak sądzę-można ująć następująco: wasmus video. dlatego też ograniczono się do powyższej wzmianki i do bardzo zwięzłej charakterystyki niektórych proporcji psychopatologicznych. Na przykład zamykanie się. bolesne poczucie własnej choroby psychicznej-derealizaja (str. Ulwagi o wymiarach i proporcjach staną się jaśniejsze po zapoznaniu się z następnymi rozdziałami. Z dydaktycznego punktu widzenia nie jest właściwe wyprzedzanie pewnych wniosków. dominowanie-uległość. Przeświadczenie. że zachodzi potrzeba stopniowego odchodzenia od. Psychiatria jednak zbytnio próbuje naśladować inne dziedziny medycyny. objawu"na rzecz pojęcia. wymiaru" (lub. Wy mi ar oznacza pewną jakość. 72) . a podział na poszczególne jej gałęzie jest nieco sztuczny i umowny. iż nie zachodzi możliwość i potrzeba opisu odpowiednich proporcji w psychopatologii różnych chorób psychicznych.stałości emocjonalnej i jej chwiejności (wobec różnych okoliczności i zadań) .w psychologii osobowości. iż człowiek myślący w sposób autystyczny i przybierający wobec różnych ludzi postawę autystyczną może-wobec niektórych osób i w pewnych sytuacjach-przejawiać nie autyzm. aktywność-bierność. co nie znaczy. o czym będzie jeszcze mowa. Poniżej podano nazwy niektórych innych wymiarów i proporcji: żywość i adekwatność emocjistępienie emocjonalne (str.73) i inne. a mianowicie postawę syntoniczną. ale syntonię równie łatwo można przeoczyć. Temu celowi służą także podręczniki psychiatrii. a nie globalne. zwłaszcza gdy badając chorego nie liczymy się w dostatecznej mierze z możliwością utrzymania się syntonii. co dotąd powiedziano. Wszystkie te proporcje odnoszą się do schizofrenii. Zgodnie z tym. Tego rodzaju dążenie nie jest pozbawione podstaw. dążenie do wchodzenia w kontakt z ludźmi. swuzmam gadem-autyzm widzę. myślenie realistyczne-myślenie magiczne (str. Proporcja staje się określeniem przydatnym zwłaszcza wówczas. Elementarny podręcznik psychiatrii nie jest miejscem na szczegółowe rozważania poruszonej kwestii. ale w licznych przypadkach autyzm to zaburzenie właśnie wybiórcze. proporcja synloniczno-autystyczna" (pmzzmz rwmnz-mmsacw) . syntonii szukam. gdy zachodzi potrzeba wyraźnego podkreślenia współwystępowania u tego samego człowieka obu jakości. np. która występuje z różnym nasileniem. Zaburzenia życia psychicznego mają jednak tylko dla siebie charakterystyczne właściwości i dlatego opisywanie tych zaburzeń-a przedtem jeszcze. lecz zachowania skrajnie odmienne. bodaj selektywnie zachowanej. Wyraźny autyzm można łatwo zauważyć. ekspansywność-brak ekspansywności i inne. wolno toruje sobie drogę we współczesnej psychiatrii. wydaje się uzasadnione używanie zamiast pojęcia "autyzm"pojęcia i określenia.

porządkowi dydaktycznemu stało się zadość. np. Nabyła wiedza i doświadczenie wpływają wyraźnie na treść poznania spostrzeżeniowego i myślowego. które pod tym względem nie stanowią żadnego wyjątku. osiągnięte w wyniku umiejętnego i długotrwałego rozwijania pewnych sprawności. w sensie gromadzenia informacji i ich odtwarzania. które choć w sposób zasadniczy różnią się ud psychoz. charakteropatia po ciężkim zatruciu. Powstąjące pod ich wpływem spostrzeżenia.właśnie proces nerwicowy) . nasilanie lub kompensacja cech charakterystycznych czy też złagodzenie zaburzeń przystosowania u osobnika niedorozwiniętego. W tym miejscu starano się zwrócić uwagę na dynamiczne właściwości choroby. zwłaszcza myśleniu problemowemu. ale również rozszerza poznanie o nowe informacje. słuchowe. Przebieg ren bywa typowy lub pozbawiony cech znamiennych. Uwagi ogólne o procesach poznawczych i zaburzeniach spostrzegania. W klinice psychiatrycznej.pogłębianie się objawów otępiennych. zwykle daje się wyodrębnić okres początkowy (narastanie zaburzeń) . Proces chorobowy a zmiany trwale. W odróżnieniu od chorób-wyodrębnia się stany względnie trwałe. kładziemy akcent na słowo względnie". Zarysowana tu linia może mieć oczywiście bardzo różny kształt. Mając na myśli choroby psychiczne. wydało się potrzebne.wzrokowe. od sprawnego funkcjonowania których zależy przystosowanie jednostki do środowiska i jej skuteczne działanie. tj. to jednak też znamionuje je przebieg dynamiczny. że jest ona procesem chorobowym. brak objawów prodromalnych lub ich długotrwałe utrzymywanie się. A w każdym razie obraz kliniczny może wykazywać zmiany. Orientacja w otaczającym świecie jest możliwa dzięki zdolności organizmu dn odbierania i analizowania docierających do niego bodźców. obok chorób psychicznych (i nerwic. na co składa się wiele przyczyn. objawu"na rzecz.odchodzenia od. które umożliwia nie tylko bliższe poznanie spostrzeganych przedmiotów. otępienie spowodowane urazem czaszki uszkadzającym tkankę mózgową. że są to zmiany względnie trwałe. przedmiotem klinicznego opisu pozostają różne stany będące najczęściej zejściem po przebytych chorobach. odgrywają istotną rolę w procesie poznawania rzeczywistości: stanowią spostrzeżeniowe poznawanie świata. np. obejmuje również pamięć. Na przykład upośledzenie umysłowe po. Mówiąc. Szczególna rola w procesach poznawczych przypada myśleniu. aby zwrócić uwagę Czytelnika na takie właśnie spojrzenie już w trakcie zapoznawania się z treścią kolejnych rozdziałów. ukształtowanie się przebiegu fazowego. gwałtowne zaostrzenia. nLin. na to. nie są one bowiem-przynajmniej w niektórych przypadkach pozbawione zaznaczającej się dynamiki. dotykowe i inne. nie tylko psychiczna. okres pełnego rozwoju choroby i ustępowania jej objawów. nie wykazujące zasadniczo elementów procesualnych. mówimy nieraz-proces psychotyczny. Jednakże wczesne zasygnalizowanie nowego ujęcia. tj. przebytym we wczesnym dzieciństwie lub w życiu płodowym zapaleniu mózgu. Choroba. proporcji". . Obszerna dziedzina procesów poznawczych. okresy poprawy. charakteryzuje się pewnym przebiegiem.

Ponadto. które polega na odzwierciedleniu cechy przedmiotu działającego na receptor. tylko jedną właściwość działającego przedmiotu-jego masę. a ściślej-bodźca określonego rodzaju. nie są po prostu sumą wrażeń. Różnica między tymi zjawiskami. odzwierciedlają przedmiot. niezależnie od kąta patrzenia. tj. nie sprowadza się do różnic ilościowych. łatwiej również zyskuje orientację w nowym środowisku. tzn. dotykowe i inne. Wrażenie jest to elementarne zjawisko psychiczne. Nacisk silniejszy wywołuje wrażenie bólu. Osoba dostrzegająca ciemny punkt lub barwną plamę doznaje wrażenia wzrokowego. Najczęściej doznajemy równocześnie różnych spostrzeżeń. Spostrzeżenia. w porównaniu z wrażeniem. przedmioty są spostrzegane w sposób stały. Wrażenie jest zatem poznawczym zjawiskiem (procesem) psychicznym: powstaje ono na skutek działania na receptor przedmiotu. Spostrzeżenie jest to poznawczy proces psychiczny. słuchowe. oznacza to. odgrywa niewielką rolę w kształtowaniu orientacji w otoczeniu. a nie pojedynczą cechę przedmiotu (jak w przypadku wrażenia) . . również w wyniku doświadczenia. które odzwierciedlają. niezależnie od odległości. trzy lub więcej analizatorów. Probówki z wodą o różnej temperaturze stykające się z powierzchnią skóry. Wrażenie natomiast. natężenie dźwięku lub inną cechę. Na przykład słuchając kogoś i patrząc nań. srają się źródłem wrażeń termicznych (ciepła lub zimna) bądź jedynie dotyku. doznajemy równocześnie spostrzeżeń słuchowych i wzrokowych. Stałość spostrzegania przejawia się również w tendencji do widzenia przedminćw.Wpływ ten przejawia się m in.tym. Spostrzeżenia bowiem.patrzący dostrzega je w zwykłych rozmiarach. temperaturę bądź barwę. na którym występują. jako zjawisko izolowane. cu należy silnie podkreślić. jako nie zmienionych pod względem położenia i kształtu. Podział spostrzeżeń (podobnie jak i wrażeń) jest oparty na rodzajach analizatorów. a nie jako zbioru elementów. jest jakzścioworóżna i bardziej złożona.od znajomości przedmiotów podobnych. jego spostrzeżenia są bogatsze. Spośród różnych procesów poznawczych znacznie donioślejsza rola od wrażeń przypada spostrzeżeniom. widzianych poprzednio i zapamiętanych.wzrokowego. a także od stanu emocjonalnego w chwili spostrzegania. Lekki nacisk szpilką na powierzchnię skóry wywołuje wrażenie dotyku. że człowiek na podstawie przyswojonych informacji trafnie rozpoznaje znane przedmioty.wrażeniami i spostrzeżeniami. Treść spostrzeżenia. polegający na odzwierciedleniu przedmiotu działającego na receptor lub receptory. oraz widzenia przedmiotów jako pewnych całości. Tu właśnie doświadczenie i wiedza umożliwiają człowiekowi trafne wyodrębnienie spostrzeganych przedmiotów z da. zgodnie z podanym określeniem. jak każde wrażenie. że jednostka jest w stanie rozpoznać przedmiot. Struktura spostrzeżenia. że ich źródłem są zespoły bodźców odbierane przez dwa. Wyróżnia się więc spostrzeżenia wzrokowe. np. Są to przykłady wrażeń. Potrącenie struny skrzypiec wywołuje wrażenie słuchowe. jeżeli temperatura wody jest zbliżona do temperatury powierzchni ciała. Domu widzianego z daleka nie mylimy z zabawką i w treści spostrzeżenia zachowuje on swoje rzeczywiste rozmiary. Spostrzeżenia są przeżywane przez czuwający podmiot prawie stale i stanowią podstawę procesów poznawczych. Wpływ uczenia się (doświadczenia i wiedzy) na treść spostrzeżeń przejawia się także tym. zależy m in. dostrzegając tylko niektćre jego fragmenty. czy też zapach. smakowe.

mówiąc ogólnie. na ogół jest. Typowym przykładem złudzeń fizjologicznych są tzw. pozostając jednak tylko opisem dającym pewne wyobrażenie o filmie. jeżeli w jednym przypadku jest zmęczony. jakby film z jego akcją. Złudzenia i omamy. podobnie jak myślenie. człowiek zwykle rozpoznaje je bez dokładnego przesuwania palcami po ich powierzchni. To. jego wiedzy. ale także ogólnie do objawów chorobowych: są one poparte niektórymi przykładami podanymi w dalszych częściach rozdziału. i to niezupełnie prawdziwe. które zostały wyodrębnione w wyniku myślowego procesu abstrahowania i uogólniania z wielu obrazów klinicznych. Nie można jednak. mimo oddziaływania na niego każdorazowo takiego samego zespołu bodźców. Tak więc treść spostrzeżenia jest uzależniona od doświadczenia podmiotu spostrzegającego. które trzeba wyodrębnić. jakie zachodzą między tym objawem a wieloma innymi. . Człowiek doznaje także rożnych spostrzeżeń co do treści.po ciemku znanych sobie przedmiotów. poglądów i stanu emocjonalnego. z pominięciem pozostałych. uwarunkowane strukturą spostrzeganego przedmiotu. Podział ten jest uzasadniony i przydatny. dokonując opisu któregoś z objawów. . przyjął się podział na zaburzenia spostrzegania i zaburzenia myślenia. ze względów praktycznych i dydaktycznych. należą do procesów poznawczych. zainteresowania. tempem i nastrojem przedstawić w postaci serii fotografii. tracić z oczu związków. iż spostrzeżenia. To rak. Dynamiczny proces chorobowy nie jest tylko sumą objawów. z podobnych względów. zgodnie z którą rzeczywistość kliniczną pełniej od objawu oddaje dwubiegunowy wymiar lub proporcja. dotykowych i innych. co powiedziano przykładowo o spostrzeżeniach wzrokowych dotyczy w zakresie ogulnych prawidłowości-różnego rodzaju spostrzeżeń. A oto kilka przykładów złudzeń geometrycznych. i to zwykle na pierwszy rzut oka. Są one. Złudzenia nie zawsze są wyrazem zaburzeń stanu psychicznego.złudzenia geometryczne. zawierałyby wiele informacji. Nie mniej ważne jest nietracenie sprzed oczu zasady. lub podano mu pewne informacje wytwarzające gotowość do dostrzegania określonych właściwości przedmiotu. odczytywany"poprawnie. Podobnie jest z objawami chorobowymi. można by łatwo dojść do wyraźnie już fałszywych wniosków. Dlatego też należy odróżnić złudzenia fizjologiczne od złudzeń będących przejawem patologii. z których każda została sporządzona na podstawie szeregu ujęć i stanowi syntetyczny obraz ukazujący charakterystyczne cechy bohatera lub poszczególnych wątków filmu. Takie fotogramy. Do podstawowych zaburzeń spostrzegania należą złudzenia i omamy: zwłaszcza omamy odgrywają dużą rolę w psychopatologii. Uwagi te odnoszą się nie tylko do zaburzeń spostrzegania. wspó (występującymi. ale też widzieć w związkach z innymi objawami Oj. nawet zaznaczony jedynie linią przerywaną. dzieło techniki i abstrakcji myślowej. w zespołach) . Powyższe wstępne informacje o procesach poznawczych stanowią wprowadzenie do omówienia niektórych zaburzeń spostrzegania. Wiadomo. Niezależnie od tego. mogą one być rozpatrywane osobno. a więc słuchowych. Z tego samego względu zarys znanego przedmiotu. kiedy indziej znajduje się w stanie pobudzenia emocjonalnego. pamiętając stale. Gdyby teraz z kolei uczynić przedmiotem analizy jedno z tak sporządzonych zdjęć.Szukając np. Treść spostrzeżenia zostaje dopełniona przez informacje zawarte w spoistych i utrwalonych strukturach poznawczych. W psychopatologii. że są one cechami procesu chorobowego.

wyraża zaburzenia spostrzegania bądź też wiąże się z urojeniami. stanowią złudzenia uwarunkowane przez nastawienie. któremu uległ. przypominająca określoną osobę. który wypowiada urojenia prześladowcze i odnoszące. pozostałe linie (drugą. Inaczej zachowuje się chory psychicznie. Linie równoległe są ustawione np. np. szóstą itd) przecinają odcinki skośne o kierunku przeciwnym. zostały one określone-jak wiadomo-jako zniekszałcune spostrzeżenia. Nie dzieje się tak w przypadku złudzeń będących przejawem chorobowych zaburzeń spostrzegania. Omamy. którego poznanie rzeczywistości jest zaburzone. ale to był on"Brak krytycyzmu wobec doznanego złudzenia. również stan emocjonalny.zdawało mi się. 'zekając na powrót do domu osoby bliskiej i niepokojąc się o nią.. Przykład ten wymownie wskazuje na związki i zależności zachodzące pomiędzy objawami oraz na to. i myślenia. Te same plamy pokazywane innej osobie (uprzedzonej. które również nie świadczą o patologii. którym towarzyszy interpretacja urojeniowa. mimo dowodów błędności.Złudzenie S anie r a polega na tym. W takich przypadkach trudno stwierdzić. że człowiek zdrowy koryguje-z chwilą dostrzeżenia pomyłkizłudzenie. znam jego wygląd. trzecią. łatwo ulegamy złudzeniu i niewyraźne odgłosy mogą nam się wydać krokami spodziewanej osoby. Chory. często mylnie spostrzega otoczenie. których chory nie koryguje.gniew lub lęk. Już w trakcie rysowania tych odcinków równoległe zdają się zmieniać położenie. może zafałszować spostrzeżenia. dopatrując się np. Osobną grupę złudzeń. mimo dowodów bkdności. trwa przy mylnej interpretacji zniekształconego spostrzeżenia. że słyszę jego charakterystyczne kroki. Każdemu z nas niewyraźna sylwetka może wydać się znajoma. Linię pierwszą. to informacja owa wystarczy do stwierdzenia. czwartą. Przekonujemy się o naszej pomyłce: ". czy są to wyłącznie urojenia czy też złudzenia. to te dwa jednakowe koła wydają się nierówne-pierwsze większe od drugiego. Na przykład człowiek. Chory natomiast. Oprócz nastawienia wytworzonego przez podanie informacji. Różnica zatem między złudzeniem jako objawem psychopatologicznym a złudzeniem fizjologicznym polega na tym. który spodziewa się-zgodnie z otrzymaną informacją że na ekranie będą ukazywać się na mgnienie oka rysunki zwierząt. Wiem. że ulegliśmy złudzeniu. a drugi kół dużych.pionowo. ale to szedł ktoś inny. uległem złudzeniu". Złudzenia (iAarizwes) w znaczeniu psychopatol o g i czny m tu zniekształcone spostrzeżenia.w przechodniach śledzących go wrogów. tak jak w podanym przykładzie. Wyodrębniając jednak złudzenia jako objaw psychopatologiczny. że zaburzenia procesów poznawczych mogą dotyczyć zarazem i spostrzeżeń. piątą itd. Złudzenie Zóllnera występuje po przecięciu linii równoległych skośnymi odcinkami. To na pewno był on. Jeżeli jednak wiemy. a znajomość zagadnienia i sąd korygujący nie mają wpływu na treść spostrzeżeń. pozostaje przy fałszywej interpretacji.przecinają odcinki biegnące skośnie ku górze. Złudzenie tego rodzaju podlega jednak ocenie krytycznej. widziałem dobrze. że mieszka daleko i że właśnie dostałem od niego list. że osoba ta w tym czasie przebywa w innym mieście. Złudzeniom tego rodzaju ulegamy za każdym razem. często ulega złudzeniu. . że jeżeli jeden z rysunków dwóch kół jednakowej wielkości otoczyć pierścieniem kół małych. dostrzegając zwierzęta w różnokształtnych plamach. Ulegając złudzeniu. iż zobaczy rysunki kwiatów lub elementów architektonicznych) będą źródłem złudzeń o innej treści. których chory nie koryguje.

żywe. barwne. czuje zapach i widzi płomienie.dostrzega ludzi i słyszy ich głosy. W przypadku omamów złożonych. przeżywa spostrzeżenia przedmiotów. np. dzieli się rak jak i złudzenia-na wzrokowe. zwierzęta. Bywa też przeciwnie. sceniczne. ogromnych zwierząt. przedmioty lub słyszy rozmowę. plamy. Jeżeli są to np. Takie omamy. tj. Wyrazistość omamów jest różna-od ledwo zarysowanych do bardzo wyraźnych obrazów.w zależności od rodzaju analizatora. które dotyczą jednego analizatora. ruchliwe. melodię. często połączone ze złudzeniami. Częściej są to doznania typu spostrzeżeń. pojedyncze. smak. Innymi słowy. Mogą one mieć cechy wrażeń: chory dostrzega błyski. . chory wypowiada mylny sąd realizujący: nie ma wątpliwości. Na tym polega rzutowanie (projekcja) na zewnątrz. wielkości i kształtu realnie istniejących lub też dziwaczne w swoim wyglądzie czy nienaturalnej wielkości: znacznie powiększone (omamy makroptyczne) lub bardzo małe (omamy mikroptyczne) . śpiew. węchowe. Mayer-Gross) . jak błyski. jak widzi. że chory jest przekonany o rzeczywistym istnieniu przedmiotów. tworzą jakby fragmenty filmu. Omamy. to spostrzeżenia (powstające bez bodźców działających z zewnątrz) . złożone"zachować dla omamów dotyczących dwóch lub więcej analizatorów: ten typ omamów nosi również nazwę. Można więc zauważyć. dotyk) . W rzadkich przypadkach. Omamy. w jego dalszym otoczeniu. Mogą to więc być zarówno postacie olbrzymów. częściej występujące. z licznymi szczegołami. O m a m y p r o s 1 e. słuchowe. że omamy (Aallacinmiones) wykazują trzy charakterystyczne cechyc 1) są to spostrzeżenia (lub wrażenia) powstające bez bodźców działających z zewnątrz: 2) są rzutowane na zewnątrz: 3) towarzyszy im poczucie realności. obok niego. a więc dotyczących dwóch lub więcej analizatorów. Omamy dzielimy na elementarne. zwykle w psychozach schizofrenicznych. przedmioty. W przypadku omamów słuchowych głosy-w odczuciu chorego-docierają do niego z zewnątrz. Poe z u c i e re a I noś c i-dalsza znamienna cecha omamów-oznacza. proste i złożone. a nazwę. punkty. to chory może dostrzegać postacie. jak i maleńkich istot. proste i złożone. że dla odróżnienia należy je nazywać prostymi.szybko poruszających się karzełków. tj. chory przeżywa cale sceny. doznając omamów. smakowe. dotykowe i czucia ustrojowego. że spostrzega rzeczywistość prawidłowo i że jest tak. które dotyczą jednego analizatora: chory dostrzega postacie. słyszy oraz czuje (zapachy. chory umiejscawia obrazy halucynacyjne ze sobą: są one rzutowane poza pole widzenia. tak jakby znajdowały się one przed nim. które nie znajdują się w jego otoczeniu lub w ogóle nie istnieją i umiejscawia je w otaczającej go rzeczywistości. np. Chory widzi postacie ludzkie. migotanie. niezróżnicowane dźwięki. a więc takich. występują w jakościowych zaburzeniach świadomości i są charakterystyczne zwłaszcza dla zespołu majaczeniowego. przedmioty. omamów. synestetycznych" (W. ale są typu spostrzeżeń (nie wrażeń) . Niekiedy halucynacyjne doznania wzrokowe układają się w sceny. czasem ze znacznej odległości. a wówczas treść omamów znamionują ruch i zmienność obrazów. Wydaje się jednak. które są treścią jego. Omamy wzrokowe wykazują dużą różnorodność. noszące ogólną nazwę fotopsji (wzropsiae) . zwykle bywają nazwane złożonymi. charakterystyczna cecha omamów. iskry lub podobne elementarne zjawiska. nieraz barwnych.Chory. O mamy e I cmentarne polegają na przeżywaniu doznań typu wrażeń. niezależnie od podziału na elementarne.omamy wzrokowe.

Uważa mianowicie. omówione stosunkowo obszernie w innym rozdziale. Są to już jednak zagadnienia dotyczące badania psychiatrycznego. należy unikać formułowania takich pytań.objaw sobowtóra-chory. gdy jest sam. Bywają reż omamy. czy czasem w ciągu dnia. ponieważ jest zatrute.acousmaru. czy doznaje on omamów wzrokowych. występuje tzw. Omamy słuchowe. wyraźnych słów. Omamy węchowe występują często łącznie z omamami smakowymi i zazwyczaj są przykre dla chorego. których inni nie słyszą. że odnosi się do nich krytycznie. dzwony kościelne bądź bliżej nie określone dźwięki. mogą być elementarne (trzaski. wołanie. Czy pan słyszy jakieś głosy? "Pytanie tego rodzaju. w niektórych przypadkach. na jawie. które zawierają nakazy. bez bliższych wyjaśnień. Chory czuje zapach gazu. z innego miasta lub z miejsca. które-choć nie. odczuwa niezwykłość i dziwaczność przeżywanych doznań. Wykorzystując tę właściwość omamów i starając się dowiedzieć od chorego. czy nie zdarza się. ledwo słyszalnych szeptów la głośnych. lekarzy. Nierzadko chory słyszy rozmowy prowadzone jakby pomiędzy dwiema lub więcej osobami i czasem odpowiada na słyszane pytania. lecz że w nieco inny sposób przeżywa omamy niż prawidłowe spostrzeżenia. pytamy o to. Mimo to. nie ma wielkiego sensu. Z chwilą uzyskania odpowiedzi twierdzącej można już wprost zadać pytanie. głosami". W przekonaniu chorego głosy docierają dań z sąsiedniego pokoju. pukanie. Omamowe doznania słuchowe bywają różnej intensywności-od cichych. zakazy. badając chorego. bywają przyczyną unikania przez chorego przyjmowania posiłków i leków. lub są typu spostrzeżeń-chory słyszy głosy.głosy kobiece czy męskie. zwłaszcza węchowymi.omamy i mpe raty w ne. przyjmując je za wydarzenia realne. że chory sam te psychotyczne doznania nazywa. A mimo to. w tym przypadku zatruwania. Omamy smakowe występują rzadziej od słuchowych oraz wzrokowych i zwykle łączą się z innymi omamami. lub czy nie bywa tak. jak: . przeżywa jakby marzenie senne-dostrzega pewne przedmioty lub postacie ludzi. które mogą popchnąć chorego du dokonania czynów skierowanych przeciwko otoczeniu lub groźnych dla niego samego. śpiew. rady lub z lękiem nasłuchuje pogróżek. wśród których pojawiają się pojedyncze słowa. podobnie jak wzrokowe. co często interpretuje urojeniowc. jak w przypadku głosów podszeptujących popełnienie samobójstwa. które pojawiają się i znikają. szmery) . którego nie określa. zwłaszcza schizofrenicznych. innych pacjentów) cd głosćw halucynacyjnych. Omamy smakowe i urojenia prześladowcze. Jak już podkreślano. że jedzenie ma smak zmieniony. tj. lub odrażające . uważa ich za chorobliwe-odróżnia niekiedy od spostrzeżeń realnie istniejących przedmiotów. Zdarza się nawet. tzw. polecenia Są to tzw. wyczuwa"i dostrzega własną postać obok siebie. Czasem doznaje nadto omamów czucia u strojowegz. Chory odczuwa zmieniony smak potraw. W przebiegu niektórych psychoz. pukanie. czy są to np. chory nie jest krytyczny wobec doznawanych omamów.w pojedynczych przypadkach schizofrenii i stanów zaburzeń świadomości. kto du choregu muwi lub jak on tłumaczy rozleganie się głosów nawet wówczas. że słyszy głosy. Pytamy raczej. płynów. chory czasem odróżnia głosy wypowiadane lu niego przez otoczenie (rodzinę. że chory słyszy głosy. gdy nikogo nie ma w pobliżu. co uważa za potwierdzenie szkodliwego wpływu trucizny na organizm. co może skłonić go do żmudnych poszukiwań jego źródła.Niekiedy. ze ściany. nawet wtedy. Nie oznacza to jednak.

nie wypowiadają żadnych urojeń. że wyrwane z tego opisu zdanie zmienia swój sens (jak to zwykle bywa w podobnych przypadkach) . tę mianowicie. Jak z powyższego określenia wynika. Objawy te. dostrzega obrazy. że objawy te są spowodowane podrażnieniem zakrętu hakowego. Na przykład. Nie trzeba dodawać. . Rzadziej bywają to zapachy przyjemne lub. Pse udo hal u c ynacj e (pseudoAdlacimmznes) . przykre omamy dotykowe są poczytywane przez chorych za dowód szkodliwego oddziaływania na ich organizm za pomocą różnych przyrządów. a nazwa. Pozostałe cechy pseudohalucynacji odróżniają je od omamów. W niektórych przypadkach chorzy zgłaszają skargi na przykry świąd. iż są to spostrzeżenia powsujące bez bodźców działających z zewnątrz. zwykle bardzo wyraźne i żywe. zapach nieba". rzecz jasna.str.. uczucie ściskania mózgu"należy do dość częstych skarg zgłaszanych przez chorych na nerwice. pseudohalucynacje i omamy mają jedną istotną cechę wspólną. Omamy ustrojowe niejednokrotnie występują łącznie z dotykowymi. Zostały one opisane bardzo szczegółowo przez Kandinskiego w pracy wydanej w 1890 r. Podobieństwo słów używanych na oznaczenie różnych treści. są odczuwane jako obce. trupie. z jego narządów wewnętrznych lub z różnych części ciała. robaków". co prowadzi do bardziej złożonych doznań omamowych przybierających różną treść. a będącej przykładem wnikliwej analizy klinicznej zaburzeń procesów poznawczych. narzucone z zewnątrz doznania. . które widzi. lub wręcz niezwykłe i nie dające się wyrazić. Chory. nie mają cech obiektywnej przedmiotowej rzeczywistości. Dokładne zrozumienie opisu pseudohalucynacji wymaga chwili uwagi. przemieszczanie serca lub żołądka albo zmiany zachodzące w różnych narządach pod wpływem-jak sądzi niszczących promieni skierowanych na jego organizm. Omamy czucia ustrojowego są to zwykle elementarne doznania napływające.zapachy zgnilizny. dla alkoholowej psychozy majaczeniowej. hakowe"pochodzi stąd. Pseudohalucynacje są to spostrzeżenia (lub myśli) powstające bez bodźców działających z zewnątrz. Chory czasem odczuwa ściskanie mózgu. są również omamami. które chory ocenia krytycznie i dlatego powinny nosić nazwę halucynoidów. Od omamów węchowych należy odróżnić hal ucynoidy hakowe (nazywane niezupełnie słusznie omamami hakowymi) . które trudno choremu bliżej określić. Tego rodzaju doznania czasem idą w parze z urojeniami pasożytniczej choroby skóry (por. w odczuciu chorego. Om a my do ty ko we polegają na odczuwaniu przez chorego różnych doznań z powierzchni skóry. jak. przeżywając pseudohalucynacje wzrokowe. lecz znamiona wyobrażeń zlokalizowanych w przestrzeni wewnętrznej. Tego rodzaju omamy są charakterystyczne zwłaszcza. lub czują ogrzewanie bądź oziębianie skóry. wywołany działaniem promieni. przykrych zapachów pojawiających się napadowa i występujących w padaczce. potwierdza tylko konieczność całościowego (holistycznego) podejścia do pacjenta i do dostrzeganych zaburzeń. oddających całkowicie odmienne sposoby myślenia. oczami wyobraźni"i które na ogół bez trudu odróżnia od spostrzeżeń realnie istniejących przedmiotów. ale nie wyłącznie. czyli omamy rzekome. chociaż chorzy ci. Chory może odczuwać obecność na skórze poruszających się owadów lub większych zwierząt. Odczuwają też poruszanie się mrówek. pod skórą. polegają na odczuwaniu. zwłaszcza w schizofrenii paranoidalnej. Niekiedy. 95) . mimo iż tak nazywane. dziwne". To zaburzenia psychosensoryczne.

są charakterystyczne dla padaczki ze zmianami w płacie skroniowym. co powiedziano dotychczas. których źródło chory umiejscawia wewnątrz swego organizmu. w stanach . zaburzenia. tj.zdają się być bardzo małe (mikropsje) lub wyolbrzymione (makropsje) . zarzuty kierowane do niego. uważa je za objaw chorobowy. takich halucynoidów. w kile mózgu. Określenie pseudohalucynacji. ujmując ogólnie. wielkości. zwykle krótkotrwałym. jest z konieczności mniej lub bardziej sztuczny. Halucynoidy Mu (lacwzides) są to wrażenia lub spostrzeżenia powsrające bez bodźców działających z zewnątrz: doznania te chory ocenia krytycznie. Pseudohalucynacje występują w psychozach schizofrenicznych. głos sumienia"Zgodnie z tym. jakby. Objawy te. a więc słowne. a czasem w stanach depresyjnych. osoby. i słuchowe. w guzach mózgu. przykry lub niezwykły zapach. Halucynoidy występują w niektórych przypadkach padaczki i guzów mózgu. Zaburzenia psychosensoryczne występują w padaczce. Chory np. W czasie napadu psychosensorycznegc świadomość chorego jest zwykle przymglona. wewnętrznie': do chorego np. zwłaszcza po ustąpieniu napadu. ale nie występują jakościowe zaburzenia świadomości.zaburzeń schematu ciała. że myślenie i spostrzeganie stanowią łącznie procesy poznawcze. lecz niejako. jak błyski. Halucynoidy wchodzą w zakres zaburzeń psychosensorycznych. Zaburzenia psychosensoryczne polegają m in. Do chorego dociera muzyka. Treść tych zaburzeń spzstrzegania bywa również bardziej zróżnicowana. które-podobnie jak w przypadku doznań elementarnych-są nieraz zmienione pod względem kształtu. występujące napadowa (napady psychosensoryczne) . Chory ocenia krytycznie. dziwaczny smak. wypowiadane w jego głowie i uparcie narzucające się np. Zaburzenia tego rodzaju leżą również u podłoża innych jeszcze objawów psychosensorycznych. a nie do zaburzeń spostrzegania. barwy spostrzeganych przedmiotów oraz na zmianie ich położenia i odległości względem siebie. W tym ostatnim przypadku ma miejsce ugłośnienie własnych myśli chorego: chory. który próbuje ująć i klasyfikować zjawiska dynamiczne.na występowaniu. plastyczne wyobrażenia. tj. głosy.przekleństwa. ale nie zyskują one przez tu cech przedmiotowości.przemawia. dostrzega on przedmioty. ile zniekształceniem pojęcia pseudohalucynacji.doznaje szczególnego uczucia. smugi. a każdy podział. które krętka scharakteryzowano poniżej. przyjmują nienaturalny kształt. polegająca na krytycznej ocenie tych ostatnich: nie towarzyszy im mylny sąd realizujący. Pseudohalucynaje są najczęściej wzrokowe. ale nie ma jednak zasadniczego znaczenia. są zwykle wyrazem zmian organicznych mózgu.typu wyobrażeń. należałoby pseudohalucynacjesłowne zaliczyć do zaburzeń myślenia. iż są to głosy (omamy) . słyszy myśli. lecz przypominają wyraźne. szmery. Pseudohalucynajom poświęcono nieco więcej miejsca ze względu na pewne niejasności i nieporozumienia. z którym można się spotkać.Obrazy te może również widzieć przed sobą w pewnej odległości. jakim uległ: dlatego w tych przypadkach mówimy nie o omamach. lecz o halucynoidach. Uwaga ta jest słuszna. Czasem chory odczuwa falowanie podłogi czy chodnika lub dostrzega obsuwanie się sufitu. w zaburzeniach świadomości typu oncjroidalnego. oderwane słowa. że jego kończyny wydłużają się. wbrew woli. jakie powstały wokół tego terminu. Zachodzi zatem zasadnicza różnica między omamami a halucynoidami. Tych myśli chory nie słyszy uchem. jeżeli pamiętamy. które "jak żywe stają przed oczami". tj. Doznania te są wyrazem zaburzeń syntezy treści spostrzeżeń. jest nie tyle uproszczeniem. że zmienia się ich ciężar lub położenie względem tułowia. Zaburzenia psychosensoryczne polegają również na pozornej zmianie kształtu.

tzn. pragną pozbawić go zdrowia. Czasem. spowolnieniei inne. pomijając przelotne natręctwa u ludzi zdrowych. choć oczywiście stwierdzenie pojedynczego objawu nie wystarcza do rozpoznania określonej choroby. Urojenia są zawsze objawem psychotycznym. tkankę mózgową. właściwymi lub prawdziwymi. Podział urojeń według treści. Czasem. Natręctwa. rozkojarzenie roku myślenia nasuwa podejrzenia schizofrenii. Zaburzenia poznania w zakresie czynności myślowych dotyczą zarówno treści. Idee nadwanościowe.objawem choroby psychicznej. Liczba osób objętych kręgiem urojeniowym bywa bardzo różna-od jednej osoby do dziesiątek czy . ale nieznaczne spowolnienie toku myślenia bywa przejawem fizjologicznego przygnębienia. Urojenia prześladowcze należą do najczęstszych urojeń.pu przebytym zapaleniu mózgu i po zatruciach uszkadzających. zarazem jednak przyspieszenie toku myślenia występuje również w niektórych stanach zaburzeń świadomości. pseudohalucynacjami i halucynoidami. W innych przypadkach chory nie określa bliżej domniemanych wrogów. jak i roku myślenia.94) . które-według niego-szkodzą mu bądź jego rodzinie. dążą do jego zniszczenia. Urojenia różnią się między sobą treścią i budową. otruć. wyczuwa"jednak grożące mu niebezpieczeństwo. Zaburzenia treści obejmują takie objawy. są interpretowane różnie i-jak zwykle w medycynie klinicznej w zależności od całokształtu obrazu chorobowego. omamy są nazywane pełnymi. I tak. chory wyraźnie wskazuje osoby. w celu podkreślenia różnicy między omamami (halucynacjami) . mimo oczywistych dowodów błędności. występują przede wszystkim w przebiegu niektórych nerwic. a zwłaszcza w stanach majaczeniowych. dla której omamy są objawem dominującym (patrz str.głębokie przeświadczenie chorego. Przyspieszenie myślenia jest jednym z trzech objawów charakterystycznych dla typowego stanu maniakalnego. . Zaburzenia myślenia i ich podział. ale pozostaje zawsze cecha wspólna. Urojenia. Z kolei spowolnienie myślenia może świadczyć o stanie depresyjnym. Zaburzenia toku myślenia. Każdy z tych objawów ma inne znaczenie psychopatologiczne. przyspieszenie. które chory wypowiada z głębokim przekonaniem o ich prawdziwości i których nie koryguje. Urojenia (delarioner) są to fałszywe sądy. idee nadwanościowe oraz natręctwa myślowe. że jest on prześladowany. Halucynoza lub omamica jest chorobą psychiczną. W poszczególnych przypadkach wypowiedzi chorych różnią się znacznie. tj. są wyrazem zaburzenia osobowości. Omówione objawy pojawiają się niekiedy w jakościowych zespołach zaburzeń świadomości. a raczej skrajne idee nadwanościowe. jak: urojenia. jak rozkojarzenie.

dość często natomiast łączą się z omamami. a ciało ulega rozpadowi. Urojenia hipochondryczne polegają na nieuzasadnionym przeświadczeniu u chorobie niszczącej organizm. z jego wyrazu twarzy oznaki miłości kierowanej ku swoim rywalom. ani przedstawieniem dowodów ich blędności. lub też ma miejsce urojeniowa interpretacja omamćw bólowych i czucia ustrojowego. a przede wszystkim dowodem zatruwania jego organizmu. Nierzadko chory-co jest wyrazem nie tylko urojeń prześladowczych. codziennych. Podobnie omamy smakowe i węchowe są często-według mniemania chorego-wymownym świadectwem działania na jego szkodę. bliskie urojeniom prześladowczym. w których dopatruje się oznak groźnego cierpienia. przybierają nieraz formę urojeniową interpretacji wydarzeń rzeczywistych.w psychozach starczych i czasem w schizofrenii. aczkolwiek i ta ich właściwzść występuje z różną wyrazistością. Diabeł jednak. mimo iż nazywane dy s m o rfofob i ą (dysmzrwowzżia) . Natomiast jak w życiu ludzi zdrowych. ale i odnoszących niemal na każdym kroku spostrzega ludzi. ale występują i w innych chorobach psychicznych. lecz przez siły tajemne. a poczytywanych za dowody zdrady. Urojeń nie daje się podważyć ani perswazją.setek osób. Urojenia zdrady małżeńskiej są charakterystyczne dla paranoi alkoholowej. np. odwrócenia uwagi od ukrywanych przed nim potajemnych schadzek. zwłaszcza w przypadkach. ale również ludzie obcy. żołądek jest zniszczony. w których rozpoznaje swoich prześladowców. pojawia się dzisiaj znacznie rzadziej niż jeszcze przed kilkudziesięcioma łaty. nie są fobią. np. Postawa nieco powściągliwa to wyraz braku przywiązania uczuciowego i widomy dowód związania się z kimś innym. gdy słyszy głosy donoszące o zbliżającym się niebezpieczeństwie lub zdaje się dań docierać rozmowa wrogów naradzających się nad sposobem zgubienia go. jego znajomi. Bywają to osoby z najbliższej rodziny chorego. w treści urojeń. Czasem chory w sposób uojeniowy tłumaczy fizjologiczne doznania ustrojowe. wyczytuje"z oczu współmałżonka. że jego twarz jest zniekształcona. Doznawanie omamów zwykle pogłębia jeszcze urojeniowe przekonania chorego.przez szatana. że jego przewód pokarmowy nie funkcjonuje od lat. Na przykład chory po wielokroć oznajmia. zwykle drobnych. W niektórych przypadkach chorzy czują się prześladowani nie przez ludzi. Niekiedy urojenia hipochondryczne zwracają uwagę otoczenia absurdalnością treści.osoby go śledzące. niepokojąco zmieniona . a zwłaszcza twarzy. Urojenia zazdrości. Serdeczne zdnoszenie się do chorego uznaje zn za prćbę wprowadzenia go w błąd. próby wyjaśnień czy też milczenie na równi zostają interpretowane według żywionego przekonania o niewierności.niżej) . Jest to cecha znamienna dla wszystkich postaci urojeń. Urojenia tej treści. tak i w treści urojeń-występują elementy właściwe współczesności: jedna z chorych cierpiących na psychozę starczą uciekała z domu w obawie. ale o cechach odrębnych. Urojenia wyjątkowo występują jako jedyny objaw psychotyczny. Chory. Na przykład omamy słuchowe mogą być dla chorego niewzruszonym dowodem słuszności jego podejrzeń. są urojenia zniekształcenia ciała. że zostanie umieszczona w obozie kosmonautów. lecz właśnie urojeniami. Nieco zbliżone do urojeń hipochondrycznych i odnoszących (por. Podejmowane rozmowy. np. Chory wyraża niezachwiane przekonanie.

zwykle u ludzi młodych. który z niepokojem zaczyna o nich rozmyślać-nie są niczym nowym i bywają zwykle umiarkowane lub nieznaczne. Student. np. że jego ciało wydziela przykrą woń. Urojenia poniżenia. Na przykład chory trwa w przekonaniu. w jego mniemaniu.niepospolite cechy umysłu. upośledzenia. do żadnej pracy. Czasem. nic już nie ma-ani rzeczy (urojenia zubożenia) . daje przekonujący dowód. Nierzadko chorzy zwracają się do chirurga. wiedzą". i wynoszących ponad otoczenie i przeciętność. że jego ciało jest niszczone przez straszną chorobę. ludzie ci radzą się go. ani zdrowia. czy jest na wskroś absurdalna. zamiast o urojeniach wielkościowych (lub innych) . że-wbrew potocznemu mniemaniu-chorzy psychicznie rzadko uważają się za osobistości znane z historii. który popchnie wiedzę naprzód. nieraz w okresie dojrzewania. działania. manii wielkościowej".o tym. oddziaływania i owładnięcia wykazują pewne cechy wspólne. zdradzają również objawy głębokiej depresji. wyróżniające je spośród dotychczas omówionych i wymagają osobnego Uj (Gid. ani nawet własnego ciała (urojenia nihilistyczne) . W innych przypadkach chory uważa się za człowieka skrzywdzonego przez ludzi lub zły los. Urojenia wielkościowe dotyczą osobistych przymiotów chorego wyróżniających go. ale w znacznej mierze fałszywych domysłach. której dominującym objawem jest dysmorfofobia w dosłownym znaczeniu. zubożenia.za Napoleona czy Aleksandra Wielkiego. zbliżają się czasem w swej treści do urojeń hipochondrycznych. najprostszej egzystencji. W innych przypadkach uderza fantastyczność urojeń. Urojenia grzeszności i winy znajdują wyraz w przypisywaniu sobie różnych przestępstw i zbrodni. Należy dodać. W pierwszym przypadku chory głęboko wierzy. którzy takie urojenia wypowiadają. nicości (nihilistyczne) . może dokonać wszystkiego. upośledzenia.dokonał doniosłego odkrycia naukowego. poniżenia. Urojenia wielkościowe często dotyczą pozycji człowieka w kraju i świecie. Są to np. np. czy ich treść dotyczy wydarzeń możliwych. gdyż zwykle chorzy. winy. Urojenia odnoszące (ksobne) dość często występują z urojeniami prześladowczymi lub mogą . że nos jest zbyt długi lub nieco wklęsły. A więc. uszy odstające itp. że jest autorem wynalazku.chory uważa się za przewodniczącego Świętej Trójcy. wpływa na ich decyzje. Nazwa ta jednak zbyt silnie akcentuje związek treści urojeń z zespołem depresyjnym. budzą jednak przykre i silne doznania emocjonalne. ku zgnębieniu chorego.dręczący lęk (fobia) i związana z nim natrętna myśl o własnej brzydocie. Stwierdzenie urojeń zniekształcenia twarzy uzasadnia podejrzenie procesu schizofrenicznego. rozwija się nerwica lękowa. Urojenia odnoszące. muszą pokutować ludzie niewinni. Mimo że te niedostatki urody-u człowieka. a sam wydaje polecenia. znajomość kilkunastu i więcej języków. że zreformował stosunki społeczne itp. który popisuje się tego rodzaju. Z urojeniami sprzęgają się iluzje. Chory może trwać w przeświadczeniu. iż psychiatria nie jest dla niego dziedziną znaną. że np. Czasem chorzy obwiniają się o grzechy obciążające najbliższych lub całą ludzkość: czują się ludźmi niegodnymi. lub mówi o.i budzi odrazę u innych. którzy nie zasługują na nic innego prócz kary. np. które różnią się jednak swoją budową oraz tym. tj. co odsuwa od niego ludzi. jest pozbawiony narządów. Takie i podobnej treści wypowiedzi są charakterystyczne dla urojeń wielkościowych. za które. jest niezdolny do niczego. czego pragnie. Urojenia grzeszności. a więc wspiera się na rozpowszechnionych. Chory też nieraz sądzi. rozległa wiedza. zubożenia i nihilistyczne bywają ujmowane łącznie jako urojenia depresyjne. domagając się wykonania operacji plastycznej. że zna osoby zajmujące najwyższe stanowiska. cała władza skupia się w jego ręku.

podobnie jak i wyobrażenia. 55) . Nastawienie odnoszące jedynie nieco przypomina urojenia i nie świadczy o patologii. czy za pomocą jakichś aparatów. stąd te baczne wpatrywanie się lub pozory. że na jego ciało lub umysł ktoś oddziałuje. czy to bezpośrednio. ale mogą wiązać się również z zaburzeniami spostrzegania (por. może. gdy jedzie tramwajem lub wchodzi do sklepu. są narzucane wbrew woli chorego. elektryzowanie (co może być także wyrazem omamów dotykowych) . poczucie obcości nasuwujących się myśli i wyobrażeń. a myśli jego są wykradane. że ludzie milkną na jego widok lub uśmiechają się porozumiewawczo. odkrywcze) . Urojenia owładnięcia nie różnią się wyraźnie od poprzednich. Urojenia oddziaływania polegają na przeświadczeniu chorego. że tak właśnie się dzieje. doznaje nasyłania obcych myśli z zewnątrz. że już w samym pojęciu pseudohalucynacji mieści się. mogą występować wraz z pseudohalucynacjami. Nla przykład. Chory. Urojenia paranoiczne to urojenia usystematyzowane. które występuje nieraz u ludzi zdrowych. Urojenia odnoszące polegają przede wszystkim na urojeniowej interpretacji wydarzeń rzeczywistych. tej i podobnej treści. Są to urojenia powiązane. Rozumowanie chorego na temat zagadnień szczegółzwych. Ludzie zapewne coś wiedzą o nim lub znają jego myśli. myśli nie przebiegają swcbodnie. zazdrości lub inne. jako jego cecha. wynalazcze. podobnie jak i urojenia odnoszące: te ostatnie są również objawem wielu innych chorób psychicznych. choć z urojeniami związanych. Urojenia owładnięcia i oddziaływania występują stosunkowo często w psychozach schizofrenicznych. pozornie logiczne i wykazujące wewnętrzną spoistość. Chory czuje. wyczytuje między wierszami"aluzje pod swoim adresem lub wręcz bierze do siebie przeczytane czy usłyszane słowa. być logiczne i konsekwentne. czasem w psychozach schizofrenicznych. a więc bywają prześladowcze. Chory odnosi do siebie wydarzenia rozgrywające się wokół niego. tzn.towarzyszyć urojeniom wielkościowym. Urojenia dotyczą nieraz treści artykułów w prasie czy audycji radiowych bądź programów telewizyjnych.hipnotyzowany lub odczuwa naświetlanie. bądź przeciwnie. Dla ścisłości dodać należy. wielkościowe (posłannictwa religijnego. Podział urojeń według budowy.tworzące pewien system dotyczący z reguły jednej zasadniczej dla chorego sprawy. często tkwiąca w nim samym.str. . które nasuwają się uparcie i niejako automatycznie (objaw automatyzmu psychicznego) . że urojemia paranoiczne różnią się nieraz pod względem treści. że działa nań jakaś siła. Chory jest przekonany. wymieniają słowa i dyskretne znaki.str. Urojenia owładnięcia. iż nie jest on przedmiotem zainteresowania i rozmów. 95) . bez udziału chorego lub wbrew jego chęciom. jest nią owładnięty. Chory czuje się np. dostrzega. Należy pzdkreślić. a brak nazwiska tłumaczy pominięciem go dla niepoznaki. Tego typu urojenia są charakterystyczne dla paranoi (czyli obłędu) i dlatego noszą nazwę urojeń paranoicznych. Od urojeń odnoszących należy odróżnić nastawienie odnoszące. mogą jednak występować także w innych chorobach psychicznych. tworząc zespół Kandinskiego i Clerambaulta (por.

zaczyna podejrzewać. mimo oczywistych 5-Psychiatria. że padł ofiarą tajnej organizacji. której chory doznaje sądząc. daje się zauważyć. Chory np.zrozumiał niejasne dotąd zmiany zachodzące w jego otoczeniu i że już wie. Fakty jednak. Może ono dotyczyć przeszłości objętej okresem choroby. ale również nie istniejących. m in. Chory np.krolem wszechrzeczy i wszystkich planet. lub wielkościowe. co nazywamy urojeniową interpretacją wydarzeń rzeczywi słych. a może również sięgnąć okresu przed zachorowaniem. które często towarzyszą urojeniom. dotyczą nieraz licznych zagadnień dość luźno powiązanych ze sobą. zarazem inkoherenme itd. tłumaczy w sposób urojeniowy. Gotowość do myślenia w sposób urojeniowy nosi nazwę nastaw lenia urój eOlOWCgO. wielkościowe.w urojeniowej postaci schizofrenii.dochodzi do wniosku i niewzruszenie wierzy. hipochondryczne. instytucji. Stara się je zrozumieć i wyjaśnić. nie wykazują już tak wyraźnej i konsekwentnej budowy. fałszywe interpretowanie Taktów i trwanie przy mylnym sądzie. Uwagi powyższe nie oznaczają bynajmniej. że jest np. Tego typu urojenia są charakterystyczne m in. Urojenia paranoidalne należą do najczęstszych i występują w różnych chorobach psychicznych. Urojenia niespójne (mkoherenme) charakteryzuje brak wszelkiej spójności i zmienność treści. czasem chorzy interpretują umjenicwo wydarzenia minione. Głębokie przeświadczenie chorego o prawdziwości wypowiadanych sądów jest cechą wskazaną w .. Różne wspó (występujące objawy są często przejawem tej samej choroby i nie można w sposób dowolny jednych objawów wyprowadzać z drugich. jak i do drugiej z omówionych grup.dla porażenia postępującego. W miarę rozwoju choroby utrwala się głębokie przeświadczenie chorego o słuszności jego sądów. Częściej jednak okres ten trwa dłużej i urojenia kształtują się stopniowo. że urojenia w części przypadków występują już na początku psychozy. która w rzeczywistości nie istnieje. Występowanie omamów. Analizując obraz kliniczny chorób psychicznych. w odróżnieniu od paranoicznych. Co do treści-to podobnie jak paranoiczne-mogą być prześladowcze. że charakterystyczną cechą urojeń jest nLin. z którymi się styka. Chory zapewnia otoczenie o posiadaniu niezmierzonych bogactw. a paranoiczne pod względem budowy.Urojenia paranoidalne (nieusystematyzowane) . zaledwie w kilka lub kilkanaście dni od dostrzeżenia zmian w stanie psychicznym chorego. mogą należeć zarazem do pierwszej. Uformowanie się treści urojeń łączy się czasem z poczuciem ulgi. majątków. jakie grozi mu niebezpieczeństwo lub jaką ma spełnić misję. W takich przypadkach ma miejsce rzutowanie (projekcja) urojeń wstecz. Poszczególne wypowiedzi chorego są często uderzająco absurdalne. że w jego otoczeniu zachodzą niepokojące zmiany. Wspomniano poprzednio. wskazują na to. A więc mogą być prześladowcze z uwagi na ich treść. Urojenia nie zawsze jednak dngyczą spraw aktualnych. iż grozi mu jakieś poważne niebezpieczeństwo. a nadto dotyczą one już zwykle nie tylko wydarzeń rzeczywistych. zgodnie z tym co powiedziano dotąd. a omamy występowaniem urojeń. sprzyja ich rozbudowie i utwierdzeniu się chorego w słuszności jego sądów. Uhory sądzi np. że niektóre wypowiedzi rodziny lub listy. dowodów blędnoici. jakie otrzymuje. w istocie fałszywych. Urojenia. skrzyń złota lub o tym. zazdrości i inne. że np. co z naciskiem należy podkreślić że urojenia tłumaczymy obecnością lęków i omamów.

daje tym samym wyraz nieprawidłowościom w zakresie nie tylko treści myślenia. mając na myśli objaw psychopatologiczny" wydaje się wskazane dodanie do omawianej nazwy przymiotnika. Urojenia bowiem. zasad filozoficznych. Pzglądy te są niekiedy słuszne. przejawiają się przywiązywaniem szczególnej wagi do pewnych dążeń. upodabnia idee nadwartościowe du urojeń. Mimo tego istotnego zastrzeżenia. aczkolwiek powszechnie przyjęte. Jednak w miarę postępu leczenia i poprawy stanu psychicznego poprawa ta przejawia się mJn. skrajna"-skrajna idea nadwartościowa. reformy stosunków społecznych. urojenia-ze względów praktycznych-nadal będą umieszczane wśród zaburzeń treści myślenia. ale zarazem trzeba umieć je wyodrębnić. który wypowiada głębokie i zarazem fałszywe przekonania. ale używając określenia idea . podobnie jak i inne objawy psychotyczne. ale ujawniających wyraźną. każda idea nadwartuiciowa jest ideą dominującą. Nieraz reż charakteryzuje je pewna dziwaczność treści. zapaleni kolekcjonerzy. Człowiek. Otóż stanowisko takie. w rodzeniu się wątpliwości co do słuszności urojeniowych przekonań: . prawidłowo. szachiści. czy może pewne sprawy widzę nieco przesadnie. "Jest to moment.idee nadwartościowe różnią się od natręctw) . Są wśród nich zapamiętali działacze społeczni. Natomiast w stosunku do ludzi o prawidłowej osobowości. sekt religijnych. słuszne. które człowiek uważa za szczegulnie ważne. Fanatyczne działanie w imię nadwartościowej idei i wiara w jej prawdziwość (czym m. mogą jednak również charakteryzować ludzi o osobowości ukształtowanej.. Należy więc dokonać pewnego rozróżnienia. naukowcy. Idee nadwartościowe znajdują swój wyraz w żarliwym propagowaniu pewnych poglądów. ale również procesów emocjonalnamotywacyjnych. Idee nadwartościowe świadczą (w części przypadków) o zaburzeniach osobowości. stał się celem dla siebie. Przy wstępnym omówieniu urojeń zaliczono je do zaburzeń treści myślenia. w czym bardzo pomaga prosta i przejrzysta klasyfikacja objawów. spostrzeżeniowego poznania świata oraz postaw. oznacza właśnie pewne uproszczenie. jakie przyjmuje wobec ludzi i wydarzeń. wytkniętych celćw i ich realizacji.wiary. Idee nadwartościowe to przekonania. Rzecz jasna. Idee te. przy równocześnie niezbędnym kontynuowaniu leczenia farmakologicznego. i z ktćrymi jest silnie związany emocjonalnie. gdy psychoterapia znajduje szersze niż dotąd zastosowanie w leczeniu choroby psychicznej. pozostaje określenie idea nadwartościowaoczywiście już nie. planów życiowych. aby osiągnąć cel. niestrudzeni podróżnicy. Otóż. a co za tym idzie-nikła podatność na korygujące wpływy otoczenia. Ludzie przeniknięci ideą nadwartościuwą nieraz pracują długie lata. archeolodzy-amatorzy i inni. Czy aby na pewno jest dokładnie tak. nie są jakością izolowaną i autonomiczną. w innych przypadkach okazują się błędne i szkodliwe. nazywane też "myślami nadwartościowymi". dotyczących np. Poszczególne objawy należy dostrzegać w ich wzajemnych powiązaniach. by nie mylić objawu psychopatologicznego z nieco przejaskrawioną właściwością człowieka zdrowego. idee nadwartziciowe nie zawsze zawierają sądy fałszywe i nie są całkiem niedostępne krytycznej perswazji. a nawet nieco przesadną dominację jednego nurtu w życiu. ktćry dawno stracił swój sens. skrajna"-bądź też idea dominująca lub wiodąca.. W odróżnieniu jednak od tych ostatnich.definicji urojeń. Idee nadwartościowe. jak sądzę.in.

to okazuje się zwykle korzystną właściwością osobowości. czy drzwi do mieszkania zostały zamknięte. tj. zawęża krytycyzm i uniemożliwia harmonijne funkcjonowanie osobowości. tak że w końcu drzwi są otwarte? . wyróżnia się następujące rodzaje natręctw. a więc patologicznej. Opis tych objawów uzupełnia charakterystyka fobii. Natrętne wyobrażenia są to wyobrażenia np. krany zakręcone. Z kolei chory sprawdza.skupiającego je na jednym celu. skrajna') nie sugerujemy patologii. którzy ze ślepym uporem dążą do krańcowo wyolbrzymionego celu. Rozpatrując zaburzenia treści myślenia-omówiono dotąd urojenia oraz idee nadwanościowe. zaniedbał swych obowiązków. tj. Człowiek. obrażające uczucia religijne chorego. ujmując silnie klamkę i dla pewności kładąc jeszcze raz rękę na kluczu tkwiącym w zamku.zamyka drzwi ostrożnie.ustawicznego mycia rąk w obawie przed zakażeniem. Natcętne myśli to np. Należą tu również długotrwałe poszukiwania zapomnianego nazwiska czy nazwy miejscowości lub liczenie w myśli do określonej liczby przed podjęciem jakiejś ważniejszej czynności: .scen o treści erotycznej. że dobrze mu znane dręczące pytania z pewnością powrócą. wykazują niektóre cechy właściwe nauęctwom. czy aby jego wypowiedzi są dobrze rozumiane przez otoczenie.wielokrotne sprawdzanie. To przeświadczenie o niedorzeczności lub chorobliwości odnosi się do wszystkich postaci natręctwi stanowi ich charakterystyczną cechę. jak w przypadku fanatyków. np. najpierw pierwszy zamek przekręca klucz raz. uwzględniając zarazem inne pustacie nauęctw. ocenia je krytycznie. który daremnie stara się je odsunąć od siebie. krure należą do zaburzeń procesów emocjonalnych. które opada i rozładowuje się na pewien czas dopiero po wykonaniu czynności natrętnych. mimo że chory wykonuje te czynności z pilną uwagą. Jednak już wkrótce po opuszczeniu mieszkania może pojawić się pytanie: czy sprawdzając.uporczywie doznawane przez chorego wątpliwości. Natręctwa i fobie. dwa razy.dominująca lub wiodąca (bez. przewidując. Usiłowania re kończą się zwykle niepowodzeniem lub nawet nasilają przykre uczucie wewnętrznego napięcia. Każda idea nadwanościowa odgrywa rek silnego czynnika motywacyjnego i scalającego działanie. potem drugi zamek. Z tego względu. Natręctwa (wwessimer) to myśli lub wyobrażenia uporczywie narzucające się lub czynności ruchowe wielokrotnie wykonywane. jeżeli idea nadwartościowa nie przekracza pewnej miary. czy właściwie uchwycił sens wyjaśnień lekarza. Nie jest tak natomiast w przypadku skrajnej idei nadwartościowej. czy nie. Poniżej podano krćtką charakterystykę natręctw myślowych. mimo przeświadczenia o ich niedorzeczności. nie otworzył przypadkiem drugiego zamka. który doznaje natręctw. Wiem. Chory próbuje odsunąć od siebie natrętnie powracające myśli lub próbuje zaprzestać wykonywania po wielokroć pewnych czynności. a klucz pierwszy-czy na pewno przekręcił w prawo dwukrotnie. Postępując w sposób nieco schematyczny. czy podjętą czynność doprowadził do końca. Jej nadmierne nasilenie. a potem w lewo. Natrętne czynności re np. któremu inne zostają podporządkowane.natrętne wyobrażenia i czynności ruchowe. że to nie ma sensu. ale już policzę i będę miał spokój". które nasuwają się na widok obrazów świętych. czy zamknął drzwi dobrze. czy nikłe z pozoru objawy nie świadczą o rozwijającej się poważnej chorobie itp. czy żelazko jest wyłączone. posągów. skrajnej. Chory np. a zatem przytłaczająca dominacja jednego dążenia. czy może tylko raz. przekręcając klucz również dwukrotnie. bez pośpiechu.

jazda windą. która jest procesem chorobowym. w przypadku fobii. rozpoznawać pospiesznie nerwicy z natręctwami. objaw spotykany najczęściej w schizofrenii. Złożone i długotrwałe działania. Inną cechę wspólną. jak i przedmioty. jak i fobii. niż dręczyć się cały dzień. a więc przymusowe.W myśli analizuje pilnie poszczególne etapy działania. a nie drobną nieprawidłowością. tj. Lepiej wrócić do domu i sprawdzić dobrze. mimo pewnych rysów podobnych. lecz jako jego własne. Od natręctw.najpierw. Jeżeli natręctwa dominują w obrazie chorobowym. napływające z zewnątrz. "ł'zasem działania natrętne. Inne sytuacje mogą u tego samego człowieka nie wywoływać lęku (typu fobii) i rak dzieje się najczęściej.jako silny lęk. . także napór obcych myśli (mamyzm) . z racji doznawanych niekiedy nauęcrw. choć przykre i niepotrzebne. zakręcania kranu itp. choroby.. uderzanie pięścią. Automatyzm psychiczny polega na wykonywaniu pewnych czynności (automatyzm ruchowy) . Te właśnie cechy znalazły wyraz w nazwie omawianych zaburzeń. mydląc dłonie określoną liczbę razy-5. Jest to typowa fobia wysokości (aropAWa) . Fobia występuje np. że owe myśli. przebywanie na wysokości. orazrzadziej-w przebiegu niektórych chorób uwarunkowanych zmianami organicznymi. kran. sytuacja"rozumianym w szerokim znaczeniu. Są to zarówno sytuacje. w padaczce w przypadku pourazowego lub pozapalnego uszkodzenia mózgu. wyraźnie odróżniamy zaburzenia określane ogólnym mianem automatyzmu psychicznego. w sytuacji gdy człowiek spogląda z balkonu na ulicę: balkon ten może być zaledwie na drugim piętrze. przyjmują postać pewnego rytuału.przechodzenie przez most czy pusty plac.. Oprócz czynności ruchowych. Podobnie więc jak w stosunku do nauęctw jest zachowana ocena krytyczna. zrywanie się itp: czynności te są odczuwane przez chorego jako obce. klamkę od drzwi i dopiero potem przystępuje do mycia rąk. Gilarowski. mogą wydać się czytelnikowi znajome. to czasem używamy określenia zespół anankastyczny.dotyczącą zarówno natręcrw. w stanach depresyjnych i czasem w schizofrenii. Chory. nie są przez niego traktowane jako myśli obce. np. Przelotne natręctwa pojawiają się również u ludzi zdrowych. od niego niezależne. Objawy automatyzmu psychicznego występują w schizofrenii. a nie na szczycie wieżowca. l 957) . stanowi uporczywość występowania tych objawów. toteż niektóre przykłady. np. Natręctwa występują w nerwicach. ale równocześnie przypomina sobie analogiczne czynności wykonywane co dnia: w końcu nie wie już nic: . 20. odkaża"spirytusem lub innym płynem brzegi umywalki. Analogiczna różnica zachodzi między automatyzmem ruchowym a natręctwami ruchowymi. uważa swój lęk za nieuzasadniony. na dążeniu do ich unikania oraz na przeżywaniu lęku przed tymi sytuacjami. takich jak poruszanie kończynami. zwłaszcza w nerwicy z natręcrwamii w nerwicy lękowej. jakimi bywają wędrówki w jasnym stanie pomrocznym. Mimo to nie należy. A. są również zaliczane do przejawów automatyzmu psychicznego (W. należy do automatyzmu psychicznego. chociażby zamykania drzwi. zwierzęta. aczkolwiek nasuwające się wbrew woli chorego. zachowując z kolei określony sposób odkładania mydła. 10. Fobie (ywzóiae) polegają na występowaniu lęku w określonych sytuacjach.mycie rąk (mlwomumu) w obawie przed bakteriami. W określeniu fobii posłużono się terminem. Automatyzm psychiczny w postaci naporu obcych myśli tym różni się od myśli natrętnych. Chory np. lub przebiegające wbrew jego chęciom.

Zachowanie pacjenta może więc nasunąć przypuszczenie. wbrew jego chęciom. zahamowanie oraz zatamowanie.. co powiedziano. by niejako czuć za plecami otwartą przestrzeń. Jego nasilenie-co dotyczy również innych fobii. lub wykazuje wyraźnie zwolniony bieg. która wyzwala lęk. jak wiadomo. zagubieniem się w tłumie.lęku przed podróżowaniem (dromzphzwa) . W przypadku fobii. W przypadku osłupienia chory nieraz całkowicie milknie (mwirmur) . więc wybiera miejsce tuż przy drzwiach. lęku przed przebywaniem w otwartej przestrzeni (aguramicbia) -zmniejsza się nieraz w obecności osób bliskich. a także przed wypadkiem samochodowym. To jednak. wejść do sali kinowej. są to tzw. a także-mimo pewnych odrębności-rozkojarzenie i splątanie. gdy ma kołu siebie osobę bliską. Bilikiewicz) . Częściej tubie łączą się z natręctwami oraz stanowią dominujący objaw nerwicy lękowej.w przypadkach przygnębienia. np. jak w głębokiej depresji. że jego lęk przed przebywaniem w pomieszczeniach zamkniętych (clawstrzphzbw) jest bezpodstawny. krytycyzm nie ulega zaburzeniu. a więc właśnie w sposób natrętny. Pajentuważa np. Zatamowanie tu nagłe przerwanie myślenia dotąd przesuwającego się sprawnie. z czym wiąże się w pełni zrozumiałe dążenie do ich unikania. np. Zwolnienie myślenia bywa nieznaczne. Ta okoliczność może jednak nie wystarczać. czemu. .fobie w czystej postaci (T. iż jego tok myślenia został znacznie zwolniony lub zahamowany. których pragnie uniknąć. co często występuje w depresji. zwolnienie. Do zaburzeń roku myślenia zalicza się przyspieszenie. czy aby nie znajdzie się w sytuacji. który-mimo trwania mutyzmu-może być zachowany. mJn. Zwolnienie toku myślenia występuje również w niektórych przypadkach padaczki i w innych chorobach uwarunkowanych zmianami organicznymi tkanki mózgowej. lęk przed zabrudzeniem się (wyrzywzia) przed bakteriami twcrzmywziw) . przy czym myśli te i wyobrażenia mogą pojawić się samorzutnie. Wyróżnia się dziesiątki fobii. przed zachorowaniem na gruźlicę (mmirizzńwiu) . przed czerwienieniem się w towarzystwie itp. które jest objawem charakterystycznym dla psychoz schizofrenicznych. charakterystycznej dla stanów maniakalnych oraz niektórych zespołów zaburzeń świadomości. od stosunkowo nieznacznego do gonitwy myślowej. który sam nie jest w stanie. Ale ta świadomość nie wystarcza do zwalczania lęku. Myśl niejako zastyga. Przyspieszenie toku myślenia osiąga różny stopień. nie wyczerpuje pojęcia fobii. gdy myśli (słowa i wyobrażenia) przesuwają się bardzo wolno. przed zachorowaniem na raka (cwrcmzzAóia) . Zahamowanie myślenia polega na zatrzymaniu się wolno przesuwającegu się wątku myślowego. To lękowe oczekiwanie ma wyraźne cechy natręctwa: człowiek chory częstokroć myśli o sytuacjach. Dopiero jednak pćżniejszewypowiedzi choregu dają pud tym względem pełną orientację. Zaburzenia myślenia z przewagą zaburzeń toku.Dlatego wspomniano. Zatamowaniu myślenia. towarzyszy poczucie głębokiego smutku oraz spowolnienie lub zahamowanie ruchowe. przed piorunami (cruwzywzwa) . jak w przypadku klaustrofobii. wchodzi i zajmuje miejsce. Fobia sporadycznie występuje jako jedyny objaw. cc jednak nie jest jednoznaczne z zahamowaniem procesu myślowego. że fobia polega na występowaniu lęku w określonych sytuacjach. ciemnością. Chory przeżywa bowiem również dręczące lękowe oczekiwanie. Chory. powstaje pustka. Myśl urywa się.

i kture nic nie komunikuje. dwojga imion.narastać bądź zwalniać się wyraźnie.. porem imię. Pan też ma nakazy. W schizofrenii jednak. że w przekonaniu chorego jego myśli są wykradane. Splątanie toku myślenia (rozerwanie związków myślowych) przejawia się zupełnym porwaniem wątku myślowego. Wskazane jest używanie tej właśnie nazwy. przy znacznym rozkojarzeniu. że te same słowa czy zdania są wypowiadane (samorzutnie lub w odpowiedzi na pytania) zawsze w sposób niemal identyczny.wszyscy rak robią. w tym miejscu. żebym pieniądze oddała.. jak trzeba. a więc chory może mówić wolno.nieraz towarzyszy interpretacja urojeniowa.. Nieostra granica zachodzi między perseweracją a stereotypiami słownymi. Częściej chory mówi w sposób względnie zrozumiały. tj. chodziłam już kiedyś.. Nasuwa się ewentualnie inne określenie. zakazy. podejmuje nowy i z kolei ten gubi.. . Jak tak długo leżę.. to są najmniejsze.miałam nakazy. że w schizofrenii rozkojarzenie występuje na ogół przy jasnej świadomości.. występuje ono często bez przyspieszenia toku myślenia. A nawet. dla której rozkojarzenie myślenia jest objawem szczególnie charakterystycznym. a przez to jakby zautomatyzowany. niekiedy wśród objawćw niepokoju ruchowego i działań impulsywnych. w znaczeniu schizofazji. Mówiąc o stereotypiach słownych..rozpad myśli (schizcfazja oznacza dosłownie "rozszczepienie mowy") . ktoś mu je odbiera. czasem połączonych jedynie podobieństwem dźwięku. nie tworzących żadnej sensownej całości. Rozkojarzenie polega na braku logicznego związku między poszczególnymi dłuższymi fragmentami wypowiedzi lub między zdaniami. przy przyspieszonym na ogół biegu myśli. choć jest to nazwa obca. coraz mniejsze. Zatamowanie myślenia. .. Ale mnie głowa boli. która polega na uporczywym trwaniu przy tych samych słowach lub zdaniach. skojarzeniami powierzchownymi.. trzydzieści. a zarazem w sposób wyraźnie rozkojarzony. odciągane". często zaznaczająca się.. jak radzą niektórzy) świadczy o nieporozumieniu i jest trudny do przyjęcia. . o tu. Rozkojarzenie nie jest na ogół aż tak znaczne. Tempo myślenia może jednak ulegać wyraźnym zmianom. Rozkojarzenie myśli łączy się czasem z przyspieszeniem toku myślenia. jest uwarunkowana nie tylko niejasnością wypowiedzi. ale zwykle o strukturze niezgodnej z gramatyczną budową zdania. kturego nie można jednak zrozumieć. Częste też są persewerację i werbigeracje. na dziesiątkę. Cechą charakterystyczną jest również i to. to zbliżają się i mówią. 8 Przykład wypowiedzi wskazującej na znaczne rozkojarzenie łuku myślenia: Przysłał po mnie Kowalski. Chcieli liczyć. Obok bezładnie nagromadzonych słów pojawiają się wypowiedzi złożone z kilku słów. Objaw ten nosi nazwę werbigeracji. polegająca na tym.. nacisk kładziemy na tu. a również-chociaż rzadziej-zahamowanie..wynika także z wielokrotnego powtarzania pewnych słów lub pojedynczych zgłosek. Tak znaczne rozkojarzenie nosi nazwę schizofazji wcWzozWdia) . żeby dochodziło do rozpadu myśli. może nagle ustąpić. chory wypowiada pojedyncze słowa lub wtrąca po kilka słów złączonych jakby w zdanie. wtrącając nieraz oderwane zdania.sto dwieście. moje nazwisko. Zbliżonym objawem jest perseweracja. a ja mogę chodzić do szwalni. ale łatwo traci wątek.. tj. Dziwaczność rozkojarzenia. polski bowiem odpowiednik sałata słowna" (lub "sałatka słowna".równo poukładane. ale m 3 n. przypadkowymi... ale zwykle wypowiadanych w odpowiedzi na pytania różnej treści.

jakie między nimi zachodzą. toteż częściej posługujemy się terminem autyzm (aÓiwuo: od gr. tj. myślenie autystyczne"nie wyczerpuje treści tej nieprawidlzwuści. Splątanie. a współwystępowanie sądów sprzecznych (por. że jego poznanie rzeczywistości jest spłycone. Mówiący zdaje się krążyć w miejscu. polega na. tj. że daje się je ująć w dwie grupy. przebiegu. które odnoszą się nLm. Zbliżoną nieprawidłowością jest rozwlekłość myślenia. wielokrotne powtarzanie jakiegoś słowa nosi też nazwę iteracji.występuje w otępieniu starczym. gdy bierzemy pod uwagę głównie przebieg myśli. Lepkość myślenia jest cechą charakterystyczną zwłaszcza dla otępienia padaczkowego. jakby zatartą. nieprawidłowości mogą dotyczyć również treści myślenia. ale i o tym. 8 Kolejne. Postawu ta wyraża się odsuwaniem od rzeczywistości-tj. w znaczeniu zaburzeń toku myślenia. a w jakiej mierze zaburzenia treści. a zespół splątania wy-zespołu amemywnego (amemia) . badając chorego i słuchając jego wypowiedzi.Splątanie toku myślenia jest charakterystyczne dla głębokich zaburzeń świadomości. Ta właściwość myślenia jest też nazywana w i s koty c z n o i c i ą (wrczriwr czgiamzmr) . Objaw ten jest charakterystyczny zwłaszcza dla zaburzeń uwarunkowanych zmianami organicznymi. w tym objawy psychotyczne świadczące o głębokim zaburzeniu procesów poznawczych. Otóż w podrozdziałach o zaburzeniach myślenia wspomniano. Myślenie autystyczne jest zaburzeniem myślenia typowym dla schizofrenii razem z rozkojarzeniem myślenia oraz upzśledzeniem życia uczuciowego zaliczamy je do objawów osiowych schizofrenii. przenikając się w sposób trudny do oddzielenia. Bilikiewicz) -jest przejawem wyraźnych zaburzeń treści myślenia. myśli. nasuwa się wniosek. przywieraniu"do jednego tematu: chory przy nim trwa nadmiernie długo i podaje wiele mało istotnych szczegółów. Samo jednak określenie. do zaburzeń myślenia omówionych w końcowej części tego podrozdziału. że zaburzenia toku myślenia i treści mogą się ściśle ze sobą łączyć. a nawet prowadzących dc jego zagubienia. Jedną stanowią zaburzenia treści myślenia. mwwr-sam) . Przedmiotem myśli chorego są przede wszystkim jego własne doznania. nosi nazwę inkoherencji myślenia (mcclerewhw) . Dotychczasowa charakterystyka zaburzeń myślenia wymaga pewnych uzupełnień. jest powierzchowny i względny. . Po zapoznaniu się z niektórymi postaciami zaburzeń myślenia staje się jasne. że chory myśli bardzo prędko. lecz czynią ją mało przejrzystą. musimy czasem zadać sobie pytanie. w jakiej mierze jego słowa wyrażają zaburzenia tzku myślenia. m in. Nadmiernie szybki potok myśli uniemożliwia głębszą analizę faktów i związków. a podawane przez niegz szczegóły nie wzbogacają treści. Na przykład skrajne przyspieszenie toku myślenia w stanie maniakalnym.gonitwa myślowa wyrażająca się słowotokiem (logorrwew) .wtedy. W przypadku bowiem zaburzeń roku. Omówione poprzednio rozkojarzenie nazywamy inaczej dysocjacją myślenia (diwzcimiz) . ale także określoną postawę przyjmowaną przez chorego wobec otoczenia i wobec własnych doznań. zwłaszcza dla zespołu splątaniowego.de re i z me m (dereisnue) -ktćrą chory odbiera w sposób zmieniony i przechodzi jakby mimo niektórych jej przcjawżw. Rozwlekłość myślenia jest zwykle uwarunkowana zmianami organicznymi. a więc formalnych. które charakteryzuje się przede wszystkim wprowadzeniem wątków ubocznych oddalających od tematu zasadnicznegu.niżej-ambisentencja) -aczkolwiek typowe dla rozkojarzenia myślenia (T. W związku z tymi uwagami. że podział ten ma znaczenie wyłącznie orientacyjne. Przed wymienieniem niektórych z nich i omówieniem dalszych objawów nasuwa się uwaga natury ogólnej. świadczy nie tylko c tym. a drugą-zaburzenia toku. Dlatego. który oznacza myślenie autystyczne.

jak sądzę. a zarazem opowiada. inaczej wspó (występowanie sądów sprzecznych (lub sądów względem siebie przeciwstawnych) . dwuwartościowość myślenia". W wielu jednak przypadkach schizofrenii. Ambiwalencja. że chory wobec niektćrych osób i w pewnych sytuacjach. Innym przykładem myślenia paralogicznego jest przyjmowanie pojęć zbliżonych za identyczne lub traktowanie cechy indywidualnej desygnatu nazwy jako właściwości nadrzędnej.w przebiegu klasyfikowania. uogćlnianie i wnioskowanie. Z wielu innych zaburzeń myślenia.do. ale z jego innych wypowiedzi wynika. że są one związane wspólną tajemnicą. należy wymienić ambiwalencję intelektualną. zwłaszcza w początkowym jej okresie. W przekonaniu chorego można np. opis nasz będzie. Dlatego. murem autyzmu". że oba re zdania uważa za prawdziwe. Myślenie magiczne łączy się zwykle z myśleniem symbolicznym. Ambisentencja. również charakterystycznych dla schizofrenii. polega na niedostatecznym odróżnianiu znaku (słowa. Oznacza to. np. lecz niekiedy w sposób wybiórczy zachowuje zdolność do syntonii. jak odbył się jego pogrzeb.wobec matki. a również myślenie magiczne. gestem czy spojrzeniem wpływać na bieg zdarzeń.vM-razem i rćwcw-napięcie) .niezgodnego z zasadami logiki. zaprzątnięty treścią urojeń i omamćw lub innych przeżyć psychotycznych. działając w zmowie z kolegami. została określona przez K. gdy w stosunku do licznych chorych na schizofrenię posłużymy się nie słowem autyzm. . tj. co ujawnia się m in. I w tym znajduje wyraz pzstawa symoniczna. Spetta trafnym terminem ambisentencji. jak abstrahowanie. lecz określeniem proporcj a sy nt o n i c z n o-a u ty s ty c z n a (pmpzmc wymowo-mmmcm. co on reprezentuje oraz na łączeniu nieracjonalnymi związkami pewnych wydarzeń. jest wyrazem myślenia paralogicznego. ale także (co należy podkreślić) w schizofrenii trwającej kilka i więcej lat. własnego dziecka i w środowisku domowym. średnica bowiem masztu statku równa się . Z chorym przejawiającym wyraźny autyzm trudno jest nawiązać kzntakr.Niknie prawidłowe poczucie rzeczywistości. nazywana też podwójną orientacją. Na przykład chory pozostaje w przekonaniu.słowem. powstrzymać je. pogłębia się dystans między chorym a otaczającymi go ludźmi i ich światem. W myśl wyjaśnień chorego trzeba je położyć razem. lecz jest właściwością wręcz znamienną dla schizofrenii i dotyczy różnych przejawów życia chorego. współbrzmienia"z innymi. Chory nie zawsze jest więc odgrodzony. Wspomniana powyżej wybiórczość patologii nie dotyczy bynajmniej tylko autyzmu.jego życia uczuciowego i aktywności. ojca. nastaje na jej życie. często występujące w schizofrenii. Na przykład chory. wyrażającym się przypisywaniem pewnym przedmiotom.wypowiada urojenia prześladowcze i obawia się. polega na tym. autyzm nierzadko występuje łącznie z synton ją (od gr. dzieląc na grupy rysunki ocznych przedmiotów. bliższy rzeczywistości klinicznej. znakom lub formom działania szczególnego znaczenia. Myślenie magiczne. łączy w jedną grupę kaczeniec i statek. że jej mąż. a zwłaszcza z takimi operacjami. przejawia zdolność (czasem nawet potrzebę) uczestniczenia w niektórych wydarzeniach realnego świata. że podobny kolor ubrania odwiedzających go osób świadczy o tym. m 3 n. tj. Pacjent zdaje się tkwić w innym świecie. Ta. co starałem się uzasadnić w innym miejscu. symbolu) od tego. zmieniać. nadać im inny sens. opisaną przez E. Jest to charakterystyka bardzo wyraźnego autyzmu. Bleulera. że chory wypowiada zdania sprzeczne. Chora np.

Analogiczna uwaga dotyczy depersonalizacji nerwicowej. z tworzeniem nowych. przechowywaniu. przemijającą) . ale ma poczucie nieprzerwanej ciągłości i indywidualnej odrębności psychicznej. ograniczając ren przegląd do objawów podstawowych. zostanie z konieczności pominięty. tj. Niedoczynność pamięci i inne jej nieprawidłowości. Pamięć umożliwia jednostce zdobycie doświadczenia i wykorzystanie go w działaniu. nie zawiera elementów magicznego udziwnienia świata ani-rzecz jasnainterpretacji urojeniowych. plombażatomowy (w znaczeniu bomby podłożonej pod dom) . Zeigarnik. oraz pamięć trwaj ą. Nadczynność pamięci (hvzerwnewu) . tym innym.derealizację jako objaw psychotyczny. tj. rozpatrując zaburzenia myślenia w schizofrenii.w zespołach onejrcidalnych i stanach depresyjnych. rozpoznanie". emocji oraz dokonanych czynności ruchowych. czy aby otoczenie nie jest jakby zmienione. Wyróżnia się p ami ęć ś w i eż ą (dynamiczną. która pozbawiła go myśli własnych. Derealizacjawystępuje w różnych postaciach schizofrenii oraz w zespołach zaburzeń świadomości. Świat staje się nierealny. Spotykamy się również. myśli. Ta ostatnia jest płytsza. tak jak w ma miejsce w zespole Kandinskiego i Clerambaulta. Z tych względów pamięć odgrywa główną rolę w procesie dostosowania jednostki do otoczenia: jej zachowanie zależy w znacznej mierze od tego. nieraz nawet widząc je w sposób wyolbrzymiony. Pamięć polega na utrwalaniu (zapamiętywaniu) . charakterystyczny zwłaszcza dla schizofrenii. udziwniony. i derealizację nerwicową. Nadczynność pamięci może występować razem z wysoką ogólną sprawnością intelektualną. Teoperson. Konorski. Spotykamy się też z określeniem derealizacja nerwicowa. l 969) . np. której podłożem jest-jak się przyjmuje-uczynnienie zamkniętych. odgrywa niewielką rolę w psychopatologii. 8 Słowo. gdy chory z niepokojem dostrzega i rozważa zachodzące zmiany w jego osobowości. narzucając mu obce i kierując jego działaniem. niezrozumiały. Poniżej omówiono zaburzenia pamięci. ja". . dziwacznych słów (neologizmów) . W schizofrenii depersonalizacji może towarzyszyć poczucie braku łączności pomiędzy sobą w chwili obecnej. w podanym określeniu pamięci. m in. wymaga pewnych wyjaśnień. a sobą kiedyś. Należy jednak wyraźnie odróżnić re objawy. samo wzbudzających się obwodów neuronów korowawzgurzowych (J.zdolność szybkiego zapamiętywania obszernego materiału oraz odtwarzania zapamiętanych treści w sposób dokładny i szybki. czy i na ile wpływy środowiska oraz wyniki własnej aktywności zostają utrwalone. zmienionym. Rozległy dział. swego. l 969) . gdy chory śledzi zachodzące w nim zmiany. rozpoznawaniu*i odtwarzaniu (przypominaniu) treści doznanych uprzednio spostrzeżeń.statyczną. lecz jedynie psychasteniczne wątpliwości. ale bynajmniej nie.średnicy łodygi kaczeńcu (8. Inaczej w depresji. a następnie odtworzone. tj. wrażeniowanie i inne. jaki stanowi psychologia pamięci. Na przykład chory czuje się owładnięty obcą silą. Depersonalizacja polega na poczuciu zmiany swojej osobowości. Podobnie brzmiące nazwy nie mogą przysłonić jakościowych różnic między depersonalizacją (i derealizacją) schizofreniczną a nerwicową. W. jego realność jakby niepełna. W przypadku derealizacji chory odbiera rzeczywistość w sposób zmieniony. inny niż dawniej.

jego imieniny.jednostronne uzdolnienie wykonywania w pamięci wielocyfrowych działań rachunkowych i zapamiętywania długich szeregów cyfr. nie pojawia się. Nadczynność pamięci uwarunkowana zmianami chorobowymi zaznacza się w stanach hipomaniakalnych. 96) . jak również przypominanie dawnych. tj. niedoboru snu lub innych czynników astenizujących. jak wiadomo.takich. nie mogąc przypomnieć sobie pzzostałych. osłabienie pamięci Sprawia im trudność przyswajanie nowych informacji. które widziała: .wiadomości szkolnych. U chorych na nerwice. np. jak pierwsza większa podróż dziecka. a zwłaszcza zapamiętywania. teraz sobie przypominam. Wzruszenie również może spowodować odżycie w pamięci zdarzeń dawnych. że to zdjęcie widziałam poprzednio". jednak silne emocje. umieszczonych pomiędzy zdjęciami nie eksponowanymi. aczkolwiek jeszcze przez pewien czas może utrzymywać się subiektywne przeświadczenie o jej mniejszej sprawności. W przypadkach nerwic chorzy często zgłaszają skargi na. Otóż hipermnezja dotyczy czasem osób niedorozwiniętych umysłowo. z odległej przeszłości. Tego rodzaju kłopoty z pamięcią mogą się przytrafić i najzdrowszemu. gdy jej zaburzenia są spowodowane zmianami chorobowymi. Zaburzenia pamięci uwarunkowane zmianami organicznymi są charakterystycznym objawem zespołu psychoorganicznego (str. nie tylko z dzieciństwa. gdy wiadomości tak przed chwilą nieodzowne. odzywają w pamięci dopiero po wyjściu z sali egzaminacyjnej. Nieznaczne napięcie emocjonalne działa tu zwykle aktywująca.Otóż w odniesieniu do pamięci oznacza ono poczucie znajomości (lub. Zaburzenia pamięci występujące w tym zespole polegają na upośledzeniu procesu przypominania i przechowywania. a nawet niektórych wiadomości dotyczących zajęć codziennych. Potrzebna informacja. zawsze tak się dzieje. nieraz trafnie rozpoznaje zdjęcia. Na przykład osoba badana. Niedoczynność pamięci (ivpcmwzra) może być psychogenna i czynnościowa lub spowodowana organicznym uszkodzeniem mózgu. ale-ogólnie rzecz biorącprzypomnienie zapomnianych treści. które spowodowały kiedyś silną reakcję emocjonalną. które wykazują np. Znane są powszechnie przypadki. pamięć ulega poprawie. staje się czasem możliwe w hipnozie. np. występują również na skutek znużenia. Podobne zaburzenia. upośledzenie zapamiętywania na skutek rozproszenia uwagi wywołanego stanem wzruszenia.gdy luka pamięciowa jest następstwem przebytegostanu pomrocznego. powodują przejściowe zahamowanie zdolności przypominania. O patologii pamięci mówimy wówczas. odtworzyła z pamięci część. przy nieraz względnie dobrej pamięci wydarzeń . niezwykłe przedstawienie w teatrze. zwłaszcza przy małej odporności na sytuacje stresowe. nazwisk. co pogłębia uczucie niepokoju. której pokazano 20 fotografii. w których zwłaszcza gotowość pamięci bywa podwyższona. Podobny bywa wpływ emocji na przypominanie. w miarę wyrównywania się nastroju i ustępowania przykrego napięcia. Zaburzenia pamięci czynnościowe to mań. znaności') i jest formą przypominania. Zdaje się to dotyczyć zwłaszcza takich wydarzeń. dobrze znanego adresu. choć niewątpliwie znana. ukazujących się z dość znaczną wyrazistością.zdolność szybkiego odtwarzania zapamiętanego materiału. tj. Wywołanie podobnych wspomnień. jeżeli oczywiście niepamięć nie jest wywołana zmianami organicznymi. Widząc jednak ponownie kilka z nich. bieżącej daty.

są przejawem zafałszowania pamięci (por. i nie jest w stanie zdać sobie sprawy. mówienia co bądź. tzw. Konfabulacje. pozostawiają całkowitą niepamięć. kolację. czy ktoś go odwiedzał itp. W płytszych zaburzeniach semznam człowiek jest w stanie odtworzyć pojedynczo fragmenty doznań z okresu choroby (są to tzw. jak i jakościowych. Jest to niepamięć wsteczna (awmesiw reocgmda) . potem coraz to bliższe chwili pojawienia się zaburzeń świadomości lub jego utraty. np. Niepamięć rozciąga się nieraz na okres poprzedzający utratę lub zaburzenia świadomości.chory doznał urazu czaszki w wypadku samochodowym. bądź też podsuniętą w sugestywnie zadanym pytaniu.że odzywają w pamięci wydarzenia odległe. nie potrafił odtworzyć tego okresu-nie pamiętał drogi do szpitala. Jeśli otępienie jest głębokie. po próbach samzbójczychprzez powieszenie lub zatrucie gazem.jadł tego dnia śniadanie. W przypadku niepamięci częściowej pozostają dość liczne wspomnienia z okresu trwania zaburzeń świadomości. Jednak również tego rodzaju luka pamięci może się zmniejszyć i wypełnić stopniowo fragmentarycznymi wspomnieniami.jaku następstwo zaburzeń świadomości) .stan ipiączkuwy lub spląraniowy. A więc np. Niepamięć minionego okresu jest objawem typowym dla zaburzeń świadomości tak ilościowych. Robi to wrażenie zmyślania. to chory już po chwili zapomina.odległych. towarzyszy jednak temu przeświadczenie.wyspy pamięciowe) .na skutek nastawienia lękowego lub myślenia katatymicznegu. przypomniane. Są tu konfabulacje. Nie jest to wówczas paramnezja. może obejmować krótki okres liczony w minutach lub godzinach (np. a nawet lata.po ustąpieniu stanu majaczeniowego lub oncjroidalnego. czy np. tzn. jaki miał miejsce już pu ustąpieniu zaburzeń świadomości.niepamięć śródczesną (wmwesiw zzwgrwa) . Luki pamięciowe chorzy wypełniają nieraz treścią fałszywą. Do paramnezji zalicza się konfabulacje (wzmiankowane poprzednio) . Zafałszowanie pamięci należy odrćżnić od zn i e kształceni a treść i spostrzeżeń. przypadkową.dalej) . co sam mówił lub o co był pytany. Okres niepamięci stopniowo ulega skróceniu. które odzwierciedlają rzeczywistość w sposób zmieniony (np. Niepamięć (wmeria) . stracił przytomność. Występuje ona po urazie czaszki powodującym wstrząśnienie mózgu. pu napadach padaczkowych lub elektrowstrząsach. Zafałszowanie pamięci (pwmmeiw) . że odpowiedź jest trafna i właściwie umiejscawia fakty w czasie. aczkolwiek wymienione w tym miejscu. czasem wręcz nieprawdopodobną. zwanego zespołem amnestycznym Korsakowa (str. złudzenia i omamy pamięciowe oraz zjawiska typu dćja yu. jak tu ma miejsce w przypadku rozległego uszkodzenia tkanki mózgowej. 983. np. przejawiającego się klinicznie głębokim.życzeniowegz) . Głębokie zaburzenia świadomości. ale czasem trwa długie miesiące. tj. Po pewnym jednak czasie. już będąc w szpitalu. ale odzyskał ją w drodze do szpitala: odpowiadał na zadawane pytania i przejawiał zainteresowanie losem innych. Niepamięć następcza (wuzviw wÓerzwwda) polega na pokryciu niepamięcią okresu. ale zostają wiernie odtworzone. zespołem utępiennym. tj. lecz prawidłowa reprodukacja iluzyjnie zniekształconych spostrzeżeń. znamienne zwłaszcza dla zespołu psychoorganicznego. .luka pamięciowa.

. a więc nie przeżytej nigdy poprzednio. aczkolwiek nigdy nie brał udziału w działaniach wojennych. *ławWwior (gr. Do paramnezji zalicza się również złudzenia pamięciowe ustożsamiające. zwłaszcza silne. Pacjentka zdradzająca omamy pamięciowe skarży się np. w nocy jest napastowana przez mężczyzn: chory opowiada ze szczegołami. już pomyślanego" (leja pensee) i "już słyszanego" (deja entendu) . gdy kontroluje przebieg pewnych czynności wykonywanych przez kogoś lub przez siebie. ujęcie lub zniekształcenie pewnych elementów ich treści. Polegają one na przeświadczeniu chorego o realności przeżyć. już przeżytego" (deja vecu) i.myślenia lub spostrzeżenia. Vwaga nie jest odrębną. gdy jednostka obserwuje wybrany obiekt znajdujący się w jej otoczeniu. Omamy pamięciowe występują w psychozach schizofrenicznych. Złudzeń pamięci doznają mJn. to objawy. Krótkie informacje podane w tym podrozdziale dotyczą. chorzy w stanie maniakalnym. już widzianego" (dćja yu) . lecz polega na skierowaniu czynności poznawczych w określonym kierunku (a również na gotowości do działania) .Spzsuzeżeń. a również pogrążeni w depresji. gdy stara się śledzić własny stan psychiczny (np. czasem pojawia się poczucie obcości w sytuacji znanej (jamais vu) . gdy treść czynności psychicznej np. Zaburzenia ukierunkowania czynności poznawczych. Częściej jednak psychopatologiczne złudzenia pamięci są wyrazem unjeniowego zniekształcenia wspomnień. ) -upragniony. których nie doznał lub które wystąpiły jedynie w wyobraźni. Jackson w swych pracach z lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku. pomyślny. tj. Złudzenia pamięciowe utożsamiające występują w formie napadowej w przypadkach padaczki skroniowej. Polegają one na poczuciu znajomości sytuacji nowej. W przeciwieństwie do wymienionych postaci zafałszowania pamięci. wrogości. uwagi i niektórych jej zaburzeń. Innym pojęciem psychopatologicznym są omamy pamięciowe. oraz niekiedy w przypadkach zatruć. zimnicy. a również. Złudzenia pamięciowe występują u ludzi zdrowych. co i dzisiaj wyraźnie się podkreśla. Objawy te noszą nazwy. że dćja vu i objawy zbliżone występują również u ludzi zdrowych. Złudzenia pamięciowe uwarunkowane zmianami chorobowymi mają swe bezpośrednie podłoże w zaburzeniach emocji i treści myślenia. Tak dzieje się np. że w szpitalu. Przyczyną złudzeń pamięciowych bywa postawa niechęci. siadów pamięciowych".postawami. Zafałszowanie pamięci ma miejsce wówczas. np. rzadziej wyróżniane. m in. Na związek deja vu z padaczką zwrócił już uwagę M. trafnie zauważając.. nie związane z trwałymi wyznacznikami zachowania.stan emocjonalny) lub jest skupiona na doznaniach . używając tradycyjnego określenia. uległa zniekształceniu w okresie przechowywania lub odtwarzania. uwielbienia lub też wzruszenie.w durze brzusznym..talem. Analogiczne objawy. dyspozycją"psychiczną. Znużenie i inne czynniki astenizujące bywają jedną z ich przyczyn. również w chorobach infekcyjnych przebiegających z zaburzeniami psychicznymi. jak również stanowią objaw psychopatologiczny. Spostrzegłem trafnie. które już w chwili ich przeżywania były zmienione przez dodanie. ale przypomniałem sobie w sposub zniekształcony': są to wówczas złudzenia pamięciowe. jak został awansowany i odznaczony na polu bitwy za niezwykłe czyny.

gdy zachodzi potrzeba udzielania odpowiedzi na wiele szybko padających pytań dotyczących różnych spraw. Wspomniano powyżej. przypominanie. że uwaga nie jest osobną dyspozycją. np. potrzebami itd. takich jak. które daje się spostrzec (. To. w określeniu powyższym. a na inne nie (które uwagi uchodzą) . wiedzą. Uwagę mimowolną wywołują przede wszystkim przedmioty wyróżniające się spośród innych swym kształtem. zapamiętywanie lub inne. że uwagi nie można badać z pominięciem czynności kturych dotyczy. wymagający minimalnej kontroli. Przerzutność-szybkie przenoszenie uwagi z jednego przedmiotu na drugi. mogą być stosowane z pożytkiem dla pogłębienia obserwacji i uściślenia opisu. Nie rozpatrujemy zaburzeń uwagi. grupowania przedmiotów. których są źródłem. Podziel ność-jednoczesne wykonywanie dwóch lub więcej czynności z których każda wymaga uwagi. obserwowanie ruchu ulicznego i rozważanie w myśli. ruchem. które charakteryzują się tym.bodźców wzrokowych-zbyt krótkiego. mimo że sam przedmiot uwagi nie przyciąga. iż myślenie. Wybiórczość-kierowanie uwagi na niektóre tylko przedmioty (osoby zjawiska) z pominięciem innych. obsługiwania określonej aparatury itd. Tak więc słowo.w czasie zaimprowizowanego wywiadu. należałoby bowiem mćwić o metodach badania różnych form działania (np. przypurządkowywaniaznaków. uwzględnia się czasem szczególnie jeden ich aspekt. Jednym z warunków trwałego skupienia uwagi jest możność dostrzegania w przedmiocie. Zakres (pojemność) uwagi-liczba elementów. co i w jakiej kolejności załatwić. pamiętając o poczynionych zastrzeżeniach. lecz badamy różne stany psychiczne. jako skrótowych. Określenia te.ustrojowych. zostało użyte w bardzo szerokim znaCZClllll. lub występuje przerzumość uwagi bądź dochodzi do powiązania czynności w jedno działanie. Opisując różne formy zachowań człowieka. . Podczas wykonywania dwóch lub więcej czynności ruwnoczeinie. a mianowicie. żeby przenieść wzrok z jednego elementu na drugi.) . Trwałość-utrzymanie uwagi przez czas dłuższy na przedmiocie spostrzeganym lub na poszczególnych etapach działania. Skupienie (koncentracja) -ześrodkowanie uwagi na przedmiocie spostrzeganym lub na przedmiocie działania. których skuteczny przebieg wymaga uwagi. Uwaga mimowolna (spontaniczna) jest natomiast wywołana określonymi właściwościami przedmiotu i występuje w sposób przez jednostkę nie zamierzony. Nla przykład jazda rowerem. w zależności od przyciągających uwagę cech tych przedmiotów lub w zależności od właściwości jednostki kierującej uwagę na jedne przedmioty. barwą. omawiane w tym miejscu. Podobnie rzecz ma się z zaburzeniami uwagi. nowych cech i związków. położeniem.czytania. co pozostaje w związku z zainteresowaniami. W związku z tym zachodzi potrzeba posłużenia się licznymi określeniami na oznaczenie różnych cech uwagi. ukierunkowanie czynności poznawczych. skłania do traktowania określeń. na który uwaga jest skierowana. nazywamy uwagą dowolną. metody badania uwagi". Aktywne skierowanie czynności poznawczych na określony przedmiot i (lub) wzbudzenie gotowości do działania. zestawieniem elementów lub nasileniem bodźców. uchwycić') w ciągu bardzo krótkiego okresu ekspozycji. jako takich". nastawieniem. zwykle jedna przebiega w sposób zautomatyzowany. notowania słyszanych słów. W przypadku np. przedmiot". Ściślej rzecz biorąc.

Przerzumość uwagi. lepkość emocjonalna". Tak rozumiana przerzumość.szybkiego przenoszenia uwagi z jednego przedmiotu na drugi. która posuwa działanie do upatrzonego celu. jest w pełnym tego słowa znaczeniu zaburzeniem.chorobliwej. Różnica polega głównie na tym. jako wyraz zmian chorobowych.nadmierna lub patologiczna. Przyczyną tego rodzaju zaburzeń. cjonalnego: wtedy również i myśli uporczywie trwają przy jednym przedmiocie lub . gdy padają raz pu raz trudne pytania. objawem psychopatologicznym. Zdzlność przerzucania uwagi z przedmiotu na przedmiot jest osobnicza różna. nie jest w stanie zwolnić szybkiego biegu myśli. hipomaniakalnych.formy działania przebiegają w sposób o tyle nieprawidłowy. że człowiek zdrowy przenosi uwagę zgodnie z działaniem (w sposób kierowany) . są często zmiany organiczne przejawiające się klinicznie otępieniem. tj. Rozstrzyga ona w dużym stopniu o zdolnościach człowieka. przerzutnoić"jest dwuznaczne: występuje w znaczeniu cechy pozytywnej lub przerzutności nadmiernej. że człowiek nie jest w stanie na nich się skupić. co innego go zaprząta.w charakteropatii padaczkowej.trudności przenoszenia uwagi z jednego przedmiotu na drugi. polegają na tym. a więc ogólnym obniżeniem sprawności intelektualnej. Określenie. Nadmierna przerzutność uwagi występuje szczególnie wyraźnie w stanie maniakalnym: chory nie może na niczym dłużej skupić uwagi.długie utrzymywanie się raz powstałego stanu emc. tj. W stanach płytszych. Zaburzenia uwagi. Ludzi o sprawnej przerzutności uwagi uważamy za bystrych" (l 979) . zajmuje się coraz to czymś innym. a chory nie panuje nad przebiegiem swoich procesów psychicznych. jako objaw zmian chorobowych. Poprzednio (patrz wyżej) było ono użyte w znaczeniu cechy pozytywnej. by po krótkiej chwili już inna treść zaprzątnęła go. Zbliżone zaburzenia mogą wiązać się z czynnikami emocjonalnymi. tj. byleby nie sugerowały. chory ciągle jeszcze jest myślami przy temacie poruszonym poprzednio. Człowiek nie może uwagi na niczym dłużej zatrzymać. w kolejności. które cisną się nieustannie. Występuje to np. Takie sformułowania skrótowo są przydatne i znacznie wygodniejsze. niejako przeciwstawne do opisanych powyżej. która jest zarazem przejawem zmniejszenia trwałości uwagi (jak w stanie maniakalnym) . i zarazem w rozumieniu takim. nasilenie zaburzeń jest mniejsze i przerzutność uwagi nie tak znaczna. tj. To samo można wyrazić mówiąc. również na krótko. której typową cechą jest. Dlatego też samo słowo. Chory nie jest zdolny do wykonywania czynności w sposób uporządkowany. lub też na zaburzeniu trwałości i zakresu uwagi. Trwa przy nim długo choć okoliczności się zmieniają-mowa jest o czymś innym lub pojawiają się nowe pytania. polegają głównie na nadmiernej przerzumości lub trudności przenoszenia uwagi z jednego przedmiotu na drugi. tj. Silne bodźce na moment przyciągają uwagę chorego. bezproduktywny. Zaburzenia uwagi. przerzumość uwagi"wymaga pewnych dodatkowych wyjaśnień. że wykazuje on nadmierną przerzut ność uwagi lub brak jej wytrwałości. że chory nie może oderwać się od jednego tematu. Bilikiewicz przy omawianiu uwagi u ludzi zdrowych: . nie polega na szybkim i zręcznym przechodzeniu od jednego tematu do drugiego. Przyspieszenie myśli idzie w parze ze zwracaniem się coraz to ku innej sprawie. które trzeba w lot chwytać i udzielać trafnych odpowiedzi. nie posuwający działania naprzód. jakie przyjmuje T. że uwagę lub jej zaburzenia można badać w sposób izolowany. a ich treść coraz to się zmienia. ale na przenoszeniu uwagi na rńżne przedmioty w sposób bezcelowy.

gniew. wzruszenia". uwzględniono objawy podstawowe. a więc. . przejawiając się zwłaszcza upośledzeniem trwałości i przerzutności uwagi oraz zwężeniem jej zakresu. słowem. znowu występuje w dwóch znaczeniach. Emocje wywierają nadto wpływ na gotowość organizmu do działania. Z tym zagadnieniem wiąże się określenie roztargnieni a. a relacjonowanych słownie lub rozpoznawanych na podstawie przejawów zewnętrznych. która nie dotyczy jednak ogółu procesów emocjonalnych. Znamy też ludzi. ale odróżniamy je pod względem treści. Głębokie zaburzenia uwagi występują-oprócz wymienionego poprzednio niedorozwoju. oraz w sensie niezwracania uwagi na sprawy uboczne. uczucie"określa się. W sensie nadmiernej przerzumuści i zarazem braku zdolności skupienia się nad czymś dłużej. . Według jednak niektórych podziałów. co charakteryzuje mJn. dokonano jedynie zwięzłej charakterystyki zasadniczych zaburzeń procesów emocjonalnych. zespołu maniakalnego. właściwe człowiekowi i związane z potrzebami społecznymi. Emocje i uczucia są terminami jednoznacznymi. podobnie jak w poprzednich. Umiarkowany strach może działać podobnie. Emocje wyrażają stosunek podmiztu do ludzi. co charakteryzuje ludzi pochłoniętych problemem wzbudzającym w nich głębokie zainteresowanie. używane głównie w języku potocznym. treść tych słów często uchodzi ich uwagi. Emocje są dla przeżywającego je podmiotu dzdamie lali iyemne. poraża". n (piennego i innych zespołów psychopatalugicznych-w przypadku ilościowych i jakościowych zaburzeń świadomości. rozpacz. strach i innych. ktćrzy są zwykle zujęci jakimś nurtującym ich zagadnieniem i choć nabierają nawyku uprzejmego potakiwania na słowa rozmówcy. jak i dzświad.mienm-siła) . Słowo to. To niezwracanie uwagi na sprawy uboczne jest następstwem zaprzątnięcia czymś szczególnie ważnym. W podrozdziale tym. . Dotyczy to zarówno emocji doznawanych przez nas samych. jest jej funkcja motywacyjna. zmniejsza bzwiemzdolność dz działania lub wręcz ją. nie komunikujemy nic bliższego o każdej z tych emocji. nie będącą patologią. czanych przez innych. Używając takich określeń.wydarzeniu. I mimo innego ujęcia tytułu. Cechy emocji. a więc popychającym do działania i ukierunkowującym je. Znajomość poszczególnych cech emocji ułatwia dokonanie ich opisu. Psychopatologia emocji.miłość lub nienawiść) są zwykle silnym czynnikiem motywacyjnym. rzeczy. Określenie stany emocjonalne będzie używane w znaczeniu nazwy ogólnej obejmującej różne rodzaje emocji. których działanie i zainteresowania ukierunkowuje idea nadwartoiciowa. . zjawisk. jak żal. jak to zwłaszcza ma miejsce u osćb. afekty"i inne omówione poniżej. ludzi niedorozwiniętych umysłowo. co uzasadnia ich zamienne stosowanie. swego organizmu lub własnego działania. nastroje". Na przykład gniew zwykle gotowość tę zwiększa i stąd bywa nazywany emocją steniczną (gr. Swoje różnią we między sobą treścią. jaką jest długie skupienie uwagi na jednym przedmiocie. Zwłaszcza emocje głębokie (np. natomiast silny strach częściej jest emocją asteniczną. bądź do siebie. Dalszą istotną właściwością emocji. emocje wyższe". lęk. Od tego rodzaju zaburzeń uwagi należy odróżnić z pozoru tylko podobną właściwość.

Analiza wydarzeń poprzedzających zmianę samopoczucia i zwrócenie uwagi na drobne . Poprzednio wspomniano o emocjach stenicznych i astenicznych: rozróżnienie to wynika z uwzględnienia wpływu emocji na sprawność organizmu. Jedną z podswwzwycń cec*emzcji żesr icW siła lub inaczej natężenie. Między innymi zmniejsza się zdolność swobodnegoi logicznego myślenia.Różnią się więc znakiem. są to stany bezprzedmiotowe. a również innych procesów poznawczych. Silne emocje przebiegają ze znacznym odczynem wegetatywnym. miłość. wydają się poważniejsze niż dotąd. np. estetyczne. Ze względu na potrzeby analizy psychopatologicznej należy uznać za przydatny tradycyjny podział emocji na nastroje. Nastroje są to stany emocjonalne o nieznacznym natężeniu i stosunkowo długim okresie trwania. Podział ten jest oparty na niektórych podstawowych cechach stanów emocjonalnych. Typowym przykładem emocji głębokich są emocje związane z ideami nadwartoiciowymi. jednostka zwykle skłania się do podtrzymywania stanu emocjonalnego. Dzieli się też emocje.radości lub satysfakcji. trwałości i głębokości. 7 łpowść emocji. nie odnoszące się do niczego określonego. Oprócz treści. ale zewnętrznie spokojnych. patriotyczne. Emocje o dużej sile obniżają. powstały w związku z rozwojem potrzeb psychicznych i społecznych. ale jednak nie zawsze można wyraźnie wskazać przedmiot emocji. Charakteryzując emocje uwzględniamy również zAres utrzymywania wie emocji Q. gestach i widocznych oznakach fizjologicznych. Wskazanie przedmiotu emocj i nie nastręcza zwykle żadnych trudności. a kłopoty. natężenia. mogą wyzwalać uczucie bezprzedmiotowego niepokoju. Na przykład człowiek nie wiedzieć czemu popada w przygnębienie lub rozdrażnienie i wówczas już sama obecność ludzi staje się irytująca. ich trwałość. co jest wyrazem podziału ewolucyjnego.napływające z narządów wewnętrznych. przyjaźń. wyróżnia się ewzreąyęi przedmiot emocji. Zalicza się tu uczucia moralne. charakterystyczne dla człowieka. wzruszenia i afekty. Bodźce np. które występują zarówno u zwierząt wyższych. m in. Natomiast emocj e u j e mnę. W miarę zwiększania się natężenia emocji dość często narasta niepokój ruchowy. W przypadku emocj i dodatnich. według subiektywnej oceny. W części przypadków.w chorobach układu sercowanaczyniowego i oddechowego.lęk. Tak jest najczęściej. np. Podział emocji jest przeprowadzany na podstawie różnych kryteriów. Jest to właściwość od natężenia różna i wyraża przede wszystkim motywacyjną funkcję emocji. jak i u ludzi. aczkolwiek w stopniu bardzo różnym-od nikłego do znacznego. 6-Psychiatrio. poczucie związku z grupą społeczną i inne. który nie zawsze jednak uzewnętrznia się w sposób łatwy do dostrzegania. a w określeniu podanym na wstępie podkreśla się nawet. a zwłaszcza uwzględnia różny stopień natężenia emocji i ich trwałość. Te ostatnie. Ekspres j a jest zewnętrznym wyrazem stanu emocjonalnego i przejawia się w mimice. na emocje związane z popędami. oraz na emocj e wyższe (intelektualizowane) . budzą na ogół tendencję do usunięcia ich źródła. choć nienowe. przygnębienie. współczucie. skuteczność spostrzegania. ale bynajmniej nie zawsze. że emocja wyraża stosunek do czegoś lub kogoś. jak w przypadku osób głęboko czymś poruszonych. znaku. zwykle w sposób wybiórczy. Emocje głębokie skłaniają do długotrwałego działania w określonym kierunku.

scharakteryzowano afekt patologiczny.przez wiele miesięcy. Również chorobliwie podwyższony nastrój (w zespołach maniakalnych) osiąga skrajną wyrazistość. Wzruszenie może osiągnąć różne natężenie-od stosunkowo nieznacznego. występujący bardzo rzadko. prawie że zapomniane". stanem psychotycznym. do bardzo WyNtTCjO. a nadto możliwość kontroli i pohamowania własnych czynów. Stwierdzenie np. Afekt charakteryzuje się nagłym początkiem.przykrości. Czasem strach. Klinicznie afekt patologiczny charakteryzuje się zwężeniem pola świadomości zaburzeniami o . Afekty. Afekt patologiczny. obniża tylko nieznacznie zdolność jasnego myślenia i rzeczowej oceny sytuacji. W określeniu wzruszenia i silnego wzruszenia wskazano. obniżonego stężenia glukozy we krwi lub zaburzeń jelitowych prowadzi nieraz do ustalenia przyczyny nastroju pozornie bezprzedmiotowego. mimo. Otóż nazwy dotychczas użyte.gniew.ogarnąć silne wzruszenie na widok brutalnie bitego dziecka. przede wszystkim w zespołach depresyjnych. może być podstawą innej kwalifikacji prawnej czynu niż wówczas. np. silne wzruszenie (afekt) oraz afekt patologiczny. tj. obniżenie nastroju jest znaczne i często utrzymuje się długo.wzruszenie. jak to formułuje kodeks karny) . jest jakością odrębną. coraz to głębsze. Równie ważne jest uwzględnienie stanu somatycznego. to stany emocjonalne charakteryzujące się zwykle nagłym początkiem. . Tak reż jest istotnie. Silne wzruszenie nosi nazwę afektu. W stanach chorobowych. Jest to stan fizjologiczny. znacznym natężeniem. że obniżenie zdolności logicznego myślenia nie zawsze występuje wyraźnie. przystępując dz omówienia zaburzeń procesuw emocjonalnych. silnego wzburzenia". może czasem wskazać na faktyczną przyczynę podobnego nastroju. Częściej jednak silne wzruszenie upośledza zdolność logicznego myślenia. jednak nie we wszystkich przypadkach. że oskarżony działał pod wpływem silnego wzruszenia (lub pod wpływem. co wymaga wnikliwego rużnicowania. Stwierdzenie bowiem. jednak różnice dotyczą nie tylko zmian ilościowych. Nawiasem mówiąc. zaznaczonymi objawami wegetatywnymi. jak w przypadku odnalezienia ulubionej zabawki z dzieciństwa. Podłożem afektu patologicznego jest najczęściej uszkodzenie mózgowia. rozpacz. obniżeniem (w części przypadków) zdolności logicznego myślenia oraz krótkim czasem trwania. gdy oskarżony swoim postępowaniem kierował swobodnie. sugerują pewną ciągłość i zdają się wskazywać na zachodzące tu różnice ilościowe. radość. Człowieka może np. że poszczególne cechy tego stanu przypominają wzruszenie. wyraźnymi objawami wegetatywnymi oraz obniżeniem (nie dotyczącym na równi wszystkich przypadków) zdolności logicznego myślenia. np. nawet silny. Poniżej. Wzruszenia. tego rodzaju zachowanie w chwili przeżywania strachu świadczy o dużej odporności na stres. krótkim czasem trwania oraz znużeniem po ustąpieniu afektu. Otóż takie emoje jak gniew (zwłaszcza silny) zaburzają zwykle zdolność trzeźwej i krytycznej oceny sytuacji uraz własnego działania: podzbnie oddziałuje strach. ograniczającego zdolność kierowania swym postępowaniem. Afekt patologiczny należy do krótkotrwałych stanów psychotycznych stanowi więc epizod chorobowy. strach.nieznacznej duszności wysiłkowej. Ma tu istotne znaczenie w orzecznictwie sądowa-psychologicznym.

są fobie. depresja"oznacza. Obniżony nastrój (lub inaczej obniżone samopoczucie) jest zasadniczym. lecz utrzymuje się długo (osiągając wówczas zwykle mniejsze natężenie) . a zwłaszcza maniakalnych. Typowe obtdw**o*1) nagły początek: afekt patologiczny występuje jako reakcja na bodziec sytuacyjny. Na przykład lęk na myśl o decydującym egzaminie. Strach występuje przede wszystkim w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia. jako objaw psychopatologiczny. Przykładem lęku. grzeszności i z omamami o zbliżonej treści. W części przypadków lęk. słowo. Należy więc do częstych objawów. w odrużnieniu od strachu. a raczej nadużywane. 9 Q. a więc będące objawem psychopatologicznym. endogennych i w typowo organicznych. to określamy go jako stan lękowy. Obniżenie nastroju. ale gwałtowność i siła działania są w rażący sposób niewspółmierne w stosunku do bodźca 2) burzliwy przebieg z silnym wyładowaniem ruchowym i często niszczeniem rzeczy znajdujących się w zasięgu ręki. Lęk występuje w nerwicach i chorobach psychicznych: w zaburzeniach czynnościowych. zwłaszcza o znacznym natężeniu. Jeżeli lęk nie stanowi krótkotrwałej reakcji.niejako osiowym. lokalizowany przez chorych w okolicy serca (pnor wwecordialir) . Lęk natomiast jest przeżywany wobec sytuacji ocenianych jako bolesne. które bywają przeżywane przez ludzi w pełni zdrowych. Strach i lęk są emocjami. Lęk (wnozws. w czym znajduje wyraz typowe dla afektu patologicznego działanie agresywne: 3) objawy wegetatywne bardzo silnie wyrażone: 4) krótki czas trwania: 5) silne znużenie po wygaśnięciu afektu prowadzące zwykle do snu: 6) całkowita niepamięć (lub wyspy pamięciowe) . jest na ogół wyraźne i niekiedy niewspółmierne do sytuacyjnych czynników wyzwalających. Lęk. Jeżeli podwyższenie nastroju jest umiarkowane. wyraźnie różni się od wesołości fizjologicznej. zwłaszcza jeżeli nie jesteśmy do niego przygotowani zbyt dobrze. nie wiąże się z żadną uchwytną przyczyną. objawem zespołu depresyjnego i może osiągnąć znaczną wyrazistość. objaw typowy dla nerwicy lękowej. przebiega na ogół z wyraźnym odczynem wegetatywnym. i to nie tylko stopniem: . mwzr) . przede wszystkim w depresji endogennej. Lęk występuje w zespołach depresyjnych i bywa nieraz. pmor.. Typowy zespół depresyjny i jego odmiany omówiono w innym podrozdziale (str.kłótnia. ale które dopiero mogą lub mają wystąpić. Często lęk występuje także jako jeden z objawów stanów pomrocznych. czasem niepamięć wsteczna. tj. W licznych przypadkach lęk sprzęga się z urojeniami prześladowczymi lub winy. to przypomina radość przejawianą przez człowieka zdrowego. omówionego już poprzednio. osiąga różny stopień. Termin ten jest stosowany również du oznaczenia obniżonego nastroju u człowieka zdrowego (przygnębienie fizjologiczne) .cechach stanu pomrucznego. jeżeli występuje jako objaw nerwicowy. Nastrój wybitnie podwyższony. który nagle zajeżdża nam drogę. w przebiegu której spotykamy się również z gwałtownymi epizodycznymi reakcjami lękowymi. Przygnębienie nerwicowe. jakim może być np. i strach na widok samochodu. groźne lub przykre. w przypadku zespołów hipomaniakalnych. Lęk (rzadziej strach) jest niejednokrotnie wyrazem reakcji chorobowej stanowiącej objaw psychopatologiczny. Obniżony nastrój (yÓWwma) . obraza itp. (psychotyczny) zespół depresyjny i nie powinno być stosowane w znaczeniu przygnębienia nerwicowego lub fizjologicznego. nazywamy przygnębi e nie m. Podwyższony nastrój (memwuu) . Często używane. majaczeniowych i innych zespołów zaburzeń świadomości.

jak w przypadku endogennych zmian nastroju w padaczce (T. W niektórych sprawach organicznych chory zatraca kontrolę nad reakcjami emocjonalnymi: przybierają one wówczas postać gwałtownych reakcji gniewu z podnieceniem ruchowym i słownym. przejawiając brak krytycyzmu wobec swego stanu chorobowego. i to znaczną. pogody i beztroski. 92. Reakcje emocjonalne są płytkie. Apatia (qpuhia) oznacza obniżenie zainteresowań i aktywności. często w postaci wybuchów gniewu i działań agresywnych. Nastrój dysforyczny jest charakterystyczny przede wszystkim dla organicznych chorób mózgu. Nastrój dysforyczny. żony. w psychozach miażdżycowych. rodziców. Chory popada w gniew z błahej przyczyny lub bez uchwytnego powodu. Wdowiak. tj. przejawiając-w miarę postępu choroby-coraz głębszą pustkę emocjonalną. Zobojętnienie uczuciowe (obmsio mjiecmm przy pobieżnej ocenie może przypominać apatię: zachodzą tu jednak istotne różnice. a zarazem pewne przygnębienie i poczucie rezygnacji. wskazując na osłabienie dawnych zainteresowań i obniżenie chęci do działania. Bilikiewicz) .w stwardnieniu rozsianym. w stanach pourazowych. a przede wszystkim przejawia się dr ażi i w oś c i ą (irntubilitis) . Apatia bywa doznawana przez ludzi zdrowych. gniewliwym". polega na obniżeniu nastroju. Charakterystyczna jest w pełni krytyczna ocena zmian własnego stanu psychicznego. Apatię należy wyraźnie odróżnić od stępienia uczuciowego. zespołach maniakalnych i schizofrenii. męża. w porażeniu postępującym. Chory doznaje uczucia zadowolenia. Dysforia w pewnych przypadkach trwałych zaburzeń osobowości stanowi nastrój podstawowy.tendencją do wygórowanych reakcji emocjonalnych. brak dystansu i powściągania działań popędowych.moria. Odsuwa się od nich. Chory traci dawne zainteresowania oraz zmienia się jego stosunek do bliskich. dowcipkowanie. nazywany niekiedy nastrojem. chorzy przejawiają zwykle niepokój o swoje zdrowie. nosi nazwę euforii (eqphzria) . W przypadku marli w zachowaniu chorego uderza nie tylko wzmożony nastrój. upatrując jego pzgorszenie w obniżeniu zainteresowań i w zniechęceniu. Zobojętnienie uczuciowe polega na zaniku uczuć wyższych. Chory skarży się na przykrą zmianę nastroju. a czasem nie dostosowane do sytuacji: chory np. Opisany poprzednio afekt patologiczny okazuje się w części przypadków. skrajne podwyższenie nastroju łączy się zwykle z drażliwością. jest charakterystycznym objawem dla guzów płatów czołowych oraz następstw mechanicznego uszkodzenia tej okolicy. występuje również w nerwicach. Dysforia (dvwznd) . a również w histerii.reaguje rozweseleniem na tragiczną wiadomość (pwuhwmw) lub ekspresja emocji nie jest zgodna z jej treścią (pmmumia) . Mimo skarg na zobojętnienie. . Euforia występuje min. Takie epizodyczne wyładowania nie kontrolowanego afektu noszą nazwę nietrzymania afektu (incontnenta ujfcmw) .psychotyczne. jak na to zwraca uwagę 1. ale wesołkowaterozbawienie. lub-przeciwnie występuje z większą wyrazistością. Podobne zaburzenie nastroju. w niedorozwoju. nietrzymaniem afektu u charakteropaty. Umiarkowane podwyższenie nastroju. Zespoły maniakalne omówiono na str. tj. który ulega w pewnych okresach spłyceniu. Człowiek staje się nieczuły na sprawy i los swoich dzieci. charakterystyczne dla chorób psychicznych uwarunkowanych zmianami organicznymi. charakteropatii. Występuje w padaczce.

żywość i adekwatność emocjistępienie emocjonalne". Nastrój ten występuje na podłożu zmian organicznych. w przeciwieństwie do osoby chorej na schizofrenię. znamiennym dla schizofrenii. objaw osiowy schizofrenii.otępieniem uczuciowym. którą uprawiał przez lata itp. Otóż zobojętnienie uczuciowe. Tak więc podobieństwo między apatią a zobojętnieniem uczuciowym. podobnie jak euforia oraz chwiejność emocjonalna (por.wesoła. której dotyczy. Ambiwalencja emocjonalna.proporcji syntoniczno-autystycznej. Leżąca u podstaw takiego postępowania zasada dwubiegunowości objawów schizofrenicznych odnosi się również do stępienia uczuciowego.zobojętnieniem uczuciowym. bywa niesłusznie nazywane otępieniem uczuciowym. Zobojętnienie uczuciowe stanowi zarówno jakościowe.W przypadku głębokiego stępienia uczuciowego chory obojętnieje wobec najbardziej żywotnych spraw osobistych. Chory przejawiający otępienie uczuciowe. wręcz pozorne. obojętny wobec spraw o dużym znaczeniu dla jego własnej sytuacji. Polega na patologicznej zmienności nastroju. Tylko niektórzy chorzy wykazują stępienie uczuciowe uogólnione. a tępym nastrojem organików.zaleganie afektu) jest objawem typowym zwłaszcza dla charakteropatii padaczkowej. wypowiedź nawiązująca do przykrych wydarzeń. że nie wszyscy psychiatrzy posługują się omawianym nazewnictwem we wskazanym znaczeniu. na nazbyt łatwym przechodzeniu nastroju podwyższonego w obniżony i przeciwnie. do wąskiego kręgu działania. dotyczących jego obecnej sytuacji i przyszłości. To znaczy. Chory często rozrzewnia się. zachowuje na ogół dobry kontakt emocjonalny z rodziną i innymi ludźmi. a nieraz w chwilę potem popada w płaczliwą wesołość wobec oznak życzliwości utuczenia. a przynajmniej tak się zdarza w licznych przypadkach. Zgodnie z powyższym.otępienie uczuciowe (dememia qjecmw) . Może to być np. tj. Charakteryzując autyzm (str. do muzyki. proponując dla niej następujące określenie: . Częściej życie uczuciowe schizofrenika ulega stępieniu w sposób wybiórczy. Od zobojętnienia uczuciowego należy też odróżnić tępy nastrój organików. a słowa chorego są pozbawione przydźwięku emocjonalnego. mimo obniżonej sprawności intelektualnej. właściwego wypowiedziom ludzi zdrowych. tj.72) nawiązano do zagadnienia wybiórczości patologii w schizofrenii i ujęto go w postaci wymiaru. wyraźnie zmieniają nastrój. że ten sam chory. Starano się ukazać różnice.niżej) . dlatego ten sam termin nie wskazuje na dziedzinę. Błahe czynniki sytuacyjne. Lepkość emocjonalna (wscowtaw qyecaua) przejawia się nadmiernie długim trwaniem raz wzbudzonego nastroju lub stanu wzruszenia (tzw. jak i ilościowe zaburzenie życia uczuciowego. podobnie jak autyzm. Ambiwalencja (mwiuw (ewiw) oznacza dosłownie dwuwartościowość. może zachować zdolność do dostosowanych i względnie żywych reakcji emocjonalnych w stosunku do pojedynczych osób. w postaci proporcji.na wspomnienie ciężkich przeżyć z okresu swej młodości. Chwiejność emocjonalna (lalilmzs qjecmw) jest objawem charakterystycznym dla zespołu psychoorganicznego. tj. zaburzeń pamięci i orientacji. jakie zachodzą pomiędzy zaburzeniem uczuciowości wyższej. pokrzepiająca uwaga lub. Należy jednak zauważyć. którą pustka uczuciowa dzieli od otoczenia. zwłaszcza typu otępiennego. należącym do podstawowych objawów schizofrenii. tj. zaburzenia życia uczuciowego w schizofrenii ujęto. np. jest powierzchowne. np.ambiwalencja intelektualna (inaczej ambisentenja) lub właśnie ambiwalencja . daleki uczuciowo wobec wielu osób i wydarzeń.

Apatię stwierdzamy w nerwicach. nazywane ambitendencją. ambiwalencja"jest uzupełniony przez dodanie właściwego przymiotnika. Poniżej omówiono zaburzenia ruchu. woli". tj. Chory np. zwłaszcza dla schizofrenii prostej. Obniżenie aktywności Mvpzmiw) . np. oznacza obniżenie zainteresowań. m in.emocjonalna. Ambitendencja wyraża więc rozszczepienie aktywności. m in. Podwyższenie aktywności Mvpennwia) jest charakterystyczne głównie dla płytkich stanów hipomaniakalnych. dla podkreślenia bliskości wymienionych objawów. Zgodnie z powyższym. Ambiwalencja emocjonalna występuje przede wszystkim w niektórych przypadkach schizofrenii. Wydaje się. uporządkowane i wytrwałe dążenie dc określonego celu". zwłaszcza w neurastenii. gdyż w stanie maniakalnym występuje bezładny niepokój. tj. jest również charakterystyczne dla schizofrenii. że ambirendenję można zamiennie nazywać ambiwalencją dążenia. Obniżenie aktywności.str.kogoś dostrzega i już dań idzie. Obniżenie aktywności bywu reż względnie trwałą cechą właściwą niektórym postaciom zaburzeń osobowości. aczkolwiek innego pzchodzenia. Zaburzenia aktywności. Inną postacią zaburzeń aktywności (oprócz obniżenia i podwyższenia) jest typowe dla schizofrenii. Spowolnienie lub zahamowanie ruchowe jest objawem znamiennym dla typowego zespołu . lecz zatrzymuje się i szybko oddala. Zahamowanie ruchowe jest charakterystycznym objawem osłupienia. Chory np. nastroju i aktywności.843. W psychologii tradycyjnej traktuje się aktywność jako przejaw. Zaburzenia aktywności i działań ruchowych. Obniżenie aktywności jest charakterystycznym zbjawem zespołów depresyjnych u różnej etiologii. zarówno katatonicznego. jak i depresyjnego (i innego) .występowanie sprzecznych emocji. uporządkowane i wytrwałe dążenie do określonego celu. a nie. występowanie sprzecznych dążeń. Apatia. choć termin ten na ogół nie jest używany. jak wiadome (por. Ambitendenja bliska jest ambiwalencji intelektualnej oraz ambiwalencji emocjonalnej. jak i aktywności człowieka. Aktywne działanie oznacza świadome. a także dla niektórych postaci zcjściowych (ubytkowych) tej psychozy. tj. Zbliżone zmiany.psychopatii typu psychastenicznego i astenoidii. Zespół ren występuje w niektórych chorobach organicznych mózgu. ale nie wyłącznie. termin. Spowolnienie i zahamowanie ruchowe występuje głównie w zespołach depresyjnych. a więc u przeciwnym znaku.w przypadkach senności patologicznej różnego pochodzenia. która-jak wierzy-zestala zgładzona. bywają określane jako zespół apatyczna-ab u I i c z y. będąc wyrazem rozszczepienia czynności psychicznych. a zarazem wita ją z oznakami pewnej radości. Czasem powoli zmniejszająca się aktywność jest początkowym objawem zespołu depresyjnego.w guzach i niekiedy jako następstwo mechanicznego uszkodzenia mózgu. mimo pewnych odmienności rozwoju i cech obrazu klinicznego.pożądania i niechęci.boleje nad stratą żony. Nla przykład spowolnienie ruchowe stwierdza się m in. Z tego yczględu może być rozpatrywana zarówno jako przejaw zaburzeń procesów emocjonalnych.przejawiające się klinicznie nikłą aktywnością (napędem) ale ponadto zobojętnieniem.przede wszystkim spowolnieniei zahamowanie ruchowe oraz niepokój ruchowy. nie wyzbywając się jednak podstawowego obniżonego nastroju.

poruszają się. często niefizjologicznej-dziwnie pochyleni. że niektóre zespoły depresyjne przebiegają z niepokojem ruchowym.przy ruchach biernych. Przy próbie przeprowadzenia z miejsca na miejsce chory stawia opór. Napięcie mięśniowe jest wyraźnie wzmożone. Ruchy chorych stają się powolne.takiego. to on cofa ją. z coraz znaczniejszym spowolnieniem. jak kołysanie się. Do objawów spostrzeganych zaliczamy m. chorzy nieraz przez długie dni lub tygodnie pozostają w całkowitym bezruchu.gibkości lub giętkości woskowej (ńeailiYmrcerem. lub osuwa się bezwładnie. postukiwanie . W pozycji leżącej chorzy zwykle utrzymują głowę nad poduszką (objaw poduszki powietrznej) . Spowolnienie ruchowe nie osiąga na ogół pewnego zahamowania. chodzą wolno. Polega on na aktywnym przeciwstawianiu się: jeżeli ujmujemy dłoń chorego. w odróżnieniu od tego objawu. który wyraża się bezładną ucieczką z oznakami strachu.łożnicą. Przy próbie zgięcia kończyny. Nie stwierdza się wzmożonego napięcia mięśniowego. pogłębia się stopniowo. czasem w psychozach wywołanych czynnikami infekcyjnymi. w porażeniu postępującym. próbą wyskoczenia przez okno itp. Spowolnienie ruchowe w depresji. W osłupieniu efektorycznym chorzy przejawiają n eg aty w i zm c z y n ny. Po pokonaniu oporu chory utrzymuje długo kończynę w nadanej pozyji. Wiadomo bowiem.: stereotypie ruchowe.depresyjnego. czynami agresywnymi. Należy też wymienić zmanierowanie ruchowe oraz natręctwa ruchowe. monotonnym wykonywaniu prostych. wysuwanie i chowanie języka. stale takich samych czynności ruchowych. zwłaszcza endogennej. W osłupieniu tym. napotykamy elastyczny opór. Czasem jednak. wiotkim) . że zahamowanie ruchowe pojawia się nagle (pełne osłupienie może rozwinąć się w ciągu jednego dnia) i osiąga szczególną głębokość w osłupieniu efektorycznym. Osłupienie katatoniczne często ustępuje z godziny na godzinę. Jest to negatywizm bierny.do stanu osłupienia depresyjnego (swzzr meimcłclicar) . z podkurczoną nogą itp. kończyna stosunkowo szybko wraca do poprzedniej pozycji. a chorzy trwają wiele godzin w jednej pozycji. nazywanym również sztywnym. Chorzy zmieniają pozycję. Z tą m in. sprawiają wrażenie czynności wykonywanych z dużym wysiłkiem. echopraksję i echomimię. tj. Osłupienie. Pogłębiający się stan depresyjny. ociężale. Czasem epizody podniecenia przerywają jedynie na krótko stan osłupienia. mtoksykacyjnymilub jako osłupienie psychogenne. co jest wyrazem tzw. tj. Stereotypie ruchowe polegają na wielokrotnym. wiedzie w niektórych przypadkach do zupełnego zahamowania ruchowego i mutyzmu. i przeciwstawia się zmianie położenia ciała. Podając powyżej fragmentaryczną charakterystykę zespołu depresyjnego oraz osłupienia. Nieco inne zaburzenia ruchu występują w osłupieniu receptorycznym (onejroidalnym. na polecenie otwarcia oczu. jaki najczęściej występuje w przebiegu choroby afektywnej. wybuchem gniewu. a w przypadku giętko i ci pseudowoskowej (ńeaibiliwr zwewdzcerew) . nieraz silny. a negatywizm przybiera inną postać. ale również poza tym stanem i bez związku z nim. zwrócono uwagę prawie wyłącznie na zaburzenia ruchu i to przede wszystkim o typie spowolnienia lub zahamowania. W części przypadków następuje nagłe rozhamowanie w postaci gwałtownego zrywu ruchowego (eapms cmatcmcus) . Znaczne spowolnienie lub zahamowanie ruchowe występuje również jako objaw charakterystyczny osłupienia katatonicznego (rmzzr cmwzmcws) . Zaburzenia ruchu (wyjąwszy różne formy pobudzenia uwzględnione poniżej) występują w przypadkach niezbyt głębokiego osłupienia. zaciska powieki.in. tj. aczkolwiek najbardziej charakterystyczne dla schizofrenii katatonicznej. występuje również w chorobie afektywnej. chory nie spełnia kierowanych do niego poleceń.

Natręctwa ruchowe omówiono na str. w niektórych psychozach alkoholowych i starczych. osiągając znaczne natężenie (rqpwr melmclolicar) . w schizzlrenii (szczególnie w postaci katatonicznej i hebefreniczncj) .wyniosłość i lekceważenie. 'hory wykonuje ruchy szybko. Pobudzenie ruchowe osiąga różny stopień i występuje w bardzo wielu chorobach psychicznych. W stanie podniecenia maniakalnego chorzy biegają. chwytają przedmioty. a znacznie częściej w zespołach depresyjnych psychoz przedstarczych. a zwłaszcza w cyklofrenii. 'hory zachowuje się tak. gestykulacja wyrazista. maniakalnym bywa nazywane. okaleczają się. krzyczą. a także w niektórych postaciach charakteropatii. Wymienione objawy (a również echolalia. kręcą się szybko. Przy pobudzeniu mniej gwałtownym chorzy przejawiają niepokój przede wszystkim w obrębie łóżka lub wykonują działania ruchowe przypominające nieco zborne zachowanie człowieka zdrowego. dyryguje. Naśladowanie mimiki nosi nazwę ecAomimW. to zachowanie takie nazywamy echopraksj ą. ni dziwaczną tajemniczość lub np. jak również w hiperkinetycznej postaci tej psychozy. Zmanierowanie ruchowe. niszczą przedmioty znajdujące się w ich zasięgu. Jeżeli chory naśladuje czyjeś ruchy. co przypomina ruchy taneczne.palcami po stole itp. Chory krząta się. "szałowym podnieceniem maniakalnym"Niepokój ruchowy (i słowny) może również wystąpić w depresji (melmdoliawgitdu) . zwłaszcza w sposób jakby zautomatyzowany i po wiele razy. Mimika chorego jest żywa. Skrajne podniecenie psychoruchowe w zespole.powtarzanie słów i zdań wypowiadanych przez inne osoby) występują najczęściej w schizofrenii katatonicznej i to zarówno w trakcie utrzymywania się płytkiego stuporu. polega na wykonywaniu dziwacznych czynności ruchowych. w okresach mniejszego niepokoju ruchowego. W rzadkich przypadkach podobne stany epizodycznego podniecenia psychoruchowego pojawiają się niespodziewanie u chorych pogrążonych dotąd w osłupieniu depresyjnym. jeden za drugim. Inny obraz zaburzeń ruchowych niż w zespole maniakalnym spostrzegamy w podnieceniu katatonicznym. jakby rozpierał go nadmiar energii. chodząc wykonuje osobliwe wspóhuchy i też przybiera postawę wyrażającą ni to głęboki namysł. typowe dla schizofrenii. tj. pomaga. ale w miarę narastania niepokoju zatraca możliwość wykonywania czynności powiązanych. również w zespołach jakościowych zaburzeń świadomości o różnej etiologii. która nareszcie znalazła ujście w działaniach ruchowych-jakichkolwiek. 68. Podniecenie ruchowe spostrzegamy w części przypadków niedorozwoju. W okresach krańcowego podniecenia chorzy drą na sobie ubranie. W płytkim stanie hipomaniakalnym poszczególne działania ruchowe układają się zwykle w ukierunkowaną całość. zwłaszcza w dawnym piśmiennictwie psychiatrycznym. Po wygaśnięciu niepokoju może pojawić się ponownie i nagle gwałtowny zryw ruchowy (rqpur . Cechą charakterystyczną pobudzenia ruchowego w zespole maniakalnym jest jego stopniowe narastanie. byle gwałtownych i wyczerpujących. Na przykład chory przed podaniem ręki zatacza nią szeroki łuk. Vderza znamienna dla tych stanów dążność do chaotycznych wyładowań ruchowych. rzucają się na innych. co ma miejsce w pojedynczych przypadkach depresji cyklofrenicznej. Czasem podniecenie ruchowe i słowne narasta gwałtownie.

krótkotrwałe zaburzenie zachowania uderzające nagłością pojawienia się. nierzadko jednak zespół ten okazuje się maską. Od działań popędowych. Jadłowstręt psychiczny bywa psychupochodny.j ad to w st re 1 u p syc h i c z n e g o (awzreaiw memwis r. na nacinaniu skóry. manie". a przede wszystkim brakiem zrozumiałego związku z osobowością człowieka i jego dotychczasową linią życiową. Zaburzenia popędu samozachowawczego znajdują wyraz w tend cnej ach i zamachach samobójczych. Z przedstawioną poprzednio treścią wiąże się pośrednio zagadnienie zaburzeń czynności popędowych oraz epizodycznych zaburzeń zachowania. a więc działanie wbrew oczekiwaniu.samookaleczeń polegających mJn. ale niezbyt często. To samo należy powiedzieć o popędzie do wędrowań i a (poriomania) oraz c popędzie do kradzieży (kleptomania) . Brzezickiego (19521. Skrótowe ujęcie psychopatologii ogólnej nie pozwala na rozwinięcie tego zagadnienia: podano jedynie wycinkowe informacje. również u osób niedorozwiniętych umysłowo. określanych zwykle jako działania popędowe (dcacwes imzwsime) . tj. przejawia się różnie. Paragnomen.cmmmcaj. melmc*zlicus. w przebiegu schizofrenii. Te epizodyczne stany podniecenia kryją w sobie również niebezpieczeństwo samookaleczenia. uszkadzaniu naczyń krwionośnych i łykaniu ostrych przedmiotów. lecz zaburzenia epizodyczne. manią". określanych jako raptu cmaomcar. nie jest wyrazem spiętrzenia afektu i przebiega bez oznak . niezbyt zresztą częste.zespołem maniakalnym. zaburzeniem jego ukierunkowania i spaczeniem sposobu zaspokajania. a przebiegającego z objawami silnego podniecenia. Na przykład człowiek niespodziewanie usiłuje ugodzić siekierą kogoś ze swegz otoczenia lub wyrzucić dziecko przez okno. Chorzy czasem popełniają samobójstwo z pobudek urojeniowych lub pod wpływem omamów imperatywnych. epilewicws i rqpws mcoAoYcar. występujące w padaczce czy w pojedynczych przypadkach schizofrenii. Nie są tu ani. Zaburzenia popędu płciowego przejawiają się-ujmując najogólniej-obniżeniem popędu lub wzmożeniem. dochodzi stosunkowo często u osób o nieprawidłowo ukształtowanej osobowości. gdy pacjent odzyskuje krytyczny wgląd w przebyty okres chorobowy i przeżywa lęk przed nawrotem choroby. przypadki tzw. który zachowad dawną nazwę piromania. Do czynów tego rodzaju. Do działań impulsywnych zalicza się także tzw. powstającezwykle na podłożu zmian organicznych mózgu i zwłaszcza. ani zsobne choroby. Zaburzenia czynności popędowych wyrażają się m in.weruosw) . często agresywnego wobec otoczenia lub skierowanego przeciwko sobie. należy wyraźnie odrćżnić parągnumen opisany przez E.charakteropatii padaczkowej) . Cechą wspólną różnych działań popędowych (uctones impu (siwe) jest trudność lub niemożność pohamowania działania. Epizody tego rodzaju występują u charakteropatów (zwłaszcza w tzw. co należy podkreślić. scharakteryzowanych dotychczas.popęd do podpalania.wzmożeniem lub obniżeniem łaknienia oraz spaczeniem sposobu zaspokajania głodu. Paragnomen. nakazujących targnięcie się na życie. Samobójstwo bywa też popełniane przez chorych na schizofrenię (lub inne choroby psychiczne) w okresie poprawy. lub inaczej wctic ywwe*zr eayiecamcwem. aby zaczerpnąć w ren sposób wody itp. tj. Z możliwością popełnienia samobójstwa należy liczyć się również w zespołach depresyjnych oraz w przebiegu nagłych stanów podniecenia psychoruchowego. cyklofrenii. pod którą kryje się skąpoobjawowaschizofrenia prosta. stwierdzane zwłaszcza u dziewcząt w okresie pokwitania. bądź skacze do studni. tj. Istotne znaczenie kliniczne mają. mimo że nie jest oczywiście.

wzruszenia. Zespól depresyjny (wmdmmw deywcxwwow. by skoczyć na ulicę. tj. i na tym mJn. typowego". określany niekiedy jako typowy. np. tym bardziej że chorzy zwykle ukrywają przed otoczeniem ewentualne zamiary samobójcze. zamieszczając informacje wyłącznie o zespołach podstawowych. W odróżnieniu od opisanego powyżej zespołu. stwierdza się mJn. polegająca na spłyceniu objawów depresji i zmniejszeniu spowolnieniaruchowego. ustępuje nagle wśród objawów gwałtownego podniecenia (rwzmwme lanc holicuą. Dlatego też poprawa.psychozach inwolucyjnych oraz w psychozach przedstarczych i starczych. Oprócz obniżenia nastroju występuje pobudzenie ruchowe. A zatem stanu określanego jako paragnomen nie należy mylić z niespodziewanymi czy agresywnymi działaniami impulsywnymi. Melmclz (ja wgiww charakteryzuje się zwykle obecnością lęku. Zahamowanie myślenia (czego dostrzegalnym przejawem jest mutyzm) i zahamowanie ruchowe stanowią charakterystyczne objawy o stu pi e ni a dep re s yj n ego (rwpzr melancholio u: ) .właśnie zespołu subdepresyjnego. zwłaszcza lęk. szczególnie poniżenia. Zespół ten bywa również nazywany depresją prostą. polega doniosłość spostrzeżeń Brzezickiego. a również osłupienie depresyjne. jak i ich nasilenia. tek myślenia oraz ruchy chorego ulegają coraz to wyraźniejszemu zwolnieniu. zdając się wynikać z pobudek myślowych. Lęk jest szczególnie charakterystyczny dla depresji endogennej. Otóż paragnomen. Depresję. grzesznoici. co dotyczy około 7'%przypadków tej psychozy. Na zespół depresyjny. a występujący najczęściej w przebiegu choroby afektywnej. upośledzenia. którą zawsze należy brać pod uwagę w odniesieniu do chorego w stanie depresyjnym. Bywa więc czasem zwiastunem tej choroby. starczych i tzw. dotyczy zwłaszcza depresji mniej głębokiej. hipochondryczne. Zespół depresyjny z pobudzeniem ruchowym i słownym (melancw (ja agituw) . dezrewo) . w miarę pogłębiania się depresji. Możliwość popełnienia samobójstwa. nie wiedzieć czemu. składają się następujące objawy: 1) obniżenie nastroju (samopoczucia) 2) spowolnienie toku myślenia: 3) spowolnienie ruchowe. może na wiele dmi lub tygodni poprzedzić rozwój schizofrenii. Zespół depresyjny stanowi również jedną z postaci psychoz reaktywnych. Zazwyczaj. Zespoły depresyjne wykazują dość znaczne rćżnice. poza chorobą afektywną. w tzw. urojenia.inwolucyjnych. zwłaszcza w przebiegu psychoz przedstarczych. pojawiającymi się u chorego cierpiącego od dawna na schizofrenię. Poniżej dokonano przeglądu wielu innych zespołów psychopatologicznych o rożnej symptmatclogii. W sporadycznych przypadkach zespół depresyjny. a który nagle. Obraz kliniczny zespołu depresyjnego wykazuje dość często nie tylko trzy podstawowe objawy. Zespół depresyjny o umiarkowanej głębokości nazywamy zespołem subdepres yj ny m. musi być oceniana z całą wnikliwością i ostrożnością. który w części przypadków występuje z dużą wyrazistością. . w niektórych przypadkach. W jednym z poprzednich podrozdziałćw omówiono zespoły zaburzeń świadomości. Podstawowe zespoły psychopatologiczne i uwagi ogólne o ustaleniu rozpoznania. które dotyczą zarówno rzdzaju objawów.rzuca się do okna. depresja przybiera inny obraz. ale również inne. Niebezpieczeństwo wiąże się z zachowaniem pewnej zdolności du działań ruchowych. winy. Zależnie od głębokości zespołu depresyjnego poszczególne objawy występują z różną wyrazistością. czasem w schizofrenii.

zawierają również przygodne znajomości. . niepokojem psychicznym i ruchowym. m in. co grozi nadużyciami seksualnymi. przed przystąpieniem do ewentualnego podawania środków przeciwdepresyjnych. że pacjent istotnie nie cierpi na chorobę somdr*czną. zaburzenia miesiączkowania. dzięki którym można stwierdzić. W niektórych przypadkach lęk przybiera postać agorafobii (por. zmiany pracy. zwłaszcza rytmu TU I O/UWUUd. Ze względu jednak na obniżony krytycyzm i brak poczucia choroby popełniają często czyny nierozważne. Rodzaj dolegliwości skłania chorego do szukania pomocy przede wszystkim u lekarzy chorób wewnętrznych. bezsenność.gniewna mania) . W tej grupie obraz kliniczny wiąże się z dominowaniem. względnie u lekarzy innych specjalności. nie stanowi objawu wiodącego. zachodzi zrozumiała konieczność przeprowadzenia wnikliwych badań. nieokreślony niepokój. ryzykowne. zaburzenia jelitowe. zbliżony nieco do zespołu neurastenicznego (szybkie wyczerpywanie się. mania) stanowi fazę maniakalną choroby afektywnej oraz występuje w psychozach organicznych. sprzedaży. W przypadku podejrzewania depresji zamaskowanej. zagrożenia. przejawów zaburzeń rytmów biologicznych. bicie serca.Depresja zamaskowana depresja bez depresji" (dezre rriz swz dezrewiznelwwerz Dezrewzw) . W niektórych przypadkach depresji obniżenie nastroju. wykonują ruchy taneczne.69) lub też na plan pierwszy wysuwają się natręctwa. ani w psychopatologicznym znaczeniu tego słowa. niekiedy również w schizofrenii. obniżenie aktywności. W stanie maniakalnym chorzy przejawiają skrajne pobudzenie ruchowe i słowne. a nie u psychiatry. Pużyński proponuje następujący podział depresji maskowanych. Biegają.bóle w okolicy serca. E. Podejmują pochopnie decyzje dotyczące np. odczuwane zwykle przez chorego i relacjonowane jaku głęboki smutek. tj. W takim przypadku dochodzi do częstych konfliktów z otoczeniem. poczucie obniżonej sprawności psychofizycznej. Nastrój chorych jest podwyższony. Depresja zamaskowana. krzyczą. niepokój. zarażeniem chorobą weneryczną. Zespól maniakalny Gmdroma mamacwz. uwzględniający genezę wiodących objawów maskujących: Zespół subdepresyjny o cechach depresji prostej. Nie zgłaszają natomiast skarg na depresję ani w pz (ocznym. w której objaw wiodący stanowi obniżenie napędu ruchowego lub też stwierdza się wyraźne zahamowanie w sferze psychicznej. bóle głowy) oraz na poczucie ogólnego znużenia. S. Do tej grupy zostały zaliczone przypadki depresji zamaskowanej. w których dominuje przewlekła postać lęku z uczuciem napięcia. ale przede wszystkim drażliwy (tzw. Dominują natomiast zaburzenia wegetatywne.ze strony układu sercowa-naczyniowego i pokarmowego. niepożądaną ciążą.kupna. niekiedy znacznie nasilonych. Objawy zespołu tx 1) podwyższenie nastroju (samopoczuciak 2) przyspieszenie toku myślenia aż do gonitwy myślowej 3) pobudzenie ruchowe. zaburzenia wegetatywne) . trwożliwego oczekiwania. Rozległa grupa piąta obejmuje różne zespoły bólowe oraz zaburzenia psychosomatyczne. cz może stwarzać istotne trudności diagnostyczne.przede wszystkim w psychozach wieku późnego oraz w porażeniu postępującym (w postaci ekspansywnej tej choroby) . W zespole hipomaniakalnym chory robi czasem na otoczeniu wrażenie przede wszystkim osoby nadmiernie wesołej i aktywnej. W tym podnieceniu maniakalnym zatraca się możliwość wykonania czynności powiązanych. Chorzy istotnie wykazują w tych stanach dużo przedsiębiorczości i przebojowości. Chorzy zgłaszają skargi na dolegliwości somatyczne (np.str.

Płytkie stany hipomaniakalne (lub po prostu chorobliwie podwyższony nastrój) bywają czasem niesłusznie określane słowem euforia. . śmiać się bez powodu. lecz umiarkowane podwyższenie nastroju uwarunkowane zmianami organicznymi mózgu. zaczyna nagle zdradzać dziwactwa. która dotąd zachowywała się bez zarzutu. przypalają niekiedy papierosami skórę. są niedorzeczne. śmieją się lub płaczą. poprzez wszystkie stopnie. Stan. można zauważyć typowe zaburzenia wegetatywne: sinica kończyn. bezładne. Są hałaśliwi. przy czym ich wypowiedzi są wybitnie rozkojarzone. zaburzenia miesiączkowania. osób starszych. zmniejszenie masy ciała. Urojenia i omamy znajdują się na dalszym planie. W zespole hiperkinetycznym następuje znaczne wzmożenie napędu ruchowego. Nastrój bywa przygnębiony (staje się to niekiedy źródłem pomyłek diagnostycznych. co stan maniakalny. Ich wspólną cechą są zaburzenia ze strony napędu psychoruchowego. mania". polegających na rozpoznawaniu zespołu depresyjnego) . W zespole hipokinetycznym napęd jest obniżony. gruboskórny. przestaje się odżywiać i pojawia się akineza. Jego mimika staje się sztywna. często wielkościowe. obłożenie języka. bez wyrazu. niekiedy-zniżając własny głos do szeptu-możemy od niego uzyskać więcej informacji. obojętny albo ambiwalentny. nie ma w nich nawet śladu dążenia do ich usystematyzowania. nosa i uszu. Chory nie może nadążyć z wykonywaniem obowiązków (bradykineza) . niespójne logicznie. niszczą wszystko dookoła. drażliwy. aż do zupełnego zaniku. nachalny. Chory staje się nietaktowny. ale nie w stosunku do porunnej postaci fazy maniakalnej choroby afektywnej. suchość błon śluzowych jamy ustnej lub ślinotok. Mania znaczy tyle. jest używany wyłącznie w tym znaczeniu. błazeńskie. Tok myślenia wykazuje znaczny stopień rozkojarzenia. Kary lub groźby nie robią na nim wrażenia. niestałe. Na pytania odpowiada po dłuższym milczeniu (mutyzm) . Nie jest to jednak. natomiast terminem tym nie należy w żadnym razie określać urojeń. zachowanie chorych jest dziwaczne i niezrozumiałe. Termin. rzadkie mruganie powiek. Gdy zespół ten utrzymuje się przez dłuższy czas. wymaga z całą pewnością różnicowania z opisaną wyżej manią. Chory mówi cicho. należący do grupy psychoz schizofrenicznych. bardzo płytka mania". dużo mówią. Typowym objawem jest puerylizm. nie podporządkowują się żadnej dyscyplinie. rozszerzenie. co powoduje wysuszenie rogówek. Dlatego mówimy o euforii np. kpiarskie. niekonsekwentne. drą na sobie ubranie. Wypowiadane przez chorego rozmaitej treści urojenia. Zanika potrzeba dbałości o higienę. nie poddaje się modulacji. przybierać niepoważne pozy. przełożonych. nazywamy osłupieniem (smpor) . w którym chory popada w uporczywe milczenie. a później znaczne zwężenie źrenic. Zachowanie jest nacechowane brakiem poczucia dystansu w stosunku do rodziców. swoją czystość i potrzeby fizjologiczne. bezczelny. siedzi lub stoi bezczynnie.w stwardnieniu rozsianym lub w pląsawicy Hunringtona. Osoba. dokonują samookaleczeń. Zespół katatoniczny występuje w dwóch postaciach: hipokinetycznej (akinetycznej) i hiperkinetycznej. podany jako synonim zespołu maniakalnego. polegający na naśladowaniu dziecka zachowaniem i mową. Zespół hebefericzny. okazywać zachowanie krnąbrne. świadczą o urojeniowej ocenie sytuacji. Obserwuje się znaczną agresywność: chorzy rzucają przedmiotami.

Po ustąpieniu stanu zahamowania chory na ogół pamięta zachowanie otoczenia i własne doznania z zakresu choroby. . Między obydwiema postaciami zespołu katatonicznego są możliwe stany przejściowe. wiotkie) charakteryzuje się spowulnieniem ruchowym. występują w przebiegu choroby afektywnej. . które nie osiąga na ogół stopnia pełnego zahamowania. bierne. jako skrajne pagłębienie depresji (wwzor melancholicar) . tj. w porażeniu postępującym (stupor poru (mens) . Osłupienie efektoryczne (anergiczne. wykonując niektóre ruchy. Często występuje negatywizm bierny. Stwierdza się ponadto. W głębokim osłupieniu występuje całkowity mutyzmi bezruch. Chorzy często pozostają przez długie godziny w jednej pozycji. Stany osłupienia. w psychozach spowodowanych czynnikami infekcyjnymi i intoksykacyjnymi. zagubionych jakby zaczarowanych. Osłupienie katatoniczne na ogół rozwija się szybko i nagle ustępuje. według tradycyjnej interpretacji neurofizjologicznej. czynne. oprócz psychoz schizofrenicznych. sztywne) przejawia się zahamowaniem ruchowym przy zachowanej zdolności odbierania bodźców. W zmianach płytszych chory czasem odpowiada powoli pojedynczymi słowami lub spełnia polecenia. doznaje bólu. Chory spowalniały może w stanie osłupienia katatonicznego przejawić nagle pobudzenie i dokonać czynu gwałtownego (raptus cmmzmcas) . z omamami wzrokowymi. tj. U chorych leżących występuje zwykle objaw poduszki powietrznej. widzi. którzy nie pojmują. należą jeszcze inne objawy. przechodząc czasem w stan podniecenia katatonicznego. Cierpi na tym również kontakt uczuciowy. Chorzy poruszają się powoli. wstają z łóżka. Napięcie mięśniowe nie jest wzmożone (osłupienie wiotkie) . słuchowymi i z urojeniami. Halucynoza lub omamica (Adacmzw) jest zespołem przebiegającym z omamami jako objawem dominującym. stereotypie ruchowe i słowne. snują się"po sali. echopraksja. omijają inne osoby i sprzęty. giętkość woskową lub pseuduwoskową oraz negatywizm czynny. Uwzględniając całokształt obrazu klinicznego osłupienia katatonicznego (swpzr cmwzmcws) .Nawiązanie z nimi łączności intelektualnej jest znacznie utrudnione. Słowa kierowane do chorego nie są przez niego odbierane. zwłaszcza płytszego. lub stoją na jednej nodze.dziwacznie przegięci. O sł u p i en i e re c ep tory c zn e (oncjroidalne. obejmuje przede wszystkim analizator kinestetyczna-ruchowy) . Występują zaburzenia świadomości w postaci zbliżonej do zespołu onejroidalnego. wyróżnia się dwie jego postacie.osłupienie efektoryczne i receptoryczne. często niefiz (alogicznej. Długotrwałe pozostawanie w jednej pozycji wywołuje obrzęki.echolalia. Osłupienie (swpor) jest zespołem. w typowych przypadkach. Chorzy sprawiają wrażenie ludzi całkowicie zdezorientowanych. co się z nimi i wokół nich dzieje. echomimia. np. ale nie jest zdolny do działań ruchowych (hamowanie ochronne. Po ustąpieniu osłupienia chory nie pamięta minionego okresu lub jest zachowana jedynie pamięć fragmentaryczna-urywkowe wspomnienia dziwacznego snu. Natomiast prawie całkowicie zanika kontakt chorego z otoczeniem. Chory więc słyszy. również jako osłupienie psychopochodne (wzcr rewcmuj. Osłupienie występuje najczęściej w schizofrenii katatonicznej. Napięcie mięśniowe jest wzmzżone. Do obrazu klinicznego. który charakteryzuje się przede wszystkim zahamowaniem lub znacznym spowolnieniem ruchowym. urojeniowe.

W niektórych przypadkach wraz z urojeniami oraz omamami li pseudohalucynacjami) występują objawy stanu depresyjnego (zespół paranoidalna-depresyjny) .automatyzm psychiczny. wyróżnia się halucynozę kiłową Flauta. względnie prześladowcze i odnoszące. Zespól paralreniczny (wmdroma purmhrenicwn) obejmuje głównie dwa objawy: usystematyzowane urojenia (prześladowcze. Zespól paranoiczny charakteryzuje się zwanymi. a obecność omamów dotykowych jest jedynie hipotetyczna. Zespół ten bywa też określany jako wspó (występowanie pseudo halucynacji oraz mantzmu. nieraz strach o znacznym natężeniu. choroby wątroby. jednak już w pojęciu pseudohalucynacji . występującą sporadycznie. aby określenia. że pod skórą poruszają się owady. Halucynoza bywa uwarunkowana czynnikami mtoksykacyjnymi oraz infekcyjnymi. a nawet wyłącznie. hipowitaminozy. na który składają się pseudohalucynacjeoraz urojenia owładnięcia.w rzadkiej psychozie. ale również czuciowe. Zespół Kandinskiego i Clerambaulta. Jako osobną postać. wyodrębniony ze złożonego obrazu psychopatologicznego. zwykle usystematyzowane i całkowicie niepodatne na perswazję. niektóre niedokrwistości. Nieco częściej występują urojenia pasożytniczej choroby skóry. Chory z niewzruszonym przekonaniem stwierdza. Określenia. str. rzadziej wielkościowe) zraz omamy (zwykle słuchowe. którym towarzyszą zwykle złudzenia. zespół paranoidalny"używać przede wszystkim. określonej przez Kraepelina nazwą pwrmcia mjacwmcrw. Podobna bliskość dotyczy zespołu parafrenicznego i tych przypadków omamicy alkoholowej. czasem w psychozach schizofrenicznych. najczęściej prześladowcze. Chory słyszy podszepty (szatana. które przebiegają z urojeniami o cechach dość wyraźnej sysrematyzacj i. usystematyzowanymi urojeniami treści prześladowczej.Są tu najczęściej omamy słuchowe. nieznanej siły) . lecz proces psychotyczny przejawiający się usystematyzowanymi urojeniami jako objawem wiodącym. a zwłaszcza świądu i innych dolegliwości uwarunkowanych zmianami skórnymi w przebiegu różnych chorób somatycznych (cukrzyca. odnoszącej. tj. występuje zwłaszcza w halucynozie alkoholowej. gdy chcemy podkreślić. Zespól paranoidalny (zespół urojeniowo-omamowy) . Sporadyczne przypadki przewlekłej halucynozy dotykowej są zespołami parafrenicznymi. a więc naporu obcych myśli (por. Urojenia pasożytniczej choroby skóry występują w przebiegu psychoz inwolucyjnychoraz psychoz przedstarczych. Lęk. rzadziej innej. odczyny uczuleniowe i inne) . Na podstawowe objawy tego zespołu składają się urojenia. Zespół urojeniowo-omamowy może występować w różnych psychozach. Od urojeń pasożytniczej choroby skóry odróżniany parazytofobię. tj. zmiany miażdżycowe) . Tak zwana przewlekła halucynoza dotykowa Bersa i Ćonrada. wielkościowej.lęk przed pasożytami. a przede wszystkim urojenia prześladowcze powiązane treścią z omamami. które w pustaci myśli wnikają do jego głowy i czuje się zarazem owładnięty tą zewnętrzną siłą.ób) . mrówki"maleńkie zwierzątka"itp. robaczki". Zespół parafreniczny występuje w parafrenii. zespół paranoiczny"używamy wówczas. oraz słowne omamy słuchowe-znacznie rzadziej omamy węchowe. i w psychozach wieku późnego.zanik tkanki mózgowej. Urojenia te w większości przypadków stanowią urojeniową interpretację doznań fizjologicznych. to zespół bardzo rządku występujący. Istotna rola patogenetyczna przypada organicznemu uszkodzeniu mózgu (np. w stosunku do psychozy schizofrenicznej. że mamy na myśli nie jeden objaw (którymi są urojenia paranoiczne) . na którą składają się omamy dotykowe oraz urojenia pasożytniczej choroby skóry. węchowe i inne) . zaznacza się jednak tendencja. smakowe lub dotykowe.

wywołuje szybko narastające znużenie. powodujących zupełną dezorientację co do czasu. pogłębiając zaburzenia orientacji. W tym należy upatrywać przyczynę pogarszania się stanu psychicznego chorych otępiałych z chwilą umieszczenia ich w innym środowisku: szpital nie stanowi tu wyjątku. Zapamiętanie natomiast spraw bieżących nastręcza poważne trudności. zwłaszcza wtedy. w tej jego postaci. w poszczególnych bowiem przypadkach stwierdzamy różnice dotyczące nasilenia uwzględnionych objawów. oznacza otępienie (dementuj: od tego wiodącego objawu pochodzi nazwa całego zespołu zespół otępiejmy. ludzie starzy okres młodości. synteza. do których przywykł. Wyróżnia się dwie podstawowe postacie zespołu psychoorganicznego. Zorientowanie się w nowej sytuacji i dostosowanie do niej jest często ponad siły chorego. można określić jako. na skutek zaburzeń pamięci. Zaburzenia pamięci. gdy chory znajduje się w nowym otoczeniu i wobec zmienionego biegu wydarzeń dnia. odległe w czasie. Obniżenie lub brak krytycyzmu. powtarzaniem zdań. ale również codziennych. tj. liczeniem. 1. W głębszym otępieniu chory okazuje bezradność nie tylko wobec sytuacji nowych. infekcyjnymi (zejście po zapaleniu mózgu i opon mózgowych) . Nie są one słyszane uchem. np. zwłaszcza zapamiętywania.związany z odpowiadaniem na pytania. a także urazowymi (mechanicznymi) . Na przykład chory zapytany o imiona dzieci lub swój wiek nie jest w stanie. Bywa i rak. udzielić prawidłowej odpowiedzi. Cechą dominującą jest upośledzenie zdolności logicznego myślenia. a nawet różnice jakościowe. W miarę narastania zmian organicznych ubytki pamięci stają się bardziej rozlegle. są objawem charakterystycznym. jest charakterystyczny dla schizofrenii paranoidalnej. które ukazują jedynie ogólną strukturę tego zespołu. Postać otępienna zespołu psychoorganicznego. Chory zwykle dość dobrze pamięta wydarzenia dawne. a zarazem mieszczącym się w szerokich granicach: od względnie nieznacznych zaburzeń pamięci do głębokich. występuje. Występuje również upośledzenie zdolności wykorzystywania podanych wiadomości-zwłaszcza w sytuacjach względnie nowych-co jednak pozostaje w ścisłym związku z zaburzeniami logicznego myślenia. a więc wykonywania operacji myślowych. Na każdą z nich składa się wiele odmian. w doznaniu chorego jako pierwsze. tlenkiem węgla. . talem) . Objaw ten.ze s pół otęp lenny (smdromudementwum) . objaw podstawowy. Zaburzenia krytycyzmu są związane bezpośrednio z obniżeniem sprawności intelektualnej. porównywanie. Wysiłek umysłowy.postać otępi enną (lub otępieniuwą) oraz charakteropaty czną. W niektórych przypadkach chory doznaje nie tylko naporu obcych myśli. naczyniowymi powodującymi niedotlenienie i w jego następstwie trwałe uszkodzenie tkanek. takich jak analiza. otoczenia i własnej osoby. że echo poprzedza myśli. a zdolność zapamiętywania niknie. lecz odbierane w postaci myśli i dlatego omawiany objaw. miejsca. Zespól psychoorganiczny (syndromu mychozrzamcam) to zespół objawów klinicznych świadczących o rozlanym uszkodzeniu lub zaniku tkanki mózgowej. Poniżej zestawiono podstawowe objawy właściwe dla postaci otępiennej. podszepty myśli własnych".mieści się poczucie obcości nasuwających się myśli i wyobrażeń. wnioskowanie i inne. tj. uogólnienie. spowodowany czynnikami toksycznymi (alkoholem. jak i pełny zespół Kandinskiegoi Clerambaulta. ale także echa swoich myśli. toteż wymaga on szczególnie troskliwej opieki. Obniżenie sprawności intelektualnej.

natomiast upośledzenie dotyczy wyłącznie osób. W niektórych przypadkach dominuje drażliwość i wybuchowość. znajduje wyraz brak krytycyzmu chorego. Cechy charakterystyczne. lecz etiupatogenezy. wymienia nieprawidłowe. Zapytany z kolei. lecz szybko weseleje. a niedorozwój polega na wstrzymywaniu rozwoju. Przedstawione 7-Psychiatria. Określenie to nie informuje o cechach obrazu klinicznego. Różnica między psychopatią a charakteropatią nie dotyczy więc symptomatologii. Tak więc otępienie może dotyczyć osoby. że zespół psychoorganiczny (zarówno w postaci nępiennej. jak i niedorozwoju. Tutaj przykładowo wskazano pojedyncze odrębności. Otępienie a upośledzenie wnysłzwe. może odpowiedzieć. że pamięć dobrze mu służy. charakteropatia". Chory wzrusza się na wspomnienie wydarzeń z odległej wojny lub np. było ich troje": . a liczne zdania osnute wokół jednej sprawy nie wzbogacają treści wypowiedzi. Chwiejność emocjonalna nie jest objawem stałym i w niektórych przypadkach nie występuje wyraźnie. aby przekonać się. jakby nie mógł się od niego oderwać. świadczące o ważniejszych różnicach. Wspomniano powyżej. jednak pewna zmienność nastroju. . która w przeszłości uzyskała przeciętną lub nawet wysoką sprawność umysłową. Jedną z charakterystycznych cech zespołu nępiennego u niektórych chorych na padaczkę jest lepkość my śle n i a. Różnica więc polega nie tyle na objawach czy głębokości zmian. Chory nadmiernie długo trwa przy jednym temacie: zachowuje się tak. W obu przypadkach przede wszystkim ma miejsce obniżenie sprawności intelektualnej. Podaje nieistotne szczegóły. często jest też podbarwiony euwrycznie. uwzględniono w części drugiej (szczegółowej) podręcznika. że chory dostrzega z zakłopotaniem i obawą coraz to wyraźniejsze zaburzenia pamięci. Postać charakteropatyczna zespołu psychoorganicznego. iż jest np. Z kolei w zespole otępiennym.eh ar akt e r o p atia (charwzterzpuhia) . który bywa raki jak w psychopatii. W tym nLin. Dlatego też. Stosunkowo często zaburzenia osobowości są uwarunkowane uszkodzeniem mózgu i te właśnie przypadki określa się terminem. Bywa ono różnego stopnia. jej utraty. Nastrój chorych bywa tępy. słysząc wypowie dzianą pogodnym tonem pokrzepiającą uwagę. czy istotnie chory się TOZTZCWTU. ile przede wszystkim na tym. ja jestem ze starego rocznika. że otępienie jest wyrazem obniżenia sprawności umysłowej. tj. jego zahamowaniu. albo też posługuje się ogólnikami: . 45 albo 75". jest charakterystyczna dla zespołu organicznego. co jednak dotyczy na równi otępienia. badając chorych otępiałych.piękny dzień. Objawy otępienia i upośledzenia są zbliżone. że należy również opowiadać rzeczy smutne. ma swoje lata. czy nie ma kłopotów z pamięcią. W płytszych zmianach organicznych bywa i tak.Podaje więc tyłku imiona lub. jak i charakteropatycznej) wykazuje różne odmiany. z czego jednak nie wynika. aż milo patrzeć na świat. zwłaszcza płytkim. u których rozwój umysłowy został wstrzymany i nigdy nie osiągnął poziomu prawidłowego. krytycyzm chorego bywa dość dobrze zachowany. tak że chory sam z niepokojem śledzi postępujące upośledzenie pamięci i narastającą męczliwość. a zwłaszcza skłonność do popadania w rozrzewnienie.swojej trudnej młodości. często opowiadamy coś wesołego.

oznaczającym psychozy starcze. skłonnością do wygotowanych reakcji emocjonalnych i do zalegania afektu. W zespole amnestycznym uwarunkowanym czynnikami toksycznymi (i niedoborem witamin) rozwija się zwykle zapalenie wielonerwowe. Rozległe luki pamięciowe chory wypełnia konfabulacjami. Jedna z psychoz alkoholowych przebiega w postaci zespołu Korsakowa. Zespół amnestyczny Korsakowa jest jedną z postaci zespołu psychoorganicznegospowodowanego znacznym uszkodzeniem mćzgu. wykazuje cechy wspólne. dziś rzadko używanym. jak również zdolność przypominania. Chorzy przejawiają nastrój tępy. . w miarę możliwości. płytkoeuloryczny lub dysforyczny. uwarunkowane chorobami gruczołów wydzielania wewnętrznego. Głębokiemu upośledzeniu ulega zdolność zapamiętywania.charakteropatia u niektórych chorych na padaczkę z typową drażliwością. Omawiany zespół może również powodować mechaniczne uszkodzenie mózgu (zespół amnestyczny pourazowy) . iż są to przede wszystkim zaburzenia procesów emocjonalna-popędowych oraz zdolności ukierunkowania. które przebiegają z zespołem amnestycznym i niepokojem ruchowym. Przykładem zaburzeń osobowości typu charakteropatycznego jest m. Przyczyną zespołu Korsakowa bywa też ciężkie zatrucie tlenkiem węgla lub innymi środkami toksycznymi. Na zespół psychoendokrynulogiczny składają się trzy grupy objawuw: zaburzenia poszczególnych popędów. popędów i napędu psychicznego. Podając ogólną charakterystykę zespołu psychcorganicznego wspomniano. mimo różnego umiejscowienia uszkodzenia (np. przyczyniając się do spopularyzowania poglądu o możliwości organicznego uwarunkowania zaburzeń osobowości. dzięki czemu można doprowadzić do ścisłego ustalenia objawów klinicznych i. Na obraz kliniczny składają się objawy typowe dla otępiennej postaci zespołu psychoorganicznegoze szczegulnym nasileniem zaburzeń pamięci i orientacji. du określenia ich przyczyn. że świadczy on o rozlanym (globalnym) uszkodzeniu tkanki mózgowej. Zespół ten. ale zapoczątkowuje postępowanie diagnostyczne. Od tak rozumianego zespołu udrożnia się niekiedy zespół miejscowego uszkodzenia mózgu (las himlokale Psychosyndrom opisany przez Bleulera) . a zarazem du charakteropatii.w obrębie płata czołowego. w tym również ważnych wydarzeń bieżących. integracji i kontroli działania. Bleulera. które dopiero co miały miejsce.in. a poszczegulne choroby gruczołów wydzielania wewnętrznego wykazują właściwą sobie symptomatologię psycho. Zespól psychoendokcynologiczny (endokrines Psychosyndrom) został wyodrębniony przez M. Prezbiofenia (Wernickiego) jest określeniem. często o treści absurdalnej. Zespół ten obejmuje ogólnie ujęte zaburzenia psychiczne. skroniowego lub ciemieniowego warunkuje pewne odrębności obrazu klinicznego) . który opisał i zweryfikował liczne przypadki charakteropatii różnego pochodzenia. Bilikiewicza. oraz ze swoistą drobiazgowością. Zespół ten stanowi tylko ogólne ramy. w poszczególnych przypadkach miejscowego uszkodzenia mózgu występują zaburzenia procesów emocjonalnych. ogólnej aktywności (napędu psychicznego) oraz nastroi u. cc zbliża wyraźnie ten zespół do zespołu psychoendokrynulogicznego. Mimo różnych postaci charakteropatii i wyraźnych odmienności.stanowisko jest wyrazem zapatrywań T. można ogólnie przyjąć. Stwierdzenie zespołu miejscowego uszkodzenia mózgu ma znaczenie ogólnikowe. A mianowicie.

nerwic wegetatywnych (a niekiedy zespołów rzekomonerwicowych) . iż poranne postacie tego zespołu występują u ludzi zdrowych (por. zespołu paranoidalnego. które doprowadziły do próby wyodrębnienia zespołu psychohipoglikemicznego (M. takimi jak zatrucia. w stanach lęku.zespołu depresyjnego. psychiatra zadaje sobie pytanie. Uwagi ogólne o ustaleniu rozpoznania.zespół paranoidalny. ma już dość długą historię. że różne czynniki zewnąuzpochodnemogą wywoływać podobne reakcje psychopatologiczne. stanowi trwały dorobek psychiatrii polskiej. Zamieszczone poniżej wyjaśnienia przeznaczone dla studentów-w przyszłości lekarzy różnych specjalności. Chęcińska i wsp. dla której uzupełniono ten rozdział krótką charakterystyką rozpoznania etioepigenetycznego. po długich przerwach między posiłkami. zaburzenia pamięci. należy dążyć do uwzględnienia nie tylko utrzymującego się w danym momencie procesu chorobowego-np. Reakcje egzogenne uważa się za nieswoiste w tym znaczeniu. Na przykład krańcowo różnią się objawy niedoczynności i nadczynności gruczołu tarczowego. Wyróżnia się reakcje ostre. l 9/Z) . etioepigenezy. Poniższe uwagi nie są przeglądem różnych strategii w zakresie postępowania diagnostycznego. ale pozostaje bliskie sposobowi myślenia diagnostycznego wielu doświadczonych klinicystów uprawiających medycynę. Bilikiewicza: Psycamria i/juczna. uwagi) : podwyższona tolerancja na glukozę (krzywe hipoglikemiczne) przy prawidłowym na ogół stężeniu glukozy we krwi na czczo. Ograniczono się zatem do krótkiej wzmianki na temat koncepcji. będącego jedną z postaci tzw.zewnątrzpochodnymi. której założenia stały się podstawą nozografii etioepigenetycznej. urazy mechaniczne i inne. stwierdzono. Jarosz. Zgodnie z podstawowym założeniem. nawet lekką (przejściowe obniżenie zdolności logicznego myślenia. stwierdzając np. Te ostatnie występują w postaci zespołów neurastenicznych (rzekumonerwicowych) . zespół się rozwinął. depresyjnych. opracowana i wprowadzona do nauki przez T. somatyczną. czasem z zaburzeniami pamięci właściwymi dla zespołu amnestycznego Korsakowa. zespół majaczeniowy splątaniowy) oraz przewlekle.patologiczną mieszczącą się w obrębie zespołu Bleulera. toku myślenia. tj. nazwanej również teorią. na którym ten. rzadziej hipomaniakalnych oraz w postaci zmian otępiennych. senność patologiczna. są oparte głównie na VII wydaniu dzieła T. w okresach przygnębienia) oraz podczas stosowania diety bogatowęglowodanowej. Podstawowe cechy: objawy neurasteniczne. Reakcje egzogenne BonhoeTera to nieswcisre stany psychopatologiczne wywołane czynnikami egzogennymi. W toku badań. Teoria ta. który powstał na podłożu przewlekłej schizofrenii lub też rozwinął się w przebiegu . zwłaszcza typu hipostenicznego: wzmożona pobudliwość układu sercowa-naczyniowego: lekkie napadowe stany hipoglikemiczne pochodzenia emocjonalnego (po doznaniu przestrachu. Zespól psychohipoglikemiczny (rmdromd pycwjizzg (ycazmizam) . czasem na czczo: duża wrażliwość psychiczna na hipoglikemię. ale w obu grupach przypadków jest zaburzony popęd (zaspokajania głodu) . Teoria etioepigenezy. czynniki infekcyjne. Wypełnienie tego zdania wymagałoby obszernego rozdziału. Bilikiewicza. Tak więc. ogólny napęd i nastrój.również 2. któregoś z zespołuw zaburzeń świadomości bądź innego jeszcze stanu psychopatologicznego-ale także podłuża. Jest to kolejna przyczyna. l 966) . Ustalenie rozpoznania w myśl założeń etioepigenezy jest przydatne i owocne nie tylko dla psychiatrów. czy jest to zespół psychotyczny. przebiegające z zaburzeniami świadomości (przymglenie.

. Terminowi. l 988) . Takie postępowanie jest słuszne. Bilikiewicz. to proces diagnostyczny zmierza do poznania także okresu pierwszego.okres drugi zmian mwmcznyc\tmorbi. co umożliwia.różne choroby somatyczne i zatrucia.w medycynie. w oderwaniu"ud tradycyjnego podłoża schizofrenicznego. oraz do pytania o jego podłoże. który doczekał się kilku wydań i zyskuje na świecie coraz szersze zastosowanie. opracowanym znacznie później przez ekspertów Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego pod nazwą DSM. prawdziwej') lub zmiany endogenne. ale musimy określić rodzaj psychozy. którą może być np. jako względnie częstego. min. że dzięki niej można dostrzec zespoły czynnościowe. ujęcie całości strukturalnej choroby psychicznej w jej dziejowym rozwoju dynamicznym" (T. choć nadal niewystarczające. tj. stanowiące przypuszczalne podłoże choroby afektywnej (sabsmuum endogener cyclqphremwe) . jak i wykazująca zaburzenia różnego typu i głębokości. który nawarstwił się na zasadniczo organiczne"podłużę. do właściwości osobowości człowieka zarówno wuwczas. świadomość"nadaje się inne-szersze-znaczenie w naukach humanistycznych.somatyczne zmiany inwolucyjne. Warstwa trzecia. wysuwając pytania i szukając informacji o właściwościach genetyczna-konstytucjonalnych badanego pacjenta. Oryginalność koncepcji etioepigenetycznej polega przede wszystkim na tym. W myśl przedstawionych poglądów należy dążyć do ustalenia trzypiętrowego (mjwarstwowego i miastowego) rozpoznania. W celu uproszczenia przykładu ograniczymy się tylko do uwzględnienia zespołu paranoidalnadepresyjnego. Tym podłożem. a także inne czynniki tworzące warstwę drugą. Słuszne. będącym drugą warstwą. osobowość przedchorobowa".o cechach histeroidii.choroby afektywnej. Zaburzenia świadomości. Adam Bilikiewicz. czy zachorował człowiek o osobowości skrajnie niedojrzałej. Jej szerokie uwzględnienie jest wyrazem przywiązywania należytej wagi nLm. Nie wystarczy. gdy jest to osobowość prawidłowo ukształtowana. W rozpoznaniu etioepigenetycznym staramy się uwzględnić wszystkie trzy warstwy (a przynajmniej drugą i trzecią) . Według przedstawicieli nauk humanistycznych pojęcie świadomość" (cwuciemia) oznacza . psychozę infekcyjną". nozogralia etioepigenetyczna kieruje uwagę również na warstwę pierwszą. w nozogrwii etioepigenetycznej wyróżnia się w sposób oryginalny trzy warstwy (okresy) i przywiązuje istotną wagę do nawarstwiania się zespołów czynnościowych na podłoże organiczne. Takie postępowanie uwzględnia już warstwę drugą i trzecią: jeżeli jest to osiągalne. gdyż takie sformułowanie mówi nam bardzo niewiele. processus et defectus psychoorganici) i okres trzeci nawarstwień czynnościowych Gmdrzmmw ńmctznalia) . we wszystkich rozpatrywanych przypadkach. takie jak katatoniczny. np. to czynnościowy zespół paranoidalna-depresyjny. tj. Zgodnie z powyższym. mogą być hipotetyczne zmiany organiczne właściwe dla schizofrenii przewlekłej Oj. np. a innewęższe-w naukach przyrodniczych. Etioepigenetyczny system diagnostyczny ma wiele cech wspólnych z systemem wieloosiowym. . ale o określonym profilu.zespół majaczeniowy (delirium inńcmsum) lub też zespół splątaniowy (amemia) . mieszczących się w pojęciu. gdyż uwzględnia dwa okresy (lub inaczej-warstwy) etioepigenetyczne. paranoidalny i hebefreniczny. Nie jest przecież sprawą obojętną dla ścisłości ustalenia rozpoznania i oceny rokowania. Jak łatwo się domyślić. rzecz jasna. czy też u podłoża obserwowanych zaburzeń psychicznych leżą np.dziedziczna-konstytucjonalną. jeżeli rozpoznamy. czy reż o osobowości zwartej i odpornej.

zdajemy sobie sprawę z faktu.rensonum. Świadomość byłaby więc końcowym etapem przejścia od prymitywnej psychiki zwierzęcej do psychiki por erceWewce człowieczej. Ilościowe zaburzenia świadomości. gdzie organizm żywy odbiera bodźce ze świata zewnętrznego (ale również wewnętrznego) i ma możliwość rejestrowania (lub spichrzania-w języku cybernetycznym) tych informacji. utrzymywanie stałego poziomu czuwania. Istnienie samuświadomzści u człowieka kładzie kres wszelkim spekulacjom i próbom analogii komputera do mózgu człowieka. również tych. Nla zakończenie powyższych rozważań definicyjnych trzeba ustosunkować się do pojęcia. gdy zajmiemy się zaburzeniami. tworząc jedną funkcjonalną całość w znaczeniu.najwyższy stopień rozwoju psychiki. Przez przytomność rozumiemy stan gotowości układu nerwowego do reagowania na bodźce albo. mamy do czynienia z pamięcią (gr.myśli. innymi słowy. że myśli To poczucie przeżywania myślenia określa się terminem samoświadomość". Stanowi czuwania odpowiadają następujące terminy obcojęzyczne: łac. Definicja ta powsiada w wyniku obserwacji zachowania (behawioru) organizmu żywego. mamy prawo zdefiniować świadomość (w znaczeniu seuunum) jako cechę organizmów żywych. polegającą na.. polegającą na zdolności do odbierania.wakefulness. ale nie może wiedzieć o tym. że tego samego terminu używa się w naukach przyrodniczych (szczególnie w neurologii i psychiatrii) w znaczeniu bardziej elementarnym. że świadomość w tym sensie (łac. czyli dotyczące przytomności. Wachheir. Naturalnymi stopniami wahania się stanu czuwania (przytomności) są jawa i sen fizjologiczny. świadomości. która pojawiła się u człowieka na drodze długotrwałej ewolucji. które bywa niesłusznie utożsamiane ze. które nie mają nawet najprostszych zalążków układu nerwowego. rmjderOjest cechą wszystkich organizmów żywych. To towarzyszące przeżyciom psychicznym poczucie ich przeżywania stanowi subiektywny człon definicji świadomości. ma orientację w otaczającym go świecie. umożliwiającego selekcjonowanie i interpretowanie bodźców. emocji) . W tym ujęciu świadomość oznacza zatem najlepiej zorganizowaną funkcję ośrodkowego układu nerwowego. wyobrażeń. myśleć". waking lub vigilance.yigilantia. . czyli zdolność introspektywnego przeżywania zjawisk psychicznych (np. mneme) . ale-dzięki rozwiniętym procesom myślowym-zdaje sobie sprawę z przeżywania zjawisk psychicznych. Dzięki temu człowiek nie tylko spostrzega. mnemosynej des isy. Z kolei możliwość wykazania obecności procesów mnemicznych dowodzi przeistoczenia świadomości w pamięć. Porównując mózg ludzki do najdoskonalszego komputera. odbijaniu''rzeczywistości. gr. Uwzględniając ten wywód. Chodzi bowiem o to. ang. że komputer potrafi może. Zjawiska iwiadzmości i pamięci są ze sobą nierozerwalnie złączzne. Przytomność jest pojęciem wyższym i wchodzi w zakres szerszego pojęcia-świadomości. Wszędzie bowiem tam. pamięcio-świadomości" (gr. Niewątpliwym utrudnieniem w porozumiewaniu się badaczy różnych specjalności jest fakt. świadomością". . rejestrowania i zintegrowanegz przetwarzania informacji. Różnice między tymi terminami sraną się wyraźniejsze wówczas. Człowiek ma jednak także sferę przeżyć podmiotowych. dostosowując się do zachodzących w nim zmian. niem. a także celowego reagowania na bodźce. przytomność".

gdy kładziemy się spać. przeprowadzać analogii między snem fizjologicznym a snem patologicznym. Wahania świadomości w warunkach prawidłowych mają charakter zarówno ilościowy. które to porównanie nasuwa się zresztą w języku polskim z uwagi na etymologię. czyli pó (śpiączkę (rzzzr) i śpiączkę (ccmw) . że senność. ale po chwili odczuwa znowu nieprzepartą potrzebę snu. Nie oznacza to jednak.zapalenie mózgu) oraz choroby organiczne mózgowia. czyli-ściślej mćwiącprzytomności. Wymienione powyżej przyczyny senności patologicznej mogą również powodować głębsze zaburzenia świadomości. który musi używać dużego wysiłku woli. rozjaśniają"światło świadomości. a nawet śpiączki. gdy zbliża się czas wieczornego spoczynku. Natężenie świadomości zmniejsza się wyraźnie. Jeżeli jednak światło świadomości traci swoją klarowność i przejrzystość. Wyróżniamy trzy podstawowe zespoły zaburzeń: senność patologiczną (rcwmc/emia) . Nawiasem mówiąc. aby nie usnąć. będzie o tym mowa dalej. występuje np. Przyczyną senności patologicznej są czynniki toksyczne. Śpiączka jest najcięższym stanem polegającym na całkowitym wyłączeniu przytomności (a tym . O aktywnym stanie mózgu w czasie snu świadczy też badanie EEG.stan półśpiączki. czyli utratą przytomności (stanu czuwania) . patologiczna pojawia się niezależnie od rytmu dobowego.kawa i herbata) . człowiek jest przytomny. Przeciwnie. niektóre używki (np. Wyrazem zachowanej. ich śledzenia. który trwa nie tylko w sensie możliwości przeżywania marzeń sennych. gdyż bodzcami. światła"świadomości i zwężeniem jej pola. polegające na osłabieniu natężenia światła świadomości. mówimy wówczas o jakościowej zmianie świadomości. zakaźne (m in.skala stanu czuwania) . polega na wygaszeniu przytomności. przy czym jest zachowana jedynie reaktywność na silne bodźce. Senność patologiczna przypomina znaczną senność fizjologiczną. iż codziennie. których treść bywa niekiedy wplatana w marzenia senne. w pewnych oczywiście granicach.ranu po obudzeniu się ze snu. w wyniku działania leków nasennych. można go. czyli półśpiączka. używając skal określających sprawność różnych funkcji psychicznych (np. jak i psychologicznych. nawet najsilniejszymi. ale także w sensie mniejszej lub większej wrażliwości (reaktywności) na bodźce z otaczającego świata. W różnicowaniu ze snem fizjologicznym bierzemy pod uwagę fakt. W czasie rozmowy chory zapada w sen. Nie należy natomiast. mJn. z zachowaniem odruchów obronnych. pod wpływem zmęczenia. Charakteryzuje się wyraźną skłonnością chorego do snu. Analogią tą posługują się również autorzy niemieccy. że fizjologiczne zaśnięcie zupełnie przerywa stan czuwania. świadomość nasza przygasa.lekkiego poruszenia głowy i mrugnięcia powiekami na klaśnięcie koło ucha. obudzić". grymasu twarzy lub cofnięcia kończyny pod wpływem ukłucia. Zmiany ilościowe wyrażają się wahaniami w natężeniu. jak i jakościowy. Potocznie zawiera się to w stwierdzeniu. jęku. reaktywności na niektóre silne bodźce jest pojawienie się np. Wahania świadomości można dzisiaj mierzyć zarówno za pomocą metod neurofizjologicznych (wielogodzinne zapisy czynności bioelektrycznej mózgu) .Wahania stanu czuwania oznaczają w warunkach fizjologicznych. ale zamroczony"W warunkach patologicznych będą nas interesowały zmiany ilościowe świadomości. niektóre przypadki guzów mózgu i urazów czaszkowa-mózgowych. tj. Nie ma żadnej analogii półśpiączki do snu fizjologicznego. Sen głęboki. zjawiska świadomości łatwiej zrozumieć posługując się prostym modelem światła. a nawet zapamiętywania. patologiczny sen głęboki. to staje się przymglone i zamączne. nie można wyprowadzić chorego z tego stanu.

o istotnym znaczeniu dla różnicowania i postępowania leczniczego. tj. W zależności od czynnika etiologicznego wyróżnia się wiele postaci śpiączki (cukrzycowa. To zanikanie reaktywności jest szybkie i kończy się. a także przeżywanie urojeniowe określonych sytuacji (urojenia. Jeżeli stan śpiączkowy przedłuża się. rozumienie i kojarzenie: znaczny bezkrytycyzm: niekiedy skłonność do perseweracji (na różne pytania chory udziela stale tej samej odpowiedzi) : wyraźne zaburzenia spostrzegawczości. którym w warunkach patologii odpowiadają wyżej wymienione zespoły. Warto dodać. W skład zespołu objawów wchodzą: zahamowanie lub nagłe zablokowanie czynności pamięciowych. że z godziny na godzinę zaburzenia świadomości pogłębiają się lub ulegają spłyceniu.samym i świadomości) . Stąd pokrótce omówimy kryteria rozpoznawcze. to można sądzić. a w końcowej (preagonalnej) fazie na wystąpieniu arefleksji. na zniknięciu odruchów obronnych. mocznicowa. Oprócz zmian w natężeniu światła świadomości. sytuaji chorego. a nawet co do własnej osoby) słabnący kontakt intelektualny chorego z otoczeniem: obniżenie (oczywiście odwracalne) sprawności intelektualnej: spowalniały rok myślenia: zatracona spójność myślenia (myśli nie wiążą się we wspólną całość) pogorszone pojmowanie. udarowa. wątrobowa. otoczeniu. do zaburzeń ilziciowych zalicza się tzw. co wyraża się upośledzeniem zarówno zdolności przypominania. jak i zapamiętywania: wynikiem tych zaburzeń jest dezorientacja w kilku kierunkach (w czasie. a ponadto postacie odrębne. ustępują lub łagodnieją w ciągu dnia: zdarza się jednak. W praktyce klinicznej nie da się wytyczyć ostrej granicy między ilościowymi i jakościowymi zaburzeniami świadomości.zwężenie pola świadomości. co wyraża się zniesieniem wszelkiej reaktywności. że jego podłoże przeważnie spowoduje agonię. Nie uwzględniamy tutaj oczywiście kontrolowanych stanów wyłączenia przytzmności (łącznie ze śpiączką) w anestezjologii. w miarę narastania zaburzeń przytomności. Wiadomo jednak. godziny. zwykle związane treścią z omamami. spowodowana zewnątrzpochodnymi czynnikami toksycznymi i inne) wykazujących cechy podstawowe. które leżą u podstaw kilku zespołów psychopatologicznych. zwłaszcza iż niejednokrotnie przenikają się one nawzajem. Jakościowe zaburzenia świadomości. Mówiąc zatem o zwężeniu pola świadomości i właściwym dla tego stanu ograniczeniu percepcji bodźców. mamy na myśli ograniczenie w porównaniu ze stanem przecigtnym. Zespoły rak głębokich wyłączeń świadomości. W warunkach fizjologicznych zwężenie pola świadomości następuje pod wpływem czynników emocjonalnych. jakościowych zmian wemcnum. zwłaszcza silnego. występują zazwyczaj w ciężkich zaburzeniach mózgowych i pozamózgowych. że niektóre treści nie przenikają do strumienia świadomości i nie są apercepowane. określając nim stany snu głębokiego (czyli soporu) . miejscu. cz jest wyrazem patologicznie nasilonej przerzumości uwagi: charakterystyczne wahania głębokości zaburzeń świadomości (najczęściej objawy nasilają się pod wieczór i nocą. dziania się') -chory . Zwężenie pola (lub obszaru) oznacza. jak śpiączka. pourazowa. Śpiączka może trwać minuty. że przy pełnej sprawności poznawczej też tylko część bodźców jest rejestrowana. hipoglikemiczna. urojenia niespójne Onkoherentne) .wzruszenia. że niekiedy w praktyce ogólnolekarskiej nadużywa się terminu czmw. często prześladowcze. a nawet dni i tygodnie. Nie towarzyszy temu jednak zmiana natężenia świadomości większego stopnia.

jak i środkami farmakologicznymi-zwłaszcza o silnym działaniu cholinolitycznym. w ciągu kilku godzin. grypa i inne choroby ze znacznym odczynem gorączkowym. Chory jest zdezorientowany we wszystkich kierunkach. Stan majaczeniowy występuje w przebiegu chorób zakaźnych (de (irwm iqyżcazwon) . Zespół unejruidalny występuje niekiedy w psychozach schizofrenicznych (katatonicznych) . błądzenie. Osoby znające chorego przed wystąpieniem psychozy określają go słowami: . W. i złudzenia o treści fantastycznej. Zespól pomroczny albo zamcoczeniowy (zlwuiiaaz) dość często narasta szybko i kończy się nagłym przejaśnieniem świadomości. zimnica. wreszcie występowaniem objawów wytwórczych (np. w następstwie zatruć (delirium tcocwn) zarówno przemysłowych. przypominające marzenia senne z poczuciem uczestniczenia w rozgrywających się niezwykłych wydarzeniach. w części jednak przypadków wcinam rozwija się ostro. jest stan pomroczny psychopochodny (zamroczenie histeryczne) . nasileniem lęku i zaburzeń nastroju (nastrój dysforyczny lub podniosły.zamroczenia jasnego-zwawwtiz (aojda) . oraz jako jedna z postaci psychoz alkoholowych (delirium tremens) . przeżycia psychotyczne bywają pokryte niepamięcią. Osiowym objawem. zmiana osobowości może się wyrażać zachowaniem i postępowaniem odbiegającym od dotychczasowej sylwetki charakterologicznej pacjenta. rzadziej występują fragmentaryczne wspomnienia (wyspy pamięciowe) . o czym świadczy najczęściej zupełna . co uzasadnia wyróżnianie okresu przeddeliryjnego (predeliryjnego) . czasem wielkościowej lub religijnej) . Po przeminięciu psychozy jest zachowana częściowa pamięć przeżyć omamowych i innych przeżyć z okresu chorobowego. pseudohalucynacje. co dotyczy m in. gdy chory połaje się za kogoś innego. to nie ten sam człowiek"Jakościowym zaburzeniom świadomości towarzyszą często zmiany ilościowe o charakterze zwężenia pola świadomości. nastrój dysforyczny lub o podbarwieniu euforycznym. ekstatyczny) . niekiedy samouszkodzenia i próby samobójcze. Istnieją liczne obrazy kliniczne zespołu zamroczeniowego. głębokością zaburzeń osobowości.niektórych przypadków majaczenia alkoholowego. Zespół majaczeniowy rozwija się przeważnie stopniowo.niezgodne z rzeczywistymi.przeżywa udział w jakiejś sytuacji i jest przekonany o jej realności. tj. Na obraz kliniczny takich złożonych psychoz składają się. wymienia inne. Dość często jednak zaburzenia świadomości wykazują cechy zespołów mieszanych: zamroczemowo-majaczeniowych. oprócz jakościowych zaburzeń świadomości i cech stanu pomrocznego. w przypadkach zatruć. Zależnie od podłoża przyczynowego w psychozie tej może wystąpić znaczne podniecenie ruchowe o typie gwałtownych wyładowań ruchowych i popędowych: nagłe ucieczki. czyli onejruidalnych lub onirycznych. doić często rozpoczyna się stopniowo i powoli ustępuje. Ponieważ zaburzenia świadomości są w tej psychozie głębsze niż w zespole majaczeniowym. Jedną z odmian zespołu pomrocznego. omamy. oprócz jakościowej zmiany wewsznam. Owym przeżyciom towarzyszą żywe reakcje: lęki. szybko zmieniające się. w tym również co do własnej osoby. Przebiega z najgłębszymi zaburzeniami świadomości. Obok skrajnych przypadkuw. jest rozdwojenie osobowości (naprzemienne) . Zespoły pomroczne występują częste u chorych na padaczkę. napaści lub inne czyny agresywne.urojeń treści prześladowczej. Zespól splątaniowy albo splątanie (amenta) . czyli pojawienie się nowej (patologicznej) osobowości. w odróżnieniu od zespołów pomrocznych. dane osobowe (dotyczy to zwłaszcza tzw. czystym"zespole zamroczeniowym nie występują omamy. zwykle płytkiego. które rużnią się przebiegiem. w chorobach infekcyjnych i padaczkowych. zapalenie płuc. takich jak dur brzuszny. czasem trwania.

gdyż rejestracja pamięciowa jest całkowicie zablokowana. Gdy dwa przedmioty (lub więcej) można odróżnić na podstawie jednej cechy różnicującej. . iż cechą charakterystyczną psychoz z jakościową zmianą szmcriam jest ich epizodyczny charakter. Bardzo charakterystyczny objaw inkoherencji rozpoznajemy po tym.niepamięć po jego minięciu. Od nich bowiem zależy powodzenie każdej klasyfikacji. to taki podział nie sprawia trudności. Zespół splątania jest typową psychozą scmatogenną i stanowi powikłanie wyniszczających chorób somatycznych. Adam Bilikiewicz. precyzyjne i logiczne. 6. O istnieniu objawów wytwórczych (omamów. tak iż po przeminięciu objawów chorobowych nie stwierdza się przeważnie wysp pamięciowych. faktów. np. chociaż nie jest to. urojeń) można jedynie wnosić pośrednio. należy liczyć się z faktem. gdy w układzie klasyfikacyjnym chcemy lub musimy uwzględnić więcej niż jedną cechę. Im kryteria są bardziej jednoznaczne. Na zakzńczenie podrozdziału o zaburzeniach świadomości należy podkreślić. Stopień trudności zwiększa się. co sprawia wrażenie. w części przypadków są tu stereotypie ruchowe. zjawisk) według z góry ustalonych kryteriów.w niektórych stanach pomrucznych. Biorąc pod uwagę podłoże przyczynowe. gdy kryteria podziału są łatwe do sprawdzenia i powtórzenia. jego wypowiedzi świadczą o rozerwaniu wątku myślowego (inkoherencja) . Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zagadnienia nazewnictwa. niekiedy silny przestrach. który może zapowiadać zejście śmiertelne. Uwagi ogólne. iluzji. ograniczonego zwykle do niewielkiej przestrzeni (. jak wiemy. jedyna cecha różnicująca rasy. nie powiązane ze szbą formalnie i logicznie. Ustalanie kryteriów podziału jest zadaniem trudnym i odpowiedzialnym. Przykładem może być podział ludzi wg koletu skóry. reaktywność na bodźce zewnętrzne jest zniesiona lub paradoksalnie wzmożona. sporadycznie zaś czas ten wydłuża się dc kilku tygodni lub miesięcy. Zachowanie chorego charakteryzuje się bezradnością" podniecenie ruchowe osiąga rozmiary bezładnego miotania się (jaktaje) . że chory wyrzuca z siebie pojedyncze słowa. Czas trwania poszczególnych zespołów i ich licznych odmian (stanów mieszanych łączących elementy różnych zespołów) zależy od czynników etiopatogenetycznych psychozy. wyrażające często lęki. tym bardziej klasyfikacja staje się czytelna i przejrzysta. chorób zakaźnych i intoksykacyjnych. Epizody psychotyczne trwają od kilku godzin do kilku dni. iż wystąpienie zaburzeń świadomości typu splątaniowego jest niekorzystnym znakiem rokowniczym. obserwując zachowanie chorego. Warunkiem takiego podziału musi być występowanie wszystkich ustalonych cech w klasyfikowanych przedmiotach. Chory traci kontakt intelektualny i uczuciowy z otoczeniem.czy przeżywa omamy lub inne objawy wytwórcze (urojenia) . czytania słownika". Trudno coś powiedzieć o wewnętrznych przeżyciach chorego. np. zwłaszcza wówczas. Podział oparty na wielu cechach jest jednak pewniejszy i doskonalszy. Zadaniem każdej klasyfikacji jest uporządkowanie i usystematyzowanie przedmiotów (danych. niepokój w obrębie łóżka') . Oznacza to najczęściej nagły początek i równie nagłe (lub szybkie) ustąpienie zjawisk chorobowych.

Autor ten w kolejnych wydaniach znakomitego podręcznika stopniowo rozszerzał i ujednolicad swoje poglądy. żyjącego na przełomie XVIII i XIX wieku. które sprowadzało się głównie (choć nie tylko) dz ich przebiegu. piromania (chorobliwe zamiłowanie do podpalania lub uczestniczenia w pożarach) itd. sangwiników. Myśl etizlugiczna była zawarta w zasadzie w podziale dychotomicznym na zaburzenia psychiczne endo-i egzogenne. Przez psychozę endogenną Kraepelin rozumiał zaburzenia bez przyczyn zewnętrznych. że człowiek od zarania dziejów starał się zjawiska przyrodnicze klasyfikować. Inny francuski psychiatra. jak myślenie. uwzględniającym takie pojęcia. Sprecyzował przede wszystkim kryterium podziału zaburzeń psychicznych. chociaż nadaje mu się inny niż dawniej sens. Hipokratesa na choleryków. Za drugi krąg psychotyczny Kraepelm uznał psychozę maniakalna-depresyjną (cyklofrenię. otępienie wczesne" (demewiw prewcza) . Przykładem może być typologia ludzka np. Klasyfikacja Pinela. zawdzięcza psychiatria przede wszystkim niemieckiemu klinicyście E. które-ku utrapieniu psychiatrów sądowych-pokutuje do dzisiaj wśrud niektórych prawników i laików. który przeszedł do histzrii uwalniając psychicznie chzrych z kajdan i lańcuchuw w czasie Wielkiej Rewolucji Francuskiej. której szczegóły pominę. podstawowe kręgi psychotyczne. Podział ten był udaną. jak na ówczesne warunki. Bleuler (I 857-l 939) . określając cechy jednostki chorobowej (nozologicznej) w psychiatrii. Również zaburzenia psychiczne próbowano w różny sposób klasyfikować. Tu on wprowadził pojęcie monomanii jednoobjawowych zaburzeń psychicznych) . Nadał jej miano. Przykładem może być wyodrębnienie przez Beyle'a porażenia postępującego jako psychiatrycznej jednostki nozokgicznej-powiązał on typowy obraz kliniczny tj postaci kiły z odpowiednimi zmianami pawmor (alogicznymi. w powiązaniu ze stroną kliniczna-opisową zaburzeń psychicznych. wielkiego reformatora opieki nad psychicznie chorymi. Pojęcie. Do jednegz zaliczył znane już jednostki-katatonię oraz hebelrenię-i utworzył jedną psychozę endogenną. kontynuował myśl poprzednika. Rozwój nowoczesnej klasyfikacji. tworzenia jednostek chorobowych w psychiatrii na wzór chorób cielesnych. obecnie chorobę afektywną) . Przykładami są: kleprzmania (chorobliwa.Historia nauk przyrodniczych (do których zaliczamy medycynę. Współczesna psychiatria odrzuca pogląd o istnieniu monosymptomatycznych chorób psychicznych. egzogenii"nie pojawia się we współczesnych systemach diagnostycznaklasyfikacyjnych. niektóre udane. W XIX wieku. opierała się na kryterium objawowym (symptomatologicznym) . sądzenie i wola. podjęto próby. Do jednej z pierwszych klasyfikacji należał podział francuskiego psychiatry Filipa Pmela. a w niej psychiatrię) dowodzi. poriomania albo dromomania (patologicznie wybujały popęd. ruzpoznując zaburzenia psychiczne na poziomie poszczególnych objawów. lecz przede . Do powyższej klasyfikacji nawiązał wspomniany wielki szwajcarski reformator psychiatrii E. Kraepelin wyodrębnił w swojej klasyfikacji dwa duże. wędrowniczy) . Kraepelinowi (1855-l 926) . nazwaną później przez Bleulera schizofrenią. Termin ten przetrwał do dzisiaj. próbą klasyfikacji zaburzeń psychicznych na podstawie wiedzy psychologicznej i danych klinicznych. Oegmwyków i melancholików. lsąuirol. który położył główny akcent nie na przebiegu i zejściu psychoz. w związku z szybkim rozwojem nauk podstawowych (zwłaszcza anatomii i fizjologii układu nerwowego) i medycyny somatycznej. endogenii"i. popędowa skłonność do kradzieży) .

Daje to asumpt do tworzenia licznych teorii. związane ze stresem i pzd postacią somatyczną (somatoform) . wydanie (wersja lub rewizja) tej klasyfikacji. Tutaj trzeba wyjaśnić. behayioural disorders"ma w klasyfikacji szerszy zakres niż. Twórcy międzynarodowej klasyfikacji musieli zatem pokonać liczne trudności. na długie lata zaciążyły na wszystkich grobach klasyfikowania zaburzeń psychicznych. w oryginale schizotypowe) i urqjeniowe. zaburzenia typu schizofrenii (schizoidalne. a nawet tworzenia nowych jednostek chorobowych. Zaburzenia nastroju (afektywne) . obowiązuje międzynarodowa klasyfikacja. grupy schizofrenii". dlaczego psychiatrzy tak dużą wagę przykładają do klasyfikacji zaburzeń psychicznych i do kryteriów diagnostycznych. iż w psychiatrii nie może mieć zastosowania etiologiczny klucz klasyfikacyjny. ogłoszone przez WHO w 1992 r. że angielskie pojęcie. Schizofrenia. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania". Także we współczesnych układach klasyfikacyjnych odnajdujemy elementy tych podziałów. Podział zaburzeń psychicznych według Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10. Nie spotykali się z tym w innych specjalnościach lekarskich. Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania (behawioralne) spowodowane używaniem substancji psychoaktywnych. (polska wersja ukazała się drukiem w 1997 r. od nazwy angielskojęzycznej International Classification of Diseases and Related HealthProblems) obejmuje następujące (główne) kategorie diagnostyczne: Organiczne zaburzenia psychiczne włącznie z zespołami objawowymi. Na zakończenie uwag ogólnych pragnę wyraźnie podkreślić.psychoz endogennych) . ponieważ nie znamy etiologii najważniejszych i najczęstszych chorób psychicznych (tzn. na którym np. u także ich uczniów. W Polsce. wprowadzania nowych pojęć. . Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych. jak nieomal na całym świecie. Musieli się przede wszystkim wznieść ponad spory różnych szkół i orientacji teoretycznych dotyczących granic jednostek chorobowych i ich etiologii. Poglądy Kraepelina i Bleulera. Zaburzenia psychiczne znalazły się w V rozdziale zatytułowanym. Głównym celem przyświecającym autorom klasyfikacji było opracowanie wykazu (katalogu) rozpoznań psychiatrycznych i ich definicji. Zaburzenia nerwicowe. W języku polskim nie ma właściwego odpowiednika "zaburzeń behawioralnych"Studenci medycyny zadają często pytanie. który umożliwiałby obliczenia statystyczne i epidemiologiczne w skali świata.wszystkim na kryterium sympwmwclogiczno-patogenetycznym. opracowana przez Światową Organizację Zdrowia i przyjęta na konferencji 46 członków tej organizacji w dniu 6 października 1975 r. kryteriów diagnostycznych i klasyfikacyjnych w skali całego świata. Istotną trudność stanowiła sprawa terminologii. Otóż wiele wątpliwości i nie rozwiązanych zagadek łączy się z etiologią i patogenezą zaburzeń psychicznych. Z punktu widzenia etiopatogenetycznego zaburzenia psychiczne są skutkiem wielu czynników. zwłaszcza w odniesieniu do. Aktualne jest 10.opiera się klasyfikacja chorób zakaźnych. Światowa Organizacja Zdrowia od ponad 20 lat czyni wysiłki w celu ujednolicenia nazewnictwa. zaburzenia zachowania"w dotychczasowym rozumieniu tego pojęcia.

użycie materiału wybuchowego. Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. przeczosypsychogenne) .bolesny wzwód prącia.złośliwy i niezłośliwy nowotwór mózgu) .zapalenie mózgu. Nieokreślzne zaburzenia psychiczne. Rozdział V ICD-10 nie obejmuje oczywiście wszystkich stanów chorobowych towarzyszących zaburzeniom psychicznym wymienionym w tym rozdziale. Objawy. zawał mózgu itd) . Zewnętrzne przyczyny zachorowania i zgonu (np. jaskra wtórna polekowa) .toczeń rumieniowaty układowy) . Zaburzenia rozwoju psychicznego (psychologicznego) . postrzały z broni palnej. zespół Klinefeltera-kariotyp 47.zespół łowna-uisomia 31.kiła) . skok z wysokości itd.ogólne badania lekarskie osób bez dolegliwości i rozpoznania choroby. Zaburzenia osobowości i zachowania dorosłych.atopowe zapalenie skóry.zaburzenia psychiczne i choroby układu nerwowego wikłającego ciążę) . XXY) . Zaburzenia zachowania i emocji rozpoczynające się zwykle w dzieciństwie i w wieku młodzieńczym. zespćl Tumem. poród i połóg (np. et służy przede wszystkim celom statystycznym. Choroby układu nerwowego (np.jaskra. użycie narzędzia ostrego lub tępego. stanu odżywiania i przemiany metaboli CTCT. padaczka. nie sklasyfikowane gdzie indziej. Choroba układu kostna-stawowego. Są to: . które mogą w praktyce mieć znaczenie psychiatryczne. cechy chorobowe oraz nieprawidłowe wyniki badań klinicznych i laboratoryjnych. stany związane z menopauzą) . mięśniowego i tkanki łącznej (np. Choroby tka (np. zanurzenie lub utopienie. Choroby układu oddechowego (np. Niektóre choroby zakaźne i pasożytnicze (np. Diagnostic and Staristical Manuał of Mental Disorders) . Wady rozwojowe wrodzone. alkoholowa choroba wątroby) Choroby skćry i tkanki podskórnej (np. Upośledzenie umysłowe. stanowi jeden z najbardziej znanych i .zamierzone samouszkodzenieróżnymi sposobamizatrucia. Omawiam je w dużym skrócie. Urazy. Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Poszczególne rozdziały Klasyfikacji zawierają liczne stany.Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi. zespół napięcia przedmiesiączkowego.wrzód żołądka i dwunastnicy. Huntingtona. Nowotwory (np. o ile towarzyszą zaburzeniom psychicznym lub leżą u ich podłzża dzstają właściwe kodowanie. gdzie indziej nie sklasyfikowane. powieszenie. Choroby układu krążenia (np.samoistne. Choroby ucha i wyrostka sutkowego. pierwotne) nadciśnienie. cheruba Parkinsona. zatrucia uraz inne określone następstwa czynników zewnętrznych. krwotok podpajęczynówkowy i mózgowy. zniekształcenia i aberracje chromosomowe (np. zespół drażliwego jelita. Czynniki wpływające na stan zdrowia i kontakt z usługami zdrowotnymi (np.dychawica oskrzelowa) . w tym ogólne badanie psychiatryczne. zwana w skrócie DSM (ang. obserwacja w kierunku podejrzewanych zaburzeń psychicznych itd) . Alzheimera. Ciąża. Choroby układu moczowo-płciowego (np. Zaburzenia wydzielania wewnętrznego. wodogłowie) . inne czynnościowe zaburzenia jelit. Choroby układu trawiennego (np. Wyszczególnione stany.

DSM-Ul. Ten oryginalny polski system. epidemiologicznym. Bilikiewicza. w której kształtowaniu odgrywają mań. ale służyłby szeroko badaniom statystycznym. oparty jest również na diagnozie wieloosiowej. a także czynniki psychologiczne i środowiskowe. że psychiatrzy amerykańscy uznali wkład T. Pierwszą ci stanowi osobowość przed chorobowa. badaniom transkulturowym itd. Bilikiewicza w diagnostykę wieloosiową. rolę czynniki dziedziczna-konstytucjonalne (genetyczne) . Twórcy DSM dążyli do tego. W pierwszej części podręcznika wspomniano u układzie nozugraficznym. że przy opracowaniu obydwóch klasyfikacji brali udział ci sami ludzie. IV. Jest tu o tyle zrozumiałe. Oś drugą stanowią biologiczne (somatyczne) czynniki etiopatogenetyczne. Ideałem byłoby bowiem stworzenie takiego układu diagnostyczna-klasyfikacyjnego. 7) określał przydatność diagnostyczną terminów używanych dotąd w sposób niekonsekwentny i umożliwiał uniknięcie używania terminuw o wątpliwej użyteczności: 8) był spójny z danymi pochodzącymi z badań naukowych i jednocześnie zachowywał aktualność przyjętych kategorii diagnostycznych: 9) był przydatny dla opisów naukowych: 10) był otwarty na krytykę klinicystuw i pracowników naukowo-badawczych. klasyfikacyjnych i terminów. Zespoły kliniczne (clinical disorders) i inne stany mogące zainteresować k*s*.stosowanych na świecie systemów diagnostyczna. Twórcy tego systemu dążą wytrwale w kolejnych wydaniach: DSM-1. por. Wysiłki owe mają doniosłe znaczenie dla ogólnoświatowego rozwoju psychiatrii. a ściśle na trzech osiach. DSMUl-8. W wieloosiowj diagnostyce amerykańskiej (wypada nadmienić. Stany ogólnomedyczne (generał medical condirions) . zaleca się użycie jeszcze dwóch (IV-V) . Klasyfikacja DSM uległa w ciągu 40 lat istnienia OSM-I powstało w 1952 r. nabyte lub uwarunkowane genetycznie. Widoczna jest pewna unifikacja terminologii z międzynarodową klasyfikacją ICD-10. nerwicowe oraz inne odwracalne) .) znacznym zmianom. który nie tylko katalogowałby i definiował rozpoznania psychiatryczne we wszystkich krajach. DSM-11. . Zaburzenia osobowości i upośledzenia umysłowe. Oś trzecią tworzą zespoły psychopatologiczne (psychotyczne. Podstawą klasyfikacji DSM-IV jest tzw. celom naukowobadawczym. opartym na teorii edoepigenezy T. Obowiązuje rozpoznawanie zaburzeń psychicznych przy użyciu trzech osi diagnostycznych (I-Ul) . Il.diagnostyka wieloosiowa. aby spełniał on następujące warunki: 1) był przydatny w wyborze leczenia i kierowania decyzjami w różnych sytuacjach klinicznych: 2) precyzyjnie określał poszczególne kategorie diagnostyczne: 3) stwarzał szansę zaakceptowania go przez klinicystów i badaczy o różnej orientacji teoretycznej: 4) był przydatny dydaktycznie: 5) utrzymywał kompagybilność z ICD-10: 6) unikał nowej terminologii i koncepcji łamiących tradycyjne poglądy. Mezzich I 995) występuje pięć osi. DSM-IV do spopularyzowania i umiędzynarodowienia zawartych w nim kryteriów diagnostycznych. Osie diagnostyczne DSM-IV przedstawiają się następująco (l 994 k 1. z wyjątkiem sytuacji zdecydowanie koniecznych i nie budzących wątpliWOSCl. używany w wielu ośrodkach psychiatrycznych w naszym kraju. diagnostyce codziennej. klasyfikacyjnych. Ul.

Zaburzenia kontroli impulsów nie sklasyfikowane gdzie indziej. czynników i zespołów. Poruwnując obydwa systemy diagnostyczna-klasyfikacyjne. Zaburzenia świadomości (ang. Zaburzenia dysocjacyjne (dawne histeryczne-przyp. Są też różnice.somatoform disorders) . chociaż pierwszeństwo dajemy Międzynarodowej Klasyfikacji WHO ICD-I 0.delirium) . które mogą być przedmiotem klinicznej uwagi.factitious disorders) . Do sprawy tej będziemy jeszcze wracali. Zaburzenia pozorowane (ang. Zaburzenia osobowości. Zaburzenia nastroju. Klasyfikacja OSM-IV obejmuje następujące główne kategorie diagnostyczne: Zaburzenia rozpoznawane zwykle po raz pierwszy w niemowlęctwie. wiele redakcji naukowych czasopism psychiatrycznych wymaga od autorów posługiwania się kryteriami DSM. zaburzenia amnestyczne I UUIC OOZTdWCZd. Zaburzenia związane z substancjami. Dotyczą one m 3 n. Poziom funkcjonowania. tj.kryterium wyłączające) .poszczególnych zaburzeń. Autorzy DSM zalecają posługiwanie się w tych celach odpowiednimi skalarni kwantyfikującymi poszczególne objawy. ale również wyeliminowania pewnych rozpoznań. które opierają się precyzyjnie bądź na występowaniu jakiegoś objawu. Chodzi o to.adolescence) . Największe znaczenie mają kryteria diagnostyczne. jak również funkcjonowania społecznego. że będą w miarę możności w poszczególnych rozdziałach uwzględniali kryteria amerykańskiej klasyfikacji. Zaburzenia psychiczne spowodowane stanami ogólnumedycznymi. aby polski absolwent znał DSM w ogólnych zarysach i umiał się nim posługiwać zarówno w Polsce. dzieciństwie i w wieku młodzieńczym (ang. Zaburzenia odżywiania się.UD-10 i DSMtrudno nie dostrzec podobieństw. V. Inne stany. w których amerykańska klasyfikacja zadomowiła się już ud dawna. Zaburzenia snu. A. B. Ze zrozumiałych powodów w naszym podręczniku omówiliśmy jedynie dwie.nerwic z DSM-IV. a nawet tożsamości niektórych kategorii diagnostycznych. nie sklasyfikowane gdzie indziej. najbardziej znane i . otępienie. gdyż autorzy podręcznika umówili się. Nie odbiega on jednak w sposób zasadniczy ci podziałów międzynarodowych. Zaburzenia pod postacią somatyczną (ang. np. bądź na jego braku (tzw. W podręczniku posługujemy się podziałem zaburzeń psychicznych przyjętym powszechnie w Polsce. Z praktycznego punktu widzenia wielką zaletą systemu DSM-IV jest możliwość (a nawet konieczność) określania nasilenia poszczególnych objawów. Nawiasem mówiąc. Schizofrenia i inne zaburzenia psychotyczne. Zaburzenia seksualne i tożsamości płciowej. jak i w innych krajach. gdzie DSM zyskuje coraz więcej zwolenników.Problemy psychospołeczne i środowiskowe. Zaburzenia przystosowania. Zaburzenia lękowe.

Adam Bilikiewicz. We wszystkich zaznacza się dążność do stworzenia zoperac (analizowanej diagnozy psychiatrycznej. zaburzenia nastroju . bólu. profilaktyki i innych aspektów chorób zakaźnych u ludzi i zwierząt. wprowadzili wygodne pojęcie. psychogenne zaburzenia somatyczne. zaburzenia" (ang. schizofrenik". Epidemiologia jest nauką o częstości i rozmieszczeniu chorób (w tym psychicznych) w populacji oraz czynnikach determinujących rozpowszechnienie tych schorzeń. co może wynikać z pewnego przywiązania do nazewnictwa tradycyjnego uzasadnionego historycznie. środków psychoaktywnych i alkoholu. gdyż rzeczywiście przez długie lata dotyczył występowania. Wstęp i definicja.distressg 2) niesprawnością (ang. wśród których prym wiodą eksperci z krajów anglosaskich. a nie osób. Dzisiaj epidemiologia obejmuje wszystkie choroby. co nie wyklucza jednak. a więc i skala zainteresowań zarówno psychiatrii. Autorzy systemów diagnostyczna-klasyfikacyjnych. gdy etiologia zaburzeń jest ustalona. Huntingtona itd) . Termin. jak i epidemiologii psychiatrycznej jest bardzo szeroka.disorder) rozumiane jako zespoły objawów manifestujących się zachowaniami lub przeżyciami. występujący zarówno w ICD-10 jak i w DSM-IV.disability) rzutującą się na funkcjonowanie: 3) doświadczeniem zwiększonego ryzyka (śmierci. które wiążą się z: 1) cierpieniem (ang. neurotyk"itp. Skala zaburzeń psychicznych. epidemiologia"stale jeszcze kojarzy się z kliniką chorób zakaźnych. . We współczesnych klasyfikacjach odstąpiono od tradycyjnego podziału na objawy. ale również głębokie zaburzenia psychotyczne. (Wciórka. Obejmuje*#in. disorder". co wyraża się niestosowaniem pejoratywnych określeń w rodzaju: . regionach i skali globalnej jest znacząca. Obecnie trudno sobie wyobrazić planowanie rozwoju opieki zdrowotnej w jakiejkolwiek specjalności bez znajomości aktualnych i przewidywanych wskaźników rozpowszechnienia chorób wchodzących w jej zakres. uzależnienia od leków. zespoły i jednostki nozologiczne. dotyczący pojedynczej osoby) . chociaż nie zawsze (np. A zatem dotyczy to również psychiatrii.jednostki chorobowe (ang. 8-Psychiatria.lekkie zaburzenia nerwicowe. illness) . Jej rola w organizowaniu opieki zdrowotnej w poszczególnych krajach. Klasyfikacje te celowo unikają mniej precyzyjnych i jednoznacznych terminów wskazujących na tzw. Łącznie na świecie funkcjonuje ponad 20 nuzologicznych systemów podziału. ograniczając ich użycie do sytuacji. 7.disease. Nie dostrzega się też wyraźnej granicy między nerwicami i psychozami. zaburzenia zachowania (osobowości) różnego stopnia i pochodzenia. ma podkreślać syndromologiczny charakter większości klas diagnostycznych. W definicji zaburzeń psychicznych podkreślono ich wymiar indywidualny Oj. że mogą one wykraczać poza ten wymiar i wpływać np.choroba Alzheimera.rozpowszechnione klasyfikacje zaburzeń psychicznych. niesprawności) : 4) ze znaczną utratą swobody.na funkcjonowanie w rodzinie lub innej grupie społecznej. Autorzy klasyfikacji kładą wyraźny akcent na klasyfikowaniu zaburzeń. l 993) . Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych (epidemiologia) . Pieką. Termin.

Współczynnik zachorowalności jest ilorazem nowych przypadków ujawnionych w określonym czasie (również w ciągu roku) i średniej dla tego okresu wielkości populacji narażonej na ryzyko zachorowania. leczniczymi itd) . Współczynniki oblicza się w stosunku do określonej populacji (oznaczonej literą K) . s-x K Liczba populacji w tym samym momencie czasu. którego celem jest uzyskiwanie danych niezbędnych do planowania. Wskaźniki epidemiologiczne. Epidemiologia opisowa posługuje się badaniami przekrojowymi. Przez poziom zapadalności rozumie się liczbę nowych przypadków choroby dla danej populacji.. Po z i o m 11. 100 tys. prowadzących do wyjaśnienia przyczyn (etiologii) zaburzeń: 3) weryfikację hipotez dotyczących etiologii zaburzeń psychicznych. ) Liczba nowych zachorowań w danej populacji w określonym przedziale czasu Wz. wdrażania i oceny opieki zdrowotnej. która zaistniała w określonym czasie (najczęściej w skali roku) . sformułowanych na podstawie badań klinicznych: 4) ustalanie efektywności różnego rodzaju rozwiązań organizacyjnych. uwzględnia badania podłużne. Oznacza to. działającymi na daną populację w sposób kontrolowany. obejmuje pomiar efektu manipulacji różnymi czynnikami (środowiskowymi. Poziom Ul. że im większa zapadalność i dłuższy czas trwania choroby. ) Liczba chorych w danym momencie czasu Wr. Wynikają z tego określone trudności metodologiczne.(depresje i stany maniakalne różnego pochodzenia) . określa też przewidywaną częstość występowania zaburzeń. Cele epidemiologii. zastosowanych w psychiatrycznej opiece zdrowotnej. zakładający identyfikację czynników przyczynowych. niezbędną z punktu widzenia zapobiegania i leczenia tych sobaczeń: 2) wykrywanie związków między cechami populacji a chorobą.lub I mln ludności. Podstawowymi wskaźnikami epidemiologicznymi są miary zapadalności i rozpowszechnienia choroby. w których skład wchodzą badania retrospektywne i prospektywne (inaczej-longitudinalne lub katamnestyczne) . an ality c z ny. Metody epidemiologii. deskryptywny-obejmuje badania opisowe określające rozmiary zaburzeń w populacji ogólnej i w podgrupach. upośledzenia umysłowe i zaburzenia organiczne (otępienia) . s-x KŚrednia liczba osób w danej populacji w tym przedziale czasu Współczynnik rozpowszechnienia (wr. R o z p o w s z e c hnienieokreślone jest liczbą występujących w badanej populacji wszystkich przypadków danej choroby. Badania epidemiologiczne odbywają się w trzech poziomach zakładających różne choć spójne cele: Poziom 1.w stosunku do I tys. Wielkość rozpowszechnienia choroby będzie zależała od zapadalności i czasu trwania choroby. tym większe jest . Współczynniki oblicza się wedle następujących 887 iW 39 ł'. np. Badania epidemiologiczne w psychiatrii mają następujące cele: 1) ocenę rozpowszechnienia różnych kategorii zaburzeń psychicznych. badań eksperymentalnych. Współczynnik zapadalności (wz.

Chodzi o tzw. Co do psychiatrii. gdyż część chorych nie zgłasza sig do placówek leczniczych. że zdefiniowanie ich nie jest rzeczą łatwą. miernikiem jest tzw. jak i niejednolitych kryteriów diagnostycznych (psychopatologicznych) stosowanych zarówno przez różnych lekarzy w jednym kraju. są tylko medobadani".kobiet. disturbances. Zdrowie psychiczne jest to pełny dobrostan (komfort fizyczny. dotyczy to zwłaszcza zaburzeń osobowości (zachowania) . nie mamy do tej pory jednej. Za swoistą hipokryzję należy jednak uznać pomijanie owych pojęć w międzynarodowych . illness) . Szczególnych trudności przysparzają przypadki z tzw. może łatwiej rozpoznać chorobę psychiczną (w języku angielskim funkcjonuje zresztą kilka bliskoznacznych określeń: disorder. To prawda. że ich wyrugowanie zdaje się być nierealne. mieszkańców miast lub wsi itp) . z czym trudno się zgodzić. W badaniach epidemiologicznych w psychiatrii napotykamy istotne trudności metodologiczne. Ważnym. W zależności od źródła danych o liczbie chorych wyodrębnić można współczynniki rz e c z y w i s 1 e (uzyskane na podstawie reprezentatywnych badań populacji) oraz współczynniki ujawnione. umysłowego i społecznego. osób w podeszłym wieku. Nierzadko popełnia się błąd utożsamiając ryzyku zachorowania ze wskaźnikiem rozpowszechnienia choroby (dotyczy te np.wiek.schizofrenii) . W ogóle dychotomiczny podział ludzi na psychicznie zdrowych i chorych jest zbytnim uproszczeniem. aby osiągnąć wiek narażenia na ryzyko zachorowania. powiedzenie. Mimo trwających na świecie wysiłków. niż określić stan zdrowia psychicznego? Od bardzo dawna usiłowano też wyraźnie rozgraniczyć dwa pojęcia: .rozpowszechnienie choroby. powyżej którego dana choroba zazwyczaj nie występuje. Wśród miar zapadalności i rozpzwszechnienia wyróżnia się tzw. Ale czy rzeczywiście brak objawów chorobowych wystarczy dla uznania danej zsoby za zupełnie zdrową psychicznie? Wychodząc z definicji WHO trzeba uznać. obliczone na podstawie danych służby zdrowia dotyczących liczb chorych leczonych z powodu zaburzeń psychicznych. nerwica"i. że tak naprawdę. Trudności metodologiczne badań epidemiologicznych w psychiatrii.współczynniki specyficzne (odnoszące częstość występowania choroby dc wyodrębnionych podgrup badanej populaji. distress.ryzyko zachorowania oznaczające prawdopodobieństwo występowania choroby u każdego osobnika żyjącego dostatecznie długo. Funkcjonuje kilka teoretycznych definicji. nie ma ludzi zupełnie zdrowych. np. jak i w rozmaitych krajach. Wartość wręcz anegdotyczną ma. Zakorzeniły się one w psychiatrii tak mocno. Wspomniałem o tym w rozdziale poświęconym klasyfikacji zaburzeń psychicznych. a nie tylko nieobecność choroby". disease. że cheruba psychiczna oznacza brak pełnego dobrostanu fizycznego. Jedną z nich jest definicja Światowej Organizacji Zdrowia: . zwłaszcza w psychiatrii.pogranicza zdrowia i choroby.przypadki zarejestrowane. psychoza". powszechnie akceptowanej definicji zdrowia psychiczneąo i choroby psychicznej. umysłowy i społeczny. Wynikają one zarówno z nieprecyzyjnej definicji choroby psychicznej.współczynniki ogół ne (określające częstość występowania danej choroby w całej badanej populacji) oraz tzw.negatywną koncepcję zdrowia psychicznego. tj. Ostatnia część zdania oznacza tzw.

Drugą trudność metodologiczną stanowi strona techniczna badań epidemiologicznych. co stanowi kolejną trudność metodologiczną. Definicję tę należałoby. sumują bowiem informacje o konkretnym pacjencie ze wszystkich źródeł lecznictwa psychiatrycznego w czasie. gdyż pociągają za sobą skutki formalno-prawne. Badania nad ujawnioną zapadalnością i rozpowszechnieniem zaburzeń psychicznych. chociaż w tekście pojęcia te pojawiają się. w odróżnieniu od poprzedniej edycji tej klasyfikacji. Definicję nerwicy i zaburzeń nerwicowych przytacza w swoim rozdziale prof. proponowane przez różne systemy diagnostyki. pozwalają dzisiaj dość precyzyjnie umiejscawiać je w układzie nozograficznym. jak i w innych krajach. Rzadko mogą one dotyczyć całego kraju. . Dla przykładu w ICD-10. w których pierwszy etap stanowią badania przesiewa we (skryningowe) dokonywane przez nieklinicystów. Zastosowane w takich ocenach narzędzia nie są oczywiście w stanie objąć pełnego zakresu zaburzeń psychicznych.klasyfikacjach. Leder. Rozważania te nie mają charakteru wyłącznie akademickiego. Pozwalają na monitorowanie określonych grup diagnostycznych. a tym samym stają się pomocne w ustalaniu potrzeb zdrowotnych i ułatwiają planowanie.rejestrach psychiatrycznych. Jest to zaburzenie psychiczne w poważnym stopniu ograniczające wgląd. a wówczas pozbawiamy ją ważnego atrybutu. Bez tego wszelkie badania dotyczące rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych na świecie byłyby pozbawione sensu. W tym miejscu pozwolę sobie jednak przytoczyć definicję psychozy z UD-9 z niewielką własną modyfikacją: . że definicja zmienia się w ten sposób w opis. Przeważnie badania ze względów finansowych ograniczają się do reprezentatywnej próby populacyjnej. nie wprowadzono rozróżnienia między nerwicą a psychozą. warto wspomnieć o tzw. poszerzyć o występowanie w przebiegu psychozy takich jakościowych objawów psychopatologicznych. opierające się na statystykach placówek służby zdrowia. Można zgodzić się z zarzutem.zwięzłości. rozszczepienie struktury osobowości. Wracając do metod badania ujawnionego rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych. jak omamy. Pisze o tym w odrębnym rozdziale prof. Dąbrowski. Są one stosowane zarówno w USA. dają z natury rzeczy tylko pewien wycinek sytuacji epidemiologicznej. zdolność radzenia sobie ze zwykłymi wymaganiami życia lub utrzymania właściwego kontaktu z rzeczywistością".ankiet. Najczęściej badania te obejmują jakąś populację zamieszkałą na określonym terenie. Istnieją trzy możliwości: 1) badanie populacji wybranej przez psychiatrów: 2) badania dwuetapowe. tj. kwestionariuszy strukturalizowanych wywiadów itp) dokonywane przez niepsychiatrów. chociaż i w tj dziedzinie panuje pewne zamieszanie i brak zgodności. Mają one doniosłą wartość w długofalowych badaniach epidemiologicznych. W warunkach polskich rozpoznanie lub nierozpoznaniepsychozy (choroby psychicznej) może mieć poważne konsekwencje formalno-prawne w świetle przepisów obowiązującej Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Rejestry umożliwiają określanie parametrów epidemiologicznych w wieloletnich okresach. jakościowe zaburzenia świadomości itd. Autorzy klasyfikacji uniknęli natomiast zdefiniowania nerwicy i psychozy. Pomimo trudności definicyjnych kryteria diagnostyczne większości zaburzeń psychicznych. urojenia. moim zdaniem. a drugi-badania psychiatryczne osób podejrzanych o zaburzenia psychiczne: 3) badania za pomocą odpowiednich narzędzi (np.

6%w stosunku do 1994 r. poradni odwykowych i poradni uzależnień) oraz stacjonarnych (szpitale dla psychicznie chorych. Największy wzrost wskaźnika leczonych po raz pierwszy zanotowano u chorych z rozpoznaniem uzależnienia lekowego (IO%) i zaburzeń alkoholowych (B%) . Przytoczę jeden ze starszych przykładów badań prowadzonych przez autorów amerykańskich (Neugebauer i wsp" l 98 O) . jedynie przykładowo sprawiają. Dane statystyczne pochodzą z placówek lecznictwa ambulatoryjnego (poradni zdrowia psychicznego. którzy porównali wyniki około 30 europejskich i amerykańskich badań epidemiologicznych nad rzeczywistym rozpowszechnieniem zaburzeń psychicznych w populacjach w wieku 18-60-65 lat od 1950 dz 1975 r. zaś rozpiętość wyników od I do 698% (cyt. (przy czym wartości medialne i zakresy wspu (czynników obliczano w stosunku do 100 tys. Z analizy wskaźników rozpowszechnienia w poszczególnych grupach diagnostycznych wynika. zarejestrowany w lecznictwie ambulatoryjnym w kraju.ludności) jest znacznie większe to blisko/O%) niż na wsi (13331. Nlowsze badania przynoszą zbliżone wyniki. iż rozpowszechnienie (punktowe) czynnościowych zaburzeń psychicznych u dorosłych wynosiło około l 5%. kliniki psychiatryczne) . Warto nadmienić. Dane te wymagają analizy i kontrolnych badań epidemiologicznych. natomiast spadek zanotowano jedynie u chorych leczonych z powodu psychoz lekowych (prawie ZO%) . o których wspomniałem powyżej.ludnzici (i wzrósł o 4. oddziały psychiatryczne. w których ustalono. że największy wzrost zanotowano u chorych leczonych z powodu psychoz alkoholowych (o prawie I O%) i chorób afektywnych (b B%) . Trudności metodologiczne w badaniach epidemiologicznych. Za takim ostrożnym podejściem może świadczyć fakt. Siupczyńskiej-Kossobudzkiej i T. Dziduszki. a na Taiwanie Ztr%. W badaniach tych wartość medialna współczynników rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych w różnych krajach europejskich i w USA kształtowała się na poziomie Zł%. Wskaźniki w pozostałych grupach diagnostycznych nie uległy istotnym zmianom w stosunku do . 5%. USA i Wielkiej Brytanii mieściły się w granicach 13-l 9 W. W roku 1995 wskaźnik rozpowszechnienia osób z zaburzeniami psychicznymi zarejestrowanych w lecznictwie ambulatoryjnym wyniósł 1885 na 100 tys.ludności i utrzymuje się nieomal na poziomie roku poprzedniego (wzrost o I%) . Wartości współczynników rozpowszechnienia (punktowego) pod koniec lat siedemdziesiątych w Australii. że w zestawieniu amerykańskim uwzględniono badania przeprowadzone w Polsce. nych wskaźnik zwiększył się o Z. l 989) . a także chorób afektywnych (O%) . U chzrych z rozpoznaniem psychoz schizofrenicz. niekiedy znacznie. w Afryce 24%. wyniósł 518 na 100 tys. Wyciąganie z takich różnic wskaźników jakichś pochopnych wniosków byłoby bezzasadne. że współczynniki rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych podawane przez różnych autorów różnią się. Dane statystyczne dotyczące rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych i zachorowalności w Polsce pochodzą z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Jak widać różnice są dość is*o*e. wg E. między sobą. że wskaźnik zapadalności na zaburzenia psychiczne.Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych.ludności) . który cd wielu lat opracowuje roczniki statystyczne. Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych w mieście (2225 na 100 tys.

Prognoza dotycząca częstości zaburzeń psychicznych. w ostatnich. Wydłużanie się życia ludzkiego sprawia. Uwzględniając rozpoznania. upośledzenie umysłowe (3%) . Z całą pewnością można oczekiwać wzrostu rozpowszechnienia. które odgrywają istotną rolę w mechanizmie etiopatogenetycznym depresji.kształtowały się na poziomie roku 1994. Prawie 60 tys. Na dalszych miejscach znalazły się pozostałe zaburzenia niepsychotyczne (13%3. co może wynikać ze zmiany kryteriów rozpoznawczych tych zaburzeń. Co do tzw.pierwotnie zwyrodnieniowych zespołów . Obok czynników psychospołecznych. W tej liczbie J 7'%to chorzy na schizofrenię. psychoz alkoholowych (o ó%) . Przesadny był też optymizm dotyczący zachorowań na kiłę i gruźlicę. to grupa psychoz schizofrenicznych utrzymuje się na mniej więcej stałym poziomie. Pacjenci z zaburzeniami psychicznymi związanymi z alkoholem stanowili l 4%. Dla przykładu nikt nie był w stanie przewidzieć. że należy się liczyć ze stałym i systematycznym wzrostem liczby osób z zaburzeniami psychicznymi wieku podeszłego. Wzrost wskaźników rozpowszechnienia hospitalizacji w stosunku do roku poprzedniego o ponad 5%stwierdzono u leczonych z powodu uzależnienia alkoholowego (o 98%) .146 tys. nerwicowe (/'%) . to jest to zadanie niezwykle trudne z uwagi na współdziałanie wielu czynników: demograficznych.roku 1994. z tego pacjenci leczeni z powodu psychoz stanowili 67% (w tym z psychozami schizofrenicznymi-4/%. Jeżeli chodzi o możliwości przewidywania częstości zaburzeń psychicznych. społecznych. Drugie miejsce po psychozach zajmują.endogennych chorób psychicznych. używanym np. 96%z psychozami afektywnymi i I 1%z rozpoznaniem innych psychoz. kulturowych i ogólnozdrowomych. Chodzi nie tylko o większe rozpowszechnienie tzw. ważne miejsce wśród przyczyn przypada lekom o działaniu depresjogennym. zaburzenia alkoholowe" (3 O 8%) . latach odnotowano ponowny ich wzrost. Wskaźniki rozpowszechnienia hospitalizacji osób leczonych ogółem i leczonych po raz pierwszy z powodu zaburzeń psychicznych w 1995 r. zwłaszcza w Polsce.osób.przeważali pacjenci z zaburzeniami psychotycznymi (bez alkoholowych) -47%. W roku 1995 w stacjonarnych placówkach psychiatrycznych średni dzienny stan chorych hospitalizowanych wynosił prawie 27 tys.pacjentów.w leczeniu nadciśnienia tętniczego. Wzrasta natomiast rozpowszechnienie chorób afektywnych. Łącznie w zakładach psychiatrycznej opieki stacjonarnej leczyło się w 1995 r. zaś z niepsychotycznymi zaburzeniami (wyłączając uzależnienie alkoholowe) -I ó%. Po istotnym spadku liczby świeżych zachorowań na te choroby w okresie po li wojnie światowej. zaburzeń psychicznych związanych z nadużywaniem alkoholu i leków psychoaktywnych. Interesujące są dane dotyczące I ec z n i c 1 w a s tac j on arn ego. Wynika to z przedstawionych wyżej danych statystycznych.osób (40%leczonych ogółem) hospitalizowano po raz pierwszy. Poza wszelką dyskusją pozostaje wzrost liczby chorych z różnymi postaciami depresji. Bardziej szczegółowe dane epidemiologiczne dla poszczególnych jednostek chorobowych zawarto w kolejnych rozdziałach podręcznika. wśród hospitalizowanych ogółem w 1995 r. że wzrost zachorowań na chorobę AIDS wywoła zupełnie nowe zadania i problemy dla służb psychiatrycznych.

8. Uwagi ogólne W obecnie obowiązujących programach studiów lekarskich przywiązuje się dużą wagę do zagadnień komunikacji międzyludzkiej. Pocieszającym trendem jest spadek liczby niektórych postaci upośledzenia umysłowego (zwłaszcza choroby Dawna) . gdzie chorzy chętnie poddają się badaniom rozumiejąc ich sens i celowość. W badaniu psychiatrycznym. Bywa i przeciwnie. Ocena wypowiedzi chorych cu do ich zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy należy do trudniejszych zadań psychiatry. wypowiadają pod swoim adresem uskarżenia. Chorzy na depresję z kolei. Posłużmy się przykładem chorego cierpiącego na psychozę paranoidalną. ale umiejętnością. które nie są odbiciem rzeczywistych przewinień. na ogół biorąc. a także metod zapobiegawczych (np. plan wysuwają się omamy słuchowe. cukrzycą i trudnymi warunkami egzystencji w wielu rejonach świata (niedożywienie oraz zaniedbanie środowiskowe) . że chory przeżywa omamy. pacjentom psychiatrycznym. tak samo jak w badaniu psychologicznym. którzy chętnie udzielają o sobie informacji. lecz stanowi elementarny składnik każdego badania. lecz wypowiedzi te przesycone są skargami hipochondrycznymi do takiego stopnia. Badanie chorego. że nie udaje się uwagi pacjenta przenieść na inny temat. może z wyjątkiem pediatrii. której trzeba się po prostu nauczyć. a więc do podmiotowych przeżyć chorego. mający silne poczucie choroby. drugi na obserwacji zachowania (behawioru) chorego.fenyloketonurii) . Badanie psychiatryczne. Owa umiejętność jest nie tylko podstawą badania psychiatrycznego. Adaw Bilikiewicz. z człowiekiem chorym nie jest darem wrodzonym. jak i umiejętnego formułowania pytań. ale także psychologa czy innego pracownika służy zdrowia. brakuje poczucia choroby i wglądu w objawy chorobowe. O tym. nacechowaną podejrzliwością i dążeniem do dysymulacji. co należy wiązać z postępami diagnostyki prę-i postnatalnej. możemy wnioskować z obserwacji jego zachowania-zatyka . można się posłużyć dwoma sposobami.nępiennych typu Alzheimera czy chorobę Parkinsona. że w psychozie tej występują omamy różnych zmysłów. środowiskowy) . że chorzy przyjmują postawę nieufną. Zdarza się też często. że nie mogą odpowiedzieć nawet na proste pytania. Spotykamy chorych gadatliwych. W wielu przypadkach ocena ta staje się możliwa w zestawieniu z danymi wywiadu przedmiotowego (wywiad rodzinny. ale na pierwszy. ale o zespoły mieszane związane z chorobami naczyniowymi (miażdżycą) . lecz urojeń. negatywną wobec badającego. Kontaktowanie się lekarza. Stopień trudności badania psychiatrycznego wynika z tego. Jeden polega na odwoływaniu się do introspekcji. choć wrażliwość człowieka i poczucie taktu są ważnymi cechami osobowości. że w przeciwieństwie do każdej innej dziedziny medycyny. Niektórzy chorzy natychmiast bywają tak pobudzeni i mają tak rozproszoną uwagę. Wiemy. Zbierając od chorego wywiad wnikany w jego podmiotowe przeżycia. a to wymaga zarówno taktu.

gdyż. mówi głośno do siebie*prowadząc. a pacjent traci zaufanie nie tylko do badającego. Ten pierwszy sposób nazywamy behawioralnym. brak łączności uczuciowej z badanym (sztywnzić afektu) pozwala na właściwe ukierunkowanie dalszegz pzstępzwaniadiagnostycznego. to nie ma objawu negatywizmu. Kłamstwo szybko się wydaje. Ludzie wyobrażają sobie. ale przenosi to na cały zespół leczący. czy kobieta itd. Pacjent cierpiący na katatonię hipokinetyczną z mutyzmem nie będzie w ogóle odpowiadał na pytania. aby nie cierpiała na tym jego godność. czy potrafi wykonać proste polecenie. ale w taki sposub. Musi ono być akceptujące. Psychiatrzy bywają często w takim położeniu. Spotykałem studentów. ujawnia emzcje świadczące o silnym przeżywaniu*treści omamów itd. ale godzi w autorytet rozmuwcy. Dzisiaj przeciwstawiamy się urojeniom chorego.uszy. obiecywanie im czegoś. uwzględnia bowiem introspekcję. zgodnie. że badanie psychiatryczne będzie dla chorego wstrząsem lub co najmniej ciężkim przeżyciem. domach dla obłąkanych". Oświadczali wówczas. gdy przydzielano im chorego z mutyzmem. jak mutyzm. tu potwierdzi on fakt doznawania omamów i poinformuje nas o ich treści i o osobie. że jest głuchoniemy lub cierpi na afazję CZUCIOWQ. który w osłupieniu katatonicznym zwykle występuje. W kontakcie z pacjentem psychiatrycznym obowiązuje szczerość i prawdomówność. jest nie tylko postępowaniem nieuczciwym. gdyż ten nie odpowiada na pytania. ale w rzeczowy sposób poinformować albo w inny sposób dać do zrozumienia. trzeba ustalić. Okłamywanie chorych. Przesadne polemizowanie z urojeniami mija się z celem. Chorzy są wdzięczni za szczerość i zachowują się normalnie. Czy jego mimika jest adekwatna do sytuacji i treści zadawanych pytań. z głosami dialog". iż psychicznie chzrym nie wolno się sprzeciwiać. Wszystko będzie oczywiście zależało od zachowania się badającego.czy jest to mężczyzna. negatywizm (czynny i bierny) . gdy wzywane mnie na konsultację. . Zestawienie takich objawów. odnosi się bowiem do obserwacji zachowania się pacjenta. można podejrzewać. Tymczasem nic takiego się nie dzieje. że nie są w stanie zbadać chorego i postawić diagnozy. Sam mutyzm jest objawem psychopatologicznym. drugi można nazwać wywiadem subiektywnym albo autoanamnezą. że rodzina ich prosi. Jeśli tak. a na głowę wsadzano koronę. co nie jest możliwe do spełnienia. którzy stawali bezradni w czasie egzaminu praktycznego. jeśli chory uważał się za króla. Jeżeli nie reaguje na pytania. nadawcy np. Jeżeli uda się nam zdobyć zaufanie chorego. aby badając chorego nie ujawniali kim są. gdy chory twierdzi. Nie należy więc potakiwać. czy pacjent ten słyszy nasz głos i potrafi gestami odpowiadać na pytania. że jest Chrystusem. Idąc tym śladem i rozpatrując różne możliwości. wkładano mu do ręki berło. ale do rozsądnych granic. W dawnych.błędne przekonanie. czy w zachowaniu uderza brak łączności uczucizwej z badanym. Z prośbą taką spotykałem się niestety również w oddziałach niepsychiauycznych. Niezwykle ważne jest obserwowanie reakcji uczuciowych pacjenta. Posługując się obserwacją zachowania tego pacjenta student mógłby uzyskać wiele ważnych dla rozpoznania informacji. że wypowiedzi chorego traktujemy jako objaw choroby. Istnieje np. Nie należy go wyśmiewać ani wyszydzać.

Zbyt obcesowe postępowanie może chorego rozdrażnić. sądy te nie podlegają sprostowaniu. W ten sposób można do tego poziomu dostosować dalsze pytania. a obecność osób trzecich onieśmielać. a jedynie. wyczynach". a więc rozpoznający u siebie konkretne schorzenie. jaki niektórzy chorzy adresują do personelu. pracownianych. Unikniemy w ten sposób zarzutu. że od tego będzie zależało ich przebaczenie. . zainteresowania. na wynik badania laboratoryjnego reagują bardzo silnie. W przebiegu rozmowy dowiadujemy się. powołując się później na to w czasie dyskusji na temat. na jego wahanie w głosie. Z informacji uzyskanych od rodziny. przyznania się"do zdrady. ani nie zapisywać wypowiedzi pacjenta na maszynie.profesora matematyki z tabliczki mnożenia. może spowodować później konflikt w rodzinie. Na każdą nieostrożną wypowiedź lekarza. możemy np. Jeżeli chcemy od chorego uzyskać jak najwięcej informacji. że to żona nas poinformowała o jego rćżnych. na jakim pacjent jest poziomie pod względem wykształcenia i sprawności intelektualnej. Podczas pierwszego kontaktu z pacjentem nawiązujemy z nim swobodnąrozmowę. Niektórzy pacjenci wypowiadający urojenia niewierności małżeńskiej domagają się od swoich partnerów (partnerek) . i początek nowego życia"Biada takiej żonie. jest zwracanie się do chorych. Jeżeli protokołowania wypowiedzi nie potraktują jako.pytać o zawód. podobnego do prokuratorskiego. szyderstwa i wyniosłości. Pacjenci z urojeniami hipochondrycznymi. nawet gdy objawy psychotyczne przeminą. Pacjenci psychiatryczni są przeważnie bardzo wrażliwi na zachowanie się lekarza. że dla określenia aktualnego stanu zdrowia konieczne jest zbadanie pamięci. W niektórych przypadkach dobrze jest-dla potwierdzenia. rozmawiali"z lekarzem. badanie powinno odbywać się w. wydarzenia polityczne itd. iż chodzi o badanie lekarskie-zbadać chorego somatycznie. przesłuchania". która ulegnie i wpadnie w pułapkę. są niezwykle uczuleni na wszelkie informacje dotyczące wyników badań lekarskich. Badania psychiatrycznego nie można prowadzić według z góry ustalonego schematu. poruszamy w niej sprawy obojętne. ale ma też znaczenie w innych przypadkach. przecież sama się przyznała"W trakcie badania psychiatrycznego lepiej nie posługiwać się notatkami. obiecując. Najlepiej więc uprzedzić go. musimy robić użytek umiejętnie. choroby". Bezceremonialne informowanie chorego. można używać formy. Lekarz badający chorego musi kontrolować swoje wypowiedzi. Karygodne. radiologicznych itd.z definicją. gdyż wszelkie argumenty przeciw urojeniom są przez pacjenta zbijane: . per ty"Za zgodą pacjenta lub gdy nie ma z jego strony sprzeciwu. Przeważnie dotyczy to osób starszych. Koniecznie trzeba się w czasie rozmowy z pacjentem wystrzegać sądów oceniających i wartościujących. Unikniemy też kompromitacji przepytując np. mimo dostarczania dowodów ich błędności. Szczególnego taktu wymagają pytania zmierzające do ustalenia sprawności czynności pamięciowych i orientacji. Odtąd piekło zazdrości jeszcze bardziej się nasili. cztery oczy"Są sprawy. to zachowanie to uznają za lekceważące. Za niedopuszczalny uznajemy ton lekceważenia. która często prosi o nieujawnianie ich źródła. choć niekiedy praktykowane w źle zarządzanych oddziałach psychiatrycznych. Sporządzanie notatek zaburza poza tym intymną atmosferę badania i rozprasza uwagę pacjenta. Jest w szczególnie ważne u alkoholików. których poruszanie może pacjenta krępować. że nie byli dotąd badani.

nie budzące wśród osób postronnych żadnych wątpliwości. którzy dla zwiększenia obiektywizmu i bezstronności mojej konsultacji zatajali przede mną zarówno poprzednie pobyty pacjenta w szpitalach psychiatrycznych. Przeciwnie. gdy pochodzi od rodziny. trzeba być ostrożnym w łączeniu zaburzeń z nagłymi zdarzeniami życiowymi. Chorzy przeważnie wyczuwają rzeczywiste uczuciowe współprzeżywanie. wzbudzających u nich zaufanie. gdy objawy były rzeczywiście bardzo nasilone. Objawy psychotyczne. Związek ten nie musi mieć oczywiście charakteru przyczynowo-skutkowego. co ważniejsze. z wypowiedziami pacjenta i własnymi spostrzeżeniami poczynionymi w czasie badania. o których krewni nie chcieliby wspominać.przypadków chorób psychicznych. nie jest w wielu przypadkach możliwa bez weryfikacji sądów i wypowiedzi chorego na podstawie wywiadu przedmiotowego. Udzielając odpowiedzi na pytania dotyczące początków zaburzeń psychicznych. składa się na pewien spójny zarys obrazu klinicznego. gdyż może chodzić o przypadkową zbieżność w czasie. dotyczy to np. Znaczenie wywiadów w badaniu psychiatrycznym. Mamy na myśli ekscesy seksualne. NOektórzy pacjenci także uważają ten sposób zwracania się do nich za zbyt poufały. Wywiad przedmiotowy. którzy z trudnymi sprawami zwracają się chętnie do innych osób. przed rozpoznaniem choroby psychicznej. pani lgo". Zarówno sam chory. określane . taktownie. a nie do własnego lekarza. że dowiadujemy się niekiedy o. ma z góry ustaloną koncepcję etiologiczną. że cheruba zaczęła się znacznie wcześniej. sprawia."panie Zbyszku"lub. np. niż sądzi otoczenie lub. tolerancyjnie. ma w psychiatrii szczególnie ważne znaczenie. Zestawienie danych wywiadu. szoku"pacjenta w reakcji na jakieś błahe wydarzenie zewnętrzne. Lęk.urojeń. jak i sugerowane przez innych psychiatrów w przeszłości rozpoznania psychiatryczne. Spotykałem rodziców chorych. Odnosi się to też do pewnych zachowań pacjenta. Uporządkowanie czasowe pewnych wydarzeń pozwala na śledzenie dynamiki rozwoju zaburzeń. rodzina chorego relacjonuje jego zachowanie w ostatnim okresie. Identyfikacja niektórych objawów psychopatologicznych. Stąd często spotykane zachowania pacjentów. przyprowadzając chorego psychicznie do lekarza. Jeżeli nas nie stać na autentycznie ciepły i serdeczny stosunek do chorego. Wiele rodzin. chociaż jego obiektywizm może być wątpliwy. Zbieranie danych wywiadu nie jest zadaniem łatwym. dość powszechny w naszym społeczeństwie. czyli zdolność empatii u lekarza. para (rema) . próbują pewne informacje zataić. uzyskanego od otoczenia. w imię nie zawsze słusznie pojętego wstydu. zwany nieraz wywiadem obiektywnym. Istotne znaczenie ma chronologia faktów. to przynajmniej zachowujmy się kulturalnie. jak i jego rodzina. podobne lub identyczne objawy zdarzały się incydentalnie w minionych latach. Ma to szczególne znaczenie w przypadkach zespołów psychotycznych z logicznie usystematyzowanymi urojeniami (paranoja. nałogów i samobójstw w rodzinie. ale też zachowania kryminalne. i pod wpływem alkoholu. W trakcie zbierania danych wywiadu okazuje się jednak. Zestawienie tych objawów z ważnymi lub znaczącymi wydarzeniami w życiu chorego ujawnia pewną ich zależność od wpływów psychosucjalnych.

zawziętość. zaburzenia chodu. studenta) . zachowanie w domu i szkole. urazy porodowe. relacje między dziećmi. data i miejsce urodzenia. rozwój umysłowy. alkoholu i narkotyków lub innych środków psychuaktwnych) . urazy czaszkowa-mózgowe. moczenie nocne. zjawiska napadowe (omdlenia. wiek. lęki nocne. przekora. złe skłonności. z którego pochodzi chory: środowisko społeczne. pali tytoń lub nadużywa leków. działalność polityczna. kila i inne) . operacje. Okres dojrzałości: kiedy chory wstąpił w związki małżeńskie. stanowisko społeczne. zawód. życie płciowe (samogwałt. ostatnia miesiączka. uzależnienie od alkoholu i innych środków. niepamięć śródczasowa. towarzyskość. postępy w nauce. 'zy i ud kiedy używa napojów wyskokowych. służba wojskowa (ewentualne przyczyny zwolnienia z obowiązku służby wojskowej) . choroby zakaźne. wyuczony zawód. szczególnie jego cech temperamentu i zainteresowań intelektualnych. adres. polucje) . ale również wszystkie informacje dotyczące ogólnego stanu zdrowia. wykształcenie rodziców. zmiana charakteru i zachowania w okresie przedpokwitaniowym lub pokwitania. zawód rodziców. kształtowania się osobowości chorego. ząbkowanie. napady padaczkowe) i ich przypuszczalna przyczyna. gniewliwość. wypadki i urazy ze szczególnym uwzględnieniem urazów czaszkowu-mózgowych z dokładnym opisem następstw: krwotok z jamy ustnej. poronienia sztuczne i samoistne. Nie muszę dodawać. uzdolnienia. . Zbierając dane wywiadu przedmiotowego. Doniosłe znaczenie mają dane odnoszące się do rozwoju w dzieciństwie. potomstwo (liczba. stosunek do rówieśników. bóle i zawroty głowy. uzależnienie od alkoholu i innych środków psychoaktywnych. ewentualne związki pozamałżeńskie. stan cywilny. używanie. ich pożycie małżeńskie. Okres młodzieńczy i pokwitanie: przebieg nauki (ewentualne trudności) . rozwój umysłowy i uczuciowy. szczególne uzdolnienia. nadwrażliwość. nosa. miejsce pracy lub nauki (w przypadku ucznia. stres psychospołeczny. informacje na temat rodzeństwa i ewentualnie ich potomstwa. choroby ogólne. imiona rodziców. kiedy nastąpiła mutacja głosu. źródła utrzymania. wsteczna i następowa. ukończenie szkoły. nudności i wymioty. nieprawidłowości mowy. Środowisko. niezwykłe cechy charakteru i uzdolnienia. pojawienie się zarostu u chłopców i miesiączki u dziewcząt. lękliwość. uszu.bywają przez rodzinę jako. szczególnie choroby neurologiczne i umysłowe (należy uwzględnić rodzaj choroby. życie płciowe. pokrewieństwo między rodzicami. stosunki rodzinne i pożycie małżeńskie. seksualizm dziecięcy. drażliwość. wybuchowość. ich przebieg. Osobowość przedchurobowa rzutuje w każdym przypadku na aktualny stan psychiczny chorego. cechy usposobienia-kapryśność. Wykonywany zawód. trudności wychowawcze w okresie pokwitania (kontakt z ruchami kontestacyjnymi. ruchliwość. porody. ewentualne zażywanie przez nią leków. stosunek środowiska do chorego w dzieciństwie. płeć. somnambulizm. silna nerw*cd*p. że w wywiadzie psychiatrycznym uwzględniamy nie tylko zmiany w stanie psychicznym pacjenta i przebyte przez niego choroby psychiczne oraz neurologiczne. nazwisko panieńskie. choroby i przyczyny zgonów) : u kobiet ciąże. dolegliwości okresu przekwitania (menopauzy) . połogi. ich wiek przy urodzeniu chorego. zamartwica. przestępczość w rodzinie i najbliższym otoczeniu. samobójstwa lub próby samobójcze) . przebyte choroby i rozwój we wczesnych latach dziecięcych-szczególnie drgawki. bez względu na rodzaj występujących zaburzeń psychicznych. wrodzone wady rozwojowe. Urodzenie i lata dziecięce: dane o chorobach matki w czasie ciąży. ewentualne przyzakażnepowikłania mózgowe. czy chory pochodzi z legalnego związku. Wiek szkolny: cechy charakteru. można się posłużyć następującym kwestionariuszem: D ane o s o b i s te chorego: imię i nazwisko. lenistwo. Przebyte choroby: choroby zakaźne (gruźlica. D a n e rod z i n n e (bez sugestii co do obciążenia dziedzicznegok poważne choroby w rodzinie bliższej i dalszej. skłonność do okrucieństwa. luki pamięciowe. przebieg porodu. uspołecznienie. trudności wychowawcze.

warunki pracy. pedantyzm. lenistwo. zdarzenia losowe. kamo-skarbowe. omamy. odbyte kary więzienia i inne. np. zmiana osobowości. Ostatnio przebyte choroby ogólne. skłonności aspołeczne i antyspołeczne. szczególnie rysy patologiczne. ruchowego.wojenne. temperamentu. dotychczasowego leczenia szpitalnego i przychodnianego. nie odzyskujący wglądu w objawy psychotyczne w czasie leczenia. że rodziny będą się obawiały przekazywania lekarzom informacji obciążających pacjenta. nieudane małżeństwo. intelektu. umiejętność przyznawania się do błędów i korygowania swoich zachowań. który sprawi. życia płciowego. . drażliwość. który w niektórych sytuacjach może mieć zasadniczy wpływ np. kamo-administracyjne. dotychczasowy przebieg leczenia. Początek i przebieg obecnej choroby (aktualnych zaburzeńtpierwsze jej zwiastuny. zmiana w stosunku do otoczenia. Czy był dawniej psychicznie chory: gdzie. popędowe. Osobowość przed zachorowaniem: cechy charakteru. kiedy i jak był leczony. skrupulatyzm. gdyż chodzi o dokument. Jednocześnie musimy osobie udzielającej wywiadu zapewnić pełną dyskrecję. publiczne ujawnienie wywiadu i przekazanych w nim treści przez rodzinę (lub inne osoby z otoczenia pacjenta) może stanowić niebezpieczny precedens. samookaleczenia. nieszczęśliwa miłość. opis objawów. zatargi z policją. poznawcze. zaburzenia ruchliwości. obozowe) .dziwactwa. Moim zdaniem.jadłowstręt lub obżarstwo) . skłonności niszczycielskie. przebieg.zaburzenia życia płciowego.na treść orzeczenia sądowa-psychiatrycznego lub służyć za dowód w sprawie o pomówienie lub oszczerstwo. zaburzenia afektywne. kłamliwość. Obowiązujące w Polsce przepisy ustawowe nakazują lekarzowi okazanie dokumentacji lekarskiejpiszę o tym w rozdziale poświęconym zagadnieniom deontologii. wytrwałość i upór w realizowaniu celów itd. sen. Pomijam tutaj sprawę zagrożenia bezpieczeństwa informatora. Spisany przez lekarza lub innego pracownika wywiad powinien być podpisany przez osobę udzielającą wywiadu i zbierającą informacje. skłonności sadystyczne i masochistyczne. aktywność i zaburzenia napędu psycho. natręctwa myślowe i ruchowe. ich jakość i nasilenie. Ocena stanu psychicznego. otępienie umysłowe i uczuciowe. zamiłowanie do hazardu. opis dawnych zaburzeń psychicznych. zmiany zachowania. somatyczne objawy psychogenne (np. zaburzenia lub zmiany w zakresie uczuciowości wyższej. zaburzenia pamięci i sprawności intelektualnej. arytmomania. choroby organiczne układu nerwowego ośrodkowego i obwodowego. praktyki religijne i bigoteria. interpretacje magiczne. Zdarzyć się bowiem może. że pacjent bezkrytyczny. skłonność do zachowań ekscentrycznych. pierwsze objawy somatyczne. aktualne postępowanie śledcze lub sprawy sądowe. wyraźny ostry początek choroby psychicznej i dalszy jej rozwój. myślenie archaiczne. przynależność do sekt religijnych. ekscesy alkoholowe. urojenia. jej rozszczepienie. zachowania agresywne wobec otoczenia. nastawiony pieniacza. będzie domagał się ujawnienia danych wywiadu w trybie postępowania prokuratorska-sądowego. przepracowanie.ujemny wpływ zawodu. dochodzenia prokuratorskie. dziwaczność i zmanierowanie. dawne przeżycia (np. Sprawy sądowe i dochodzenia: karalność. Jest to ważne. wybuchowość. Należy uwzględnić wpływ warunków społecznych i osobistych. choroby zawodowe. łaknienie. zakaźne itd. Lekarz przed przystąpieniem do zbierania wywiadu powinien zatem uprzedzić rodzinę pacjenta lub osobę przekazującą informacje o odpowiedzialności za fałszywe wiadomości. zaburzenia przytomności i świadomości. Przyczyny choroby według mniemania padających wywiad: np. uczuciowości. kolegium kamo-orzekające. myśli lub zamiary samobójcze.

psychalgia) . zachowanie posłuszne. błazeńskie. gonitwa myśli: zaburzenia jakościowe rozkojarzenie. w sposobie wyrażania myśli. dziwaczne. bezruch. stereotypie. pó (śpiączka (sen głęboki) . sztywna. zahamowanie. przeciętna. ogólny zanik pamięci. słowotok. spokojne. orientując się w jego poziomie wykształcenia. bezkrytycyzm. Inteligenci a (funkcje poznawczej: wybitna. konfabulacje itd. przeczulica dotykowa. mierna. trudności skupienia uwagi. który pisze się zwykle na użytek działu spraw osobowych w zakładzie pracy. w miejscu. sztywny. Należy określić łączność uczuciową z otoczeniem (syntonia lub jej brak) i właściwości afektu: napięty. myślenie magiczne. tępy. Przed przystąpieniem do szczegółowego badania psychiatrycznego będziemy już zorientowani w zasadniczych danych życiorysu pacjenta. Jego napisania możemy oczekiwać ud pacjentów współpracujących z lekarzem. tiki itd. otoczeniu i sytuacji własnej (allopsychiczna) i cu do własnej osoby (autopsychiczna) . twarz maskowata. oporne. mikropsja i makropsja. przypominania. wyspy pamięciowe. Niepamięć wsteczna. pobudzenie. zbolały. słownik chorego. mutyzm. śpiączka. otępienie. czyli wgląd w objawy chorobowe: niedostateczne. Nie bez znaczenia jest też charakter pisma i popełniane błędy. nadwrażliwość zmysłowa (światłowstręt. Świadomość i przytomność: senność. odpowiednio modyfikując lub rozszerzając poszczególne pytania. wybuchowość. śródczesna i następzwa. stereotypie. aroganckie. rozerwanie związków myślowych (inkoherencja) . otępienie rzekame. omamy rzekome (pseudchalucynacje) . mutyzm selektywny. nadwrażliwość na dźwięki. leniwy. bezgłos. Chorego trzeba uprzedzić. iż nie chodzi o życiorys. Wyraz twarzy: pogodny. nadmiernie przerzutna. Można pacjentowi podyktować krótki schemat tego życiorysu i ważniejsze jego punkty. złudzenia i omamy pamięciowe. srany lękowe. Przy zbieraniu danych biograficznych od samego pacjenta możemy się posłużyć kwestionariuszem wywiadu przedmiotowego. niedosrosowany. luki pamięciowe. podniecenie psychoruchowe. mimika żywa lub uboga. maniakalny. ponury. lepka. małomówność. manieryzmy. omamy. Niedocenianym źródłem informacji jest życiorys napisany własnoręcznie przez chorego. wady wymowy (jąkanie) . tępy. O zynnośc i myśl owe: zwhurzenia ilościowe-łuk myślenia zwolniony. chwiejny. U w a g a: rozproszzna. dziwactwa. zamącone. zborne. łatwe nużenie się uwagi. P a m i ę ć: zdolność zapamiętywania. moriatyczny. afazja. przyspieszony lub prawidłowy. M o w a: gadatliwość. Zaburz e ni a spostrzegani a: złudzenia. Zwężenie pola świadomości. spójność i stopień systematyzacji urojeń. wesoły. zjawiska napadowe (halucynoidy-napady padaczkowe częściowe czyli psychosensoryczne) . którzy rozumieją sens badania i rolę wywiadu. aktywność celowa. ale o życiorys lekarski. slowutwory (neologizmy) . zmiangy jakościowe świadomości. iloraz inteligencji (uzyskany na podstawie badania metodami psychologii klinicznej) . upośledzenie umysłowe i jego poziom. taktowne. euforyczny. urojeniowa interpretacja trafnych spostrzeżeń. idee nadwartośeiowe. przygnębiony. brak poczucia . Wemzriam przyćmione. natręctwa myślowe. Nastrój: obojętny. zgnębiony. dezorientacja urojeniowa. grymasy. mitomania (skłonność du pseudo logizowania) . drażliwość. Schemat badania psychiatrycznego Zachowanie się i napęd psychoruchowy: ruchliwość. bez poczucia dystansu.Życiorys pacjenta. O rie mac j a: w czasie. otamowanie. Patolog i czn e twory myślowe: urojenia. żywy. persewerację. Poczucie choroby psychicznej. głuchoniemota. niska obniżona. kompulsje.

Psychiatrom zarzuca się niekiedy. zanik lub cechy rozszczepienia. agrawacja. Badanie stanu cielesnego. ale również dane wywiadu przedmiotowego i podmiotowego. Badanie psychiatryczne jest przeważnie badaniem jakościowym. skłonności przestępcze i inne. zakres jego zainteresowań. ułatwia wszelkie obliczenia statystyczne. w czasie leczenia i po nim) . Życie popędowe: obniżenie lub zanik. Niektórzy lekarze innych specjalności pozwalają sobie nawet na uszczypliwe uwagi podważające kompetencje lekarskie psychiatrów. objawy i zachowania nerwicowe. gdyż suma uzyskanych punktów daje wymierny obraz głębokości zespołu chorobowego (np. W naszym podręczniku staramy się wykazywać związki między stanem somatycznym a objawami psychopatologicznymi. skrupulatyzm.w badaniach epidemiologicznych. jak i metodami ilościowymi (kwantyfikacyjnymi) oceny stanu psychicznego. struktura osobowości: rozszczepienie (wyliczyć objawy) . napastnicze. Będzie on raczej służył później do sporządzenia protokołu z badania psychiatrycznego. z zaburzeniami osobowości. rozdwojenie jednoczasowe i naprzemienne. że ich zainteresowanie stanem psychicznym chorego powoduje lekceważenie stanu somatycznego. określającego aktualny stan psychiczny. skłonność do zanieczyszczania się i do nieprzyjmowania pokarmów. które mogą być wielorakie. stopień uspołecznienia chorego. skłonność do samookaleczeń. że pozwalają na szybkie wprowadzenie lanych do pamięci komputera. skłonność do działań impulsywnych. jadłowstręt. otępienia itp) . co oznacza. korekcja i dysymulacja. bulimia (obżarstwo) paroreksja (zamiłowanie do szczególnych potraw) . aspołeczne. Dla celów naukowych. zubożenie osobowości. zaś samo badanie stanu psychicznego nie musi koniecznie uwzględniać kolejności poszczególnych punktów. stopień krytycyzmu wobec zjawisk chorobowych dawnych i obecnych. egotyzm i egoizm. kwestionariusze i testy rak skonstruowane. samogwałt. w badaniach transkulturowychitp" psychiatrzy posługują się zarówno standaryzowanymi wywiadami.choroby lub przesadne poczucie. obserwacje personelu pielęgniarskiego (w przypadku pacjenta hospitalizowanego) . dla celów psychofarmakologiiklinicznej (gdy niezbędna jest precyzyjna ocena poszczególnych funkcji psychicznych u chorych przed. cu później. symulacja i nastawienie roSZCZCOlOWC. Trudno się z tym zgodzić. Celowi temu służą skale ocen. z objawami otępienia i cechami upośledzenia umysłowego-wyniki badań psychologicznych.depresji. Schemat ten powinno się mieć w pamięci. nastawienie hipochondryczne. neurotyczna) . popędy niszczycielskie. egocentryzm. rozpad. . a także-co ma szczególne znaczenie u pacjentów z objawami nerwicowymi. Uczuciowość wyższe jej obniżenie. stan hamulców uczuciowo-rozumowych. stosowane mechanizmy obronne osobowości. psychodegradacja. właściwości popędu płciowego. że zmierza ono do wykrycia objawów i zespołów psychopatologicznych. inne chorobliwe popędy. np. dewiacje płciowe i zaburzenia orientacji seksualnej. przy zastosowaniu odpowiednich programów. Skalami można się też posługiwać w codziennej praktyce. nieprawidłowa. ocena poszczególnych uczuć wyższych. W tym syntetycznym podsumowaniu wszystkich uzyskanych informacji o stanie psychicznym chorego bierzemy pod uwagę nie tylko aktualny wynik badania psychiatrycznego. zanik napięcia dążeń i ambicji. Osobowość: cechy osobowości przedchorubowj (osobowość prawidłowa. skłonności samobójcze.

podbiegnięcia krwawe wokół oczodołów. oznacza ona cofanie ukłutej szpilką kończyny. eter. można wykonać nakłucie lędźwiowe w celu pobrania do badania płynu mózgowe-rdzeniowego. możemy określić rodzaj badań w sposób celowy i racjonalny. zatrucia przemysłowe) . zabarwienie powłok skórnych i błon śluzowych. Każdy lekarz musi umieć udzielić pierwszej pomocy. grymas twarzy. U chorych z objawami zatrucia powinno się zlecić badanie toksykologiczne (barbiturany. zaraz potem znowu zapada w sen.u osób z przeszłością kryminalną. Stopień zaburzeń przytomności ma istotną wartość rozpoznawczą. Chory somnolentny cały czas drzemie. kontakt z nim jest możliwy na krutko. Tutaj wspomnę o badaniach podstawowych. Jeżeli badamy chorego z zaburzeniami świadomości lub nieprzytomnego. Pacjenci psychiatryczni mogą cierpieć na dolegliwości fizyczne. Ocena stanu cielesnego jest również konieczna w związku z planowanym leczeniem metodami farmakologicznymi. W razie potrzeby korzystamy z pomocy konsultacyjnej innych specjalistów. złamania kości. ślady po samookaleczeniach (spotykane np. opłaty) . napad padaczkowy itd. skaleczenia. Badanie stanu somatycznego może mieć szczególne znaczenie u chorego nieprzytomnego. Lekarze nie umieją jeszcze myśleć kategoriami ekonomicznymi. W stanie śpiączki nie zdołany wywołać reakcji obronnej. Czynniki psychospołeczne. wyciek płynu mózgowa-rdzeniowego. Specjalnym badaniom dodatkowym są poświęcone dalsze rozdziały. Jeżeli stan psychiczny pacjenta na to pozwala. Przyczynami zaburzeń przytomności są najczęściej urazy czaszkowa-mózgowe. w głębokich stanach somatycznych dochodzi do arefleksji. psychicznych. . Po jej udzieleniu należy dokonać dokładnych oględzin chorego. odnotowując wszystkie zranienia. . W stanie soporu (pó (śpiączki) udaje się wywołać reakcję obronną chorego. iż lekarz podejrzewa u niego różne schorzenia albo nie jest pewien swojego rozpoznania (dotyczy to zwłaszcza zaburzeń nerwicowych) . Wiele chorób somatycznych (zakaźnych. aceton) . określić stężenie we krwi mocznika i glukozy. należy zlecić badanie morfologiczne krwi. nerwicctwórcze prowadzą do zaburzeń psychosomatycznych. zatrucia egzogenne. przejawiających zaburzenia zachowania) itd. chyba że znamy przyczynę zatrucia (gaz świetlny. zaburzenia metaboliczne. moczu. benzodiazepiny. Badania pomocnicze. które nie mają bezpośredniego związku z chorobą psychiczną. Nadmiar badań dodatkowych może być przez chorego nastawionego hipochondrycznie zinterpretowany jako dowód. zmianę pozycji ciała w odpowiedzi na bodźce akustyczne i bólowe. a jeśli istnieją warunki i nie ma przeciwwskazań. ślady po wstrzyknięciach domięśniowych i dożylnych (ważne zwłaszcza u osób podejrzanych o narkomanię) .Wymienię tutaj kilka możliwości. Badając stan somatyczny i mając dane z wywiadu. Nie należy bynajmniej u wszystkich chorych wykonywać kompletu badań. krwotoki. ogólnych) prowadzi do zaburzeń 9-Psychiatria. Psychicznie chorzy są przeważnie zdrowi pod względem somatycznym. Obserwujemy oddech choregu i sprawdzamy zapach z ust (alkohol. wyciek krwi z nzsa i uszu. W badaniu oceniamy stan internistyczny i neurologiczny.

niepokój ruchowy itd. Rozpoznanie musi się. gdzie go umiejscawia i jaki jest jego charakter. możemy mieć pewność. które nie odpowiadają stwierdzanym obecnie objawom. np. Najpierw ustalamy poszczególne objawy psychopatologiczne. Jeżeli chory potwierdza myśli samobójcze. schizofrenii. Rozpoznanie choroby jest stawiane przez lekarza na podstawie jego własnych badań i przemyśleń. . kierujemy go na badanie radiologiczne (zdjęcie przeglądowe czaszki. Osobiście zalecam następujące postępowanie diagnostyczne. Lekarz nie powinien się sugerować ani rozpoznaniem podsuwanym mu przez rodzinę. Widząc chorego smutnego. Następnie. Nie wszędzie istnieją możliwości wykonywania badania ultrasonograficznego (UISG) i tomografii komputerowej (TK) . a zespół paranoidalny z zespołami: paranoicznym i halucynozą (ze względu na występowanie urojeń) . Badanie EKG należy zlecać tylko w uzasadnionych przypadkach. Posłużmy się przykładem depresji.spowolnienie psychoruchowe. W ren sposób myśl diagnostyczna biegnie od rozpoznania symptomatulogicznego. która na obrazie klinicznym aktualnych zaburzeń-zarówno psychotycznych. ani dotychczasowymi rozpoznaniami widniejącymi w posiadanych przez pacjenta kartach informacyjnych z poprzednich pobytów w szpitalach. Oznacza ono odnajdywanie w pamięci wszystkich zespołów psychopatologicznych. Pytamy o sen i łaknienie. grzeszności i samooskarżające. Chorzy w samym fakcie skierowania na to badanie mogą podejrzewać. czy wypowiada urojenia winy. czy pacjent odczuwa lęk. jak i nerwicowych-może wyciskać swoiste piętno. tj.zawał mięśnia STCOWąZO. i na odrzucaniu tych obrazów klinicznych. dążymy do ustalenia rozpoznania nozologicznego. do rozpoznania etiologicznego (nozologicznego) . czyli określenia przyczyny depresji. Żądając dalsze pytania ustalamy. notujemy w pamięci inne objawy. poprzez rozpoznanie syndromologiczne.a zwłaszcza gdy istnieją wskazania. Plan postępowania diagnostycznego. ale również w przebiegu otępienia. W postępowaniu diagnostycznym trzeba też uwzględnić cechy osobowości przedchorobowej. o początek choroby i wystąpienie w przeszłości podobnych objawów. prześwietlenie klatki piersiowej lub jamy brzusznej) . pytamy o przypadki samobójstw w rodzinie. W tym celu ustalamy ewentualne obciążenie dziedziczne chorobami afektywnymi. zgnębionego. Zespół depresyjny może wystąpić na podłożu choroby afektywnej (jedno-albo dwubiegunowej) . opierając się na wywiadzie przedmiotowym i autoanamnezie. Oddzielnie określamy podłoże przyczynowe zespołu. że mamy do czynienia z zespołem depresyjnym. itd. Odrębne różnicowanie przeprowadzamy między zespołami-np. Na zakończenie tych rozważań pragnę przestrzec przed stawianiem rozpoznań intuicyjnych. mniejszej wartzści. Doniosłe znaczenie ma rozpoznanie różnicowe. zwolnienie toku myślenia (bradylrenię) . iż lekarz rozpoznaje u nich chorobę serca. Uwaga ta odnosi się do całej medycyny.zespół depresyjny różnicujemy z zespołem katatonicznym (ze względu na spowolnienie) . które mają podobyobraz kliniczny. płaczliwego.

mówi się studentom medycyny mało. zwłaszcza nozologiczne (przyczynowe) . pochodzący od lekarza"i nie zawiera w sobie nic negatywnego. Jatrogenny oznacza po prostu. Jatropatogenia to zespół negatywnych. lekceważące jego poczucie skrępowania i zawstydzenia. gewewspochodzący) . Tutaj wyraźnie określono szkodliwe. pogłębianie u pacjenta fałszywego i lękotwórczegoobrazu własnej choroby) . prowadzące do farmakomanii i utrwalenie funkcjonowania w roli chorego) .opierać na stwierdzonych faktach. badanie pacjenta w obecności innych chorych. używanie określeń niezrozumiałych lub niewłaściwie rozumianych przez pacjenta. Stąd wzięło się przewrotne powiedzenie. B ad an i e lek arsk te (lekceważenie potrzeby całościowego podejścia do pacjenta i wytwarzanie dystansu między lekarzem a pacjentem. Zaufanie lekarza do intuicji i własnej apriorycznej koncepcji rozpoznawczej sprawia. To samo rozumowanie zastosowane do nauki prowadzi często na manowce i do wysuwania błędnych wniosków z wyników prawidłowo przeprowadzonych badań. jeżeli fakty nie potwierdzają teorii. Wychodząc z etymologii tego ostatniego terminu (jawor-lekarz. M. . Jarosza. chociaż wymienię je w koniecznym skrócie. O błędach jatrogennych. lekceważenie potrzeby przygotowania pacjenta pod względem psychologicznym do czekającego go zabiegu leczniczego. szczególnie u chorych na nerwice. Prawidłowe rozpoznanie. i to reż nie we wszystkich uczelniach medycznych. że. że o sposobach komunikowania się z chorym studenci dowiadują się w czasie zajęć z psychologii lekarskiej i psychiatrii. Przekazywanie i odbiór informacji (np. co odpowiada jego myśleniu katatymicznemu (życzeniowemu) . Zachowania terapeutyczne. w każdym razie z własnego doświadczenia dydaktycznego wiem.brak informacji lub informacje niewystarczające. Inaczej ma się rzecz z błędem jatrogennym lub z jatropatogenią. W celu uniknięcia w kontaktach lekarz-pacjent owych błędów jatrogennych. który zdaje się wyczerpywać sytuacje jatropatugenne. widząc tylko to. trudno byłoby nim określać ujemny wpływ lekarza. Skorzystam w tym miejscu z podziału M. Autor wymienia 5 źródeł błędów: 1. zamierzone i bezpośrednie straszenie chorego) . B ad a n i a Jod ark owe (wykonywanie badań dodatkowych liczniejszych niż jest to konieczne. to tym gorzej dla faktów". lekceważenie potrzeby przygotowania pacjenta pod względem psychologicznym do czekających go badań diagnostycznych) . nieuzasadnione stosowanie leków. zwiększa szansę zastosowania właściwego leczenia w myśl łacińskiej zasady: . Jarosz słusznie zaleca odróżnianie jatroparogenii od jatrogenii. warto poznać ich rodzaje. czyli o jauopatogenii. z punktu widzenia interesu zdrowotnego pacjenta. oddziaływań ze strony lekarzy i innych pracowników służby zdrowia. a więc patogenne działanie lekarza. L e c z e n i e (wykonanie zabiegu chirurgicznego lub przeprowadzenie innego rodzaju leczenia bez dostatecznych wskazań. powinno być uzasadnione i dobrze udokumentowane. Zapobieganie jatropatogenii.. które są z nią niezgodne. Sidlatacwwsw rzWaw y 7 ecwr (usunięcie przyczyny przyspiesza efekt) . że nie dostrzega on objawów.

dyrektora szpitala czy kierownika kliniki. w tym miografii. pozbawianie chorego snu i wypoczynku. ale nie chodzi tutaj o ścisłe granice i kryteria podziału. lecz o samą istotę jatropatogenii. zrempla owham (słowa uczą. kiedy trwa dyskusja nad potrzebą humanizacji wielu dziedzin życia publicznego: służby wojskowej. ale na pojawieniu się nowych objawów chorobowych w sensie zaburzeń nerwicowych. administracji.nacechowane szacunkiem zwracanie się do pacjenta. chora podjęła kilka kolejnych prób samobójczych. a lekarze nie umieli jej pomóc. ale zawierać także element leczniczy. że lekarze nie mówią całej prawdy. policji.o godz. cytuję za Jaroszem. jeśli nie dojdzie do internalizacji pożądanych wzorców zachowań. Pacjentka odwiedzała różnych lekarzy i wykonywała coraz więcej badań dodatkowych. ponieważ wrba docent. odczytach. Humanizacja nie może więc polegać wyłącznie na wykładach. jaką daje rola lekarza. Zachowania początkujące kontakt i komunikację Dostrzeganie pacjenta i spostrzeganie zmian. Można się w tym miejscu zgodzić z prof. zachowania terapeutyczne"mówi wyraźnie o tym. W obecności pacjentki interpretowano. Przejdźmy teraz do omówienia wspomnianych zachowań terapeutycznych. Niewiele zdziałamy. lekami przeciwpsychotycznymi. Leczenie psychiatryczne. Niektórzy rozpoznawali nawet zapalenie nerwów lub rzadkie jednostki chorobowe.Hospitalizacja (skrajne i sztywne trwanie przy pionowym układzie hierarchicznym. ale reż służb społecznych. nadużywając administracyjnej przewagi. Ostatecznie wytworzył się wyraźny zespół urojeniowy. Następstwa błędów. Przypadek ren zdaje się egzemplifikować wszystkie możliwe źródła. jeżeli młody medyk nie zyska głębokiego przekonania o doniosłości psychologicznych problemów pacjenta. Stała się ona aktualna właśnie dzisiaj. pojawiły się dolegliwości. Jedną z ważnych przyczyn błędów jatrogennych jest postawa egocentryczna lekarza. przyniosło wyraźną poprawę. jak i bezdusznie zredagowanymi regulaminami. U pacjentki z zawodu pielęgniarki. że nie wystarczy uczyć przyszłych lekarzy deontologii i psychologii lekarskiej. psychosomatycznych. lepiej ich zresztą wcale nie popełniać. ordynatora. 5 rano budzi się chorego w celu zmierzenia temperatury ciała itd) . zaś przykłady pociągają) . zresztą w sposób zmienny. doszło do złamania dystalnej części kości przedramienia. a nawet psychotycznych. Przez cały czas utrwalało się w niej przekonanie. które badający pacjentkglekarze (ortopedzi. że zachowania te mają nie tylko zapobiegać skutkom błędów jatrogennych. Opisy zachowań terapeutycznych czerpię z książki Haysa/nrerwczizm wirW pmenr (I 962) . w tym służby zdrowia. Sformułowanie. . neurolodzy) zaczęli na różne sposoby oceniać i diagnozować. Mimo zrośnięcia się kości. według których np. niektóre wyniki badań. Ponieważ dolegliwości utrzymywały się. . referatach i publikacjach. Mogą polegać nie tylko na pogorszeniu choroby podstawowej. błędy i następstwa jatropatogenii. tj. czyli urazów jatrogennych. są wielorakie. którego próżność i zarozumialstwo każe niekiedy traktować pacjenta z wyżyn nieomylnego autorytetu. Jaroszem. Posłużę się tutaj przykładem z własnej praktyki lekarskiej. co wiąże się zarówno z niekulturalnym i hałaśliwym zachowaniem personelu szpitala. Chodzi tutaj o właściwe. Sytuacje powyższe nachodzą oczywiście na siebie. opieki społecznej itd. którez koniecznymi skrotami-przytaczam za Rugiewiczem (l 9 b 9) . oraz jeżeli działania jego nie będą wspó (uwarunkowane potrzebą psychoterapeutycznego wpływania na człowieka chorego"Na szczególne podkreślenie zasługuje sprawa wzorców zachowań.

Celowo użyte milczenie jest ważnym instrumentem leczniczym. Poświadczenie. Jej treść i forma muszą być jednak dostosowane do możliwości odbioru pacjenta. Słowa pacjenta: . Odzwierciedlenie. wpływa dobrze na stan uczuciowy pacjenta. A może jest coś. W każdej dziedzinie medycyny przekazanie pacjentowi dokładnych i wyczerpujących informacji jest nie tylko obowiązkiem lekarza. iż lekarz czeka na jego dalsze słowa. Niektórzy lekarze reagują niepokojem na zapadające w kontakcie z pacjentem milczenie. Jaką ładną ma pani dzisiaj fryzurę"itp. Odczuwają je jako stratę czasu. o czym lubi pan mówić? . daje sposobność przemyślenia kolejnych informacji. Wyraża się ona w uważnym słuchaniu pacjenta. a jednocześnie do zaakceptowania lekarza. Na pytanie pacjenta: . M i I c z e n i e. Czy sądzi pan. Informacja obniża lęk i zwiększa poczucie bezpieczeństwa. sposób patrzenia. Chodzi tutaj o znalezienie czasu dla pacjenta. że w czasie. Oferowanie siebie. O skutkach niepełnej informacji jako źródle jatropatogenii wspomniałem wyżej. Pacjent przekonuje się bowiem. Lęk mnie paraliżuje". Skłonność do gadulstwa może być przyrównana du połipragmazji farmakologicznej: uspokaja lekarza i zaspokaja jego potrzebę szybkiego i efektywnego działania. okazywaniu gestem i słowem akceptacji niekoniecznie dla treści. Sposób ten pozwala choremu odczuć. nieśmiałego. żądań. Chodzi tutaj u kierowanie zwrotne do pacjenta wypowiadanych przez niego pytań. . Powinno pacjentowi uświadamiać. ale warunkuje dobry kontakt i komunikację. Ten sposób podejścia do chorego ma walor leczniczy. Informowanie. Przekazujemy w ręce pacjenta inicjatywę stwierdzeniem: . Czuje się pan obezwładniony przez lęk". jeśli nie został wymuszony przez chorego. eliminuje wrażenie pośpiechu. sądów. odpowiadamy: . Czy mugłbym dzisiaj opuścić szpital?". Lekarz lub terapeuta: . że jest uważnie słuchany. uczuć i spostrzeżeń. a także odczuć. że byłoby to celowe i możliwe? "Sposub ten skłania pacjenta do przemyślenia swoich wypowiedzi. co pana szczególnie interesuje. zwłaszcza gdy chodzi o człowieka wylęknionego. przyjęta pozycja itd. Polega na powtórzeniu sensu wyrażonej myśli. że traktowany jest po partnersku. ale dla prawa pacjenta do wypowiedzenia się. Milczenie w znaczeniu terapeutycznym musi być akceptujące. gesty życzliwy uśmiech. że jest pan dzisiaj ogolony". Cieszę się. Powinno stanowić dla pacjenta zachętę do poruszania interesujących go tematów. Umożliwienie szerokiego otwarcia. Trzeba dodać. nieprzerywaniujego wypowiedzi.Ważne jest też dostrzeganie w zachowaniu i wyglądzie pacjenta korzystnych zmian: . Wzbudza to do lekarza większe zaufanie. Zmniejsza tempo wywiadu. Zachowania podtrzymujące kontakt i komunikację Akcept acj a. milczenia ujawnia się wiele sposobów komunikacji pozawerbalnej: mimika.

Nazywając rzecz po imieniu. Sposób ten poprawia komunikację z pacjentem. gdy odczuje on życzliwość ze strony badającego. ale również zjawisk psychopatologicznych omamów. a co najwyżej ukazywać wersję uporządkowaną. można też zadanie to powierzyć pacjentowi: . informacji. Podsumowania może dokonać lekarz lub terapeuta. potakiwanie głową. co zaszło poprzednio. przyciskanie do muru". Pacjent dowiaduje się o spostrzeżeniach lekarza i jego odczuciach: . a jedynie chęć zrozumienia tych przejawów. czy to. Stanowi próbę nadania jasnego sensu wypowiedziom nieprecyzyjnym i niewyraźnym. Jest pan dzisiaj mniej pewny. organizowanie.. że wokół ma pan samych wrogów"itp. wystarczy. które mają istotne znaczenie w sensie porządku chronologicznego i przyczynowo-skutkowego.. mówić głupstw". Zainteresowanie okazywane wypowie. nie chcą ujawnić swoich braków wykształcenia. zwrotuw. Chodzi o syntezę wypowiedzi pacjenta. przyczynia się do poprawienia łączności emocjonalnej. że. Może w ten sposób uzyskać wgląd i obiektywizację zdarzeń."Niektórzy chorzy obawiają się wypaść śmiesznie. wystrzegać się trzeba sądu wartościującego. Porządkowanie zdarzeń w czasie lub wedle ich skutków. co nazywa pan głosem wewnętrznym. I co działo się dalej? "Zachętę wyrażają nie tylko słowa. ale także rozjaśnia myśli pacjenta. oznacza pańską własną myśl. No i. Z chaotycznych wypowiedzi pacjenta lekarz wyłuskuje te. O ile dobrze zrozumiałem. Zachowania porządkujące komunikację Poszukiwania zgodnej oceny. . Lekarz kieruje prośbę o zauważanie podobieństw i różnic. Aspekt leczniczy tego zachowania polega na tym. dziom pacjenta powinno zachęcić go lu bliższego wyjaśnienia nie tylko zrozumiałych psychologicznie odczuć. a o wyeksponowanie spraw ważnych. "Ten sposób ma nie tylko wartość informacyjną.. . 'Zachęcanie do porżwnań. myśli. . . czyli odrzucenie szczegółów mniej istotnych. które go niepokoiły. Podsumowanie. ". ośmiela do dalszych wypowiedzi. takich jak: . czy narzuconą z zewnątrz Sytuacja wymaga dużego taktu ze strony badającego. nie chcą.. Również tutaj nie należy wypowiedzi chorego interpretować i oceniać. chodzi o to. Nie chodzi tutaj o sposoby przyjęte w śledztwie ani o.mówimy: . KI aryfikowanie. zachęcając pacjenta pytaniami: . ale również gesty... Nie jestem pewien. Zachęcanie do opisu przeżyć. że. Sprowadza się ono do wtrącania do wypowiedzi pacjentów zwrotów. Słyszę wahanie w pani głosie". urojeń. Może pan wyliczy najistotniejsze punkty swej relacji? Zachowanie pogłębiające komunikację Przekazywanie obserwacji. Np. ". W słowach zachęty pacjent nie powinien wyczuwać akceptacji dla przeżyć psychotycznych. chciał pan przez to powiedzieć. zbieranie tego. zamiarów samobójczych itd. że pacjent fakty widzi we właściwych proporcjach i sekwencjach. Zachęcanie do kontynuowania. Przezwyciężenie oporów pacjenta jest zadaniem doić łatwym. Polegają na porozumiewaniu się z pacjentem co do właściwego rozumienia wypowiadanych przez niego słów.

"Osobiście nic zauważyłem. Czuję się jak rozpędzony pociąg". albo: . Lekarz lub terapeuta wypowiada uwagę w trakcie rozmowy z pacjentem. Zdaje się. Oznacza początek interpretacji. . omamy. Pacjent: . że postrzeganie i rozumienie rzeczywistzści jest u chorego glębokz zaburzone (złudzenia. "Mam wrażenie. Nie chodzi o zcenęczy dezaprobatę. a jedynie zasygnalizowanie odmienności widzenia zjawisk interpretowanych chorobliwie przez pacjenta. Może warto sprawę tę szerzej omówićć"Werbalizacja. Ona jest niecierpliwa i rozdrażniona. żeby chorzy na oddziale odnosili się do pana wrogo". Słowne wyrażanie wątpliwości. Lekarz w formie taktownej wyraża zwątpienie w trafności spostrzeżeń pacjenta. cu pan mówi. jednak w taki sposób. w gruncie rzeczy skłania chorego do skupienia się na omawianym problemie: . dercalizacja) . . Zachowanie wymagające dużego taktu. lekarz powinien temu przeciwstawić własny zbraz świata. Lekarz musi zachować granice analizy wypowiedzi pacjenta. opisywania ich przez przenośnię. Grozi to odwróceniem uwagi od problemów pacjenta. Wyrażamy to słowami: . Jak ten pociąg pokonuje wzniesienia? Kto jest właściwie maszynistą'? ".Czy ta sytuacja wydaje się panu znana? ". zachęcając go raczej dc zrewidowania dotychczasowej oceny. Co panią tak rozzłościło? "Sposób ten jest szczególnie ważny. Poszukiwanie źródeł emocji. Nie należy tutaj prowadzić sprzeczki ani jednoznacznie negować wypowiedzi chorego. . Nic należy włączać do rozmowy własnych przeżyć i doświadczeń. Przypuszcza pan. która z pozoru nosi cechy dygresji. że w pociągu tym włączono równocześnie silnik i hamulceć". Lekarz: . Chodzi o głębsze sięganie do przeżyć chorego. kiedy wracam do domu". że przestała pana kochać'ć"Modelowanie. Polega na przybliżeniu choremu rzeczywistości. Stukanie w rury wodociągowe mogło być przemieszczaniem się w nich powietrza lub rezonansem". Pacjent mówi u swojej żonie: . Chodzi o zachęcanie pacjenta do konstruowania mudelizachowań. Kiedy w przebiegu rozmowy dowiadujemy się. Właściwie zachowanie to zawartejestw samym haśle. analogię. Lekarz: . Czy przeżywał pan już cui podobnego w przeszłości? "Pytania te skłaniają pacjenta do re (lekcji i do bliższego określenia własnych doznań. uwierzyć". że opisywana sytuacja wprawiła pana w dobry nastrój". To wydaje mi się zasługiwać na uwagę i zastanowienie"Ek spiorą ej a. . Proszę na ten temat powiedzieć coś bliższego". urojenia. Trudnz w to. Zachęta do koncentracji. aby nie odczuł on tego jako metody śledztwa. Polega na pobudzaniu chorego do wyrażania przeżywanych emocji: . Ten sposób jest bliski poprzednim. Zachowania konfrontujące z rzeczywistością Urealni cni e.

niezaakceptowany i źle oceniony. Proponujemy pacjentowi pracę nie dla niego. Opisane poniżej (za Rogiewiczem. Ani lekarz. ale Z 0101. Chodzi tutaj zarówno o zachętę do sformułowania planu dalszego działania lub projektowania pracy nad problemami pacjenta. Ma to być zatem układ partnerski. silniejszy i lepszy od innych ludzi? "Pacjenci reagują na ogół pozytywnie. poprawienia jego zdolności do wchodzenia w satysfakcjonujące kontakty z innymi ludźmi. choć dowodzą nieznajomości prawideł komunikacji. Oto przykłady: . gdy chodzi o zasadniczy cel kontaktu z pacjentem (rozpoznanie. jak i zachęcanie go du przyjęcia współodpowiedzialności za dalszy przebieg terapii. mogą wynikać z życzliwości. nawet jeśli problem poruszony przez pacjenta'niepokoi lekarza (lekarzowi chodzi z oszczędzenie pacjentakdosłowne traktowanie niedorzecznych (urojeniowych. wciskanie"choremu własnej interpretacji. Zachowania przygotowujące postawy do dalszej terapii Propan o w ani e w spólp rac y. Lekarz: . ale jest wrażliwy i ma niezbywalne prawo do swobodnego wyrażania swoich sądów bez obawy. gdyż stopień współodpowiedzialności nie może być czymś stałym. kiedy ich przeżycia i towarzyszące im uczucia są przez lekarza właściwie odczuwane. Przeciwnie. Nie należy tego oczywiście rozumieć dosłownie. Jestem Bogiem". leczenie) .u chorych z objawami nerwicowymi. dereistycznych i urqjeniowych wypowiedzi chorego. iż każdego chorego należy traktować jako godnego szacunku człowieka. rozkuj . Błędy w kontaktach z pacjentem wypowiadanie zdawkowych i lakonicznych komentarzy: nagłe odejście od tematu. można sobie wyrobić własny pogląd. że jest pan mądrzejszy. aby nasz sąd wartościujący nie ujawniał się w tonie. 1989) nieterapeutcznezachowania nie muszą być wynikiem zlej woli personelu medycznego. lecz zależy od rodzaju zaburzeń-nerwicowych lub psychotycznych. który wprawdzie czuje i myśli inaczej. wyszydzony. dążymy do nadania im sensu symbolicznego. Zachowania nieterapeutycznei jatropatogenizująceWczytując się w powyższe sposoby prawidłowego komunikowania się z chorym. Pacjent powinien w rej technice kontaktu skonfrontować swoje zachowanie z własnym systemem wartości. Chcąc uniknąć dosłownej interpretacji niektórych dziwacznych. W języku terapeutycznym określa się to jako. Planowanie. W powyższym podrozdziale ukazano sposoby komunikowania się z pacjentem z zaburzeniami psychicznymi w taki sposób. Zachęcanie do oceny. Np. w mimice czy innych zachowaniach. współuczestnictwo i dążenie wspólnie z pacjentem do rozeznania jego problemów. Pacjentowi należy dać tyle swobody. ile jest w stanie udźwignąć bez szkody dla siebie i innych. Oznacza ono współudział. ani psychoterapeuta nie powinien jednak ponaglać pacjenta czy dopominać się natarczywie o potwierdzanie owych związków. Chce pan nam powiedzieć. odrzucony. Czy jest pan zadowolony z siebie w tej chwili? "" Jak pan ocenia swoje postępowanie? "Próba przetłumaczenia języka uczuć. w najlepszym razie obojętne. Należy się wystrzegać. iż zachowania odmienne są nieterapeutyczne. aby w czytelniku utrwaliło się przekonanie.pacjent mówi: . że będzie wyśmiany. którzy nie dostrzegają związków między zachowaniem a emocjami.

za właściwe uznawano także formy pracy psychologa jako laboranta lub technika. rehabilitacyjnych. ośrodkach dziennych itp. Należy też unikać doradzania i uspokajania pacjenta: . do krżrejkażdy wnosi swoje specjalistyczne kompetencje zawodowe i osobiste potencjały. Doświadczenia z tej wspułpracy wykazały. W początkowym okresie. Dlatego należy podkreślić. Tego rodzaju pocieszeń otoczenie nie szczędziło pacjentowi (np. także z psychologiem klinicznym. w których psychiatra określa nie tylko problem. Lekarz psychiatra w swojej pracy diagnostycznej. codzienna wymiana informacji na temat diagnozy i postępów terapii. Zespołowy model pracy. a w sprawach poznawania i pomocy pacjentom istnieje stała. ważny zwłaszcza w ośrodkach leczenia nerwic.arzonych) wypowiedzi lub wzywanie do udowodnienia ich prawdziwości: pomniejszanie lub bagatelizowanie cierpień i dolegliwości opisywanych przez pacjenta: wypytywanie z naciskiem. ważne jest. Badanie psychologiczne. . aby na samym wstępie psychiwrs i psycholog jasno określili potrzebę i cel badania. Wówczas reż istnieje szansa na w pełni pannerską współpracę. dociekanie i sondowanie: sugerowanie odpowiedzi: ocenianie. że pełne wykorzystanie wszystkich umiejętności różnych specjalistów. obok form rozwiniętych. Ze względu na to. leczniczej i badawczej współpracuje z różnymi specjalistami. Nie ma powodu do zmartwienia". Rola diagnozy psychologicznej w psychiatrii. terapii alkoholizmu i uzależnień. iż jest to badanie złożone (najczęściej całościowe) . w tym także terapeutycznych.z depresją) przed kontaktem z lekarzem i było źródłem irytacji choregu. ale i cel oraz metodę bada-018.. aby liczba specjalistów była mniej więcej równa. choć ma w polskiej psychiatrii długą tradycję. Rola badań psychologicznych w psychiatrii zależy w istotny sposób od tego. To współdziałanie. W tej formie pracy specjalne zlecanie badań ma rzadziej miejsce. Struktura organizacyjna wielu instytucji lecznictwa psychiatrycznego jest jednak w przeważającej . że psycholog nie wykonuje zleconych i ściśle określonych badań laboratoryjnych lub psychotechnicznych. i profilaktycznych. Członkowie takiego zespołu najczęściej pracują zgodnie z zasadami leczniczej społeczności. zgadzanie się z chorobliwymi sądami chorego lub ich negowanie bez podania uzasadnienia dla swojej oceny. Obecnie formy te można jedynie usprawiedliwiać niskimi kwalifikacjami psychologa lub brakiem rozeznania lekarza psychiatry w możliwościach psychologa klinicznego. przedstawiało się różnie w kolejnych okresach rozwoju psychologii klinicznej. wymaga też. jaki jest poziom komunikowania się psychiatry i psychologa oraz innych specjalistów pracujących w zespole diagnostyczna-terapeutycznym instytucji psychiatrycznej lub psychologicznej. Badania psychologiczne mają bardziej złożony charakter i-choć stanowią tylko psychologiczny aspekt diagnozy zaburzeń-są jednak znacznie bardziej samodzielne. Wszystko będzie dobrze". . Badanie psychologiczne nie jest rutynowym badaniem dodatkowym. które zaleca się wszystkim pacjentom. Poziom porozumienia między nimi określa przydatność badań psychologicznych. aprobata lub dezaprobata zachowań. gwarantuje model pracy w zespole diagnostyczna-leczniczym. Głowa do góry".

Psycholog tylko wyjątkowo wykonuje wycinkowe badania. wyjaśniających wewnętrzny mechanizm tego zaburzenia oraz przedstawiających udział czynników genetycznych. Psycholog kliniczny jest zobowiązany przestrzegać ustalonych zasad postępowania diagnostycznego. jako podmiot działań i prezentującymi związki człowieka z otoczeniem społecznym. rzadziej stosuje się czyste modele nauk przyrodniczych. Lewicki-1974. czyniąc ją pełniejszą i niekiedy głębszą. Dla zrozumienia zależności między badaniem psychiatrycznym i psychologicznym ważne jest. Jarosz i Sęk-1983. Następnie. W polskiej psychologii klinicznej szczególną uwagę poświęcono metodologii badań diagnostycznych (Susulowska-1966. polegające na określeniu zaburzeń pojedynczych funkcji psychicznych. psycholog kliniczny interpretuje zaburzenia psychiczne. Nie wykorzystuje się natomiast w pełni badania psychologicznego. Obecny stan rozwoju diagnostyki psychologicznej uznaje. a także szczególnie środowiskowych i . przynależną do różnych nurtów i orientacji. Zgodnie z taką wiedzą i orientacją poznawczą. że na kilku lekarzy psychiatrów oddziału czy poradni przypada jeden psycholog. który pracuje samodzielnie. Psycholog kliniczny powinien dysponować bogatą wiedzą teoretyczną. uzależnienia. o osobowościowych uwarunkowaniach zaburzeń i o zaburzeniach uwarunkowanych zasadami społecznego życia człowieka. Sęk-1974. na podstawie swojej wiedzy. nerwice. ujmującymi człowieka jako jednostkę. że badanie psychologiczne powinno spełniać kryteria jednostkowego badania naukowego. kulturą i tradycją. Ma to miejsce jedynie wówczas. Brzeziński-l 983) . Psycholog jest zobowiązany do tego. Studia psychologiczne są studiami humanistycznymi. wykonując zadania diagnostyczne i terapeutyczne. aby psychiatra znał specyfikę badania psychologicznego. Psycholog jest też lepiej niż lekarz przygotowany do myślenia dedukcyjnego. Wynik badania psychologicznego powinien być zespołem twierdzeń opisujących zaburzenie na tle niezaburzonych funkcji i struktur. wówczas zależnie od zadań rej instytucji-najbardziej uzasadniona jest funkcja i model pracy psychologa-konsultanta. Obecnie za najlepsze uważa się modele pracy zespołowej i konsultacyjnej. jego cierpień i zaburzeń wnosi więc swoją wiedzę o zdrowiu i prawidłowym funkcjonowaniu. a nie naginanie się do wymagań modeli czysto medycznych wzbogaca diagnozę zaburzeń psychicznych. Właśnie ta odmienność. o prawidłowościach przebiegu procesów psychicznych. Rola diagnozy psychologicznej zależy więc nie tylko od jej trafności. Szczególnie cenne jest też to. ale także od tego. ile nowych treści i nowego spojrzenia na pacjenta wnosi. Zadaniem badania psychologicznego jest poznanie i opracowanie psychologicznego aspektu całościowej diagnozy zaburzeń psychicznych u pacjenta.mierze taka. oraz ciągle wzbogacaną wiedzą empiryczną. gdy oczekuje się od tego badania potwierdzenia lub zaprzeczenia psychologicznego rozpoznania nozologicznego. aby zgłaszane mu zapotrzebowanie lekarza zamienić na problem lub kilka problemów badawczych. o rozwoju psychicznym człowieka w toku całego życia. powinien postawić robocze hipotezy wyjaśnienia tych problemów i zastosować w celu ich weryfikacji odpowiednie metody. Do poznania człowieka. że dzięki badaniu psychologicznemu psychiatra poznaje także zdrowe strony pacjenta. depresje itp. Ta specyfika wynika przede wszystkim z odrębności kształcenia psychologa kliDlCZOCgO. zaburzenia osobowości. gdy uzyskane w ten sposób wskaźniki są potrzebne do badań naukowych lub kontroli wyników leczenia.

iż na ich wykonanie potrzebny jest czas i odpowiednie warunki. Kolejnym ważnym momentem w roku badania psychologicznego jest etap sporządzania diagnozy jako wyniku (tzw. zaburzeń w rozwoju człowieka. za kturymi kryją się prawdziwe wątpliwości diagnostyczne. to powinien móc je wyjaśnić. np.osobowościowych. . specyficznych dla psychologii klinicznej metod. miejsca pracy itp. Na etapie stawiania hipotez diagnostycznych i ich weryfikacji psycholog pracuje zwykle samodzielnie. Diagnoza. Psycholog.istotna dla całego obrazu choroby jest sprawność pamięci pacjenta lub określenie zdolności do racjonalnego myślenia i podejmowania decyji. Coraz częściej mzżna także pytać psychologa o zdrowotną lub zawierającą duży potencjał ryzyka strukturę rodziny i środowiska pracy. Tak więc pytaniami typowo psychologicznymi są te. m 3 n. gdy np. Można oczywiście stawiać także pytania szczegółowe. jak poziom inteligencji wpływa na wykonanie zadań zawodowych lub na trudności w szkole. hipotez i osoby badanego metod diagnostycznych. Pytanie c poziom i strukturę inteligencji powinno być uzupełnione informują dotyczącą celu. Czy motywacja i system wartości pacjenta ma związek z powtarzającymi się stanami depresyjnymi? Czy w rozwoju osobowości znajduje się uzasadnienie dla braku poczucia pewności siebieć". że nowe. aby były to pytania. Ważne są pytania i problemy. z jakimi psychiatra zwraca się dz psychologa. co z tego wynika dla wspć (pracy lekarza psychiatry z psychologiem? Odpowiedzią jest. pracy itp W punkcie wyjściowym badania diagnostycznego porozumienie pomiędzy lekarzem psychiatrą a psychologiem klinicznym cc do celu badania decyduje.dlatego. wczesnej dorosłości. Jaki rodzaj nastawień agresywnych u pacjenta sprawia. żeby rozumieć. Czy chodzi o orzeczenie dla ZUS-u lub sądu. wyjaśniających . czy reż istnieje potrzeba poznania. że doznaje on tak wielu niepowodzeń w kontaktach interpersonalnych? "Wiele pytań może się też wiązać z kryzysami rozwojowymi osobowości w różnych okresach życia pacjenta: w okresie dorastania.orzeczenie) i jego zakomunikowania innym specjalistom. Bardzo trafnie adresowane do psychologów pytania o osobowość pacjentów powinny być raczej sformułowane w postaci problemu dztyczącegu konkretnego człowieka. Często dzieje się też tak. któremu ma służyć odpowiedź na te pytanie. osobowości. które dotyczą zdolności. Chudzi o to. że w tej współpracy niezwykle ważny jest początek i koniec badania psychologicznego. powinna także zawierać projekt wskazań leczniczych lub rehabilitacyjnych. Od psychologa należy żądać. Można teraz zapytać. aby także w rej sytuacji obaj specjaliści mogli się porozumieć. Najistotniejsze jest to. lu przeszłości powinny należeć pytania o ilzraz inteligencji oraz oczekiwania na potwierdzenie diagnozy nozologicznej. w wieku średnim i podeszłym. jako wynik badania. pozycji społecznej. aby miał swobodę doboru najtrafniejszych-z punktu widzenia problemu. jeśli ma co do tego wątpliwości. wpływu sytuacji trudnych i krytycznych wydarzeń oraz roli społecznego kontekstu życia człowieka i znaczenia więzi z osobami znaczącymi w rodzinie. Dobrze byłoby. aby był to zestaw twierdzeń opisujących zaburzenie. środowisku nauki. Psychiatra powinien znać ogólne założenia niektórych. bardzo istotne problemy pojawiają się w toku badania diagnostycznego. o przydatności diagnozy. Także typowe dla psychologa są pytania o znaczenie krytycznych wydarzeń w życiu człowiekautrata bliskich.

zachowań antyspołecznych itp. z uwzględnieniem potrzeb i poziomu odporności pacjenta. Rozmowa wymaga przede wszystkim przygotowania od strony treści. należy mieć przygotowany schemat tych obszarów tematycznych. Za najważniejsze dla przeprowadzenia rozmowy uznaje się umiejętności nawiązywania kontaktu z pacjentem. Wybrane metody psychologicznych badań diagnostycznych. Metody nieswoiste: rozmowa kliniczna (podstawowa metoda) . których rozmowa ma dotyczyć. Dlatego też na tym etapie psycholog i lekarz psychiatra powinni znowu się spotkać w celu uzgodnienia pełnej (całościowej) diagnozy. W tych ogniwach komunikacji po obu stronach są potrzebne umiejętności otwartej wymiany informacji oraz zdolność negocjacji różnych stanowisk. Wspólną troską lekarza i psychologa powinno być w czasie komunikowania diagnozy zminimalizowanie skutku "naznaczenia etykietą diagnostyczną". Rozmowa psychologiczna. W tym celu przygotowuje się schemat rozmowy i obserwacji. które umożliwiają przełożenie spontanicznych i swobodnychwypowiedzi badanych oraz ich zachowania na szacunkową ocenę pod względem ujawniania badanych cech. że będzie to zestaw twierdzeń zrozumiały dla odbiorcy. Ma to także istotne znaczenie dla postępowania. Temu porozumieniu służyć ma mJn. powiązań ze środowiskiem. obserwacja. ale jest także w znacznym stopniu uzależniona od przygotowania psychiatry do współpracy z psychologiem. cech. a ten określa treści.nastawień emzcionalnych. np. zdarzeń. ale można także oczekiwać. w toku którego przekazuje się wiedzę uzyskaną o pacjencie jemu samemu lub jego rodzinie. aby w konsekwencji pacjentowi przedstawić wynegocjowane i uzgodnione stanowisko. wywiad i obserwacja mogą dotyczyć różnych obszarów życia pacjenta: danych życiorysowych. jak i psychologii klinicznej. Tak więc trafność i przydatność diagnozy psychologicznej zależy wprawdzie głównie od wiedzy i umiejętności diagnostycznych samego psychologa. przeżyć. Należy także dopuścić możliwość różnic diagnostycznych. wywiad. Helena Sękowa. Podczas stosowania metod klinicznych dla celżw badawczych stosuje się je w wersji standaryzowanych informacji tBrzeziński-19743. Aby była ona kompletna. . a do oceny wyników zestaw skal szacunkowych. Przebieg rozmowy organizuje cel badania. zachowań własnych i osób z otoczenia. Wymaga to jasnego sprecyzowania oczekiwań wobec badania diagnostycznego prowadzonego przez psychologa oraz porozumienia w momencie przekazywania wyników diagnozy psychologicznej. Zrozumiałość diagnozy i jej poprawność merytoryczna decydują o przydatności. o ktćre chcemy pacjenta zapytać: najlepiej zachęcać do spontanicznegzich ujawnienia. stanowiskach i interpretacji. jak i psychologa klinicznego-w podstawach tak psychiatrii. kontaktu stwarzającego poczucie bezpieczeństwa. szacunku i zrozumienia. W części dotyczącej wskazań praktycznych należy żądać podania konkretnych wskazań oddziaływania na badanego lub jego otoczenie. tendencji obronnych. ogólna orientacja-zarówno ze strony lekarza psychiatry. formalnej i interpersonalnej. Z tych względów zaleca się. Psycholog powinien więc nie tylko kierować się poprawnością merytoryczną i metodologiczną.je w terminach odpowiedniej teorii. aby komunikowaniu diagnozy towarzyszyło postępowanie terapeutyczne i formułowanie diagnozy w sposób maksymalnie podmiotowy. Wówczas w gronie kilku specjalistów trzeba wyjaśnić różnice w wynikach. ale także komunikatywnością tej diagnozy.

Subiektywna ocena obserwatora może zniekształcać fakty. Są to m 3 nczasada naprowadzenia na temat. w których badanego zachęca się do uruchamiania fantazji na temat idealnego przyjaciela. podobnie jak dla lekarza. znajomy lub współpracownik. Wy w i ad podlega podobnym regułom jak rozmowa kliniczna. W celu zobiektywizowania tej metody stosuje się równe systemy kodowe. lecz także diagnostów. ucząc ich umiejętności odpowiedniego słuchania. polegające na przekazywaniu odpowiednich niewerbalnych i werbalnych informacji. mimiki. Zależnie od tego co badają. że obserwacje charakteryzują się przewagą subiektywnych interpretacji nad obiektywnym zapisem. że rozmówcą nie jest pacjent. życia na bezludnej wyspie itp. które muszą spełniać wysokie wymagania związane z pomiarem w psychologii i muszą być standaryzowane. dotykających badanego i przekraczających jego poziom intymności. że klinicysta powinien w toku obserwacji trafnie rozpoznać. gestów itp. o ktćrej trzeba pamiętać. podstawową metodą jest u b s e rw acja. ale zsoba z jego rzdziny. uzdolnień i różnych sprawności oraz testy zsobowości. na jaki poziom otwartości pacjent jest przygotowany. aby skale obserwacyjne miały jednoznacznie określone kategorie zachowań. Metody swoiste: testy psychologiczne i inwentarze osobowości. odraczania pytań na tematy drażliwe. Szczególne miejsce zajmują testy psychometryczne. Jeżeli rozmowa nie przebiega swobodnie. Może ona być stosowana samodzielnie i jako metoda towarzysząca innym technikom badania. że jej trafność zależy od określenia celu badań. Zasadniczą sprawą. gdy z badanym nie ma. zawężania zakresu. Za udaną uznaje się taką rozmowę. to badający może skorzystać ze specjalnych zasad stawiania pytań. np. W tym celu prowadzi się specjalne warsztatowe przygotowanie nie tyłku terapeutów. która nie wymaga ciągłego pytania i w której przeważają spontaniczne wypowiedzi badanego. aż do fotograficznej włącznie) i możliwie obiektywnego zapisania tego. stawianie pytań projekcyjnych. W uczeniu się stosowania metody obserwacji podkreśla się znaczenie umiejętności dzielenia zachowań na odpowiednie jednostki (obserwacja mniej lub bardziej szczegółowa. Obecnie swobodną obserwację coraz częściej zastępuje się s k a I amiob se r w a c y j ny m i. Dla testów psychometrycznych opracowuje się specjalne podręczniki ze szczegółowymi .podczas spotkań grupowych. kontaktu słownego. Bywa. Dlatego też ważne jest. Szczególnie ważna jest wówczas. Szczególnej ostrożności pod tym względem wymaga prowadzenie wywiadów w szkole i miejscu pracy pacjenta. Podobne systemy kodowe stosuje się także do obserwacji złożonych zachowań społecznych. Wśród tych ostatnich można jeszcze wyodrębnić metody projekcyjne i kwestionariusze. W badaniach nad metodą obserwacji stwierdzono bowiem. przyjmowania korzystnych dla rozmowy postaw itp. warunków obserwowania i właściwości obserwatora. co się spostrzega. Wynika z tego także to. za pomocą których rejestruje się w systemie określone kategorie zachowań. które podlegają obserwacji oraz dostosowaną do umiejętności obserwatora skalę ocen nasilenia danego zachowania. wyróżnia się testy inteligencji. Należy unikać pytań sugerujących. jest podstawowe prawu pacjenta do zachowania tajemnicy lekarskiej i psychologicznej. Dla psychologa.Ważne są także umiejętności interpersonalne. Wielką sztuką jest także umiejętność zebrania wywiadu w rozmowie z rodziną. a modyfikacje wynikają z tego.

tzn. poglądy. u których zlecanie wielu różnych badań diagnostycznych może przyczynić się do utwierdzenia przekonania o ciężkim charakterze choroby. Test psychometryczny musi być także trafny. jakie miejsce zajmuje wynik badanej osoby w rozkładzie wyników w próbie normalizacyjnej: w ten sposób określa się m in. chociaż i w badaniach dotyczących genezy psychoz posługiwano się wynikami badań radiologicznych dla podparcia koncepcji organicznego podłoża psychoz czynnościowych. W tradycji polskiej metody te służą najczęściej do opisu przebiegu takich (procesów. mechanizmy kontroli itp. Badania neuroradiologiczne. np. Testy projekcyjne. ekstrawersji itp.plamy atramentowe (Test Rorschacha) . Marek Jaremu. które leży u podłoża tych metod. zapominanie i różne procesy myślenia. Normalizacja testu umożliwia natomiast określenie. Eksperyment kliniczny (parapsychologiczny) jest natomiast metodą całkowicie nie standaryzowaną. Są to metody badania osobowości. Konstrukcja tych metod jest bardzo pracochłonna. także chętnie stosowane przez psychologów. uczenie się. Do (badania prostych sprawności psychomotorycznych wykorzystuje się także spec-jalistyczną aparaturę.wadami wrodzonymi. rzetelny i dokładny. w których wykorzystuje się projekcję. a także normami dla poszczególnych kategorii wiekowych. czyli odnieść niekorzystny skutek w sensie jatrogennego oddziaływania na chorego.poziom inteligencji. . Ta grupa badań diagnostycznych znajduje szerokie zastosowanie w praktyce psychiatrycznej. Badanie to nie może być pomijane we wszystkich przypadkach podejrzewania organicznego tła zaburzeń psychicznych. odtwarzając strukturę badanych cech. lęku. Projektuje się gu do rozwiązania konkretnego problemu. psychicznych. rzutowała"na ten materiał indywidualne cechysposób ujmowania rzeczywistości. Oczywiście należy przestrzec przed nadużywaniem badań rentgenowskich u pacjemuwz typowymi czynnościowymi zaburzeniami. zasad obliczania wyników i interpretacji. są one tylko częściowo standaryzowane. a stwierdzanych zmian nie należy wiązać z ewentualnym czynnikiem etiologicznym tych psychoz. to osoba badana w toku wykonywania zadań będzie.instrukcjami stosowania tych metod. Ich stosowanie w badaniach diagnostycznych wymaga specjalistycznego przygotowania i ścisłego przestrzegania instrukcji. formach zaburzeń i znajomości metod eksperymentalnych w psy-*chokgii. jak pamięć. Obecnie wydaje się. nie spełniają warunków metod psychometrycznych. że wartość diagnostyczna badań neuroradiologicznych w schizofrenii lub psychozach afektywnych jest wątpliwa. Zdjęcie przeglądowe czaszki. podobnie jak adaptacja metod powstałych w innym kręgu kulturowym. nie dokończone zdania (Test Nie Dokończonych Zdań) i wieloznaczne sytuacje (Test Apercepcji Tematycznej) . Testy i kwestionariusze psychometryczne umożliwiają także przedstawienie wyników w postaci psychogramu i profilu.. Badania re są szczególnie przydatne w diagnostyce zaburzeń psychicznych uwarunkowanych organicznie. następstwami urazów itp) . płci i typów zaburzeń. opierając się na ogólnej wiedzy o prawidłowościach przebiegu procesów. a wynika to z założenia. że gdy człowiekowi przedstawi się wieloznaczny materiał. a raczej z innymi czynnikami (np. zasadami opracowania wyników i przepisami postępowania w toku interpretacji wyników. potrzeby.

a dostarcza natomiast wielu danych dotyczących stanu tkanki mózgowej. Zacieniowaniu ulegają przestrzenie płynowe wewnętrzne mózgu (komory boczne.przerost blaszki wewnętrznej kości czołowej) lub ścieńczenia (np. na czym mJn. odma mózgowa) . które lekarz psychiatra zaleca często: pozostaje ono w gestii neurochirurgów. zuburzenia widzenia i równowagi należy także uznać za wskazania do tego badania. gdy zostanie poproszony na konsultację na oddział neurologiczny w celu wyjaśnienia zaburzeń psychicznych u pacjentów po urazach czaszkowa-mózgowych (np. aby uwidocznić ewentualne przemieszczenie struktur mózgowych. polega jej przewaga nad pneumoencefalcgrafią. wraz ze zbiornikami płynu mćzgowo-rdzeniowego. Wobec tego należy zalecać to badanie w zaburzeniach pourazowych związanych z utratą przytomności oraz w zaburzeniach świadomości towarzyszących zaburzeniom neurologicznym. należy uznać za niecelowe. Powietrze można podać drogą nakłucia lędźwiowego lub podpotylicznego. Obecnie badania pneumoencefalograficzne mają marginalne znaczenie. wiąże się ono ze znacznymi dolegliwościami (bóle głowy. komora Ul i IV) oraz przestrzenie zewnętrzne podpajęcze. Uporczywe bóle głowy. Zwracamy uwagę na stan zatok obocznych nosa oraz dokładnie oceniamy siodło tureckie.Rutynowe zlecanie badania przeglądowego czaszki. Było ono bardzo rozpowszechnione w latach sześćdziesiątych. W en try k u I o g r a fi a. kiedy to rozpoznanie przerostu kości czołowych utwierdza nas w rozpoznaniu zespołu czołowego. czyli cieniujących pozytywnie.spowodowanego odwapnieniem lub zwiększeniem się ciśnienia śródczaszkowego. należy dążyć do zacieniowania przestrzeni płynowych mózgu. Z punktu widzenia diagnostyki klinicznej nie jest to badanie. która jest badaniem nieinwazyjnym. iż tkanka nerwowa nie jest na takim zdjęciu uwidoczniona. z tej prostej przyczyny. zmiany kształtu. A n g i o gr a fi a (kontrastowanie tętnic mózgowych) lub wenografia (uwidacznianie żył) również znacznie częściej dotyczy neurologii i neurochirurgii niż psychiatrii. jeśli nie jest uzasadnione względami klinicznymi. że uzyskane w tym badaniu dane diagnostyczne dotyczą głównie wyjaśnienia tła niektórych psychoorganicznych zaburzeń psychicznych. wymioty) . przerwania ciągłości kości (po urazach) . Badanie to należy jednak uznać za inwazyjne. Stewarta i Morela. wad budowy czaszki itp. ma zastosowanie głównie w neurochirurgii jako zabieg inwazyjny i wymagający interwencji zespołu chirurgicznego. które utrzymują się przez jakiś czas pc badaniu. Można przyjąć. w zespołach niedokrwienia . Na zdjęciu przeglądowym czaszki poszukujemy zmian kostnych o charakterze zgrubienia (np. czego typowym przykładem jest zespół Morgagniegc. gdyż zastąpiono je tomografią komputerową mózgu. czyli podawanie środka cieniującego pozytywnego do układu komorowego mózgu. kiedy to poszukiwano dowodów na organiczne tłu wielu zaburzeń psychicznych. zmianę proporcji przestrzeni płynowych lub utrudnienie krążenia płynu mózgowa-rdzeniowego.z krwiakiem podtwardówkowym) . Badanie kontrastowe układu naczyniowego mózgu. w których podejrzewamy. Lekarz psychiatra może się z tym badaniem zetknąć wówczas. nudności. Wskazania do wykonania przeglądowego zdjęcia czaszki stanowią te stany. Skoro zdjęcie przeglądowe czaszki niewiele wzbogaca naszą wiedzę o zmianach strukturalnych w obrębie mózgu. iż zmiany strukturalne w obrębie układu kostnego czaszki mogą mieć związek ze zgłaszanymi przez pacjenta skargami lub stwierdzanymi przez nas objawami chorobowymi. Badanie kontrastowe układu pływowego mózgu. Kontrastowanie powietrzem układu komorowego mózgu nazywamy pneumoencefa (agrafią (PEG. Jako środka cieniującego można użyć powietrza bądź środków zatrzymujących promienie rentgenowskie.

przestrzeni płynnych. naczyniakach itp. nie należy więc sądzić. im bardziej były nasilone kliniczne objawy psychozy. iż tomografia komputerowa głowy (TK) stanowi obecnie najważniejsze badanie neuroradiologicznezarówno w neurologii. wszelkie uwagi dotyczące scyntygrafii przy użyciu izotopu technetu stosuje się także do badań z izotopem ksenonu. Koszt aparatury i mała zdolność rozdzielcza obrazu ograniczają stosowanie tej techniki w praktyce. gdyż dostarcza danych dotyczących całego obszaru mózgowia. W rezultacie uzyskujemy obraz mózgu z zaznaczonymi obszarami emisji fotonowej. jak w klasycznej scyntygrafii. stwierdzano u niekturych pacjentów ze schizofrenią zwiększone gromadzenie się znacznika w lewej półkuli mózgu. Należy się zgodzić. Badania naczyniowe uwidaczniają przebieg i pozycję naczyń mózgowych. Badania te wymagają od badającego znacznej sprawności manualnej. ale przez zespół czujników. Zaletą TK jest nie tylko dobre uwidacznianie struktur czaszki. Tomografia komputerowa. Wprowadzona na początku lat siedemdziesiątych metoda szybko wyparła wszelkie badania kontrastowe (przede wszystkim PEG) . że lekarz psychiatra będzie się tym badaniem posługiwał w swojej codziennej praktyce. ale też tkanki . podczas gdy jego nadmierne gromadzenerównież budzi niepokójpodejrzenie zmian naczyniowych bądź nowotworowych. jednak emisja ta nie jest rejestrowana w komorze scyntygraficznej. krwiakach i ropniach wewnątrzczaszkowych. jako metoda nieinwazyjna i dokładniejsza. a obraz jest przetwarzany przez urządzenie cyfrowe. W przypadku zaburzeń psychicznych bez wyraźnego th organicznego wartość diagnostyczna tego badania jest znikoma. można ją więc stosować w przypadkach podejrzewania*dysfunkcji pewnych większych obszarów mózgu. iż tkanka jest tam. Oprócz izotopu technetu stosuje się także izotop ksenonu-"Xe. Posłużyło to do poparcia tezy u dysfunkcji między półkulami mózgu w schizofrenii. jak i w psychiatrii.mózgu. Jest to jednak technika mało. Znacznikiem takim bywa najczęściej izotop technetu-""Te. które ulegają zmianie w procesach wypierających mózgu. że brak. Stosując tę technikę. Swego rodzaju wariantem techniki izotopowej jest tomografia komputerowa pojedynczego fotonu (single photon computed romographySPICT) . ponieważ dzięki niej można stwierdzić anomalie co 10-Psychiatria. a technika badawcza jest podobna do powszechnie znanych badań izotopowych gruczołu tarczowego. Można przypuszczać. napadach utraty przytomności. zmieniona (guz. bolach głowy naczymopochodnych itp. Niemniej jednak. zmianach zatorowych i zakrzepowych naczyń. Scyntygrafia mózgu to badanie polegające na wykorzystaniu wychwytywania znacznika przez tkankę mózgową i następnie uzyskaniu obrazu rozmieszczenia tego znacznika w mózgu. Stosuje się tu zjawisko emitowania fotonów przez izotop. Wskazaniem do scyntygrafii mózgu będzie więc podejrzewanie procesów wypierających wewnątrz czaszki oraz zmian naczyniowych. który możni podawać drogą wziewną. Badanie to można także zaliczyć do technik komputerowych. co oczywiście eliminuje inwazyjność techniki badawczej. Badania izotopowe. ropień. Jest więc badaniem o małej selektywności stwierdzanych zmian. które dodatkowo było tym wyraźniejsze. obciążająca pacjenta. krwiak) . Scyntygrafia mózgu jest badaniem mało dokładnym. wychwytywania znacznika w pewnym obszarze mózgu sugeruje. dokładniejszy niż w scyntygrafii. najwyżej w obrębie poszczególnych płatów mózgu.

gdy jedynym sposobem ujawniania nieprawidłowości w przestrzeniach płynowych mózgu było wykonanie odmy mózgowej. np. Zwiększenie gęstości tkanki mózgowej obserwujemy np. procesy te mogą przejawiać się początkowo w sposób niecharakterystyczny. że fukt ten ma tyłku pozornie. mieć wypłw na występowanie zmian zamkowych mózgu. ze zrozumiałych względów badanie to wykonywano rzadko i w ściśle określonych przypadkach. w których dotychczas zaników mózgu nie podejrzewano. Trzeba było czasu.urazami głowy. Sugeruje się. na ile jest to spowodowane czynnikami dodatkowymi. że u tych pacjentów następuje wyraźna utrata neuronów serotoninergicznych i noradrenergicznych. Wydaje się. że zmiany zamkowe mózgu obserwuje się częściej w przewlekłej schizofrenii niż w odpowiednio dobranych wiekowa grupach kontrolnych. jednocześnie obserwuje się gorsze wyniki terapeutyczne po leczeniu neuroleptykami.mózgowej. podczas gdy u chorych na schizofrenię i osób bez zmian zamkowych utrata dotyczy głównie neuronów dopaminergicznych. ale nie musi. . np. nawet u pacjentów bez podejrzenia procesów wypierających czy bez wyraźnych objawów neurologicznych. przekroju"badanego narządu w różnych warstwach i płaszczyznach. Ujawniało więc ono zmiany podstawowe (guzy. że u tych pacjentów. Jak wiadomo. komory III lub rowków mózgowych. który może. niehigienicznym trybem życia.w procesach rozrostowych mózgu. Zasada działania TK polega na rejestrowaniu metodą cyfrową wartości absorpcji promieni rentgenowskich przez badaną tkankę. Podnoszony bywa także fakt intensywnego leczenia pacjentów z przewlekłą schizofrenią. Wraz z rozpowszechnieniem badań TK pojawiły się relacje o istnieniu zmian zamkowych mózgu w różnych procesach chorobowych. wyliczanie odpowiednich wskaźników mózgu. Wielką zaletą TK jest możliwość oceny gęstości tkanki mózgowej w jednostkach Hounsfielda i na tej podstawie ocena procesów toczących się w samej tkance nerwowej. Faktem jest. zmniejszenie-w procesach niedokrwiennych tkanki mózgowej. W takich przypadkach ze wszech miar celowe jest zalecenie badania TK. nie związanymi z patogenezą schizofrenii. przy czym uzyskuje się obrazy. stwierdzono u niektórych chorych jedynie poszerzenie przestrzeni płynowychmózgu. co za pomocą dotychczasowych technik neuroradiologicznych było niemożliwe. Niektórzy doszukując się związku pomiędzy zanikami mózgu a schizofrenią-stwierdzili. u których rozpoznaje się w TK poszerzenie układu komorowego mózgu. by uzgodnić. Obraz mózgu w TK pozwala na dokładne pomiary przestrzeni płynowych. Nadal jednak wyraźnie poszerzenie przestrzeni płynowych mózgu świadczy o zanikach mózgu i jest zjawiskiem nieprawidłowym. a niejako dodatkowo-zmiany zamkowe W momencie powszechnego stosowania badania TK. które umożliwia wczesne rozpoznanie guza i odpowiednio wczesną interwencję terapeutyczną. W okresie. Z pewnością nie ma charakterystycznych dla schizofrenii czy depresji endogennej zmian w TK. Pozostaje jedynie pytanie. niewłaściwym odżywianiem. jednakże często w schizofrenii bywają opisywane poszerzenia komór bocznych. Osobnym zagadnieniem są zmiany stwierdzane w TK w psychozach endogennych. a nieswoistość tego rodzaju zmian jest faktem. że poszerzenie przestrzeni płynowych mózgu postępuje z wiekiem i dlatego trudno jest u wszystkich pacjentów rozpoznawać zaniki mózgu. znaczenie kliniczne. krwiaki) . Ogromna jest rola badania TK w podejrzeniu procesów wypierających mózgu. czyli znaczną obiektywizację wyniku badania.zespołem neurastenicznym i pojedynczymi objawami zwiększenia się ciśnienia śródczaszkowego. Wartość diagnostyczna zaników mózgu stwierdzanych radiologicznie ma znacznie mniejsze znaczenie.

cz niesłusznie skłania niektórych klinicystów do rezygnacji z badania tomograficznego. U chorych na schizofrenię stwierdzano liczne zmiany w badaniu mózgu techniką NMR: zmniejszenie objętości płatów czołowych. zwanego powszechnie jako badanie NMR (nuclearmagnetic resonance) lub MRI (magnetic resonance imaging) polega na jeszcze większej selektywności obrazowania zmian w badanym narządzie niż w badaniu TK. ale nawet czasu powstania (np. Szczególnie jest tu zasadne w podejrzeniu zmian naczyniowych mózgu i nowotworów. a dla celów diagnostyki psychiatrycznej zupełnie wystarczające. W pewnych przypadkach stosuje się wzmocnienie kontrastowe w badaniu TKprzez dożylne podanie środków cieniujących. iż nie można go wykonać u pacjentów pobudzonych i nie współpracujących z lekarzem. Nie należy też zapominać. Te same badane struktury. Ponieważ badanie to wymaga utrzymywania leżącej pozycji ciała przez pewien czas. gdyż obecnie TK stanowi badanie podstawowe. Dlatego powszechnie mówi się o wyższości badania jądrowego rezonansu magnetycznego nad tomografią komputerową. iż wprawdzie badanie TK jest. Ta technika badawcza opiera się na rejestracji przetworzonego komputerowo obrazu zmian rezonansu magnetycznego jąder cząsteczek badanej materii. cofające się po odstawieniu alkoholu. a inaczej starsze zmiany krwotoczne) . które zanikają w okresie utrzymywanej abstynencji. mogą być odmiennie przedstawiane w zależności od zastosowanej techniki NMR. .inaczej są zbrazowane świeże. metodą nieinwazyjną.Cenne jest także badanie TK w stanach nagłej utraty przytomności. w zaburzeniach świadomości lub szybko rozwijających się zespołach katatonicznych jako ostrych reakcjach egzogennych. icieńczenieciała modzelowatego. zrozumiałe. Techniczne utrudnienie w ocenie obrazu TK stanowi obecność przedmiotów metalowych. Daje to wiele możliwości oceny nie tylko obecności zmian. Magnetyczny rezonas jądrowy (MRI) . np. Ponieważ technika NIMB jest bardziej skomplikowana niż TK. 'a więc należy unikać zbytniej ekspozycji pacjenta na to promieniowanie. Dlatego pacjent poddany badaniu nie może mieć żadnych przedmiotów metalowych (w tym np. Pewnym rozwiązaniem jest możliwość uspokojenia pacjenta farmakologicznie. oprócz nieswoistych zaników mózgu. że niektóre zmiany mózgowe. tańsze. Pojawienie się napadów utraty przytomności stanowi również wskazanie do tomografii komputerowej.u alkoholików w stadium zatrucia alkoholowego NMR ujawnia obszary zmienionej tkanki mózgowej. można rozpoznać na zdjęciach NMR. niewidoczne w TK. np.klipsów po zabiegach operacyjnych mózgu. aparatury reanimacyjnej itp) . u których badanie TK często nie wykazuje żadnych zmian. ale posługujemy się tu promieniowaniem rentgenowskim.rozrusznika serca. trudno opisać ją tu szczegółowo. Prawdopodobnie uwidaczniają się w ren sposób obszary zwiększonej zawartości wody (miejscowe obrzęki) . Uczulenie na środek cieniujący. Warunkiem wykonania badania jest konieczność umieszczenia pacjenta w silnym polu magnetycznym i poddanie go działaniu fdelektromagnetycznych. zaburzenia krzepnięcia krwi czy ropne zmiany skórne będą także przeciwwskazaniem dla tego rodzaju badania. Wartość tego badania. móżdżku. Trudno jest mówić o przeciwwskazaniach do badania metodą tomografii komputerowej. Typowym przykładem takich zmian są obszary niedokrwiennew głębokich strukturach istoty białej mózgu. Wynika stąd. Nie jest to postępowanie godne polecenia. jakie spotyka się na zdjęciach NMRpacjentów z otępieniem naczyniopochodnym. prostsze. Dzięki technice NMR można uwidocznić dynamiczne zmiany w obrębie mózgowia: np.istna szara i biała mózgu.

zmiany w PET obserwuje się w tych stanach. Ponieważ glukoza jest jednym z najważniejszych składników w metabolizmie mćzgu.objawów negatywnych (np. przynajmniej na obecnym etapie rozwoju wiedzy psychiatrycznej. Z opisywanych tu metod diagno-. Dzięki emisji pozytronów izotopu fluoru. dzięki podaniu znacznika wchodzącego w cykl przemian ustroju. Ryć. Przykłady zmian w badaniu NMR ilustrują ryciny I-4. stycznych jest to badanie najbardziej kosztowne. procesach wypierających. które normalizowały się w trakcie skutecznej terapii litem. na poziomie O. iż dostarcza danych ułatwiających wyjaśnienie tła psychoz endogennych. wymaga bowiem zarówno skomplikowanej aparatury rejestrującej. czego nie udaje się dokonać innymi technikami w neuroradiologii. abulii) . W przypadku badania neuroradiologicznego znacznikiem tym bywa najczęściej podawana dożylnie'F-deoksyglukoza. W chorobach afektywnych dopatrywano się u niektórych pacjentów zmian w obrazie NMR w płatach czołowych i skroniowych.TK) . tępego afektu. otrzymuje się dane cyfrowe odpowiadające aktywności metabolicznej mózgu w różnych jego obszarach. 2.grzbietowa-bocznej korze przedczołowej. 'hociaż aparatura NMR jest. Umożliwia wgląd w intensywność mózgowego metabolizmu (w podanym przypadku-glukozy) . Badanie PET jest metodą inwazyjną. iż część tych chorych wykazuje wczesne zmiany strukturalne mózgu. podany związek szybko zostaje wbudowany w cykl przemian mózgowych. Nla pewno ta technika jest pomocna w diagnozowaniu psychicznych zespołów egzogennych. . a obszary małej aktywności metabolicznej barwami zimnymi (błękit-fizlet) . ale i czynnościowych. Oczywiście. a więc we wszelkiego typu stanach niedokrwiennych mózgu. jak ważna jest to technika diagnostyczna. Ryc. 3. w których zaburzeniu ulega ukrwienie mózgu. związane z dominacją w obrazie klinicznym tzw. że dostarcza danych o zmianach nie tylko strukturalnych (jak np. 1. jak i wyspecjalizowanego laboratorium (wyposażonego np. droga. Pozytronowa emisyjna tomografia (PET) .apatii.Zmiany te najczęściej lokalizowano w tzw.NOIR: zmiana o charakterze oponiaka w obrębie kanału kręgowego. Jak można się spodziewać.NMR: guz w lewej półkuli mózgu uciskający na komorę boczną.w cyklotron) do produkcji znacznika. Skłaniało to niektórych psychiatrów do wysuwania hipotezy. Ryc. a więc bardziej obciążająca dla chorego niż TK. Pozymnowa emisyjna tomografia opiera się na komputerowym obrazowaniu emisji pozytronowej. Tu skrótowe przedstawienie możliwości badawczych NMR powinno uzmysłowić. badanie to z pewnością będzie zyskiwało coraz szersze zastosowanie w diagnostyce psychiatrycznej. korzyści diagnostyczne są za to nieporównywalne z żadną obecnie stosowaną techniką. otrzymuje się przetworzony komputerowo obraz aktywności metabolicznej mózgu. nie należy jednak przypuszczać. oprócz obrazu barwnego. Wielką przewagą PET nad innymi technikami jest to. NMR: naczyniopuchodne ognisko w obrębie głębokich struktur półkuli lewej z następowymposzerzeniem rogu czołowego komory bocznej. -4. W obrazie tym obszary dużej aktywności zwykle są oznaczone barwami ciepłymi (czerwień-brąz) . która jest rejestrowana przez system czujników.

Ryc. Może obecnie nie są to zmiany charakterystyczne dla poszczególnych jednostek chzrobowych. głównie w odprowadzeniach potylicznych. W innych stanach PET jest jedyną metodą dającą korzyści diagnostyczne. W uzyskanym zapisie wyróżnia się zdefiniowane empirycznie grafoelementy. Badanie elektroencefalograficzne 351. Suma tysięcy pojedynczych potencjałów postsynaptycznych składa się na zapis odbierany z każdej elektrody. W zaburzeniach nastroju obserwowano w fazie depresyjnej całkowite obniżenie metabolizmu mózgowego w części ponadnamictowej mózgu. . określeniu ich amplitudy. Wprawdzie obecnie nie osiągnięto jednomyślności co do rodzaju zmian w PET u tych pacjentów. Waldemar Szelenberger. wydaje się jednak. (Na ryc. o częstotliwości powyżej l 3/s i amplitudzie do 30 uV. a fale delta-poniżej 4/s. Psychiatrycznej AM w Warszawie. Nagła zmiana częstotliwości i/lub amplitudy nosi nazwę czy nn o ści n ap ad ow ej. o częstotliwości od 8 do l 3/s i amplitudzie około 50 uV. stymulację błyskami świetlnymi. Mowa tu o tych przypadkach. Badanie EEG polega na rejestracji biopotencjałów z elektrod umieszczonych na głowie pacjenta w standardowych punktach. Bada się również reakcje czynności bioelektrycznej na próby aktywacyjne: otwarcie oczu (reakcja zatrzymania) .W tych przypadkach badanie angiograficzne także jest pomocne. Zwiększenie się aktywności metabolicznej następowało w remisji i w fazie maniakalnej. częstotliwości i lokalizacji. występują w czuwaniu. Na schematach widoczne jest 5 i następnych przedstawiono materiał Kliniki. Prawidłowy zapis EEG osoby dorosłej standardowe rozmieszczenie elektrod. 5. Czynność bioelektryczna mózgu rejestrowana z powierzchni głowy jest wypadkową potencjałów generowanych przez dendryty neuronów zewnętrznych warstw kory. W chorobie Alzheimera natomiast obserwowano zmniejszony metabolizm glukozy w okolicach skroni i ciemienia. odpowiadających określonym okolicom anatomicznym (ryć. Interpretacja zapisu polega na rozpoznaniu typu fal. Fale beta. Badanie elektroencefalograficzne. Dodatkowym argumentem przemawiającym za swoistością tych zmian jest fakt. badania PET uwidaczniają zmiany dynamiczne w procesach muzguwych w różnych stanach chorobowych. Przykładem mogą być badania PET w schizofrenii. są rejestrowane z odprowadzeń czołowych i centralnych. jej podstawowym elementem są ponadto fale o ostrym wierzchołku i czasie trwania 20-70 ms (iglice) lub 70-200 ms (fale ostre) . Jak więc widzimy. Fale theta mają częstotliwość od 4 do 7 s. w stanie czuwania. należy jednakże oczekiwać dalszego szybkiego postępu wykrywania zaburzeń czynnościowych w bardziej precyzyjnie wyselekcjonowanych obszarach muzgu. w których mamy do czynienia z miejscowym zaburzeniem procesów metabolicznych mózgu. iż wartości obniżonego metabolizmu uległy normalizacji wraz z poprawą kliniczną schizofrenii. Fale alfa. iż najczęściej jest to obniżenie metabolizmu mózgowego w okolicach czołowych oraz asymetria wykorzystania glukozy między półkulami mózgu i w jądrach podstawy. ciemieniowych i tylna skroniowych. hiperwemylację. nic związanym ze zmianami strukturalnymi. oj.

nieprawidłowym zapisem 110 i zanikiem podkorowym w tomografii komputerzwej podłożem choroby jest prawdopodobnie strukturalne uszkodzenie mózgu w okresie rozwojowym. tworzą cykl snu. Wieloletnie doświadczenie kliniczne pozwoliło jednak na ustalenie pewnych prawideł. pod koniec nocy-snu REM (ryć. ó) . Uważa się. Po epizodzie snu wolnofalowego występuje sen z szybkimi ruchami gałek ocznych (rapid eye mwement-REM) . W przypadkach schizofrenii z dyskretnymi odchyleniami w badaniu neurologicznym. blakowana przez otwarcie oczu. Rejestracja EPG jest jednak tylko kolejnym etapem badaniąklinicznego. pojawiają się natomiast fale wolne 3-Ys (stadium I) . uzależnieniu . 7) . Rejestracja polisomnogramu umożliwia obiektywną ocenę zaburzeń snu w przebiegu chorób psychicznych. w stanie czuwania. Nie ma patognomonicznych zapisów EEG. umownie dzielony na stadia 3 i 4. zaburzeń afektywnych lub zaburzeń osobowości częściej niż u zdrowych rejestruje się rożne niecharakterystycznezmiany w odprowadzeniach skroniowych: fale theta. W miarę pogłębiania się snu coraz częściej występują wysokonapięciowe fale delta. W pierwszych cyklach widoczna jest przewaga snu wolnofaluwegu. następnie okresowo są widoczne wrzeciona snu 13-l 4/s (stadium 3) . otępieniu.w zatruciu. Uogólniona czynność fdwolnych może wystąpić np. z desynchranizacją. W przypadkach tych zmiany EEG są nieswoiste.Ocena zapisu wymaga uwzględnienia dwu podstawowych czynników modyfikujących obraz EEG: wieku badanego i stanu. Zmiany ogniskowe sugerują rozpoznanie zlokalizowanego procesu patologicznego.guza mózgu lub udaru. U zdrowej osoby dorosłej cykl snu trwa około 90-100 minut i powtarza się w ciągu nocy kilkakrotnie. czyli sen Non-REM. Ponadto u osób z rozpoznaniem schizofrenii. Stłumienie sduwolnofalowego (spłycenie snu) stwierdza się w nerwicach. W populacji chorych psychicznie częściej niż u osób zdrowych spotyka się nieprawidłowe zapisy 810. Podczas zasypiania fale alfa znikają. U osoby dorosłej. dominuje najczęściej czynność alfa. We śnie stwierdza się cykliczne zmiany czynności bioelektrycznej mózgu (ryc. Jest to sen wolnofaluwy. rozpadem czynności alfa i z falami beta oraz thetac 3) uogólniona dysrytmia z zachowaną czynnością alfa i beta i z falami thetai delta. jak i w depresji psychotycznej. czuwania. Zaburzenia te nie są swoiste. np. Niektóre obrazy charakteryzują się pewną swuistościątypowy przykład stanowi skojarzenie napadów nieświadomości i zespołów iglicy z falą wolną 3/s. Sen REM i wszystkie pozostałe stadia. niskonapięciową czynnością w EHG i obniżeniem napięcia mięśni. że uogólniona dysrytmia-w porównaniu z zapisem monotonnym zapowiada pomyślniejszy przebieg choroby i korzystniejszą reakcję na leki. schizofrenii. Źródłem wielu istotnych informacji diagnostycznych jest także rejestracja EEG podczas snu. chorobach metabolicznych. Wymienione rodzaje zapisu nie są swoiste: zapis monotonny obserwuje się zarzyna w schizofrenii. delta lub ostre. Badanie EPG jest więc pomocne w diagnostyce chorób psychicznych o podłożu organicznym. Może to być: 1) zapis monotonny z hipersynchronią i z czynnością alfa w przednich odprowadzeniach: 2) zapis labilny. ale na ogół proporcjonalne do nasilenia procesu chorobowego.

zaburzeniach afektywnych oraz w schizofrenii są inne niż u osób zdrowych. działania przeciwdepresyjnegu-wzrost szybkiej czynności beta. Wyodrębnienie poszczególnych częstotliwości z sygnału zbiorczego w danym odprowadzeniu i w danym odcinku czasu. U chorych na schizofrenię stwierdzono większy udział fal delta w odprowadzeniach czołowych. stłumienie fal alfa oraz nasilenie fal theta. Uważa się. na osi rzędnych-moc poszczególnych zakresów częstotliwości. w BÓG szybkie ruchy gałek ocznych. Fizjologiczną miarą działania anksjclitycznegu jest wzrost wolnej czynności beta (I 3-ZO/s) . Pole zakreskowane-stan przed podaniem leku. działania przeciwpsychotycznegonasilenie fal theta i delta oraz stłumienie fal beta i alfa. Polia) . 7. 9) . otępieniu. czyli do elektroencefalograficznej oceny działania lekuw psychotropowych (ryć. u dołu-widmo uirednwne w ciągu 4 minut. 9. Ryc. aktywność fal delta. napięcia mięśni i wrzecion podczas kolejnych stadiów snu.Schemat przebiegu snu u zdrowej osoby dorosłej. że udział fal o różnej częstotliwości oraz dynamika EEG w zaburzeniach lękowych. stadium I-czynność złożona z ful 3-7/s. Na osi odciętych-zakresy częstotliwości widma. zapis ruchćw gałek ocznych. stadium 2w pierwszej i szćstej sekundzie widoczne wrzeciona snu. 8) . 8. stadium 3-wysokonapięciowe falc delta zajmują mniej niż 5 O'%badanego odcinka czasu. czyli analiza widma EEG.Schemat przebiegu snu podczas epizodu depresji. skrócenie czasu trwania snu i stłumienie snu wolnofalowego (ryć. 6. snu REM i jego przewaga w pierwszej połowie nocy. U góry-wybrane fragmenty zapisu EEG. Stan czuwania (W) -zapis 110 z czynnością alfa. stadium REM-EIG jak w stadium I. (21-3 O/s) . tj. Wszystkie związki chemiczne zmieniające zachowanie modyfikują czynność bioelektryczną mózgu.od alkoholu. Po godzinie zwiększa się moc czynności beta-I (działanie anksjulitycznc) oraz czynności theta i delta (działanie uspokajające) . Ryc. Analiza widma BIG jest stosowana także w farmakoelektroencefa (ograli. Rozwój technik komputerowych otworzył elektroencefalografii nowe perspektywy. Kierunek zmian w EEG zależy od klinicznego działania leku. czyli hipnogram.polisomnogram: 100-clekuookulogrwn. Ryć. jest źródłem wielu nowych informacji. EIG-zapis elektroencefalograficzny. EMG-zapis elektromiograficzny. Dzięki analizie widma EIG można przewidywać działanie nowe zsyntetyzowanych środków . czyli zapis ruchów gałek ocznych. w EMG spadek napięcia mięśni. stadium 4-fale delta zajmują więcej niż 50%badanego odcinka czasu. Oznaczenia jak na ryc. Poligraficzne badanie snu. Analiza widma 110 u osoby zdrowej przed podaniem i po doustnym podaniu diazepamu (Relanium. Od gćry: diagram klasyfikacji na stadia. Dla epizodu depresji typowe jest skrócenie latenji. Ryc.

Potencjały o czasie utajonego pobudzenia od 10 do 100 ms są generowane głównie w polu słuchowym (auditory evokedpnentials-ABP) . Potencjały endogenne tevent rclatcd pctentials-ERP) zaznaczone linią kropkowaną. Dodatkowych informacji dostarcza analiza przestrzenna rozkładu potencjałów: u chorych na schizofrenię stwierdzonz obniżenie amplitudy 8300 w odprowadzeniach czołowych. Horodnicki. a pojawiają się wtedy. Zakłócenie organizacji układu hormonalnego. Celem niniejszego rozdziału nie jest systematyczne przedstawienie integracji neurohormonalncj i immunologicznej. jako regulatory podstawowych procesćw: reprodukcji. Bodźce odbierane przez narządy zmyslżw wyzwalają reakcję ze strony ośrodkowego układu nerwowego w postaci serii fal. która odpowiada za środowisko wewnętrzne organizmu i legł zdolności adaptacji do zmian. a także w narkolepsji. Latencja P 3 OO jest wydłużona u pacjentów z otępieniem. Załamek P 3 OO potencjału endogennego (dodatnie wychylenie o czasie utajonego pobudzenia 300-500 ms) powstaje podczas rozwiązania sygnalizowanego przez bodziec problemu. Ryć. dlatego wyodrębnia się je z czynności podstawowej za pomocą techniki uśredllldllld. Parametry wczesnych załamków są w znacznej mierze uzależnione od fizycznych właściwości bodźca.podwzgórze-przysadka-gonady. Farmakologiczna lub chirurgiczna ingerencja w układ endokrynny zakłócić może regulację . Załamki te odpowiadają kolejnym etapom procesów poznawczych. Załamki o czasie utajonego pobudzenia do 10 ms stanowią odpowiedź struktur podkorowych. przemiany materii. Hormony. Obniżenie amplitudy P 3 OO można traktować jako wyraz nieswoistegoczynnościowego upośledzenia funkcji poznawczych: stwierdza się je u chorych na schizofrenię i zaburzenia afektywne. Amplituda potencjałów wywołanych jest niska (I-10 uV) . niezależnie od ukształtowania męskiej funkcji podwzgórza u dziewczynek. Rejestracja wczesnych załamków jest szeroko stosowana w diagnostyce.Schemat potencjaićw wywołanych bodzcem słuchowym (w skali logarytmicznej) . przekazu informacji systemu immunologicznego. występuje w sposób nieoczekiwany lub jest związany z wykonywaniem określonego zadania. natomiast załamki późniejsze. czyli potencjałów wywołanych (ryć. IO) . . badania neurohormonalne problemy immunologiczne. pełnią swoje funkcje za pośrednictwem materiału genetycznego. ale zasygnalizowanie perspektyw badań patogenezy psychoz oraz mechanizmów działania leków psychotropowych. Są to słuchowe patencjały wywołane pnia mózgu (bram auditory cwkcd pctentials-BAEP) . przez ekspozycję na działanie androgenów w krytycznym okresie rozwoju ontogenetycznego może być przyczyną zachowań homo-lub biseksualnych w dorosłym życiu.psychotropowych. gdy bodziec zawiera jakąś informację. czyli potencjały endogenne. Inne badania pracowniane: testy specyficzne. są zależne od stanu psychicznego osoby badanej. W ślepocie i głuchocie histerycznjpotencjały wywołane są prawidłowe. ubytkowych uszkodzeń układu nerwowego. Wczesne załamki potencjału wywołanego reprezentują pobudzenie dróg swoistych. Jan M. 10. np.

Uszkodzenia organiczne wykazanych na rycinie obszarów mózgowia wyzwalają wielkie zaburzenia emocjonalne i zmiany zachowań. GLUK. Od wielu lat problemy nadwzgórzowej i podwzgórzowej regulacji wydzielania hormonów w psychozach o nie ustalonej dotychczas patogenezie i etiologii. które zmieniane są przez farmakologiczny wpływ leków psychotropowych. Postęp w produkcji przeciwciał monoklonalnych i rozwój technik radioimmunologicznychi immunolluorescencyjnych oznaczania hormonów otworzył perspektywę wyjaśnienia funkcji układów neuronalnych rąbka i podwzgćrzaw chorobach afektywnych i w schizofrenii. jednak nie zmieniają powinowactwa TRH do receptora. INS. Niektóre ich analogi syntetyczne mają wielokrotnie większą siłę biologicznego działania od peptydów naturalnych. Przblem ten można ująć następująco: zaburzenia hormonalne-choroby psychiczne: zaburzenia emocjonalne-dysfunkcje hormonalne: choroby psychiczne lub choroba mózgu zaburzenia hormonalne. agonista receptorów dopammowych (DA) . nie dały jeszcze rezultatów umożliwiających powiązanie niezwykle złożonych neurouansmisyjnych i metabolicznych układów regulacji z luźnymi teoriami w psychopatologii i psychofarmakolzgii.ACIH. Poznano już ośrodkowe działanie wielu peptydów. Peptydy uwalniające TRH i L-RH wyzwalają hiper-lub depolaryzację neuronów w wielu obszarach mózgu i jednocześnie stymulują syntezę prolaktyny w komórkach przysadki mózgowej. antagonista receptorów opiatowych. VIP. adrenokonykompowegc (ACTH) . L-RH. Nalokson. zespole napięcia przed. Podobny efekt uzyskujemy u części pacjentek po podaniu fosforanu pirydoksalu. a także system odpornościowy. NT beja-LT. a przedmenstruacyjne obniżenie nastroju pojawia się podczas zmniejszenia stężenia'estrogenów w surowicy. Komórki te są wrażliwe na estrogeny i hormony tarczycy. Wykazano bowiem. że przedmensuuacyjna drażliwość. ma znosić niektóre produktywne objawy schizofrenii. która zmniejsza prulaktynemię fazy lutealnej. *silnie aktywnych biologicznie. hormonalnego i immunologicznego. które zwiększają odpowiedź prolaktynemią po stymulacji TRH. np. ss. które biorą udział w regulacji neuronów sekrecyjnych. obecnych niemal we wszystkich regionach ośrodkowego układu nerwowego. Dotychczasowe badania nad dysfunkcjami układu hormonalnego i immunologicznego w psychozach o nie odkrytej neuropatologii. Jednak mechanizm działania witaminy 8. gonadotropin OM i FSH) . jak choroby afektywne i schizofrenię w aspekcie ich patogenezy i etiologii.wydzielania hormonu wzrostu (GH) . Nowe perspektywy przyniosło odkrycie peptydów przeciwbólowych: endorfni enkefalin w*#u n. a także ocena wpływu leków psychotropowych na neuronalne mechanizmy rej regulacji stanowią cel badań. miesiączkowego". jak i psychiczne objawy tego zespołu znosi radykalnie bromokryptyna. TRH. że w najbliższych latach strategia neuroendokrynnaumożliwi badanie ośrodkowego układu nerwowego i jego dysfunkcji towarzyszących psychozom. Neurony podwzgórzowo-ljkowe nie są jedynym centrum regulacji hormonalnej. Podobne zmiany osobowości wywołują zakłócenia procesów neurouansmisji w układach monoaminergicznych. ale dzielą te funkcje z wielkimi integracyjnymi ośrodkami wzgórza. gdyż istnieje funkcjonalne sprzężenie układów nerwowego. wrogość i napięcie związane są z podwyższonym stężeniem PRL i obniżonym stężeniem progesteronu w surowicy. CCK. Wydaje się jednak. jest bardziej złożony. /arćwnofizyczne. podobnie jak tu stwierdzono w. . węchomózgowiai innymi. klinicystów i farmakologów. prolaktyny (PRL) .

kiedy u osób zdrowych około 2500 b. Zwój szyjny górny i jądra nad skrzyżowaniem nerwów wzrokowych stymulują syntezę MSH za pośrednictwem beta-i alfa-adrenergicznych receptorów. Natomiast. rozregulowanie dobowego pulsacyjnego wydzielania konyzolu i innych hormonów. Być może umożliwią to postępy w informatyce medycznej. a nie cGMP. Podobny efekt wyzwala prostaglandyna E. podobnie jak w zespole Cushinga. a ACTHi MSH silnie hamują wydzielanie PRL. Duże podstawowe stężenie LH w surowicy i większa niż u osób kontrolnych odpowiedź na stymulację L-RH stanowić może potencjalny marker depresji endogennej. Jednak obserwacje re okazały się niespecyficzne dla chorób afektywnych. w psychozach afektywnych. klonidyna-agonista aUay i atenolul-blokerreceptorów beta-hamują uwalnianie MSH. Stwierdzono objawy malej lub dużej kortyzolemii w surowicy. przedwczesne fazy REM. związanych z drugimi przekaźnikami odpowiednim cAMP i inozyncfsfranem. Wydzielanie MSH indukuje cAMPza pośrednictwem zwiększenia syntezy NAT. że u chorych z depresją endogenną do zahamowania syntezy MSH wystarcza 300-500 b. Jednak u chorych na schizofrenię obserwowano podobne jak w depresji wydzielanie IM. gdyż indukuje ją rolipramselektywny inhibitor fosfodwuesterazy cAMP. lmipramina. zwróciły uwagę na możliwość badania czynności nadwzgórzowych mechanizmów regulacji wydzielania hormonów i procesów neurouansmisyjnych za pośrednictwem zależnego od światła wydzielania melatoniny (MSH) przez szyszynkę. zwłaszcza niedostateczna odpowiedź wydzielnicza TSH pc stymulacji TRH. a MSH nie wydziela się po uszkodzeniu unerwienia N?. przemawiającym za nadwrażliwością receptorów adrenergicznych lub za niedoborem przekażnictwa NIA. Ośrodki regulujące wydzielanie MSH zlokalizowane są w komórkach wyścić (ki komory Ul. Fakt ten mugłby być testem specyficznym w diagnostyce depresji. Badania dotyczące dysfunkcji immunologicznych w chorobach afektywnych i schizofreniach były prowadzone niesystematycznie. także zwiększa stężenie MSH w surowicy chorych z rozpoznaniem depresji endogennej. Weryfikacja wyników badań nad dysfunkcjami hormonalnymi stwierdzanymi w chorobach afektywnych i w schizofeniachjest bardzo trudna i wskazuje na potrzebę sformułowania nowej strategii dla rozwiązania tego problemu nozologicznego i terapeutycznego. U ludzi synteza NAT jest pod kontrolą światła. . Hormon ten syntetyzowany jest z serotoniny przez enzymy: n-acetylouansferazę (NAT) i hydroksyindolo-uno-metylotransferazę (HIOMT) . większej zapadalności chorych z depresją na nowotwory i infekcje niż w populacji ogólnej.Nleurotenzyna stymuluje. Klorgilina-selektywny inhibitor MAO-A. narządzie podspoidiuwym i szyszynce. może być następstwem dużej konyzolemii. a hamujący nalokson. zwiększa syntezę NAT i uwalnia MSH. Ulega ona rozregulowaniu. Okazało się. przesunięcie czasowe w pulsacyjnym dobowym wydzielaniu ACTH i konyzolu oraz niedostateczne hamowanie sekrecji po deksametazonie. Odchylenia w regulacji wydzielania hormonów tarczycy i TSH obserwowane w chorobach afektywnych. Cykliczny i sezonowy przebieg chorób afektywnych. a przede wszystkim skuteczność terapii deprywacją snu i światłem. zwłaszcza dobowy rytm wydzielania kortyzolu. Homeostazę hormonalną utrzymują zarówno procesy neurotransmisyjne. 5-HT i GABA. i opiwy. wysokie stężenie kortykoliberyny w płynie mózgowa-rdzeniowym. receptorów adrenergicznych alfa. Obejmowały problemy ich infekcyjnej lub immunologicznej etiologii. DA. prazosyna-agonista. podstawowy lek przeciwdepresyjny. Moderujący wpływ na wydzielanie tego hormonu mają neuroprzekażniki Ach. jak i sprzężenia zwrotne.

hamują syntezę limfokinin. a także redukują . Polipeptydowy hormon grasicy-tymozynę alfa-wykryto w ośrodkach okołokomoruwych i w podwzgórzu. wazopresyny. Limfocyty mają również receptory hormonów w jądrze komórkowym i układy ekspresji genów. jednak wykazywały one prawidłową odpowiedź na mitogeny. wskazywać może na większe jej zużycie. U chorych na depresję stwierdzono małą liczbę limfocytów T i 8. hormonu wzrostu. komórkowej. stwierdzano częściej podwyższone stężenia lgA. Natomiast u chorych na schizofrenię. makrofagi. z wyjątkiem beta-adrenergicznych. granulocyty mają receptory dla insuliny. IZ) . fagocytozy i dopełniacza działają niezależnie i uzupełniają się. lgG i lgM. a także dla neuroprzekażników acetylocholiny. Niedoborom komórkowym limfocytów T towarzyszyć może nadmierne wytwarzanie limfokinin. Wymagają one dalszych badań oraz weryfikacji w aspekcie ich przydatności do nozologicznej klasyfikacji chorych. które są przedstawione na schemacie funkcjonowania systemu kinazy białkowej (ryc. Skuteczność terapeutyczna tymoleptykćw i neuroleptyków została udowodniona i fakt ten potwierdza biologiczną naturę chorób afektywnych i schizofrenii. lgG i lgE.zmniejszenie gęstości przedsynaptycznychreceptorów NA i 5-HT i istotne zwiększenie receptorów zasynaptycznych. hormonów gruczołów płciowych. Nieliczne przeglądowe publikuje dotyczące problemów odporności w depresjach wskazują. a także układy drugich przekaźników cAMP. tj. która jest produkowana przez komćrki plazmatyczne oraz podwyższone stężenia lgA. Same wytwarzają białko limfokininę-o właściwościach hormonu. Reguluje on w okresie rozwoju ontogenetycznego proces różnicowania podklas limfocytów T na żerne. Limfokinina stymuluje wydzielanie GH. Hormonalna kontrola układu immunologicznego jest rzeczywista. podobny związek wykazuje zachorowalność na choroby afektywne. Problemy dotyczące neuroprzekażnikowych. dają podobny opóźniony efekt. Na.Główne systemy odporności humoralnej. Natomiast małe stężenie lgM. ACTHi kortyzolu. jedynej immunzglobuliny wiążącej dopełniacz. gdyż limfocyty. Tymcleptyki. adrenaliny. 5-HT) . noradrenaliny i serotoniny (Ach. hormonów tarczycy. Niedobory odpornościowe limfocytów B wiążą się z dysfunkcjami genów zlokalizowanymi w chromosomie X. hormonalnych i odpornościowych dysfunkcji stwierdzanych w psychozach afektywnych i schizo (rentach są fragmentaryczne i często kontrowersyjne. który jest miejscowym przekaźnikiem informacji dla śródbłonków. cGMP i inozynowych. że u około 10%hospitalizowanych pacjentżw występuje w surowicy niedobór lgM. Duże stężenie immunoglobulin w surowicy może przemawiać za aktywacją procesów odpornościowych. Substancje stymulujące receptory alfa-adrenergiczne zmniejszają odpowiedź immunologiczną. para (hormonu. Wykazują reż wiele zależności z układem nerwowym i wewnątrzwydziellllCZyTl. U zwierząt z niedoborem immunologicznym zdolność do odrzucania przeszczepów przywraca hormon szyszynki-melatonina. estrogeny zaś stymulują nabłonki grasicy i układ śródbłonkowo-komórkowy. niezależnie od profilu farmakologicznego działania i selektywności. podobnie jak stres. pomocnicze i supresorowe. Zatem odpowiedź biologiczna komórki i narządu regulowana jest przez niezwykle złożone mechanizmy nerwowe i hormonalne. kortykosteroidów. a także terapii. Glukokortykuidy. Kompleks lg-T-antygen wiąże się z makrofagami i jest prezentowany komórkom 8.

np. np. Badania genotypu techniką łańcuchowej polimerazy (PGR) nie są jeszcze wykorzystane w praktyce klinicznej z uwagi na ich koszt. Przez. 4. np. 12.układowa)dotyka różnych narządów. Powinowactwo poszczególnych neuroleptyków. lub wtórne.WHO. 29. Znaczny postęp w neurofarmakologicznych i morfologicznych badaniach podłoża różnorakich funkcji ośrodkowego układu nerwowego przyniósł impas w psychofarmakulogii. że dotychczasowe (stare i nowe) systemy nczologicznejklasyfikacji chorych. nie wyróżniają pacjentów reagujących dobrze na poszczególne preparaty psychotropowe. ale drogim lekiem. 12. że koszt nawrotów psychozy. 8. 14. Pojęcie. Ryzyko powikłań zwiększa się w przypadku. dotyczy@bezpośrednich uszkodzeń mózgu. Ponadto rozwijane aktualnie badania farmakogenetyczne wykazały duży polimorfizm i mutacje genów odpowiedzialnych za syntezę monooksygenaz. Zaburzenia funkcji mózgu mogą być pierwotne. urganiczności"przeszli w psychiatrii pewną ewolucję. Wynika on z faktu. uszkodzeniami lub urazami. Organiczne zaburzenia psychiczne włącznie z zespołami objawowymi". izoenzymówcytochromu P-450. Utrzymują się nadal kontrowersje dotyczące nadczynności czy niedoczynności przekażnictwa dopaminergicznego w tej psychozie. a zwłaszcza nowym selektywnym.impiraminą lub chloropromazyną. Postęp w psychofarmakoterapii będzie możliwy wówczas. Użyteczność metody leczenia i możliwe alternatywy powinna determinować właściwie przeprowadzona analiza ekonomiczna problemu nakłady/pożytki: zdrowotne. /. w tym także mózgu. 12. Genetycznie uwarunkowany szybki lub wełny proces utleniania leków może warunkować terapeutycznieniedostateczne stężenie leku podawanego w rutynowych dawkach lub powikłania toksyczne 5. kiedy choroba(np. . niedostatecznego dawkowania leku lub leczenia powikłań toksycznych w psychozach jest wielokrotnie większy niż jednorazowe badanie genotypu chorego. ICD-X. Wprowadzenie. 9. W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowomydf(ICD10)uwzględnia się zaburzenia psychiczne na tle organicznym w grupić'kategorii diagnostycznych. kiedy nozologicznalub empiryczna diagnoza zidentyfikuje pacjentów wrażliwych na leczenie.: chlorprctyksenu i chlorprornazyny. Kojarzyło się ono w starszej psychiatrii z wprowadzonym przez 1. Zaburzenia psychiczne na tle organicznym. Jednak może okazać się. Adam Bilikiewicz. nie wykazuje prostej zależności z ich siłą przeciwpsychotycznego działania w schizofrenii. 5. Murek Jaremu. społeczne i ekonomiczne. trifluoropernazyny i haloperydolu do receptorów-DA i DA. 10. DSM-IV i inne. odpowiedzialnych za szybkość utleniania i eliminacji szeregu leków psychouopzwych 1. 6. zaburzenia organiczne"rozumie się zespół psychopatologiczny uwarunkowany dysfunkcją mózgu wywołaną jego chorobami.stężenie metabolitów MHPGi 5-HIAA. długotrwałego blokowania centrum katalitycznego enzymu przez jeden lek i podanie kolejnego leku utlenianego w tym samym układzie 3. W ostatnich latach zwiększyła się luka czasowa dotycząca wykorzystania w klinice wyników badań podstawowych. 23.

Do pierwszej należą zespoły. rozumienie. a ponadto z psychozami somatgennymi i wywołanymi używaniem środków psychoaktywnych. higienę osobistą. jak:mycie się. Otępienie naczyniowe. wydalanie i czynności higieniczne. Z definicji otępienia wynika. Dzisiaj cała ta dyskusja należy do historii. Otępienie bliżej nieokreślone. Klasyfikacje ICD-10 i DSM-IV Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego przewidują możliwość innych objawów. czyli otępień. Podział otępień. jak możliwość utrzymania lub znalezienia pracy. obniżenie kontroli nad reakcjami emocjonalnymi. a także otępienie z delirium. omamów. w tym rozdziale omawiamy jedynicpierwszągrupę zespoluw. ubieranie. Otępienie jest zespołem spowodowanym chorobą mózgu. z powodu dużych różnic kulturowych oraz częstych. zwykle c charakterze przewlekłym lub postępującym. orientacja. urojeniami i z nastrojem depresyjnym. Otępienie powoduje znaczący spadek funkcji intelektualnych i zwykle wpływa na podstawowe aktywności życiowe. zdolność uczenia się. a czasami je poprzedza. że często przebiega ono bez objawów dodatkowych. intelektiuczenie się. Aby osłabić ten efekt rozpoznania. uwarunkowanych zewnętrznie. jak pamięć. niektórzy psychiatrzy(zwłaszcza niemieccy)dzielili zespc(y psychoorganiczne na nieodwracalne i odwracalne. w których stałymi dominującymi cechami są albz zaburzenia takich funkcji poznawczych. zachowaniem i motywacją. Organiczny zespół amnestyczny. wychodząc z założenia. Świadomość nie jest zaburzona. albo zaburzenia sewonum(świadomości)i uwagi określone umownie zbiorczym terminem delirium. Zmiany w pełnieniu ról. w kturym zaburzone są takie wyższe funkcje. jedzenie. nie powinny być stosowane jako kryteria otępienia. podstawowe objawy tworzą jednak tylko dwie grupy. korowe. zmian w dostępności pracy. myślenie. Taki zespćł objawów występuje w chorobie Alzheimera. Zgodnie z definicją. społecznymi. głównie uojeniowych. liczenie. Definicja otępienia. Przejawy tego spadku zależą głównie od środowiska społecznego i kulturowego. że zespoły zaburzeń świadomości powinngy być szczegćlowo zpisane w części ogólnej dotyczącej syndrumologii. z czym wiązało się pesymistyczne rokowanie. język i ocena.Bleulera pojęciem zespołu psychoorganicznego(las organischiPsychosyndrum). jak:pamięć. w którym żyje pacjent. Inne zaburzenia psychiczne spowodowane uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu i chorobą . depresyjnych i mieszanych. Podział otępień według ICD-10 obejmuje następujące kategorie:Otępienie w chorobie Alzheimera. nie wywołany alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi. Grupa kategorii diagnostycznych ICD-10 obejmuje wprawdzie dość szeroki zakres objawów psychopatologicznych. Zgodnie z tradycją polskiej psychiatrii. Uszkodzeniu funkcji poznawczych(kognitywnych)towarzyszy zwykle. Amerykańska klasyfikacja wyszczególnia:otępienie niepowikłane. w otępieniu naczyniopochodnymi innych stanach pierwotnie lub wtórnie wpływających na mózg. Lista Organicznych zaburzeń psychicznych"obejmuje ponadto:Majaczenie nie wywołane alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi. zespćl psychcorganiczny miał być zawsze skutkiem trwałych i znacznych zmian morfologicznych mózgu. Otępienie w innych chorobach klasyfikowanych gdzie indziej.

organiczne lub objawowe. Parkinsona. ang. choroby naczyniowe. to. B). a poziom ustabilizowany(zazwyczaj po 4.. nawet gdyby były one rzadkie. W badaniach epidemiologicznych prowadzonych na świecie stwierdza się różnice w częstości występowania poszczególnych przyczyn otępienia. Przyczyny otępień. Trzeba w każdym przypadku rozważyć inne przyczyny otępienia. guzy wewnątrzczaszkuwe. zaburzenia hormonalne i metaboliczne(niedoczynność tarczycy. Dodany tylko. lż" rośnie z wiekiem. Liczba czynników chorobowych prowadzących do otępienia nie jest dokładne określona i waha się od 50 do 140 u różnych autorów. nawet u dzieci. cz. W UISA i krajach zachodniej Europy oceni się. wystąpienie jego objawów nie powinno sugerować lekarzowi rozpoznawania choroby Alzheimera. których intelekt jest dobrze rozwinięty. Częstość występowania otępienia wiąże się ściśle z wiekiem badanej populacji. ocenia się na 45%. W innych krajach występowanie otępienia u ludzi powyżej 65. z czym w ostatnich latach mamy du czynienia. A. Na drugim miejscu wymieniana jest choroba mózgowa-naczyniowa(otępienie naczyniowe. kila. W 15%przyjmuje się etiologię mieszaną(proces zwyrodnieniowy typu Alzheimera i zmiany naczyniowe). Chociaż otępienie jest zespołem typowym dla wieku podeszłego. rż). że powoduje ona 57%wszystkich przypadków otępienia. neuminlekje:HIV. choroba Creutzfeldta-Jakoba). nadmierne używanie leków lub 0)alkoholu. Zaburzenia osobowości i zachowania spowodowane chorobą. Z badań prowadzonych w Polsce wynika. niedobór witaminy Ba itd. że choroby naczyniowe wyprzedzają nępienetypu Alzheimera i zajmują wśród czynników etiologicznych otępienia pierwsze DUSSCC. ktura dotyczy 37%osób z demencją.somatyczną. że otępienie dotyczy około 10%osób.). Nieokreślone zaburzenia psychiczne. Epidemiologia. zaś w pozostałych 5%mamy do czynienia z innymi przyczynami. uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu(w polskiej psychiatrii jest najczęściej w użyciu termin "organiczna charakteropatia"albo "osobowość encefalopatyczna"-przyp. że obok już wymienionych przyczyn otępienia(choroba Alzheimera. wodogłowie normutensyjne. w wieku powyżej 65.yascular dementia). W Stanach Zjednoczonych ocenia się. Określa się. otępienie mogą powodować urazy czaszkowa-mózgowe. uszkodzenie i dysfunkcję mózgu"powodującą otępienie można spotkać w każdym wieku. inne choroby pierwotnie zwyrodnieniowe:choroba Pieką. Częstość występowania otępienia jest różna w różnych krajach. osiągając wartość około 50%u osób(powyżej 80. rż. że najczęstszą przyczyną otępienia jest choroba Alzheimera. choroba Hunringtona. . Zasadniczy podział otępień uwzględniający etiologię omówiliśmy powyżej. Jakkolwiek otępienie dotyczy osób w podeszłym wieku.

spowodowane niedoczynnością tarczycy. próby czynnościowe wątroby i poziom aminouansferaz. Bender.. próby czynnościowe nerek. poziom hormonów tarczycy T. Przebieg i rokowanie. zaś z punktu widzenia psychoterapeutycznego niezwykle ważne jest aktywizowanie chorych. Klinika zespołów otępieniach. U większości osób ma zastosowanie leczenie objawowe. niektórymi guzami wewnątrzczaszkowymi). T. że u okuło 10%pacjentów otępienie jest odwracalne(np. chociaż istnieją szanse jego spowolnienia. stężenie we krwi witaminy B. Leczenie farmakologiczne omawiamy w poszczególnych grupach diagnostycznych. . opadanie krwinek(OB). B "kiłą układu nerwowego. dostarczanie witamin. niesłuszne było przekonanie o złym rokowaniu w każdym przypadku otępienia. badanie moczu na obecność ewentualnych związków toksycznych. Graham-Kendall). badanie płynu mózgowardzeniowego. skład chemiczny krwi. Badania obejmują ocenę podstawowych funkcji życiowych. Stąd konieczność bardzo szczegukwego badania każdego chorego. Bentona. o czym piszemy w rozdziale dotyczącym problematyki psychogeriauycznej. nie ma możliwości odwrócenia procesu chorobowego. Jak wspomniano. TSH. MRI(jądrowy rezonans magnetyczny). odczyny swoiste w kierunku kiły i ewentualnie HIV. W takich przypadkach decyduje szybkość działań diagnostycznych. Mówiąc ogólnie. powinien być skonsultowany przez neurologa i okulistę(dno oczu i pole widzenia).Badania dodatkowe. niedoborem wir. leczenie przyczynowe zespołów otępieniach dotyczy stosunkowo wąskiej grupy chorych. TK(tomografię kzmputerową). Ocenia się. Im wcześniej włączy się leczenie przyczynowe. zdjęcie radiologiczne czaszki i klatki piersiowej. U chorych z głębszymi zaburzeniami funkcji poznawczych najważniejsze zadanie przypada opiekunom chorych. Przez cały czas choroby należy dbać o właściwą dietę. Deprywacja sensoryczna i pozbawienie chorych wysiłku intelektualnego pogłębia zaburzenia pamięci i deteriorację osobowości. Niestety w postępujących chorobach mózgu. Rozpoznawanie nozologiczne otępienia odbywa się poprzez eliminację kolejnych czynników etiologicznych. u którego stwierdzono kliniczne objawy otępienia. i kwasu foliowego. .otępienia pierwotnie zwyrodnieniowe). Niezwykle przydatne jest badanie neuropsychologiczne przy zastosowaniu odpowiedniego zestawu testów(np. tym szybciej cofają się zaburzenia psychiczne. EKG i EEG. Każdy pacjent. Wykonuje się badanie składu morfologicznego krwi z rozmazem. Leczenie. których przyczyny nie są znane(np.

który nazwano chorobą Alzheimera. Bardzo ciężkie otępienie. Średnio nasilone otępienie:VI. nadmierna podejrzliwość(. numeru telefonu. Umiarkowane otępienie:V. otępienie atypowe lut'mieszane i nie określone. Postępujący proces otępienia może trwać 10-15 lat. stany lękowe. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 uwzględnia się:otępienie w chorobie Alzheimera c wczesnym początku. wymaga pomocy przy wykonywaniu codziennych czynności(może nie trzymać moczu). Pogranicze otępienia:Ul. gorsze wykonywanie dotychczasowych obowiązków zawodowych. np. rż. jego rytm dzienny . Niewielkie otępienie:IV.adresu. Od tego czasu wyodrębnia się zespół otępienny pierwotny o dość jednolitym i charakterystycznym obrazie klinicznym. gdyż dopiero badanie sekcyjne(neurohistcpawlogiczne)daje stuprocentowe potwierdzenie lub wykluczenie rozpoznania przyżycicwego. a nawet dłużej i prowadzi nieuchronnie do całkowitej utraty samodzielności psychicznej i fizycznej pacjenta. Alzheimer(1907)opisał przypadek otępienia bez znanej przyczyny. gdzie położył przedmiot codziennego użytku. których zntjzmość należy do specjalistów(neurologów. W zn acz nym otęp i en i u pacjent jest nieświadomy ostatnich wydarzeń ze swojego życia. która uwzględnia siedem stadiów:1. stwierdza się zaburzenia orientacji i skupienia uwagi. zauważalne przez współpracowników. Ramy podręcznika uniemożliwiają wyczerpujący opis innych rzadszych chorób. neurcchirurgćw. Kobiety chorują częściej. a w końcu dc śmierci. Proces otępienny przebiega w kilku stadiach. oraz przebiegu. W badaniu nie potrafi sobie przypomnieć większości istotnych danych dotyczących swego bieżącego życia. Powyższym objawom mogą towarzyszyć przygnębienie. Pierwotne zespoły ot(pienne 4'horoba Alzheimera. W otępieniu średnio nasilonym chory nie może się obyć bez pomocy osoby drugiej. Przy określaniu kolejnego stadium(lub stopnia)otępienia można się posłużyć Skalą Ogólnej Deterioracji według 8. spowolnienie psychoruchcwe.W rozdziale ograniczamy się do bardziej szczegółowegz omówienia niektórych chorób i zaburzeń prowadzących do otępienia. i ma w początkowym stadium przebieg utajony. W początkowym stadium choroby pacjent uskarża się na zapominanie. W niewielki m otęp ten i u można zaobserwować zagubienie się w czasie podróży. Rozpoznanie choroby Alzheimera jest zawsze prawdopodobne. zapomina też nazwiska ludzi dobre wcześniej znanych. kłus mnie okrada'). psychiaućw). zubożenie słownictwa. Brak zaburzeń poznawczych:Il. W większości przypadków*choroba rozpoczyna się po 60. Na początku obecnego stulecia Al. imion bliskich osób. W otępi en i u u m fajkowanym stwierdza się zubożenie wiedzy na temat aktualnych i wcześniejszych wydarzeń:mogą też występować ubytki pamięciowe dotyczące życiorysu. Reisberga(19823. Obiektywnie zaburzenia pamięci krótkoterminowej ujawniają się wyłącznie w trakcie wnikliwego badania psychiatrycznego. Znaczne otępienia VII. o późnym początku.

apraksja(niezdolność do wykonywania złożonych czynności ruchowych. zwykle symetryczne. Deficyty poznawcze nie są związane z jakościowymi zaburzeniami świadomości. Być może wynik tego badania będzie stanowił rodzaj markerachoroby Alzheimera. organizowania. Neuropatologia. Deficyty poznawcze zawarte w kryteriach Al i AŻ nie są spowodowane innymi chorobami o u n. W bardzo ciężki m otępieni u pacjent traci wszelkie zdolności językowe. Badania TK i MRI wykazują wyraźny zanik kory mózgu i poszerzenie. Przebieg choroby charakteryzuje się ciągłym i postępującym obniżaniem się funkcji poznawczych.do dużej depresji. obok szczegółowego wywiadu. W ustaleniu rozpoznania. objaw lustra(chory rozmawia ze swoim odbiciem w lustrze):występują objawy kompulsywne(np.innymi somatycznymi przyczynami otępienia i wpływem środków psychoaktywnych. pomocne są badania dodatkowe. Badanie genotypu(analiza DNA)daje już dzisiaj podstawę przewidywania wystąpienia choroby. często w ogóle nic mawi(mutyzm). Wielkie nadzieje wiąże się z badaniami nad apolipopreteiną E i jej związkiem z otępieniem. Badanie neurologiczne ujawnia liczne objawy(niedowłady. mimo nie naruszonych lunkji sensorycznychkd. Podstawową substancją wchodzącą w skład blaszek starczych jest amyluid(glikoproteina).powtarzanie stale tych samych czynności). Stwierdzenie jednego objawu(lub więccjca. przestrzegania sekwencji. psychoz schizofrenicznych itd. Deficyty poznawcze zawarte w kryteriach Al i AŻ zaburzają w istotny sposób czynności zawodowe i funkcjonowanie społeczne w stosunku do stanu sprzed choroby. agnozja(niemożność rozpoznawania i identyfikowania przedmiotów. Zaburzenia nie są zaliczane do zespołów I osi.jest zakłócony. . P. całkowity zanik aktywności celowej. zaburzenia w zakresie planowania. ogniskowe objawy korowe). tj. mimo nie naruszonych funkcji motorycznychkc. co najwyżej chrząka. Upośledzenie funkcji pamięciowych(upośledzenie zdolności do uczenia się nowych informacji lub przypominania zapamiętanych wcześniej)2. Gen odpowiedzialny za wytwarzanie tej substancji znajduje się w chromosomie 21. o których była mowa wyżej. G. lęk i agresja. Typowymi zmianami mikroskopowymi w chorobie Alzheimera są blaszki starcze i zwyrodnienie neurolibrylame w neuronach. afazja(zaburzenia mowykb. E. D. pojawiają się zaburzenia zachowania(czuje się oszukiwany przez ztoczenie). układu komorowego. Wielkość tych zmian narasta w miarę postępu choroby(zależność od stadium choroby). Stopniowe pojawianie się licznych zaburzeń funkcji poznawczych:1. Oburzy giną najczęściej z powodu zapalenia płuc i niewydolności krążeniowa-oddechowej. Amerykański System DSM-IV uwzględnia ścisłe kryteria diagnostyczne zespołu otępiennego typu AlzheimercA. abstrahowania. Terminalne stadium choroby oznacza w zasadzie życie wegetatywne. 8. Niesprawność zwieraczy występuje u wszystkich chorych. Pojawia się całkowity zanik zdolności psychomotorycznych(chzry przestaje chodzić). Szczególnie charakterystyczne są zmiany w zespole hipokampa.

neuropeptyd Y. III i V warstwie kory czołowej. 14 lub 19(gen dla Apolipuprneiny E-Ago E). że w przebiegu choroby zmniejsza się w mózgu zawartość acetylotransferazycholinowej i acetylocholiny(według Matejkowskiej i Kwiecińskiego. U osób. serotoni--. w tym*przede wszystkim liczba cholinergicznych zakończeń presynaptycznych w 11. Ryc. dla których nie znaleziono. Blaszka starcza w powiększeniu. jak dotąd. Do czynników zwiększających ryzyko zachorowania należą:wiek. Fakt rodzinnego występowania sugeruje tło genetyczne.Liczne blaszki starcze w kurze mózgu. wspomagający"może się znajdować także na chromasomie 1. E 3 iE 4. W innych postaciach rodzinnej. 13. Dużą wagę przykładano do badania tzw. przebyty uraz czaszkowa-mózgowy. Zmiany w układzie cholinergicznym posłużyły wysunięciu tzw. sratyna. 1 choroby Alzheimera gen. skroniowej i ciemienizwej. genu odpowiedzialnego za otępienie. Gen dla Ago E występuje w trzech izotermach E 2. płeć(kobiety żyją dłużej i dlatego częściej chorują). Istnieje kilka teorii próbujących wyjaśnić etiologię i patogenezę choroby. miażdżyca(dawniej zaprzeczano związkom otępienia typu Jzheimera z miażdżycą). że z punktu widzenia etiopatogenezy mamy do czynienia z grupą chorób niehcmogennych. występowanie w rodzinie zespołu Dawna itd. Barwienie metodą Biclschzwskyócgo. które mają dwa alicie Ago E 4/84 prawdopodobieństwo zachorowania na. . Ryc. GABA i innych biologicznie aktywnych związków. Barwienie metodą Bielschowsky'ego. W przebiegu choroby Alzheimera zmniejsza się znacznie liczba synaps. kwrycnaliczono ponad 100. *Cierpią też inne układy neuroprzekażnikowe-niedobór noradrenaliny. Ryc. która nie straciła na aktualności dając pewne możliwości leczenia. l 997. Wiele przemawia za tym. z wczesnym początkiem.U niektórych chorych z rodzinną postacią choroby Alzheimera. że ponad 90%wszystkich chorych stanowią przypadki sporadyczne choroby Alzheimera.czynników ryzyka. Stwierdzono też. dopaminy. substancja P. Niektórzy podejrzewają tło infekcyjne(wirus powolny). I 5. mutacje tego genu są odpowiedzialne za wystąpienie choroby. Trzeba jednak dodać. Jerzego Dymeckiego z Zakładu Neuropatologii Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie).Zwyrodnienie wlókienkowe Jzheimcra w neuronach kory mćzgu. Przyczyna choroby nie jest znana. że czynnikiem ryzyka jest obecność izotermy apolipoproteiny E 4. Wiele danych wskazuje.c h o I i n erg icznejhipotezy choroby. wykształcenie(osoby z niższym wykształceniem chorują częściej). ny. Etiologia i patogeneza. 14. Barwienie metodą Biełschowsky'ego(zdjęcia udostępnione dzięki uprzejmości prał'. jak:somato-.

składającego się z 40-42 aminokwasów(beta-amyloid).. Najczęściej stosowane są leki pobudzające przekażnictwo w układzie cholinergicznym:takryna(Cognex). W kolejności: a) cecha. tj. poprawiające krążenie mózgowe i obniżające ciśnienie. komórki mikroglejuwe. leki przeciwzakrzepowe.piraceram-Nootropil). Tajemnica patomechanizmu choroby Alzheimera wiąże się ściśle z rolą białka. . Ponadto w leczeniu choroby Alzheimera mają zastosowanie leki łagodzące niektżre objawy lub usuwające pewne zespoły wikłające otępienie. c) otępienie w depresji. b) podostry. leki psychostymulujące. Niektóre cechy różnicujące otępienie w chorobie Alzheimera z pozornym otępieniem w depresji. Giezłu proponowanych lub używanych obecne leków w leczeniu otępień typu Alzheimera przekracza 200(Pużyński. Dobre wyniki daje mianseryna. a zwłaszcza ACH). c) znana w depresji raktywnej. komórki(ściany naczyń. Exelon. a) przyczyna. guanfacyna. aminokwasy pobudzające. komórki astroglejowe.chorobę Jzheimera zwiększa się l 4-krotnic. b) nieznana. Podejmuje się leczenie różnymi sposobami. c) różny. Funkcja biologiczna tego jbiałka nie jest jeszcze wyjaśniona. Genetycznie uwarunkowany defekt prowadzi do patologicznej przemiany białka APP. nie dysponujemy możliwościami leczenia przyczynowego. środki zapobiegające syntezie białka-tau i gromadzeniu amyloidu(na razie są to ambitne zamierzenia):gennerapia(?)i leczenie skojarzone. Źródłem powstawania prekursora amyloidu(APP)mogą być neurony. fizostygmina. fluwcksamina. klunidyna. a nawet surowica krwi. cholina. 5-HT. witaminy. niemniej na całym świecie trwają próby znalezienia odpowiedniego leku. środki chelatujące glin(niektórzy patogenezę choroby wiążą z podwyższonym w organizmie poziomem tego pierwiastka).białka tau. zimeldina. a) przebieg. lecytyna. pirydostygmina. Tabela 1. Niestety. milacemid). Częstym objawem jest lęk(anksjolityki). moklobemid. leki obniżające hipoksję*#u n. które je częścią większej cząsteczki białka prekursorowego APP. GABA. Leczenie.trójpiericieniowych). donepezil(Aricept). b) postępujący. Nie została reż wyjaśniona ro tzw. neuropeptydy. a) początek. Spośród leków wpływających na układ monoaminoergiczny:lewodopa. 4-aminopirydyna. betanechol. b) otępienie w chorobie Alzheimera. leki przeciwzapalne. inhibitory MAOB(selegilina. antagoniści kanałów wapniowych. agresywność(małe dawki neuroleptyków z grupy fenotiazyn lub butyrofenonćw). leki działające na układy neuroprzekażnikowe(NA. l 996). amyloidowego. DA. neutrofiny. c) niepostępujący. fosfatydylcseryna(Bras). przygnębienie-niekiedy zespćl depresyjny(leki przeciwdepresyjne z wyłączeniem leków o działaniu cholinulitycznym. Mają zastosowanie następujące grupy leków i środków:leki noouopowe(albo prokognitywne)i poprawiające metabolizm mózgowy(np.

W 1983 r. b) deterioracja intelektualna. rż" wyrażająca się klinicznie ruchami mimowolnymi(pląsawiczymi)i postępującym otępieniem. napady drgawkowe. Choroba pojawia się wdzianie. występująca najczęściej około 35. deterioracja osobowości z obniżeniem uczuciowości wyższej i innymi zaburzeniami charakteru(drażliwość. W tym typie otępienia zaburzenia pamięci i funkcji poznawczych nie są tak głębokie jak w chorobie Alzheimera. udało się zlokalizować gen choroby w chromosomie 4. Na przekrojach widać poszerzenie komór i zanik jądra ogoniastego. c) przebyte epizody zdarzeń afektywnych. c) Pozorne. a) skuteczność leków przeciwdepresyjnych. b) Rzeczywiste. cechy organiczne. Choroba Pieką. chwiejność emocjonalna). a) obniżenie sprawności intelektu.. c) nieobecne. a) zaburzenia neurologiczne. znaczny bezkrytycyzm.a) przebyte choroby. Dziedziczenie jest autosomalne dominujące. -45. c) nieobecne. c) zmiany w zakresie osobowości. b) wyraźne. c) niecharakterystyczne. a) choroby w rodzinie. b) bez znaczenia. Cheruba rozpoczyna się mało charakterystycznymi objawami zwiastunowymi w ktńrych . a) zaniki mózgu. Proces zwyrodnieniowy obejmuje korę mózgu i jądra podkorowe. Występuje 5-7 razy rzadziej niż choroba Alzheimera. b) obecne. Jest tu genetycznie uwarunkowana zwyrodnieniowa choroba mózgu. Częstotliwość występowania pląsawicy Huntingtona określa się na 4-7 przypadków na 100 tys. c) duża. b) żadna. Zmiany zwyrodnieniowe umiejscawiają się zwłaszcza w płatach czołowych. c) zaburzenia afektywne. b) obecne. chociaż zaniki dotyczą również kory skroniowej. Przebieg i obraz kliniczny choroby jest podobny do otępienia typu alzheimerowskiego. Choroba Huntingtona(pląsawica Huntingtona). W obrazie klinicznym górują objawy zespołu czołowego:euforia do rozmiarów marli. za pomocą techniki analizy DNA. a) objawy depresji. z pełną penetracją genu. nieuzymanie afektu. a) wyniki testów psychologicznych. Makroskopowo stwierdza się ogólny zanik mózgu. c) charakterystyczne. b) choroba Alzheimera. b) nieobecne. a) korowe zaburzenia poznawcze.

Przypuszcza się. podejrzliwość. być chorobą Parkinsuna występującą u osób z miażdżycą tętnic mózgowych. Leczenie jest objawowe i skierowane na opanowanie lub zmniejszenie ruchowi pląsawiczych. sonuidalnymi po:zapaleniu mózgu. Choroba Parkinsona(drżączka porażna)jest zwyrodnieniową chorotąmózgu o nieznanej etiologii:rozpoczyna się zwykle w dość późnym wieku.dominują:drażliwość. W miarę trwania choroby dołączają się objawy nępienne. np. Niektórzy autorzy są zdania. ślinotok. że wszystkie środki blokujące. patomor(alogiczne są zlokalizowane w istocie czarnej i prążkowiu(układ nigrostriatalngy). brak ruchów balansowania kończyn. Z innych objawów neurologicznych mogą wystąpić:pro-. w takich przypadkach obserwuje się głębsze objawy zespzłu otępieniowego. Chorzy umierają w ciągu 15-20 lat od chwili. że nie powinno być trudności diagnostycznych. że tzw. .penenazyna(Trilafon). Ruchy mimowolne datyczą najpierw twarzy(grymasy).pochodne butyrnenonu(halopeńdol). Z punktu widzenia pawmechanizmu uważa się. czyli pierwotnej choroby Parkinscna odróżnia się zespołami parkin-.. szyi i kończyn górnych. zaburzenia pisma mikrografia i paligrafia. zdarzają się przypadki depresji ze skłonnościami samobójczymi. W przebiegu choroby nierzadkie są napady padaczkowe. kwasem gammaaminomas(owym(GABA). Obraz kliniczny jest na tyle charakterystyczny. pojawienia się pierwszych objawów. postawa pochylona do przodu.parki n sen i zm mi ażdży cewy może. receptory 1. głowy i tułowia). (w układzie dopaminergicznym)mogą wywołać ten zespół. duża drażliwość i nieuzymanie afektu. serotoniną i acetylocholiną. chud drobnymi krokami. Dochodzi do niedoboru lcpaminy. np. logoklonia(mowa chorych staje się stopniowo coraz mniej wyraźna). samoistnej. wzmożona potliwość. wadze pomiędzy czterema głównymi neuroprzekażnikami:dopaminą. również preparaty fenotiazynowe. Objawy podstawowe to drżenie(rąk. W przypadkach powikłań depresyjnych i psychotycznych stosuje się odpowiednie leki psychotropowe. Zmiany. palilalia. Prawie zawsze stwierdza się objawy wegetatywne:łojotok(twarz naoliwiona). Często występuje też akatyzja. Nie którzy chorzy są gwałtowni i skłonni do czynów impulsywnych. U niektórych pacjentów stwierdza się wspó(występowanie objawów choroby Alzheimera(objawy korowe). U większości chorych dominuje nastrój euforyczny. łez. wskazane są neuroleptydz silnym działaniu antydzpaminowym. retro-i lateropulsja. że w patzgenezie choroby odgrywa rolę zmniejszenie się liczby receptorów dopamincwych w wymienionych strukturach. wybuchowość. po zatruciach i lekach(neuroleptykacw przebiegu miażdżycy naczyń mózgowych itd. Od. Biorąc pod uwagę patomechanizm choroby-zaburzenia w równo-. psychiatrzy częściej niż neurolodzy zajmują się leczeniem tej grupy otępieniaąRokowanie jest niepomyślne. niektórzy bywają przy-gnębieni. Zaburzenia psychiczne(otępienie i zaburzenia charakterologiczne występują u większości chorychdo BO%). Z tego powodu. wzrost napięcia mięśniowego i hipokinezja. Z biegiem czasu ogarniają one wszystkie mięśnie ciała. Charakterystyczne są czyny impulsywne.

ale podejmowane są w nielicznych ośrodkach neurochirurgicznych na świecie. z urojeniami. Zastąpił on dawny termin:otępienie miażdżycowe. marskość wątroby i uszkodzenie nerek. Obciążenia te mogą być typu mechanicznego wibracja). Należy też uwzględnić ewentualne zaburzenia zachowania. Oczywiście nie wszystkie zawały prowadzą do otępienia. Polscy badacze Gryglewski i Szczeklik są autorami koncepcji. DSM-IV otępienie naczyniowe(vuscalar dementuj. Miał bowiem powodować stałe niedokrwienie tkanki mózgowej. które powstają w następstwie obciążeń hemodynamicznych działających na śródbłonki tętnic. jest sam przez się odpowiedzialny za otępienie. że gdy zawały uszkodzą mniej niż 50 mi tkanki mózgowej. mieszane korowe i podkorowe. choroba Wilsona(zwyrodnienie wątrobowa-soczewkowe)rozpoczyna się stosunkowo wcześnie i jest łatwe do różnicowania z innymi postaciami otępienia pierwotnego. Rokowanie jest niepomyślne ze względu na postępujący charakter choroby. w 1974 r. z zaburzeniami świadomości(deiriam). ruchy mimowolne. wielozawałowe. Typowe są zmiany w badaniach laboratoryjnych. z zaburzeniami nastroju. sztywność mięśniowa. Objawy otępienne rozwijają się stosunkowo późne.utraty równowagi między tromboksanem AŻ a prostacykliną. Powyższy mechanizm patogenetyczny ma wpływ na wybór leczenia. nie wywołują otępienia. Termin ten wprowadził Hachinski i wsp. Spośród metod leczenia pierwsze miejsce zajmuje I-penicylaDllOB. tj. Czynnikiem rozpoczynającym proces miażdżycowy są zaburzenia w odżywianiu i dotlenieniu błony wewnętrznej tętnicy. Główną rolę w etiopatogenezie otępienia wielozawa(owego odgrywają liczne drobne zawały(zatory)mózgu. podkorowe. Leczenie w chorobie Parkinsona ma charakter objawowy. dotyczący zwłaszcza drzbnych tętnic mózgowych. iż zmiany miażdżycowe wynikają z niedoborów prostacykliny. Dawniej sądzono. przede wszystkim obniżenie stężenia ceruloplazminyw surowicy krwi. Otępienie wielozawałowe(wielozatorowe). inne rodzaje otępienia naczyniowego. Lepsze rokowanie dotyczy wtórnych zespołów parkinsonzwskich. Zespoły otępienne naczyniowe(naczyniopochodne). Jej charakterystyczne objawy to:pierścienie Kaysera-Fleischera. dzieli się na cztery grupy:otępienie naczyniowe.Zdarzają się powikłania depresją i zespołami psychotycznymi(urojeniowymi i halucynozami). Stwierdzono. chemicznego(hiperlipidemia)i toksycznego. Ze środków farmakologicznych stosuje się leki przeciwparkinsonowskie(antycholinergiczne)i zwiększające aktywność receptora dopaminergicznegu(L-Dupa). W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 uwzględnia się kilka kategorii diagnostycznych:otępienie naczyniowe o ostrym początku. otępienie naczyniowe nie określone. Wśród czynników zwiększających ryzyko zachorowania na miażdżycę wymienia się:przewlekłe . niepowiklane. Według tej koncepcji syntetyzowana w ścianach tętnic prostacyklma rozszerza naczynia i hamuje zlepianie się płytek krwi. że rozlany proces miażdżycowy. tromboksan AŻ działa odwrotnie. Próby wszczepienia lu mózgu chorego komórek wytwarzających dopaminę dają pewną nadzieję.

Rzadziej w stosunku do wariantu pierwszego stwierdza się ogniskowe objawy neurologiczne. W typie pierwszym. Metody diagnostyczne ułatwiające rozpoznanie otępienia naczyniowego są dzisiaj bardzo rozwinięte. Kryterium O dotyczy występowania cech i objawów neurologicznych(wygotowanie głębokich odruchów icięgnowych. nadużywanie alkoholu. ale jednzczeinie stwierdza się pogłębienie zaburzeń poznawczych(otępienie). występującym najczęściej. Pod względem neurologicznym. Wyróżnia się dwa typy otępienia wielozawdowego. stres fizyczny. Z punktu widzenia rozpoznania ważne są objawy zwiastunowe:bóle i zawroty głowy oraz zaburzeniaOROllCCl. Ukrwienie tkankowe określa się jednak przede wszystkim z użyciem technik izotopowych(krypton 15. np. zwłaszcza depresja). zaostrzeń". . Ważna rola przypada czynnikom genetycznym. obserwuje się narastanie otępienia w miarę kolejnych. charakteryzuje się inną dynamiką. osłabienie siły mięśniowej w kończynach albo obecność w badaniach dodatkowych cech wskazujących na chorobę naczyniową mózgu. splątanie. czyli scyntygrafia mózgu). cukrzycę. lekki niedowład kończyn lub jednej kończyny. odruch Babińskiego. zaburzenia chodu. mózgu występuje częściej u mężczyzn w wieku podeszłym. porażenie rzekomo opuszkowe. może to być przemijające zaburzenie mzwy(często mowa bełkotliwa-dyzantyczna). W klasyfikacji DSM-IV wymienia się następujące kryteria otępienia naczynia pochodnego(wielczawa(owego). zespoły urojeniowe lub afektywne. Pewne znaczenie ma też badanie EEG. Zespół otępiejmy jest podobny do otępienia. Najistotniejsze znaczenie mają badania krwi i przepływu mózgowego.nadciśnienie tętnicze. specjalna. po kilku dniach lub tygzdniach krążenie zostaje przywrócone i następuje poprawa kliniczna(dawne pojęcie(aojdów iwerudlam). Miażdżyca tętnic. Kryteria A i 8.anginomogra(ja. zwiększone stężenie cholesterolu. angiografia radioizotopowa. Ich wyrazem są zaburzenia świadomości oraz objawyubytkowe(ogniskowe)o charakterze lakunarnym. objawy rzekomoopuszkoweitd. i psychiczny. powodujących następstwa w stanie psychicznym-w sensie zaburzeń poznawczych). Kryterium D:Deficyty poznawcze nie wiążą się przyczynowo z zaburzeniami świadomości(cryg. jak w otępieniu typu Alzheimera. np. czyli udarów(przebieg skokowy). Ponieważ sieć tętnicza mózgu jest bardzo bogata. majaczenie. palenie tytoniu. b(uleżą tutaj różne odmiany angiografii mózgowej(angiografia zwykła. alzheimerowskiego. Pod względem psychiatrycznym mogą tz być krótkotrwałe epizody psychotyczne(z jakościową zmianą świadomości:zamroczenie. Pośrednio krążenie mózgowe można ocenić za pomocą ultrasonografii dopplercwskiej rezonansu magnetycznego(MRI)i pozytrcnowej tomografii emisyjnej(PET). ksenon 133 itd). W typie drugim otępienia wielozawałowego nie obserwuje się nagłych pogorszeń. lecz raczej stopniową przgresję otępienia. Obraz kliniczny otępienia wielozawalowego będzie zależał ud rozległości i umiejscowienia zmian w mózgu. :deMiww).obecność licznych zawałćw w korze lub strukturach podkorowych.

Parkinsona). O takich zaburzeniach można mówić tylko wtedy. witamina E. że liczba pacjentów w Polsce z urazami zwiększyła się w ostatnim 25-leciu 5-krotnic. Trwałym następstwem tych urazów bywa padaczka pourazowa. wymiany przezwlośniczkowej. z wgłobieniem kości.Bada się przepływ mózgowy całkowity. Zespoły otępienne i inne zaburzenia j psychiczne w następstwie urazów czaszkowamózgowych. zaburzeń ogniskowych(afazję. np. W Stanach Zjednoczonych urazy czaszkowa-muzgowe są główną przyczyną śmierci osób do 44 rż. W przypadkach z przebiegiem postępującym i w postaci zaostrzeń rokzwanie jest niepomyślne. postępowanie psychoterapeutyczne(psychokorekcyjne)i terapia fizykalna-usprawniająca(rehabilitacja). środków pobudzających metabolizm komórek nerwowych mózgu i innych środków działających objawowo na czynności nerwowe i psychiczne. W różnicowaniu uwzględnia się zespoły nępienne innej etiologii. W urazach otwartych następuje złamanie kości pokrywy czaszki. Często są przyczyną śmierci. Rokowanie u chorych z mieszanymi postaciami otępienia pogarsza współwys. cenuofenoksyna. Wystarczy wspomnieć. Urazy czaszkowa-mózgowe dzielimy na otwarte i zamknięte. i stale się zwiększa. a w populacji ogólnej zajmują czwarte miejsce.i innych zaburzeń psychicznych. pozostawiają też następstwa neurologiczne w postaci porażeń i niedowładów. zachowując ostrożność w dawkowaniu. Rozpowszechnienie. Liczba wypadków połączonych z urazami czaszkowa-mózgowymi zwiększa się gwałtownie we wszystkich krajach cywilizowanych. tepowanie zmian pierwotnie zwyrodnieniowych(choroby:Alzheimera. a niekiedy z ubytkami i zranieniem tkanki mózgowej. gdyż chorzy źle tolerują tę grupę środków. . podaży substancji energizujących. regionalny i lokalny. Pud względem psychiatrycznym dochodzi do powikłań psychotycznych i głębokich zespołów otępieniach. w przebiegu chorób naczyniowych mózgu jest działaniem wielokierunkowym:składają się na nie:leczenie farmakologiczne. zwłaszcza w tych. Rokowanie jest dość zróżnicowane. z uszkodzeniami.pyritinol(Enerbol). najczęściej rćżnicuje się z otępieniem typu Alzheimera. piracetam(Noouopil)i inne. w których rozwija się motoryzacja. Polska wiedzie prym w europejskich statystykach dotyczących liczby ludzi ginących w wypadkach drogowych i ciężko rannych. Pomocna od struny klinicznej może być prosta skala niedokrwienia Hachinskiego. Patogeneza i podział urazowych zaburzeń psychicznych. Leczenie jw. W stanach niedokrwiennych celem leczenia farmakologicznego jest przede wszystkim zatrzymanie progresji choroby przez utrzymanie na odpowiednim poziomie wydolności mikrokrążenia muzgowegokrwi. ślepota). zależy bowiem ud rozległości i umiejscowienia zmian w mózgu. kiedy doszło do przemijającego lub trwałego uszkodzenia mózgu i udowodniono związek przyczynowy między tym uszkodzeniem a następstwami psychiatrycznymi. W przypadku powikłań psychotycznych i w depresji stosuje się odpowiednie leki psychotropowe. .

która trwa zazwyczaj zd kilku do kilkunastu minut. rozciągająca się na wiele tygodni. pzprzedzoną niepamięcią wsteczną. Zaburzenia przytomności trwają znacznie dłużej niż w czasie wstrząśnienia. . u osób starszych niepamięć wsteczna. Zdarzają się uszkodzenia nerwów czaszkowych. niepewność chodu. Zagadnienia te należą bowiem do. brak łaknienia. zespołów amentywnych i zunroczeniowych. neurochirurgii i neurologii. zblednięcie powłok. może się utrzymywać kilka miesięcy. bradykardia. Ucisk mózgu jest następstwem zwiększonej ciasnoty wewnątrzczaszkowejz powodu obrzęku mćzgu. Tutaj pragniemy zwrócić jedynie uwagę. Z okresu utraty przytomności stwierdza się niepamięć śródczesną. wymioty. nudności. zwyżki temperatury ciała. burza wegetatywna':rozkojarzenie czynności serca. trudności w skupieniu uwagi. nierówność źrenic. Niekiedy występuje też niepamięć następcza. iż następstwa każdego urazu dzielimy na bezpośrednie i odległe. W podręczniku psychiatrii nie będziemy szczegółowo rzzpauywali mechanizmów tych urazów i podziału uszkodzeń. a w ciężkich przypadkach na rozerwaniu mózgu i opon. Stan chorych jest ciężki. Dzięki nowoczesnym metodom leczenia i intensywnemu nadzorowi oraz opiece medycznej wielu chorych udaje się uratować. Stłuczenie mózgu polega na uszkodzeniu powierzchni mózgu. ślepota korowa). uszkodzeniu naczyń. pó(śpiączka)często występują napady prężenia wszystkich kończyn oraz. Zaburzenis pamięci u ludzi młodych mogą się dość szybko cofnąć. W czasie utraty przytzmności(śpiączka. krwawienie podpajęczynówkowei obrzęk mózgu. ziewnę poty. Objawy przypominają zespół towarzyszący guzowi wewnątrz czaszkowemu:tarcza zastzinowa na dnie oczu. przyspieszenie częstości oddechćw. Oprócz ilościowych zaburzeń przytomności pojawiają się powikłania psychotyczne w postaci majaczenia. Do objawćw wstrząśnienia muzgu. przyspieszenie czynności serca. Chorzy po odzyskaniu przytomności mają rozległą lukę pamięciową z zkresu zaburzeń świadomości(wszystkie rodzaje amnezji). a później na.afazja. Pod względem patomorfologicznym stwierdza się wybroczyny. obok zaburzeń przytomności. krwiaka nad-lub podrwardówkowegc czy reż krwotoku śródmózgowego. Chorzy powinni być leczeni na oddziałach neurochirurgicznych. Po odzyskaniu przytomności chzrzy uskarżają się przez pewien czas na bóle i zawroty głowy.Następstwa zamkniętych urazów czaszkowa-mózgowych dzieli się tradycyjnie na:wstrząśnienie mózgu. należą nudności. Zaburzenia psychiczne związane bezpośrednio z urazem. stłuczenie mózgu i ucisk mózgu. obniżenie nastroju. splątaniowe i pomroczne z dużym pobudzeniem psychoruchowym. Wstrząśnienie mózgu przejawia się zawsze utratą przytomności. Występują neurologiczne objawy ogniskowe ze strony nerwów czaszkowych i związane z uszkodzeniem ośrodków korowych(np. Ponadto mogą dołączyć się jakościowe zaburzenia świadomości:stany majaczeniowe. uczucie rozbicia. wahania ciśnienia krwi.

chorzy wykazują cechy odhamowania popędów:są żarłoczni. trudności w skupieniu uwagi. szybko odzyskują dobry nastrój i sprawność psychofizyczną. Tylko wystąpienie ostrej psychozy. W uszkodzeniach płatów czołowych stwierdza się cechy tzw. MRI). zmniejszenie zainteresowań i samorzutności. Cerebrastenia pourazowa jest pojęciem nie przez wszystkich psychiatrów uznawanym. tracą poczucie 12-Psychiatria. pozbawieni spontaniczności. Chorzy są spowalniali psyche ruchowo(zespół apatycznz-abuliczny). ale także zaburzenia psychiczne. W stanie psychicznym.zespołu czołowego. wykazują hiperseksualizm. porażenia i niedowłady. Objawy otępienne narastają zwykle powoli po urazie czaszkowa-mózgowym. bez liczenia się z otoczeniem. Odległe następstwa urazów czaszkowa-mózgowych. które potwierdza się w badaniach klinicznych:uszkodzenia nerwów czaszkowych. Ufrazowe uszkodzenie mózgu prowadzi niekiedy do tzw.oddziałach intensywnej opieki medycznej. jeżeli stan chorych pozwala na uanspzrt. charakteropatia). skargom hipochondrycznym nie towarzyszy adekwatna reakcja ze stron uczuć. Czas spędzają bezczynnie. usprawiedliwia ich przenoszenie na oddział psychiatryczny. Jeżeli zmiany urazowe dotyczą części podstawnej płata(lub nadczołowej). Do częstych objawów należy nadwrażliwość na światło i hałas. Mimo iż nie stwierdza się następstw organicznych w badaniach klinicznych(neurolzgicznych)w EIG i neuroobrazowych(TK.zespołu amnestymnego(Korsakowa). Obraz kliniczny przypomina nerwicę neurasteniczną. Otępienie urazowe jest następstwem uszkodzenia mózgu(encefalopatii). zaburzeniu ulega ich myślenie abstrakcyjne i przyczynowo-logiczne. zwłaszcza psychoterapeutyczną. w zależności od rozległości i umiejscowienia uszkodzeń urazowych. Część chorych agrawuje objawy z przyczyn roszczeniowych(starania o odszkodowanie. obniżenie nastroju. nieprawidłowości w EEG oraz w badaniach neuroobrazowych(TK.organicznych testach neuropsychologicznych. Ulszkodzenie płatów skroniowych wywołują zaburzenia ogniskowe typu afazji często napady padaczkowe z objawami prostymi i złożonymi. dobowe wahania samopoczucia z narastaniem objawów w godzinach popołudniowych i wieczornych. dowcipkują na tematy seksualne. zaburzenia mowy. dodatnie wyniki w tzw. występują bardziej lub mniej nasilone objawy otępienia i zaburzenia osobowości(osobowość ence(alopatyczna. rentę wypadkową itd). nie okazują żadnych zainteresowań. w . Chorzy pod troskliwą upieką lekarską. Inny obraz przybierają następstwa psychopatologiczne związane z uszkodzeniem kory płatów czołowych od strony sklepistości. zachowują się niepewnie. zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby animalna-wegetatywne. dystansu. podejmują działania podyktowane potrzebą chwili. i są wyrazem procesu zamkowego. ich wypowiedzi świadczą o bezkrytycyzmie i obniżeniu uczuciowości wyższej. zdradzają nastrój moriwyczny. organiczne zaburzenia osobowości. Chorzy nie rozpoznają najbliższych osób. R oko w a n i e jest pomyślne. którym Landolt nadal nazwę zespołu skroniowego. ustawicznie czegoś szukają. MRI). nastrój jest obojętny. brak wiary w siebie i swoją przyszłość. w których stwierdza się zaniki korowe i podkorowe. nie potrafią spożytkować dotychczasowych doświadczeń. mają utrudniony kontakt uczuciowy z otoczeniem. chorzy wypowiadają skargi-nie znajdujące przedmiotowego uzasadnienia-na męczliwość.

powódź. Na plan pierwszy wysuwają się luki pamięciowe różnej rozległości. trzęsienie ziemi). płci oraz rodzaju i rozległości urazowegouszkodzeniamózgu.nerwicach pourazowych. Takie reakjenerwicowe obserwowano np. medycznych(występowanie także innych zaburzeń mózgowych). co zwiększa szanse leczenia zapobiegawczego. która nie jest w ścisłym tego słowa znaczeniu nerwicą. chodzi o reakcje nerwicowe o różnym obrazie klinicznym. Sprawą wielkiej wagi jest określenie stopnia ryzyka wystąpienia napadów pi urazie. które chorych uzależniają. przez wiele tygodni i dłużej utrzymują się o bj awy ne u ra sten i c z ne z nastrojem dysforycznym. nadużywaniu alkoholu i innych środków psychoaktywnych. że w licznych przypadkach zaburzenia psychiczne wyprzedzają objawy neurologiczne i pozwalają na wczesne rozpoznanie.u osób. Należy bowiem unikać tak szeroko reklamowanych leków anksjulitycznych. Mówiąc inaczej. ponieść duże straty materialne. katastrofy komunikacyjne(wykolejenie pociągu. . związana z charakterem wypadku(katastrofy). jak i długotrwałej. padaczka pourazowa. Ryzyko to jest wypadków różnych czynników:genetycznych. Poza środkami poprawiającymi metabolizm i ukrwienie tkanki mózgowej. Diagnostyka guzów wewnąuzczaszkowych należy w zasadzie do neurologii i neurochirurgii. które przeżyły klęski żywiołowe(pożar. Przy omawianiu pourazowych zaburzeń psychicznych warto wspomnieć o tzw. Generalnie. Chorzy ci w wyniku wypadku mogli utracić kogoś bliskiego. należałoby tutaj umieścić stany psychopatologiczne. Podobnie przewlekły przebieg mają nerw i ce depres yj ne. ważna rola przypada psychoterapii.nerwica lękowa. chociaż nerwicom poświęcamy w podręczniku odrębnrozdział. Mniej więcej 80-90%napadów padaczkowych występuje w ciągu pierwszych dwóch lat po urazie czaszkowoslDOZgOWV ID. z poczuciem krzywdy i brakiem nadziei na poprawę. która sprawia. u ktćrych doznany uraz nie pozostawił jakichś wyraźnych następstw somatycznych. środowiskowych. Nie występują natomiattypowe dla otępienia:zaburzenia myślenia abstrakcyjnego. Godzi się jednak zauważyć. z obniżeniem wydajności psychicznej i fizycznej. Ich geneza jest zrozumiała z punktu widzenia psychologicznego. że chory w sytuacjach zbliżonych do okoliczności przypominających wypadek odczuwa nagły lęk(niekiedy z rozmiarach paniki). nabawić się trwałego i widocznego kalectwa itd. Guzy wewnątrzczaszkowe. wypełniane przez chorych konfabulacjami. Tyłku u czeki chorych padaczka wspó(występuje z zaburzeniami funkcji poznawczych(otępienie)i zmianą osobowości(charakteropatia).którym występują objawy upośledzenia pamięci zarówmkrótko-. Niekiedy u chorych. katastrofa lotnicza). Pomijając cerebrastenię. Stosunkowo częstym. upośledzenie sądzeni*innych zaburzeń wyższych czynności korowych ani też zmian osobowośd(uszkodzenie mózgu lokalizuje się w układzie limbicznym-hipokamp). W klasyfikacji ICD-10 wprowadzono pojęcie zespołu stresu pourazowego. a także wieku. rokowanie w padaczce pourazowej uległo w ostatnich latach znacznej poprawie. która nie jest zespołem psychiatrycznym. odległym następstwem urazu czaszkowa-mózgowego jest. Leczenie opisanych stanów nerwicowych jest odpowiedzialnym zadaniem. będące psycho-logiczną odpowiedzią na stres fizyczny i psychiczny(disues). Może to być np. Część tych osób wpada w nałóg alkoholizmu lub farmakomanię. dzięki postępom diagnostyki i terapii.

majaczenie. Guzy okolicy skroniowej. Do guzów wewnątrz czaszkowych nie zalicza się natomiast krwiaków. Układ skroniowa-limbiczny ma bogate(połączenia z innymi częściami mózgowia. jak i pozamózgowo. Nierzadko dołączają się psychozy z jakościową zmianą świadomości(przymglenie proste. co nadaje twarzy chorego charakterystyczny wyraz pustki(. Guzy okolicy czołowej. rowków naczyniowych). Z punktu widzenia psychiatrycznego dominacja półkul ma mnicjs:TdCZCDlC. zamroczenie. Klinika. Klasyfikacja guzów wewnątrzczaszkowych według pochodzenia(według WHO)wygląda następująco:guzy pochodzenia neuroektodermalnego(gwiażdziak. wyrażające się objawami neurologicznymi. naczyń. Jego powolne zwiększanie się powoduje zaniki tkanki nerwowej. Uszkodzenie okolic czołowych powoduje. Podział guzów według umiejscowienia. nerwów. Niekiedy objawy są związane z podrażnieniem otaczających struktur. twarz guzowa'). rdzeniaki):guzy wywodzące się z osłonek nerwowych:guzy wywodzące się z opon i towarzyszących tkanek:pierwotne chłoniaki:guzy pochodzenia naczyniowego. Cechą charakterystyczną przebiegu większości guzów wewnątrzczaszkowychjest stopniowe narastanie objawów. wyściółczaki i brodawczaki splotów pajęczynćwki. Guzy prawego płata skroniowego*(półkuli nie dominującej)mogą przez dłuższy czas nie dawać objawów neurologicznych. Charakterystyczne są objawy okulistyczne(tarcza zastoinowa)i radiologiczne(pogłębienie wycisków palczastych. Przez pojęcie guza należy rozumieć nie tylko rozrost nowotworowy. Guz wewnątrzczaszkowy jest nieprawidłową masą zajmującą przestrzeń wewnątrzczaszkowąumiejscowioną zarówno wewnątrzmózgowo. nerwiaki zwojowe. ogniskowymi objawami korowymi i zespołem otępiennym. Obraz kliniczny zależy tak od charakteru guza. Objawy guzów wewnątrzczaszkowychzależą z jednej strony od wzmożenia ciśnienia wewnątrzczaszkowego(bezpośrednio. Spowolnieniu ulegają wszystkie funkcje psychiczne. chociaż guzy tej etiologii spotyka się najczęściej. Pojawiają się zaburzenia przytomności. Nasilenie zaburzeń psychicznych zależy od szybkości narastania ciśnienia wewnątrzczaszkowego. poprzez wzrost masy guza i obrzęk. wypadniecie"najbardziej ludzkich cech psychicznych i prowadzi dc głębokich zaburzeń osobowości. splątanie. który steruje luźnymi czynnościami trzewna-somatycznymi i emocjonalnymi. obrazy mieszane tych psychoz). Z punktu widzenia psychofijologicznego płaty)skroniowe stanowią część układu limbicznego. Zespół wzmożenia ciśnienia wewnątrzczaszkowego charakteryzuje się bolami głowy z towarzyszącymi nudnościami i wymiotami. jak i jego umiejscowienia. które narastają ud patologicznej senności do śpiączki. bądź na skutek narastania wodogłowia). . z drugiej-od ogniskowego uszkodzenia mózgowia. guzy rozrodczaki:inne guzy dysontogenetyczne i schorzenia guzopodobne:zniekształcenia naczyniowe:guzy przedniego płata przysadki:okoliczne guzy o wzroście do wnętrza czaszki:guzy przerzutowe i guzy nie sklasyfikowane. które opisaliśmy w podrozdziale dotyczącym pourazowych zaburzeń psychicznych(zespół czołowy ze sklepiswści i z podstawy płata). szyszyniak.Definicja. Narastanie ciasnoty wewnąuzczaszkowej wpływa wyraźnie na stan psychiczny chorych. skąpodrzewiak.

W guzach tej okolicy występują często napady padaczkowe częściowe z objawami prostymi. Objawy tego zespołu. ogniskowe objawy korowe(psychiczne). które wrastają w głąb z płatów czołowych. Typowy dla uszkodzenia międzymózgowia jest tzw. Guzy okolicy potylicznej nie są związane z jakąś swoistą symptomatkąpsychiatryczną. Nlarastanie ciśnienia wewnąuzczaszkowego pociąga za sobą zaburzenia przytomności i jakościowe świadomości. Guzy półkul-to grupa guzów. dysforia. a mianowicie uczuć pierwotnych(pro(apatycznych). można odnaleźć w zespole skroniowym Landolta(c którym była mowa wyżej). Struktury pnia odpowiadają za stan przytomności(stan czuwania-wgiMmiw). Stopniowo rozwija się zespół otępienny(i zaburzenia osobowości). Zaliczamy tutaj popędy. Rozszerzenie procesu rozrostowego na okolice ciemieniowe przejawia się ogniskowymi objawami korowymi(agnozję. oprócz objawów wegetatywnych. krótkotrwałe zmiany nastroju o charakterze napadów dystymicznych(afektywnych). . Obustronne zniszczę-. obniżenie nastroju). aleksję). poprzedzony stosunkowo długim okresem skarg neurasteniczmch. Niekture z objawów i zespołów psychopatologicznych mogą wskazać na umiejscowienie guza. opisane pierwotnie u małp. Bogatą symptumatykę psychopatologiczną mają napady padaczkowe z objawami prostymi i złożznymi(padaczka skroniowu). Guzy tej okolicy objawiają się przeważnie szybko narastającym otępieniem oraz zaburzeniami świadomości. ogniskowe zaburzenia mowy(afazja). Uważa się. które bardziej szczegółowo omawiamy w podrozdziale dotyczącym padaczki. obserwuje się zespół otępiejmy i zaburzenia świadomości. oraz inne ogniskowe objawy korowe(aleksja. napady padaczkowe. rozwijające się w komorach bocznych. Guzy móżdżku nie dają charakterystycznego obrazu zaburzeń psychicznych. Guzy pnia. że pień mózgu jest nie tylko siedzibą funkcji ważnych życiowo. Guzy okolicy ruchowo-czuciowej szybko dają ogniskowe objawy neurologiczne oraz napady padaczkowe. niekiedy amuzja). proste uczucia przyjemności i przykrości itd. Zaburzenia psychiczne(ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości)są zwykle wyrazem wzmożonego ciśnienia wewnąuzczaszkowego. o charakterze napadów wzrokowych(pńcrzmuw). żarłoczność(bulimia). apraksje. Składają się nań:zahamowanie lub pobudzenie elementarnych popęduw. agrafia. zanik energii. Dla guzów przegrody przezroczystej typowe są zmiany charakterologiczne oraz napadowe zaburzenia węchu i smaku. W guzach Ul komory. skroniowych. ciele modzelowatym i przegrodzie przezroczystej.Wśród typowych objawów uszkodzenia płatów skroniowych wymienia sit charakterystyczne zaburzenia widzenia.zespół międzymózgowiowy(diencefaliczny). zaburzenia poczucia schemat ciała(zjawiska dysmorfognuzji). ale również funkcji emocjonalnych. Dają one szybko ciężkie zaburzenia funkcji poznawczych(otępienie)oraz ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości. którym nadano nazwę zespołu Kliivera i Bucy'ego. nie płatów skroniowych wywołuje objawy. wzmożona potrzeba snu. ciemieniowych. nasilone pragnienie i pobudzenie seksualne. Guzy tej okolicy nie odznaczają się charakterystyczną symptomatykąpsychopatologiczną. życiowej(apatia. akalkulia. Guzy okolicy ciemieniowej wywołują objawy neurologiczne.

które wiążą się przyczynowo z procesem organicznym. l 992). immunoterapię i w sporadycznych przypadkach leki zmniejszające masę guza(np. chemioterapię.U chorych dominują zwykle ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości. . prolactinuma'). można stwierdzić zależności zaburzeń psychicznych od określonej lokalizacji. Obejmują one zespoły. ponieważ mózg działa jako całość i wszelkie nieprawidłowości w jednej jego części odbijają się na całym narządzie. zaburzenia katatoniczne.zaburzenia przytomności i jakościowe zaburzenia świadomości. Bleuler nadał nazwę.bromokryptynaw guzie. Wiązanie obrazu psychopatologicznego z określonym umiejscowieniem guza ma oczywiście bardzo względny charakter. organiczne zaburzenia nastroju(afektywne). Powikłania psychotyczne w guzach wewnątrzczaszkowych. organiczne zaburzenia lękowe. Leczenie psychiatryczne polega z jednej strony na stosowaniu leków prokognitywnych(noouopowych). Ich szczegółowa klinika należy do neurologii. W guzach wolno rosnących. Niektóre z powikłań psychiatrycznych. wiążącym się z nieprawidłowościami endokrynologicznymi. a nie ma jeszcze objawów wzmożenia ciśnienia wewnąuzczaszkowego. drażliwość)i przeciwdepresyjnych lub przeciwpsychotycznych w przypadkach z powikłaniami psychiatrycznymi. Zaliczono tutaj m 3 n. ze społu psychoendokrynopatycznego". Neuroinfekcje można podzielić nc zakażenia bakteryjne. kiedy uszkodzeniu ulega określona struktura. przeciwobrzękowe.organiczną halucynozę. kładąc nacisk na aspekty psychiatryczne. Inne powikłania psychotyczne i nerwicowe uwzględniono wśród. Majaczenie nie wywołane alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi". choroby inwazyjne. Leczenie guzów wewnąuzczaszkowych jest domeną neurochirurgii i obejmuje leczenie chirurgiczne. W guzach tej okolicy opisywano także ciężkie zespoły amnestyczne Korsakowa oraz zaburzenia świadomości. Innych zaburzeń psychicznych spowodowanych uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu i chorobą somatyczną". maniakalne. zostały omówione powyżej. urojeniowe(schizofrenoidalne). Guzy okolicy siodła dają typowe zaburzenia widzenia oraz wewnątrzwydzielnicze. Zaburzenia psychiczne w neuroinfekcjach. dysocjacyjne. radioterapię. np. dwubiegunowe. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 zostały one ujęte w grupie. grzybicze. Trzeba jednak wystrzegać się zbyt wąskiego lokalizacjonizmu. Nie wszystkie neuromfekje mają znaczenie psychiatryczne. Zaburzeniom psychicznym. Pomijamy przypadki koincydencji psychoz endogennych i zaburzeń psychicznych występujących w okresie przed rozwinięciem się procesu rozrostowego. W tym podrozdziale omawiamy podstawowe objawy chorób neurcinfekcyjnych. Charakteryzuje się triadą objawów:zaburzeniami elementarnymi popędów. organiczną chwiejność afektywną(astenię). lęk. wirusowe. objawowych(zaburzenia snu. napędu psychoruchowego i nastroju. kiłę układu nerwowego i przewlekłe zakażenia wirusowe(Kulczycki i wsp. depresyjne i mieszane.

objawy wwyczne.Zakażenia bakteryjne. Śmiertelność wynosi około 3 O%. przewaga komórek jednojądrowych. Na szczęście połowa chorych wraca dupełnego zdrowia. Na zajęcie*#u n. a nawet wykazuje tendencje zwyżkowe. . stężenie białka często powyżej 10 g/1. Stanowią one ponad 9 O'%bakteryjnych zakażeń o. Wtórnie dołączają się objawy mćzgowe. O rozpoznaniu decyduje wynik badania płynu mózgowa-rdzeniowego. Mimo to śmiertelność wynosi około ZO%. a z powikłań psychiatrycznych-zaburzenia funkcji poznawczych(otępienie)i zaburzenia osobowości(charakteropatia). Rozpoznanie etiologiczne opiera się na badaniu bakteriologicznym. puprzedzzna dreszczami i objawami grypopochodnymi. a także wyniki badań swoistych(próba biologiczna i izolacja prątków daje jednak potwierdzenie tylko w 50%chorych. objawy pozapiramidowe. uszkodzenia nerwów 11. padaczka. Rokowanie od czasu rozwoju antybiotykcterapii znacznie się poprawiło. zespćl mużdżkuwy. obniżeniu ulega poziom glukozy i anionu chlorowego). Jest to zasługa leczenia przeciwprątkowego. ropień okołomigdadkowy. ognisko zapalne w płucach itp. z dużym stężeniem białka. półśpiączka)-dotyczą one ponad 90%chorych-stany pobudzenia psychuruchowegc. Wirusowe zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. U około/5%osób po przebytej chorobie utrzymują się objawy neurologiczne:niedowłady lub porażenia spastyczne. ropień przywierzcholkcwy zęba. Obecnie nadal występuje(chociaż nie w tym natężeniu). wymioty. młodzieży i dorosłych występują zaburzenia otępienne. afazji ruchowej. Ropne zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. u. O rozpoznaniu decyduje wynik badania płynu mózgowa-rdzeniowego(zwiększenie liczby komórek nie przekraczające 500 w I mm'. posiewy z płynu wypadają dodatnio w 30%przypadków). z przewagą komórek wielojądrowych(7593. Gruźlicze zapalenie opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu zbierało przed łaty tragiczne żniwo. z jednoczesnym podwyższeniem komórek podzielonych. Większość zachorowań występuje u ludzi w wieku 30-60 lat. zakrzep zatoki jamistej. Z wewnątrzustrojowegoogniska zakażenia drobnoustroje wysiewane są do krwiobiegu. ropień lub mnogie ropnie mózgu. Najczęściej dochodzi do uaktywnienia wewnątrz ustrojowego ogniska zakażenia w warunkach obniżonej odporności immunologicznej. napady drgawkowe. U dzieci następstwem gruźliczego zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu jest upośledzenie umysłowe(do 3. bogatokomórkowy(liczba komórek wynosi 1000 w lmm'). osłabienie słuchu. zapalenie zatok obocznych nosa. n. porażenia nerwów czaszkowych. Rokowanie jest gorsze niż w ropnych postaciach zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. W/przypadków pozostają następstwa neurologiczne w postaci niedowładów spastycznych. u starszych dzieci.wskazują bóle głowy. objawy oponowe. rż). /rodłem infekcji mogą być:zapalenie ropne ucha środkowego. Płyn jest nieprzejrzysty. VIII. z obniżeniem stężenia glukozy i chloru:odczyny glubulinowe Pandyóego i Nonnegu-Apeha są dodatnie. Towarzyszy temu wysoka gorączka powyżej 4 O 6 C. Górują objawy z zajęciem podstawy 11102)211. ale zwłaszcza objawy charakteropatyczne. którego wynik daje podstawy do wdrożenia leczenia etiouopowego. afazję. Tę postać zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu charakteryzuje podstępngy i powolny początek. Najczęściej występują ilościowe zaburzenia świadomości(senność.

inwazje o. U chorych z powikłaniami psychiatrycznymi stosuje się bądź leki objawowe(uspokajające. W zakażeniach egzogennych podstawową rolę odgrywają wirusy neurotropowe. włośnicę). W takich przypadkach choroba rozpoczyna się mózgowymi zaburzeniami neurologicznymi. Wyniki leczenia poprawiło wprowadzenie acyklowiru(Zovirax)i gancyklowiru(Cymevene). różyczka. bąblowicę muzgu. należą do pierwszych objawów obok zaburzeń neurologicznych(porażenia spastyczne kończyn)i internistycznych(zaburzenia oddychania i . grypa. tj. W rozpoznaniu różnicowym trzeba je jednak brać pod uwagę. We wczesnym okresie występują objawy dyspeptyczne lub grypopodobne z gorączką do 38 C w ciągu tygodnia.Dzieli się je na zachorowania egzogenne i endogenne. Nieco inny przebieg kliniczny mają zakażenia egzogenne ou n. halucynozy. stany maniakalne. W drugiej fazie następuje ponowny wzrost ciepłoty ciała powyżej**#*z towarzyszącymi objawami ze strony oun. utajonego w zakresie ośrodkowego układu nerwowego. Istnieją możliwości leczenia przyczynowego. malaria)i robaczyce(inwazje nicieni. które zostały spowodowane uaktywnieniem przewlekłego zakażenia wirusowego. n. Zaburzenia świadomości. które zakaziły się przebywając w strefie malarycznej(kraje tropikalne).takie. Wirusy przedostają się do ustroju głównie przez przewód pokarmowy. dla których komórki układu nerwowego mają swoisty receptor umożliwiający realizację wstępnej fazy zakażenia. Leczenie wirusowych zapaleń mózgu nie jest łatwe. Zaburzenia psychiczne przypominają ropne zapalenie opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. Zakażenia grzybicze występują w Polsce rzadko. Konykosteroidymają zastosowanie tylko w wybranych przypadkach.. zwanej adsorpcją. Znaczenie psychiatryczne infekcji grzybiczych jest niewielkie. jak:odra. Dotyczy ona osób. w których zapalenie opon i mózgu stanowią bezpośrednie powikłanie chorób wirusowych. potem stan pozornego zdrowia przez kilka lub kilkanaście dni. Również rzadka jest malaria(zimnica tropikalna). Rozpoznanie ułatwia.wywołane pośrednimi formami rozwojowymi tasiemców wągrzycę mózgu. niekiedy drogą płciową i bezpośrednio do krwi. hodowla grzybów z płynu mózgowa-rdzeniowego i stwierdzenie obecności swoistychprzeciwciał. a postacie mózgowe zdarzają się wyjątkowo(zapalenie opon mózgowardzeniowych i mózgu przypomina pod względem klinicznym i zmian w płynie mózgowardzeniowym gruźlicze zakażenie). ospa wietrzna. Zakażenia egzogenne mają przebieg dwufazowy. Taki przebieg zachorowania spotyka się w przebiegu zakażenia wirusem opryszczki i cytomegalii. psychozy z zaburzeniami świadomości)mogą wyprzedzać pojawienie się objawów neurologicznych. znalezienie grzybów w preparatach z płynu mćzgowo-rdzeniowego. półpasiec. gdyż zaburzenia psychiczne(psychozy paranoidalne. bądź przeciwpsychotyczne(neuroleptyki). Czynnikiem wyzwalającym jest obniżenie odporności. To k s o p I a z m o z a jest chorobą rzadką(liczba zachorowań w ostatnich latach nie przekracza 300 przypadków rocznie). układ oddechowy. Zachorowaniami endogennymi nazywamy takie. aż do śpiączki włącznie. nasenne). u. Do chorób inwazyjnych zalicza się:inwazje pierwutniakowe(toksoplazmoza. Chorzy z opryszczkowym zapaleniem mózgu bywają najpierw hospitalizowani na oddziałach psychiatrycznych. zwłaszcza komórkowej. np. Symptomatologia kliniczna i zmiany w płynie mózgowa-rdzeniowym przypominają etiologię gruźliczą.toksokaroza-zespćł larwy wędrującej trzewnej.

Sporadycznie pojawiają się napady drgawkowe. Z punktu widzenia psychopatologii występują okresowo dolegliwości przypominające nerwicę neurasteniczną:zdarzają się powikłania psychozami z zaburzeniami świadomości:stany pomroczne i onejroidalne(majaczeniowa-zamroczeniowe). Zmiany w płynie mogą się cofnąć samorzutnie. W kile bezobjawowej układu nerwowego. Akcja W"przyniosła znakomite wyniki. Robaczyc e. objawów opuszkowych. później oponowa-naczyniowe. Obraz kliniczny przypomina bakteryjne lub wirusowe zapalenie opon. l 992 k 1. wiąd rdzenia. Leczenie polega na podawaniu sulfadoksyny(Fansidar)i chininy. jednojądrowa. kila oponowa-naczyniowa. Typowe dla włośnicy są bóle licznych grup mięśniowych. ale mogą też wystąpić objawy kliniczne innego zespołu. kila naczyniowa mózgu i rdzenia. Zaburzenia psychiczne w przebiegu zakażenia krętkiem bladym ośrodkowego układu nerwowego były po drugiej wojnie światowej bardzo częste. na zakażenie wskazuje wynik badania płynu muzgowo-rdzeniowego:pleocytoza. wreszcie miąższowe i zwyrodnieniowe. Kilowe(ostre)zapalenie opon mózgowych może się rozwinąć w różnym czasie po zakażeniu. kilak mózgu. Dla celów praktyczne-klinicznych zaproponowano podział kiły układu nerwowego na dwie zasadnicze grupy(Stapiński. w zależności od umiejscowienia zmian w mózgu. Niestety w ostatnich kilku latach obserwuje się ponowny wzrost zachorowań. Włzśnica przebiega z bardzo bogatą sympromatykąneurologiczna-psychiatryczną. U chorych. porażeń nerwów czaszkowych. W płynie mózgowa-rdzeniowym stwierdza się zmiany zapalne. kiłowe zapalenie opon. Obok napadów drgawkowych. wylewy dospojówkowe i liczne wybroczyny pod paznokciami rąk i nóg. nie ma też innych subiektywnych ani obiektywnych odchyleń w obrazie klinicznym. najczęstszej postaci tej choroby. co wiązało się z licznymi świeżymi zachorowaniami na kiłę. ale najczęściej w okresie dwóch lat. wysypki skórne. u których wdrożono swoisre leczenie. Rzadziej spotyka się psychozy paranoidalne. zwiększony poziom białka. występują ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości. Największe znaczenie ma kila układu nerwowego występująca w przebiegu kiły pćżnej. obrzmienie i zaczerwienienie spojówek. u części chorych dodatnie serologiczne odczyny kilowe. zaburzenia świadomości. Powojenna. Kila I okresu nie stwarza problemów neurolzgicznych i psychiatrycznych. obrzęki powiek i twarzy. Najpierw przeważają zmiany zapalne oponowe. rokowanie jest dobre. W tej sytuacji trzeba się liczyć z przypadkami kiły układu nerwowego. zanik nerwu wzrokowego. zmiany w płynie mózgowardzeniowym cofają się w czasie kilku dni lub tygodni. mogą wywoływać ogniskowe objawy neurzlogiczne. Kiła U okresu(zwłaszcza nawrotowa)może prowadzić do zajęcia układu nerwowego. Stany wywołane zmianami zapalnymi naczyń:kiła bezobjawowa. chociaż bez gorączki. . U chorych tych nie obserwuje się żadnych wyraźnych zaburzeń psychicznych. Kila układu nerwowego. porażeń. Wągrzyca daje często objawy guza mózgu. napady padaczkowe. dodatnie odczyny globulinowe. Stany wywołane zmianami miąższowymi:porażenie postępujące. 2. ataksji móżdżkowej.krążenia).

jak i psychiatrycznym. Chorzy wypowiadają liczne skargi hipochondryczne. śmierci. reakcji źrenic na światło przy zachowanej reakcji na przystosowanie i zbieżność). objawy dyspep. Jest niewątpliwie najcięższą postacią kiły układu nerwowego. Postępująca ślepota dotyczy jednego oka. zaburzenia snu. stany lęku oraz niepokoju psychoruchowego. tyczne. Nie odgrywa w psychiatrii żadnej roli. męczą się. stają się mniej wydajni w pracy. oponach i naczyniach typowe dla przewlekłego zapalenia. że zanik nerwu wzrokowego występuje też w innych postaciach kiły układu nerwowego. Nierzadko łączy się z porażeniem postępującym(Óboparzhsr). Choroba należy do grupy przewlekłych zapaleń mózgu o powolnym przebiegu. później drugiego. Tarcza nerwu wzrokowego jest szarobiała. Pojawiają się też pierwsze objawy neurologiczne w postaci dyzartrii. Trzeba pamiętać. Charakterystyczny jest postępujący charakter zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych. W wyniku nacieków i zakrzepćww naczyniach mózgu i rdzenia rozwijają się liczne zespoły neurologiczne i psychiatryczne. Choroba nie leczona prowadzi do. Dołączenie się.W przypadkach leczniczo zaniedbanych może rozwinąć się kiła późna układu nerwowego ze zmianami trwałymi w mózgu(wodogłowie)i objawami otępienia. w której stwierdza się patologiczne zmiany w płynie mózgowa-rdzeniowym i dodatnie odczyny serologiczne. Porażenie postępujące. Ta postać kiły występuje u około 3'%nie leczonych lub źle leczonych chorych na kiłę. Zanik nerwu wzrokowego jest skutkiem zapalenia opon w okolicy skrzyżowania nerwów wzrokowych. Kila naczyniowa obrazem klinicznym przypomina postać oponowa-naczyniową. nierówność źrenic oraz. Pierwsze objawy pojawiają się 5-25 lat od chwili zakażenia. W tj postaci kiły pojawia się anizokoria(nierówność źrenic)i brak reakcji na światło oraz porażenia niektórych nerwów czaszkowych. występują u nich. . Wiąd rdzenia jest najczęstszą postacią miąższową kiły układu nerwowego. gdyż jako czysta odmiana naczyniowa jest rzadkością. nerwowej mózgu. cbjawżw ocznych':wąskie źrenice. Zaburzenia psychiczne obejmują zespoły od stanów majaczeniowych do zaburzeń osobowości i otępienia. objawów Argylla i Robensona(brak. płyn jest przeważnie prawidłowy. W odróżnieniu od kiły oponowa-naczyniowej. Kilak mózgu daje objawy guza wewnąuzczaszkowego tak pod względem neurologicznym. Stwierdza się zawężenie pola widzenia. Kila oponowa-naczyniowa mózgu i rdzenia wywołuje zróżnicowane objawy kliniczne w zależności od lokalizacji zmian. Pod względem pwcmor(alogicznym stwierdza się zmiany w tkane. są drażliwi. Zaburzenia psychiczne zwykle wyprzedzają zaburzenia neurologiczne. Rozpoznanie ułatwia wystąpienie u młodego człowieka udaru mózgowego. Przebieg szybki należy do rzadkości. mają trudności w skupieniu uwagi. W początkowym okresie występują niespecyficzne objawy neurasteniczne(stadium neurasteniczne porażenia postępującego). Jego istotą jest zwyrodnienie tylnych sznurów i korzeni rdzenia.

Po kilku lub kilkunastu tygodniach objawy neurasteniczne ustępują miejsca zaburzeniom funkcji poznawczych(otępienie)i zaburzeniom zachowania. wzmożenia i nierówności odruchów okostncwych i icięgnowych każe podejrzewać porażenie postępujące li okres choroby). Pacjent staje się nieobowiązkowy. Mimika ubożeje. W sferze uczuciowej obserwuje si znaczną chwiejność i nietrzymanie afektu. chociaż zdarzają się przypadki z nastrojem depresyjnym lub dysforycznym. W Ul zkresie porażenia pzstępującego nasilają się objawy neurologiczne. W cięższych. taktu i dystansu. poczucie więzi rodzinnej i społecznej. Pojawia się logoklonia. co skłania pacjenta do pudjmowania wielu chaotycznych działań. twarz jest maskowata. spląraniową(amentywną). Wczesna diagnostyka i wczesne leczenie doprowadziły do wyeliminowania III okresu choroby. w którym pojawiają się wielkościowe urojenia(a częściej konfabulacje)o treści wielkościowej(bogactwa. Stwierdza się narastające zaburzenia funkcji pamięciowych(pamięć krótkoterminowa i długoterminowa). siły. język przy wysuwaniu zbacza. zmienia się wyraźnie charakter pisma i dołącza nieuzymanie moczu oraz stolca. Rozpoznanie opiera się na danych z wywiadu. Trzeba dodać. patologicznych złamań kości itd. Proces chorobowy toczy się najczęściej w okolicach czołowych mózgu w związku z czym stosunkowo wcześnie obniżeniu ulega uczuciowość wyższa. nastrój jest przeważnie euforyczny. Przestaje dbać o własną opinię i wygląd zewnętrzny oraz higienę osobistą. zatraca ambicje. depresyjną. amnestyczną-paralityczny zespół Korsakowa. obrzęków. Uwaga jest nadmiernie przerzutna. odleżyn. Ze względu na zmniejszenie ogólnej odporności ustroju na zakażenia. mowa skandowana. nadmiernej potencji seksualnej i sukcesów w kontaktach z kobietami itd.neurologicznych w pustaci wzmożenia napięcia mięśni. występują udary i rzekome udary mżzgowe oraz postępujące po nich niedowłady. zaś obraz psychopatologiczny przedstawia głębokie otępienie. W psychiatrii wyróżnia się następujące kliniczne postacie porażenia postępującego:otępienną. wstydu. nie leczonych przypadkach. Jest 1 początek U okresu cheruby. dość charakterystycznym obrazie klinicznym(neurologiczna-psychiatrycznym)i na wynikach badań dodatkowych. języka i mięśni okrężnych ust. że wprowadzenie penicyliny znacznie złagodziło. Pacjent powinien przejść badania serologiczne. ekspansywną albo klasyczną. lojalności. postać Wicherta(zespół parkinsonoidalny w przebiegu porażenia postępującego). Nierzadkie są ogniskowe objawy korowe(afazja)i napady drgawkowe. władzy. Taki opis przebiegu porażenia postępującego pochodzi sprzed kilkudziesięciu lat. W ogólnym badaniu płynu mózgowa-rdzeniowego stwierdza się duże zmiany:pleocytozę. wzrastająca w ostatnim czasie liczba świeżych zachorowań na kiłę każe myśleć w różnicowaniu etiologii otępienia o kile układu nerwowego. Napęd psychoruchowy(raczej w sensie pobudzenia ruchowego)nieznacznie się podwyższa. Wraz z pzstępem choroby napęd ulega obniżeniu. postacie schizofrenoidalne. naprzemienną(maniakalna-depresyjną). U niektórych chorych zaburzenia pamięci składają się na pojęcie zespołu amnestycznego. . postać Lissauera(porażenie ogniskowe). Istotne znaczenie ma obraz płynu mózgowu-rdzeniowego. choregu. wiądoporażenie i porażenie postępujące okresu młodzieńczego. Jak już wspominaliśmy. Dołączają się drżenia włókienkowe mięśni. często dochodzi do zaburzeń troficznych. Vtrudnieniemw postawieniu prawidłowego rozpoznania jest zaprzeczanie infekcji kiłowej przez. przebieg porażenia postępującego i przyczyniło się do poprawy rokowania.

Powikłania psychiatryczne leczy się w zależności od rodzaju zespołu psychopatologicznego. Obowiązująca do 1993 r.zwiększenie poziomu białka. zwłaszcza porażenia postępującego w psychiatrii. Zwalczania Chorób Zakaźnych w USA(CDĆ-Centers fur Disease Contr przyjął nową definicję AIDS. Leczenie kiły ośrodkowego układu nerwowego. neosalwarsanu. chociaż trudny technicznie*kosz*ow*. O rozpoznaniu decydują odczyny serologiczne:klasyczne i krętkowe. TPH)badanie krętkowe opiera się na antygenach uzyskiwanych z krętków. Zespół nabytego upośledzenia odporności(AIDS)2. Ośrodek. dodatnie odczyny globulinowe. przed wprowadzeniem penicylin opierało się na wstrzykiwaniu bizmutu. TPI-odczyn immobilizacji krętków(test Nelsona)jest najbardziej swoisty ze znanych testów kilowych. przez cu najmniej 2 tygodnie. Ujemny wynik odczynów klasycznych nie stanowi dostatecznej podstawy do wykluczenia kiły układu OTWOWSZO.definicja AIDS opierała się wyłącznie na kryteriach klinicznych. Od lat czterdziestych stosowanie penicyliny wyeliminowało te metody. Rządku wykonuje się dzisiaj również złotowy odczyn koloidowy Langego(charakterystyczne było wyraźne odbarwienie w pierwszych probuwkach. Odczyny krętkowe. Najczęściej stosuje się:penicylinę krystaliczną G(dzżylnie 20-30000000 j. I stycznia 1993 r. VSR)używa się antygenu kardiolipidowego. Podostre srwardniające zapalenie mózgu(SSPE):3. nawet przez kilka lat. co zwykle ukazuje się leczeniem niewystarczającym. 1. obejmującą wszystkie osoby seropozytywne względem HIV. w 1981 r.w Stanach Zjednoczonych. dożylnie. zaś w krętkowych(TPI. Przewlekłe zakażenia wirusowe. W wyniku przeprowadzania leczenia odczyny te stają się doić szybko ujemne. FTA-AIS-odczyn immunnluorescencji krętków jest bardzo czuły i swoisty. Odczyny Bordeta i Wassermanna oraz Kolmera straciły na znaczeniu.i cefuiakson 2 g/dobę. /dobę)z jednoczesnym doustnym zażywaniem probenecidu(Benemid)co 6 godzin po 500 mg. Chorobę Creutzfeldta-Jakuba. zmiana definicji. który wykonuje się w oddziałach szpitalnych rutnowu. Omówimy tutaj:1.nastąpiła. wymagają więc potwierdzenia wysoce swoistymi odczynami krętkowymi. Po porażeniu postępującym dawki antybiotyków muszą być wysokie. Po leczeniu utrzymuje się długo wynik dodatni(w niskim mianie). przy niewielkich zmianach w następnych). zaś w przypadkach uczulenia na penicylinę stosuje się retacyklinę(500 mg co 6 godzin przez 30 dni). penicylinę benzatynową G. Odczyny klasyczne mogą być nieswoiście dodatnie. Niekiedy na podstawie kontrolnych badań klinicznych i serologicznych zachodzi konieczność powtórzenia kuracji. FTA-AIS. erytromycynę w dawkach jw. u których liczba limfocytów . a także na terapii gorączkowej(zimnica). Istotne znaczenie ma odczyn VDRL. bez leczenia. mogą też wygasać samoistnie. Przestano w niej uwzględniać obraz kliniczny choroby. W odczynach klasycznych(VDRL. Zespół nabytego upośledzenia odporności(AIDS-Acąiredlmmune Deficiency Syndrome)został opisany po raz pierwszy.

z uprzywilejowanie to ma charakter względny i polega na fizjologicznej adaptacji procesów odpornościowych do specyficznego środowiska mózgu. jest mniejsza niż ZOO/ul. Zakażenie następuje poprzez stosunek płciowy(zakażeniu ulegają osoby zarówno w wyniku stosunków homo-. jak i heteroseksualnych). wywołanych uszkodzeniem i obniżeniem ilości limfocytów T. Zakażeniu ulega też obwodowy układ nerwowy. u około 20%osób zakażonych HIV. Pierwszym objawem są zaburzenia funkcji poznawczych. Okres utajenia od chwili zakażenia wynosi od kilku miesięcy do kilkunastu lat. są zaburzenia motoryczne i funkcji poznawczych(demzmia). Zważywszy. .CD. czyli stanowi mniej niż 1-4%ogólnej liczby limfocytuw T. powstały warunki do prowadzenia badań dotyczących zaburzeń psychicznych w AIDS na stosunkowo dużych grupach chorych. Przez wiele lat sądzono. i 15. Bardzo charakterystyczny jest obraz GIG:rytmiczne. Przyczyną zaburzeń immunologicznych. a dopiero w U fazie pojawiają się ruchy mimowolne(rytmiczne mioklonie kończyn. często ze sztywnością pozapiramidową). wywołanymi bezpośrednim działaniem HIV-I na*#u n. że mózg jest narządem immunologicznie uprzywilejowanym. u których choroba nie osiągnęła. Chodzi tutaj o zakażenia wirusowe. Podostre stwardniające zapalenie mózgu(SSPE)występuje w przebiegu utajonego zakażenia mutantem wirusa odry. Jest to rzadka choroba w Polsce zapadalność roczna wynosi I przypadek na I milion ludności. że wirus ten wykazuje nie tylko limfotropizm. Najnzwsze badania wskazują jednak. uogólnione wyładowania grup wysokonapięciowych fal(U i Ul faza). U-44 stwierdzono objawy otępienia. oportunistycznych"infekcji lub procesów nowotworowych rozwijających się w warunkach upośledzonej odporności immunologicznej. że w grupie 1001 pacjentów zakażonych HIV 162 wymagało pomocy psychiatrycznej-u 52 rozpoznano depresję według kryteriów DSM. W późniejszych okresach czynność bioelektryczna ulega rozlanemu zwolnieniu i pojawiają się zmiany w czynności podstawowej. które uznano za kryteria AIDS według starjdefinicji. ale także silny neurnropizm. . Dzisiaj wiadomo. przez przetoczenie krwi lub używanie(przez narkomanów)nie wyjałowionych strzykawek i igieł do iniekcji. że pandemia HIV trwa już na świecie kilkanaście lat. Wirus jest wrażliwy na podwyższoną ciepłotę i guza organizmem gospodarza szybko ginie. Z badań przeprowadzonych w połowie lat dziewięćdziesiątych w USA(Baltimore)wynika. Z innych badań wynika. W AIDS wirus HIV zakaża bezpośrednio komórki mikrogleju. 2. że zaburzenia neurologiczne i psychiatryczne mogą mieć charakter pierwotny(następstwa zapalenia mózgu)i wtórnych uszkodzeń układu nerwowego powstających w przebiegu dodatkowych. Najczęściej chorują osoby między 10. rzadziej bakteryjne. grzybicze i pierwomiakowe. 4%kilkunastmiesięczna obserwacja ujawniła epizody maniakalne. Trzeba wreszcie dodać. z punktu widzenia objawów klinicznych. rż. U 1. stadiuw rozwoju. co prowadzi do zapoczątkowania produkcji znacznych ilości cytokin i innych substancji toksycznych dla neuronów. Najczęściej stwierdzanymi zaburzeniami neurologicznymi i psychiatrycznymi. że otępienie występuje. jest infekcja retrowirusem z grupy lentiwirusów. Leczeniem zajmują się wyspecjalizowane ośrodki leczenia AIDS. Zmiana definicji spowodowała statystyczny wzrost ogólnej liczby przypadków chorych na AIDS. Powodem tego było włączenie grupy osób spełniających kryteria immunologiczne.pomocniczych(w mniejszym stopniu limfocytów B i monocytów).

Zmiany w płynie mózgowa-rdzeniowym nie wykazują swoistych zmian, z wyjątkiem obecności przeciwciał odrowych. Jak dotąd, nie ma skutecznego leczenia. U większości chorych zgon następuje w ciągu 3-5 lat. Największe nadzieje wiąże się ze szczepieniami przeciwodrowymiu dzieci(pierwsze w l 3, -14, miesiącu życia, drugie w wieku szkolnym). Tego rodzaju profilaktyka może się przyczynić do likwidacji SSPE. 3. O ho re ba Ćre u tz fe I d ta-J ak oba stanowi podostrą encefalopatię gąbczastą występującą u ludzi na całym świecie, wywołaną przez, wirus powolny"(inkubacja trwa kilka do kilkunastu lat). Choroba wzbudziła w ostatnim czasie zainteresowanie badaczy ze względu na możliwość zakażenia ludzi przez mięso wołowe(choroba szalonych krów). Dowodem wirusowej etiologii może być fakt, że udało się chorobę(wirus:)przeszczepić z mózgu ludzi chorych na szympansy. U zwierząt odtworzono zespół kliniczny i morfologiczny choroby Creutzfeldta-Jakoba. Jedną z hipotez dotyczących patogenezy choroby Creutzfeldta-Jakoba jest teoria prionów stworzona przez kalifornijskiego badacza Stanleya 8. Prusinera(laureata nagrody Nobla w 1997 r.), próbująca wyjaśnić mechanizm przenoszenia choroby ze zwierząt na ludzi(choroba szalonych krów). Priony, mające strukturę białkową(proteiny), znajdujące się w każdym organizmie, zmieniają swój charakter pod wpływem, złych"prionów, tj.mających odmienną strukturę przestrzenną. Owe priony mogłyby być przenoszone drogą pokarmową. Tłumaczyłoby to epidemię u brytyjskich krów, które były karmione paszą zawierającą domieszkę mączki uzyskanej z padłych zwierząt. Do tej pory uczeni odnosili się sceptycznie do pogląduw Prusinera, ale obecnie nie wyklucza się możliwości, że spożywanie, zakażonego"mięsa chorych zwierząt może prowadzić do rozwinięcia się choroby Creutzfeldta-Jakuba, będącej ludzką odmianą choroby szalonych krów. Czas pokaże, czy hipotezy te znajdą potwierdzenie w dalszych obserwacjach klinicznych i szczegółowych badaniach. neuropatologicznych. Pozycja nozologiczna tego schorzenia nie jest jednak jasną. ponieważ u ponad 10%chorych stwierdza się rodzinne jej występowanie. W częśd*przypadków opisywano przekazywanie choroby według typu dominującego aut somalnego. Być może mamy do czynienia z niejednolitą(niehomogenną)grupą chorób. Choroba(postać rodzinna)występuje w piątym lub szóstym dziesiątku lat.. Najczęściej około 40, rż, , znacznie rzadziej w młodszym wieku(20, lż). Zapadalność gazu nielicznymi ogniskami endemicznymi, wynosi w wielu krajach, około I na i milion ludności rocznie(Kulczycki, l 992). Rozpoznanie zpiera się na badaniu neurologiczna-psychiatrycznym i badaniach. pracuwnianych. Jednym z pierwszych objawów jest szybko narastające otępienie. Po kilku tygodniach obserwuje się ruchy mimowolne o charakterze zrywań mięśniowych i mioklonii, drżenia, niezborności kończyn, zaburzenia równowagi. W niektórych przypadkach może się rozwinąć ślepota korowa. Spośród badań pracownianych najbardziej przydatne jest badanie EEG. W okresie pełnego rozwoju choroby rejestruje się uogólnione zwolnienie czynności bioelektrycznej z rytmicznymi synchronicznymi falami ostrymi o częstości 0. 5-3 Hz. Płyn mózgowa-rdzeniowy nie wykazuje odchyleń od normy.

Tomografia komputerowa głowy może w późniejszym okresie ujawnić mierny zanik mózgu. Rokowanie jest niepomyślne, nie ma bowiem leczenia przyczynowego. Śmierć następuje w okresie od roku do 2 lat od wystąpienia pierwszych objawów. Ze względu na przypuszczalną etiologię zakaźną obowiązują surowe reguły antyseptyczne. Wyrazem działań profilaktycznych jest likwidacja stad bydła zainfekowanych wirusem choroby szalonych kruw. Padaczki. Definicja, etiologia i patogeneza Szczegu(owych infzrmaji na temat padaczek powinny dostarczać podręczniki neurologii, gdyż problematyka ta jest przede wszystkim przedmiotem zainteresowania tej specjalności medycyny. Nie oznacza to jednak, że padaczki przestały interesować psychiatrów. Epileptologię, czyli gałąź medycyny zajmującą się tymi zespołami chorobowymi, umieszcza się na styku kilku specjalności:neurologii, neurochirurgii, pediatrii, psychiatrii i kilku innych. Wystąpienie napadu padaczkowego nie oznacza jeszcze padaczki. Napady padaczkowe stanowią jedną z podgrup napadów pochodzenia mózgowego(Mąjkowski, 19861:należą do nich napady z niedokrwienia(np.napady w wyniku nagłego zatrzymania czynności serca), napady pochodzenia neurotoksycznego, napady w następstwie zatrucia wodnego, napady pochodzenia metabolicznego(np.niedocukrzenie, niewydolność wątroby, zatrucie alkoholem), napady psychogenne, związane z rytmem snu(np.narkolepsja), ruchowe mimzwolne pochodzenia pozapiramidcwego(np.napady dyskinetyczne w trakcie leczenia neuroleptykami), np.o nie ustalonym pochodzeniu, lecz nie związane z wymienionymi czynnikami. Napad padaczkowy jest wyrazem gwałtownego i nadmiernego wyładowania komórek nerwowych w następstwie depolaryzacji błony komórkowej. Temu zjawisku towarzyszą wyładowania czynności bioelektrycznej neuronów, a także zróżnicowane objawy kliniczne:zaburzenia ruchowe, zmysłowe, przytomności i świadomości, emocjonalne, wegetatywne, intelektualne(poznawcze), a niekiedy różne kombinacje tych objawów. Powtarzanie się napadów upoważnia do rozpoznania padaczki. Nie istnieje ścisły wykładnik liczbowy, który by określał, ile napadów oznacza padaczkę. Padaczkę określa się zwykle jako przewlekle zaburzenie mózgowe o różnej etiologii, charakteryzujące się nawracającymi napadami. Tylko wyjątkowo można rozpoznać padaczkę po jednym napadzie, jeżeli zapis 810 wykazuje bezsporną i charakterystyczną patologię(np.symetryczne wyładowania iglic, fal ostrych lub zespołów iglicy i fali wolnej). Nikt już dzisiaj nie uważa padaczki za chorobę w znaczeniu jednostki nozologicznej. Dla określenia polietiologii tego zespołu świadomie użyliśmy w tytule określenia, padaczki"W praktyce klinicznej używamy najczęściej terminu padaczka szczątkowa lub organiczna, np.po przebytym urazie czaszkowe-mózgowym lub padaczka objawowa, jeżeli napady padaczkowe są wyrazem toczącego się aktualnie procesu chorobowego w mózgu, np.guza nowotworowego, ('oraz rzadziej natomiast rozpzznaje się padaczkę samoistną, używając raczej określeń:padaczka czynnościowa, nie ustalonego pochodzenia, skrytopochodna. Mówiąc o e fi o I o g i i padaczki musimy pamiętać, że jej ustalenie nie należy do łatwych zadań. Nie zawsze rzucający się w oczy lub sugerowany w wywiadzie, czynnik etiologiczny"jest w istocie odpowiedzialny za wystąpienie padaczki. Zdarza się często, że, ustalona etiologia"jest jedynie prawdopodobna lub domniemana. Przypadki z rzeczywiście ustaloną etiologią stanowią zaledwie 20-306. Szczegółowe rozważania na temat p r z y c z y n padaczek należą do neurologii. W naszym rozdziale zajmujemy się przede wszystkim aspektami psychiatrycznymi padaczek.

Dla przypomnienia podamy, że wśród różnych przyczyn pierwsze miejsce zajmują urazy głowy(łącznie z urazami okołoporodowymi). Udział innych czynników etiologicznych jest procentowo zbliżony. Wymienia się przyczyny toksyczna-metaboliczne, czynniki zapalne(zapalenie mózgu i opon mózgowych), choroby naczyniowe mózgu, choroby zwyrodnieniowe(np.zespoły otępienne, pierwotnie zwyrodnieniowe typu Alzheimera), nowotwory itd. W tym miejscu należy przypomnieć, że w każdym przypadku napadów padaczkowych lekarz powinien dążyć do ustalenia ich przyczyny, a nie poprzestawać na postawieniu ogólnikowego rozpoznania "padaczka"Również patogen e z a padaczek i napadów padaczkowych należy do neurologii. Poniższe informacje mają charakter przypomnienia wiedzy wyniesionej z wykładów neurologii, mogą być bowiem przydatne w rozpatrywaniu aspektu psychiatrycznego padaczek. Przede wszystkim trzeba sobie uświadomić, że napad padaczkowy jest skutkiem zmienionej reaktywnzici lub stanu lizjzlogicznegoczęści lub ca(ziej mózgu. Wyładowanie bioelektryczne(padaczkowe)i napad padaczkowy są wlaściwziciamizaruwno zdrowej, jak i uszkodzonej komórki nerwowej. Pobudliwość komórek nerwowych jest związana z tzw.pługiem drgawkowym, będącym indywidulaną cechą człowieka. U ludzi z niskim progiem, nawet bodźce fizjo. logiczne mogą wyzwolić napad padaczkowy. Tym samym napad padaczkowy, można wywołać w zasadzie u każdego człowieka i zwierzęcia. Nie można zatem(rozpatrywać mechanizmu napadów padaczkowych bez uwzględnienia genetycznie. uwarunkowanego pogotowia padaczkowego lub niskiego progu pa-. daczkowego. Nasuwa się tutaj analogia do rodzinnej ta więc genetycznie uwarunkowanej)skłonności lub podatności na niektóre inne choroby, np.chora niedokrwiennej serca, astmy, cukrzycy, miażdżycy, nadciśnienia tętniczego itd. Działanie tego samego czynnika etiologicznego(np.urazu głowy)u człowieka. z wysokim progiem padaczkowym i niskim pogotowiem padaczkowym może nie. spowodować napadów padaczkowych, podczas gdy u osoby z niskim progiem drgawkowym i wysokim pogotowiem padaczkowym prawdopodobieństwo wy-. siąpienia napadżw jest znacznie większe. Istnienie pogotowia padaczkowego usiłowane tłumaczyć za pomocą różnych hipotez. Symptomatyka napadów padaczkowych zależy od rodzajów dróg i sposobów propagacji(szerzenia się)wyładowań. Przeważnie chudzi o wyładowani miejscowe. Przestrzenną sieć komórek, zbejmującą pewien obszar mózgowia, będącą źródłem wyładowania bioelektrycznego określa się nazwą ogniska padaczkowego(albo padaczkorodnego). Oprócz ogniska pierwotnego mogą powstawać ogniska wtórne, a więc obszary wyładowań napadowych oddalone od pierwotnego ogniska przynajmniej o jedną synapsę. Bardzo często wtórne ogniska padaczkowe usadawiają się w płacie skronizwym(padaczka skroniowa), co ma związek z bogatymi połączeniami obydwu półkul przede wszystkim przez spowiło wielkie mózgu. Najprawdopodobniej mechanizm powstawania wtórnego ogniska jest podobny, lub taki sam, jak w przypadku eksperymentalnego ogniskw padaczkowego u zwierząt metodą kindlingu. Zjawisko kindlingu(ang.rozniecenie, rozpalenie)opisał Goddard w 1971 r. Chodzi z jedną z technik stosowanych w epilepwlogii doświadczalnej, polegającą na powtarzalnym drażnieniu, np.bodzcem elektrycznym, określonego pola mózgowego. Regularne drażnienie słabym, podprogowym prądem elektrycznym nie wywołuje początkowo u

zwierzęcia doświadczalnego żadnych zmian w jego zachowaniu(behawwralnych), dopiero drażnienie przez wiele tygodni doprowadza do, spontanicznych"ogniskowych wyładowań i ostatecznie-do napadów padaczkowych. Zdaniem Majkowskiegz(1986)technika ta prowadzi du długotrwałych zmian plastycznych neuronów mózgu, wyrażających się powstawaniem nic tylko ogniska padaczkowego, ale i innych rozsianych zmian w ca(ym mózgu. Zjawisko kindlmgu ma dużo wspólnych cech z procesem uczenia i pamięci. Decydującą rolę w poznaniu pawmechanizmu padaczkowego odegrały badania bioelektryczne. Dzięki badaniu lfG stało się możliwe poznanie zasadniczego elementu patofizjologicznego, jakim jest wyładowanie bioelektryczne w uszkodzonych neuronach. Klasyfikacja padaczek i napadów padaczkowych. Zarówno padaczki, jak i napady padaczkowe dzielono w przeszłości według różnych kryteriów. W tym zwięzłym rozdziale pominiemy jednak ich historyczny przegląd. Zgodnie z międzynarodowymi ustaleniami obowiązuje obecnie podział pada czek na trzy zasadnicze grupy(podział GastautkPadaczki uogólnione:1. Pierwotnie uogólnione:2. Wtórnie uogólnione 3. Nie określone uogólnione. Il. Padaczki częściowe. Ul. Padaczki nie sklasyfikowane Masland(według Majkowskiego, l 9 b 6)zaprzponował szerszy podział, wychodząc z kategorii semantycznych:etologii, fizjologii(postać napadu), podłoża anatomicznego i wieku lub okoliczności wystąpienia zespołu. W ren sposób powstały cztery grupy klasyfikacyjne, kłute dzielą się jeszcze na wiele szczegółowych podgrup. Z klasyfikacją Gastaut padaczek zbieżna jest klasyfikacja napadów według propozycji Komisji ds. Klasyfikacji i Terminologii Międzynarodowej Ligi Przeciwpadaczkowej(LL. AJ. ).Była ona przedmiotem kilkakrotnych rewizji. Opracowanie z 1981 r.przedstawia się następującz:1. Napady częściowe(ogniskowe, napady miejscowej:A. Napady częściowe proste(bez zaburzeń świadomości). 1. Z objawami ruchowymi:a)ogniskowe objawy ruchowe bez, marszu", b)napady Jacksona, c)napady wersywne(ogólnie kontrowersywne)d)pastoralne, e)fonacyjne(wokalizacja albo zahamowanie mowy). Z objawami autonomicznymi(wegetatywnymi). Z objawami nadwrażliwości somatycznej albo z objawami zmysłowymi(sensorycznymi)-proste zaburzenia spostrzegania np.kłucia, mrowienia, błyski świetlne, szumy. Z objawami psychicznymi(zaburzenia wyższych czynności nerwowychka)afatycznymi, b)dysmnestycznymi(np.dćja vu), c)myślenia(np.myśli przymusowe), d)afektywnymi(dystymicznymi-przygnębienie, złoić, lęk)e)spostrzegania, np.w rodzaju napadowej mikropsji, fi złożonymi zaburzeniami spostrzegania, np.muzyka, sceny. apady częściowe z objawami złożonymi(z zaburzeniami świadomości)1. Początek napadu częściowego prostego z następowymi zaburzeniami świadomości:a)z objawami

częściowymi prostymi(Al do A 4)i zmienioną świadomością, b)z autumatyzmami. 2. Z zaburzeniami świadomości już na początku napadu:a)wyłącznie z zaburzeniami świadomości, 13Psychiatria. b)z prostymi objawami częściowymi(od Al do A 4), c)z automatyzmami. Napady częściowe, z kturych rozwijają się uogólnione napady toniczna-. -kloniczne(napady toniczna-kloniczne, z częściowym początkiem). 1. Napady częściowe proste, które uogólniają się w napady toniczna-, -kloniczne. 2. Nlapady częściowe z objawami złożonymi, kture uogólniają w napady toniczna-kloniczne. 3. Napady częściowo proste, przechodzące w napady częścioyz objawami złożonymi, uogólniające się następnie w napady toniczna-kloniczne. Il. Napady uogólnione(drgawkowe i niedrgawkowec 1. Napady absencyjne(absencje). 2. Napady miokloniczne. 3. Napady toniczne. 4. Napady toniczna-kloniczne. 5. Napady atoniczne. 6. Napady akinetyczne. 7. Napady niemowląt. Ul. Napady jednostronne lub przeważnie jednostronne. IV. Napady nie sklasyfikowane. Nawet pzwyższy uproszczony pzdział uwidacznia, jak dalece zróżnicowany obraz kliniczny mogą mieć napady padaczkowe. Trzeba nie lada biegłości i doświadczenia, aby prawidłowo rzzpoznać i zaklasyfikować poszczególne gatunki napadów. Stopień trudności diagnostycznych wzrasta, gdy u jednego chorego występuje kilka rodzajów napadów padaczkowych. Epidemiologia padaczek. Określenie rzeczywistych wskaźników zachorowalności i rozpowszechnienia padaczki jest trudne z przyczyn metodologicznych. Większość statystyk odnosi się bowiem do tzw.zarejestrowanych przypadków palaczki. Duża część chorych skutecznie zataja fakt choroby, leczy się w warunkach zapewniających maksymalną dyskrecję. Również wyniki badań epidemiologicznych, nawet w różnych próbach populacyjnych, traktujemy z ostrożnością.

Wiarygodne źródła informacji to:dokumentacja szpitalna, poradniana lub specjalne rejestry chorych na padaczkę. Ankietowe badania ludności są niepewnym źródłem, gdyż ankietowani nie muszą się do choroby przyznawać, nawet gdy zapewnia się im anonimowość odpowiedzi. Wskaźniki zachzrowalności i rczpzwszechnienia wykazują duże wahania w różnych krajach i w różnych populacjach. Nie wskazuje tu jednak na jakieś regionalne zależnzści, lecz wynika z niejednakowych kryteriżw definicyjna-rozpoznawczych(np.włączanie do statystyk tzw.drgawek okolicznościowychgorączkowych). Wskaźnik rozpowszechnienia padaczki ocenia się na 0. 5-O, /'%:liczbę chorych na palaczkę w Polsce-na ukute 150 tysięcy. Rozpowszechnienie ostrych i przewlekłych zaburzeń psychicznych u chorych na padaczkę podano poniżej. Klinika napadów padaczkowych. Nie jest rzeczą możliwą omówienie w tym krótkim rozdziale obrazu klinicznego i przebiegu wszystkich rodzajów napadów. Z przedstawionej wyżej klasyfikacji wynika, że istnieją dwie duże grupy napadów:uogólnione i częściowe. Napady uzgólnione mogą mieć od początku charakter zgeneralizuwany(padaczka pierwotnie uogólniona)lub być następstwem wtórnego uogólnienia się napadu częściowego(ogniskowego). Najczęściej spotykane typy napadów to:uogólniony(toniczna-kloniczny)napad drgawkowy, napad absencyjny(dawna nazwa:napad mały, gem md, niepoprawny termin-napad nieświadomości), napad częściowy prosty lub złożony. Przed omówieniem poszczególnych napadów godzi się jeszcze raz podkreślić że występowanie objawów w sposób napadowy nie może być podstawą do rozpoznania padaczki. Napadowe zjawiska pochodzenia mózgowego wymagają odpowiedzi na cztery zasadnicze pytania:1. Czy chudzi o napad padaczkowy czy niepadaczkowy? 2. Jaki jest'rodzaj napadu padaczkowego(od początku uogólniony czy częściowy)? 3. Jaka jest przyczyna napadu padaczkowego(etiologia zudaczki)? 4. Jakie jest rokowanie(padaczka czy reakcja padaczkzwa, ewentualnie rokowanie co do choroby podstawowej)? Bardzo pomocny w rozpoznaniu padaczki jest szczegółowy i ukierunkowany wywiad, a znaczenie rozstrzygające w przypadkach wątpliwych ma zaobserwowanie napadu przez lekarza, najlepiej z możliwością wykonania w trakcie lub bezpośrednio po napadzie badania EEG. Duży postęp w rozpoznawaniu padaczki dało wprowadzenie techniki magnetowidu i telemetrii do zsynchronizowanej obserwacji napadów padaczki i zapisu EEG. Napad drgawkowy uogólniony(toniczna-kloniczny), napad duży(grand mw). Napad pierwotnie uogólniony rozpoczyna się bez żadnych objawów zwiastujących nagłą utratę przytomności. Chory upada z powodu tonicznego skurczu wszystkich mięśni ciała. Niekiedy wydaje z siebie krzyk(mdor)podobny do krzyku pawia. Ze względu na przewagę mięśni prostowników nad zginaczami chory pręży się, kończyny dolne prostują się, usta otwierają, ręce są zgięte i przywiedzione, palce zaciśnięte, kciuki wtłoczone w dłonie. Po krótkim okresie znieruchomienia(zkres tężcowy)całego ciała odbywa się powolny skręt tułowia

w stronę silniejszych antagonistów-np.głowa skręca się w bek. Oczy są otwarte, gałki oczne zwracają się w tę stronę co głowa, źrenice są rozszerzone i nie reagują na światło. W następstwie bezdechu pojawia się sinica. Fu 20-30 sekundach trwania skurczu tonicznego występują drobne drżenia w mięsniach, potem drgawki kliniczne:szybkie, rytmiczne i przeważnie symetryczne. W tej fazie napadu, w następstwie naprzemiennych skurczów zwieraczy może dojść do oddania moczu, stolca i wytrysku nasienia(u mężczyzn). Pojawiają się oddechy, sinica powoli ustępuje. Ślina na ustach może być podbarwiona krwią wskutek przygryzienia języka lub zranienia błony śluzowej. Całość napadu drgaw. kowego, łącznie z okresem tonicznym i klonicznym, trwa od I do 1, 5 minuty(jem nie dłużej niż 2 minuty). Po ustąpieniu drgawek chory jest w stanie śpiączki, kłom stopniowo ustępuje miejsca półśpiączce, przechodząc w sen. Napad wtórnie uogólniony bywa poprzedzony okresem zwiastunów trwającym kilka godzin lub dni. Chory uskarża się na złe samopoczucie, pmggnębienie, apatię, bóle i zawroty głowy. Obserwuje się zmianę nastroju, rozdrażnienie. 'kłótliwość i skłonność do konfliktów z otoczeniem. Na krótko(kilka sekund)przed uogólnieniem się napadu występują obja, sygnałowe"(Gastaut), noszące w tradycyjnej epileptologii nazwę aury(powiewu), a błące w istocie początkiem napadu częściowego. W zależności od obszaru mmzapoczątkowującego napal uogólniony mogą to być napady częściowe proste(ruhywe, wegetatywne, sensoryczne, psychiczne:dysmnestyczne, ideacyjne, dystymiczne i lub złożone, tj.zawierające elementy jakościowo zmienionej świadomości. Napad drgawkowy uogólniony może przebiegać zgodnie z omówionymi fazami w sposób symetryczny, jeżeli chodzi o składnik drgawkowy, może jednały wykazywać odchylenia od tego schematu. Częste napady poranne lub jednostronne. (pobudzenie padaczkowe nie przechodzi na drugą półkulę mózgu). Napad niedrgawkowy uogólniony, napad mały(zem na(, alrewce), absenny lub nieświadomości. Napady te mogą mieć rćżny przebieg. W typowej postgpolegają na krutkiej(5-15 sekund)przerwie w strumieniu świadomości i nie ypoprzedzone żadnymi objawami zwiastunowymi. W trakcie napadu absegcyjn ego zablokzwane jest spostrzeganie, chory jest, psychicznie nieobecny"(stąd termin mrewce), nieruchomieje, przerywa wykonywaną czynność, milknie mbardzo krótko, by po chwili podjąć przerwany wątek rozmowy. Pacjenci przeważnie nie mają poczucia przebytegz napadu. Powtarzające się w krćrkich odstępach czasu napady noszą nazwę piknolepsj i. Nietypowe odmiany napadów absencyjnych przebiegają z miokloniami, ze zwiększeniem napięcia mięśniowego-symetrycznym lub niesymetrycznym z nagłą utratą napięcia mięśni postawy(atonia), z prostymi automatyzmami(mlaskanie ustami, ruchy połykania)i z objawami wegetatywnymi. W rozpoznaniu różnicowym w stosunku do innych gatunków napadów padaczkowych ważna rola przypada badaniu EEG. Napadom absencyjnym towarzyszą symetryczne i synchroniczne wyładowania iglic-fal o częstotliwości 3 c/y(odmiany nietypowe mają zbliżony rytm). Napady c z ę i c i owe pros te przebiegają z objawami:ruchowymi(drgawki typu Jacksona), wegetatywnymi(napadowy ślinotok, poty, zaczerwienienie twarzy przyspieszenie akcji serca),

sensorycznymi(parestezję, błyski, elementarne dźwięki)i psychicznymi(napadowa afazja, złudy pamięciowe utożsamiające typu doją vu, myśli przymusowe, krótkotrwałe zmiany nastroju). Napady częściowe mogą również przebiegać z objawami złożonymi, np.w zakresie funkcji spostrzegania-chory słyszy napadowa stale 1 sarną frazę muzyczną lub widzi złożone sceny(dawna nazwa:stany marzeniowedreamy states). W piśmiennictwie epileptologicznym używa się niekiedy na określenie tych stanów błędnej nazwy, napadowe halucynacje". Zjawiska te różnią się od omamów tym, że przebiegają bez sądu realizującego, czyli poczucia rzeczywistości. Nie używa się dzisiaj również nazwy, napady psychcsensoryczne". M. Jarosz nadał im, w celu odróżnienia od halucynacji, nazwę halucynoidów. Napady częściowe z objawami złożonymi mogą początkowo wyrażać się objawami prostymi, a ich złożoność polega na występowaniu zaburzeń świadomości(od samego początku napadu lub w jego przebiegu)i dołączaniu się automatyzmów ruchowych. W nowej klasyfikacji nie używa się terminu, napad psychomotoryczny"(dawna nazwarównoważniki pomroczne). Pod względem psychopatologicznym mamy oczywiście do czynienia z nagłą jakościową zmianą świadomości. Jeżeli chodzi o symptomatykę, to rozróżniamy następujące automatyzmycj 1)pokarmowe(żucie, przełykaniek 2)mimiczne, które mogą wyrażać jakieś stany afektywne, np.strach 3)gestykulacyjne, skierowane ku jednostce lub ku otoczeniu:4)poruszeniowe(lokomocyjne):5)słowne. Ognisko zapoczątkowujące napad częściowy z objawami złożonymi znajduje się przeważnie w płacie skroniowym(układ skroniowa-limbiczny)i stąd w starszym nazewnictwie używano określenia, padaczka skroniowa"Stany padaczkowe. Mianem tym określa się przewlekanie się czasu trwania pojedynczego napadu padaczkowego lub występowanie napadów w krótkich odstępach czasu. Każdy rodzaj napadów może osiągnąć rozmiary stanu padaczkowego. Z punktu widzenia klinicznego i elektroencefalograficznego rozróżnia się stany napadów uogólnionych, jednostronnych i częściowych. Psychiatra styka się najczęściej ze stanem padaczkowym napadów uogólnionych(smws grand-ma(, (IM), stanem typowych napadów absencyjnych(Ówwzem-mai, FM)i stanem napadów częściowych złożonych z automatyzmami(mmezsycWzmztzncar). We wszystkich tych stanach padaczkowych mamy do czynienia z ilościowymi zaburzeniami przytomności lub jakościowymi zaburzeniami iwiadoTOSCl. Ostre zaburzenia psychiczne w padaczkach. Pojęcie, psychozy padaczkowe"ma dzisiaj znaczenie wyłącznie historyczne:było ono zresztą zawsze wieloznaczne. Psychozy u chorych na padaczkę należałoby podzielić według tego samego klucza klasyfikacyjnego, jaki generalnie obowiązuje w nozogrwii psychiatrycznej, a mianowicie na psychozy somatogenne, endogenne i psychogenne. Takie stanowisko zajmują eksperci WHO(por. Słownik terminologiczny-padaczki):według nich nie zaleca się stanowczo terminów "ostra i przewlekła psychzza padaczkowa", lecz proponuje określenie, psychozy u chorych na padaczkę". Terminologia ta bowiem nie przesądza z góry związku patogenetycznego psychozy z padaczką. Udowodnienie związku między psychozą a wystąpieniem napadów padaczkowych nie jest sprawą prostą.

Nie ma np.wątpliwości co do związku przyczynowego z padaczką takich psychoz, jak przed-i ponapadowe zamroczenie czy omćwione w poprzednim podrozdziale stany padaczkowe przebiegające z zaburzeniami przytomności i świadomości(stan psychomotoryczny). Znacznie trudniej udowodnić tę zależność w psychzzach schizofrenicznych, ufektywnych itd. Klasyfikacja psychoz u chorych na padaczkę przedstawia się następuąggl. Psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości(pozostające w zwig-ku czasowym z napadami i bez wyraźnego związku z napadami)-sąg(pomroczne o różnym stopniu zamącania świadomości, stany majaczeniowe. (delirium emlezacam według dawnych autorów). 2. Zespoły z grupy chorób afektywnych(depresyjne, maniakalne). 3. Zespoły schizofreniczne. 4. Inne powikłania psychotyczne:stany o typie psycAcsir residadir pa przebyciu majaczenia lub psychozy unejroidalncj, zespoły paranoiczne(np.zespół pieniaczy), zespoły parafreniczne(typu halucynozy). Wymienione powyżej powikłania psychotyczne padaczki nie wyróżniają si jakąś swoistoicią symptomatolugiczną od psychoz wywołanych innymi przyczynami. Wymagają oczywiście wnikliwego różnicowania. Częstość powikłań psychotycznych u chorych na padaczkę nie jest dokładnie znana. Ocenia się ją cj*k**-*Rokowanie w psychozach u chorych na padaczkę zależy od podłoża padaczki, rozległości i umiejscowienia zmian organicznych w mózgu, postaci oraz częstotliwości napadów padaczkowych. Przewlekle zaburzenia psychiczne w padaczkach. Wśród wielu lekarzy panowało do niedawna przekonanie o nierozłączności napadów padaczkowych oraz, charakteropatii"lub, otępienia padaczkowego". Tymczasem obydwa te terminy zostały we współczesnej nauce o palaczkach uznane za błędne. Wskazywały bowiem bezpodstawnie na napady padaczkowe jako przyczynę zaburzeń funkcji poznawczych i zachowania. Patogeneza zmian nępienno-charakteropatycznych u chorych na padaczkę jeszłożona. Zmiany te zależą przede wszystkim od organicznego uszkodzenia mózgu, wywołującego zarówno padaczkę, jak i przewlekłe objawy psychiatryczne. Rodzaj i nasilenie tych objawów ma przyczynowy związek z rozległością i umiejscowieniem uszkodzenia mćzgu. Tylko u pewnej części chorych, w wyniku częstych napadów toniczna-klinicznych(np.po przebyciu stanu padaczkowego), następowego obrzęku mózgu i wgłębienia podnamiotowego hipokampa, może dojść do, uszkodzeń drgawkowych"mózgu. Niedocenianą rolę w patogenezie objawów ot(piennych i charakteropatycznych u chorych na padaczkę odgrywa też przewlekła toksyczność lekowa, na którą narażeni są zwłaszcza chorzy leczeni więcej niż jednym lekiem(encefalopatia toksyczna polekowa). Niekiedy przyczyną wtćrnych zmian organicznych w mózgu są skutki urazowe związane z upadkami chorych w czasie napadów i ciężkimi obrażeniami czaszkowa-mózgowymi. Częstość występowania zmian ztępiennych u chorych na padaczkę zależy głównie od doboru chorych i metody ich badania. W reprezentatywnych badaniach odsetek przypadków z wyraźniejszymi zmianami otępieniami ocenia się na 5-l 5'%.

Od-. Leczenie chorych na padaczkę uzależnia się od wielu czynników. Zależy ono od wielu czynników.W statystykach szpitalnych(szczegćlnie psychiatrycznych)odsetek ten**ww wpscy. W Polsce Grudzińska(1974)rozpoznała charakteropatę u 4%zarejestrowanych na padaczkę. O ile nie jest możliwe leczenie przyczynowe.współwystępowania innych chorób)i wreszcie od tolerancji leków. Leczenie. doświadczenia bowiem ostatnich lat wykazywały pierwszeństwo monoterapiiprzed politerapią. Główna rola przypada farmakoterapii. Dzięki postępom diagnostyki i terapii rokowanie u chorych na padaczkę jest pomyślniejsze niż przed kilkudziesięciu łaty. Powinno się bowiem unikać zwalczania napaduw. Leczenie choroby podstawowej powoduje ustąpienie napadów padaczkowych.wieku chorego. Bardziej zróżnicowane dane liczbowe odnoszą się do zaburzeń osobowości(charakteru). która jest indywidualną cechą każdego pacjenta. Niektórzy autorzy są zdania. morfologii i częstotliwości napadów. Niektórzy epileptolodzy wiążą charakteropatię(zespół zachowania agresywnego)z umiejscowieniem ogniska padaczkowego w płatach skroniowych. Dotyczy ono np. Współistnienie zmian otępiennych i charakteropatycznych obciąża ujemnie zarówno rokowanie społeczne. ProOl dobowy leku przeciwpadaczkuwego powinien mieć ścisły związek z rytmiką napadów. stanu ogólnego chorego(np. W miarę możności staramy się ograniczyć do jednego leku przeciwpadaczkowego. Istnieją nawet poglądy c korzystnym działaniu. które są szczegółowo omawiane w podręcznikach neurologii. w nowocześnie pojętej farmakoterapii chorych na padaczkę. do monitorowania stężenia leku we krwi. m in. niekiedy nadużywają alkoholu i mają duże trudności z przystosowaniem do środowiska. za wszelką cenę". Po włączeniu leku konieczna jest kontrola farmakologiczna. . Leczeniem przyczynowym można objąć tylko niewielki odsetek chorych. Nie dysponujemy jeszcze idealnym lekiem przeciwpadaczkowym. rozładowującym"napadu drgawkowego. Rokowanie. ich stosunku do rytmu snu i czuwania. oczywiście u niektórych chorych(dotyczy to np. Przed rozpoczęciem leczenia pacjent powinien być poddany kompleksowej ocenie:klinicznej(rozpoznanie różnicowe)i elektroencefalograficznej.osób z długo utrzymującymi się stanami pomrocznymi). kontrolującym wszystkie rodzaje napadów i pozbawionym jakichkolwiek działań ubocznych(niepożądanych). że 50%pacjentów nie ujawnia odchyleń charakterologicznych. W przeważającej liczbie przypadków leczenie sprowadza się do zapobiegania napadom. jak i medyczne. o tyle w każdym przypadku padaczki udaje się dzisiaj zapobiec napadom lub przynajmniej istotnie zmniejszyć ich częstotliwość. Chorzy ci częściej rezygnują z systematycznego leczenia. Szczególną uwagę przywiązuje się. Z punktu widzenia interesu chorego dobiera się lek u najszerszym zakresie działania i wpływający korzystnie na stan psychiczny.przypadków padaczki objawowej.

prymidon.fenytoma. aby uniknąć zachłyśnięcia się wymiotami lub wydzieliną. Każdy lekarz. z grupy pochodnych pirymidyncwych-primidon. kwas walproinowy i jego pochodne. Jak już wspomniano. stany padaczkowe dzielimy na drgawkowe i nie drgawkowe(np. można wstrzyknąć domięśniowo 200 mg fenobarbitalu lub paraldehyd w dwóch. Przede wszystkim należy przerwać napady i zapobiec ich nawrotom. Napady uogólnione absencyjne(małe). a potem kolejno-fennoinę. Ważnym zadaniem personelu pielęgniarskiego jest dbałość o drożność dróg oddechowych(podtrzymywanie żuchwy. Leczenie stanu padaczkowego. Jednym z nich jest brak*zdyscyplinowania chorych. Wskazane są pochodne hydantoiny. np. Badania stężenia leków we krwi wykazały bowiem. fenobarbital. We wszystkich odmianach tych napadów ogniskowych mają zastosowanie(w kolejności zmniejszającej się skuteczności):fenytoina. Zachodzi wówczas konieczność włączenia drugiego leku. powinien umieć udzielić pomocy choremu w stanie padaczkowym. Napady częściowe złożone. Napady częściowe proste.stan napadów absencyjnych. karbamazepina. Chorego układa się w pozycji na bok. Za najskuteczniejszą grupę leków uchodzą dzisiaj pochodne kwasu wa(promowego. Właściwe postępowanie lecznicze daje gwarancję całkowitej kontroli napadów u 50-609 chorych. Każdy chory w sranie padaczkowym powinien znaleźć się w szpitalu(oddział neurologiczny. prymidon. którzy nie są dostatecznie kontrolowani. jak i postawa pacjenta. Istotny wpływ na ostateczny wynik leczenia ma zarówna osobowość lekarza. że'połowa leczonych chorych. klonazepam i wigabauyna(Sabril). następnie wyrównać zaburzenia elektrolitowe. Za najskuteczniejszy lek uważa się od wielu lat karbamazepinę. intensywnej opieki medycznej lub oddział psychiatryczny). odchylanie głowy). pochodne benzodiazepiny(klonazepam). W leczeniu poszczególnych odmian napadów bierze się pud uwagę nie ich miejsc w układzie klasyfikacyjnym. U chorych z napadami małymi(pemmu()trzeba pamiętać o niebezpieczeństwie uaktywnienia się napadćw dużych(toniczna-klonicznych). Od samego pzczątku należy podać dostępne leki przeciwpadaczkowe. karbamazepina. Jeżeli nie ma tych leków. Najgroźniejszy dla życia chorego jest stan padaczkowy drgawkowy. fenobarbital i klcnazepam. w ramach doraźnych działań ratujących życie. który by temu zapobiegał.powiedz kliniczna koreluje na ogół dodatnio z wynikami badań EEG i parametrami'farmakokinetycznymi. Większość epileptologów uważało do niedawna pochodne kwasu barbituranowego za podstawową grupę lekuw w leczeniu tych napadów. klonazepami wigabatrynę. Nlajlepiej podać dożylnie klcnazepam(I-2 mg)lub diazepam(10 mg). Niepowodzenia lecznicze mzgą mieć różne żrudła. . w dalszej kolejności etosuksymid. psychomotorycznych itd). aby nie dopuścić dc powikłań. a u dalszych 15-25'%znaczącą poprawę. Napady drgawkowe uogólnione(duże). nie zażywa leków w ustalonej przez lekarza dawce lub zalecanym okresie. oraz jego rodziny. a przez cały czas zapewniać choremu stalą opiekę lekarska-pielęgniarską. lecz przede wszystkim morfologię i częstotliwość. Dzisiaj stosuje się je raczej w ostateczności i przez krótki czas.

kwas walproinowy lub leki z grupy benzodiazepin. psychofarmaknerapiazaburzeń psychicznych. takt sytuacja trudna. W tym zwięzłym rozdziale staraliśmy się dowieść. poczucia niewydolności i niesprawności.wstrzyknięciach domięśniowych po 5 mg. Polskie społeczeństwo stałz się nietolerancyjne.leki neuroleptyczne. Adam Bilikiewicz. jak i od nasilenia objawów nępienno-charakteropatycznych. nie wykazuje żadnych odchyleń w stanie psychicznym i jest zdolna do nauki i pracy. Zaburzenia psychiczne spowodowane chorobą somatyczną. . ale w dużym stopniu psychiatrycznym. W stanach napadów częściowych złożonych stosuje się karbamazepinę. W niektórych przypadkach padaczce towarzyszą przewlekłe objawy psychoorganiczne. Padaczkę utożsamia się często niesłusznie z chorobą psychiczną. bo'Z. chorych na padaczkę. Nie jest możliwe wymienienie wszystkich chorób i zaburzeń somatycznych. Pacjenci wykazujący objawy demencji i charakteropatii wymagają nic tylko optymalnego dawkowania leków przeciwpadaczkowych. że niektóre leki psychotropowe(np. Szczególnie troskliwej opieki wymagają dzieci i osoby starsze. Prostowanie błędnych poglądów jest obowiązkiem wszystkich lekarzy. Przesadzone są też poglądy o rzekomej dziedziczności padaczki. Przekazywana z rodziców na dzieci skłonnzićdo zachorowania nie oznacza dziedziczenia choroby. Postępowanie takie można powtórzyć pu 30 min. niekiedy zaburzenia psychiczne o charakterze epizodycznych psychoz(dawny termin-. 10. Większość. psychoterapia zaburzeń zachowania). Stopień inwalidztwa będzie zależał zarówno od częstotliwości napadów. staje się przyczyną objawów i dzlegliwości w sferze psychicznej:obniżenia nastroju.stanów napadów absencyj nych). niektóre napady padaczkzwe przebiegają w postaci zjawisk psychopatologicznych. Podsumowanie. Należy pamiętać. Nie mniej ważny aspekt psychiatryczny wiąże się z leczeniem padaczek(farmakoterapia napadów. Konieczne jest zatem równoległe stosowanie leków przeciwpadaczkowych w odpowiednio dużej dawce. anksjolityki lub małe dawki neuroleptyków. U chorych z zaburzeniami zachowania wskazane są leki w rodzaju karbamazepiny. przeciwdepresyjne)obniżają próg pobudliwości drgawkowej. ale przede wszystkim postępowania rehabilitacyjnego. jeżeli nie ulało się przerwać napadów. Stany padaczkowe medrgawkowe nie wymagają tak intensywnego działania. wobec pracowników w zakładach pracy itp. Poniższe zestawienie zdaje swyczerpywać najważniejsze aspekty psychologiczna-psychiatryczne choroby so-matycznej:chorzba somatyczna. zapobieganiem zaburzeniom psychicznym(psychzprofilaktyka)i rehabilitacją. którmogą być podłożem powikłań psychiatrycznych. Niektóre po kilku godzinach mijają samorzutnie(np. psychzzy padaczkowe'). że padaczki były i są nie tylko zagadnieniem neurologicznym. Powoduje to działania dyskryminujące wobec dzieci w szkole. Leczenie psychoz u chorych na padaczkę nie różni się od postępowania przyjętego w psychiatrii. Charakterystyka problemu. Sprawą wielkiej wagi jest propagowanie w społeczeństwie właściwych postaw wobec tych chorych.

gośćcowych. które różnią się istotnie od zaburzeń psychicznych. w tym psychotycznych. "reakcję rezygnacyjną':podobny. stąd mówi się o stadium neurastenicznym wielu chorób(np. powikłana jedną z psychoz. mający wszczepiony rozrusznik serca). somatyczna'':przewlekła choroba somatyczna. Z perspektywy blisko 90 lat. pzwoduje pzczucie mniejszej wartości. odrębne zagadnienie stanowią powikłania psychiatryczne zastosowanego leczenia choroby podstawowej(antybiotykami. chociaż mogą się zdarzyć inne. trzeba w tym miejscu przypomnieć. Bonhoeffera(lb 68-1948)bytu wprowadzenie pojęcia.lęku. przedstawione w poprzednim rozdziale. może być. że między poszczególnymi chorobami cielesnymi a psychopatologicznym typem reakcji egzogennej zachodzą swoiste związki. W takim wypadku używa się zkreślenia. zespoły schizeirenoidalne itp. Tym zagadnieniem zajmuje się psychoonkologicważny problem psychologiczna-psychiatryczny stanowią chorzy somatycznie. Zgodnie z współczesnym spojrzeniem na patogenezę chorób i holistyczne podejście do człowieka zdrowego i chorego. Bonhoe(Ter wymieniał ograniczoną liczbę chorób somatycznych. co Bonhoeffer w swoich pracach wyraźnie podkreślał. czyli reaktywnych zaburzeń psychicznych. Sytuacja ta. kilowych. egzogenny . czyli psychoz endogennych. bezsenności itd:objawy psychopatologiczne. że zarówno choroba somatyczna.przewlekle dializowani. lekami obniżającymi nadciśnienie itd). I tak. choć nieco odmienny aspekt wiąże się z chorobami o widocznym kalectwie lub wzbudzającymi w otoczeniu postawy zdrzuctjące(np. pourazowych itd. zwłaszcza przebiegająca ze zmianami w ośrodkowym układzie nerwowym.halucynoza. Wspomniany autor nie zaliczał tutaj reakcji psychicznych na. jak i wikłające ją zaburzenia psychiczne są wypadkową wielu czynników biologicznych i psychospołecznych. wstrząsające przeżycia". prowadzić do egzogennego typu reakcji(obejmującego ilościowe zaburzenia świadomości.zakaźnych):choroba somatyczna. najczęściej typu neurastenicznego. pląsawicę. uzależnieni od maszyny"(np. egzogennego typu reakcji"kryły się wszystkie szkodliwości. Przede wszystkim wyłączam zaburzenia otępienne. Z tego samego powodu pomijam również omówione gdzie indziej zaburzenia psychosomatyczne. W określeniu. konykosteroidami. Organizm ludzki na wiele czynników szkodliwych odpowiada ograniczoną liczbą odczynów chorobowych. nzsiciele wirusa HIV iuLcj.:w eriopwogenezie choroby somatycznej mogły odegrać znaczną rolę czynniki psychospołeczne. cheruba psycho. Ze zrozumiałych względów w rozdziale tym mogę omówić tylko niektóre aspekty psychologiczne chorób somatycznych. Wielkim utrudnieniem dla studentów uczących się psychiatrii przed kilkudziesięciu łaty były opisy psychoz w przebiegu różnych chorób. przebiegająca zwłaszcza ostro i burzliwie. np.zaawansowana choroba nowotworowa)staje się źródłem objawów depresyjnych z myślami o samobójczej śmierci(chory wymaga wówczas szczególnie troskliwej opieki). które w sensie fizycznym zakłócały funkcjonowanie organizmu. będąca żrćdłem przewlekłego stresu. które mogą. występujących niezależnie od chorób somatycznych. mogą poprzedzać wystąpienie choroby somatycznej. opisy dotyczyły psychoz durowych. psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości oraz zespół Korsakowa).chorzy na padaczkę. odczuwana bywa jako coś upokarzającego. jakie upłynęły od wprowadzenia przez tego autora pojęcia. Najczęściej chodzi tutaj o psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości. Nie oznacza to jednak. egzogennego typu reakcji psychotycznych". Wielką zasługą niemieckiego psychiatry K. może prowadzić do następstw psychoorganicznych(nępiennych i charakterupatycznychkchoroba somatyczna o niepomyślnym rokowaniu(np. jak sądził.

niektżre zakażenia. Powikłanie psychiatryczne nie jest bowiem swoistym objawem czy zespołem pojawiającym się w przebiegu choroby somatycznej. niemal nigdy nie pociągają za sobą nawarstwień psychotycznych. jeżeli zaistnieją szczególne warunki patogenetyczne. egzogennym typem reakcji"poszerzały listę chorób somatycznych o kolejne jednostki chorobowe. Niemieckojęzyczni psychiatrzy używają natomiast określenia "zaburzenia psychiczne towarzyszące chorobom somatycznym"(psychische Begleiterscheinungenkórperlicher Krankheiten). choroby Basedowa. egzogennego typu reakcji psychicznych"zostało przez Bonhoeffera stworzone na podstawie bogatego doświadczenia w zakresie chorób infekcyjnych. Zaburzenia psychiczne są następstwem uszkadzającego wpływu różnych substancji toksycznych na ośrodkowy układ nerwowy. że pojęcie. W rozdziale tym nie będę powtarzał opisów poszczególnych zespołów psychopatologicznych. Duże znaczenie ma też stan ośrodkowego układu nerwowego z okresu przed zachorowaniem. choroby Addisona i chorób przewodu pokarmowego. w przebiegu których mogą wystąpić powikłania psychopatologiczne. Działanie wirusów jest bardziej złożone. Z zakażeń bakteryjnych szkodliwie na układ nerwowy działają egzo-i endotoksyny. Badania nad nimi były spełnieniem dążenia do ustalenia etiologii psychoz. Ostre zakażenia. w tym psychi aurii. najczęściej u charakterze enzymatycznym. W związku z narastaniem skażenia środowiska problematyka ta w coraz większym stopniu staje się nie tylko obszarem zainteresowań ekologii. Liczba zatruć wykazuje we wszystkich cywilizzwanych krajach tendencję zwyżkową. Inne zakażenie natomiast. wpływ lekćw bakteriobójczych i bakteriostatycznych. wiemy dzisiaj.typ reakcji". przebiegają bardzo często z powikłaniami psychotycznymi. jak i wirusowe. Ostre powikłania psychotyczne występują częściej u osób z cechami encefalopatii. stanów wyniszczenia i niedokrwistości. Wskazuje na to zresztą nazwa choroby(źródłosłów pochodzi od. I tak rzeczywiście jest w przypadku powikłań psychiatrycznych cherub reagujących na antybiotyki. ktćre wydaje się właściwsze. jak dur brzuszny i osutkzwy. Przyczyną egzogennych zaburzeń psychicznych są zarówno infekcje bakteryjne. dołączają się bowiem zmiany autoimmunizacyjne. Zatrucia. Chociaż każda choroba infekcyjna może stanowić podłoże psychozy. Na zakończenie tych ogólnych uwag pragnę podkreślić. Rola niektórych czynników etiopatogenetycznych somatogennychzaburzeń psychicznych. cukrzycy. W stosunku do wielu chorób zakaźnych rozporządzamy jedynie pojedynczymi opisami kazuistycznymi powikłań psychiatrycznych. odurzenia').bionicy i tężca. . obrzęku śluzowatego. Istotna rzla przypada też składnikom pozakomórkowym. Warto jednak odnotować. tężyczki. że każda choroba somatyczna może doprowadzić do powikłań psychotycznych. nawet ciężkie. chorób serca. mocznicy i rzucawki porodowej. Dalsze badania nad. zaburzenia przemiany wodna-elektrolitowej. Rozpoznanie etiologiczne daje bowiem zawsze większą nadzieję na zastosowanie leczenia przyczynzwego. Zaburzenia psychiczne w przebiegu chorób zakaźnych wzbudzały cd dawna zainteresowanie psychiatrów. ale również medycyngy. Dotyczy to np. iż unikamy dzisiaj określenia "zaburzenia psychiczne objawowe". Trzeba także zwrócić uwagę. w których syntezie i wydalaniu do podłoża biorą udział bakterie. policytemii. że obok bezpośredniego oddziaływania czynników infekcyjnych na oaLn" ważną tulę patogenetyczną odgrywają zaburzenia termoregulacji(nadcieplność).

triortokrezylofosforanem(oleje techniczne). Ogólnie trzeba stwierdzić. Tutaj chciałbym wspomnieć o lekach stosowanych w chorobach somatycznych. dwusiarczkiem węgla. Działanie leków.Biorąc pod uwagę okoliczności.alpinistów. Można tutaj wymienić:leki hipotensyjne(rezerpina. Dopiero po przekroczeniu tego progu. Udowodniony jest ujemny wpływ niektórych leków na czynność układu nerwowego. leki przeciwwymiotne(np. ołowiem. Na temat związku przyczynowego między działaniem leków w chorobach somatycznych a zaburzeniami psychicznymi należy wypowiadać się jednak bardzo ostrożnie. siarkowodorem itd. które też nie są oczywiście swoiste. bądź świadomości(ilościowe i jakościowe). czteroetylek ołowiu i wiele innych. W krajach rozwiniętych jest on zwykle wtórny dc pierwotnych przyczyn. czteroety(kiem ołowiu. O ubocznym działaniu i pzwikłaniach po lekach psychotropowych mowa jest w innej części podręcznika. których działanie może być szkodliwe na układ nerwowy i wywoływać powikłania psychiatryczne. Łagodniejsze i dłużej trwające srany niedoboru tlenu dotyczą np. wskutek sumowania się małych. np. Niektóre trucizny wchłaniane w niewielkich dawkach. leki betaadrenolityczne)mające działanie depresjogenne.metoklopramid)i inne stosowane w zaburzeniach przewodu pokarmowego(np. występują objawy zatrucia. w chorobach wątroby:4)zaburzenia flory bakteryjnej biorącej udział w syntezie niekrurych witamin np. progu toksycznego. zdaniem Wąsika(19883. chlorowanymi węglowodorami aromatycznymi i związkami fosforoorganicznymi(insekrocydy). można wyodrębnić następujące zespoły:1)ostre i przewlekłe zatrucia wypadkowe:2)ostre i przewlekłe zatrucia wskutek narażenia zawodowego:3)uszkodzenia układu nerwowego w wyniku ubocznego działania niektórych leków:4)szkodliwe działanie alkoholu i innych używek oraz środków uzależniających. w okresie karmienia . a także zatrucia w następstwie skutkćw interakcji tych środków i lekuw. klonidyna. np. w wadach serca itd. rozkurczowe o działaniu chulinolitycznym.w czasie wykonywania ciężkiej pracy fizycznej. pilotów lotniczych nie używających aparatćw tlenowych. benzenem.związki kadmu. są:1)jednostronne odżywianie się będące wynikiem narzucanych rygorów dietetycznych:2)zaburzenia wchłaniania z przewodu pokarmowego:3)niemożność wykorzystania witamin. tlenkiem węgla. w których następuje zatrucie. rtęcią. przeciwprątkowe. w stanach niedostateczności krążenia mózgowego.cymetdyna). Jakkolwiek mechanizm działania różnych leków jest odmienny. Wśród zatruć wskutek narażenia zawodowego można wymienić zatrucia:manganem. po(śpiączka)lub zaburzenia jakościowe świadomości. leki steroidowe. talem(środki grzyba-i gryzoniobójcze). W ich patogenezie współdziałają zwykle różne czynniki. powikłania psychiatryczne mają charakter bądź zaburzeń nastroju(przeważnie depresja). chlorkiem winylu. Niedobór tlenu. W okresie poprzedzającym wystąpienie objawów zatrucia możemy mieć do czynienia ze skargami typu neurastenicznego. Powodują one lżejszego stopnia zaburzenia przytomności(senność. Odgrywają w patogenezie wielu zaburzeń psychicznych istotną rolę.w trakcie stosowania antybiotyków doustnie:5)wzrost zapotrzebowania na witaminy. Niedobory witamin. że zaburzenia psychiczne nie są swoiste dla rodzaju trucizny. Ostre stany niedotlenienia ujawniają się błyskawicznie w postaci utraty przytomności. w ciąży. kolejno wchłanianych dawek. alfa-metylodopa. Wśród zatruć przypadkowych i samobójczych wymienia się zatrucia:alkoholem metylowym. mniejszych od ich. mogą nie wywoływać początkowo objawów chorobowych. Właściwości kumulacyjne mają np. Z przewlekłymi stanami niedoboru tlenu mamy do czynienia w niewydolności krążenia prawokomorowej. którymi. benzyną.

Mogą wystąpić stany psychotyczne z jakościowymi zaburzeniami świadomości(stany pomroczne). Dotyczy to również chorych na padaczkę. Podobne. może doprowadzić do encefalopatii krwotocznej mózgu i psychozy Korsakowa. o tyle jej przedawkowanie powoduje nadmierną pobudliwość emocjonalną. Chorzy uskarżają się na osłabienie.kurzą ślepotą i zaburzeniami dermatologicznymi. (ryboflawiny). Niedobór kwasu foliowego spotyka się u chorych długotrwale hospitalizowanych w szpitalach psychiatrycznych. W różnicowaniu awitaminozy PP trzeba brać pod uwagę toczeń rumieniowaty. N i e dobór w i 1 a m i ny B Oiaminy)w następstwie upośledzenia wchłaniania i jednostronnego odżywiania się spotyka się w przewlekłych fazach uzależnienia alkoholowego. z dużym pobudzeniem ruchowym i agresywnością. ale nie tylko. Zaburzenia psychiczne. Niedobór witaminy O(kwas askorbinowy)w krajach cywilizowanych należy do rzadkości. pacjentów z długimi fazami depresyjnymi. . z którym spotykamy się zazwyczaj u dzieci. leczonych pochodnymi hydantoiny. Następstwa psychopatologiczne hipowitaminozy są mało swoiste i przypominają zespół neurasteniczny:osłabienie. wykazują osoby z niedoborem witaminy 8. Psychopatologicznym wyrazem jej braku jest obniżenie nastroju. Jego niedobór jest zwykle wynikiem niedostatecznej podaży i zaburzeń wchłaniania. a więc mało swoiste objawy w stanie psychicznym. Dotyczy to również osób w podesz(ym wieku z objawami otępienngymi. senność i spowolnienie psychoruchowe. wykazują dużą różnorodność-od objawów neurastenicznych do stanów psychotycznych z zaburzeniami świadomości w cięższych przypadkach awitaminozy. utratę łaknienia i objawy neurasteniczne. upośledzeniem czucia i osłabieniem lub zniesieniem odruchów głębokich. trudności w skupieniu uwagi. które w początkowych okresach przybierają charakter objawów neurastenicznych. (piryloksyny). wywz(uje zaburzenia w sferze psychicznej. u których zanik łaknienia doprowadził do zmniejszenia ilości spożywanych pokarmów i ich ważnych skladnikuw. Niedobór tej witaminy powoduje objawy pelagry. O ile n te dobór w i tam i ny A. nie wywołuje zaburzeń psychicznych. U osób uzależnionych od alkoholu spotyka się również ni edobór witaminy 8. o czym będzie jeszcze mowa w tym rozdziale. obserwuje się spowolnienie psychoruchowe.niemowlęcia itd. Do zespołu witamin grupy B należy również kwas foliowy. jeśli występują. płaczliwość. W miarę narastania objawów neurologicznych(poił neuropatia)pogarsza się stan psychiczny chorych. męczliwość. Większe zróżnicowanie zaburzeń psychicznych można stwierdzić w następstwie awitaminozy lub hipowitaminozy BQ-od objawów neurastenicznych z męczliwzścią i sennością dz zespołów psychotycznych o charakterze urojeniowymi otępienia. nadwrażliwość zmysłową oraz bezsenność. Do witamin grupy B zalicza się witaminę PP(amid kwasu nikotynowego). Również przedawkowanie witaminy 1. Częste są objawy neurologiczne i zaburzenia psychiczne. objawiający się tzw. Poza zaburzeniami psychicznymi w hipowitaminozie B stwierdzaj się objawy zapalenia wielonerwowegoz parestezjami. H i po w i tam i no za powstała w następstwie jednostronnego żywienia może wystąpić u niektórych chorych na schizofrenię. Awitaminoza B u alkoholików.

Dolegliwość ta wpływa wyraźnie na zachowanie człowieka. Może także być przyczyną reakcji psychotycznych. muzo(manienie". W miarę pogłębiania się deficytu kalorycznego u osób głodujących. majaczenie głodowe". Ból. Głodzenie i wyniszczenie bywa często przyczyną zaburzeń psychicznych. U osób odratowanych należy się liczyć z objawami encefalopatii i następowymizaburzeniami psychicznymi(zespoły otępienne i charakteropatyczne). Hałas i wibracje w krajach uprzemysłowionych to niedoceniany czynnik wpływający szkodliwie nie tylko na układ kostna-stawowy i narząd słuchu. Nlastępsrwa psychopatologiczne polegają na objawach neurastenicznych z silnym komponentem wegetatywnym. Zagrożenie życia.. występują jakościowe zaburzenia świadomości. U chorych okulistycznych operowanych z powodu zaćmy obserwuje się niekiedy halucynozę wzrokową z dużym lękiem i niepokojem ruchowym. wody. a więc białek. Ze skraj ną kacheksj ą mamy też dc czynienia w krajach trzeciego świata(kraje Afryki i Azji). Prąd elektryczny. które w gwarze więźniów określano terminem. Dotyczyło to np. który ma obowiązek przeciwdziałania deprywacji sensorycznej u chorych przewlekle unieruchomionych w łóżkach. np. a także znane z obserwacji klinicznych fakty przyczyniły się do poznania mechanizmu patogennego deprywacji zmysłowej. obniżenie nastroju. Fakt ten powinien być uwzględniany w szerszym zakresie przez personel szpitali. Przewlekłe stany niedożywienia mogą prowadzić do następstw otępiennych i charakteropatycznych. Zanik popędu samozachowawczego i utrata wiary w przetrwanie były zjawiskiem groźnym i odbierały więźniowi szanse przeżycia w tych nieludzkich warunkach. Z silnym przewlekłym bolem spotykamy się zwłaszcza w chorobach nowotworowych. płaczliwość. ma niebagatelny wpływ na stan psychiczny. Dopływ bodźców do układu nerwowego jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Polegają one przede wszystkim na ilościowych i jakościowych zaburzeniach świadomości. tłuszczów. Stosuje się ją w psychiatrii jako lek psychostymulujący. powtarzające się poniżanie i upokarzanie ludzi prowadziło do stanów astenicznych i reakcji rezygnacyjnych. zwłaszcza przewlekły. ale również na układ nerwowy i stan psychiczny osób szczególnie narażonych(robotnicy). Znane z psychzfizjologii doświadczalnej spostrzeżenia nad zachowaniem się osób przebywających w komorach deprywacyjnych. pobudzenie psychoruchowe. węglowodanów. . Przegrzanie i przechłodzenie organizmu doprowadza najczęściej du zaburzeń przytomności aż do śpiączki. stały lęk.Nie są znane zaburzenia psychiczne w następstwie n i edoboru w itam iny E. ale również o działanie przewlekłego stresu. Deprywacja sensoryczna. witamin. Powoduje rozdrażnienie. Ich patogeneza jest złożona. soli mineralnych. pu okresie paradoksalnego pobudzenia i agresji. Może tu chodzić o porażenie piorunem lub prądem z sied. zubożenie zainteresowań. ale również do jakościowych zaburzeń świadomości.więźniów gułagów i obozów koncentracyjnych. Walce z bolem i różnym aspektom psychologiczna-psychiatrycznym tej przykrej dolegliwości poświęca się w piśmiennictwie światowym ostatnich lat wiele uwagi. Chodzi zarówno o niedobór ważnych dla życia składników pożywienia. Awitaminoza witaminy K może prowadzić do skazy krwotocznej z objawami ze strony układu nerwowego i powikłaniami psychiatrycznymi.

w następstwie niewydolności krążenia. generowąiieprzez różne urządzenia. zaburza przepuszczalność naczyń krwionośnych i błon komórkowych. które. np. Niemałe znaczenie mają tutaj zmiany w układzie nerwowym występujące przed operacją. do których można jeszcze dodać:zaburzenia rytmów biologicznych. cytostatyczne. zmiany warunków meteorologicznych. Promieniowanie elektromagnetyczne o wysokiej częstotliwości. zmian nowotworowych in Istotna jest też rozległość zabiegu i uszkodzenia tkanek. Z tego względu zarówno ostre.. hormonalne). obniżeniem nastroju i objaw wegetatywnymi. ale też w pozostałych okolicach mózgu. nagłej otrucie przytomności chory może przez pewien czas wykazywać objaw stanu pomrocznego. Powyższe zestawienie czynników patogenetycznych nie wyczerpuje oczywiście listy możliwych przyczyn reakcji egzogennych. jak i przewlekłego niedotlenienia w korze płatów czołowych stwierdza się zmiany neurohisropwolugiczne. zjawiska immunopatologiczne. a w bardziej zaawansowanych stadiach objawy psychotyczne(jakościowe zaburzenia świadomości). a tym samym na stan psychiczny. Ma to określone konsekwencje psychiatryczne. że operacja-jako sytuacja trudna może być źródłem zaburzeń reaktywnych typu nerwicowego. Powoduje zakłćcenia w metabolizmie białkowym i układach enzymatycznych. Może tutaj chodzić o różne związki patogenetyczne. Może on towarzyszyć nawet niewielkim zaburzeniom rytmu serca. Trzeba też pamiętać. . Promieniowanie jonizujące wywołuje zaburzenia neurasteniczne.Następstwa takiego wypadku są podobne do skutków urazu mechanicznego. Pierwszym objawem jest lęk. rodzaj narządu ogólnoustrojowe skutki metaboliczne zaibiegu(np. Porażenie prądem może być też przyczyną odczynów nerwicowych z uporczywymi bolami głowy. wątroby). Promieniowanie jonizujące ma natomiast wyraźnie szkodliwy wpływ mośrodkowy układ nerwowy.psychoz pooperacyjnych. nie są bynajmniej jednolitą grupą zaburzeń psychicznych. wpływ leków stosowanych po operacji(antybiotyki.zabiegi na otwartym sercu). niepokojem. hematologiczne i wiele innych. podczas gdy zmian tych może nie być nie tylko w innych narządach. nadnerczy. a nawet kilka dni mogą si utrzymywać po narkozie zaburzenia świadomości jakościowe z dezorientacją skłonnością do halucynacji. nie ma udowodnionego działania szkodliwego na ukłanerwowy. obniżonym pojmowaniem. wiek pacjenta i jego osobowość.po operacjach gruczołu tarczowego. Choroby narządu krążenia. Głębsze zaburzenia psychiczne mogą wywoływać operacje z długotrwałym znieczuleniem połączonym z krążeniem pozaustrojowym(np. powikłania pooperacyjne o typie zakażeń i zakłóceń przemiany wodna-elektrolitowej. Przede wszystkim trzeba uwzględnić wpływ znieczulenia ogólnego. Nieprawidłowa praca serca odbija się natychmiast na funkcji mózgu. ale może być przyczyną(subiektywną)dolegliwości neurastenicznych. jak i przewlekłe choroby narządu krążenia można sprowadzić do omówionego już w tym rozdziale niedoboru tlenu. Choroby narządów wewnętrznych. trzustki. leki immunosupresyjne. W następstwie zarówno ostrego. deprywację snu. Najwrażliwsza z wszystkich tkanek ustroju na niedobżr tlenu jest tkanka nerwowa. Przez kilka godzin. Stany te mijają bez śladu. Zabiegi chirurgiczne mogą prowadzić dc tzw.

w zapaleniu mięśnia serczwego. wymiotami i biegunką włącznie? Przewlekle działające czynniki psychospołeczne prowadzą z drugiej strony Je tzw. W stadium zejiciowymwystępują ilościowe zaburzenia przytomności(wzpcr. u osób z sercem płucnym. drażliwości. męczliwości. Wiemy. w wadach zastawkowych. zespoły onejroidalne. w mętna pezÓrb(dusznica bolesna). a w przewlekłych stadiach rozwija się encefalopatia wątrobowa ze stanami pomrocznymi. Z jednej strony czynniki emocjonalne odbijają się na pracy przewodu pokarmowego. złe samopoczucie. np. W okresie zwiastunów spotyka się częste objawy neurasteniczne. drażliwość i bezsennośpowodują. Przybiera on charakter lęku przed śmiercią. Ostra niewydolność wątroby wywz(uje ilościowe zaburzenia przytomności(śpiączka wątrobowa)i psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości:majaczenie. Poważnych problemuw epidemiologicznych przysparzają chorzy z wirusowym zapaleniem wątroby. W okresie żółtaczkowym pojawiają się niekiedy objawy depresyjne. są niebezpieczne. splątanie. W stanie psychicznym przejawia się to zmianami nępiennymii charakteropatycznymi.Wynika to z roli. Choroby trzustki. Polegają one na złym samopoczuciu. jak ważną rolę pełni przede wszystkim wątroba. zwłaszcza przewlekłe stany zapalne narządu bywają w pierwszym okresie błędnie diagnozowane jako nerwica hipochondryczną. Istnieją ścisłe związki między stanem psychicznym a funkcją układu trawiennego. osłabieniu. Zejściem niektćrych przypadkćw wirusowego zapalenia wątroby jest marskość wątroby. Lęk jest nieodłącznym objawem towarzyszącym duszności. . comu).cardiacarrest). Na tle zaburzeń krążenia dochodzi czasem dz psychoz. wrażeniu ogólnego rozbicia. bradyfrenii.zaburzeń i chorób psychosomatycznych. Choroby układu trawiennego. nastroju depresyjnego itd. Kto przed ważnym egzaminem nie odczuwał różnych dolegliwości z nudnościami. jaką serce pełni w wyobraźni każdego człowieka. Metabolizacjaluźnych substancji jest bowiem warunkiem utrzymania homeostazy. Tutaj chcę natomiast zwrócić uwagę na zaburzenia psychiczne. gdyż obciążają nadmiernie układ krążenia. W ostrych stanach zapalnych trzustki spotyka się zespoły majaczeniowe i majaczeniowazamroczeniowe. których przyczyna tkwi w cherubach układu trawiennego.dolegliwości hipochondrycznych. że lekarz ogólny kieruje pacjenta do psychiatry. jak i długotrwałe niedotlenienie u chorych z przewlekłymi chorobami układu krążenia. Zarówno ostre niedotlenienie xu n.(np. ale może też przybierać inne postacie. Każda nieprawidłowość w funkcjonowaniu wątroby odbija się natychmiast na czynności układu nerwowego i stanie psychicznym.amemia. Tutaj spotykamy zespoły depresyjna-urojeniowe. np. a następnie psychoorganicznymi. 14-Psychiatria. ang. które na wiele tygodni wyprzedzają objawy somatyczne.panie disorler-uważane przez psychiatrów amerykańskich za odrębną jednostkę nozologiczną). Obserwuje się to u chorych po zawale mięśnia sercowego.w następstwie zatrzymania akcji serca. Nieokreślone dolegliwości bólowe. ang. Wie o tym każdy człowiek. Psychozy z pobudzeniem ruchowym. prowadzi Iz zaburzeń metabolicznych w mózgu i en c e fa I o p at i i. U osób z zespołem wypadania zastawki dwudzielnej stwierdza się częściej niż u osób zdrowych objawy lęku napadowego(napady paniki. najczęściej typu majaczeniowego. choć rzadkie. zaburzeniach potencji itp.

O rozpoznaniu nuzclogicznymdecydują oczywiście badania stanu cielesnego i wyniki badań hormonalnych łącznie ze scyntygrafią. że czynność wydzielnicza niektórych gruczołuw ma duży wpływ na stan psychiczny człowieka. W ciężkich postaciach choroby mogą występować depresyjne zmiany nastroju. dąs hirnlokale Psychosyndrom według określenia Bleulera). Nadczynność tarczycy może przebiegać z objawami nieruwnuwagi życia afektywnego. W gruczolaku trzustki występują napady hipoglikemii poprzedzane dolegliwościami hipochondrycznymi. osłabienie iidz i zaburzenia potencji u mężczyzn. jak i w fazie rozwiniętej choroby. Zaburzenia czynności gruczołów przytarczycznych. napędu oraz elementarnych popędów. stępienie życia emocjonalnego. paranoidalny i mieszane. W ciężkich przypadkach tyreoroksykozy(choroba Basedowa)opisywano zespoły psychotyczne:majaczeniowy. Autor wprowadził pojęcie zespołu psychoendokrynnego(albo psychoendokrynopatycznego). . splątamowy. dorosłych niedoczynność tarczycy zbyt późno rozpoznana lub źle leczona prowadzi szybko do zespołu otępiennego. katatoniczny. Ten sam obraz psychopatologiczny stwierdza się u chorych z uszkodzeniami ograniczonymi do określonych struktur(zespół miejscowego uszkodzenia mózgu. a nawet śpiączki. wzmożoną pobudliwością. trudnościami w skupianiu uwagi. Matołectwo endemiczne występuje w okolicach górzystych i wzdłuż przebiegu rzek:łączy się z niedoborem jodu w pokarmach. Niedoczynność tarczycy powoduje inne następstwa psychiatryczne u dzieci. psychozy majaczeniowe. Dzięki badaniom M. Trzeba jednak dodać. Jest to odmiana zespołu psychonganicznego bez wyraźniejszych zaburzeń sfery intelektualnej. że zaburzenia psychiczne nie są swoiste dla podłoża endukrynopatycznego i to zarówno w okresie początkowym. które w rozwiniętej hipoglikemii może przejść w stan majaczenia.Odrębne zagadnienie stanowią zaburzenia wewnątrzwydzielniczej części trzustki. Z powikłań psychiatrycznych należy wymienić zespoły paranoidalne. Bleulera(1954)i jego szkoły wzrosło zainteresowanie tzw. Na ogół u pacjentów z cukrzycą nie stwierdza się zaburzeń psychicznych. Choroby układu wewnątrzwydzielniczego. nadwrażliwością na hałasy i innymi objawami przypzminającymihipersteniczną odmianę nerwicy neurastenicznej. U dzieci i młodzieży przewlekła choroba może być przyczyną homilupatycznych zaburzeń osobowości. Nliektórzy autorzy chorobę tę zaliczają do zaburzeń psychosomatycznych. Chorych cechuje znaczna apatia. Powikłania psychotyczne mają zwykle pewne zabarwienie maniakalne(podwyższony nastrój. Już z powyższych uwag dotyczących trzustki wynika. W eriupatogenezie cukrzycy odgrywają rolę nie tylko czynniki genetyczne. na który składają się trzy grupy objawów:zaburzenia nastroju. skrócony sen). wewnętrznym niepokojem. akrównież psychospołeczne. gadatliwość. organiczne halucynozy. Różneendokrynopatiemogą powodować zbliżone obrazy psychopatologiczne. a następnie przymgleniem świadomości. która pozostaje w związku z gruczolakiem lub zatruciem para(hormonem. Poniżej podaję krutką charakterystykę najczęściej spotykanych zaburzeń wewnątrzwydzielniczych. bezsennością. wyrażającymi się chwiejnością emocjonalną.psychiatrią endokrynologiczną. a inne u dorosłych. porywczością. Zniszczenie lub ciężkie uszkodzenie tarczycy w czasie życia płodowego lub we wczesnych latach dziecięcych prowadzi do matołectwa i upośledzenia umysłowego. spowolnienie psychoruchowe. Stosun*kawo rzadkim schorzeniem jest nadczynność przytarczyc.

Zespół nadnerczowo-płciowy może mieć charakter pierwotny i wtórny. potliwość.nervosu\. u kobiet cechy wirylizacji)stwierdza się zmiany w stanie psychicznym:chwiejność uczuciową. reaktywne zaburzenia nastroju(depresja psychogenna u kobiet w związku z wyglądem zewnętrznym). stan ten może przejść w amencję zapowiadającą zejście*śmiertelne albo w osłupienie kataleptyczne. zespzly zaburzeń świadomości. W chorobie Addisona(czyli pierwotnej niewydolności kory nadnerczy)widuje. i jakościowe zaburzenia świadomości. niekiedy ilościowe. W cięższych postaciach choroby widywano zespoły depresyjne. Niedoczynność przysadki mózgowej(zespół Glińskiegc i Simmondsa)przebiega ze znamiennymi zaburzeniami łaknienia. Zmniejszona aktywnzść hormonalna przytarczyc przejawia się tężyczką(rewma). Nadmierne wydzielanie androgenów nadnerczowych prowadzi. Zdarzają się też powikłania psychotyczne o charakterze zespołów paranoidalnych i stany depresyjne przypominające obrazem klinicznym depresję endogenną. zachzwań nerwicowych lub psychoz somatogennych(zespoły zaburzeń świadomości). przebiegającym z nadciśnieniem tętniczym. dużą męczliwość. W pustaci napadowej nagłym zwyżkowym ciśnieniom krwi towarzyszy silny lęk oraz niepokój ruchowy. nadciśnienie krwi. Choroba Addisona jest bezwzględnym przeciw-gwskazaniem do leczenia neuroleptykami ze . niekiedy rozpoznaje się jadłowstręt psychopodobny(anoreaiamentulis s. bóle. do:wrodzonego rzekomego obojnactwa u dziewcząt. a taki przewlekle psychozy urojeniuwe. Wyodrębnia się dwie postacie kliniczne guza:ze stałym lub napadowym wydzielaniem amin katechclowych. Należy też wspomnieć o guzie chromochłonnym nadnerczy(yzzcmmwwcmw). w zależności od okresu wystąpienia objawów choroby. nudności i drżenie rąk. głowy. na dużą wrażliwość na zimno. obcy mżenie napędu psychoruchowego. Objawy narastają zwykle w ciągu wielu lat. a także ich uszkodzenie w trakcie operacji tarczycy. Ciężkie przypadki*tężyczki mogą przejawiać się drgawkami padaczkowymi. Poza typowymi objawami somatycznymi(twarz księżycowata.Wśród powikłań psychiatrycznych spotyka się zespoły zaburzeń świadomości. Jeżeli nie udzieli się choremu szybkiej pomocy. przedwczesnego dojrzewania płciowego u chłopców i wirylizacji u dojrzewających dziewcząt. Zaburzenia'te bywają przyczyną omyłek diagnostycznych. drażliwość i wybuchowość. Przyczyną zespołu Cushinga jest najczęściej gruczolak lub rak kory nadnerczy. senność i przeczulenie. nastrój przygnębiony. Rozpoznanie idzie początkowo w kierunku depresji. osteoporoza. zaburzenia napędu psychoruchowego(obniżenie lub rzadziej podwyższenie). Chorzy uskarżają się na szybką męczliwoić. której wyrazem jest wzmożone wydzielanie kortyzonu. Zaburzenia czynności nadnerczy mogą się przejawiać w pustaci nadczynności kory nadnerczy. zwężeniem pola świadomości połączonym z lękiem i pobudzeniem psychoruchowym. I/-oksykonykosteroidów(zespół Cushinga). na wzmożoną potrzebę snu. Towarzyszące tym zmianom zjawiska psychopatologiczne mogą mieć charakter zaburzeń osobowości. Przyczynami są choroby zapalne i zwyrodnieniowe gruczołów przytarczycznych. z zanikiem napędu życiowego i zobojętnieniem podbarwionym depresyjnie. wzrost stężenia glukozy we krwi. zanik popędu płciowego. rozstępy na skórze podbrzusza i ud. cukromocz. się poza osłabieniem fizycznym. U chorych z pierwszą postacią górują objawy neurasteniczna-hipochondryczne niepokój. zespołu wzmożonego wydzielania androgenów(zespół nadnerczowo-płciowy)i niedoczynności kory nadnerczy(choroba Addisona). wrażenie podwyższonej temperatury. hydrokortyzonu i I I-. kołatanie serca.

To samo można odnieść do takich stanów fizjologicznych. spadków ciśnienia krwi. że u 30%kobiet występuje tzw. połogowych i laktacyjnych.względu na ryzyko zapuści i dużych. Inwolucja hormonalna. występujące w okresie pzkwitania i przekwitania. *zaburzeń psychicznych. chwiejność uczuciowa ze skłonnością do płaczu i drażliwości.przełomy hormonalne. choroba afektywna).zespćł napięcia przedni i e s i ączkowego. jak i u mężczyzn występują stosunkowo częste stan depresyjne i psychozy urojemowc. Okmpokwitania i występujące w tym czasie przeobrażenia fizjologiczne zbiegają się zwykle z różnymi oddziaływaniami środowiskowe-wychowawczymi. Świadomość.. zaburzenia snu. dyspozycję dc występowania zaburzeń nerwicowych. W związku z tym wszelkie zakłócenia równowagi stanu emocjonalne-popędowego należ rozpatrywać w szerokim kontekście biologiczna-psychospołecznym. W okresie inwolucji zarówno u kobiet. a po drugie musiały zaistnieć jeszcze dodatkowe sytuacje eticpatogenetyczne odpowiedzialne za wystąpienie psychozy. złożona. to po pierwsze trzeba określić jej charakter. lęk i uczucie wewnętrznego napięcia. Nie ma psychoz ciążowych. w którym ośrodkowy układ nerwowy nie wykazuje przeważnie najmniejszych zmian wstecznych. Te właśnie czynniki w połączeniu z niedojrzałością emocjonalną bywają przyczyną . Miesiączka jako taka nie staje się natomiast nigdy podłożem psychoz. Byłby to zresztą pogląd redukcjenistyczny. Nie można zwłaszcza niedoceniać wpływu czynników psychologicznych i spzłecznych. jak ciąża. ale poza procesem fizjologicznym. że życie płciowe się kończy. Jeżeli w którymś z tych okresów zdarzy się psychoza. Prawdą jest natomiast.infekcja. jak każda biologiczna sytuacja kryzysowa. a więc zakończenie życia płciowego. Nie istnieje pojęcie psychozy menstruacyjnej". Roi a gro czzłów płc i owych w patogenezie zaburzeń psychicznych jest. Wokół zaburzeń psychicznych związanych z przekwitaniem(inwolucja i meno-pauza)narosło wiele nieporozumień. nieślubna i nie chciana ciąża itp. Tzw. Składają się nań takie objawy. np. Przede wszystkim należy podkreślić. połóg. porodowych. psychozy inwolucyjne". wrażenie ciągłego zmęczenia. poród. Wystarczy wskazać na fakt. Trzeba reż uwzględnić wpływ czynników psychospołecznych:lęk przed porodem.cimacrznwm wrwc przypada rzeczywiście na okres przedstarczy. że stanowią one. Inaczej u mężczyzn. Funkcje rozrodcze kobiety pozostają w życiowym związku z czynnościami psychicznymi i stają się źródłem stanów nierównowagi emocjonalnej. że nie istnieją ani. muszą w grę wchodzić jeszcze inne czynniki etiologiczne endoiegzogenne. Zupełne bezpodstawne jest również utożsamianie przekwitania z okresem przedstarczym. ani. Tzw. a niekiedy psychotycznych. laktacja itd. u kobiet przypada zwykle na okres. pustka egzystencjalna-to czynniki niekiedy ważniejsze zd samych wpływów hormonalnych. zakończenie działalności zawodowej. psychozy klimakteryczne". chociaż nie należy jej przeceniać. jak obniżenie nastroju typu depresyjnego lub dysforycznego. jakim jest przekwitanie. Ale i tutaj nie zachodzi związek między ustaniem czynności płciowych a pojawieniem się zmian zwyrodnieniowych w tu n. same przez się nie prowadzą do. bóle głzwy i inne dolegliwości hipochondryczne. zatrucie lub wyzwolenie się endogennego procesu psychotycznego(schizofrenia.

wśród których wymienia:1)osobowość chorego:2)zaburzenia psychiczne w przeszłości. przypisując je etiologii psychogennej(reuktywnej). Zaburzenia psychiczne o różnym obrazie klinicznym(zespoły zaburzeń świadomości)występują też w innych chorobach krwi. W patogenezie tych zaburzeń trzeba również uwzględnić wpływ leków. że pod koniec tego. U dorosłych mężczyzn. Do najczęstszych zaburzeń psychicznych należy depresja przebiegająca nierzadjko z myślami i zamiarami samobójczymi. w tym zespoły depresyjne i psychozy z zaburzeniami świadomości. pojawia się szybka męczliwość. bywają podłożem ostrych i przewlekłych powikłań psychiatrycznych. Przewlekła niewydolność nerek powoduje konieczność regularnego i wieloleąniego stosowania dializ. Słabnie napęd psychoruchowy. ktćre porzucają swoje nowo narodzone dzieci na wysypiskach śmieci. Pod względem psychiatrycznym mogą się pojawić różne zespoły psychopatologiczne. Toczeń rumieniowaty układowy(jazie ermiemuwsar). Po pierwsze-chorzy przed za. chociaż może być powodem zmniejszenia popędu płciowego. należący do kolagenoz. obserwuje się obniżenie nastroju. utrzymujący się przewlekle. Zaburzenia neurologiczna-psychiatryczne mogą występować pod trzema postaciami jako:uogólnione organiczne uszkodzenie o u n. leczenia. chociaż poza samym porodem występują u tych kobiet jeszcze inne przyczyny przygnębienia. cz powoduje. stany drgawkowe i ogniskowe uszkodzenia mózgu lub rdzenia kręgowego. pojawienie się zaburzeń psychicznych może się wiązać z wieloma czynnikami. 4)stopień intoksykacji ustroju:5)rodzaj stosowanego leczenia(radioterapia. się cyklicznie w odstępach kilkudniowych. kwalifikowaniem ich do dializy wykazywali cechy przewlekłej choroby somatycz-. ale układają się w zespół psychoendokrynny zależny od zaburzeń wewnątrzwydzielniczych. czynnikiem zakaźnagorączkowym. Wiąże się je przyczynowo ze zmianami naczyniowymi w o u n. Niekiedy upraszcza się mechanizm ich postępowania. w 5060%przypadków przebiega z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego. niekiedy bardzo silny. leki przeciwnowotworowe i przy ciwbólowe mogą wywierać toksyczny wpływ na c u nJ:6)ból. zwłaszcza konykosreroidów. Choroby układu krwiotwórczego. Wytrzebienie(kastracja)dorosłego nie musi dawać widocznych zaburzeń psychicznych. Fu drugie-dializy odbywają. zwłaszcza w białaczkach. reakcją psychogenną na sam fakt przewlekłej choroby i stosowaniem leków. prowadzących przedtem aktywne życie płciowe. rokowania itdcj. Objawy te są nie tylko wynikiem sytuacji psychologicznej. Ich patogeneza jest złożona. Po pewnym czasie zachowanie tych osób zmienia się. Istnieją doniesienia o możliwości wystąpienia stanów depresyjnych po porodzie.. W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie psychiatruw tą chorobą. zwłaszcza z kręgu chorób afektywnych:3)stosunek lekarza i otoczenia do pacjenta(komunikacja z chorymi na temat choroby. net z jej psychologicznymi i fizycznymi skutkami.. U chorych tych widuje się różnorodne zaburzenhpsychiczne. wśród których należy wymienić przede wszystkim niedokrwistość złośliwą typu Addisona-Biermera. U chorych tych zachodzi konieczność zastosowania leków przeciwdepresyjnych. 4'horoby nowotworowe są często przyczyną zaburzeń psychicznych. kastracja nie musi prowadzić do impotencji.zdumiewających i odrażających zachowań niektórych młodych matek. Jak słusznie podkreśla Pużyński(l 98 b). .

guza mózgu(chłoniak pierwotny). tulzwia i kończyn. wystąpienie może wskazywać na istnienie niedoboru immunologicznego typu komórkowego. amerykańskim i afrykańskim. w tym mocznika. łojotokowe zapalenie skóry twarzy. zmiany okołozęboweo typie nietypowego zapalenia dziąseł i wrzodziejące zapalenie dziąseł. w 1980 r. powikłań naczyniowych w związku z zapaleniem wsierdzia oraz krwawień do o u n. Istnieje też wykaz chorób. zmiany okołoodbytnicze wywołane przez wirus Aerpew. Można je ująć w 4 grupy:1.okresu w ustroju chorego gromadzą się zbędne i szkodliwe produkty przemiaqymaterii. l 99 O):kandydozajamy ustnej. Istnieje poważne niebezpieczeństwu wzrostu zachorowań. podłożem powikłań psychotycznych. Wynik tego badania nie jest oczywiście równo-znaczny z rozpoznaniem AIDS. Wśród objawów klinicznych AIDS do częstych(20-259)należą objawy neurologiczne:bóle głowy.w Stanach Zjednoczonych i na Haiti. a także w Europie Zachodniej. Zakażenie wirusem prowadzi do uszkodzenia układu odpornościowego i przypomina inny znany defekt tego układu-wrodzoną dysplazję albo agenezję grasicy. Encefalopatia dializowanych może być.mięsak Kaposiego). co powoduje zatajanie faktu nosicielstwa. Chorobę AIDS wywołuje retrowirus.z powodu trcmbocytopenii(była o tym mowa w rozdziale dotyczącym zespołów otępiennych). Nabyty zespół upośledzenia odporności AIDS(Aeąuired lmmune Defeiency. których. Istnieje hipoteza. Z chorobą AIDS wiąże się też różne aspekty psychiatryczne. Niektórzy chorzy buntują się"a nawet rezygnują z zabiegów. Objawom neurologicznym. Pierwsze przypadki choroby(chociaż zachorowania zdarzały się wcześniej)opisano. leukoplakia włochata na powierzchni języka. Rozwinięty pełnoobjawowy zespół choroby AIDS występuje u około 15%zakażznych chorych. pojawia się encefalopatia.towarzyszą objawy . że za jej powstanie odpowiedzialny jest glin. Chodzi tu o niektóre nowotwory(np. związane zarówno z niskim poziomem kultury seksualnej. zwany HIV(Human lmmunedeficiencyWirus)z grupy ludzkich wirusów T-limfocytotropowych(HTLV). Synlrome)stanowi na tyle powwżne zagrożenie dla zdrowia i życia. jak i z nietolerancyjnymi postawami niektórych grup społecznych wobec zakażonych osób. Część osób zakażonych pozostaje klinicznie zdrowa. której objawy narastają. Są one wyrazem uszkodzenia układu nerwowego w następstwie podostrego zapalenia mózgu. W Polsce również. plamica małoplytkzwa. Z punktu widzenia rckowniczego dla wystąpienia choroby AIDS mogą mieć znaczenie następujące objawy(cytuję według Lutyńskiej. niektóre robaczyce i choroby pierwotniakowe. świadczącym o organicznym uszkodzeniu o u n. że chorobie należy również w podręczniku psychiatrii poświęcić nieco więcej uwagi. pewne rodzaje grzybic. objawy ogniskowe i oponowe. zakażeń bakteryjnych i wirusowych. Po trzecie-dializa ogranicza funkcjonowanie społeczne chorego i uzależnia go od sztucznej nerki. a także w Zatrze(Afryka). półpasiec. mięczak zakaźny w postaci drobnych guzkńw na skórze. Obiektywnym dowodem zakażenia wirusem jest obecność przeciwciał anty-HIV lub wyizolowanie samego wirusa. Od te czasu liczba chorych rośnie w zastraszającym tempie. Po czwarte-u chorych przewlekle dializowanych. wyraźnie wzrasta liczba chorych na AIDS i zakażonych wirusem HIV. zwłaszcza na kontynencie.

gdzie nie uprawia się roślin będących dla nich S UTOWCTI. straty emocjonalne i materialne. ludzie prowadzący zbyt swobodne życie seksualne z wielu partnerami.alkohol. Z powyższych uwag wynika. że przed psychiatrią piętrzą się w najbliższym okresie liczne obowiązki związane zarówno z leczeniem zaburzeń psychicznych u chorych na AIDS lub zakażonych wirusem HIV. l 99 O). W 10. inne dostępne są wyłącznie na recepty(niektóre tylko na. ale również. Z przyjmowaniem środków psychoaktywnych. Wprowadzenie. Zaburzenia psychiczne spowodowane używaniem środków psychoaktywnych. ponoszone przez rodzinę. haszysz. U niektórych chorych mogą one wyprzedzać inne objawy choroby. chorzy na hemofilię)mogą się pojawić zarówno objawy nerwicowe. llowoczesne techniki obrazowania mózgu z tomografią komputerową(TK)i jądrowym rezonansem magnetycznym(MRD pozwoliły na wykrycie zmian zamkowych w strukturach podkorowych. opium). przestępczość). zwłaszcza tam. inne wyróżniają się silnym działaniem nasennym. W przebiegu organicznego uszkodzenia mózgu mogą pojawiać się stany psychotyczne o typie organicznej halucynozy lub zespoły jakościowych zaburzeń świadomości(np. potwierdzone badaniem serologicznym. hipochondrycznej samoobserwacji i rezygnacji z obowiązków zawodowych oraz wszelkich kontaktów społecznych. choć w mniejszym zakresie. . iż ich przyczynę stanowi bezpośrednie zakażenie wirusem HIV. Właściwości niektórych ircdkćw były znane już w starożytności. rewizji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych . spowolnienie psychoruchowe. narkomani. Rozwój komunikacji w XX wieku przyczynił się du powstania czarnego rynku na środki psychoaktywne. a jeszcze inne są pozyskiwane na czarnym rynku. Chociaż etiologia zmian otępiennych u chorych na AIDS nie jest całkiem jasna. straty ekonomiczne i społeczne(koszty związane z leczeniem uzależniniych i pomocą dla nich. Ignorancja dotycząca źródeł zakażenia chorobą oraz kolportowane informacje o jej nieuleczalności zwiększają u ludzi poczucie zagrożenia i postawę lękową. Zachorowanie na AIDS lub jedynie zakażenie wirusem HIV. wiążą się straty zdrowotne jednostki. W grupach zwiększonego ryzyka(homoseksualiści. jak i dotyczące działań psychoprofilaktycznych. wycofanie się z kontaktów społecznych.otępienia. niektóre pobudzającym. w korze mózgowej. Andrzej Piotrowski. może być potężnym stresem powodującym głębokie reakcje depresyjne i przewlekle odczyny nerwicowe z przewagą lęku. Il. a zawsze z uzależnieniem od nich. . recepty z wturnikiem). pełnił one znaczącą rolę w rozwoju kultur(np.majaczenie). tych środków ma działanie przeciwbólowe. utrudnione skupienie uwagi. mimo negatywnych wyników badań w kierunku zakażenia wirusem HIV(Jakitowicz i wsp. Są to zatem środki psychoaktywne. a jeszcze inne są powszechnie używane jako środki uspokajające. Część tych irzdkżw znajduje się w obrocie handlowym. Przede wszystkim mam na myśli podnoszenie poziomu wiedzy na temat źródeł zakażenia wirusem HIV i krzewienie właściwych postaw wobec ludzi zakażonych. jak i psychotyczne o charakterze urojeń hipochondrycznych. 'zęść. i zachowania. W rozdziale tym zostaną omżwione właściwości środków leczniczych i nicie niczych. aż do bezruchu i mutyzmu. Występują zaburzenia pamięci krótkotrwałej. istnieje prawdopodobieństwo. zanik zainteresowań. których wspólną cechą jest zdolność modyfikowania samopoczucia.

gdy przyjmowanie środka(lub grupy środków)dominuje nad zachzwaniami. gdy jednostkę charakteryzują trzy lub więcej spośród 6 niżej wymienionych cech:1. . jeśli środek zostaje odstawiony. Krócej lub dłużej trwający kontakt ze środkiem o potencjale uzależniającym prowadzi do wytworzenia się zależności psychicznej. Istnienie tolerancji.sytuacji. spostrzegania. Tolerancja zachodzi tyłku wobec trzech grup środków:oplątów. Zespół zjawisk fizjologicznych. 3.wyróżniono następujące stany jako następstwa epizodycznego lub stałego kontaktu ze środkiem psychoaktywnym:Ostre zatrucie. Używanie szkodliwe.zapalenie trzustki po nadużyciu alkoholu)lub psychiczne(obniżenie nastroju po ciągu alkoholowym). procesów poznawczych. Można przyjąć. Silne pragnienie lub poczucie przymusu przyjmowania środka psychoaktywOSZO. Utrata istniejących przed uzależnieniem się zainteresowań i poszukiwania przyjemności i skoncentrowanie się na zdobywaniu środka. Jest to stan. 6. które wcześniej taki efekt zapewniały. może mieć miejsce przyjmowanie środka(lub środka z tej samej grupy)w celu zmniejszenia nasilenia lub uniknięcia wystąpienia zespołu abstynencyjnego. Przyjęcie środka nawet po długim okresie abstynencji może powodować gwałtowny nawrćt innych objawów zespołu. odczuwane jako nie do odparcia. tj. jego ilości i zaniechania przyjmowania(np. Przyjmowanie środka mimo istnienia jawnie szkodliwych następstw(marskość wątroby u alkoholika. gdy dochodzi do zaniechania przyjmowania środka lub wydatnego zmniejszenia dawki dobowej:objawy zespołu abstynencyjnego są charakterystyczne dla przyjmowanego środka(środków z tej samej grupy). powodujący zaburzenia świadomości. że zasadne jest rozpoznawanie uzależnienia. Jest tu stan pc wypiciu alkoholu lub przyjęciu innego środka. w którym środek jest przyjmowany po to. Trudności z samokontrolą w powstrzymaniu się od przyjęcia środka. Zachodzi zatem zjawisko tolerancji w następstwie wytworzenia się neuroadaptacji i pojawiania się zespołu abstynencyjnego. aby doświadczyć oczekiwanego i pożądanego działania albo też uniknąć złego samopoczucia z powodu braku środka. Wyróżniającym się objawem zespołu jest silne. Zależność psychiczna nie prowadzi do pojawiania się objawów zespołu abstynencyjnego. Zespól uzależnienia. pragnienie przyjmzwania środka psychoaktywnego. behawioralnych i poznawczych powstający. afektu lub innych funkcji i reakcji psychofizjclogicznych. Stan gdy kontaktowi ze środkiem przypisuje się następstwa somatyczne(np. 5. 4. gdy ma miejsce jej załamanie się. Fizjologiczne objawy występujące. gdy środek(środki z tej samej grupy)jest przyjmowany w coraz to większych dawkach. które charakteryzowały jednostkę przed uzależnieniem się. jeżeli środek zostaje odstawiony. gdy dla osiągnięcia zamierzonego efektu konieczne jest przyjmowanie dawek wyższych niż te. żuhaczka zakaźna w przypadku przyjmowania środka dożylnie). potrzebnych do osiągnięcia zamierzonego efektu. alkoholu oraz uspokajających i nasennych. Zależność fizyczna powstaje. najprawdopodobniej związanych z układami enzymatycznymi. 2.przerwania ciągu alkoholowego). To I era n ej a zależy od właściwości osobniczych. jest różna w odniesieniu do różnych środkćwu tych samych osób.

wyrażenie agresji wobec osoby lub osób znaczących. jeśli nie pije. Uwarunkowania psychologiczne dotyczą niemal wszystkich przypadków. Wejście w kontakt ze śrzdkiem i utrwalanie się tego zachowania są natury psychologicznej. Przykładem może być moda na zachowania hippisowskie w latach siedemdziesiątych. Zespól abstynencyjny. wąchacz"kleju jest narkomanem i jako taki jest kierowany przez szkołę lub doprowadzany przez rodziców do poradni wyspecjalizowanej w leczeniu uzależnień. W każdym przypadku znaczenie każdego z tych uwarunkowań bywa mniej lub bardziej znaczące. Czynniki natury psychologicznej mogą powodować rozpoczęcie przyjmowania środkżw uspokajających i nasennych przez kobiety po 40. nowego". Właściwy dla tego wieku kryzys tożsamości może pzwodować potrzebę natychmiastowej gratyfikacji(niezależnie od tego. zaburzenia procesów poznawczych. nie może liczyć na akceptację ZTUOV. Przyjmowanie narkotyków było wówczas wyznacznikiem identyfikacji z wartościami rej subkultury.omamów po przebytym majaczeniu). zamanifestowanie własnej niezależności. potrzeba zachowania się w sposób odrzucany przez starsze pokolenie(protest. kulturowej i biologicznej. Czynniki re szczególną rolę pełnią u młodzieży z uwagi na istniejące w tym wieku dążenie du unifikacji postaw:pewne znaczenie może mieć także moda młodzieżowa. społecznej. po-szukiwanie wglądu w niejasno uświadamiane sobie własne problemy. ł'zynniki natury społecznej. Zaburzenia powstałe w związku z długotrwałym przyjmowaniem środka:krótkotrwałe(trwające sekundy lub minuty)powracanie doznań psychotycznych(np. Kryzys wieku młodzieńczego jest zazwyczaj tym bardziej nasilony. Zaburzenia psychotyczne przewlekle(najczęściej w przebiegu alkoholizmu). Mechanizm etykietowania społecznego Oabellmg)sprzyja także utrwalaniu zachowania dewiacyjnego. przeciwdziałanie złemu samopoczuciu. który. że może być rozumiana szkodliwość i zagrożenie związane. alkoholizm u ojca). im bardziej zaburzone są układy i związki w rodzinie tak w sferze emocjonalnej. jeśli pojawi się jako reakcja środowiska na przyjmowanie środków psychoaktywnych-mimo że celem represji jest eliminacja dewiacji. Składają się nań objawy somatyczne oraz objawy ze strony stanu psychicznego o różnym nasileniu. z przyjmowaniem środka). rż" gdyż często ujawniają się u nich objawy nerwicowe. ji społecznej(objawy nerwicowe u matki. na przykład przez robotników budowlanych na. Utrwalaniu zachowania dewiacyjnego sprzyja represja. chęć zddalenia się ud obarczeń emocjonalnych. może je znaleźć najłatwiej u innych przyjmujących środki. chęć zaakceptowania przez grupę rówieśniczą(przyjmowanie. która często chce się takiega ucznia pozbyć. trwale zaburzenia osobowości i zachowania. W odczuciu środowiska młodociany. lub szkoła. Innym przykładem może być nacisk wywierany przez grupę na jednostkę. Represyjnie mogą reagować rodzice na wiadomość o używaniu przez ich syna narkotyków. Zespół abstynencyjny z majaczeniem. przewlekle występujące zaburzenia afektu. . otępienie. Do inicjacji dochodzi najczęściej w wieku młodzieńczym.Oznacza to. Uwarunkowania przyczynowe używania środków psychoaktywnych. bunt przeciwko normom i konwencjom tego pokolenawyraża się poprzez niezgodne z tymi normami zachowania dewiacyjne). narkotyków"może być warunkiem akceptacji przez grupę). Młodociany w takich sytuacjach poszukuje oparcia emocjonalnego. że tylko te grupy mogą prowadzić do wytwarzania się zależności fizycznej.

podczas gdy inne(np. że pomoc nie powinna być udzielona. Czynniki ekonomiczne. szczególnie ostrych zatruć. głębokość"odpowiedzi na jednorazowe przyjęcie środka i są szczególnie istotne dla czasu. Powinna ona koncentrować się na problemach osobowościowych czy objawach nerwicowych u młodocianego.przewlekłe zatrucie irzdkaminasennymi i uspokajającymi). np. a ich pozyskiwanie jest nielegalne.alkohol). Niektóre środki są w codziennym użyciu w kulturze euroamerykańskiej(np. aby doświadczyć ich działania. a także liczba stwierdzanych każdego roku przypadków marskości wątroby(pomijając przypadki marskości w krajach o znacznym rozpowszechnieniu żółtaczki zakaźnej). Wysoka cena może stanowić zaporę dla rozpowszechniania się środka w określonym kraju(np. duże znaczenie ma oznaczanie środków psychoaktywnych w płynach ustrojowych. jest odzwierciedleniem zwiększenia się lub zmniejszenia konsumpcji alkoholu per cwziw w skali kraju. Nie znaczy to. Młodociani w początkowym okresie są skłonni eksperymentować z luźnymi środkami. a ponadto spotyka tam pacjentów trwale uzależnionych. obserwowana każdego roku. w jakim u danej osoby wytworzy się tolerancja wobec środka powodującego zależność fizyczną na tle istniejącej wcześniej zależności psychicznej. że środki z różnych grup bywają przyjmowane wymiennie(np. że często pacjenci zatajają wielkość dawek przed rozpoczęciem detoksykacji(zazwyczaj dawkę zawyżają).opłaty i diazepam). W kulturze arabskiej jest. a ceny zbyt wysokie powodują nielegalną produkcję i redukują wpływy ze sprzedaży. Czynniki kulturowe mogą niekiedy decydować o wyborze środka. Wysokie spożycie alkoholu(w Polsce obecnie okuło I I I czystego etanolu per cqyww)wpływa na wzrost przestępczości. na odwrót. lub też nie są w stanie odtworzyć ilości przyjętych środków w dniach i godzinach poprzedzających detoksykację(np.liczba zgonów z powodu ostrych zatruć barbituranami lub opłatami porównywana corocznie. Zdarza się. zdają się być determinowane genetycznie. Trudno oszacować występowanie różnych uzależnień w populacji ogólnej. Liczba przyjęć do oddziałów psychiatrycznych z powodu psychoz alkoholowych. jakie czerpie ono ze sprzedaży alkoholu:zbyt niskie ceny powodują zwiększony popyt i wpływają na wydajność pracy.Nwbywu w ten sposób etykietę narkomana. a samu zachowanie dewiacyjne należy traktować jako przejaw leżących u jego podłoża zaburzeń. tu często ma miejsce zastępowanie preferowanego środka przez inny z tej samej grupy(dotyczy to zwłaszcza alkoholu i oplątów). zwłaszcza związanej z zachowaniami agresywnymi. Właściwości osobnicze. O tendencjach do zwiększania się lub zmniejszania różnych uzależnień w populacji ogólnej informują wskaźniki pośrednie. Wiąże się z tym także nielegalna produkcja. Daje to podstawę do korekty szacunkowego rozpowszechnienia uzależnień od alkoholu w danej populacji. Jest to tym bardziej istotne. Polityka cen prowadzona przez państwo musi uwzględniać wpływy. Kontrola laboratoryjna jest niezbędna również w czasie postępowania . jak wiadomo. W li ag nos ty ce uzależnień. a także o mniejszej tolerancji na alkohol u Japończyków i Chińczyków niż u mężczyzn rasy białej. Wiadomo z badań adopcyjnych o podatności na wytworzenie się alkoholizmu u synów alkoholików.marihuana)znajdują stena liście środków narkotycznych. wyrażające się różną szybkością wytwarzania się tolerancji. Czynniki biologiczne wpływają na. Jakkolwiek-mówiąc o uzależnieniu-ma się na myśli przyjmowanie jednego środka.w Polsce stale jeszcze dotyczy to kokainy i heroiny). aby proces odtruwania nie postępował zbyt intensywnie.

częściej niż u mężczyzn.przerwy w życiorysie(nieodtwarzaniezdarzeń w stanie upicia się).twarde alkohole w dużych ilościach. dobrze informuje udział w dochodach budżetu wynoszący od lat około l 4%. O znaczeniu alkoholu i związanych z nim problemuw społecznych oraz pozycji jaką zajmują wpływy ze sprzedaży alkoholu dc Skarbu Państwa. Z alkoholizmem wiąże się ściśle przestępczość. w tym obarczenie emocjonalne i zaniedbywanie ekonomiczne rodziny. później spożycie się zmniejsza. osób z problemem alkoholowym ocenia się w Polsce na około 3000000. o którym wiadomo. regularne. jak niemożność ograniczenia ilości wypijanego jednorazowo alkoholu lub powstrzymanie się ud picia. Ponad 5 O'%czynów przeciwko życiu i zdrowiu jest popełnianych pod wpływem alkoholu. Alkohol. tzw. ale zazwyczaj niecodziennie.rehabilitacyjnego(np. w których dominuje spożywanie alkoholi niskoprocentowych(udział wódki w strukturze spożycia wynzsi okuło BO%). Polsce. Uzależnienie od alkzholu dotyczy wielokrotnie częściej mężczyzn niż kobiet(stosunek hospitalizowanych w oddziałach psychiatrycznych i odwykowych od lat wynosi b-9:I). Ocenia się. że pogarsza się w następstwie picia. bezskutecznie podejmowane prżby wejścia w okres trzeźwości. Finlandii). tzw. Wyróżniają się takie zachowania. Liczbę.jakościowa kontrola oplątów celem ustalenia. choć niekoniecznie uzależnionego.w Bawarii). znaczna część wypadków drogowych wiąże się z prowadzeniem pojazdów mechanicznych w stanie nietrzeźwości. picie alkoholi niekonsumpcyjnych. podczas gdy testy ilościowe są mniej czułe(znaczna liczba wyników fałszywych). Jednak straty zdrowotne. Nie do oszacowania są straty społeczne. że większość testów jakościowych odznacza się znaczną czułością(mało wyników fadszywych). można dostrzec obniżenie nastroju i objawy nerwicowe. czy pacjent nie łamie. Polska znajduje się w środku tabeli w przeliczeniu na czysty spirytus rocznie. ale ograniczone do weekenduw picie dużych ilości alkoholu oraz ciągi picia występujące naprzemiennie z okresami trzeźwości. że co czwarta cszba ma w swoim utoczeniu kogoś z problemem alkoholowym(kogoś. Należy pamiętać. a także zaburzenia osobowości. kontynuowanie picia mimo istnienia stanu chorobowego. Największe ilości alkoholu są wypijane przez mężczyzn w wieku 20-30 lat(w większości jeszcze nie uzależnionych). kro ponosi straty osobiste w związku z piciem alkoholu lub którego picie powoduje straty u innych). społeczne i ekznumiczne są większe niż w krajach. Uzależnienie od alkoholu charakteryzuje jeden z trzech niżej wymienionych sposobżw picia:codzienne wypijanie alkoholu w celu utrzymania zadowalającego funkcjonowania. pije znaczna część populacji mężczyzn(picie wćdki w krajach WNT. U kobiet największe spożycie przypada na wiek 30-40 lat. w tym uzależnionych na 600000. Spożycie alkoholu per cwziw jest różne w poszczególnych krajach europejskich. . abstynencji). Grupy środków o działaniu uzależniającym. piwo pije się codziennie w niekrćrych krajach(np. Istnieją znaczne różnice kulturowe w stylach picia:alkohol w pustaci wina w krajach romańskich stanowi w zasadzie składnik codziennej diety. U podłoża uzależnienia u kobiet.

Wielu alkoholików ma za sobą ciężkie urazy głowy. ból głzwy. u innych smurkiemt. pobudzeniem. niepokój. nie dłużej niż przez 7-10 dni. Wyrażają się one agresywnością. w toku picia może dojść do niewydolności wątroby i stanu zapalnego trzustki. Cechy osobowości mogą przejawiać się albo intensywniej. im gorszy był stan odżywienicwymioty mogą pogłębiać zaburzenia równowagi elektrolitowej. np. lub 3. Towarzyszy temu zamazana mowa i brak koordynacji ruchowej. to nie ma uzasadnienia dla rzzpoznawaniamajaczenia alkoholowego. a także od stanu odżywienia-w ogóle i w dniu upicia się. Niezbyt nasilone objawy mogą wystąpić również wówczas. W większości wypadków zespół abstynencyjny można opanować ambulatoryjnie. W stanach upojenia alkoholem dochodzi do zachowań kryminalnych. Ponadto zaburzenia elektrolitowe i dość częsta w abstynencji hipoglikemia mogą być przyczyną wystąpienia napadćw także u alkoholików bez cech uszkodzenia*#u n. typowo w 2. W okresie narastania objawów abstynencjnych. jeszcze w czasie trwania ciągu. że może ono maskować objawy doznanego urazu głowy. Najlepiej opanowywać. gdy stężenie etanolu w surowicy wynosi 3 Omg/ dl lub nie pojawić się przy stężeniu 150 nng'li). . gdy ilość wypijanego alkoholu w ostatnich dniach uległa wydatnemu zmniejszeniu. dobie. W cięższych przypadkach wskazane jest. to konieczne jest podawanie diazepamu(Kelanium)doustnie do 20. podawanie anksjolitykuw. podwyższenie ciśnienia krwi. potliwość. rzucające się w oczy drżenie rąk i języka. bezsenność. męczliwość. którego następstwem bywa często krwiak podtwardówkowy. nawet bez zastosowania środków uspokajających. albo mogą pojawić się cechy jakby obce osobowości. Należy pamiętać. Jeżeli jest zachowana orientacja auto-i allcpsychiczna. Należy pamiętać. Zespól abstynencyjny z odstawienia alkoholu występuje zazwyczaj nie pćżniej niż w 12-24 godziny po zaprzestaniu picia. że napady miały miejsce u pacjenta w przeszłości. że zaprzestanie picia może być wynikiem załamania się funkcji któregoś z narządów. Zespół abstynencyjny jest następstwem neuroadaptacji osobnika dc stałego utrzymywania alkoholu we krwi. upojenie wiąże się ze znaczną urazowością. zbjawy zespołu abstynencyjnego hydroksyzyną. może wystąpić napad padaczkowy.ktoś skryty i zahamowany w stanie upojenia alkoholem zaczyna okazywać otwartość i ekspansywność.podejrzliwość może prowadzić do interpretacji urojemowych. Objawami tego zespołu są zaburzenia żolądkowu-jelitowe. często doznane w stanie upojenia alkoholem i nie odtwarzane później. Intensywne wymioty. Mogą wystąpić iluzje i sporadycznie niezbyt nasilone doznania omamowe. przyspieszenie tętna. Głębokość i szybkość pojawiania się objawów upojenia alkoholem zaJeżą od indywidualnej tolerancji na alkohol(objawy re mogą pojawić się. u jednych euforią. a nawet napady gromadne. Mogą wystąpić zaburzenia elektrolitowe-tym znaczniejsze.Stan zwykłego upojenia alkoholem może powodować znaczne zmiany w zachowaniu. Jeżeli w czasie abstynencji wystąpił napad padaczkowy lub wiadomo. upośledzeniem uwagi. W każdym przypadku konieczne jest podawanie dużej ilości płynuw oraz tiaminy(50-100 mg/d)i kwasu foliowego(1-3 mg 7 d). mogą być następstwem stanu zapalnego błony śluzowej żołądka. np. . chwiejnością afektu. najczęściej typu paranoicznego. nadpobudliwość.

gdy nie towarzyszy mu inna choroba-jest zawszistanem groźnym dla życia. np. W przypadku objawów rozwiniętego maj uczenia należy jak najszybciej podać środki uspokajające. zapaleniem błony śluzowej żołądka lub niewydolnością wątroby. gdyfrozwinięte-nawet wtedy. dawka dobowa nie powinna przekroczyć 100 mg. Należy pamiętać. Pomocne pacjentowi może być uczestnictwo w mitingach AA i podjęcie leczenia w placówce lecznictwa odwykowego. najczęściej są tu interpretacje doznań omamowych:obraz psychopatologiczny bywa zdominowany przez lęk związany z innymi objawami. Jeżeli wystąpienie majaczenia jest poprzedzone napadem padaczkowym. godzin-zależnie od nasilenia pobudzenia psychoruchowego. może zmniejszyć jego szanse:ponadto jakaść opieki w szpitalu psychiatrycznym może być gorsza z uwagi na słabą bazę laboratzryjną i dzstępność konsultacji specjalistycznych. jak i stanu ogólnego-powinny być podjęte natychmiast przez lekarza izby przyjęć. Występuje w toku abstynencji. Naciśnięcie gałek zcznych prowzkuje wystąpienie omamów(objaw Liepmanna). Pobudzenie psychoruchowe narasta w miarę pogłębiania się innych objawów. zaburzenia w miejscu i otoczeniu są mniej nasilone). że do zaprzestania picia dochodzi często w związku z urazem mechanicznym. w majaczeniu pojawiają się również zaburzenia świadomości(najwyraźniejsze są zaburzenia orientacji w czasie. Oprócz omówionych wyżej objawów zespołu abstynencyjnego. Leczenie i diagnostyka-tak majaczenia. Diazepam połaje się początkowo dożylnie w ławce. wymagają określenia stężenia elektrolitów i podawania płynów we wlewach dożylnych. Zejście śmiertelne może nastąpić wskutek załamania się bilansu energetycznego w związku z ekstremalnym pobudzeniem ruchowym i(lub)nasilonymi zaburzeniami równowagi elektrolitowej. delirium)jest usną psychozą alkoholową. zazwyczaj w 3. doustnie 10 mg co 4-6. W przypadku wymiotów diazepam należy podawać dożylnie. . Należy pamiętać. lub 3. zawdy mięśnia sercowego i zapalenia płuc. to podanie 30 mg diazepamudożylnie jest konieczne.mg/d. Z krańcowym pobudzeniem może wiązać się gorączka. Sekcyjnie stwierdza się często krwiaki nadtwardćwkowe. Śmiertelność w delirium bez towarzyszącej innej choroby wynosi od I'%do 59. Nasilenie niepokoju osiąga bardzo znaczny rozmiar. infekcją. towarzyszą mu iluzje i omamy. nawet jeśli leczenie rozpzczęto dostatecznie wcześnie i nie ma zastrzeżeń co do jakości udzielonej pzmocy. a następnie. Wymioty. Przeżycia psychztyczne pacjenta mogą być przyczyną agresji wobec otoczenia lub podjęcia próby samobójczej. rż. Majaczenie drżenne(majaczenie alkoholowe. Dlatego wcinam może maskować objawy innej choroby. jeżeli pacjent przyjmuje leki. Ryzyko zejścia śmiertelnego zwiększa się wraz z upływem czasu od wystąpienia objawów. najczęściej u osób po 25. Zaburzeniom spostrzegania towarzyszą urojenia. Wmg. Współwystępowanietakiej choroby oraz deWiwm o ciężkim przebiegu wiąże się ze śmiertelnością wynzszącą tkało 309. najczęściej wzrokowe. negu trzustki. Majaczenie alkoholowe stanowi bezwzględne wskazanie do hospitalizacji. i co najmniej kilkuletnim okresie intensywnego picia. Zadaniem lekarza prowadzącego leczenie zespzlu abstynencyjnegu powinno być zawsze motywowanie pacjenta do utrzymania abstynencji.do odległego szpitala psychiatrycznego. dobie od odstawienia alkoholu. że transport chorego. obostrzeniem stanu zapal.

układające się w zespół encefalopatii Wernickiego(ataksja. Omamom mogą towarzyszyć związane z nimi treściowo urojenia. tj. to można stosować haloperydol. jeżeli nie jest możliwe natychmiastowe*intubowanie pacjenta(zaleganie w drzewie oskrzelowym w przypadku nie rozpoznanego zapalenia oskrzeli). Dożylnie należy podawać witaminę G. Zespól amnestyczny Korsakowa zajmuje pozycję pośrednią pomiędzy psychozami ostrymi i przewlekłymi. W celu opanowania pobudzenia psychoruchowego nie należy stosować chlorpromazyny z uwagi na jej działanie hipotensyjne i tendencję do obniżania progu drgawkowego oraz hepatotoksyczności(potencjalnie u każdego z leczonych istnieje niedomoga wątroby). może trwać kilka tygodni. W obrazie psychopatologicznym dominują omamy.Jeżeli majaczeniu nie towarzyszą napady padaczkowe. aż do uzyskania uspokojenia. Pacjent nie odtwarza zdarzeń bieżących. Takie postępowanie zmniejsza prawdopodobieństwo przejścia majaczenia w zespół Korsakowa. które nie miały miejsca. szczególnie dotyczy to tiaminy. tj. Nie ma zaburzeń świadomości lub są one jedynie śladowe i wiążą się z nasileniem lęku. Pobudzenie może wymagać stosowania środków neuroleptnych.przejść w halucynozę przewlekłą. Objawy wegetatywne. (np. że halucynoza może się utrwalić. z uwagi na przeżycia psychotyczne. nie są wyrażone lub tylko miernie nasilone. Podstawowe miejsce w leczeniu zajmuje tiamina stosowana w bardzo dużych dawkach. W przypadkach pobudzenia konieczne jest unieruchomienie pacjenta. Lekiem z wyboru jest haloperydol. Jeżeli objawy halucynozy trwają dłużej niż 7 dni. Nonrupil). niekiedy z objawami encefalopatii Wernickego. wypełnia konfabulacjami. o treściach prowokujących u pacjenta lęk i zagrożenie(omamy słuchowe komentujące. W obydwu przypadkach za przyczyny uważa się niedobćr tiaminy. Otępienie w przebiegu uzależnienia od alkoholu może być zejściem zespół Korsakowa. zazwyczaj domięśniowo w dawce 10 mg co 4-6 godzin.podaje fakty. Zaburzeniom pamięci może towarzyszyć apatia lub częściej pobudzenie z towarzyszącą euforyzacją. Jednocześnie może wystąpić zapalenie wielonerwowe. lub 3. mzże rżwnież narastać powoli. ale często upzśledzeniezapamiętywania może być zejściem zespołu ostrego. w tym drżenie. Ostra halucynoza alkoholowa występuje u pacjentów z wieloletnim uzależnieniem w 2. ale ryzykowna. Pacjent. oczopląs. groźby pozbawienia życia itp). Należy ograniczyć dopływ bodźców-zarówno słuchowych. Amerykanie chętnie stosują krótko działające pochodne benzodiazepiny(lorazepam. powinien on znajdować się w jasnym pomieszczeniu. jak i wzrokowych. dobie abstynencji. podawane są także inne witaminy oraz metabolity mózgowe. Rozwinięcie się zespołu Korsakowa może być poprzedzone majaczeniem. to należy przyjąć. objawy rozsiane). Następnie dawkę obniża się do 5-10 mg doustnie. oksazepam). 1. Należy także pamiętać o znacznej urazowości wśralkoholików:uraz głowy może być . Zaburzeniom zapamiętywania mogą towarzyszyć objawy neurologiczne. Podstawowe znaczenie w leczeniu majaczenia ma podawanie witamin z grupy B w dużych dawkach. Znaczną popularność w Polsce uzyskał klometiazol podawany we wlewach. jest*to metoda skuteczna. Bardzo ważna jest pielęgnacja chorego. czego nie pamięta. może być niebezpieczny dla siebie i innych. niekiedy układa je w ciągi zdarzeń. zwłaszcza omamy słuchowe słowne.

komentujące sytuację pacjenta lub nakazujące mu wykonane jakiejś czynności. Glćwnym objawem są omamy słuchowe słowne. Swoim przebiegiem przewlekle psychozy alkoholowe mogą. sprawiające wrażenie ciągu picia. uzależnienia:niektóre cechy osobowości mogą sprzyjać rozwojowi urojeń i oma-ęmów oraz ich treści. którą objawy mogą zamazywać obraz psychopatologiczny. zanim dostrzeżono. przy jednoczesnym obniżeniu potencji. zmniejszenie nasilenia doznań prawa zazwyczaj do dyssymulacji przy nie zmienionym zewnętrznie zachowaniu. że mogą one mieć trojakie uwarunkowania przyczynowe:za objawy depresji mogą odpowiadać zaburzenia przewodnictwa w układach noradrenergiczi sernoninergicznym w okresie abstynencji. zawodową i rodzinną)zmieniającą się w tzku picia).ze stanami majaczeniowymi. a niekiedy miesięcy. Zona jest poddawana ustawicznemu śledztw dowodami"mogą być np. Heroina była szeroko stosowana jako skuteczny środek przeciwbólowy i uspokajający. Intensywne nadużywanie alkoholu. co prowadzi do stałego zwiększania dawek.. o przykrej treści. System urojeń może obejmować inne osoby. szyć treściowo z nimi powiązane urojenia. a nawet sklaniającc do samobójstwa. Przyjmuje się. U wielu alkoholikuw. Opiaty. Leczenie farmakologiczne(neuroleptyki)jedynie tłumi objawy. obserwuje się obniżeni nastroju utrzymujące się przez wiele tygodni. depresja może być także maskowana w czasie clą picia. Wydaje się. a niekiedy utrzymywaniu zdolności do pracy. a w okresie abstynencji ujawnić swój endogenny charakter. może towarzyszyć manii. np. Depresja w okresie abstynencji może przyczynić się lu jej złamania. urojenia)przy jednocześnie dość. tygodniu abstynencji. że u podłoża omawianych. Przyczyną urojeń są zarzuty niewierności adresowane do żony lub partnerki życiowej. U mężczyzn tych występuje zazwyczaj wzmożony popęd seksualny. zarobkowej.współodpowiedzialny za wystąpienie otępienia Rozpoznanie można ustalić nie wcześniej niż w 3. zatruwania"przez żonę. Przewlekła halucynoza alkoholowa może być poprzedzona jej ostrą formą albo rozwinąć się samoistnie.do-. często konieczna jest pomoc psychoterapeutyczna i leczenie przeciwdepresyjne. . Omamom mogą towarzy. Paranoja alkoholowa pojawia się zazwyczaj u mężczyzn o relsgywme mniej nasilonym uzależnieniu. przypominać psychozy schizofreniczne. dobrym przystosowaniu społecznym. która zdaje się często mieć patologiczny charakter. O bj a w y d epre sj i mogą pojawić się w późnym okresie zespołu abstynennego. Często formułowanie urojeń jest poprzedzone wieloletnim ujawnianiem zazdrości. niż w przypadkach przebiegających np. . Nasileniu doznań omamowy towarzyszy widoczny dla obserwatora lęk. Przewlekle psychozy alkoholowe charakteryzują się wieloletnim utrzymywaniem się objawów psychotycznych(omamy.przypadkowo nabyto zadrapania na ciele. de(ich nie eliminuje. Z opiatami związał się historyczny już termin-narkomania. psychoz leżą czynniki predysponujące do ich wystąpienia pc wielu latach. nie tylko w okresie abstynencji. mniemanych kochanków żony. że jest środkiem o niezwykle dużym potencjale wytwarzania uzależnienia z powodu bardzo szybko rozwijającej się tolerancji. bywa to interpretowane jakz wynik. Pacjentew formułujących po latach system urcjemowy często charakteryzują rysy osobowości paranoidalnej. depresja może mieć charakter reaktyw(pacjent jest konfrontowany ze swoją sytuacją życiową.

Zatrucie może prowadzić do porażenia ośrodka oddechowego. niekiedy wymioty. Postępowanie zależy od nasilenia objawów-odwodnienie wymadożylnego podawania płynów. obecnie jej miejsce zajęła kokaina i inne środki pobudzające. tak jak wcześniej w innych krajach. w tym np. jest wielokrotnie wyższe niż w populacji ogólnej(żółtaczka zakaźna. Ważnym środkiem z grupy oplątów srał się metadonz uwagi na znaczenie w programach rehabilitacyjnych. katar. apatia i senność. a także grupa pracowników służby zdrowia(z uwagi na dostęp do oplątów). Prowadzi to często do załamania immunologicznego. każdego roku w Polsce rejestrowano około 2000 osób uzależnionych w toku leczenia zespołów bólowych. Duża umieralność wśród uzależnionych wiąże się także z przyjmowaniem tych środków dożylnie za pomocą niesterylnego sprzętu(dlatego wiele programów prewencyjnych na świecie przewiduje nieodpłatne wydawanie strzykawek jednorazowych). Ich liczba stanowi 60-70%wśród wszystkich odczynów dodatnich. którymi mogą być bardzo toksyczne alkaloidy. Umieralność wśród przyjmujących opłaty wynosi około 29 rocznie i jest pięciokrotnie większa niż w populacji ogólnej w tym samym wieku. Pojawia się biegunka. spowolnienie. mowa jest zamazana. Od roku 1988 w Polsce. nerek. Konieczne bywa podawanie naloksonu. nasilenie zależy od wielkości dawek przyjmowanycw dniach poprzednich. w populacji uzależnionych. Przed pojawieniem się narkomanii wśród młodzieży.Heroina nie jest obecnie stosowana ze wskazań lekarskich. rozszerzmkźrenic. ropowicę).przedawkowania. przyjmujących środki dożylnie. zaczęto wykrywać u uzależnionych od oplątów dodatnie odczyny HIV. przyjęcia ostatniej dawki. Do niedawna była najbardziej poszukiwanym środkiem na czarnym rynku w USA. Zespól abstynencyjny z odstawienia oplątów rozwija się około 12 godzin od. Najsłabiej uzależniającym środkiem z grupy oplątów jest kodeina. Rozpowszechnienie różnych schcrzeń. nie potwierdzonych później bardziej specyficznymi testami. czyli nieco później niż w Europie Zachodniej w okresie ruchów kontestacyjnych młodzieży i popularności subkultury hippisowskiej. sywnej terapii. Niemniej rozpowszechnienie kiły jest w tej populacji duże. czym zapewne tłumaczy się stwierdzenie dużej liczby dodatnich odczynów WR. *Morfina i jej pochodne mają szerokie zastosowanie w leczeniu bólu. W Polsce rejestruje się corocznie około 100 zgonów z powodu tzw. najlepiej na oddziale toksykologicznym lub intcnę. są to środki stosowane pod ścisłą kontrolą. domięśniowo podaje się witaminy. Nabywcy na czarnym rynku zazwyczaj nie jest znane stężenie substancji czynnych zawartych w. towarze". z uwagi mznaczny niepokój i bezsenność konieczne jest . Ocenia się. Zdrowotne następstwa uzależnienia od oplątów są bardzo poważne. występują zaburzenia koncentracji uwagi. Stan wymaga 15-Psychiatria. Stan ostrego zatrucia opłatami przebiega ze zwężeniem źrenic. Wśród hospitalizowanych proporcja mężczyzn do kobiet wynosi 4-5:1. przewlekłe stany zapalne. bezsenność. stałym objawem są bóle mięśniowe. ziewanie. że liczba uzależnionych od oplątów jest dość stała i nie przekracza 30000(liczba leczonych corocznie w placówkach lecznictwa wyodrębnionych dla uzależnionych-wyłączając alkohol-wynosi około 3000 osób). natychmiastowej hospitalizacji. W Polsce narkomania opiatowa pojawiła się wśród młodzieży na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych.zapalenia wsierdzia.

w związku z rozpowszechnieniem HIV w populacji narkomanów.hasło. Kanabinole. et jest sygnalizowane pojawieniem się zaburzeń świadomości:w takiej sytuacji powinno być rozważone jednorazowe lub kilkakro-. Zasady społeczności terapeutycznej są podstawą pracy ośrodków. a pod presją środowiska lub w sytuacji toczącego si postępowania karnego. Pobyt na oddziale detoksykacyjnym powinien trwać około 3 tygodni. co może być groźne. np. że podawanie metadonu. chloprotykscgtiapryd). Odrzucanie społeczne prowadzi do zatajania przez nosicieli HIV tego faktu. zwłaszcza stomatologiczna. Wybitnie ciężki przebieg zespołu abstynencyjnego może wiązać się z zagrożeniem życia. Kluczowe znaczenia dla powodzenia wszelkich przgrunów leczniczo-rehabilitacyjnych mają postawy społeczne wzbec zjawiska. . me podanie opiatćw. a pełny program kończy około 20%z nich. (mogą tu być leki anksjolityczne z wyłączeniem diazepamu. Bez zmiany postaw społecznych trudno oczekiwać akceptacji realiów. co jest niezbędne do readaptacji. zarazy". Narkoman postrzegangy jest jako źródło.podawanie środków uspokajających. Tylko niektórzy bywają przenoszeni do ośrodków rehabilitacyjnych. tyłku krew i seks"są mało skuteczne. czyli irzdka opiatowegu powodującego uzależnienie. nie należy podawać fenotiazyngy.gdy potrzebna jest interwencja lekarska. ale reintegracja w środowisku wolnym od nich może być jeszcze trudniejsza(zwykle więzi ze środowiskiem rodzinnym uległy rozluźnieniu. Oprócz Cawmwir do grupy tej należą marihuana i haszysz. np. Wielu pacjentuw zgłasza się w celu dokonania detoksykacji bez rzeczywistej motywacji do wejścia w abstynencję. Skuteczność oddziaływań jest podobna do osiąganej w ośrodkach zagranicznych. a akcje uświadamiające. Podawanie metadonu rozpoczyna się w toku detoksykacji. Osiągnięcie trwalej abstynencji w uzależnieniu od Optatów jest trudne. narkomanów w okresie utrwalonej abstynencji. Pojawienie się dodatnich odczynów HIV i zachorowania na AIDS spowodowały nasilenie postaw odrzucających. Jest to postępowanie substytucyjne. Wiele organizacji. jest zaangażowanych w organizowanie programów prewencyjnych i rehabilitacyjna-readaptacyjnych obok systemu leczenia i rehabilitacji psychiatrycznej służby zdrowia. prowadzi do istotnego zmniejszenia szkżd zdrzwotnych(podawanie doustne)oraz redukuję kryminalizaję. wśród nich MONIAK. w tym okresie należy przekonać pacjenta o potrzebie kontynuowania leczenia w ramach programu rehabilitacyjnareadaptacyjnego w ośrodkach lecznictwa psychiatrycznego lub prowadzonych przez Stowarzyszenie MONAR. Dość skutecznie objawy tłumi kłoniły-na. podawanie jej w dużych dawkach wymaga stałej kontroli z uwagi na silę działanie hipotensyjne. w ostatnich latach wdrożono programy metadonuwe. Pomyślnie przebiegający proceyrehabilitacji powinien kończyć się podjęciem przez pacjentów pracy lub nauki może to nastąpić nie wcześniej niż po około roku pobytu w ośrodku. Uznano. a z szerszym środowiskiem społecznym-zerwaniu). W kilku ośrodkach w Polsce. a następnie kontynuuje si ambulatoryjnie.

Ponieważ przyjęcie oznacza zdstawienie środka. płaczu bądź śmiechu. Aby istotnie zmienić stan psychiczny. ile. jest często używana do inicjacji. Niezbędne jest stałe oznaczanie stężenia barbituranów. Objawy somatyczne ograniczają się do przyspieszenia czynności serca i suchzści w jamie ustnej. Zespół abstynencyjny z odstawienia barbituranów(benzodiazepin)nączę-. kompotu. alprazolam). lż" stosujące środki nasenne i uspokajające dla poprawy snu. pełniąc. Marihuana zasłynęła jako środek. aż do dysforii. dochodzi do wystąpienia zespoli. funkcję socjalizacyjną:dają poczucie. . Marihuana. . ale często ma to miejsce tyłku w czasie weekendów. kokainy). niektóre z nich mają znaczny potencjał wytwarzania uzależnienia(diazepam. Bywa. Za jedno z głuwnych zagrożeń z nią związanych uważa się fakt. agresywnością. zmiennością nastroju. Oprócz barbiruranćw do grupy tej należą pochodne benzodiazepiny. którzy zlecają stosowanie środków nasennych i uspokajających przez zbyt długi okres. ruzszerzający świadomość". Przyjęcie dużej dawki powoduje zagubienie upływu czasu. gdyż środki z tej grupy wytwarzają zależność fizyczną. gdyż nie jest ona w stanie zapamiętywać. skłonność lu interpretacji urojeniowych. Jest objęta spisem środków narkotycznych i można dostać ją tylko na czarnym rynku. Z biegiem czasu zachodzi potrzeba zwiększania dawek. ciel można zaobserwować u osób przyjmowanych do szpitala z innej przyczyny.Wytworzenie się zależności następuje po wielu kontaktach z środkumi tej grupy. szczególnie dotyczy to barbituranuw. Środki nasenne i uspokajające. złego samopoczucia i redukcji niepokoju. tzw. Uzależnienie zd tego rodzaju środków dotyczy co najmniej 3-kramie częściej kobiet niż mężczyzn. że lepiej rozumie się innych i przez nich jest się lepiej rozumianym. podobnie jak alkohol. Upośledzeniu ulega zapamię-. W stanie ostrego zatrucia konieczna jest hospitalizacja na oddziale internistycznym lub intensywnej terapii.skrętów. potrzebne jest przyjęcie dużej dawki(wypalenie wielu papierosów. że środki z tej grupy są przyjmowane codziennie. Są to zazwyczaj osoby po 35. a przyjmuje je nadal. Postępowanie w tych przypadkach bywa odmienne niż w innych ostrych zatruciach środkami psychoaktywnymiod chwili nawiązania kontaktu z pacjentką należy bowiem wznowić podawanie barbituranów(możliwość wystąpienia napadów padaczkowych lub majaczenia). że przy poszukiwaniu marihuany można otrzymać ofertę nabycia na tymże tynku tzw. tabletek przyjęła w ostatnich godzinach.. U osób przyjmującej systematycznie środki nasenne i(lub)uspokajające może dojść do*przypadkowego. tak jak alkohol. w krutkim okresie czasu). napadów lęku. Krańcowo duża dawka może spowodować pojawienie się omamów i urojeń utrzymujących się przez wiele dni. Znaczny udział mają w tym lekarze. tywanie i krytycyzm. ciężkiego zatrucia. Objawy często przypominają upojenie alkoholem. abstynencyjnego.środka twardego(heroiny. Wymagana jest też stała kontrola stanu krążenia i wydzielania nerek. Leczenie polega na podawaniu płynów. Stan przewlekłego zatrucia charakteryzuje się niezbornością ruchową. klonazepam.

w tym amfetaminy. Objawy po odstawieniu kokainy nie są gwałtowne i ograniczają się do męczliwości. w początkowej. nasilenie objawów zależy ci przyjętej dawki. jednak nie więcej niż o/dawki podanej w dniu poprzednim. Jeżeli mimo takiego postępowania wystąpi napad padaczkowy lub zamącenie świadomości. Następnie dawkę należy codziennie zmniejszać. a także w krajach europejskich. Zakończenie postępowania powinno wiązać się z oceną. Kokainę pali się w postaci papierosów(najbardziej rozpowszechniona forma to. hipotensja.Pojawiają się:nudności i wymioty. co oznacza łatwą dostępność dla konsumentów. przyspieszenie akcji serca. Leczenie ostrego zatrucia wymaga stosowania środka neuroleptycznego(np. Inne środki niż kokaina. Skutek wstrzyknięcia dożylnego jest natychmiastowy. dawkę można powtarzać). Przyjmowanie środków nasennych i uspokajających stanowi niebezpieczeństwo dla ruchu drogowego. Rośnie nielegalna produkcja:cena amfetaminy na czarnym rynku jest dość niska. Systematyczne. Celowe jest oznaczanie jakościowe innych środków uzależniających. Obj awy ostrego zatruć i a:pobudzenie psychoruchowe z agresywnością(wymagające niekiedy unieruchomienia). należy powrócić do dawki wyjściowej i ponowić płoccy zmniejszania dawki w sposób podany wyżej. omamy wzrokowe i niekiedy dotykowe. należy podać dawkę fenobarbitalu(Luminalu). Haloperydolu 10 mg domięśniowo. czy u pacjenta występują objawy nerwicowe lub depresyjne-często to one są podłożem uzależnienia. o działaniu pobudzającym. crack'). drażliwość. lęk. liście('zew są żute lub jest ona przyjmowana dożylnie-co jest najniebezpieczniejsze dla konsumenta i otoczenia. Niewielkie dawki przyjmowane doustnie powodują euforyzację i przyspieszenie łuku myślenia. rozszerzenieźrenic. Rozpoznanie wymaga potwierdzenia badaniem krwi lub metabolitów w moczu. zaburzeń snu oraz apatii. wywołania ataksji-niezależnie od tego. nudnzici i wymioty. drżenie rąk i języka. przyspieszenie akcji serca. Wtedy uzasadnione jest rozpoczęcie leczenia psychoterapeutycznego. a niekiedy do obniżenia nastroju. Postępowanie odtruwające jest długotrwałe i zwykle trwa około miesiąca. przyspieszenie oddychania. . Uzależnienie od kokainy jest szczególnie rozpowszechnione w USA(kontakt z nią miało co najmniej(O'%populacji). potliwość. Kokaina. interpretacje urojeniowe. branie"może prowadzić do wystąpienia zespołu urojeniowego. W ostatnich latach kokaina pojawiła się również na czarnym rynku w Polsce. Przyjmowanie niewielkich dawek daje poczucie siły i euforyzaję. Jeżeli chód chorego staje się zborny. konieczną do. będące wyrazem załamania się neuroadaptacji. a zachowanie normalizuje się. W toku odstawiania barbituranów należy systematycznie kontrolować ich stężenie w surowicy krwi pacjenta. W Polsce w ostatnich latach gwałtownie wzrosło przyjmowanie amfetaminy. podwyższenie ciśnienia krwi. jaki środek był przyjmowany. W toku abstynencji(lub znaczącego obniżenia przyjmowanej dawki dobowej)mogą pojawić się napady padaczkowe i(lub)majaczenie. Po ustąpieniu pobudzenia pacjentowi należy zaproponować wykonanie testu HIV.

W latach sześćdziesiątych w USA. środek z grupy pochodnych amfetaminy. podwyższenie ciśnienia krwi. Nikotyna. Środki te są przyjmowane zazwyczaj doustnie.uipu. Halucynogeny. bowiem. Kontakt z amfetaminą o cechach trwałości prowadzi do niedoboru wagi. Środki amie(aminowe bywają łączone z alkoholem i barbituranami. niekiedy depersonalizacja. nudności. Ostatnio znaczną popularność zyskała ekstazy. Konieczne jest także nawadnianie. LSD bywa używane w celu wywoływania psychoz eksperymentalnych. psylocybina(w Polsce grzyby zawierające ten związek). Stan psychotyczny w następstwie przyjmowania halucynogenów wymaga leczenia na oddziale psychiatrycznym lub toksykzlogicznyrn. drażliwość. Haloperidolu). poty. rozszerzenie źrenic. perfenazyna)są niezbędne w leczeniu. halucynogeny uznano za środki "rozszerzająceświadomość":popularne było przeżycie przez eksperymentatorów tzw. często zdarzają się ostre zatrucia. nastawienia urojeniuwe. Diagnostyka laboratoryjna-patrz opłaty. meskalina(pejotl). senność. kilkudniowymi ciągami. Zależnie od stopnia pobudzenia psychoruchowegu. Po odstawieniu amfetaminy pojawia się męczliwość. że powstające doznania są bardzo zbliżone do przeżyć omamowa-umjeniowych w schizofrenii. sądzono. a także nawadnia Tlić. rzadziej bywają przyjmowane w formie papierosów. Najczęściej używanymi środkami są dietyloamid kwasu lizergowego(LSD). przyspieszenie akcji serca. lęk. zachzdzi wówczas potrzeba różnicowania ze schizofrenią. rozszerzenie źrenic. Niekiedy stany psychotyczne wywołane przez halucynogeny utrzymują si przez wiele dni. . Objawy ostrego zatrucia amfetaminą:wzmożone samopoczucie i pobudzenie psychoruchuwe. obniżenie nastroju. w toku ciągu am(etaminowego pojawia się brak łaknienia. dreszcze. neuroleptyki w dawkach wystarczających do uspokojenia(haloperydol. Zazwyczaj potrzebne bywa też unieruchomienie. Duże dawki powodują pobudzenie psychoruchowe. W Polsce rozpowszechniło się palenie suszonych grzybów zawierających substancje halucynogenne. Nikotyna została uznana za środek psychoaktywny. zaburzenia spostrzegania(omam wzrokowe i rzadziej słuchowe). Obj awy ostrego zatruci c wzrost ciśnienia krwi i przyspieszenie tętna podwyższenie temperatury. we wczesnej fazie fascynacji ideologią hippisowską. Konieczna jest pełna diagnostyka laboratoryjna(możliwość zbieżnego w czasie przyjmowania barbituranów. apatia lub obniżenie nastroju. Preparaty z grupy pochodnych amfetaminy były do niedawna dopuszczone do legalnego obrotu i stosowane w leczeniu otyłości. )Konieczne jest stosowanie neuroleptyków(np.Do częstych zjawisk należy przyjmowanie dożylne. fencyklidyna(POP). przyjmowanie regularne lub krótkotrwałe w dużych dawkach może spowodować wystąpienie zespołu urój eniowego. zwiewne urojenia zwykle o treści prześladowczej. benzodiazepiny i oplątów):kontrola elektrolitów. niekiedy agresywność.

akupunktura. wątroby. bule głowy. Lotne rozpuszczalniki organiczne(środki wziewne). a w konsekwencji przyrost masy ciała. Zespuł abstynencyjny utrzymuje się przez wiele tygadni. zaburzenia mowy(bełkotliwość). Dlatego zasadnicze znaczenie ma oznaczanie jakościowe. środki czyszczące. Decydujące znaczenie ma jednak siła własnej motywacji. zachowań impulsywnych. co może prowadzić do zgonu. a także psychzterapia grupowa. Naprzemienne przyjmowanie środków psychoaktywnych. Dla inicjacji palenia zasadnicze znaczenie ma odwzorowywanie zachowań(np. emalie. Uzależnienie pojawia się dość szybko. Ostre zatrucie jest stanem groźnym dla życia. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawa o zapobieganiu narkomanii Ustawy te zawierają przepisy określające sposoby zapobiegania uzależnieniom i używaniu środków psychoaktywnych. wpływ grupy rówieśniczej).palenie rodziców. W początkowej fazie pojawia się drażliwość. wąchaczy podejmuje próby z innymi środkami. w tym z kompotem. Wziewanie w Polsce jest jedną z częstszych form inicjacji. Aby wzmocnić działanie środka. Polsce najbardziej rozpowszechniony jest butapren. stosowanie gumy do żucia z zawartością nikotyny. Wziewanie dotyczy dzieci i młodzieży ze szkół podstawowych i zawodowych. objawy te mogą nie odpowiadać w pełni opisywanym dla jednego ze środków. Istnieje wiele technik. Wielokrotne wziewanie powoduje uszkodzenia mózgu. a w ciężkim zatruciu osłabienie odruchów i oczopląs. szpiku kostllCZO. benzyna. W odróżnieniu od innych środków nikotyna nie powoduje zmian zachowania ani też nic zaburza funkcjonowania.Straty zdrowotne w skali całej populacji przewyższają straty związane ze wszystkimi innymi środkami. agresji. Środki te-kleje. nafta. a także przepisy umożliwiające penalizację nielegalnej produkcji tych środków i obrotu nimi. które mają ułatwić przejście przez abstynencję:terapie awersyjne. a jeśli trzeba także ilościowe barbituranów. na głowę wkładany jest worek plastikowy. Również objawy zespołu abstynencyjnego mogą być nietypowe. Intoksykacja prowadzi do euforyzacji. aerozole-zawierają substancje Inne przeważnie o strukturze węglowodorów aromatycznych. alkoholu i oplątów. niepokój. Pojawia się niezborność ruchowa. plastry z nikotyną. Zwłaszcza w początkowej fazie może mieć miejsce przyjmowanie kilku środków przez kilka dni przed wystąpieniem objawów zatrucia. zaburzenia koncentracji uwagi spowolnienie akcji serca i wzmożenie łaknienia. pochodnych benzodiazepiny. . Wielu. Przez wiele miesięcy utrzymują się uporczywe myśli o powrocie do nałogu. rozpuszczalniki.

i rehabilitacji sąd rozstrzyga. Ustawa o zapobieganiu narkomanii przewiduje możliwość zawieszenia kary za przestępstwa pozosujące w związku z używaniem środków odurzających. albo. nie udało się dotąd wyjaśnić etiologii tej grupy psychoz endogennych. użył(w roku 19 i I)rozmyślnie liczby mnogiej. czy orzeczoną karę pozbawienia wolności należ wykonać. ale również w przebiegu. jego zdaniem. należy do najważniejszych problemów psychiatrii klinicznej. 12.na podstawie art. Adam Bilikiewicz.23 ustawy). że uzasadnione jest rozpoznanie uzależnienia)oraz społeczne(wywiad przeprowadzony przez ośrodek pomocy społecznej).rozum. środków odurzających. Od ponad 80 lat trwają bowiem spory na temat etiologicznej jednolitości schizofrenii. Bleulera między poszczególnymi psychozami tej grupy zachodziły różnice nie tylko w obrazie psychopatologicznym. Jedni uważają ją za jednostkę chorobową(nozologiczną)seasa smcrz. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu al ko hol i z m o w i daje sądowi możliwość zobowiązania osoby uzależnionej do leczenia. Po zakończeniu leczenia. Ustawa zawiera wykaz środków odurzających. zaburzeniach typu schizofrenicznych". taki tytuł nosi rozdział w klasyfikacji ICD-10. przeznaczona na własny użytek". grupie schizofrenii". Postanowienie sądu może zobowiązać do leczenia ambulatoryjnego lub na oddziale odwykowym(łącznie pobyt nie może być dłuższy niż 3 miesiące. tj. Grupa psychoz schizofrenicznych. rozpad lub rozszczepienie(dissccimiz)osobowości. inni sądzą. razem z chorobami afektywnymi. Zdaniem E. Psychozy schizofreniczne. Może to mieć miejsce. a postanowienie jest ważne przez okres 2 lat). Mimo trwających od wielu lat intensywnych badań na świecie. wzluzz-rozszczepiam. rokowaniu i przyczynach. Z tego powodu w układach klasyfikacyjnych chorób psychicznych mówi się o "schizofrenii. . Wśród psychiatrów przyjął się jednak dość powszechnie termin diagnostyczny "schizofrenia". Cechą wspólną tych psychoz miał być.Ustawa o zapobieganiu narkomanii z roku 1997 umożliwia sądowi wydanie wyroku skazującego za posiadanie. chyba że jest to ilość nieznaczna. ani tym bardziej potwierdzić ich jednolitości etiologicznej. twórca terminu "schizofrenia"(gr. zArew . Mówił mianowicie o. serce). który jest pojęciem niejednoznacznym. Hospitalizacje uzależnionych na oddziałach psychiatrycznych i odwykowych poza przedstawionymi wyżej sytuacjami-mogą mieć miejsce jedynie za ich zgodą. a jednocześnie daje możliwość zobowiązania do poddania się leczeniu i rehabilitacji przez okres nie dłuższy niż 2 lata. podkreślając w ten sposób różnorzdność obrazów klinicznych. zastępując nim kraepelinowskie pojęcie demewna prwecza(otępienie wczesne). z wyjątkami określonymi w ustawie o zebranie zdrowia psychicznego(np. jeśli spełnione są wymogi medyczne(stwierdzenie biegłego psychiatry lub psychologa. Już E. Określenie i pozycja nozologiczna. że może tu chodzić o niehomogenną grupę chorób mających podobny lub zbliżony obraz kliniczny.przyjęcie pacjenta z powodu majaczenia alkoholowego lub pacjenta z zespołem urojeniowym powstałym w następstwie kontaktu z innym niż alkohol środkiem psychoaktywnym. Bleuler.

-35. jak i różnymi wskażnikmij(zapadalność roczna. 7 m 100 rezydentów(Regiel i Bruke. 3 do 2. mimo iż wykrywalność zaburzeń psychicznych w tym zaburzeń schizofrenicznych. Ryzyko zachorowania rosło. że mimo wysiłkuw podejmowanych w celu ujednolicenia kryteriów rozpoznawczych tych psychoz na świecie. u bliźniąt dwuzygotyczmch od 2 dz l 7'%. Ocena rzeczywistej częstości występowania nowych przypadków zachorowań na schizofrenię(zapadalności). u rodziców probandów schizofrenicznych ud 0. Dla krewnych drugiego stopnia średnia wartość ryzyka wynosiła Z. Epidemiologia i ryzyko zachorowania. że autorzy badań epidemiologicznych. zgu dzieci. 0 do l 4%. krure przez wiele lat żyły oddzielnie. 2 do IZ%. jak i socjologicznego. obserwuje się w tym zakresie różnice. Trzeba dodać. wynosiła 77. a w szpitalach psychiatrycznych-lU 3. nie przyniosły jednoznacznych rozwiązań.schizofrenii i innych zaburzeniach psychotycznych"(w DSM-IV). NOe brakuje też opinii. Zapadalność roczna na schizofrenjwynosi 0.7. Otóż w znanych dotąd badaniach bliźniąt zbieżność występowania cech schizofrenii u bliźniąt monozygotycznychwahała się od 15 dc 86%(w nowszych badaniach jest to 3 O-5 O%). rż).. zarównz z punktu widzenia biologicznego. 18. roczne i w ciągle całego życia). że przebieg schizofrenii jest dzisiaj pomyślniejszy niż przed kilkudziesięciu łaty Ważnym argumentem przemawiającym za rolą czynników genetycznych w powstaniu psychoz schizzfrenicznych jest zjawisko konkordancji cech schizofrenicznych u bliźniąt. a wśród późniejszych kobiety. 89. że wśród wczesnych zachorowań przeważają mężczyźni. Jednak przeciętny wiek zachorowania jest niższy dla mężczyzn(I 5. gdy oboje rodzice chorowwi i wynosiło li-5 O%. Ryzyko zachorowania w ciągu życia ocenia się na całym globie na około 1%i jest najwyższe w trzeciej dekadzie życia. 1 I-0. co sprawia. niż dla kobiet(25. Jest ono jednakowe dla mężczyzn i kobiet. 59 ż. Pocieszające sinformacje.przez Rosenthala w USA badań szpitahyQwynika. W badaniach amerykańskich rozpowszechnienie punktowe miesięczne wynioskdla schizofrenii i zaburzeń typu schizofrenii(schizophreniform disorders)0. z całą pewnością wzrosła. że zbieżność występowani schizofrenii u bliźniąt. 1995). posługują się zaruwno różnymi metodami badań. -25. Owe zróżnicowania regionalne wskaźników zapadalności i rozpowszechnienia nie są jasne. chociaż można się domyślać. . z których jedno z rodziców cierpiało na psychozę od 8 do IB%. że w ciągu ostatniego stulecia nie obserwowano istotniejszych wahań wskaźników epidemiologicznych. Porównywanie wskaźników w różnych krajach utrudnia też fakt. że ryzyko zachorowania na schizofrenię w populacji generalnej i u dalszych krewnych tych osób wahało się od 0. rozpowszechnienie punktowe miesięczne. u rodzeństwa od 3. Z przeprowadzonych w 1971 r.rż.na 1000 mieszkańców:w poradni zdrowia psychicznego-0. Próby wyjaśnienia tych różnic. jak i rozpowszechnienia schizofrenii w populacji ogólnej ujawnia dość istotne różnice w poszczególnych krajach i regionach świata. Metoda badania bliźniąt należy do najstarszych w genetyce człowieka i opiera się na poruwnaniu zbieżności(konkordancji)występowania cechy u bliźniąt monozygotycznych(o identycznym genotypie)i dwuzygotcznychu proporcji wspólnych genów równej/y. W Polsce wskaźniki ujawnionej(zarejestrowanej)zapadalności w placów-gkach psychiatrycznych wynosiły w 1988 r.

zwłaszcza wirusowe(np. adoptowane dzieci w rodzinach schizofrenicznych częściej przejawiały objawy schizofrenii. Z drugiej strony warunki wychowania mogą pogarszać lub poprawiać skutki obciążenia biologicznego. że przekazywana jest nie tyle podatność na schizofrenię. grupy schizofrenii"jako jednostki nozologicznej. Etiologia i patogeneza. zjawiska związane z autoagresją:zatrucia pochodzenia metabolicznego lub egzogennego w ścisłym sensie. Udział czynników genetycznych w powstawaniu psychoz schizofrenicznych jest niewątpliwy. stanowiących jedną z form reakcji psychicznych. Mimo istniejących różnic w prowadzonych na świecie badaniach rodzinne występowanie schizofrenii nie ulega wątpliwości. W porównaniu z grupą normalnych. Przykład adoptowanego potomstwa matek chorujących na schizofrenię dowodzi. przy czym predyspozycja ta ma oznaczać:istnienie wrodzonych cech(konstytucyjnych)osobowości(np. których przynajmniej jedno z przybranych rodziców chorowało na schizofrenię. gdy bliźnięta wychowywały się i żyły razem. Wnioski z tych badań są jednak zróżnicowane. wzrastała natomiast. Schizofrenia jest grupą zespołów psychopatologicznych.wirusami powolnymigzaburzenia immunologiczne. osiągając wartość 9 l. np. Potwierdzają to zarówno lekarze praktycy. że czynnik dziedziczny dochodzi do głosu ze wzmożoną siłą niezależnie od warunkżw. wpływ fennypowy po przekroczeniu pewnego progu.osobowość schizotymiczna według Kretschmera):istnienie swoiście ukształtowanej w. Największe nadzieje wiąże się z trzecim sposobem. które występują u osób wykazujących "predyspozycję"do takich reakcji. różne churobyg 2)monogeniczność(jeden gen recesywny lub dominujący o różnej ekspresji i peneuacjik 3)wieloczynnikowa poligeniczność z efektem pługowym-liczne geny możliwe różne kombinacje ich wpływu. Możliwe są również różne mieszane sposoby przekazywania. tj. ze stosowania przez badaczy rożnych kryteriów diagnostycznych i traktowania bleulerowskiej. a także innymi psychozami. zaburzenia z pogranicza psychoz. w jakich były wychowywane obciążone dziedzicznie dzieci. zaburzenia osobowości. ile skłonność duwystąpienia różnych zaburzeń objawiających się.związaną z działaniem czynników zewnętrznych. struktury osobowości. Możliwe są trzy sposoby:1)rozłączna heterogennoić(różne geny. Schizofrenia jest psychozą egzogenną tzn. Wynik ten mógłby wskazywać na rolę rodziny w ujawnianiu się cech schizofrenii. wśród których wymienia się:zakażenia. nLm. Duże postępy w zakresie genetyki molekularnej-badania sprzężeń schizofrenii z polimorfizmem . poza psychozami schizofrenicznymi. schizolreniogennych"warunkach środowiskowych. co wynika mJn. W jakimś sensie sugestie re potwierdzają badania dzieci adoptowanych. jak:trudności przystosowania. 2. Nie zzstał dotąd poznany sposób przekazywania tej podatności. Poglądy dotyczące przyczyn powstawania psychoz schizofrenicznych można(według Pużyńskiego.nie obciążonych schizofrenią rodziców.poligeniczny z jednym genem o dominującym znaczeniu. 1986)ująć w trzy grupy:1. takimi zachowaniami.61. stanów granicznych(borderline). jak i wspomniane wyżej badania naukowe. cechy schizoidii lub osobowości paranoidalnej(badania Rosenthala). 5%. Z prowadzonych badań wynika. zwłaszcza rodzinnych we wczesnym dzieciństwie. jako wyraz dostosowania się jednostki do środowiska(etiologia psychogenna). Schizofrenia jest chorzbą o przyczynach endogennych(dziedziczna-metabolicznych).

jak i schizofrenia mogą przebiegać w postaci zaostrzeń i remisji. mało specyficzne nieprawidłowości immunologiczne. Już w przeszłości powstało wiele teorii i hipotez. Badaczy nie zraża fże inne badania nie potwierdziły takiej lokalizacji w innych rodowodach. pochodnych uyptaminy i serotoniny. specyficznych reakcji odpornościowych. Jest kilka powodów zainteresowania wirusami jako przypuszczalnym czynnikiem etiopatugenetycznym. Zdaniem tych badaczy w schizofrenii występują zaburzenia uansmetylacji prowadzące do endogennej biosyntezy związków psychuzorwórczych. Do najgłośniejszych należała transmetylacyjna hipoteza schizofrenii. schizowirusa". przeniesienia na zwierzęta itp. niekiedy stwierdza się ich wieloletnią bezobjawową obecność w tkankach gospodarza. Wielu zwaleń-*ników ma na świecie wirusowa teoria schizzfrenii. U chorych tych stwierdzono różne. ale. zwłaszcza jego zbecnoici w tkankach. Do najstarszych zaliczyć należy teorie.długości*restrykcyjnych DNA-umożliwiło zlokalizowanie genu odpowiedzialnego za występowanie schizofrenii i zaburzeń pokrewnych w kilku rodowodach. że owym hipotetycznym. a takt Sigurdsson i Torrey. Zgodnie z drugą grupą poglądów. Od dawna wielu badaczy uważało schizofrenię za churzbę autoimmunizacyjną. Obecnie badaczy zajmujących się etiupatogenezą schizofrenii najbardziej animują czynniki biochemiczne. Znaczny postęp w dziedzinie badań nad przekażnictwem synaptycznym w układzie nerwowym. iż zaburzenia czynności określonych . Zwolennicy teorii wirusowej wyrażają pogląd. a szczególnie dużej częstości zachorowań-w chromosomie 5. schizofrenia miałaby być psychozą egzogenną. Mimo iż nie dostarczono do dostatecznie wiarygodnych dowodów na jej potwierdzenie. a także próby wytłumaczenia mechanizmu działania leków psychotropowych ożywiły na nowo poszukiwania czynników sprawczych psychoz endogennych. albo jakiś jeszcze nie znany wirus. przedstawiona przez Osmonda i Smythiesa(I 952). nie jestem w stanie omówić. których w tym rozdziale. Do najbardziej znaczących wynikły doszli Czisrowicz i Morozow. schizowirusem"mógłby być albo jeden ze znanych wirusów neuuopowych. Wirusy charakteryzują się często neutropizmem. nagromadzono wiek ciekawych obserwacji uzasadniających celowość dalszych badań w tym kierunku.czynnikiem infekcyjnym. z niekrżrymi neurzregulatorami. Niektćrzy sądzą. mogą być inkorporowane do genomu komórek i przekazywnastępnym pokoleniom. u źródeł kturych leżało przekonanie. które mogły wskazywać na istnienie jakiegoś defektu odpornościowego. iż nie kłóci się zna z hipotezą genetycznego uwarunkzwania schizofrenii. że przyczyną schizofrenii jest zatrucie organizmu jako następstwo endogennego wytwarzania różnych psychnoksyn. receptory na powierzchni neuronów. Ta i inne hipotezy upadły jednak z czasem ze względu na brak dostatecznych dowodów. Zarówno cheruby wirusowe. w tym schizofrenii. Wyniki tych badań skłaniały niektórych autorów do przypuszczeń. ze względu na jego rozmiary. Wirus może mieć wspulne. że taki defekt może być punktem wyjścia patogenezy schizofrenii-wirusowej lub autoagresywnej. Nie udało się dotąd potwierdzić istnienia.. przede wszystkim biologia molekularna otworzyła całkiem nowe możliwości wglądu w mechanizmy dziedziczenia schizofrenii. mogą zmieniać funkcję komórek bez jej uszkodzenia. co może właśnie przemawiać za heterogenicznością lub poligenicznością zaburzeń. Zbieżność zachoronią na schizofrenię bliźniąt mcnozygotycznych można bowiem równie dobrze wytłumaczyć jednoczasową infekcją wirusową bliźniąt w życiu płodowym. Wyniki tych poszukiwań doprowadziły do zgodnej konkluzji. wywołaną np.

a ściślej z zakłóceniami przewodzenia(przekazywania informacji)na poziomie synaps. tj. Prace te dotyczą zaburzeń przemiany amin katecholowych i indoloamin(serotoniny)w patogenezie psychoz schizofrenicznych. W psychozach schizofrenicznych dochodzi najprawdopodobniej do wzmożonej aktywności tych receptorów. wysunięta przed ponad 20 łaty przez Carlssuna i Lindąuista(1963)oraz Van Rossuma(l 966). zdaniem niektórych autorów(np. Wynik ten. U chorych cierpiących na drżączkę porażną(chorobę Parkinsona)nie spotyka się zachorowań na schizofrenię. l 986). Wśród hipotez szczególne miejsce zajmuje koncepcja dopaminowa. Warto też zaznaczyć. Pużyńskim. należy wiązać z wadliwą transmisją neuronalną. Nie ulega np. tj. odpowiedzialne za patogenezę psychoz schizofrenicznych. że mechanizm działania neuroleptyków(leków przeciwpsychnycznych)wiąże się z blokowaniem receptorów dopaminergicznych. w miaww i nucleas accwnWem.struktur mózgu. Najwięcej prac poświęcono weryfikacji koncepcji dotyczących nieprawidłowej przemiany neuroprzekażników u chorych na schizofrenię. w porównaniu z ludźmi zdrowymi lub cierpiącymi na inne choroby. Być może zmiany te mują związek ze stosownymi u tych chorych lekami pczeciwpsychotycznymi(neuroleptykami). Mimo niezaprzeczalnej roli układu dopaminergicznego w patogenezie psychoz schizofrenicznych. Okazuje się że w tej grupie badanych stwierdza się zwiększoną zdolność wiązania ligandów receptora D. Nowsze badania nad patogenezą psychoz schizzfrenicznych zdają się potwierdzać słuszność założeń hipotezy dopaminowej. wadliwa dystrybucja substancji przekaźnikowych w obszarze transmisji synaptycznejjako wynik nieprawidłowego stanu błon komórkowych i zmian mechanizmów aktywnego transportu oraz nieprawidłowy stan miejsc receptorowych(zmieniona "wrażliwość"receptzra prę-i postsynaptycznego. Interesujące są badania pośmiertne osób chorych na schizofrenię. zwiększenie liczby receptorów). Przypuszczenie to potwierdzają obserwacje kliniczne.wątpliwości. że u osób chorujących na schizofrenię stwierdzono bimodalny rozkład wyników:u około polowy zmarłych nie obserwowano wzrostu gęstości receptorów D" zaś u pozostałych stwierdzono wyraźne zwiększenie(dwukrotne i wyższe)gęstości tych receptorów. W zgodzie z tą hipotezą pozostają też spzstrzeżenia dotyczące zaostrzania się psychoz schizofrenicznych pod wpływem inhibitorów MAO i środków psychostymulujących w rodzaju amfetaminy. tj. Przyczyną tych zakłóceń może być(cytuję za S.omamami i urojeniami. wiele badań zdaje się wskazywać na znaczenie innego neuroprzekażnika. Crow. . mógłby wskazywać na istnienie dwóch podstawowych postaci schizofrenii:u chorych z objawami wytwórczymi. Czy miałoby to świadczyć o nadczynności układu noradrenergicznego. .noradrenaliny. występowałoby zwiększenie gęstości receptorów D"u chorych z objawami negatywnymi(osiowymi)nie stwierdzałoby się tych zmian. T.3-metoksy-4-hydroksyfenyloglikolu(MHPG). Do koncepcji objawów pozytywnych i negatywnych schizofrenii jeszcze powrucę. dotychczas nie wiadomo. l 986 c nieprawidłowa przemiana substancji przekaźnikowych(niedobór lub nadmiar substancji przekaźnikowych. natomiast znane są przypadki wspó(występowania schizofrenii i pląsawicy Huntingtona. W mózgach zmartych chorych na schizofrenię stwierdzono w wielu przypadkach wzrost stężenia metabolitu noradrenaliny(NIA). endogenna biosynteza nieprawidłowych metabolitów).

Nowsze badania. serutoninergicznym i dopuninergicznym istnieją powiązania i interakcje. etiopatogenetycznymi tej choroby są:predyspozycja genetyczna oraz uszkodzenie mózgu we wczesnym okresie życia. niewielkie zmiany zamkowe mćzgu(G. nie dale również jednoznacznych wyników u chorych na schizofrenię. Niektórzy autorzy. pozyuonowa tomografia emisyjna i badanie techniką jądrowego rezonansu magnetycznego). Warto nadmienić. Malika w jego pracy doktorskiej). Nie brakuje reż koncepcji wiążących patumechanizm psychoz schizofrenicznych z neuroprzekażnikami aminukwasowymi(GABA. jak twierdzi Kostuwski(l 996). Zastosowanie nowszych metol neuroradiologicznych.. czy. jednak jednoznacznie na określoną lokalizację tych zmian. Kolejne metody diagnostyczne(ocena regionalnego metabolizmu mózgowego. Inni opisywali również poszerzenie komory trzeciej. Trzeba też pamiętać. może odgrywać istotną rolę zarówno w patomechanizmkchoroby. ziprasidonu). udział NA trzeba więc rozpatrywać w szerzkim kzntekście. Nowsze badania potwierdziły spadek gęstości receptorów 5-HT" głównie w korze czołowej. wyjaśnia mechanizm działania neuroleptyków nowej generacji(np. Prowadzone ostatnio na świecie badania dostarczają coraz więcej dowodów na biologiczne(organiczne)pochodzenie schizofrenii. np. nie wskazują. odpowiedzialnych za rozwój psychoz schizofrenicznych. Zmiany te nie miały zresztą większego znaczenia. to dotychczasowe wyniki badań raczej rozczarowywa(y. czy stwierdzane u wielu chorych na schizofrenię zmiany zamkowe mózgu mają charakter uogólniony.Ogniwo "noradrenergiczne".w Polsce przez K. badanie przepływu muzgcwego. jak i wprowadzenie do leczenia psychoz schizofrenicznych nowej generacji leków przeciwpsychotycznych. Stwierdzane w przeszłości przez niektćrych badaczy. że serotonina odgrywa ruwnież rolę w działaniu środkćw psychodysleptycznych i psychostymulujących. Stawiane przez wszystkich badaczy pytanie. szczególnie limbicznych. 1961)u chzrych na schizofrenię nie zostały potwierdzone przez innych autorów(np. glicyna.u znacznego odsetka chzrych na schizofrenię. jakkolwiek sugerują istnienie. Badania autopsyjne u chorych na schizufreniwykazały wzrost poziomu 5-HIAA(głównego metabolitu serotoniny)w niektórych strukturach mózgu. Na wzrost zaimeresowamąukładem serncninergicznym wpłynęły wyniki badań nad podtypami receptorów 5-HT(5-hydroksyuyptaminy). Mimo powyższych trudności interpretacyjnych muwi się często o istnieniu u chorych na schizofrenię deficytu korowa-li mbicznego. Podstawowymi czynnikami. np. Huber. uszkzdzeń o. . Wedle opinii psychofarmakologówblokada receptora 5-HT. dotyczą określonych struktur. przy jednoczesnym wzroście receptorów dopaminergicznych D. Jeżeli chodzi o starania znalezienia zmian patomzr(alogicznych w ośrodków y m u kład z i e n er w o wy m. opisali w obrazie TKposzerzenie komór bocznych mózgu. u n. jak i w działaniu lekćw. pozostałe do tej pory w zasadzie bez odpowiedzi. posługujących się metodą pneumoencefalogruficzną.risperidcnu. szczególnie w sensie ich wpływu nąobjawy negatywne schizofrenii. aminokwas pobudzające)i neuropeątydami. zwiększyły zainteresowanie psy-chiatrów i psychofarmakologów rolą układu sernoninergicznego w patogenezie tej grupy zaburzeń. że pomiędzy układami noradrenergicznym.tomografii komputerowej.pierwsi Johnstone i inni(l 976).

Środowisko może mieć zatem nie tylko korzystny lub niekorzystny wpływ na zdrowie psychiczne i może zapobiegać rozwinięciu lub wpłynąć na ujawnienie się schizofrenii. Hipotezę. Mówiąc o konstytucjonalnej predyspozycji do zachorowania na schizofrenię. Sprzężenie genetyczne pomiędzy predyspozycją do schizofrenii. ćów konsekwencji prowadzi do wykształcenia stanu przedschizofrenicznego.li warstwa mieściła organiczne czynniki etiopatogenetyczne schizofrenii). Wśród koncepcji podkreślających rolę czynników psychospołeczny c h w powstaniu zaburzeń schizofrenicznych nie można pominąć uznawanego przez psychoanalityków poglądu.W następstwie interakcji tych czynników i ich patogennego wpływu dochodzi do zaburzenia rozwoju i lateralizacji mózgu. a krótkim ramieniem chromosomu 6 mogłoby dotyczyć miejsc związanych z układem HLA genów zgodności tkankowej. 3:lk/%). że. ale też ma wp(yw na . można się zgodzić. chociaż nie dowiedziono w tym zakresie ścisłych korelacji. 8 i 23. Ten sam badacz. M. wysunęli wprawdzie przed 10 lat psychiatrzy brytyjscy i amerykańscy(Murrayi Lewis oraz Weinberger). tzw. rozpoczynająca się po 60. można się w niej dopauzeć potwierdzenia opinii wypowiedzianej przeze mnie na początku rozdziału. a także w zakresie przekażnicrwa korowa-limbicznego. które zdają się wskazywać. niż pyknicznej(50. 1888-1964)wiemy. nie podejmuje jakiejkolwiek inicjatywy i aktywności. że środowisko rodzinne i panująca w nim atmosfera emocjonalna(klimat emocjonalny)może wpływać niekorzystnie na rozwój osobowości poprzez brak uczuciowej akceptacji. Pomijając doktrynalny i niekiedy spekulatywny słownik psychoanalizy.schizofrenii neurorozwojowej. że o takiej możliwości pisali znacznie wcześniej polscy psychiatrzy J. Jeśli taki niekorzystny wpływ środowiska trafia na genotyp predysponowany diirozwinięcia się psychozy schizofrenicznej. mówi się o koncepcji neurorozwojowej. czy np.neurodevelupment disorder). Mazurkiewicz(twórca koncepcji dyssulucji aktywności korowa-psychicznej). grupa schizofrenii"jest niehomogenną grupą chorób. postać z początkiem w okresie dorosłości oraz schizofrenia o późnym początku. etioepigenetcznejstruktury schizofrenii. najwybitniejszy przedstawiciel konstytucjonalizmu. geny podatności na schizofrenię"mogą się znajdować w niektórych regionach chromosomu 6. Z badań Kretschmera(niemiecki psychiatra. ktćra jest ciągle jeszcze pojęciem hipotetycznym. Zła emocjonalna atmosfera hamuje prawidłowy rozwój osobowości i powoduje że człowiek zaczyna stronić od kontaktów międzyosobowych.rodzice nie rozwiodą się. o czym była mowa. lecz trzeba w tym miejscu przypomnieć. Kaczyński(twórca pojęcia "wczesnej schizofrenii")i T. wykazał zależność między osobzwością a psychozą. Bilikiewicz(twurca warstwzwej. Szczególnie doniesie są badania nad genetyką schizofrenii. że u chorych na schizofrenię spotyka się częściej typ budowy leptosomicznu-astenicznej. wtedy oczywiście stwarza to warunki do przekształcenia się w szybkim tempie genotypu w psychotyczny fenotyp. rż. Istniałyby co najmniej trzy postacie:wrodzona. w której tzw. że schizofrenia jest regresją do stadium narcystycznegolub jeszcze głębiej. że schizofrenia jest chorzbą związaną z zaburzeniem rozwoju mózgu(ang. przez zbyt autorytatywne i apodyktyczne traktowanie przez matkę lub oboje rodziców. czyli neurorozwojowa. Wracając do koncepcji. Konsekwencją tego jest zmniejszenie liczby neuronów i pojawienie się nieprawidłowości w zakresie połączeń neuronalnych w strukturach korowych płatów czołowych i skroniowych. Wskazuje to na ewentualny udział procesu autoimmunolugicznego w patogenezie schizofrenii. przez częste przeżywanie lęku i obawy. należy wspomnieć c zależnościach między budową ciała a występowaniem psychozy. U chorych na schizofrenię spotyka się częściej schizoidalne(lub łagodniej wyrażoneschizotymiczne)rysy osobowości. staje się coraz bardziej nieśmiały. przez różnego rodzaju deprywacje i frustracje potrzeb itd. że bleulerowska.

Podsumowując różne hipotezy i teorie etiopatogenetyczne schizofrenii trze-ba stwierdzić. Liczby te wskazują na różnorodność przebiegów psychzz schizofrenicznych. że pochodziły z okresu. Z tegz względu w nowoczesnych programach leczenia chorych na schizofrenię obejmuje się opieką całą rodzinę(terapia rodzin). a w trzeciej schizofrenoidalne reakcje egzogenne. które stanzwią grupę zwiększonego ryzykazachorowania. jak się wydaje. wprowadzając i opracowując szczegółowo pojęcie psychoz schizofrenoidalnych(ang. opartego na teorii etioepigenezy. paranoidalną. że choć istniją zwolennicy różngych koncepcji. Wspomniana przeze mnie stałość wskaźników epidemiologicznych na świecie każe jednak wątpić w znaczenie owych prze-żyć dla patogenezy schizofrenii. Podział psychoz schizofrenicznych. np. Przebieg choroby. We współczesnych klasyfikacjach psychoz schizofrenii cznych odnajdujemy zasadnicze elementy tych podziałów. tworzy się różne formy(systemy)oparcia społecznego zarówno dla chorych na schizofrenię.zebrano zespoły schizofreniczne w 3 grupy. Bleuler podał następujące dane:powolny początek i niepomyślny przebieg-B%:ostry początek i niezbyt ciężki przebieg przewlek(y-4%:przewlekły początek i średnio ciężki przebieg-ZO%:falisty i niepomyślny przebieg-3%:falisty i średnio ciężki lub lekki przebieg-ZZ'%:jedno zachorowanie lub więcej zachorowań z remisją-39%. W pierwszej grupie Kahn umieścił 4 najbardziej znane kliniczne postacie schizofrenii. jak i egzogenne:biologiczne i psychospołeczne. jak i dla ich rodzin. gdy nie było jeszcze neuroleptyków zmieniających istotnie. a mianowicie schizofrenię prostą. które są o tyle miarodajne. twórca pierwszej nowoczesnej nzzologii i nozzgrafii psychiatrycznej. Przeżycia te(czy zdarzenia)odgrywają co najwyżej rolę wyzwalającą psychozę. paranoidalną. . Podobną koncepcję przedstawił norweski psychiatra Langfeldt(l 937).w wyniku katastrof. Już Kraepelin. Przytaczam dane liczbowe podane przez klasyka badań nad schizofrenią E. Aby zmniejszyć lub wyeliminować wpływ tych czynników. A zatem w etiologii schizofrenii uczestniczą zarówno czynniki endogenne(genetyczne). zwrucił uwagę. Bleulera. Eugen Bleuler wyodrębnił 4 zasadnicze postacie ki in iczne schizofrenii:schizofrenię prostą. W drugiej grupie-psychugenne reakcje schizofreniczne. przewlekle wydarzenia stresu-łące i silne urażne czynniki. W licznych badaniach analizowano rolę różnych negatywnych wydarzeń życiowych w patogenezie schizofrenii. ma więc charakter hetercgenny. hebefrenię i katatonię. W podziale Kahna z 1926 r. hebefreniczną i katatoniczną. poprzedzają bowiem wystąpienie objawów psychopatologicznych.live-eyems). Chodziło o jakieś gwałtowne przeżycia(ang. J Twórca oryginalnego polskiego układu nozograficznego w psychiatrii.schizophreniform states). że ta grupa zaburzeń jest wynikiem różnychczynników. przebieg tych psychzz.utrzymanie się poprawy stanu zdrowia po przebytej kuracji lub ponowne pojawienie się objawów psychopatologicznych. iż przebieg schizofrenii(którą zkreślał terminem dememiaprweccr)nie jest w każdym przypadku jednakowy. T. wiele argumentów przemawia za tym.

W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych(ICD-10 z 1992 r. jedynie siłą tradycji zespoły-paranoidalny. ostre wielopostaciowe zaburzenie psychotyczne z objawami schizofrenii. przewlekłego. organiczne uszkodzenie mózgu. Podobne. hebefrenicznąkatatoniczną. nie określone):124-indukowane zaburzenie urojeniowe:F 25-zaburzenia schizoafektywne(zaburzenia schizoafe-ktywne. przemijających)zespołów z tegzż kręgu(paranoidalnego. Typ U schizofrenii. zwłaszcza w zakresie receptorów D. zaś objawy pozytywne w Ul warstwie(zespołów psychotycznych czynnościowych). W okresie przedchorobowym chorzy ci wykazują dobre przystosowanie społeczne. a może też etiologię. ostre zaburzenia psychotyczne podobne do schizofrenii. Klasyczne neuroleptyki o działaniu przeciwwytwórczym(pochodne fenutiazyny. postaci procesualnej tej choroby. Wiele danych wskazuje. które mogą się nawarstwiać na ów przewlekły proces schizofreniczny tworząc postacie. który zaproponował wyodrębnienie dwóch podstawowych form schizofrenii. lepsze wyniki dają neuroleptyki atypowe(nowej generacji). że u tych chorych dochodzi do wzmożonego przekażnictwa dopaminergicznego. schizofrenię innego rodzaju i nie określoną. U chorych tych stwierdza się poszerzenie komór bocznych oraz ubytki w korze przedczołuwej i czołowej mózgu. np.afektywne(cyklofrenię). wykazujących odmienną patogenezę. tj. nie wywołujące objawów pozapiramidowych. objawy negatywne umieścilibyśmy w U warstwie(organicznej).)(polskie wydanie 1997)w dziale:.. Zdaniem tego autora. W dziale tym znalazły się ponadto następujące kategorie diagnostyczne:F Z(zaburzenia typu schizofrenii(schizotypowe):123-uporczywe(utrwalone)zaburzenia urojeniowe:133-ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne(w tym:ostre wielopostaciowe zaburzenie psychotyczne bez objawów schizofrenii. hebefrenicznego i katatonicznego). Typ I schizofrenii cechowałby się występowaniem objawów pozytywnych. w kolejnych swoich pracach podkreślał konieczność diagnostycznego rozróżniania w grupie psychoz schizofrenicznych. epizodyczny ze stabilnym deficytem.wytwórczych(paranoidalnych). niepełna remisja. zaś badania diagnostyczne nie ujawniają zmian organicznych w u u n. Bilikiewicza). 16-Psychiauiu. Dla celów statystycznych można używać do sklasyfikowania przebiegu następujących określeń:ciągły. Orawa(l 98 O). podczas gdy mogą one wikłać różne choroby somatyczne. Schizofrenią zaburzenia typu schizofrenii(schizwypowe)i urqjeniowe"wymieniono następujące postacie schizofrenii(FZO):schizofrenię paranoidalną. butyrofenonu)zawodzą. ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne. Objawy negatywne są równoznaczne z objawami osiowymi. typ . inne ostre zaburzenie psychotyczne z przewagą urojeń. schizofrenii złożonych". działające na receptory Dy i 5-HTy. Nawiązując do struktury psychozy w ujęciu etioepigenetycznym(T. według tego autora. prostą. odznaczałby się przewagą objawów negatywnych i odpowiadałby stanowi ubytku schizofrenicznego. Andreasen. poschizolreniczną. któremu odpowiadałaby prosta postać schizofrenii. hebefreniczny i katatoniczny wiąże się ze swoistym dla nich podłożem schizofrenicznym. "prawdziwego"procesu. reagują dobrze na leki neuroleptyczne. inne ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne. rezydualną. Zaskakujące podobieństwo do powyższej koncepcji wykazuje ujęcie schizofrenii przez angielskiego psychiatrę T. typ maniakalny:zaburzenia schizoafektywne. inny i okres obserwacji krótszy niż rok.Bilikiewicz. nie zróżnicowaną. epizodyczny z postępującym deficytem. a także inne endogenne choroby psychiczne. pełna remisja. rdzennego. epizodyczny remitujący. od zasadniczo czynnościowych(epizodycznych. a nawet identyczne poglądy przedstawiła Amerykanka NI.

Od chorego emanuje chłód uczuciowy. wyrażająca się utratą związków uczuciowych z innymi ludźmi i uczuciem pustki emocjonalnej w sobie. obok swoistych zaburzeń życia uczuciowegz. Chory żyje swoimi pragnieniami i lękami. inne zaburzenia schizoafektywne. kiury polega na znacznej przewadze zainteresowania się chorego swoimi przeżyciami wewnętrznymi i na postępującej otrucie istotnego kontaktu ze światem zewnętrznym. dochodzące w dalszym nasileniu do rozpadu struktury osobowości. których stwierdzenie uprawnia do rozpoznania tej psychozy. Jest to. względnie w kontakt ze światem zewnętrznym. a jeśli ma. Podobnie szeroko klasyfikację podtypów schizofrenii przedstawili twórcy amerykańskiego systemu DSM-IV(19943. a to. Niektórzy chorzy. Życie uczuciowe nie ulega swzbodnej modulacji zależnie od treści rozmowy lub wypowiedzi. W naszym podręczniku trzymamy się podziału psychoz schizofrenicznych uświęconego tradycją. Postawa wyizolowania i braku syntonii sprawia. w konsekwencji rani godność chorego i skłania go do jeszcze większego odsunięcia się od otoczenia i bardziej hermetycznego zamknięcia w sobie. zaburzenia schizoafektywne nie określone):128-inne nieorganiczne zaburzenia psychotyczne:129nie określona psychoza nieorganiczna. Objawy osiowe schizofrenii. Ujęto je w trzy grupy:Autyzm jest to pojęcie opisane i użyte przez Bleulera dla oznaczenia psychopatologicznego objawu. Objawy te(zwane obecnie osiowymi lub negatywnymi)obejmują właściwie całość życia psychicznego. a nawet gniewną drażliwością. Jak wynika z powyższego podziału. Drugą grupą objawów osiowych są zmiany w sferze uczuć. staje się coraz bardziej dla otoczenia niezrozumiały. Nie można się wczuć w jego przeżycia. a zarazem i przyczyna pogłębiania się autyzmu w planie uczuciowym. Twórca pojęcia. ani ich zrozumieć. zauważają dokonującą się w nich przemianę psychiczną. Jest to konsekwencja. Płacz chorego nie wzrusza. Sztywności afektywnej odpowiada sztywność mimiki. reaguje on oporem. żeby nie powiedzieć zbyt szeroko. a niekiedy fałszywy patos. swoją wyobraźnią. cielesnych objawów(anzsognosia. Bleuler użył określenia. typ mieszany. objawy podstawowe"(Grundsymptome). Czasem chory zdaje się przeżywać pewne uczucia i werbalizuje je. zwłaszcza w początkowym stadium cheruby. że otoczenie coraz częściej odnosi się du takiej autystycznej osoby krytycznie i czasem z dezaprobatą. Łączność afektywna z chorym bywa bardzo powierzchowna. Trzecim objawem osiowym schizofrenii(a ściśle sympromokompleksem)jest rozszczepienie osobowości. Polegają one na obniżeniu(lub raczej rozszczepieniu)uczuciowości wyższej i jej zobojętnieniu. lecz w ich zewnętrznym wyrazie jest pewna sztuczność. schizofrenia"E. które doznają najbardziej znamiennych zaburzeń. chociaż staramy się trzymać międzynarodowych wymogów WHO. autorzy UD-10 kategorię psychoz schizofrenicznych potraktowali bardzo szeroko. Na każdą próbę wdarcia się w treść jego przeżyć lub wciągnięcia go w jakieś konkretne działanie. a śmiech nie rozwesela.depresyjny:zaburzenia schizoafektywne. Autyzm jest więc zaburzeniem komunikacji międzyludzkiej. gdyż nabiera cech sztywności. w szczególności zaniku uczuciowości wyższej . Wypcnoszgnosia). którą pominę. lecz nie doić głęboko się nią przejmują. Ponieważ nie dzieli się z otoczeniem treściami swoich przeżyć. Chory z zasady nie ma poczucia choroby psychicznej. obojętność. nieszczerość. to bardzo powierzchowne lub dotyczące drugorzędnych. by nie obciążać zbytnio pamięci studentów.

Trzymając się klasycznego opisu Bleulera. tu jest nowe słowa. będące czasem zlepkiem kilku innych słów potrzebnych im na określenie jakiegoś czasem niezrozumiałego działania.autyzmowi może towarzyszyć wybiórczo zachowana zdolność do syntonii(czyli współbrzmienia z otoczeniem).. nazywamy to dereizmem. Nie należy jednak zapominać. pisma i ekspresji plastycznej. Takie samo rozszczepienie widzi się między poszczególnymi grupami(sferami)czynności psychicznych. nazwane przez Bleulera dodatkowymi(akcesorj-. Rozszczepienie może spowodować zaburzenie toku i treści myślenia. dziwaczne sformułowania nacechowane swoistą symboliką). W obrębie pzszczególnych czgnnzici psychicznych także dzchudzi du rozprzężenia zwartości i rozdwojenia noszącego nazwę ambiwalencji(dwuwartościowości):ambiwalencja uczuć. Depersonalizację(poczucie obcości własnej osoby)i apersomzację(chorzy przejmują dolegliwości i objawy innych osób. sytuacji lub przedmiotu. wszędzie możemy dostrzec objawy rozszczepienne. że w wielu przypadkach schizofrenii nasilenie poszczegćlnych objawów jest mniej wyraźne. urojeniącharakteryzujące się brakiem lzgicznej spójności. omamy). wyraża się to rozkojarzeniem myśli i trudnościami w konstruowaniu logicznym zdań. Przypisywanie otoczeniu własnych przeżyć psychotycznych(transytywizm)jest bardzo znamiennym objawem dla psychoz schizofrenicznych. Przejawia się to np. W prawidłowych warunkach zachodzi współżycie jednostki ze środowiskiem. Inne objawy charakterystyczne dla schizofrenii. aby wyraźnie uwypuklić ich właściwości. w sferze myśli-ambiwalencja sądów(ambisentencja). decydujące o zaliczeniu danego przypadku chorobowego do jednej z czterech postaci schizofrenii. czasem . Niekiedy rozszczepienie osobowości i rozkojarzenie myślenia jest długo nieznaczne. dlatego uwydatniono ją w samj nazwie choroby. ani jego odczyny uczuciowe nie są do niej dostosowane. karmiłem zwierzęta domowe". dobieraniu słów dla wyrażenia aktualnych przeżyć. a także paramnezjach. Dość specyficzne zaburzenia pamięci polegające na hipermnezjach lub częściej lukach pamięciowych. nymi). najistotniejsza właściwość. iż w ostrym przebiegu choroby dochodzi szybko do rozszczepienia i rozpadu osobowości. sinością rąk i stóp. do grupy objawów dodatkowych zalicza się:Różnego rodzaju zaburzenia spzsuzegania(złudzenia. a bywa. Charakterystyczne zaburzenia:mowy(neologizmy. Oburzy tworzą neologizmy. chory mówi:czyniłem zwierzętonakarmialność domową". Zaburzenia równowagi wegetatywnej i inne objawy cielesne(zwłaszcza psychoz katatonicznych). werbigeracje. a co ważniejsze:często nic występują one w sposób zgeneralizowany i np. a więc nie ma równoległości między czynnościami myślowymi a uczuciowymi(paratymia). Z którejkolwiek strony spojrzymy na strukturę osobowości. persewerację. w sferze dążeń-ambiwalencja dążeń(ambirendencja). np. Objawy osiowe schizofrenii opisano w taki sposób. Powstają też dziwaczne sformułowania. Do wyżej opisanych objawów podstawowych(osiowych)mogą dołączać się różne objawy psychopatologiczne.i zdolności modulowania afektu. najczęściej współpacjentów). Zaznacza się to w braku adekwatnych reakcji mimicznych(paramimia)i nieprawidłowej modulacji głosu(parafonia). tutaj stosunek ten ulega zakłóceniu i ani rzeczywistość nie odbija się w poznawczych(kognitywnych)czynnościach chorego.nadmiernym rozszerzeniemlub zwężeniem źrenic.zamiast.

wpływu lub owładnięcia. o czym będzie jeszcze mowa w tym rozdziale. którego kryteria diagnostyczne schizzfreniiprzedstawiają się następująco:A. Wskazują na to badania retrospektywne. że choć nie można wskazać żadnych ściśle pało gnomonicznych objawów schizofrenii. osobistą wraz z uogólnionym lękiem. Twórcy Klasyfikacji ICD-10 piszą. bądź utrwalone myśli nadwartościowe. wystąpienie objawów w czasie trwania stanów zatrucia substancjami psychoaktywnymi lub związanych z ich odstawieniem. albo innego typu głosy omamowe pochodzące z pewnych części ciała:d)utrwalone urojenia innego rodzaju. W ICD-10 podkreśla się wyraźnie. 2. dość często zaburzeniami snu. przygnębieniem cncz zaabsorbowaniem sobą. u których objawy schizofreniczne i afektywne rozwijają się równocześnie. należy rozpoznawać zaburzenia schizoafektywne(F 25). uporczywymi zaparciami lub biegunkami. Do najbardziej znanych należą kryteriacRDĆ Oesearch Diagnostic Criteria). u kobiet zaburzeniami cyklu miesięcznego itp. które mają specjalne znaczenie w rozpoznawaniu schizofrenii i często występują razem. może wyprzedzać wystąpienie objawów psychotycznych o tygodnie. statystycznych i epidemiologicznych. Jest to szczegulnie ważne dla celów naukowych. wyraźnie odnoszone do ruchów ciała lub kończyny względnie do szczególnych myśli. Od czasu klasycznego opisu klinicznych cech schizofrenii podanego przez Bleulerawielu autorów dążyło w latach późniejszych do uściślenia kryteriów diagnostycznych rej grupy psychoz. jak:urojenia tożsamości religijnej lub politycznej. nasyłanie i zabieranie myśli oraz odsłonięcie myśli:b)urojenia oddziaływania. działań i odczuć:spostrzeżenia urojeniowe:c)głosy omamowe. których treść jest niedosrosowanakulturowo i zupełnie niemożliwa do zaistnienia. albo nadludzkich mocy czy zdolności(np. dla celów praktycznych przydatny może być podział wymienionych objawów na grupy. kryteria Taylora i Abramsa. U chorych.zdolności do oddziaływania na pogodę lub pozostawania w łączności z przybyszami z innego świata):e)utrwalone omamy z zakresu jakiegokolwiek zmysłu. komentujące na bieżąco zachowanie pacjenta lub dyskutujące o pacjencie między sobą. płytkością oddychania. Charakterystyczne zbjawy:obecność dwóch albo więcej następujących objawów przez okres cc najmniej miesiąca(albo mniej w przypadku skutecznego leczeniac 1. zaburzeniauni łaknienia-odmową przyjmowania pokarmów albo nadmierną żarłocznością.czyracznością skóry. Kryteria diagnostyczne schizofrenii. . jeżeli towarzyszą im albo zwiewne i współuksztahowane urojenia bez wyraźnej treści afektywnej. Drugim pc ICD systemem diagnostyczna-klasyfikacyjnym najbardziej rozpowszechnionym na świecie jest DSM(ostatnie wydanie-IV)Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego(I 9943. Rozpoznanie schizofrenii wyklucza też obecność powużnej choroby mózgu. są:a)echo myśli. chyba że zaburzenia afektywne są wyraźnie pzprzedzoneobjawami schizofrenicznymi. które można uznać za kryteria ICD-10. kryteria Feighnera. Objawami. a nawet miesiące. że schizofrenii nie należy rozpoznawać. jeżeli stwierdza się obecność objawów depresyjnych lub maniakalnych(czyli objawów afektywnych). Urojeń. albo gdy występują codziennie od tygodni lub miesięcy:f)przerwy lub w. kryteria Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-IV i Światowej Organizacji Zdrowia ICD-10. . kryteria patgnomoniczne Schneidera.

schizophrenia). Ta postać kliniczna schizofrenii jest wprawdzie objawowo najuboższa. 3. nieruzpoznania np. Wyłącza rozpoznanie schizofrenii. Jeżeli w wywiadzie są zaburzenia autystyczne. jeżeli zbjawy są skutkiem działania leków psychoaktywnych i chorób ogólnych(ang. Trzeba jednak dodać. czasem ujawnia się w czasie dojrzewania płciowego lub niewiele później. które rćwnieiutrzymywały się przez ostatni miesiąc lub krócej w przypadku skutecznego leczenia. alogii. Zdezorganizowanej mowy(razkojarzenie). Zdaniem Jaroszyńskiego rozpoznanie schizofrenii prostej może być konsekwencją błędu diagnostycznego.inappropriateaffec()i negatywnym(deficytowym). 5. wyróżnia znacznie mniej. ale jest też wzorem przewlekłego procesu psychotycznego. zachowania i niedostosowanie afektywne-ang. poprzez lekkie. Psychoza charakteryzuje się powolnym rozwojem. zdezorganizowany. średnie. katatoniczny. 4. Niektórzy kwestionują jej istnienie. do ciężkiego nasilenia. Postacie kliniczne. Są to:typ paranoidalny. zdezorganizowanym(zaburzenia mowy. Występowanie zaburzeń schizoafektywnych i afektywnych(w oryginale nastroju)wyłącza rozpoznanie schizofrenii. ale także okres cbjawćw prodromalnych i rezydualnych. postać tę należy rozpoznawać ostrożnie. Według wielu psychiatrów. Zachowania grubiańskiego lub katatonicznego. Objawuw negatywnych:spłycenia afektu. . typowymi zaburzeniami myślenia i uczuciowości. Początek choroby może sięgać okresu dziecięcego. ogólnym spadkiem wydolności. awolicji. Pomijając fakt. że Klasyfikacja DSM-IV dopuszcza możliwość rozpoznawania dodatkowo:popsychotycznych zaburzeń depresyjnych i proste zaburzenie o charakterze deterioracji(ang.simple deteriorative disorder. niezrżżnicowanyi rezydualny. ze względu na brak ewidentnych objawów. W okresie objawów prodromalnych albo rezydualnych powinny występować objawy negatywne albo dwa lub więcej objawów uwzględnionych w kryterium A. jej stwierdzenie należy rzeczywiście do trudniejszych zadań rozpoznawczych. w odróżnieniu zd UD-10. iż schizofrenia prosta występuje stosunkowo rzadko. to rozpoznanie schizofrenii wymaga stwierdzenia nasilonych urojeń albo omamów. niezdolnością przystosowania.dyskretnych objawów paranoidalnych lub katatonicznych.Omamów.generał medical conditiori).kryteria A-faza aktywnych objawów). Dysfunkcja społeczna. Klasyfikacja DSM-IV. Ciągle oznaki zaburzeń przez co najmniej 6 miesięcy(włączając w to okres pierwszego miesiąca ostrych objawżw-por. Każdy wymiar można też stopniować ok jego braku. Daje też możliwość określenia każdego podtypu schizofrenii w trzech wymiarach:psychotycznym(omamy i urojenia). simple. Schizofrenia prosta. gdyż jedynie 5 podtypćw schizofrenii nawiązując wyraźnie do pierwotnego podziału Bleulera.

nieczuły lub zły i opryskliwy. choć czasem bez zahamowania wypowiadają głośno swoje poglądy na życie seksualne. zamknął się w sobie. czasem uśmiechał się bez powodu do siebie" duże rozmyślał"itd. Bywa. Schizofrenia paranoidalna. dniami i tygodniami nic nie robić. Objawy autyzmu. nie zastanawiał się nad środkami do życia. ale stopniowa degradacja społeczna i zulamanie linii życiowej. a niekiedy bez skrępowania uprawiają samogwałt. Niekiedy psychoza paranoidalna nie od razu wyraża się objawami wytwórczymi. dla rodziny stał się obojętny. mam na myśli postać złożoną z przewlekłego procesu schizofrenicznego i zespołu paranoidalnego. chociaż nie zawsze wyraźne i łatwe do wykrycia. chłodny. np. Muwiąc c schizofrenii paranoidalnej. według DSM-IV. Ruchy spontaniczne. Chorego niemal zawsze mamy sposobność badać dopiero wówczas. ale twórczość schizofreniczna staje się często dziwaczna i dereistycznie absurdalna albo stereotypowa. a czasem z przygnębieniem i bezruchem. ale stale. jeżeli objawy utrzymują się przez co najmniej rok. może wpłynąć korzystnie na los chorego. zatracił poczucie rzeczywistości. jego postępowania nie można zrozumieć. Niekiedy dłuższy czas utrzymują się szczególne uzdolnienia i talenty. Nie martwił się o przyszłość. Podczas rozmowy z chorym spostrzega się jego brak zainteresowań lukiem rozmowy i obojętną reakcję na zmieniającą się treść rozmowy. a zwłaszcza remisje. maniakalny itp. a zwłaszcza konsekwentna rehabilitacja przy użyciu metod psychoterapeutycznych i socjoterapeutycznych. stał się innym człowiekiem". Schizofrenię prostą uważam za podstawową postać schizofrenii. Brak aktywności i bezczynność chorzy usprawiedliwiają różnymi dolegliwościami hipochondrycznymi. potrafił godzinami. Rzadziej zdarza się.depresyjny. hebefreniczny. zaniedbał swój wygląd zewnętrzny i higienę osobistą. zaczął wygłaszać dziwne poglądy. takie jak paranoidalny. mędrkować(rezonować). Zazwyczaj uczuciowość wyższa coraz bardziej zanika lub ulega rozszczepieniu. Nad innymi objawami górują omamy i urojenia. Kontakt z takim chorym pozwala zauważyć mniejsze lub większe dziwaczne cechy jego zachowania się. na kturą mogą nawarstwiać się zasadniczo czynnościzwe zespoły. zatracił ambicje życiowe. gdy wszystkie podstawowe objawy schizofrenii są obecne. że coś złego się stanie:dopiero po paru dniach czy tygodniach pojawiają się przeżycia . przylgnęły do niego określenia "samotnik"i. chód. Odsunął się od kolegćw i przyjaciół. katatoniczny i ich mieszane odmiany lub zespoły innych kręguw. Z tego względu pomijam tutaj objawy osiowe schizofrenii. W ciągu lat następuje zmiana nie tylko w reakcjach i sposobie bycia. chłodu uczuciowego i rozszczepienia osobowości są długo dyskretne. W przypadku schizofrenii prostej rzadko zdarzają się znaczne poprawy. Najczęściej choroba postępuje wprawdzie powoli. że chory do tego czasu niczym się nie różnił od rówieśników. gesty i mimika wykazują brak naturalnej harmonijności i wdzięku. ograniczając się dc wyliczenia charakterystycznych cech paranoidalnych. w szkole stał się miernym lub złym uczniem. Ta postać kliniczna schizofrenii jest najczęstsza. że proces choroby wyzwala nieoczekiwanie nowe zdolności i niezwykłe talenty(Brzezicki nadał tym przypadkom nazwę schizofrenii paradoksalnej społecznie pozytywnej). Leczenie. Seksualnie są również małe aktywni.W tych przypadkach dowiadujemy się z wywiadu. Od pewnego czasu przestał się jednak czymkolwiek żywiej interesować. że dzieje się coś groźnego. Rozpoznania schizofrenii prostej można dokonać. odludek". z wrażeniem. że na początku jest niejasno umotywowany stan lękowy lub nastrój urojeniowy z pobudzeniem ruchowym.

urojenia nasyłania i wykradania myśli(zaliczane przez niektćrych du tzw. w zwierzę. nigdy nie spotykamy wzrokowych(co zdecydowanie podkreślał Biegłem. obok urojeń prześladzwczych. Należące tutaj automatyzmy ruchowe i ideacyjne nie różnią się od urojeń wpływu na działanie i myślenie. Bardzo istotne znaczenie diagnostyczne mają pseuóchalucynacje. francuski psychiatra Ćerwnbault określał tym terminem przeżycia występujące pod wpływem nieokreślonej siły. jego dotyczące. rozpoznane przez seksuologów jako transseksualizm(zaburzenie polegające na dążeniu do zmiany płci anatomicznej w związku z nieakceptowmiem dotychczasowej pici). uglośnienie myśli. Przy ostrym początku. kture występują i w innych psychozach. jak gdyby niezależnie od osoby chorego. czy ksobne. że ludzie przyglądają im się na ulicy. U chorych z pzwolnym początkiem cha@k(erystyczne są urojenia odnoszące. Często zespół paranoidalny wybucha zupełnie nagle. są urojenia ksobne.omamowa-urojeniowe. ksobne czyli odnoszące. polegwąca na szczególnym rozpadzie układów międzyludzkich. Chorzy uskarżają się nierzadko. odegrania jakaś sa. wcielenie"w mną osobę. rysach twarzy. oddziaływania zewnętrznego. urojenia hipochondryczne. W schizofrenii paranoidalnej następuje rozluźnienie związków między myśleniem a światem zewnętrznym. a także opisywane w prasie. zależnym od związków uczuciowych z innymi ludźmi. radarów. Ludzie zdrowi ulegają na ogol wpływom życia uczuciowego. a niekiedy zmianę płci. wymieniają na ich temat uwagi. że przypadła im do. Chorzy doznają wrażenia hipnotyzowania. niekiedy c wyraźnym zabarwieniu re\igijny m. misja.omamżw psychicznych). wywiadowczą itd. Podobne przekonanie polega na tym. urzjenia pochodzenia(zaprzeczanie realnym związkom rodzinnym-rodzice nie są rodzicami). echo lektny\. Niekturzy chorzy odczuwają zmiany zachodzące w ich ciele. na poszerzeniu lub zwężeniu zakresu związków. telepatycznego oddziaływania wrogów na odległość. Chory odczuwa. gazćw jelitowych). lęk może być swoim natężeniem dostosowangy lu treści umamuw i urojeń. przyglądają się swojemu odbiciu w lustrze i zauważają np. terrorystyczną. Znane mi są przypadki schizofrenii paranoidalnej. radiu i telewizji chory traktuje jako skierowane do niego. . Wszystkie urojenia paranoidalne łączy wspólna cecha.wydłużenie nosa(dysmorfofobia). najczęściej występują słuchowe. którzy po operacji korekcyjnej przeszli leczenie psychiatryczne i żądali powrotu do płci pierwotnej. czyli omamy rzekomesłuchowe(głosy w głowie. Urojeniom prześladowczym i ksobnym towarzyszą urojenia wielkościowe. posłannictwo. rozrywanie i wyrywanie trzewi-łączące się z cechami automatyzmu psychicznego. że chorzy odczuwają wydzielanie przykrego zapachu(potu. Omamy i iluzje dotyczą w zasadzie wszystkich zmysłów. Stosunkowo często chorzy są przekonani. czeg 6\na rola. Wypowiedzi te łączą się z szerszym kontekstem. urojenia odsłonięcia(inni ludzie znają tajemnice i myśli chorego). laserów i innych nowoczesnych urządzeń elektronicznych kontrolujących ich myśli. Twierdzą. że są śledzeni przez jakąś organizację polityczną. uśmiechają się znacząco lub szyderczo. trzewne(prądy. wpływu silnego pula elektromagnetycznego. Może rzadziej w zespole paranoidalnym występują urojenia zmiany osoby chorego. fale odczuwane w narządach wewnętrznych. traktowane jako infzrmacja lub ostrzeżenie. Zdarzenia zachodzące w otoczeniu. echo myśli. Najistotniejsze w zespole paranoidalnym. Wśród patologicznych tworów myślenia górują urojenia prześladowcze.

wybucha bez powodu śmiechem. Mimika i ruchy sprawiają wrażenie sztucznej pozy. świadczące o postawie dereistyczncj trerminBleulera).Poddają się sugestiom. Schizofrenia hebefeniczna(zdezorganizowana). jak właśnie w zespole hebefrenicznym. O rozkojarzeniu świadczy brak logicznej systematyzacji urojeń w schizofrenii paranoidalnej. Rzadsze są przypadki podwyższonej aktywności. zaczyna nagle zdradzać dziwactwa. paratymia. hiperkwetycznego. Stosowane kary i upomnienia nie robią na chorym żadnego wrażenia. Staje się nietaktowna. autorytetom. Chorzy niechętnie przyznają się do tych objawów. z rzucającym się w oczy rozkojarzeniem łuku myślenia. Chorzy tworzą własne teorie naukowe.maniakalnego. nachalna. drażliwa. zachowująca się dotąd bez zarzutu. Osoba. Dzieje się tak zwykle. Ta postać schizofrenii jest dzisiaj dość rzadka. O rozpoznaniu przesądza oczywiście występowanie omamów. katatonicznego. oderwane od realiżw. dziwaczne urojenia. przełożonych. Różnicowanie schizofrenii paranoidalnej może być czasem niełatwe. Nastrój chorego określamy jako wesołkowwy. wynika tu z rozluźnienia związków z rzeczywistością(myślenie autystyczne). często w okresie pokwitania i niewiele później. zwłaszcza w pierwszym okresie. Nlarastające cechy rozszczepienia osobowości. Na rzecz zespołu paranoidalnego przemawia obecność urojeń wpływu(oddziaływania)czy odsłonięcia. bezczelna. gdy dołączą się elementy innych zespołów psychopatologicznych. W niektórych klasyfikacjach(np. nieszczerego patosu. Niektórzy posługują się w takiej sytuacji terminem. strzegą ich jak swoistej tajemnicy. W żadnym bowiem z zespołów schizofrenicznych nie ma tak bardzo rzucających się w oczy objawów rozprzężenia całego życia uczuciowego. Rozpoznanie psychozy schizofrenicznej ułatwia też występowanie objawuw rozpadu struktury osobowości:ambiwalencja. Od dawna zauważonz.amerykańskiej)nazwę tę zastąpiono określeniem. Najtrudniejsze jest różnicowanie z zespołami urojemowymi(paranoicznymi). okazuje zachzwaniekrnąbrne. krotochwilne. gdyż omamy i urojenia spotyka się również w innych psychozach. zdemoralizowwych kolegów". Niekiedy zachodzi konieczność różnicowania z halucynozami i zespołami majaczeniowymi. a także pseudohalucynacji. że hebefrenia występuje w młodym wieku. na który składają się cechy przewlekłej schizofrenii i zespołu hebefrenicznego. a nawet agresywna. jako wpływ. W szkole czy w miejscu pracy chory pozwala sobie na kpiarskie uwagi. ekspansywnej pustaci schizofrenii paranoidalnej". filozoficzne. Również ren termin dotyczy złożonego obrazu klinicznego. gruboskórna. Te i inne objawy są wyrazem zaniku przejawów uczuciowości wyższej. błazeńskie-bez poczucia dystansu w stosunku do rodziców. schizofrenia zdezorganizowana". W schizofrenii paranoidalnej wpływy te mają mniejsze znaczenie. Bardzo charakterystycznym objawem jest spadek aktywności na wszystkich polach-od pracy zawodowej i kontaktów społecznych po najprostsze rozrywki i zajęcia domowe. rzadziej jako hebefrenia dziecięca(stąd starsza nazwa:pierwotne otępienie wczesne). myślenie autystyczna-niezdyscyplinowane. Apele do poczucia obowiązku. paralogia. przesady. kpiarskie. Otoczenie interpretuje te zachowania. radom. przybierać niepoważne pozy. niewybredne dowcipy. co nie zawsze daje się udowodnić. a raczej fantazje wielkościowe. . du uczuć społecznych. nauczycieli. rodzinnych-pozostają bez echa. Zanika elementarne pzczuciezdpowiedzialnuści za własny los i interes. np.

zdolni są do bardzo nawet okrutnych działań. z dłuższymi przerwami pomiędzy słowami i zdaniami(otamowa. Zespoły katatoniczne wikłające schizofrenię występują w dwu różngych postaciach. a nawet szeptem. że dochodzi du znacznego osłabienia i wychodzenia. Schizofrenia katatoniczna. Nadarz jej nazwę ostrej. rzucają przedmiotami. choć czasem rozwój pełnego zespołu psychotycznego jest powolny. ruchy przez nich wykonywane niezrozumiałe:skaczą. Jeżeli nawet nastąpi z czasem uspokojenie. że zaburzenia napędu psychoruchowego u tego samego chorego oscylują jak gdyby między dwoma biegunami. chory staje się mało ruchliwy. śmiertelność spadła z około 60%do IO%. Często pojawia się negatywizm czynny i bierny. ma toku myślenia). manieryzmy. albo w kierunku pobudzenia napędu ruchowego-postać hi perkinetyczna. Wtedy zachodzi potrzeba sztucznego karmienia zgłębnikiem żołądkowym. dzięki doskonalszym metodom diagnostycznym. dowolnego załatwienia czynności fizjologicznych. Na pytania odpowiada bardzo wolno. Schizofrenia somatopsychiczna. niszczą wszystko dookoła. Gbury osłupiały może nagle podniecić się ruchowo(rwzmr cwwzmwr)i przeciwnie-ostre podniecenie katatoniczne ustępuje miejsca bezruchowi(wapor cwwzmzar). gdyż osłupienie katatoniczne hamuje możliwość prawidłowego. śmiertelnej katatonii(cmmoma lewlb she zemicizsa)-Scheidegger. śpiewają. niż w ostro zaczynającym się przebiegu. siedzi lub stoi godzinami bezczynnie. grymasy i automatyzmyutrzymują się bardzo długo. Zdarza się. że w tych stanach chorzy nie przyjmują pokarmów. krzyczą. pełne perseweracji i neologizmów. czyli osłupienia katatonicznego. W ostatnich latach. to stereotypie. zadają sobie okaleczenia. nosi ona . że z niczym nie może zdążyć(bradykineza). Mogą też dołączyć się objawy katalepsji woskowej albo sztywnej. stosowaniu ogumię ochraniającego leczenia i leków psychotropowych. Bornsztjn. Zdarza się często. nastrój obojętny. mówi cicho. U wielu tych chorych przyczyną śmiertelnych powikłań było prawdopodobnie nie rozpoznane za życia zapalenie mózgu. a kęs włożony do ust trzymają godzinami nie żując i nie połykając. są niezwykle agresywni. Osłupienie może przebiegać z zachowaną percepcją-nosi wówczas nazwę osłupienia efektorycznegc-lub ze zniesieniem percepcji-ma wtedy nazwę osłupienia receptorycznego. Katatonia hiperkinetyczna występuje niekiedy z zaburzeniami świadomości podwyższoną temperaturą ciała i innymi objawami somatycznymi. Zachowanie chorych jest bardzo dziwaczne. Długo trwający stan osłupienia sprawia. Stauder. skryty i wtedy zwykle rokowanie bywa gorsze. afektu nie udaje się zmodulować. Tę postać schizofrenii opisał pliski psychiatra M. Ten obraz rozwija się dość szybko. Wypowiedzi są rozkojarzone. Dość charakterystyczne są objawy echolalii i echopraksji-pacjent jak echo naśladuje słowne wypowiedzi albo gesty zwracającej się do niego osoby. wyrażających się zaburzeniami napędu psychoruchowego(motoryki)albo w kierunku zahamzwania-postać h ipoki n e r y c z n a(akinetyczna)aż do bezruchu. drą na szbie ubranie. Często chorzy zanieczyszczają się. W hipzkinetycznej postaci katatonii szybciej lub wolniej rozwija się obraz zahamowania psychoruchowego. Ze względu na przeważające w obrazie klinicznym skargi i urojenia hipochondryczne. wykonuje czynności rak powoli.nie pozostawiają wątpliwości cu do psychotycznego charakteru objawów. niekiedy uporczywie milczy(muryzm). Mimika staje się sztywna. Zespół katatonii hiperkinetycznej jest jak gdyby przeciwieństwem poprzedniego obrazu. W stanach tych widuje się najdziwaczniejsze i różnorodne stereotypie ruchowe.

katatonicznego i paranoidalnego:udaje się je prześledzić nawet u najmłodszych dzieci. niekiedy bardzo trudnym zadaniem. Zaburzenia nastroju są obecne w aktywnych i rezydualnych okresach choroby. wszystko w środku ulega zanikowi. . posuwy". Przede wszystkim warto wspomnieć o tzw. schizomaniaitp. epizod maniakalngy albo epizzd mieszany. które dotyczą procesu schizofrenicznego u dorosłych. Na tle przewlekłego procesu mogą pojawiać się epizodyczne zaostrzenia(. psychoza schizoafektywna"jest wieloznaczne i może obejmować zarżwno opisane wyżej przypadki schizofrenii.kryterium A tej psychozy). stwierdzany mimo objawów naruszenia struktury osobowości. Niekiedy współwystępują u dzieci dyskretne objawy encefalopatii. przewód pokarmowy nie trawi. Obowiązują tutaj te same kryteria psychopatologiczne. rż" niektórzy uważają jednak za konieczne ukończenie przez dziecko 3 lat. pojawiające się epizodycznie w przebiegu chorób afektywnych(cyklofrenii). że.schizofrenii cyklicznej albo okresowej. w trakcie którego pojawia się epizod dużej depresji. jak i psychozy schizofreniczne(zespoły:hebefreniczne. Inne postacie schizofrenii. Zdarzają się bowiem przypadki wspó(występowania symptomatyki schizofrenicznej i objawów bądź depresji. Od innych postaci schizofrenii różni się tym. bądź manii. że objawy rozszczepienia osobowości nie są zbyt głębokie. Im później i im ostrzej się ona rozwija. Dziwaczne urojenia i skargi wyrażają się w lamentach. Mogą w związku z tym doprowadzić do rozpaczy nie znających diagnostyki psychiatrycznej lekarzy ogólnych i innych specjalistów. a 4. Rozpoznanie schizofrenii w wieku dziecięcym jest. W tym samym czasie choroby występowa(y urojenia i omamy przez 2 tygodnie przy braku zaburzeń nastroju. w środku jest pustka. zaś rćwnuczeiniewystępują objawy schizofrenii(por. rzuty')typu hebefrenicznego. Prawidłowy rozwój umysłowy dziecka. Schizofrenia dziecięca. więc jak żyć"Chorzy tworzą własne koncepcje powstawania objawów chorobowych i są głusi na wszelką perswazję. a uwaga chorego ześrodkowana jest na narządach wewnętrznych. Rzzpoznanie zaburzeń schizoafektywnychpowinno się stawiać według ICD-10 tylko wuwczas. gdy stwierdzamy ruwnoczesne ewidentne cechy przewlekłego procesu schizofrenicznego i występujące okrescwz zaburzenia afektywne(depresja. np. którzy w najlepszej wierze podejmują się rozpoznawania ich urojonych chorób i próbują je leczyć. . jak podaje Sulestrowska(19783. wątpliwości diagnostyczne bywają znaczne. W piśmiennictwie spotyka się zresztą inne terminy. W przypadkach skojarzonej symptcmatykiupośledzenia umysłowego i schizofrenii. Początek schizofrenii u dzieci może przypadać już na okres między 3. mania). wskutek czego są one nieraz trudne do diagnozowania i odbiegają obrazem klinicznym od analogicznych zespoluw występujących w przebiegu schizofrenii u dorosłych. Schizofrenię somatopsychiczną traktujemy jako zespół c typie pwmcwWypzcńcwdrńzw. pozamykało się. Kolejne okresy rozwojowe dziecka nadają jednak tym zespołom swoiste piętno.nazwę schizofrenii hipochondrycznej lub cenestycznej. katatoniczne lub paranoidalne). występujący w przebiegu schizofrenii prostej. tym łatwiej o trafne rozpoznanie. Klasyfikacja DSM-IV zawiera następujące kryteria diagnostyczne zaburzeń schizoalektywnych:Nieprzerwany okres choroby. Pojęcie.psychoza schł zoafektywna. Zaburzenia nie są bezpośrednim następstwem działania leków psychoaktywnychlub choroby ogólnej. ułatwia rozpoznanie.

W DSM-IV uwzględniono dwa typy psychozy schizoafektywnej:b i po I arny(obejmuje on stan maniakalny albo mieszany)lub maniakalny i mieszany(z epizodami dużej depresji)oraz depresyj ny(występują wyłącznie epizody dużej depresji). Rozpoznanie to powinno się stawiać wówczas. gdy pacjent przebył psychozę schizofreniczną. Nlajczęściej schizofrenia resztkowa przejawia się wieloletnim utrzymywaniem się dyskretnych objawów osiowych. Poprzednio wspominałem o rozmaitych przebiegachchoroby i szansach chorych na pełną lub częściową remisję czy zejście niepomyślne. brak krytycyzmu w stosunku do przebytych objawów psychotycznych. w którym mieszczą się często przypadki nie dc końca diagnostycznie wyjaśnione. że wypowiadane przez niektórych chorych skargi. wymagające odpowiedniego leczenia.pozostać elementy myślenia urojeniowego. przede wszystkim ICD-10. a nastrój chorego osiąga rozmiary. W międzynarodowych klasyfikacjach chorób psychicznych używa się terminu. to w większości przypadków stwierdza się bezczynność. dajmy chorym na schizofrenię prawo do reagowania nerwicą". Próby wyeliminowania tej kategorii diagnostycznej nie puwiodly się. Nie zawsze łatwe jest rozstrzygnięcie wątpliwości. Skargi nerwicowe mogą też poprzedzać(zapowiadać)rozwój schizofrenii. epizodu depresyjnego"(F 32). względnie czy nie wywołały ich leki neuroleptyczne? Jest jednak faktem klinicznie dowiedzionym. trwującego co najmniej 2 tygodnie. że u chorych na schizofrenię pu ostrym okresie choroby mogą wystąpić krócej lub dłużej trwające objawy depresyjne. wzrka diagnostycznego". ud czasu . Powyższe uwagi odnoszą się oczywiście do przewlekłego procesu schizofrenicznego. ale nie jest też wykluczone. Dzisiaj unikamy rozpoznawania tzw. prawdziwych"mechanizmów nerwicowych. Zejście schizofrenii. Stosunkowo często rozpoznaje się tzw. kiedy utrzymują się jeszcze niektóre objawy pozytywne lub negatywne tej psychozy. utrudniającymi zdolności pacjenta do samodzielnego życia i współżycia z innymi ludźmi.d epre s j ę po s eh i z otrę n i c z ną. Ktoś określił to trafnie słowami:. Z powyższego wynika. Termin ten jest dwuznaczny i mało precyzyjny. czy zostały odsloniętepo ustąpieniu np.ubytku schizofrenicznego(kryjącego element fatalizmu i nihilizmu terapeutycznego). choć spełnia rolę. czy objawy depresyjne stanowią immanentną składową psychozy schizofrenicznej. Na razie pojęcie to jest w jakimś sensie diagnostycznie użyteczne. schizofrenia resztkowa(rezydualna)". wymieniają tzw.schizofrenię rzekomunerwicową. Jeśli chudzi o napęd i aktywność. Proces chorobowy może kończyć się objawami resztkowymi. Chodzi o to. że pozycja nozolcgiczna psychoz schizoafektywnych nie jest całkiem jasna. przypominają"nerwicę. zaburzenia modulacji nastroju itd. w miarę pojawiania się coraz skuteczniejszych leków psychotropowych i doskonalenia metod psychoterapii(rozumianej szeroko. z uwzględnieniem rehabilitacji). Z całą pewnością jest to grupa niehomogenna. deprywację potrzeb itp)reaguje uruchomieniem. Leczenie. Mogą np. Szanse re można zceniać bardziej pomyślnie. frustrację. Postępowanie lecznicze będzie zależało od postaci psychozy schizofrenicznej.objawów paranoidalnych. Autorzy najbardziej znanych systemów diagnostyczna-klasyfikacyjnych. iż chory na schizofrenię w sytuacji trudnej(w odpowiedzi na konflikt.

że co drugi chory na schizofrenię przynajmniej raz w życiu jest hospitalizowany. Stąd mówi się niekiedy o rokowaniu kierunkowym i odcinkowym. risperidon. 0.05 co 3 dni domięśniowo). Dzięki nowym możliwościom terapeutycznym rokowanie w tych psychozach poprawiło się istotnie. terapię zajęciową. perfenazyna. a z grupy tioksantenowejflupentiksol(Fluanxol). a także własnemu życiu(autoagresja).haloperidol). Średni czas pobytu tych chorych w szpitalach psychiatrycznych skrćcił się dz Z. który działa zarówno na recepty D. chorzy są pobudzeni i zagrażają zdrowiu oraz życiu innych osób. pernazyna). Jeżeli w obrazie klinicznym stwierdza się obniżenie nastroju. rozumiemy cofnięcie się w wyniku leczenia . a nawet mniej. Na rynku jest wiele leków o różnym profilu i sile działania. katatonicznego i hebefrenicznegu. dwoiste". Aż 609 pacjentów osiąga remisję społeczną i zdolność dc pracy(przeważnie w zawodzie wykonywanym przed zachorowaniem).klopentiksol. można włączyć leki nowszej generacji. Z licznych obserwacji katamnestycznych wynika. pomyślniejsze odnosimy do zespołów:paranoidalnego. W warunkach polskich najczęściej stosuje się pochodne fenniazyny(chlorpromazyna. można włączyć leki przeciwpsychotyczne(neuroleptyki)w warunkach laboratoryjnych. Wybór leku nie jest sprawą prostą. . Mówiąc o uleczalności psychoz schizofrenicznych. Kilkadziesiąt lat temu pełną uleczalność oceniano na 20-25%przypadków. lewopromazynę. kiedy zachowane jest przynajmniej częściowo poczucie choroby i motywacja lu leczenia. dzisiaj statystyki zawierają wyższe wartości-30-4 O'%. u których górują objawy negatywne(osiowe). U chorych z lżejszym przebiegiem. Rokowanie w psychozach schizofrenicznych określamy jako. np. Jeżeli objawy są burzliwe. Metody rehabilitacji są dzisiaj bardzo zróżnicowane i rozbudowane(pisze o tym doc. Poważniej sze rokowanie dotyczy przewlekłego podłoża schizofrenicznego. zaś z pochodnych fenotiazyny małe dawki flufenazyny lub pipotiazyny. dobry efekt uzyskujemy stosując pochodne benzamidu(Sulpiryd). a niekiedy psychoterapię indywidualną. U chorych pobudzonych stosuje się pochodne butyrofenu(np. W paranoidalnej psychozie włączamy leki o silnym wpływie przeciwwytwórczym. U pacjentów zahamowanych(katatonia hipukinetyczna)i u tych. (w układzie serotoninergicznym). niekiedy wbrew woli chorego. Chorych włączamy w szpitalu lu społeczności leczniczej. Szacuje się. T. stosujemy terapię grupową. niż sądzono dawniej. Z nowszych lekćw zachęcające wyniki leczenia uzyskuje się po risperidonie(Rispolept). . że przebieg psychoz schizofrenicznych jest pomyślniejszy. Leczenie od samego początku powinno być kompleksowe.trwania i nasilenia objawów. ale także pochodne tioksantenowe. Dostępne są leki z rej grupy o przedłużonym działaniu(Clopixcl acuphase-amp. Stańczakcwa).klozapinę.obejmujące psychofarmakoterapię i psychoterapię z elementarni sojoterapii. np. Rokowanie. jak i na receptory 5-HT. można zastosować z grupy fenotiazynowej tiorydazynę. Jeżeli leki z tej grupy zawodzą. (w układzie dopaminergicznym). tj. decydujemy się na leczenie szpitalne.

hebefrenicznych i katatonicznych. choć zdarza się także. w przebiegu zapalenia mózgu itd.paranoidalnych. paranoję prawdziwą.psychoz schizofrenoidalnych. Definicja i pozycja nozologiczna. Schizofrenia a zespoły schizofrenoidalne(schizotypowe schizofreniopodobne). które nie występują na podłożu schizofrenii. najczęściej o charakterze psychologicznego. pdrano*czne. a reakcje emocjonalne są dostosowane do treści urzjeń. Paranoja i reakcje. Wcześniej wspomniałem z wyodrębnieniu przez Langfeldta tzw. innych zaburzeń psychotycznych zprócz schizofrenii".DSM-IV). społecznego czy też biologiczne**s*esu. Inni zaś. nie stwierdza się natomiast omamów ani schizofrenicznych zaburzeń myślenia. cofają się równolegle objawy schizofrenoidalne bez pozostawienia cech rozszczepienia struktury osobowości i innych osiowych objawów schizofrenii. Często psychoza nie zakłóca poważniej społecznego funkcjonowania. w której usystematyzowane i logiczne urojenia rozwijają się stopniowo. tj. że mamy do czynienia z odrębną. a przede wszystkim przewaga projekcji nad innymi mechanizmami obronnymi. Reakcje paranoiczne. endogenną psychozą. że istnieje kontinuum zaburzeń paranoicznych-od osobowości paranoicznej. W takich przypadkach nie należy się spieszyć z rozpoznaniem schizofrenii. ktćrych charakteryzują swoiste cechy osobowości(osobowość paranoiczna). hebefrenicznei katatoniczne. nie ulegaj w łuku choroby dezorganizacji. Przede wszystkim dotyczą one odrębności nozologicznejparanzi prawdziwej i schizofrenii paranoidalnej.objawów dodatkowych. przewlekłą psychozą. Rozwijają się one najczęściej u ludzi.zapalenia mózgu). Struktura osobowzści chorych na paranoję. Zespoły te mogą pojawić się w psychozach organicznych pourazowych(Wardaszko-Łyskowska). w których. to jednak niektórzy traktują paranoję jako postać schizofrenii paranoidalnej. Paranoja jest rzadką. że podporządkowane urzjemom zachowanie człowieka chorego powoduje znaczne trudności w kontaktach społecznych i poważne konflikty. w której czynniki biologiczne dominują nad psychospołecznymi. poprzez reakcje paranoiczne. Podstawowa różnica pomiędzy paranoją a reakcjami paranoicznymi zawiera się nie w obrazie klinicznym. jest zdania. pozostających pod wpływem psychoanalizy. gdyż po ustąpieniu somatycznej przyczyny(np. ale w istnieniu reaktywnego czynnika w reakcjach paranoicznych. są zaburzeniami psychotycznymi o różnym czasie trwania. Na tym stanowisku stoją też twórcy międzynarodowych klasyfikacji(np. których obraz kliniczny jest bardzo zbliżony do paranoi. lecz są wywołane innymi(nieswoistymi)czynnikami chorobotwórczymi. Są one następstwem działania różnego rodzaju czynników reaktywnych. podczas gdy paranoja jest psychozą endogenną o nie wyjaśnionej etiologii. do schizofrenii paranoidalnej. Irena Numyslowskut. także z prawem. zaburzenia schizofrenoidalne"(schizophreniform disorder)omawia się wśród. Część psychiatrów amerykańskich. których poglądy znalazły wyraz w ostatniej wersji Klasyfikacji Amerykańskiego . Mianem tym określa się zespoły:paranoidalne. 13. w psychozach inwolucyjnych. Przynależność nozologiczna paranoi i reakcji paranoicznych budzi od dawna znaczne kontrowersje. Jakkolwiek większość psychiaućw jest zdania. a także zaburzeń nastroju.

takich jak schizofrenia i zaburzenia nastroju. poza czymś i nozs-sens. mimo. wyróżniają grupę zaburzeń urojeniowych(Delusional disorders). obok parafeniii otępienia wczesnego. Pozycję nozolzgiczną paranoi komplikuje dodatkowo fakt. stanu paranoidalnego. Rys historyczny. padaczki. l 9 b/)wynosi ono 0. jak w literaturze psychoanalitycznej i literaturze pięknej. W omówionej powyżej klasyfikacji autorzy nie wymieniają już nazwy pdTdOOl. a ryzyko zachorowania w ciągu życia-od 0. 3). nie sposób pominąć Freuda. Inne ostre zaburzenia psychotyczne z przewagą urojeń"(F 23. myśl. 05 do 0. Kretschmer(l 959). Epidemiologia. 039. Według niektórych autorów OSM-III-R. traktując ją jako psychozę endogenną. mogą być rozpoznawane tylko wtedy. Nazwa paranoja(z gr. i była długo synonimem obłąkania. który-analizując przypadek znanego prawnika cierpiącego na paranoję-uznał za najważniejszą dla mechanizmu powstawania urojeń projekcje nieświadomych pragnień homoseksualnych. które nie zmieniają swojego obrazu ani też nie mają tendencji do ustępowania. I'%. a Bander opisał paranoję w sposób zbliżony do obecnego. Przedstawiając rozwój poglądów na temat paranoi i reakcji paranoicznych. Ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne"(F 23). Ustalenie rozpowszechnienia paranoi i zaburzeń paranoicznych sprawia znaczne trudności.użył terminu paranoja dla grupy zaburzeń. Uporczywe(utrwalone)zaburzenia urojeniowe"(F 22)obok psychozy paranoidalnej. Kahlbaum w 1863 r.Towarzystwa Psychiatrycznego(DSM-IV). i podgrupy. nadużywania leków. oraz. że u niektórych osób o wrażliwej osobowości rozwija się zespół urojeniowy pod wpływem negatywnych przeżyć życiowych. a zwłaszcza amfetaminy i kokainy. w VIII wydaniu swojego podręcznika umieścił paranoję jako odrębną jednostkę nozologiczną. padaczki i manii. a zwłaszcza druga polowa XIX wieku przyniosła szczegółowe opisy paranoi oraz rozważania na temat jej przynależności nozulogicznej. wersji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji'horób i Problemów Zdrowotnych(ICD-10)paranoja znalazła się w grupie. iż zespoły paranoiczne mogą występować objawowo w przypadkach organicznego uszkodzenia ńśrodkowego układu nerwowego. parwrenii i innych uporczywych podobnych stanów. choć może nie tak często. podkreślał. po okresie dłuższych wątpliwości. jak np. . W obowiązującej w Polsce 10.sensytywny obłęd odnoszący i innych zaburzeń urojeniowych. rozum)została wymieniona po raz pierwszy przez Hipokratesa w jego klasyfikacji zaburzeń psychicznych. zań-obok. Od tego czasu związek paranoi z represjonowanymi tendencjami homoseksualnymi był wielokrotnie podnoszony w literaturze psychiatrycznej. Kraepelin(19133. które nie są dziwaczne i nie wynikają z innych zaburzeń psychicznych. Kryteria ich rozpoznawania to obecność trwałych urojeń. Pierwsza. obok melancholii. szczególnie żywe wśród psychiatrów niemieckich. o biologicznej etiologii. Reakcja paranoiczna może zostać zaklasyfikowana dc grupy. gdy nie istnieje wywołujący je czynnik jrganiczny. Ten typ psychozy nazwał sensytywnym obłędem ksobnym(paranoja renwaua). którego poglądy stymulowały rozwój nowoczesnych koncepcji paranoi wśród psychiatrów niemieckich i skandynawskich.

uczą się tych postaw ud najbliższych. że jest to psychozą. lż. Niemniej jednak. że odsetek pacjentćw hospitalizowanych z rozpoznaniem paranoi wynosi 0. podejrzliwości.7%wszystkich pacjentów. Obraz kliniczny. przekonaniu o grożącym ze strony tłoczenia niebezpieczeństwie. sekty religijne oraz społeczności emigrantów. takich jak etniczne grupy mniejszościowe. ludności miejskiej. Członkowie tych grup są szczególnie narażeni na powstawanie zaburzeń paranoicznych.. Wśród psychiatrów panuje jednak przekonanie. emigrantżw.. Dzieci wzrastające w atmosferze nieufności. W rozważaniach nad etiologią paranoi i zaburzeń paranoicznych brane są pod uwagę zarówno czynniki biologiczne. . cc jest przyczyną wytworzenia się u dziecka poczucia braku. że trafiają oni do szpitali psychiatrycznych. jakkolwiek naturd uwarunkowań biologicznych nie jest jasna.'Z badań amerykańskich 17-Psychiatria. paranoicznych"postaw wobec otoczenia dotyczy także całych grup społecznych. Zniekształcony obraz świata prezentowany przez rodziców przyjmują jako własny. co potwierdzają badaniu empiryczne. Równie ważny w kształtowaniu. Jak już wspomniano. . i europejskich wynika. W odniesieniu do paranoi prawdziwej panuje przekonanie. wystąpieniu reakcji paranoicznych sprzyja istnienie paranoicznych cech osobowości. Mechanizm uczenia społecznego. Większa niż w populacji liczba zaburzeń psychicznych wśród krewnych chorych ną. Badania epidemiologiczne wskazują na częstsze występowanie tej grupy zuburzeń wirćd kobiet. Cytowane powyżej przykłady badań wskazują. Wśrud czynników psychospołecznych znaczące miejsce zajmuje patologia więzi rodzinnych.. czynienia z grupą zaburzeń psychicznych o nieznacznym rozpowszechnieniu. Często bowiem zachowanie społeczne chorych i ich funkcjonowanie w roli zawodzwej jest na tyle nie zaburzone. i niższych warstw społecznych. paranoicznej postawy wobec świata jest mechanizm uczenia i naśladownictwa. paranoję wskazuje na udział czynnikćw genetycznych w jej etiologii.. Etiologia i patogeneza. Te ostatnie żyją w atmosferze izolacji społecznej i kulturowej. że mamy do. bezsilność i agresja stają się nie do zniesienia i prowadzą do dominacji projekcji nad innymi mechanizmami obronnymi. że rzeczywiste rozpowszechnienie tej grupy zaburzeń jest znacznie większe. a jednocześnie w poczuciu winy za porzucenie ojczyzny.kznieczne jest zaburzenie homestazy biologicznej organizmu lub równowagi. Narastająca frustracja. Reakcje(zespoły)paranoiczne. najczęściej między 35. W Polsce z diagnozą stanów paranoicznych było leczonych w 1995 r. pogłębionej barierą językową. endogenna. podstawowego bezpieczeństwa i zaufania do drugiego człowieka. 3%wszystkich leczonych w szpitalach. sami zaś nie mają żadnej motywacji do podjęcia leczenia. jak i szeroko pojęte czynniki psychospołeczne. Paranoja i reakcje paranoiczne zwykle rozpoczynają się w wieku średnim. a 45.2. 1-0.

wynalazczą i genealogiczną. Najczęściej stresem takim stają się jakieś nieprzyjemne dla człowieka zdarzenia lub przeżycia. Na tym tle może dochodzić du zatargów z utoczeniem. Treścią jest w tym przypadku przekonanie o zbliżającym się ułaskawieniu. 2. Kryteria diagnostyczne:1. w obcojęzycznym otoczeniu. zazdrości. często dożywotnie więzienie. To przekonanie szybko rozbudowuje się. budzące poczucie krzywdy lub niesprawiedliwości. 3. rozdrażnienia. Nie spełnione kryteria dla schizzfrenii(120)ani też dla ostrego wielopostaciowego zaburzenia psychotycznego(F 233)). Skazani są na bardzo niepełną komunikację. przypisuje mu wrogie zamiary. Chory zaczyna błędnie interpretować intencje otoczenia. Zaobserwowano także przemijające stany paranoiczne u osób charakteryzujących się osobowością paranoiczną po nadużyciu alkoholu. Bilikiewicz(1988)wśród ważniejszych reakcji paranoicznych wymienia:paranoję prześladowczą głuchych i głuchoniemych. takie jak niepowodzenie w pracy. reformatorską. Stosunkowo często reakcje paranoiczne występują u więźniów skazanych na długoletnie. Człowiek tracący słuch lub głuchy żyje w stanie znacznej izolacji. nawet jeśli jakoś potrafi porozumiewać się z otoczeniem. według ICD-10. rozpoznanie należy zmienić na utrwalone zaburzenia urojeniowe(FZZ). zwłaszcza jeśli jest ono nietolerancyjne i nieżyczliwe. Dwie lub większa liczba osób podzielają to samo urojenie lub system urojeniowy i wspierają się wzajemnie w tym przekonaniu. Reakcja paranoiczna głuchych jest dobrym przykładem dla zrozumienia powstawania tego typu zaburzeń. że jest obiektem prześladowań. podejrzliwości wobec innych. Żyją więc w stanie przewlekłego napięcia. W klasyfikacji można też używać dodatkowego znaku wskazującego. klasyfikowany. Ostry początek objawów psychotycznych. Jeżeli urojenia utrzymują się ponad 3 miesiące. wypadek. pieniaczą. ludzie tacy nie chcą pytać powtórnie. Urojenia lub omamy obecne przez większość czasu od powstania stanu jawnie psychotycznego. niemożność rćżnicowaniabardziej subtelnych przekazów i częste pomyłki w ich odczytaniu. Towarzyszy temu nasilone poczucie niższości. Przeniesienie chorego w inne środowisko daje ustąpienie lub złagodzenie objawów. Kryteria diagnostyczne:1. zerwane zaręczyny. doprowadzając do powstania systemu urojeń prześladowczych o charakterze reakcji paranoicznej. jeśli czegoś nie des(yszeli lub nie zrozumieli dokładnie. Szczególne miejsce wśród reakcji paranoicznych zajmuje obłęd u d z i e I on y(folie a deux). mniejszej wartości. w trakcie samotnych wypraw górskich lub dalekomorskich sprzyja wystąpieniu tego typu zaburzeń psychicznych. nazywany także paranoją indukowaną. przegrana sprawa sądowa. jako F 24 indukowane zaburzenia urojeniowe. godzące w obraz samego siebie. aż wreszcie nabiera przekonania. Wstydząc się swojego kalectwa i chcąc je ukryć lub zminimalizować.psychologicznej w postaci nagłego lub przewlekłego stresu psychologicznego. czy zaburzeniom towarzyszył ostry stres. Również izolacja więzienna. a jednocześnie poczucie krzywdy i niesprawiedliwości losu. .

a następnie zaczyna je sama wypowiadać. Okres narastającej podejrzliwości i nieufności może trwać różnie długo. W tym okresie zachowanie chorego charakteryzuje fasada adekwatności. Pozostają one w niezwykle bliskim związku. . skrywana wrogość wobec otoczenia oraz lęk o zachowanie własnej autonomii i nadmierne. takie jak podejrzliwość. Zaczyna być przekonany. Czas trwania urojeń wynosi cu najmniej 3 miesiące. Paranoja udzielona może dotyczyć więcej niż dwu osób. nieufność. pozycji talentów. nieufny. że jest to psychoza endogenna. godzącego w obraz samego siebie. uśmiechu itp. że jego rozmowy telefoniczne są podsłuchiwane.oraz informacji wskazujących na występowanie objawów schizofrenicznych. wśród.2. istnieje przekonanie. 3. prezentuje się on jako człowiek niezwykle silny. że jest obiektem prześladowań i one są odpowiedzialne za jego niepowodzenie. predysponują do powstawania systemu urojeniowego. Nie stwierdza się omamów słuchowych w obrazie klinicznym. zaczyna się bronić. kompensacyjne poczucie własnej wartości. że zazdroszczą mu sukcesów. przechodniów rozpoznaje wrogów po specyficznym ubiorze. śledzony. czuje się obserwowany. Równocześnie jednak narasta w nim podejrzenie. Pierwszą fazę można nazwać fazą prepsychotyczną. Objawy psychozy indukowanej ustępują zwykle po rozdzieleniu osób. Pud wpływem tego wydarzenia nagle powstaje w chorym przekonanie. zwykle żyjących w znacznej izolacji. że ludzie są przeciw niemu. czasami nawet kilka lat. błędnie interpretując zachowanie innych ludzi. Paranoja prawdziwa jest psychozą niezwykle rzadką. a nawet społeczność. że urojenie zostało indukowane u biernego członka(członków)paru lub grupy w wyniku kontaktu z członkiem aktywnym. Niemniej jednak i w przypadku paranoi prawdziwej swoiste cechy osobowości. Znajduje bardzo wiele dowodów na to. Najczęściej obie osoby są związane bardzo silnym związkiem emocjonalnym. czując się otoczony siecią knowań i prześladowań. czasami system unjeniowy chorego przejmowany jest przez całą rodzinę. Chory pilnie śledzi otoczenie. Od tego momentu aktywnie szuka dowodów potwierdzających słuszność swoich unjeniowych przekonań i wszędzie znajduje ich potwierdzenie. a także najbliższymi. Znane są przykłady całych wiosek. W stosunku do ludzi staje się niezwykle czujny. Są dowody wynikające z powiązań czasowych lub w kontekście wydarzeń. połączonym z izolacją spzłeczną. Kryteria diagnostyczne:Urojenia stanowią wyłączną charakterystykę kliniczną. co z kolei wywołuje rezerwę i niechęć ze strony otoczenia i poprzez mechanizm błędnego koła nasila objawy. których mieszkańcy podzielali przekonania urjeniowe chorej osoby. W psychozie tj osoba bliska choremu zaczyna wierzyć w prawdziwość wypowiadanych przez niego urojeń. Brak danych na temat organicznego uszkodzenia o u n. Jak już wspomniano. występującą najczęściej w wieku dojrzałym. a udział czynników psychospołecznych w jej powstawaniu jest znacznie mniejszy niż w przypadku reakcji paranoicznych. że prześladowcy są zorganizowani. wyszukując dowody potwierdzające podejrzenia głęboko skrywane przed obcymi. pewny siebie i niezależny. Chory. u których ona wystąpiła. Przejście od fazy prepsychotycznej dc w pełni rozwiniętych objawów paranoi dokonuje się najczęściej pod wpływem niekorzystnego zdarzenia. Rozwój w pełni wyrażonych objawuw paranoi przechodzi przez kolejne fazy.

cel wizyty sprowadza się najczęściej do chęci uzyskania zaświadczenia potwierdzającego zdrowie psychiczne. omamów. brak innych objawów(takich jak omamy i zaburzenia emocji)powoduje. Wybitny psychiatra amerykański. pieniacza. Rozpoznanie różnicowe. poczucia frustracji i bezsilności. czy ma do czynienia z człowiekiem chorym. zwłaszcza obecność zaburzeń uczuć. Fu pierwsze stanowi wytłumaczenie własnego niepokoju. Zdarza się także paranoja erotyczna wynalazcza. obecność. a szczególnie urojenia owładnięcia i oddziaływania. a nawet śmierci zaatakowanego domniemanego wroga. Początkowo pisze listy do różnych instytucji. Faza przewlekła paranoi może trwać wiele lat i tylko od stopnia aktywności funkcjonowania społecznego zależy. a jeśli to nastąpi. W rozpoznaniu różnicowym należy przede wszystkim brać pod uwagę schizofrenię paranoidalną. że po pierwszej rozmowie lekarz może mieć wątpliwości. żądając ochrony lub zadośćuczynienia w postaci ukarania sprawców. to zdarza się. zrywają z przyjaciółmi. co chroni chorego przed nadmierną izolacją. najczęściej policji. . Tworzenie się tego pseudośrodowiska ma dla osoby chorej na paranoję wyraźne funkcjonalne znaczenie. zamieszkania. autyzmu oraz postępującego rozpadu osobowości. mogą być mylnie potraktowane jako objaw paranoi wielkościowej(ekspansywnej). Przemawia za nią większa niż w paranoi dziwaczność wypowiadanych urojeń. że relacje społeczne z innymi mogą być nadal utrzymywane. Jest bowiem niewielka szansa na to. występujące w fazie maniakalnej choroby afektywnej dwubiegunowej. Jeśli trafiają do szpitala psychiatrycznego w tym okresie. Ich przebieg przypomina opisany wyżej a jedynie treść urojeń jest inna. Szczególnie trudne do odróżnienia od reakcji paranoicznych są psychozy am(etaminowe. stworzył pojęcie pseudośrodowiska paranoicznego(paranoidpseudocommumty). Różnicowania wymaga także występowanie zespołów paranoicznych w przebiegu organicznego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. że sam zjawi sig u psychiatry. po drugie-ześrodkowując urojenia na ograniczonej grupie ludzi-powoduje. schizofrenicznych zaburzeń my. hipochondryczna. Opisana powyżej paranoja prześladowcza jest oprócz paranoi ksobnej jedną z najczęstszych pustaci tej choroby. Cameron(19851. że jasność i precyzja ich rozumowania. Chorzy potrafią twórczo pracować intelektualnie. Nie zawsze w wyniku psychozy dochodzi do ataków agresji. ponieważ funkcjonowanie chorego poza sferą pozostającą pod wpływem urojeń jest prawidłowe. czasami chorzy w sposób niewytłumaczalny dla bliskich i przyjaciół zmieniają miejsca pracy. aby wreszcie samemu zaatakować jednego z prześladowców. Jest to wyimaginowana organizacja osób. jak szybko i czy w ogóle chory zostanie zmuszony do szukania pomocy.W ten sposób z prześladowanego przekształca się w prześladowcę. padaczki. nadużywania leków. logiczność przytaczanych dowodów. Dopiero rozszerzanie się po kilku dniach systemu urojeniowego i włączanie do niego osób z personelu szpitalnego skłania psychiatrów do rozpoznania paranoi. czasami na bardzo odpowiedzialnych stanowiskach. Dla najbliższych bywa to czasami całkowitym zaskoczeniem. które są włączone w spisek przeciwko pacjentowi. Również urojenia wielkościowe. ślenia. Czasami atak ten jest bardzo gwałtowny i może doprowadzić do ciężkich obrażeń ciała.

Klasyfikację Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-IV). Zgodnie z polską tradycją i poglądami wielu europejskich psychiatrów rozróżniamy przewlekłą para(renie-psychozę pochodzenia endogennego-o nieznanej dotąd etiologii-oraz zespoły parafreniczne(typu organicznych halucynoz-por. żeby nie omawiać z pacjentem jego urojeń. W późniejszym okresie chyba najsłuszniejsze wydaje się zalecenie. psychoterapia. minimum poczucia bezpieczeństwa. a jedynie ograniczyć się do stwierdzenia. Duże znaczenie w leczeniu. paranoicy są niezwykle niewdzięcznymi pacjentami i nawiązanie z nimi kontaktu terapeutycznego jest bardzo trudne. że wprowadzenie do lecznictwa neuroleptyków zasadniczo zmieniło rokowanie w rej psychozie. Inni psychiatrzy sądzą. Najczęściej stosuje się chlcrpromazynę. przy jednoczesnej jasności i precyzji rozumowania oraz pustawy wyższościowej. a postawy konfrontujące i wskazujące na chorobliwość przekonań urqjeniowych są przeciwwskazane. objawów rozszczepienia struktury osobowości i schizofrenicznych zaburzeń życia uczuciowego(zblednięcia emocjonalnego. umożliwiając pacjentowi kontynuowanie normalnego życia. Wobec konieczności przyjmowania neuroleptyków przez cale życie podjęcie takiej decyzji wymaga wnikliwego rozpatrzenia wskazań. Z punktu widzenia nozografii psychiatrycznej nie ma różnicy w obrazie klinicznym między para(rentą(późną)i halucynozą. że próby spokojnej konfrontacji z systemem urojeniowym mogą pomóc pacjentowi w zmianie jego przekonań. ambiwalencji uczuciowej itd). powsujące na tle . jednak po odstawieniu leków objawy zwykle wracają. jest ograniczzny. że nie podzielamy jegg. Mianem parafrenii. określamy zespół urojeniowo-omamowy odróżniający się jednak od schizofrenii paranoidalnej(albo zespołu paranoidalnego)systematyzacją urojeń oraz brakiem jakościowych zaburzeń toku myślenia w sensie rozkojarzenia. Terapia chorych na paranoję i reakcje paranoiczne sprawia znaczne trudności ze względu na brak motywacji tych osób do leczenia. zwłaszcza paranoi prawdziwej. rokowanie. że wpływ psychoterapii na zaburzenia paranoiczne. przekonań. Podejmowane są też gruby pzznawczej psychoterapii urojeń. rzadziej inne neuroleptyki. paratymii. Niektórzy są zdania. a także z powodu nieufności i podejrzliwości. paralogii. 14. przypisuje się środkom psychotropowym. Z tego powodu. a zwłaszcza zmiana sytuacji życiowej chorego mogą doprowadzić do ustąpienia ob)IWOW. należy stwierdzić.Prawidłowa diagnoza choroby podstawowej przesądza o rozpoznawaniu paranoi lub reakcji paranoicznych. a zwłaszcza paranoję. Reasumując. We wstępnym okresie kontakt ten powinien zmierzać do zapewnienia choremu. psychozy parafrenicznej. Leczenie. Definicja i pozycja nozologiczna. np.haloperydol o przedłużonym działaniu. W przypadku reakcji paranzicznych leki psychotropowe. Leki te tłumią objawy psychozy. Halucynozy(psychozy parafreniczne). Adam Bilikiewicz.

Epidemiologia. obłęd"na oznaczenie paranoi? Z historycznego punktu widzenia termin. za czym miałoby przemawiać dobre rokowanie i łagodny przebieg tych psychoz. zza ściany. późniejszej schizofrenii. para(renta"pochodzi od 1.(niekiedy później w wieku podeszłym).persistem)zaburzeń urojeniowych"(FZZ). Obraz kliniczny. obłędu z omamami"(paranoja hallucinawrid\. stanu paranoidalnego i sensytywnego zespołu odnoszącego(parwzia sewsimu). bądź wśród innych psychoz. Chory zaczyna słyszeć głosy dochodzące do niego z ulicy. na której obraz składają się usystematyzowane urojenia prześladowcze. który z grupy otępienia wczesnego(dememiw prwecca). Prześladowcy zmawiają się. obok paranoi.halucynozy wzrokowej)przy zachowanej strukturze osobowości. na której obraz składają się usystematyzowane urojenia prześladowcze. w rozpoznaniach szpitalnych nie przekracza 19. Obraz kliniczny jest zwykle bardzo charakterystyczny. Podsumowując-należałoby podać dwie następujące definicje halucynoz(psychoz parafrenicznych). psychozy paranoidalnej. rozpoczynającą się zazwyczaj między 40.dysfunkcji mózgu. Wydzielanie parafrenii jako odrębnej jednostki nozologicznej jest. Halucynoza(polski odpowiednik omamica). zaś w Polsce psychozy te są ujmowane bądź w grupie zaburzeń alkoholowych. Kreapelina(1856-l 926). Parafenia endogenna jest przewlekłą chorobą psychiczną. cz. Uporczywych(utrwalonych. grupa schizofrenii". których treść odnosi się(. w trzeciej osobie')do chorego. Pogłębia się w chorych przekonanie. w której wyrósł. która może wystąpić w każdym wieku. ang. Ostrożne stanowisko wobec parafrenii zajął E. Kategoria diagnostyczna. odnoszące(ksobne)i omamy przeważnie słuchowe. odnoszące(ksobne)i omamy wszystkich zmysłów. Był skłonny zaliczać para(renie(w liczbie mnogiej)do kręgu schizofrenii. Bleuler. jest psychozą pochodzenia egzogennego(tuksycznegz. włącznie ze wzrokowymi(w rzadkich postaciach tzw. wyodrębnił tę psychozę zaliczając ją do. a 60. infekcyjnym. Parairenia jest psychozą rozpoznawaną dość rzadko. parafrenia"w klasyfikacji DSM-IV nie występuje. ma przebieg ostry lub podostry. . Nie rozumiem. W klasyfikacji ICD-I O "para(renta(późna)"pojawia się w grupie. uważa para(renie za nieschizofrenicznąpsychozę. smakowe. pozostając wierny szkole. związanego z chorobami ogólnymi itd). Trudno natzmiast określić rozpowszechnienie halucynoz somatogennych ze względu na różne kryteria diagnostyczne stosowane na świecie. wciąż sporne. Piszący te słowa. wymieniają szyderstwa. infekcyjnego. mimo jednoznacznego stanowiska Kraepelina. że prześladowcy dybią na ich życie. uczuciowości wyższej i jasnej świadomości. w przebiegu chorób somatycznych i tzw. twórca pojęcia. używają przezwisk i epitetów. zespół parafreniczny. Objawy psychopatologiczne przewlekłej parafrenii i zespołów paralrenicznych nie różnią się między sobą istotnie. węchowe i dotykowe przy zachowanej strukturze osobowości. uczucizwoici wyższej i jasnej świadomości.toksycznym. Są to przeważnie rozmowy różnych osób. dlaczego polska redakcja ICD-10 unika polskiego terminu. najczęściej u osób wykazujących cechy osobowości cyklotymicznej(symfonicznej).

omamy i unjeniowe interpretacje prawidłowych spostrzeżeń sprzęgają się w jedną konsekwentną całość. Objawy halucynoz przeważnie szybko ustępują. ze skutków zbrodniczych działań sąsiadów. oni wszyscy są w zmowie". Zespoły parafreniczne. oświadczył. Podobny ostry przebieg mają zespoły parafreniczne na tle niewydolności krążenia.Urojenia. specjalnie stuka w rury wodociągowe itd. odczuwający różne nie. do prezydenta miasta. Niektórzy chorzy wysyłają do władz pisma z żądaniami interwencji lub zabiegają o zmianę mieszkania. Powodem hospitalizacji jest zresztą przekonanie chorego. stosownie do treści omamów i urojeń prześladowczych. znane są podziały nozograficzne. przypisuje je związkom chemicznym rozpylanym w budynku. Gbury nie reaguje na perswazję. że ktoś wpuszcza gaz przez dziurkę od klucza. . uwzględniające przewagę lub charakter poszczególnych objawów klinicznych. którzy zniszczyli mu nerwy". że musi się leczyć. Przyczyną ostrej halucynozy z omamami wzrokowymi może być deprywacja sensoryczna u chorych po niektórych operacjach okulistycznych(halucynoza wzrokowa. W obrazie klinicznym góruje silny lęk związany z halucynacjami słuchowymi i urojeniami prześladowczymi. co wymaga zróżnicowania z innymi psychozami. których nastrój zabarwiony bywa hipomaniakalnie. Oprócz podziału nozologicznego psychoz paralrenicznych na para(renie przewlekłą(. zaś w ich zachowaniu uderza nieadekwwnoić. Szczególną postać psychozy parafrenicznej stanowi też halucynoza dotykowa. chorzy są na ogół dobrze zorientowani we wszystkich kierunkach. Psychoza ta wybucha nagle. rzadziej przechodzą w stan przewlekły. mają zazwyczaj ostry przebieg. buszują"w jej pokojach. Zapytany. Typowym przykładem zespołu parafrenicznego pochodzenia toksycznego jest ostra omamica alkoholowa(Adlwmosis neum pzauzmm). W tych przypadkach rozpoznaje się para(renie ekspansywną. próbuje go otruć wsypując truciznę do mleka butelkowego. Chorzy w przeważającej liczbie przypadków są przygnębieni. Wielokrotnie zwracał się do różnych służb. czasem poprzedzona jest zwiastunami neurastenicznymi. zaliczane do halucynoz. udaje się chorych z psychozą parafreniczną namówić na poddanie się leczeniu. Jeden z mzich pacjenrćw. cierpiący na para(renie późną. zwłaszcza majaczeniem alkoholowym. Z biegiem czasu. Świadomość jest jednak zachowana. Chorzy mogą być pobudzeni psychoruchowo. Zdarzają się jednak bardzo rzadko chorzy wypowiadający urojenia wielkościowe. prawdziwą")i zespoły parafeniczne(halucynozy). Oskarżenia kierowane są zwykle pod adresem sąsiadów lub najbliższej rodziny. chorób infekcyjnych itd. Jedna z moich pacjentek twierdzi z uporem. że. Postacie. (specyficzne dolegliwości. pod wpływem perswazji. Jeżeli urojenia są u chorego wyjątkowo logicznie spójne i tworzą zwarty system taki przypadek zalicza się do parafrenii systematycznej. mJn. dlaczego nie skierował sprawy do sądu lub prokuratury. dowody"potwierdzające jego obawy-są nimi twierdzenia. oltalmopatyczna). dustacji sanitarnaepidemiologicznej z prośbą o przeprowadzenie ekspertyzy. że sąsiedzi dorobili sobie klucze do jej mieszkania i pod jej nieobecność. dostarcza.

pasożytnicza(niektórzy autorzy zaliczają tę psychozę dc zespołów urojeniowychobłęd pasożytniczy). iż wszystkie wydarzenia(psychotyczne)istotnie miały miejsce. Jeden z obserwowanych przez nas chorych rysował. . Paranoja po dłuższym czasie zatraca napięcie afektywne. lecz prześladowcy odstąpili obecnie od swoich niecnych działań i zamiarów. tzw. drążące w skórze pasożyty". wiele miesięcy i dłużej. Niestety w przytoczonych na wstępie systemach diagnostyczna-klasyfikacyjnych parafrenia w ogóle się nie pojawia albo jest zaliczana do zespołów urojeniowych(ICD-IO). Rzadkie przypadki omamicy wzrokowej wymagają różnicowania z zespołem majaczeniowym. czul"pod skórą-kształtem przypominały amebę o wydłużonym tułowiu. które. Jest oczywiście możliwe wystąpienie mieszanej psychozy. Znacznie lepsze rokowanie dotyczy zespołów parafrenicznych. lekko postępującym przebiegiem. zwłaszcza ostrych halucynoz. Stan ten. pojawia się poczucie przebytcj choroby oraz-w początkowym okresie leczenia skłonność do przemilczania(dysymulowania)urojeń i omamów. Ten argument przemawia też przeciwko łączeniu halucynozy z majaczeniem w jedną psychozę. jak to sugerują niektórzy autorzy. robaki". Różnicowanie. Od psychoz paranoidalnych różni tę grupę psychoz zwarta osobowość. Chory odczuwa omamowa. Znaczne nasilenie objawów stopniowo słabnie. kiedy do trwającej od kilku tygodni halucynozy dzlączy się zstry zespół majaczeniowy(dzYeiam tremem). a także. U niektórych chorych trwa dość długu przekonanie. Przewlekła. Parafrenia różni się od paranej obecnością omamów. rezydualnej. pasożytniczej). daje się z czasem opanować. bardzo dobra łączność uczuciowa(syntonia)i usystematyzowany charakter urojeń. czasem. aż wreszcie wszystkie objawy psychopatologiczne ustępują i chory osiąga remisję.w przebiegu alkoholizmu. czy widział. co podkreślają niektórzy autorzy. Daleko posunięty bezkrytycyzm niektórych chorych może mieć związek z objawami rozwijającego się równolegle zespołu otępiennego(zwłaszcza parafrenii późnej). np. z czym piszący te słowa nie może się zgodzić.psychozy. o cechach. Rokowanie. 15. Przypadkowe wykwity skórne lub ślady zadrapań naskórka mają lekarza przekonać o prawdziwości jego twierdzeń. Niekiedy nie jest sprawą łatwą rozstrzygnięcie problemu różnicowego między interpretacją urojeniową doznań dotykowych a halucynacjami(w halucynozie dotykowej. pod wpływem podtrzymujących dawek leków przeciwpsychotycznych(neuroleptyków). W systematyce chorób psychicznych parafrenia i zespoły parafreniczne powinny być usytuowane między schizofrenią paranoidalną a paranoją. Przeciwko dzimww świadczy zachowana świadomość. te robaki"na własne oczy. Pacjent ten uchylał się od odpowiedzi. Na czas trwania tych psychoz ma oczywiście wpływ nowoczesna psychofarmakorerapia. prawdziwa"parafrenia trwa czasem kilka tygodni.

w przebiegu których występują okresowo(niekiedy regularnie i cyklicznie)zaburzenia nastroju. że obie . R. który w zarysie odpowiada obecnym charakterystykom osobowości pacjentów z chorobą afektywną jednobiegunową. Autor opisał też rodzinne I występowanie melancholii. Jest autorem koncepcji psychozy maniakalna-depresyjnej. J. Leonharda(1957-l 966). zwłaszcza genetyczne. Angst(1966)i G. w której występują zarówno zespoły depresyjne. Chorobę. Wykazali. Rozwój koncepcji w zarysie historycznym. Stanisław Pużyński. Termin. Pierwsze opisy depresji. który wnikliwie opisał depresje oraz stany mieszane. w której przebiegu obserwuje się zespoły depresyjne i maniakalne. który wykazał. W psychiatrii europejskiej termin ten jest równoznaczny z pojęciem. P. twórcy terminu "melancholia". że choroby zarówno afektywna jedno-. Prekursorem nowoczesnej klasyfikacji chorób afektywnych był J. Zmiana koncepcji psychozy maniakalna-depresyjnej jako jednostki chorobowej wiąże się z badaniami K. emocji i aktywności w pustaci zespołów depresyjnych(nazywanych depresją endogenną). odpowiadającej współczesnym koncepcjom depresji endogennej. Do chorób afektywnych należy większość przypadków tzw. wskazują. oraz jednobiegunową-wyłącznie z zespołami depresyjnymi w jej przebiegu(zaburzenia depresyjne nawracające). Burtcn w wwrzmiimelmc*zM(1612)zamieścił wnikliwy opis depresji oraz osobowości przed chorobowej. cyklofrenia"Na podstawie badań klinicznych i genetycznych wyodrębniono dwie grupy chorób afektywnych:chorobę afektywną dwubiegunową. że z punktu widzenia genetycznego obie choroby różnią się istotnie. jak i dwubiegunowa nie spełniają kryteriów jednostek nozologicznych. zawierają prace Hipokratesa. Perris(1966)stwierdzili liczne istotne odrębności w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej i jednobiegunowej. u części osób zaś pojawiają się również zespoły maniakalne. E. że cech osobowości osób z dwubiegunowym przebiegiem choroby i ich krewnych ujawniają istotne rćżnice w porównaniu z osobami z chorobą afektywną jednobiegunową(depresja nawracająca). Kraepelm stworzył podstawy współczesnych koncepcji chorób afektywnych. Najnowsze badania. Szczegółowy opis depresji(melancholii)podał Aretqjos z Kapadocji. jako jednostki nozologicznej o etiologii endogennej. jako chorób o przyczynach endogennych. Faber. Definicja i pozycja nozologiczna. jak i maniakalne(często naprzernienne)nazwał "folie circulaire"(I 8543. choroby afektywne"odnosi się do grupy zaburzeń psychicznych o etiologii endogennej. Badania prowadzone w minionym ćwierćwieczu dostarczyły licznych dowodów.melancholii inwolucyjnej oraz część psychozy schizoafektywnej. psychoza maniakalnadepresyjna"lub.Choroby afektywne.

W ICD-10 klasyfikacja zaburzeń afektywnych(ang. Okoliczności te legły u podstaw nowych koncepcji klasyfikacyjnych chorób afektywnych. w postaci zaburzeń cyklotymicznych i dystymicznych. mianowicie w Klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Zaburzenia depresyjne. Etiologia i patogeneza. uzależnień-są rozpatrywane w innych działach klasyfikacji nie zaś w grupie..mood disordersk 1. rokowaniu. które znalazły wyraz w dwóch najnowszych systemach klasyfikacyjnych o zasięgu międzynarodowym. co sugeruje uwarunkowania genetyczne. że choroba afektywna dwubiegunowa nie jest schorzeniem homogennym i obejmuje co najmniej dwie grupy chorób:jedna. u. major depressive episode'). Obie grupy chorób występują rodzinnie. znanej pod skróconą nazwą DSM-IV. schorzeńorganicznych o. Zaburzenia afektywne związane z chorobami somatycznymi. w tym:duże zaburzenia depresyjne(nawracające zaburzenia afektywne. (10. n. Etologia i patogeneza chorób afektywnych nie są w pełni poznane. Wyodrębniono ponadto 4.wymienione choroby nie są jednorodnymi schorzeniami psychicznymi(jednostkami nozologicznymi). Szczegćlną odmianą zaburzeń dwubiegunowych są zaburzenia cyklotymiczne. Epizod depresyjny. w skrócie ICD-10. Zaburzenia nastroju występujące w przebiegu chorób somatycznych. a prawdopodobnie również o różnych przyczynach i różnej patogenezie. Zaburzenia dwubiegunowe:naweacające zaburzenia afektywne. zespołów maniakalnych oraz hipomaniakalnych. w postaci długo(lub stale)utrzymujących wahań nastroju(subdepresja-hipomania). mood disorders". uzależnieniami. Zaburzenia afektywne utrwalone. Do podstawowych grup zaburzeń zaliczone 1. 2. u. W DSM-IV sprecyzowano kryteria rozpoznawania zespołów depresyjnych typowych(. której transmisja . U krewnych pierwszego stopnia osób z chorobą afektywną dwubiegunową pojawia się ten sam rodzaj choroby. w której dziedziczenie jest typu autosomowego(miejsce genowe znajduje się prawdopodobnie w krótszym ramieniu chromosomu I I). wskazują na to. Zaburzenia afektywne dwubiegunowe. 3. oraz w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych. W klasyfikacji DSM-IV wyodrębniono następujące podstawowe grupy zaburzeń nastroju(ang.Zaburzenia depresyjne nawracające. w których występują zespoły depresyjne i stany maniakalne(typ I zaburzeń dwubiegunowych)albo depresje i stany hipomanii(typ li zaburzeń). jednak są również różnice. wersja opracowana przez Światową Organizację Zdrowia).:moud disorders)wykazuje szereg cech wspćlnych z DSM-IV. i druga. 2. Epizod maniakalny oraz S. major depressive episode'):zaburzenia Jystymiczne(utrzymujące się długo zaburzenia nastrqjuwpostaci stanuw subdepresji). w których występują zespoły depresyjne o wyraźnym nasileniu klinicznym. Najnowsze badania genetyczne. kilkanaście razy częściej u osób blisko spokrewnionych.. n. w których zastosowano techniki genetyki molekularnej. u krewnych probandów z chorobą jednobiegunową stwierdza się oba typy zaburzeń afektywnych. schorzeniami organicznymi u. lecz grupami zaburzeń o różnym przebiegu.

który jest najczęstszym czynnikiem egzogennym wyzwalającym pierwszą fazę afektywną u kobiet. natomiast ojciec wyłącznie curce. ne. opraczwany przez A. poczuciu malej wartości. leki I-adrenolitycz. urazy czaszki oraz niektóre leki. Sądzą.w neuronach noradrenergicznychi serotoninergicznych. zwłaszcza cheruby jednobiegunowej. negatywnej oceny przyszłości. syntonia. Liczne przesłanki wskazują. zmiana pracy). Inne sytuacje stresowe to:zaburzenia hormonalne. Badania osobowości przedchorcbowej wykazady. Do stresów somatycznych należy przede wszystkim poród. laser". cyklotymia(skłonność do łagodnych wahuń nastroju i aktywności). Negatywny obraz siebie wyraża się w niskiej samoocenie. Kognitywny mzdel depresji. są przekonani. Czynnikom tym przypisuje się znaczenie wyzwalające(precypitujące)pojawienie się depresji lub manii. jak ekstrawersja. Oprócz podejścia biologicznego. natomiast zaburzenia nastroju(depresja)są wtórne:jednak z chwilą pojawienia się depresji następuje indukcja obu zjawisk. rozwód). Osoby takie oceniają negatywnie swoje postępowanie. opracowano koncepcje uwzględniające psychospołeczne uwarunkowania cherub afektywnych. że w takich przypadkach chorobę może przekazać matka córce lub synowi. zmiana środowiska(migracja. co prowadzi do wystąpienia depresyjnych zaburzeń myślenia. m in. niepowodzenia materialne.genetyczna jest sprzężona z płcią(miejsce genowe w chromosomie X). emigracja. Taki obraz wiedzy o sobie i otaczającym świecie w pewnych sytuacjach staje się przyczyną pojawienia się nastroju depresyjnego i lęku. o-metylodopa. że cokolwiek czynią. że osoby. nie może to przynieść sukcesu. wysiłki i szanse. jeszcze przed zachorowaniem przejawiają swoiste zaburzenia w zakresie wiedzy o sobie w postaci negatywnego obrazu swojej osoby. niekiedy sukces(np. rezerpina. Oznacza to. Leki przeciwdepresyjne i neuroleptyczne(stosowane w leczeniu manii)wywierają regulacyjny wpływ na funkcję neuronów monoaminergicznychmózgu-pierwsza grupa leków działa noradrenergicznie i sernoninergicznie. Patogeneza depresji i manii jest wiązana z okresowo pojawiającymi się zaburzeniami czynności układu limbicznego. Becks. negatywnych ocen własnych doświadczeń i postępowania.zgon bliskiej osoby. a ich postawę życiową najlepiej charakteryzuje angielski zwrot. myśli i tendencji samobójczych. podwzgórza i układu siarkowatego. W modelu tym pierwotne zaburzenie dotyczy myślenia(specyficzny pogląd na siebie i relacje z otaczającym światem). cholinergiczne)są włączone w proces patogenezy. że również inne typy neuronów(dopaminergiczne. niewiary we własne siły i możliwości. zakłada. u których występują zespoły depresyjne. że-oprócz czynników ściśle genetycznych-dużą rolę w ujawnianiu choroby odgrywają czynniki środowiskowe. Można tu wyodrębnić stresy typu somatycznego(nazywane też czynnikami egzogennymi)oraz stresy psychiczne(różnorodne wydarzenia życiowe). zakażenia. doustne środki antykoncepcyjne. mJn. jako następstwa zakłćceń przekażnictwa. że cheruba afektywna dwubiegunzwapojawia się częściej u osób z takimi cechami. U dużego odsetka chorych(3 O-óO%)początek chorób afektywnych oraz kolejne nawroty depresji i manii są poprzedzane różnorodnymi sytuacjami stresowymi. a neuroleptyki wpływają przeciwdopammowo i noradrenulitycznie. Do stresów psychicznych należą głównie straty i zawody emocjonalne(m in. z góry skazani na przegraną.awans). że zawsze są na straconej pozycji. Wykazano. nihilistycznych ocen. preparaty hormonalne zawierujące steroidy nadnerczowe. gabaergiczne. .

Rozpowszechnienie chorób afektywnych. zwłaszcza innych niż ioradnie zdrowia psychicznego. które stanowią poniekąd jądro"'zespołu. Obraz kliniczny depresji i manii. szczęścia. w których występują jedynie pewne cechy zespołu lepresyjnego i częstz brakuje charakterystycznych zaburzeń nastroju. Rzzpowszechnienie grupy zaburzeń afektywnych szacuje się na 10-159. Jepresja endogenna(typowa)epizod depresyjny o znacznym nasileniu. niemzżności odczuwania radości. Do objawów osiowych. Objawy somatyczne i zaburzenia rytmów bioloyicznych. siągającej znaczne nasilenie kliniczne. Chorobowość z powodu chorób afektywnych(w wąskim rozumieniu tego terminu)jest zceniana na I-4%w ciągu roku. Lęk. duża depresja)Jbraz kliniczny obejmuje szereg charakterystycznych cech nazywanych reż ibjawami lub cechami podstawowymi albo osiowymi. Osłabienie tempa procesćw psychicznych i ruchowych. dostrzega je ruwnież lekarz. zwłaszcza szpitalnym. przygnębienia. ich rzzpowszechnienie znacznie zwiększa się w grupie osżb. depresji typu endogennego". o obrazie typowym jest termin diagnosyczny:. nazywane zahamowaniem psychoruchowym. w pełni rozwinięte turmy depresji. Depresja. w których objawy i cechy zespołu lepresyjnego osiągają znaczne nasilenie i są zwykle zauważane przez chorego jego otoczenie. W poradniach. 2. Choroby afektywne występują 2-3 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn. nierzadko atypowymi. 4.U osób z chorobą jednobiegunową dominują takie cechy. duża(lub wielka)depresja"-w klasyfikacji DSM-IV lub. -w klasyfikacji ICD-10. Obniżenie podstawowego nastroju jest przeżywane jako stan smuru. Depresje występujące w przebiegu chorób afektywnych są często(zwłaszcza w Europie)określane mianem. Obniżenie podstawowego nastroju(depresja jako objaw). należą:1. Odpowiednikiem(chociaż nie ma tu znaku równości)depresji endogennej. depresji endogennej"lub. Choroby i zaburzenia afektywne są często nie rozpoznawane i nie leczone. melancholiczną". . mamy często do czynienia z porunnymi deprejami. W końcowej części tego podrozdziału podano kryteria diagnostyczne epizodu lepresyjnego według DSM-IV. W lecznictwie psychiatrycznym. częściej spotyka się ypowe. Obie grupy zespołów depresyjnych imawiamy oddzielnie. 3. będące prawdopodobnie eakcją osobowości chorego na pojawienie się objawów podstawowych. które charakteryzuje . jak introwersja. które prawdopodobnie wynikają z podstawowych nocesów patogenetycznych leżących u podłoża zespołu. satysfakcji:niekieyjest to zobojętnienie. schizotymia:ich osobowość przedchorzbowa jest często nazywana. epizod lepresyjny"c średnim lub znacznym nasileniu. Stany takie:zęsto sprawiają trudności diagnostyczne. oraz liczne nieswoiste objawy wtórne. które przekroczyły 45. rż.

V praktyce klinicznej obserwuje się dwa warianty tych zaburzeń:jeden. takie jak:depresyjna negatywna ocena siebie. Charakterystyczny jest również brak łaknienia oraz zmniejszenie masy ciała(niekiedy znaczne). pesymistyczna ocena teraźniejszości i przyszłości. Zahamowanie ruchowe i niepokój mogą występować aprzemiennie. wykazuje falujące nasilenie. L ę k występujący w depresji. Stan taki ączy się z dużym lękiem. Liczne objawy.zaburzenia treści myślenia. Wariant pierwszy(częstszy)występuje w obu postaciach chorób afektywnych. oczucie niesprawności intelektu. Przejawem zaburzeń układu autonomicznego pochodzenia ośrodkowego są liczne dolegliwości i zaburzenia somatyczne. wysychanie błon śluzowych jamy ustnej. m 3 n. oraz drugi. . zamiast tego pojawia się niepokój lub podniecenie ruchowe. a objawy i cechy zespołu depresyjnego wyraźnie narastają:po południu. perspektyw życiowych. jak nastrój gniewliwy. w szczególności nie jest jasne. której przejawem są takie objawy. potylicy lub bóle opasujące głowę(kask). Często jest przez chzrych umiejscawiany w okolicy przedsercowej lub nadbrzuszu(lęk prekordialny). senność w dzień). osłabienie pamięci. Objawy somatyczne i zaburzenia rytmów biologicznych są rzejawem zaburzeń funkcji regulacyjnych podwzgórza i tworu siatkowego. jak i smutku. zahamowanie ruchowe nie wy tepuje. zdrowia. Zmiany funkcji podwzgórza są przyczyną zaburzeń cyklu miesiączkowego(do zaniku krwawień włącznie)oraz występującego mniej więcej u 50%chorych braku hamowania wydzielania kortyzulu przez deksametazon z towarzyszącą hiperkunyzulemią.niezdolność do przeżywania zarćwnoczucia radości. samopoczucie wyraźnie się poprawia. może osiągnąć znaczne rozmiary i ujawniać się w sferze ruchowej(podniecenie)lub w postaci stanów paniki. zwłaszcza wieczorem.napięciowebóle głowy umiejscowione w okolicy karku. mianowicie we wczesnych godzinach chorzy czują się najgorzej. wariant drugi stwierdza się głównie w chorobie afektywnej dwubiegunowej. U niektórych chorych. jego patogeneza nie jest znana. *lównie z chorobą afektywną jednobiegunową. Duże naczenie diagnostyczne wykazują zwłaszcza zaburzenia rytmu snu i czuwania. który charakteryzuje zwiększona potrzeba snu(zwiększona liczba godzin snu nocnego. rozdrażnienie. swojego postępowania. często w parze z zahamowaniem ruchowym. zaparcia. Granica między opisanym obrazem myślenia i sądami typu urojeniowego nie jest ostra. Przejawem tych aburzeń jest jednostajne spuwolnienie tempa myślenia. czy też jest zjawiskiem wtórnym. Są to m in. Osłabienie tempa procesów psychicznych i ruchu jest też nazyvaneobniżeniem napędu psychoruchowego lub zahamowaniem. ktżre często obserwuje się w depresji endogennej. w którym. Chociaż lęk występuje bardzo często. Doić pospolite zjawisko stanowi dysforia. Dysforia stosunkowo rzadko jest przyczyną poważniejszych konfliktów z otoczeniem. utrzymuje się niemal stale. częściej bywa źródłem agresji skierowanej przeciwko sobie(autoagresja)i ma znaczenie przy podejmowaniu prób samobójczych. spłycenie snu(wielokrotne budzenie si w nocy)i wcześniejsze budzenie się rano. nazywany lękiem wolnopłynącym. są psychologicznie zrozumiałymi następstwami opisanego stanu. niekiedy rzadko)całkowite zahamowanie ruchowe(osłupienie). Inne przejawy zaburzeń rytmu okułodobowego to charakterystyczne wahania samopoczucia w ciągu dnia. występuje znaczne skrócenie snu nocnego. czy wynika on wprost z podstawowych procesów patogenetycznych depresji. spowolnienie ruchów lokomocyjnych. w którym dominują sądy depresyjne. zniecierpliwienie.

Najpierw pojawia się obniżenie nastroju. wynikają bowiem z obniżonego nastroju. U części osób. Pewne znaczenie mają również cechy osobowości chorych. że w pierwszej grupie zaburzeń częściej występuje depresja typowa(obecne są głównie objawy podstawowe. duże zmiany aktywności złożonej. mianowicie u osub młodych depresja częściej przebiega łagodnie. zaburzeń funkcjonowania w środowisku). są również wtórne w stosunku do objawów podstawowych. myśli. co skłania do przypuszczeń. jej poszczególnych cech i objawów wykazuje dużą różnorodność. podołać obowiązkom domowym. urojenia grzeszności. w zaburzeniach depresyjnych nawracających-często występuje depresja z dużym lękiem. grzeszności(np. dotyczy to zwłaszcza występowania wtórnych cech depresji(zaburzeń myślenia. Nasilenie depresji i jej poszczególnych cech wykazuje duże rużnice zarówno u poszczególnych osób. winy. w której obrazie klinicznym dominuje zahamowanie i zaburzenia snu w postaci hipersomni. często bardzo wyraźne. niepokojem i bezsennością oraz depresja z urojeniami. Przebieg depresji. zmniejszenie napędu psychoruchowego. zaburzenia snu. Urojenia występujące w depresji są zaliczane do urojeń wtórnych. U osób z powolnym początkiem choroby często obserwuje się też stopniowe jej ustępowanie. Częściej objawy narastają stopniowo. W skrajnym nasileniu może to stanowić zagrożenie dla ZyCl 3. miejscu pracy). lęk. Zmiany organiczne w ośrodkowym układzie nerwowym na ogół wiążą się z cięższym obrazem klinicznym depresji. Zaburzenia funkcjonowania chorych w grupie społecznej(rodzinie. umiarkowane zahamowanie. skoncentrowanie się na przeżyciach depresyjnych są przyczyną izolowania się od otoczenia:występuje także osłabienie lub zerwanie kontaktów z ludźmi. a nawet tygodni. głównie z chorobą afektywną dwubiegunową.O urojeniach mówimy wtedy. poczucie niesprawności psychicznej(zwłaszcza intelektualnej)i fizycznej. Liczni chorzy nie są w stanie wykonywać pracy zawodowej. natomiast w okresie inwolucji i w wieku podeszłym częściej występuje duży lęk i niepokój ruchowy. poczucie ciągiegz zmęczenia. Częste w depresji zniechęcenie do życia. które rodzą lub nasilają poczucie winy. psychopatolcgicznie'). myśli o zrobieniu krzywdy osobie bardzo bliskiej i inne). zwykle bez urojeń)oraz depresja. u których rozpoznano choroby afektywne. hipochondryczne. nihilistyczne. Badania obrazu klinicznego zespołów depresyjnych w chorobie afektywnej dwubiegunowej i jednobiegunowej(zaburzenia depresyjne nawracające)na ogół zgodnie wskazują. natrętne impulsy lub czynności. a niekturzy nie mogą zaspokajać elementarnych potrzeb życiowych. że objawy wtórne są przejawem "reakcji"osobowości chorych na obecność objawów podstawowych. nie osiąga dużego nasilenia. kary). poczucia winy i lęku. abulia. w podobny sposób może ustępować. niezbyt nasilony lęk. ruminacje i próby samobójcze są logiczną konsekwencją opisanego stanu i chociaż nie stanowią zjawiska specyficznego dla omawianego zespołu. w okresie kilku dni(niekiedy jednej doby)osiąga znaczne nasilenie. gdy treść ocen depresyjnych odbiega w sposób rażący cd realiów(urojenia katastroficzne. zespół depresyjny pojawia się nagle. zaburzenia wegetatywne.myśli o treści bluźnierczej. . później u części chorych występują urojenia depresyjne. Zamachy samobójcze są przyczyną zgonu 15-25%chorych. urojenia depresyjne. jak i u tego samego chorego w czasie kolejnych nawrotów. należą do najważniejszych problemów klinicznych związanych z chorobami afektywnymi. w okresie kilkunastu dni. nierzadko o treści absurdalnej. Pewne znaczenie odgrywa tu wiek. Są tu nawracające wbrew woli chorego myśli lub impulsy o przykrej treści. Utrata zainteresowań światem zewnętrznym. większość daje się wytłumaczyć w sposób zrozumiały psychologicznie"(a ściślej. Do rzadziej obserwowanych zaburzeń myślenia należą myśli natrętne.

wyraźny spadek wydolności uraz spowomienie psychoruchowe. występujące niemal codziennie(zarówno podawane przez chorą osobę. którzy opisują je jako trwającą przez większość czasu apatię). Występowanie łączne co najmniej pięciu z wymienionych objawów przez okres 2 tygodni:stanowi to istotną zmianę w porównaniu z poprzednim sposobem funkcjonowania osoby chorej:przynajmniej jednym z tych objawów jest albo(1)obniżenie nastroju. Nawracające myśli o śmierci(nie tylko obawy przed śmiercią). Obecność co najmniej pięciu z poniższych objawów:1. Uwaga:Jeżeli żałoba się przedłuża. G. Obniżenie nastroju tu młodocianych i dzieci może to być drażliwość)występujące niemal codziennie przez większą część dnia. odpowiedzialnych za powstanie lub utrzymywanie się zaburzenia.I U-Psychiatria. zarówno stwierdzane subiektywnie. Kryteria diagnostyczne dużej(wielkiej)depresji według DSM-IV. związane z każdą lub prawie każdą czynnością. bądź niemal codzienny wzrost lub spadek łaknienia(u dzieci należy wziąć pod uwagę niemożność uzyskania oczekiwanego. albo też subiektywne poczucie niepokoju lub spowolnienia). omamy i urojenia niezgodne z nastrojem. Wyraźne zmniejszenie zainteresowań niemal wszystkimi czynnościami oraz związanego z tym uczucia przyjemności. zamiary samobójcze. Bezsenność lub nadmierna senność. inkoherencja oraz wyraźne rozkojarzenie)1. Poczucie własnej bezwartości lub nie uzasadnionej winy(niekiedy urojenia winy).prawidłowego przyrostu masy ciała). jak chorobliwe poczucie własnej bezwartoici. jak i w obserwacjach otoczenia). tj. podejmowanie prób samobójczych bądź posiadanie planu popełnienia samobójstwa. nawracające myśli samobujcze bez określonego planu. 2. Zmniejszenie sprawności myślenia. W żadnej z faz choroby nie występowały ani omamy. zaburzenie skupienia uwagi bądź niemożność podjęcia decyji. ani urojenia przez okres 2 tygodni. Kryteria diagnostyczne depresji typu melancholijnego(melancholii)według DSM-IV.przed wystąpieniem zaburzeń nastroju lub po ich ustąpieniu). Brak reakcji na bodźce będące zwykle źródłem przyjemności(nie występuje nawet przejściowa . Zaburzenie nie stanowi zrozumialej reakcji na śmierć ukochanej osoby(niepowikłana żałoba). występujące niemal codziennie(zarówno w ocenie subiektywnej. nie związany ze stosowaniem diety(np. Podniecenie lub spowolnienie psychoruchowe. a także gdy dołączają się takie objawy. Wykluczenie czynników somatycznych lub organicznych. (Nie są tu zaliczane objawy wywołane w sposób oczywisty stanem fizycznym. Utrata zainteresowań lub brak odczuwania przyjemności. to należy podejrzewać depresję endogenną. jak i dostrzegane przez otoczenie. albo(2)utrata zainteresowań lub odczuwania przyjemności. jak i potwierdzane obserwacjami innych. występujące niemal każdego dnia(chodzi nie tylko o robienie sobie wyrzutów czy poczucie winy z powodu choroby). i to bez towarzyszących wyraźnych zaburzeń nastroju(tzn. występujące niemal codziennie. występujące niemal każdego dnia(widoczne dla innych. a nie tylko odczuwane.5%masy ciała w ciągu miesiąca). Znaczny spadek lub wzrost masy ciała. 2. Uczucie zmęczenia lub utrata energii niemal codziennie.

w których głównym objawem jest przewlekły lęk lub lęk występujący napadowa. 6. inhibitory MAO. i behawioralne lęku. głównie dotyczące narządu krążenia(np. Zahamowanie lub podniecenie psychoruchowe(wyrażające się tylko w skargach subiektywnych). że endogenny zespół depresyjny jest maskowany przez inne objawy). gdy zdarzy się coś dobrego). są też wstępną fazą lub zejściem typowego zespołu. na pierwszy plan obrazu klinicznego wysuwają się różnorodne zaburzenia psychofizjologiczne. zakończona całkowitym lub prawie całkowitym powrotem do zdrowia. że zamiast depresji pojawia się inny objaw lub cecha). depresje maskowane. red. Termin ten jest stosowany w odniesieniu do takich zespołów depresyjnych. sole litu(cyt. Regularne pogarszanie się objawów depresji w godzinach rannych. z powodu której chorzy zgłaszają się po pomoc. za I polskim wydaniem M. takiego jak np. przed normalnym czasem). Najczęstszą maską depresji endogennej. 4. Brak wyraźniejszych zaburzeń osobowości przed wystąpieniem pierwszej fazy depresji endogennej. 8. rzadziej jest to nadmierna senność. Wczesne budzenie się(zwykle 3 godz. Często maską depresji są zespoły. terapia elekuowsuząsowa. Depresje poranne mogą być samodzielnymi postaciami klinicznymi nawrotu choroby afektywnej. . wtedy obraz zespołu przypomina nerwicę lękową i tak często bywa rozpoznawany. jej miejsce zaś zajmują(a ściślej-wysuwają się na)pierwszy plan obrazu klinicznego)inne objawy i cechy zespołu depresyjnego. Gdy dominują zaburzenia układu autonomicznego. 7. bóle głowy.poprawa samopoczucia.ponad 5'%masy ciała w miesiącu). i Niekiedy jest to jedna grupa objawów(np. przewlekle utrzymujący się lęk.zespół prewdżwgina pectns)lub przewodu pokarmowego(stany spastyczne i inne). Sidorowicz). depresja atypowa). ekwiwalentem depresji(co ma oznaczać. w których depresja jaku objaw podstawowy nie występuje(albo jest trudna do wykrycia). a ściślej znaczne skrócenie snu nocnego. z wczesnym budzeniem się.mjpierścieniowe leki przeciwdepresyjne. depresją maskowaną"(dla podkreślenia. Znaczna utrata łaknienia lub wyraźny spadek masy ciała(np. J. 9. to bezsenność. zwykle o falującym nasileniu. przekładu S. Sadock:Psycnmna Uimczna. Takie atypowe zespoły depresyjne są nazywane. W przeszłości wystąpiła co najmniej jedna faza depresji endogennej. niekiedy długo utrzymującą się. których wszystkie objawy podstawowe i wtórne są mało nasilone(subdepresja).zaburzenia snu. S. 1. natręctwa). Depresje poranne(subdepresja. 3. W przeszłości stwierdzono korzystne efekty terapeutyczne po stosowaniu odpowiedniego biologicznego leczenia przeciwdepresyjnego. bądź zespołów.Kapłan i 8. Gdy w obrazie klinicznym dominują objawy psychopatologiczne.

psychopatologicznych"masek depresji należy wymienić zespół natręctw. bólu lub bezsenności). Mania(zespół maniakalny. atypowymi)jedynie sporadycznie zgłaszają się do psychiatrów. kulszowy i inne). radości. Właściwą i często skuteczną metodą pomocy są leki przeciwdepresyjne(zarówno trą(pierścieniowe. ich miejsce zajmuje nastrój gniewliwy(dysforia). przeciwbólowe. gdy chory napotyka przeszkody w realizacji swoich zamierzeń. bóle w obrębie niektórych nerwów obwodowych(nerw trójdzielny. skłonnością do żartów.Trzecia grupa to różnorodne zespoły bólowe. wyłącznie na podstawie stwierdzonej skuteczności leku przeciwdepresyjnego. szczęścia)z beztroską. 2. stosując leki anksjolityczne. Chorzy z depresjami porannymi(maskowanymi.guza mózgu). D y s fort a może stanowić podstawowy nastrój chorych. mJn. bóle głowy(takie jak w typowej depresji endogennej). Zaburzenia nastroju(nastrój maniakalny). może też współistnieć z nastrojem maniakalnym i ujawniać się w określonych sytuacjach. zmian organicznych o u n. że pierwotną przyczyną skwg i dolegliwości jest depresja. Zespół maniakalny jest w dużym stopniu przeciwstawieniem depresji. gdy występuje okresowo. Depresje atypowe mogą również przybierać obraz jadłowstrętu(anorewa)ze znacznym zmniejszeniem masy ciała. 4. (np. Podobnie jak w zespole depresyjnym. Część przypadków tzw. zwłaszcza. zwłaszcza wtedy.. Podejrzenie endogennych uwarunkowań tego zespołu pojawia się wtedy.Zaburzenia emocji(dysforia).opilstwa okresowego(dipsomnia)oraz okresowego nadużywania leków nasennych. dyskomfortu somatycznego. Subdepresja bywa przyczyną nadużywania alkoholu i leków. jak i nowe)stosowane w dawkach terapeutycznych przez właściwy okres czasu. Dysforia leży u podłoża licznych konfliktów z otoczeniem oraz zachowań agresywnych. Nastrój maniakalny charakteryzuje stale wzmożenie samopoczucia(stan zadowolenia. u osób nie wykazujących anankastycznychcech osobowości. Ze ściśle. zwykle korzystają z pomocy lekarzy innych specjalności. Do objawów podstawowych należą:1. Należy jednocześnie przestrzec przed rozpoznawaniem depresji maskowanych er iawmmwr. do objawów podstawowych dołączają się u części chorych liczne objawy i cechy wtórne. . którzy rzadko ustalają. W bardziej nasilonych stanach maniakalnych dobre samopoczucie i pogodny nastrój zanikają. Udzielają zwykle doraźnej pomocy objawowej. Nieodzownym warunkiem rozpoznawania omawianych postaci klinicznych depresji jest wykluczenie innych przyczyn dolegliwości chorych. Obejmuje grupę objawów podstawowych oraz wtórnych. Zaburzenia napędu psychoruchowegc(podniecenie maniakalne). przewodu pokarmowego). epizod maniakalny). brakiem adekwatnych reakcji emocjonalnych na wydarzenia przykre. 3. Zaburzenia wielu procesów fizjzlogicznych i metabolicznych oraz rytmów biologicznych. pomiędzy nawrotami zaś są okresy całkowicie wolne od natręctw. nasenne. przeciwbólowych lub anksjolitycznychwiąże się z nawrotami fazy depresyjnej i próbami łagodzenia istniejących dolegliwości(złego samopoczucia. somatycznych(chorób narządu krążenia.

podejmują wiele inicjatyw i pochopnych działań.decyzja u rozwodzie lub zawarciu związku małżeńskiego. Usystematyzowane urojenia wielkościowe i prześladowcze należą w manii do rzadkości. Często urojenia są prowokowane przez otoczenie lub bieżące wydarzenia i na ogół nie są podtrzymywane przez dłuższy czas. Ujawniają oni liczne. Są to np. Są to m in. bezkrytyczna ocena własnych możliwości oraz niedostrzeganie trudności i przeszkód w realizacji podejmowanych działań. Towarzyszy jej poczucie niespożytej #energii i brak męczliwości(chorzy są nader ruchliwi. Działanie jest zwykle mało przemyślane i planowane. W nasilonych stanach maniakalnych kojarzenie odbywa się na zasadzie przypadkowego podobieństwa słów czy dźwięków. Objawy psychopatologiczne zespołu podlegają dobowym wahaniom. w której znajduje się chory. Przejawem opisanych zaburzeń jest wielomówność połączona z przyspieszeniem tempa wypowiedzi. ulegają wyraźnemu nasileniu wieczorem i w godzinach porannych. Charakterystyczna jest aktywność chorych w środowisku. które chorzy wypowiadają napotykając. zmianie miejsca pracy. Pospolitym zjawiskiem jest nasilenie popędu płciowego. niekiedy dochodzi do porozrywania związków myślowych. niekiedy agresją fizyczną.zupełnie zbędne zakupy. co wydarza się w otoczeniu wzbudza przelotne zainteresowanie)nasila zaburzenia myślenia. U części chorych zaburzenia samooceny noszą wszelkie cechy ocen lub urojeń wielkościowych. na ogół zmiennych co do zakresu i treści.Myślenie jest wyraźnie przyspieszone. niekonsekwentne w treści. może pojawić się gonitwa myśli. Dotyczy to również zwiewnych urojeń ksobnych i prześladowczych. wszędzie obecni). rozdrażnieniem. upośledzona jest jednak precyzja myślenia. nierzadko absurdalne sądy wypowiedziane ad Aoc w zależności od sytuacji. wynalazczych. dążą do natychmiastowej realizacji pomysłów.przekonania o dużych uzdolnieniach. Wymienione podstawowe cechy zespołu maniakalnego wywołują liczne następstwa w sferze myślenia. wtedy reagują gniewem. W stanach podniecenia maniakalnego może pojawiać się gwałtowne. których z reguły du końca nie realizują. Nawiązują liczne przypadkowe i powierzchowne znajomości. jednak przyspieszenie myślenia i odwracalność uwagi często uniemożliwiają użyteczne wykorzystanie poprawy procesów pamięciowych. agresją słowną. np. przeszkody w realizacji swoich dążeń. Gdy napotykają przeszkody ze strony otoczenia. możliwościach i mogą być źródłem. realizowane ad izc. wysuwają projekty usprawnień. podobnie jak zdolność uczenia się. powierzchowne zainteresowania. niekiedy również życiowo ważne decyzje. nadużywanie alkoholu(niekiedy w postaci ciągów picia). bezładne podniecenie ruchowe. przypadkowe kontakty seksualne. procesy kojarzeniowe biegną szybko. niekiedy radykalnych zmian otaczającego świata i. urojeń i działań reformatorskich. przypadkowe podróże. które często staje się zupełnie nieproduktywne. . niekiedy bardzo dużym(słowotok). Większość takich wielkościowych urojeń to przelotne. Aktywność ruchowa jest niemal zawsze wzmożona. W zakresie myślenia pojawia się zawyżona. Duża odwracalność uwagi(wszystko. Do pospolitych zaburzeń rytmów biologicznych należą zaburzenia rytmu snu i czuwania w postaci znacznego zmniejszenia się długości snu nocnego i wczesnego budzenia się. pomijając przy tym istniejące realia. Pamięć w łagodnych stanach maniakalnych(hipomania)zazwyczaj jest sprawna. może nawet poprawić się(dotyczy to zwłaszcza odtwarzania dawnych śladów pamięciowych). zachowania i działania chorych(objawy wtórne).

zamieszczono również informacje o cechach. majaczenie). które zaliczył do zespołów mieszanych. W stanach hipomanii zaburzenia nastroju i napędu ruchowego są dyskretne. rokowanie. u części dynamika zespołu. Obraz i nasilenie zespołu maniakalnego wykazuje duże różnice-od łagodnych stanćw do podniecenia(szału)maniakalnego. ich strój i wygląd zewnętrzny wskazuje często na wzmożone samopoczucie. Przebieg zespołu maniakalnego. które charakteryzuje występowanie typowych faz depresyjnych oraz zespołów hipomaniakalnych tnie wymagających hospitalizacji). W pełni rozwiniętym zespole maniakalnym aktywność celowa(zwłaszcza zdolność do pracy)jest znacznie zaburzona lub zniesizna. U chorych z nagłym ostrym początkiem częsty jest również nagły koniec zaburzeń psychicznych. mania nieproduktywna. lż). W tabeli 2 podano najważniejsze różnice. Choroba afektywna jednobiegunowa najczęściej zaczyna się po 40. niekiedy nie ukierunkowane zachowanie agresywne. lż. Choroba afektywna dwubiegunowa zwykle zaczyna się przed 40. Hipomania może nie zaburzać w sposób znaczący aktywności celowej(zwłaszcza pracy zawodowej). . często o dużym nasileniu. chudną. a jednocześnie na bezkrytycyzm. w okresie kilku godzin pojawiają się podstawowe i wtórne cechy zespołu. porozrywanie związków myślowych(inkoherencja). są te mania z osłupieniem(stupor maniakalny). obejmujących elementy manii i depresji. coraz rzadsze postacie z późnym początkiem(po 40. zatrzymuje się"na etapie hipomanii. u niektórych zaś stopniowo rozwija się typowy zespół maniakalny. W takich stanach mogą pojawiać się zaburzenia świadomości(splątanie. W stanie tym dominuje gwałtowne. Kraepelin opisał kilka atypowych postaci zespołu maniakalnego. Początek manii może być nagły. Można wyodrębnić dwie podgrupy choroby:z wczesnym początkiem(przed 30. a nawet ją stymulować. Częściej jednak działanie takich osób kończy się na podejmowaniu licznych inicjatyw i zobowiązań. Mania o maksymalnym nasileniu jest nazywana. Przebieg chorób afektywnych. których potem nie realizują. (najczęściej obserwowany przedział wieku to 28-35 lat). E. w której pojawiają się typowe zespoły depresyjne i maniakalne. otoczenie dalsze zaś podziwia dużą energię i sprawność działania. Można wyodrębnić mniej liczną grupę chorób z wczesnym początkiem oraz grupę podstawową z późnym początkiem choroby(około 50. Przebieg choroby afektywnej dwubiegunowej i depresji nawracającej wykazuje wiele istotnych różnic. Tabela 2. rż.Chorzy w manii odżywiają się nieregularnie(brak czasu). rż). depresja z gonitwą myśli uraz mania akinetyczna. U części chorych objawy zespołu narastają stopniowo w okresie kilkunastu dni lub kilku tygodni. szałem maniakalnym"" manią gwadtowną"lub. niekiedy dostrzega je jedynie najbliższa rodzina chorego. nie dbają o higienę osobistą. Taki przebieg obserwuje się głównie u osób z częstymi nawrotami i przechodzeniem faz maniakalnych w depresyjne i odwrotnie. bezładne podniecenie ruchowe. mania depresyjna. rż). manią ostrą". które mogą ułatwiać diagnostykę różnicową obu grup zaburzeń.

Wybrane cechy różnicujące chorobę dwu-i jednobiegunową(depresję nawracającą). ekstrawertywna. b) 20. Podano w kolejności: po a) cecha. b) Dwubiegunowa i jednobiegunowa. neurotyczna. a) Rodzaj faz w przebiegu choroby. po b) choroba afektywna dwubiegunowa. Zaburzenia afektywne jedno-i dwubiegunowe zwykle nawracają. b) duża skuteczność. a) Cechy osobowości przedchorobowej. a) Leki przeciwdepresyjne w profilaktyce. niepokojem. stopniowe narastanie i ustępowawanieobjawuw. Mniej więcej u 60%osób z chorobą afektywną dwubiegunową pierwszy epizod stanowi depresja. a) Pleć. a) Niekturc cechy kliniczne depresji. c) wyłącznie zespoły depresyjne. niezbyt duże nasilenie lęku. c) jednobiegunowa. c) częściej u kobiet. b) często depresja typowa z zahamowaniem. Średnia liczba nawrotów w chorobie afektywnej dwubiegunowej jest 3-kramie większa niż w jednobiegunowej i wynosi odpowiednio 6 i 3. b) 6-7. bezsennością. Tylko mniej więcej u 10%osćb z chorobą afektywną jednobiegunową występuje jeden epizod depresyjny w życiu. a) Węglan litu w profilaktyce nawrotów. c) Po 40 rż. c) często skuteczne. c) często depresja z lękiem. 30 rż. W chorobie dwubiegunowej liczba faz depresyjnych i maniakalnych u poszczególnych chorych wykazuje różnice:u osób z częstymi i bardzo częstymi nawrotami jest często identyczna lub zbliżona. introwertywna. c) często melancholiczna(wg Tellenbacha). anankastyczna. b) Często cyklotyniczna. b) zespoły depresyjne i maniakalne lub hipomaniakalne dwubiegunowa i jednobiegUllOWIlczęste cyklotymiczna. b) nie skutcczne. syntoniczna. podnieceniem. a) Początek choroby(wiek). u chorych ze średnią liczbą nawrotów przeważają zespoły depresyjne(stosunek do maniakalnych 3:I). że rżwnież kolejne nawrzty mają obraz depresji i dopiero po kilku fazach występuje . c) 3-4. b) ruwnie często u kobiet i mężczyzn. c) mała skuteczność. b) około 3 miesięcy(często fazy krótkie). nagły początek i koniec nawrotów. a) Średnia długość fazy depresyjnej. a) średnia liczba faz. przećiwwskazane. c) około 6 miesięcy(często fazy długie). po c) choroba afektywna jednobiegunowa(depresja nawracająca). ruchowym. W chorobie afektywnej dwubiegunowej nawroty występują niemal u wszystkich chorych. a) Rodzaj cherub afektywnych u krewnych pierwszego stopnia Cechy osobowości przedchorobowej. urojeniami depresyjnymi. syntoniczna. hiperszmnia. eksuawertywna. Zdarza się.

W obu grupach chorób mogą występować fazy długie(powyżej roku). określenie to nie jest w pełni adekwatne w odniesieniu do dużego odsetka chorych. w których zaburzenia nastroju trwają krócej niż 2 tygodnie(zazwyczaj 2-3 dni). niekiedy związany z porą roku(zwłaszcza wiosną i jesienią. w miarę trwania choroby. przygnębienie wykazuje dużą zmienność. Średnia długość nawrotów w chorobie afektywnej jednobiegunowej wynosi 6 miesięcy. w części przypadków(zwłaszcza gdy nawraca)-jest to wariant zaburzeń afektywnych jednobiegunowych. lecz stanami częściowej poprawy z przewlekle utrzymującymi się zaburzeniami nastroju. najczęściej w postaci subdepresji. U blisko połowy zarówno z rozpoznaniem choroby afektywnej jedno-. w chorobie dwubiegunowej około 3 miesięcy. dotyczy to głównie choroby afektywnej dwubiegunowej. zdarzają się również nawroty krótkotrwałe(np. co prowadzi do zjawiska. liczba nawrotów jest duża. powtarzający się rytm nawracania. zwłaszcza dwubiegunowa. utrzymujący się ponad 2 lata stan subdepresyjny. występuje skrócenie cyklów choroby(głównie okresów remisji z wydłużeniem długzici nawrztów). Chociaż okresy oddzielające nawroty są nazywane remisjami. a okresy remisji krótkie. u części obie choroby mogą mieć przebieg złośliwy. wyzwolony"przez leki przeciwdepresyjne. rż. Formą zejścia jest również przewlekle utrzymujący się stan subdepresji.zespół maniakalny. Do rzadko obserwowanych należy przewlekły stan hipomaniakalny. Zaburzenie to jest najczęściej poranną formą choroby afektywnej dwubiegunowej. Choroby afektywne. który oscyluje pomiędzy stanami subdepresji i hipomanii. u pewnej liczby chorych ma podłoże nerwicowe lub wiąże się z zaburzeniami osobowości(odpowiada więc terminowi diagnostycznemu "depresja nerwicowa").w okresie inwolucji lub w wieku podeszłym). nawet po bardzo długiej remisji. jak i dwubiegunowej w miarę trwania procesu chorobowego przerwy pomiędzy nawrotami nie są remisjami w sensie ścisłym. Szczególnym problemem są powiązania między nadużywaniem alkoholu i uzależnieniem od . rzadziej hipomanii. Stan taki wymaga zróżnicowania z długo utrzymującym się nawrotem depresji. W klasyfikacjach ICD-10 oraz DSM-IV wyodrębniono dwie poranne postacie zaburzeń afektywnych:zaburzenia cyklotymiczne(cyklotymia)oraz zaburzenia dystymiczne(dystymia). U niektórych chzrych może wystąpić jeden lub dwa nawroty w życiu(np. niekiedy zimątzw. Pozycja nozologiczna dystymii nie jest jasna. u części chorych nawroty występują w rytmie miesięcznym. wykazują często uporządkowany.utrzymujące się 2 tygodnie). W obu typach chorób afektywnych. nawracające zaburzenia depresyjne. niekiedy. w którym leki przeciwdepresyjneczęsto są mało skuteczne. jest często zależne ud bieżących wydarzeń. Złe samopoczucie. W chorobie jednobiegunowej nawroty występują mniej regularnie i często nie są podporządkowane określonemu rytmowi. Dystymia te przewlekły. zagęszczania faz Szczególną odmianą przebiegu zaburzeń afektywnych są tzw. niekiedy występuje przebieg naprzemienny bez remisji. Podstawową cechą cyklotymii są stale utrzymujące się wahania nastroju. Zejściem chorób afektywnych u części osób jest całkowite ustąpienie nawrotów i powrót du stanu zdrowia.krótkotrwałe. Dotyczy tz 15-20%chorych i pojawia się częściej u osób po 50. a długość przerw pomiędzy fazami wykazuje u tej samej osoby duże różnice. fazy chorzbowe bardzo długie. Przebieg i rokowanie chorób afektywnych wykazuje duże różnice u poszczególnych osób. Nigdy jednak nie można wykluczyć możliwości ponownego nawrotu.depresja zimzwa).

Podstawowe znaczenie w leczeniu zespołów maniakalnych mają neuroleptyki. Stosując je można uzyskać ustąpienie depresji lub istotną poprawę u okuło/0%leczonych. wykazujące wpływ przeciw depresyjny(np.naprzemiennego)przebiegu choroby lub przewlekłego utrzymywania się porannych zaburzeń nastroju(subdepresja. anksjulitycznych)nie doczekało się dotychczas szerszych badań. Zgon związany z zamachem samobójczym również należy zaliczyć do form zejścia chorób afektywnych(dotyczy to 15-25%chorych). Samobójstwa". W ciężkich zespołach depresyjnych z tendencjami samobójczymi przydatne są elektrowstrząsy. Duże ryzyko samobójstwa pojawia się również w głębokich depresjach. W tym okresie mają również znaczenie ćwiczenia ruchowe i inne formy aktywizacji chorych. Wyniki badań nad genezą samobójstw w chorobach afektywnych wskazują. nihilistyczne. lub leczenie skojarzone(leki przeciwdepresyjnei neuroleptyki). głównie w związku z dużym ryzykiem samobójstwa. Przydatność ukierunkowanej psychoterapii w leczeniu ciężkich depresji jest ograniczona. Dane statystyczne. podnieceniem. Depresja. głownie przydatny w leczeniu zespołów hipomaniakalnych oraz manii o umiarkowanym nasileniu. osamotnienie. . że chociaż są doić ścisłe powiązania pomiędzy zamachem samobójczym a zespołem depresyjnym. trudności materialne. z urojeniami depresyjnymi(urojenia hipochondryczne.lewopromazyna). )Choroby afektywne u części chorych mogą być przyczyną trwałego lub okresowego inwalidztwa. Mania. Leczenie nawrotów i profilaktyka chorób afektywnych. Podstawowym sposobem leczenia są leki przeciwdepresyjne. w której znajduje się chory(konflikty w małżeństwie. w domu rodzinnym. Decyzja taka często jest wynikiem współistnienia depresyjnych zaburzeń nastroju i myślenia oraz niekorzystnej sytuacji środowiskowej. Zapobieganie nawrotom. W chorobie afektywnej dwubiegunowej podstawowym sposobem profilaktyki jest długotrwałe stosowanie węglanu litu. Trwale inwalidztwo jest najczęściej następstwem ciężkiego(np. zamieszczane w pracach licznych autorów. to depresja stanowi ważną. w miejscu pracy. Psychoterapię(głównie indywidualną)stosuje się w okresie narastającej poprawy stanu klinicznego. Bardziej nasilone stany maniakalne wymagają leczenia w warunkach szpitalnych. Wybur metody terapeutycznej oraz miejsca leczenia(poradnia. W przypadkach depresji przebiegającej z dużym lękiem i podnieceniem ruchowym oraz depresji z urojeniami są stosowane neuroleptyki. ale nie jedyną przyczynę decyzji o odebraniu życia. Zagadnienie powiązań pomiędzy chorobami afektywnymi i nadużywaniem leków(przeciwbólowych. szpital)jest decyzją nader odpowiedzialną. hipomania)i stanowi podstawę do orzekania Ul lub U grupy inwalidzkiej. zwłaszcza przebiegających z lękiem. Nie oznacza to bynajmniej. chociaż problem ten na pewno występuje. określają to zjawiskz na 3065%populacji chorych z zaburzeniami afektywnymi. niemożność liczenia na pomoc innych). Przeciwmaniakalny wpływ wywiera też węglan litu. katastroficzne:(patrz też rozdział.alkzholu a chorobami afektywnymi. Podstawą takiej decyzji jest długo utrzymujący się nawrót u chorego ze sporadycznymi. które wciąż pzzostają pełnoprawną metodą lecz TUCZĄ. lecz długimi fazami. że dobra sytuacja socjalna wyklucza możliwość samobójstwa. Decyzję taką(jeśli to mzżliwe)powinien podejmować lekarz psychiatra. nasennych.

ponieważ ich wspólnym podłożem są zaburzenia fizjologicznych procesuw w ośrodkowym układzie nerwowym i psychologicznych . Umożliwia więc ustalenie rozpoznania i inspiruje do podjęcia swoistych działań profilaktycznych oraz leczniczo-rehabilitacyjnych. dominujących w obrazie klinicznym. Definicja i istota. przeżywania. przwadzą one do narastających trudności w stosunkach z ludźmi i pełnieniu określonych ról społecznych. W chorobie afektywnej jednobiegunowej coraz szersze zastosowanie znajdują leki przeciwdepresyjne podawane przewlekle. Przyjmuje się. Objawy i dolegliwości najczęściej przypominają i sprawiają wrażenie zaostrzonych i przesadnych reakcji na trudne problemy występujące u ludzi zdrowych. W zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej stosowana jest również karbamazepinaoraz pochodne kwasu wa(promowego. natomiast u chorychtz bardzo częstymi nawrotami(zwłaszcza o przebiegu naprzemiennym bez okresów remisji)często zawodzi. 16. ale nie prowadzą do znacznych jej zaburzeń lub rozpadu. reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne"(F 43). bogatej i różnorodnej symptomatyce. 10. Pojęcie nerwic zostało stworzone przez angielskiego lekarza Cullena 200 lat temu dla opisu zaburzeń czynnościowych układu nerwowego przy braku strukturalnych zmian w komórkach nerwowych. wersji Międzynarodowej Klasyfikacji ICD zrezygnowano z klasycznego podziału na nerwice oraz psychozy i używa się określenia. Obecnie terminem tym określa się grupę zaburzeń niepsychotycznych u przewlekłym przebiegu. cielesne i zachowania. że przyczynami nerwic są psychologiczne konflikty i trudne sytuacje. nieprecyzyjne i budzące wątpliwości w odniesieniu do nozologicznej odrębności tej grupy zaburzeń. myślenia i zachowania. W ostatniej. których pacjent nie potrafi rozwiązać. Objawy dzieli się na psychiczne. Pojęcie nerwicy. Stefan Leder. Zaburzenia przejawiają się w sferach postrzegania. Przydatność węglanu litu w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej jednobiegunowej jest wyraźnie mniejsza. Nlerwice. Zazwyczaj wspó(występowanie licznych objawów jest przyczyną kształtowania się rozmaitych zespołów psychopatologicznych. W tejże wersji została także wyodrębniona grupa zaburzeń określona jako. Lek może być stosowany wyłącznie pod kontrolą stężenia litu we krwi. zawiera jednak określoną treść opisową i sugeruje etioparogenezę tych zaburzeń. To. zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi"(F 5 O-543. Od psychoz nerwice różnią się brakiem zniekształcenia rzeczywistości w postaci omamów i urojeń oraz zachowanym krytycyzmem wobec objawńw. Występują one wprawdzie łatwiej u osób o pewnych wyostrzonych cechach osobowości. że objawy i zespoły psychopatologiczne o charakterze nerwicowym występują także w przebiegu innych chorób psychicznych i cielesnych. choć niejednoznaczne. zaburzenia nerwicowe związane ze stresem i pod postacią somatyczną"(F 4 O-483. Najlepsze wyniki daje u osób ze średnią liczbą nawrotów(jednak nie większą niż 3 nawroty rocznie). problemy.Lek ten jest skuteczny u blisko 60%leczonych(całkowite ustąpienie nawrotów lub wydatne zmniejszenie nasilenia manii i depresji). a także. niekiedy intensywnej i sprawiającej choremu poczucie dyskomfortui znaczne cierpienie.

dysocjacyjny i pod postacią somatyczną). lękowy. W klasyfikacjach zaburzeń psychicznych istnieje tendencja do zastąpienia podziałów opartych na opisie zespołów psychopatologicznych i zawierających sugestie w stosunku do różnicowego rozpoznania. Przyjęto również 5-osiowy system dla poszerzenia informacji o pacjencie:oś pierwsza-kliniczne zespoły psychopatologiczne. czwartanasilenie stresów psychospołecznych. W niektórych podziałach uwzględnia się charakter społecznej sytuacji lub motywacji osobniczej. Dopiero uwzględnienie całości informacji zawartych w diagnozie poprzecznej i podłużnej. reaktywne i rozwojowe. wegetatywne. cechy wykluczającej możliwość określonego rozpoznania).określenia wpływów środowi.między superego a id). . W podziałach krajowych wyróżnia się także nerwice:psychasteniczną. pourazowa itp. rodzaj konfliktów wewnączpsychicznych(np. Dzięki badaniem epidemiologicznym można sprecyzować dane o rozpowszechnieniu i zachorowalności na zaburzenia nerwicowe:mogą się one także przyczynić do wykrycia czynników etiopatogenetycznych. w innych. hipochondryczną. typ dominujących mechanizmów obronnych(np. małżeńska. druga-zaburzenia osobowości.prymitywnezłożone). piąta-najwyższy poziom funkcjonowania adaptywnego w ostatnim roku. nerwice charakteru. naśladownicze. fiksacja libido"(np. wersja Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych.zespół natręctw. trzecia-chorzby somatyczne. opisowej i dynamicznej-czyli zawierającej próbę wytłumaczenia genezy i rozwoju nerwicy u konkretnego chorego-umożliwia w większości przypadków postawienie prawidłowego rozpoznania. W podziałach psychoanalitycznych kryteria dotyczą fazy rozwoju osobowości. rozwój nerwicowy". fobijny.analna-edypalna). depresyjny. seksualne. Klasyfikacje. Dane epidemiologiczne.funkcji. opisano zaś zespoły jako:dysocjacyjne.in. Przykładem tego typu klasyfikacji jest obowiązująca obecnie w Polsce 10. przez klasyfikacje oparte na kryteriach służących do operacjonalizacji zabiegżw diagnostycznych(określenie liczby objawów niezbędnych dla ustalenia rozpoznania. m. Badania re nasuwają duże trudności metodologiczne. czasu trwania zaburzeń. tym też tłumaczy się duże rozpiętości uzyskanych wyników. w której wystąpiła. nie przekreśla tej możliwości. że przytoczone kryteria rozpoznawcze mają charakter względny i oparcie się wyłącznie na jednym lub nawet kilku kryteriach w sposób wybiórczy może się przyczynić do popełnienia błędu. niedzielna.nerwica zawodowa. somatopudobne. psychoseksualne. afektywne. Należy jednak pamiętać. relacji interpersonalnych(od-do przeciw ludziom). lękowe. w której opisano zespoły występujące dość powszechnie i spotykane w praktyce klinicznej(np. nieprawidłowa reakcja przeżycwwa". W amerykańskiej klasyfikacji DSM-Ul zastąpiono kategorię nerwic terminem zaburzeń. np. roszczeniowa. cdszkodowaniowa. skowych i osobowościowych na ich występowanie. układowe. W niektórych podziałach figurują pojęcia.

nie stanowią patologii. które wpływa na powstanie mniejszej odporności i większej gotowości do zareagowania na obiektywnie. Wskaźniki wynoszą od 9 do 45%. Wskaźnik prawdopodobieństwa zachorowania na nerwicę w ciągu życia wynosi okuło 159. dopiero we współdziałaniu z czynnikami fizycznymi. wrażliwość. psychospołecznymi i kulturowymi przyczyniają się do ich genezy. niskim progiem frustracji. W psychiatrycznym lecznictwie ambulatoryjnym wskaźnik ten wynosi około 4 O%. U tych jednostek. społeczno-kulturowych i psychologicznych. zawyżonymi aspiracjami. W praktyce ogólnolekarskiej u 5-15%zgłaszających się stwierdzono zaburzenia nerwicowe. 38%. cechy temperamentu. płeć(wyższy wskaźnik rozpowszechnienia nerwic wśród kobiet próbuje się niekiedy tłumaczyć większą emocjonalnością. Wśród cech tych najczęściej wymienia się:bierność. Same czynniki genetyczne nie decydują jednak o powstawaniu nerwic. uległość. zmienność. a zwłaszcza subiektywnie trudne sytuacje zaburzeniami. Widocznie czynniki genetyczna-konstytucjonalne i działanie czynników patogennych w czasie ciąży i porodu stwarzają podłoże. labilność układu nerwowego. tworząc określone konfiguracje. na powstanie których składa się działanie czynników biologicznych. Nlerwice są zaburzeniami. Za rolą uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego przemawiają także dodatnie zależności pomiędzy patologią ciąży i porodu a występowaniem zaburzeń nerwicowych. Etiologia i patogeneza. . które wyzwalają objawy i dolegliwości. agresywność. średnio w krajach wysokouprzemys(owianych wynosi on 9. 59. jednak. dominacja. do lekarzy natomiast zgłasza się nie więcej niż połowa tych chorych. w miastach stwierdza się nieco wyższe wskaźniki niż na wsi. szczególnie pojedyncze. Powszechnie przeważają kobiety 1. w Polsce od/do 3 O%. w innych-w grupach rozwiedzionych i owdowiałych. wpływami hormonalnymi itp). Możliwości te zależą z kolei od wielu czynników.Wskaźnik rozpowszechnienia nerwic w populacji ogólnej wahał się w rozmaitych badaniach od 0:28 do 53. niepewność. z których najważniejszymi są cechy osobowości przedchorobowej. tować nieprawidłowe cechy osobowości i nieadekwatne postawy. które mogą wywierać wpływ na stan zdrowia psychicznego. u których we wczesnym dzieciństwie stwierdza się działanie licznych czynników patogennych. Badania w zakładach przemysłowych i usługowych potwierdziły prawdopodobieństwo wyżej wymienionych wskaźników i dostarczyły danych o znaczeniu czynników związanych z charakterem i warunkami pracy. można się spodziewać. sztywność. jak konstytucja. Cechy te same w sobie. że-na skutek uczenia społecznego i procesów warunkowania-będą się kształ. zwiększają prawdopodobieństwo występowania bardziej licznych i różnorodnych trudnych sytuacji i konfliktów. obciążenia życiowe i trudności w rozwiązywaniu konfliktów wewnętrznych przewyższających możliwości przystosowawcze jednostki. Nieprzypadkowo więc opisuje się najczęściej pacjentów nerwicowych jako charakteryzujących się podwyższonym poziomem niepokoju. Wśród czynników kształtujących osobowość należy wymienić uwarunkowania genetyczne. zalicza się wymagania otoczenia. płytkość uczuciowa. 5-2:1. szczególnie rodzinnych. Odnosi się to także do takich czynników. których współudział w kształtowaniu cech lękowych i obsesyjnych wydaje się być znaczący. Do najistotniejszych sytuacji. W niektórych badaniach stwierdzono nieco wyższe wskaźniki w populacjach o niższym standardzie społeczno-ekonomicznym. zależność od innych. egocentryzm.

Wzajemne oddziaływanie czynników predysponujących. a takie znaczenie braku znaczących sprawności. jak i prawdopodobnie jej postać. sprzeczności między obowiązkami a potrzebami. które jednostka nadaje postrzeganym i ocenianym zjawi skom*jak wyjaśnia związek przyczynowo-skutkowy między nimi. . ograniczona swoboda nerwicowa'). ale nie mogę". Podkreśla się także niekiedy niechęć do samoanalizy. Postawa rezygnacji jest jednym z czynnikćw utrwalających zaburzenia:innym ważnym czynnikiem jest postawa bierności. Reakcje unikania mogą więc niekiedy zmniejszyć cierpienia pacjenta. wyzwalających i utrwalających określa w du. wydarzenia życiowe"i zaburzenia związane ze stresem. chcę. przebieg i zejście nerwic. W pierwszych-w genezie nerwic podkreśla się rolę nieświadomych wewnątrzpsychicznych konfliktów. uczenia się. pćżniej rezygnacją. jak postrzega własne możliwości kształtowania przebiegu wypadków. urazy psychiczne". że nie będzie mogła sobie z nimi poradzić. nadmierny opór przeciwko postrzeganiu siebie oczyma innych. którymi określa się czynniki wyzwalające zaburzenia nerwicowe. znaczenia osobistego". Łatwość występowania stanów zawodu. Wtedy reaguje na ogół nasilonym lękiem lub obniżeniem nastroju. Teorie uczenia ujmują nerwicowe objawy jako wyuczone reakcje mogące zmniejszyć lęk lub stanowiące jego przejawy. ale inni nie pozwalają". pełnienie zaś roli chorego może dostarczyć pewnych satysfakcji. a także pragnieniami a normami etycznymi(. przy czym reakcje te powstają na drodze modelowania i naśladownictwa lub warunkowania klasycznego i instrumentalnego. Nieadekwamośćaspiracji może się przyczyniać do powstawania niedostatecznej lub nadmiernej motywacji do osiągania nierealistycznych celów. Istotne konsekwencje przeżycia tego typu wydarzeń i sytuacji wiążą się z tym. chcę. doznania niepowodzenia przy próbie osiągnięcia ważnego celu. Mają one dla ludzi znaczenie straty kogoś bliskiego czy czegoś ważnego. mających poczucie niższej wartości. szczególnie wtedy. że choroba dostarcza pewnej ulgi. dążenie do uzyskiwania uczuć pozytywnych i pomocy od innych bez zauważania ich potrzeb. a także zdolności i umiejętności rozwiązywania powstałych problemów. . umiejętności i możliwości. ale nie powinienem"). żel mierze zarówno wystąpienie. W teoriach poznawczych kładzie się nacisk na sposób postrzegania i oceny zjawisk i faktów oraz powstające w związku z tym emocje. Rozpowszechnione są pojęcia. które nie zostały rozwiązane w dzieciństwie. Próby ujęcia znaczenia wymienionych faktów i sytuacji w określonych. stosunków z innymi ludźmi. chcę. inności i krzywdy oraz żalu do innych. a nawet korzyści. gdy postrzega je jako nieodwracalne w skutkach i niezasłużone-jako kary-buntem z gniewem i żalem. podstawowych. frustracji wiąże się często z przewagą uczuć gniewu i złości oraz z zachowaniami agresywnymi. . koncepcjach teoretycznych doprowadziły do wykrystalizowania się trzech podsawowychteorii etiopatogenezy zaburzeń nerwicowych:psychoanalitycznych i psychodynamicznych. stąd zaburzenia nerwicowe mogą podtrzymywać istnienie objawów oraz zachowań nerwicowych i na zasadzie błędnego kuła je utrwalać. czy jednostka przewiduje.skupieniem na sobie. . Przypisują one istotną rolę. trudności w nawiązywaniu z nimi stosunków pannerskich i porozumiewaniu się. zdolności do wywiązywania się z zadań i obowiązków. dla samooceny. gdy stanzwi pewne rozwiązanie trudnej sytuacji. Podwyższony poziom lęku sprzyja nastawieniu się i stałemu oczekiwaniu na zagrażające niebezpieczeństwa oraz przyczynia się do ograniczenia możliwości rozwiązywania sytuacji problemowych i do podejmowania decyzji czy dokonywania wyboru właściwych strategii postępowania(. poznawczych. związana na ogół z tym. Konflikty wewnętrzne-uświadomione lub nieuświadomwne-sprowadzają się najczęściej do zderzenia dążeń jednostki z możliwościami ich realizacji. powstania zagrożenia dla zdrowia i samopoczucia.

zawierający niekiedy jakby ukryte treści. lękowego. są one bowiem wyrazem reakcji organizmu na niebezpieczeństwo. konfliktowych układach. sprawiając mu znaczne cierpienia i napotykając niezrozumienie otoczenia. a zarazę znajdować wyraz w reakcjach wegetatywnasomatycznych i w zachowaniu się. u pacjentów z zaburzeniami kardiologicznymi-10-159. ale jeszcze częściej występują zespoły mieszane. U dorosłych najczęściej rozpoczynają się w wieku 20-30 lat. lęku. napięcia. Zaburzenia te należą do najbardziej rozpowszechnionych. lęk może występować w postaci przewlekłego lub okresowo nasilającego się i falującego stanu oraz w formie gwałtownych napadów. Organizm reaguje na te zewnętrzne i wewnętrzne-nie zawsze uświadomione-bodźce objawami dyskomfortu w pustaci niepokoju. hipochondrycznego. Częściej występują u kobiet. Wykraczają ponad prawidłowe reakcje na działani stresu. jedne ustępują. stresowych"oraz zaostrzenie się nerwicowych zaburzeń. bezsensowne i niepokojące. mono-i wielosymptomatyczne. Powstające w ten sposób zespoły psychopatologiczne ulegają najczęściej przekształceniom. Niekiedy jednak stopień ich nasilenia. nauęctw.Nieadekwatne rozumienie i poznanie tych procesów przyczynia się do zwiększenia negatywnych emocji i niewłaściwych decyji oraz nieskutecznych zachowań jednostki. Ich źródeł i przyczmchory na ogół nie potrafi określić i najczęściej nie wiążą się one z określonymi sytuacjami czy bodzcami. że tego typu podziały mają względne znaczenie. a widoczne lub zakładane przez otoczenie dążenie do uzyskania ulg może się przyczynić do ich oceny jako zamierzonych lub przesadnie eksponowanych. Często stwierdza się przewagę poszczególnych zespołów:astenicznego. depresyjnego. fobijnego. u pacjentów nerwicowych-około 3 O%. zmienność i wpływ na zachowanie się jednostki mogą wydać się dziwaczne. strachu. Wiele dolegliwości i objawów występuje w rozmaitych powiązaniach w przebiegu zaburzeń u poszczególnych chorych. Zaburzenia lękowe. wilżą się wtedy z obawami przed utratą lub oddzieleniem się od jednego z rzdziców. jak i mechanizmy ich powstawania przemawiają za tym. emocjonalne i przeżyciowe. w których objawy różnych zespołów nakładają się na siebie. inne zaczynają dominować. Rozpzwszechnienie tych zaburzeń w populacjach ogólnych określa się na 2-59. na sygnały zagrażające bezpośrednio i(lub)symboliczne. co z kolei zwiększa liczbę występujących sytuacji. w praktyce ogólnzlekarskiej-ó%. Mogą one dominować w świadomości. przed zgłoszeniem do lekarza objawy trwają średnio kilka lat. W opisie nerwic uderza duża różnorodność oraz bogactwo objawów i dolegliwości. ich zmienność i często dramatyczny charakter. mogą poważnie zakłócać samopoczucie i społeczne zachowanie chorego. Jednak zarówno charakter objawów. szczególnie w rodzinach o niekorzystnych. Często również wiążą się z przykrymi doświadczeniami w szkole lub w grupie rówieśniczej. Próby uporządkowania i podziału na kategorie objawów znajdują wyraz w podziałach na objawy somatyczne i psychiczne oraz zachowania. Fenomenologia. nierzadkz u dzieci. obaw. . Ponadto objawy nerwicowe są znane każdemu z własnego doświadczenia i dlatego też większość z nich wydaje się zrozumiała.

dużym napięciem seksualnym itp. przebytym zakażeniem lub inną chorobą somatyczną. drżenia wewnętrznego. znacznie napięcie i niepokój. powstają. niemożność odprężenia się. Obraz kliniczny. chory zaczyna się obawiać. w klasyfikacji ICD-10 wyodrębniono tę postać pud nazwą.Prawie 30%chorych podaje. może wychodzić z domu wyłącznie w dzień. Niekiedy wysiłek fizyczny i znalezienie się w sytuacji bez wsparcia ze strony osób bliskich wzmagaj. Przeżycia tego typu nasilają zazwyczaj niepokój o własne zdrowie. nadużycie alkoholu.w domu lub na ulicy. kawy itp. lęk przed lękiem"(antycypacyjny). Istotną rolę mogą odegrać wiadomości o groźnych chorobach oraz oddziaływania jatrogenne. zwiększoną męczliwość. Napady trwają od kilku minut do kilku godzin. sen staje się niespokojny. Oprócz objawów pocenia. Niekiedy dolegliwzści i objawy skupiają się na poszczególnych narządach. I). zwiększoną drażliwość. Może zmniejszać się masa ciała. pacjenci obawiają się zbliżeń ze względu na nasilenie się objawów wegetatywnych. przyczyniają sig do zwiększenia niepokoju. chory nie może. że u członków ich rodzin. parastezjiw kończynach.sercu. Stanowią one dla chorego dramatyczne przeżycia. . zwykle u mate występowały stany lękowe. pacjenci często zgłaszają bóle mięśniowe. ma on uczucie zbliżającej się katastrofy:swoje doznania określa następująco:. Innym mechanizmem napędzającym niepokój mogą być dolegliwości płynące z własnego ciała. imarzenia senne zawierają przeżycia lękowe. np. Skupiając uwagę na sprawach zdrowia i możliwych zagrożeniach. w tłumie czy w samotności. Natomiast w utrwaleniu lęku znaczną rolę odgrywa mechanizm błędnego koła-skupienie uwagi na objawach i oczekiwaniach na ich wystąpienie nasila je i zwiększa niepokój-. zgonem w otoczeniu. że może upaść. Rolę czynników spustowych mogą odegrać także konflikty zewnętrzne i wewnętrzne. życie ze mnie ucieka". 'Zakłada się. trudności oddychania. serce mi pęka". uderzeń ciepła. mając przy sobie określone leki. można wymienić zetknięcie się z nieszczęśliwym wypudkiem. Mogą one być związane z nadmiernym wysiłkiem.wstrzyknięcie antybiotyków). Czasami chory nie może korzystać ze środków komunikacji publicznej. Ponieważ u niektórych pacjentów w obrazie klinicznym dominują napady gwałtownego lęku. najczęściej zaprzeczając. np. chorobą. . znaleźć sobie miejsca". brakiem snu. np. Niekiedy występuje obniżenie aktywności seksualnej. trudności w koncentracji uwagi. wyuczeniu"Wśród licznych sytuacji. które mogą wywołać wystąpienie pierwszego napadu lęku. . przyczyniają się dz lękowego oczekiwania na niekorzystne wydarzenia. przyspieszonego i gwałtownego lub nieregularnego bicia serca. zwariować". U większości pacjentów dominuje napięcie i trwoga. Niekiedy mają uczucie zmiany własnej osoby i nierealności otaczającego świata(depersonalizacja i derealizacja)(848. ale może jeździć lub prowadzić samochód. towarzyszące lękowi i będące jego objawami. mogą ulec procesom warunkowania. skarży się na liczne dolegliwości ze strony układu krążenia i oddychania. nie odświeża. częstego parcia na pęcherz. niekiedy w nocy. aby odczuwał strach czy obawiał się czegoś. nczofcbie".spadanie z łóżkiem w przepaść. panie disorder"(F 4 l Jł). zemdleć. chory może się poruszać i przebywać w domu wyłącznie w jej obecności. że reakcje fizjologiczne. użycie środków farmakolzgicznych(np. . suchości w jamie ustnej. dławi . Często zmniejszeniu niepokoju sprzyja obecność bliskiej osoby. chyba umieram".

a także inhibitory zwrotnego wchłaniania serotoniny-tluoksetyna(Prozac). gdy musi je następnie . których unikał. z okresowymi zaostrzeniami. Rozpoznanie różnicowe-przede wszystkim należy różnicować ze stanami depresyjnymi. feochromocytomy)oraz psychicznych(schizofrenii). i medytacyjnych. . zwykle w nocy. brak mi powietrza". Ważne jest jednoczesne uczenie pacjenta przerwania napadu. wyraz twarzy pełen trwogi i strachu. uspokajanie. matka. np. drżeniu. W czasie napadu chory przejawia niepokój ruchowy. Ojciec pacjentki zmarł nagle na zawał mięśnia sercowego w wieku 42 lat. Zespół hiperwentylacyjny może nasilać lęk uraz być jednym z jego przejawćw. Mniej więcej u połowy chorych pc 10-30 latach stwierdza się znaczną poprawę. zaczynając od sytuacji najłatwiejszych. Postępowanie lecznicze-celem jest obniżenie poziomu lęku. Udzielenie mu pomocy i wsparcia w wykonywaniu tych zadań-początkowo przez personel medyczny. cu utrudnia hiperwentylaję. rozwiedziona. a kończąc na najbardziej trudnych. w zespołach abstynencyjnych i po nadużyciu 19-Psychiatria. silnym poceniu się. co pacjentka uczyniła 8 tygodni temu. wspieranie. korzystanie z bio-feed backuoraz ćwiczeń oddechowych. Pacjentka od kilku lat. Ważne jest wyjaśnienie pacjentowi istoty i mechanizmów stanów lękowych. wieczorem regularnie wypija kieliszek koniaku. Stany lękowe mogą występować w przebiegu wielu chorób somatycznych(układu krążenia. kardiolog-po obejrzeniu EKG-nakazał całkowite odstawienie papierosów i alkoholu.mnie obręcz. Przykład. Wykonano u niej badanie ginekologiczne. uczuciu pustki w głowie i. nie potrafię oddychać. zmniejszenie częstości napadćw i nauczenie pacjenta radzenia sobie z objawami. fluwoksamina i paroksetyna. na ogćł u wielu z nich w wieku 50 lat występuje wyraźna poprawa. w wielu przypadkach ma charakter przewlekły. beta-blokery(Propranolol).treningu autogennego. szczegćlnie wtedy. amfetaminy itp. u pozostałych zaburzenia po leczeniu mają nadal charakter falujący. pocenie. alkoholu. zwykle ustępują. w tym cytologiczne. Pacjentka w wieku 42 lat. płakać. z bolami w okolicy mosrka. z powodu Ca mammwe.przez oddychanie do torby papierowej. po odejściu męża. ostrej porfirii. zawrotach głowy. gwałtowne napady bicia serca. z uczuciem dławienia w gardle i braku powietrza przy znacznie przyspieszonym oddechu. Od 8 tygodni miewa co kilka dni. np. w głowie pustka. hipoglikemii. dychawicy oskrzelowej. nadczynności gruczołu tarczowego. uraz stopniowego pokonywania trudności przez włączanie się w działania. potem przez osoby bliskie-może być pomocne. tracę przytomność". niekiedy pod koniec napadu parcie na pęcherz i stolec. Gdy trzy miesiące temu wystąpiły pierwsze dolegliwości(bóle w okolicy serca). Przebieg i rokowania-przebieg może być ostry i stosunkowo krótki. których działanie uwidacznia się po pewnym czasie(niekiedy pc kilku tygodniach). w leczeniu napadów lub ich ciągów pomocne bywają trą(pierścieniowe leki przeciwdepresyjne. waty w nogach". nauczenie rzzpoznawania sytuacji lękctwżrczych oraz metod i technik rozluźnienia mięśni i zdprężenia się psychicznego za pomocą metod relaksacjnych. dłużej niż 3-4 tygodnie). przyspieszone tętno i płytki oddech. w wieku-44 lat. może głośno wzywać pomocy. Z leków stosuje się pochodne benzudiazepiny(nie. choroby Meniere a. Buspirun. gdy zjawia się zaalarmowana przez nią sąsiadka:po napadzie czuje się bardzo osłabiona i oddaje dużo moczu. Napady trwają 20-30 minut. bezdzietna. Tym skargom towarzyszy drżenie. nogi jak z waty".

U dzieci fobia szkolna ustępuje często samorzutnie. które nie ustępują pod wpływem wyjaśnień i argumentów. ciemnością. powoduje jej cierpienia. dotyczące chorób-powyżej 30. pozostanie w domu zamiast pójścia do szkoły). Fobie dominują niekiedy po zejściu stanów lękowych w obrazie chorobowym(np. Fobie społeczne przejawiają się w pustaci obaw przed kontaktami z innymi ludźmi. Liczba poszczególnych fobii jest duża. np. niepewna:nie zawsze jest jednak jasne. burzą. Fobie w populacji ogólnej dotyczą najczęściej obaw przed chorobami. w wielu przypadkach powstają na zasadzie warunkowania klasycznego i instrumentalnego(np. . wychowania i postaw osób znaczących w dzieciństwie przyczyniają się do powstawania określonych fobii.wysokości. bicie serca itp. ale mogą przez swoją intensywność i stopień zakłócenia normalnego życia nabrać charakteru chorobowego. drżenie. burz. 29 wszystkich pacjentów psychiatrycznych. Zaburzenia lękowe w postaci fobii(F 4 O). to samo obserwuje się czasem po ustąpieniu stanu depresyjnego. w przebiegu różnych cherub psychicznych. Fobie mogą występować pojedyncze lub bywa ich kilka u jednego chorego. Fobie proste.emocjonalnych. Wpływ norm kulturowych. natomiast fobie poważnie zaburzające życie występują mniej więcej u 0. . 29 ludności. bierna. np. niekiedy bardzo zaburza życie chzrych. izolowane-np.obawa przed brudem(myzufobia)i chorobą(nozofobia).socjofobii i erytrufcbii(obawa przed ośmieszeniem się przez czerwienienie twarzy). zwierzętami. niekiedy u jednego chorego jednocześnie występuje kilka fobii. czy cechy te istniały przed wystąpieniem fobii.wypadek. 1. co stanowi około. Bezpośrednie urazy fizyczne i psychiczne. mogą spowodować wystąpienie fobii. np. społeczne fobie rozpoczynają się najczęściej w wieku dojrzewania. Niekiedy u tych chorych stwierdza się także niezbyt nasilony niepokój ogólny oraz pewne obniżenie nastroju. zwierząt-są najbardziej zbliżone do objawów nie zaliczanych do patologii.wykonać samodzielnie. lękliwa. jest stosunkowo częste. Epidemiologia-rozpowszechnienie fobii prostych. np. poświęcania czasu oraz ulgi z powodu uniknięcia przedmiotu lub sytuacji nasilającej lęk. Utrwalenie fobii może się wiązać z uzyskiwaniem korzyści. Wystąpienie lęku nie poddaje się świadomej kontroli jednostki. Etiopatcgeneza-w opisach cech osobowości pacjentów z fobiami często powtarza się:osoba zależna. wysokością. W związku z obawą skompromitowania się u chorych występuje zwiększony niepokój.po zawale mięśnia sercowego dominuje agorafobia). pocenie. Niekiedy fobie rozwijają się na zasadzie modelowania przez matkę. Rozpoznanie i obraz kliniczny. od osób bliskich w postaci zainteresowania. czerwienienie się. Leczy się co czwarta osoba z fobiami. rż. zwłaszcza gdy mają charakter nieoczekiwany i szczególnie przykry dla jednostki. znalezieniem się w sytuacjach publicznych. mogą występować ubek innych objawów psychopatologicznych.zwierząt. zamknięcie w windzie. Charakteryzują się wystąpieniem intensywnego lęku w określonych sytuacjach i kontaktu z określonymi przed-miotami. a także dążeniem chorego do unikania tego typu bodźców lękutwórczych.

zmienność nastroju. zabaw. sklepów. Pacjentka w wieku 28 lat. często towarzyszy jej klaustrofobia(obawa przed przebywaniem w zamkniętych pomieszczeniach. najmniej korzystne w agorafobii:u 25%pacjentów po leczeniu utrzymują się obawy. trudności w podjęciu działań. ma bardziej złożony charakter. Po kilku dniach została wypis jednak w domu zaczął narastać niepokój. W wielu krajach termin ten wyszedł z użycia-nie ma go w amerykańskich klasyfikacjach DSM-Ul i DSM-IV jednak do lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej częstz zgłaszają się chorzy z typowymi dla tej postaci zaburzeń dolegliwościami. Obawy dotyczą najczęściej tego.Pacjenci mają przeświadczenie. . Agorafobia wymaga systematycznego kompleksowego leczenia. Agorafobia. Neurastenia(F 40. w tym niekiedy małżeństwa. Zazwyczaj ren typ fobii rzzwija się w okresie dorastania. Pomocne może być stosowani m(pierścieniowych leków antydepresyjnych. Fobia ta rozwija się najczęściej jako kolejna faza nerwicy lękowej. czując się bezpiecznie wyłącznie w towarzystwie małżonka. Fobie te zajmują jakby miejsce pośrednie między poprzednio wymienionymi a agorafobią. ponieważ chory.w chorobie afektywnej. Wielu pacjentów z agorafobią wycofuje się z pracy zawodowej i przechodzi na renty inwalidzkie Przykład. że może nastąpić coś strasznego i niebezpiecznego. zaczęła się bać pozostając sama. Zespół asteniczny występuje w przebiegu wielu chorób. Może ona występować w przebiegu rozmaitych chorób psychicznych(np. szczególnie w układzie grupowym. usiłuje doprowadzić do tego. W czasie pobytu w szpitalu z powodu przerwania ciąży wystąpiły u niej stany gorączkowe do 3 b O. kilkakrotnie telefonicznie wzywała męża dz domu z powodu obaw. np. większość niepracujących kobiet nadal nie porusza się póz domem samodzielnie. że otoczenie dostrzega te objawy i negatywnie je ocenia. drażliwość. jako zejście lub komplikacja chorób somatycznych. zwiększoną męczliwość.imipraminy w dawce 75 mgprzez 3-4 tygodnie oraz inhibitora zwrotnego wchłaniania serotoninyfuoksetyny(Prozac). publicznego przemawiania i zabierania głosu. schizofrenii. i dlatego jest lu niej zbliżona pod względem wielkości i charakteru objawów występujących w obrębie układu aurullOllllCZllCgO. później w ośrodku dziennym. Proste fobie monosymptmatyczne są podatne na terapię technikami behawioralnymi. Agorafobia nie jest zaburzeniem monosymptomatycznym. Przebiega jako zaburzenie przewlekłe. odwiedzania. Często prowadzi do wycofania się z aktywnego życia. wyczerpanie. np. Mogą także zawierać obawy przed skompromitowaniem się wobec utraty kontroli nad sobą. aby stale z nim przebywać. zmniejsza się jednak nasilenie dolegliwości. okresowo się zaostrzając. rozpadu więzi społecznych. wiąże się z obawą oceny w roli dorosłego. Są to skargi na osłabienie. . Re ko w an i e jest zrużnicowane. 3. zwłaszcza infekcyjnyci somatycznych. że nastąpi napad. niekiedy początkowe w warunkach stacjonamegoddziału nerwic. atrakcyjnego partnera itp. Wstydzą się więc swoich objawów i coraz bardziej unikają przebywania z innymi. w pobliżu zaś nie ma nikogo bliskiego do udzielenia pomocy. wychodzenia na ulice.pugwałtownych napadach lęku. zwłaszcza w samotności)oraz różne socjofobie. że umiera. padaczce). Najkorzystniejsze bywa w ostro odgraniczonych fobiach. . po wstrzyknięci antybiotyku miała zapaść z uczuciem. czyli lęk otwartej przestrzeni. przestała się poruszać samodzielnie poza domem.

obarczenie licznymi obowiązkami rodzinnymi i zawodowymi. hałas. osłabienie popędu). Pacjent w czasie sesji jesiennej ma przystąpić do nie zaliczonego na wiosnę egzaminu. wzmożona pobudliwość. jak słaby napęd. fizykoterapię. częste choroby. Pacjent w wieku 23 lat. zawsze są zmęczeni. zniecierpliwienie. Obraz kliniczny. nie mogą się skupić. W tych ostatnich uwarunkowania zewnętrzne odgrywają decydującą rolę. od kilku tygodni sypia po 4-5 godzin. apatię. szybkie zniechęcanie się i rezygnowanie z zamierzeń. zmianę środowiska. wzmożona wrażliwość na jaskrawe światło. obawia się. w nocy nie sypiam'). wilgotności itp. wibracji. niektóre leki. czy różne postacie depresji są uwarunkowane ich przynależnością do odmiennych jednostek nozologicznych. stałe oddziaływanie przykrych sytuacji. oraz hiposteniczna. lękliwość. wieczorami narasta niepokój. długotrwale przebywanie w warunkach nadmiernego hałasu. nie może sobie znaleźć miejsca. W klasyfikacji ICD(wersja Q figuruje nerwica depresyjna. przebieg. nie może się skupić podczas lektury fachowej. wersji klasyfikacji ICD prawdopodobnie będzie istniał podział na głębokie i łagodne zespoły depresyjne. żywy dermografizm. można stwierdzić konstelację określonych cech i zachzwań w dzieciństwie(trudnzści kontaktu.niekiedy wiąże się z działaniem substancji toksycznych. Również trudne warunki bytowe. domaga się od niego zajęcia stanowiska. Przykład. jak:strata matki przed I I. Niekiedy występują jakby kolejne fazy-hipersteniczna. W leczeniu wykorzystuje się wypoczynek. Nerwica depresyjna lub w DSM-III-dystymiczna. brak energii i inicjatywy. u chorych zaś. schudł z powodu braku łaknienia o 3 kg. któremu towarzyszą ujemne przeżycia. ale-ze względu na powiązanie tego zjawiska z czynnikami psychologicznymi jego udział w patogenezie nerwic jest prawdopodobny. narzekają na osłabienie pamięci. trudności w zasypianiu lub bardzo płytki sen(. niewłaściwe odżywianie. natomiast w 10. że jest w ciąży. typem układu nerwowego i z takimi cechami osobowości.mogą sprzyjać wystąpieniu tego zespołu. drażnią go ludzie i hałas. zajęcia ruchowe. wiązano je z konstytucją. rż" brak bliskich satysfakcjonujących relacji z ludźmi. narzeka na stałe uczucie zmęczenia. Nierzadko u tych pacjentów stwierdza się chwiejność tętna i ciśnienia krwi. jego wynik zadecyduje o pozosuniu na uczelni. Częste są bok. w DSM-Ul nerwica dystymiczna. w której dominuje zniechęcenie. że cierpi na jakąś poważną chorobę. zaburzenia wegetatywne i seksualne(przedwczesny wytrysk. głowy i całego ciała. zmienność nastroju. Student. Z kolei w koncepcji stresu astenię rozpatruje się jako fazę nieswoistcj reakcji organizmu na bodźce otoczenia. . Nadal trwają kontrowersje. kłopoty z jedzeniem)oraz działanie takich czynników i wydarzeń. Próbując wytłumaczyć indywidualne różnice w powstawaniu zjawisk zmęczenia. po przebudzeniu nie czują się wypoczęci. Stąd dane. że do jej powstania przyczynia się długotrwale przeciążenie na skutek wysiłku. zależność. apatia. pobyty sanatoryjne. Psychofizjclogiczne mechanizmy procesu zmęczenia się nie są znane do końca. Ostatnia dziewczyna powiadomiła go. w której występuje drażliwość. ostatnio kilkakrotnie miał trudności ze wzwodem podczas prób zbliżeń seksualnych. u których one występują. anhedonia. wzmożenie odruchów ścięgnistych. przynależność do warstw społecznych o niższym statusie i gorszych warunkach materialnabytowych. potliwość. leczenie-pacjenci skarżą się na ogólne osłabienie i wyczerpanie.

trudności podjęcia jakiejkolwiek aktywności. fobie. zapatruje się pesymistycznie na przyszłość. niekiedy chorzy eksponują zaburzenia snu(płytki. Takim myślom towarzyszy niepokój i obniżony nastrój. niemożności doznania radości i satysfakcji. Ogólny stan pacjenta ulega na ogół poprawie po upływie 2-4 miesięcy. łaknienia(zmniejszenie lub zwiększenie masy ciała). zaburzeń cyklów biologicznych. ponieważ chorzy wybiórczo postrzegają i wychwytują ujemne bodźce i sytuacje. przy czym niekiedy zmiana . iż dokonana operacja oznacza niemożność kontynuowania życia seksualnego i stratę cech kobiecych. zaniku popędu seksualnego. Obraz kliniczny-pacjent zgłasza skargę na uczucia smutku. że ma duże trudności i opory. że nie potrafi się skupić. do faktu. Zwykle dominuje duża chwiejność nastroju. zniekształcając ich znaczenie. że niewiele rzeczy go obchodzi i interesuje. a także obniżenie popędu seksuulnego. również aktywność w ciągu dnia ulega znacznym wahaniom. budzenie się o około czwartej nad ranem i niemożność ponownego zaśnięcia. to zróżnicowanie z głębszą depresją z kręgu. Stosunkowo mulą wartość mają wypowiedzi o myślach samobójczych. wyjaśnień i uspokojeniu uraz zażywaniu preparatu Smeąuan w dawce 25 mg 3 razy dziennie wystąpiła wyraźna poprawa nastroju. które mogą się przyczynić do rozwoju zespołu depresyjnego. trwającą co najmniej kilka miesięcy. ucisk w klatce piersiowej. Przykład. zjawiska depersonalizacji i derealizacjioraz znaczne obniżenie aktywności. skargi dotyczące zaburzeń pamięci mają charakter subiektywny. po udzieleniu informacji. w wykonywaniu swoich obowiązków. że pacjentka uważała. endogennych"może być trudne. Personel medyczny niekiedy odbiera zachowanie się pacjentów jaku demonstracyjne i domagające się. brak chęci do czegokolwiek. ale częściej widzi głćwnie własne błędy i wady. W takim ujęciu czynnikami wyzwalającymi nerwicę depresyjną.. oprócz innych urazowych doświadczeń. niepokoju. u także częstość występowania. . wczesnego budzenia się. przebieg i leczenie-jeśli w obrazie psychopatologicznym występuje znaczny niepokój. Niekiedy zainteresowania skupiają się prawie wyłącznie na własnej osobie. Twierdzi. poczucie osłabienia. myśli o bezsensowności życia. rzeczywistość oraz przyszłość negatywnie i pesymistycznie. napady lęku. nadmierna senność). co łatwo może się utrwwić. niespokojny sen. Pacjentka w wieku 48 lat. wyuczona bezradność'). Często w zgłaszanych dolegliwościach ważne miejsce zajmują bule głowy i w całym ciele. podczas których wyjaśniło się. że własnym działaniem nie są w stanie zmienić swojej sytuacji(. Przeciwko temu rozpoznaniu przemawia brak wyraźnej okresowości. zwłaszcza o charakterze utraty. U niektórych chorych dopiero wyniki leczenia tró(pierścieniowymi lekami przeciwdcpresyjngymi i późniejszy przebieg ułatwiają ustalenie rozpoznania. beznadziejności swojej sytuacji. Rozpoznanie. że-rozpoznując depresję nerwicową-należy wykluczyć liczne choroby somatyczne. trudność zaśnięcia. rolę w swoim życiu. łaknienia i snu. że jednostka w zetknięciu się z obiektywnie i dla niej subiektywnie trudnymi sytuacjami będzie prawdopzdobnie postrzegać i oceniać je. Nierzadko obwinia innych za swój stan. Po przeprowadzeniu kilku rozmów. brak łaknienia. Nie wierzy w swoje możliwości. siebie. napaduw lęku prekorlialnego i składników psychotyczngych.Przyczynia się to. Należy pamiętać. niezadowolenia. Mają reż nierzadkzprzekonanie. skargi na niemożność zajęcia się czymkolwiek i zaangażowania się w rozmowę lub lekturę nie znajdują potwierdzenia. Po zabiegu ivrzerezwmii zaczęła zgłaszać skargi na obniżenie nastroju. osamzmieniabezradności. przewiduje niekorzystny przebieg wydarzeń. mogą być rozmaite wydarzenia życiowe.

Nierzadko jednak zaostrzenia lub ponowne wystąpienie stanów depresyjnych jest coraz częstsze i nerwica nabiera charakteru przewlekłego. Wyobrażenia o chorobach powstają na podstawie własnych obserwacji. konwersja. że istnienie cech zsobowości histerycznej(zależność od innych dążenie aby nimi manipulować oraz kontrolować swoje otoczenie. istotę przeżywanego przez jednostkę konfliktu(np.udzielenia pomocy. małe dawki chlorprnyksenu itp)mogą być pomocne. wiedzy i pragnień chorego. zmiennością obrazu związaną z zachzwaniem się otoczenia choregz. się skutecznie powtarzającym się próbom wyrugowania tego terminu z aktualnie istniejących klasyfikacji. Prymitywny reaktywny charakter zachowania świadczy o rezygnacji lub niemożności zmierzenia się z wymogami rzeczywistości. ekspresyjne. czytelnym charakterem. Ta najstarsza postać nerwicy wykazuje zadziwiającą żywotność. Obraz kliniczny jest bardzo różnorodny.zmniejszenie lęku. Zaburzenia dysocjacyjne 144. Przyczyn tego należy szukać w fakcie. a także nieuświadomione motywy o charakterze życzeniowym. niekiedy określanym jako. Do czynników kształtujących te cechy osobowości zaliczamy czynniki konstytucjonalnadziedziczne. atypowe zaburzenia somatyczne)F 45 oraz zaburzenia dysocjacyjne****. Tłumaczy to również. hipochondria. mogą mieć charakter ostry i przewlekły. ale rolę decydującą odgrywają procesy uczenia się w zetknięciu z trudnymi sytuacjami.. stanowiące odpowiedź na oczekiwane lub istniejące trudne i frustrujące jednostkę sytuacje. imitujące"różne choroby somatyczne i neurologiczne. zmienny. choć je ułatwia. uwagi. nie kontrolowana emocjonalność. motywacją wzbudzającą skojarzenia z dążeniem chorego do uzyskania ulg. Zaburzenia czuciowa-ruchowe obejmują hipo-i hiperfunkcje. mowa ciała". o przewadze procesów emocjonalnych nad intelektualnymi. Najczęściej występuje nagły początek i niekiedy nie mniej nagłe ustąpienie zaburzeń.nagły niedowład górnej kończyny u młodocianego w chwili jej uniesienia z zamiarem uderzenia ojca)albo ukryte motywacje(np. których jednostka nie potrafi opanować i rozwiązać. korzyści. Konsekwencją dramatycznego i wywołującego inwalidztwo charakteru zaburzeń jest często uzyskanie pewnych ulg-np. opierając. że doświadczenie i obserwacje kliniczne potwierdzają istnienie określonych zespołów psychopatologicznych o pewnych wspulnych cechach(w tym przebiegu)oraz patogenetycznych mechanizmów psychofiz(alogicznych. mające niekiedy symboliczny charakter. W mechanizmach patogenetycznych dużą rolę odgrywają wyobrażenia jednostki o chorobach oraz ich przejawach. Dla obrazu psychopatologicznego charakterystyczne są zaburzenia świadomości i zaburzenia w układzie czuciowa-ruchowym oraz zachowania o prymitywnym reaktywnym charakterze. przekazujące określone treści i komunikaty otoczenia. posiadanej wiedzy. brakiem zgodności zakresu objawów z innerwacją fijolzgiczną. Zwracają uwagę otoczenia intensywnością i dramatyzmem wyrazu.drżenie rąk lub nagła ślepota u żołnierzy w czasie działań wojennych)oraz jej oczekiwania wobec innych(np. ulgi. bogaty w liczne objawy. nagłością wystąpienia. co z kolei może je utrwalić. że objawy często sygnalizują i przekazują innym ludziom w sposób pośredni. . psychogenne zaburzenia bulowe. podobieństwem wielu objawów do występujących w przebiegu chorób organicznych. symboliczny. Oznacza to. niedojrzałość)nie jest niezbędne do powstania zaburzeń histerycznych. skłonność do dramatyzowania i fantazjowania. opieki). ukształtowanej pod wpływem czynników społeczno-kulturowych.otoczenia i leczenie farmakologiczne(hydroksyzyna do 200 mgdziennie. pełnienie roli społecznej chorego itp. zależne od wyobrażeń. Zawsze wskazana jest psychoterapia podtrzymująca oraz poznawcza. Nerwica histeryczna lub-według ICD-10-zaburzenia pod postacią somatyczną(w tym somatyzacja.

Do h i perto n k ej i można zaliczyć parestezję i hiperstezje. zaburzeniach słuchu łącznic z głuchotą. a także wtórne korzyści(społeczne i interpersonalne). Zalicza się także do nich fugi(ucieczki z niepamięcią). Diagnostyka różnicowa jest częste rzeczą trudną. natomiast uznanie bólu za objaw histeryczny wymaga dużej ostrożności(w ICD-10 "uporczywe bóle psychogenne"). a także przyczynić się do jatrogenii i powstania niejednej tragedii osobistej. napady drgawkowe. transu. także astazja-abazja(niemożność słania i chodzę. możliwe jest utrwalenie zaburzeń. ma. W celu przeciwdziałania takiej możliwości. spastyczny skurcz prze(yku(. Objawy dysocjacyjne występują w przebiegu napadów drgawkowych. należy dążyć do jak najszybszego usunięcia poszczególnych objawów. kula w gardle'). która może spowodować inwalidztwo. ruchy mimowolne. Taka postawa personelu medycznego może przeważnie zaciążyć na stosunkach z pacjentami. Wśród hiperfunkcj i ruchowych najczęściej występuje grubufaliste drżenie głowy. tzw. w postaci omdleń. Wśród zaburzeń o charakterze hipofun ket i układu czuciowego należy wspomnieć o znieczuleniach głowy. zespołu depersonalizacyjnego. jąkanie się.przy braku dostatecznej motywacji do wyzdrowienia lub niewłaściwym postępowaniu lekarzy. sytuację. całokształt obrazu klinicznego i jego dynamiki. szczękościsk). charakter urazu psychicznego i przeżywanego konfliktu. We wszystkich tych stanach stwierdza się zaburzenia świadomości. Jednak nie jest wskazane ustalenie diagnzzy na zasadzie per zacArizwew. Mogą im towarzyszyć przykurcze. wymaga doświadczenia i współpracy lekarzy rożnych specjalności. w tym tiki. Powinno się uwzględniać okoliczności wystąpienia zaburzeń. niekiedy również nawrotów i wystąpienie innych zespołów psychopatologicznych. Do grupy zaburzeń pod postacią somatyczną zalicza się też niekiedy czkawkę. wymagające dokładnego różnicowania z napadami padaczkowymi. zamroczenia jasnego. Wyrwane z kontekstu pojedyncze objawy i cechy zaburzeń. rzadko występującą ciążę rzekomą.Do najczęstszych hipofunkcj i ruchowych należą niedowłady i porażenia kończyn-jednostronne. Obserwuje się zaburzenia monosymptomatyczne(opadniecie powiek. wzdęcia. dodatkowo komplikując . kończyn. aerofagię(łykanie powietrza). skóry i błon śluzowych. hipersomnii(nadmierna senność). człon irriÓ(ile. zaburzenia chodu. języka. dwustronne i połowiczne. Przebieg i całowanie przedstawiają się bardzo rozmaicie.życzeniowamotywacja lub symboliczny charakter objawów. może także wystąpić w postaci samodzielnego zespołu). Lekarze niekiedy lekceważą zaburzenia histeryczne i określają je jako ucieczkzwe. życzeniowe lub wręcz agrawacyjne. afonia lub mówienie szeptem. stany niepamięci. w kturj się znalazł chory oraz cechy jego osobowości. belle indifference"-obojętność wytworna. reaktywne zachowania ze zmniejszoną samokontrolą. nie mogą decydować o określeniu zaburzeń jako histerycznych. jak:teatralność zachowania się. dysuria. kamptokormia(nieprawidłowe ustawienie tułowia). . zaburzeniach wzroku ślepota lub koncentryczne zwężenie pzla widzenia. u których decydującą rolę w wystąpieniu objawów odegrały czynniki sytuacyjne. osobowość mnogą i naprzemienną. wymioty. U pacjentów z cechami osobowości histerycznej nierzadko występuje szybkie ustąpienie objawów. U pacjentów. Również osłupienia lub pobudzenia psychoruchowego. np.

Widoczne jest wzmożone napięcie mięśniowe. mogą ulegać zmianom w przebiegu zaburzeń. Wewnętrzna walka między dążeniem do kontroli nauęctw a uleganiem im ogranicza stopniowo funkcjonowanie chorego. nieokazywanie emocji. częstz długo nie ujawniają ich lekarzowi. sztywne wartości moralne i normy społeczne. Obsesje mogą występować samodzielnie lub razem z kompulsjami. porządkowania i zabezpieczania się przed niepowodzeniem lub poczuciem winy. zawierające na ogół irracjonalne treści. np. Obraz kliniczny-pacjenci często sprawiają wrażenie skutych. w sposub zdecydowany. Widoczny jest wtedy narastający strach i niepokój z towarzyszącymi wybuchami wrogości i agresji. do nadmiernego uogćlniania:może ono być sztywne i jakby pozbawione napięcia emocjonalnego oraz napędu. N atręc(w a mogą mieć charakter pojedynczych obsesji(myśli. sumienność. Pustać ta charakteryzuje się stosunkowo jednolitym i ograniczonym charakterem objawów oraz niekorzystnym rokowaniem. że nie są w pełni krytyczni wobec treści natręctw oraz ich absurdalności. Zaburzenia obsesyjna-kompulsyjne(l 42). agresywność. upewniania się. uboga mimika twarzy. Pacjenci odczuwają objawy w postaci natrętnych myśli. Niejednokrotnie z uporem. wysoki poziom aspiracji. czystości. jakby się ich wstydzą. przeciwstawiają się próbom ograniczenia wykonywania przez nich czynności natrętnych. przeznaczenie)występujących także u ludzi zdrowych lub w przebiegu chorób neurologicznych i psychicznych. porządku. U najbliższych krewnych tych chorych zaburzenia. impulsów. wątpliwości)lub ich ciągów oraz kompulsji(działania proste lub czynności złożone). Mniej więcej u 50%chorych stwierdza się cechy zscbowości anankastycznej. Współczynnik nerwicy natręctw w populacji ogólnej wynosi 0. u których stwierdza się także dokładnzść. jednostajna intonacja. brak rozluźnienia postawy ciała i wyrazu twarzy. religijnymi. wyjaśnień i uspokajania. wyobrażeń i czynności jako niechciane. narzucone i przymusowe. niekiedy abstrakcyjnymi. słowa. jak u kobiet. Jednocześnie próby przeciwstawienia się im najczęściej zwiększają lęk. wśród nerwic-3-(r%. Przewaga tego typu myślenia ma być Uem. Opis ten odnosi się do natręctw występujących w przebiegu nerwicy-niekiedy określanej także jako choroba nauęcrwi nie dotyczy fenomenów anankastycznych(ananke-los. przeżuwania". Funkcje intelektualne chorych na nerwicę natręcrw charakteryzują się tendencją do przewagi myślenia abstrakcyjnego. moralnymi. problemami pracy. ruchy są mało płynne. Występuje równie często u mężczyzn. pedantyczność. Wywołują one napięcie i niepokój. niewiele mówią o swoich objawach. Sprawiają wrażenie. upór. ale jednocześnie domagają się wielokrotnych zapewnień. na którym łatwiej występuje zjawisko. zasadniczość. z trudem. Wśród najczęstszych można wymienić myśli związane ze stanem zdrowia. wyobrażenia. a także anankastyczneprzymusy kontrolowania. . z zagadnieniami seksualnymi. z koniecznością sprawdzania. zabrudzenia. agresji wobec siebie lub innych. 8-I'%w praktyce psychiatrycznej-I-29. impulsy. symbolicznego i magicznego.matematycznymi. psychiczne występują częściej niż u pacjentów z innymi nerwicami. możliwością zakażenia się. Pacjenci najczęściej niechętnie. Istota przeżywanego konfliktu sprowadza się często dz walki między potrzebami a zasadami. Treści nwręctw są w dużej mierze związane z czynnikami kulturowymi. niepożądane. szczególnie złożongychrytuałżw.przebieg i zejście zaburzeń. rozważania. Cechy te są zazwyczaj zaznaczone u pacjentów o osobowości anankastycznej. dążenie do dominacji.

przebieg staje się przewlekły.schizofrenii czy depresji. o cechach psychastenicznych. łącznie z uszkodzeniami fizycznymi(szorowanie dłoni środkami dezynfekującymi. łącznie z metodami psychoterapii-w tym szczególnie technikami behawicralnymi-oraz podawanie leków(np. przymusowe czynności samouszkadzające. V pewnych chorych. lecz dalszy przebieg charakteryzuje się częstymi pobytami w szpitalach. u których w wywiadzie stwierdza się uraz porodowy. Początkowy opór chorego wobec natręctw słabnie. niekiedy dopiero po wielu latach rozpoznanie ulega ZDUBOIC. Anwranilu w dawce do 200 mg). np. rokowanie i leczenie. którzy systematycznie odwiedzają lekarzy różnych specjalności. Hipochondryczne skargi należy odróżniać w stosunkowo licznej grupie pacjentów w starszym wieku. nagły. rż" np. a nawet zabiegami operacyjnymi. gdzie jest stosowany kompleksowy program terapeutyczny. W okresie dzjrzewania często występuje onanizm o cechach kompulsyjnych. również kompulsje. chodzenia po określonych płytach chodnikowych. Poszukiwanie pomocy ma miejsce dopiero po upływie kilku lat. Leczenie farmakzlogiczne może być pomocne w tych przypadkach. Istnieje na ogół tendencja do stopniowego wygasania nauęctw. wymagających opieki otoczenia. wypowiadając liczne skargi na przykre doznania i dolegliwości. U pozostałych pacjentów początek jest na ogół ostry. Są to sporadyczne przypadki. Istnienie tej postaci nerwicy jest podawane w wątpliwość.w postaci natrętnego poprawiania zadań szkolnych. objawy występują zazwyczaj przed 20. który stanowi dla nich autorytet i istotne źródło wsparcia oraz nadziei. Dla tych pacjemżw ważny jest niekiedy długotrwały związek terapeutyczny z lekarzem.po porodzie. ponieważ zespół hipochondryczny zwykle występuje w przebiegu innych zaburzeń. Nerwicę hipochondryczną należy rozpoznawać wtedy. nerwicy lękowej. ale rozstrzygnięcie tego wymaga niekiedy próby leczenia er iłowa(ur. fizycznym lub przebytym zakażeniu. sensytywnych. zwłaszcza internistów. ma własną koncepcję ich chorobowego pochodzenia i całkowicie skupia swoje obawy oraz uwagę na przeżyciach chorobowych. jako objaw zaś w nerwicy natęctw. np. w kturych natręctwa występują w przebiegu zespołów depresyjnych. istnieje uporczywe przekonanie o uszkodzeniu lub schorzeniu mało podatne na przekonywanie i argumenty. Przeżywane uczucia zagrożenia pobudzają wielu z tych chorych du zapewnienia sobie bezpieczeństwa przez stałe kontrolowanie siebie i innych oraz otaczających domniemanych wrogo nastawionych sil. Taki przebieg występuje zwykle u chorych z osobowością anankastyczną. Nerwica hipochondryczna. mogą one jednak występować długz w stosunkowo małym nasileniu. próby walki z nimi zastępuje rezygnacja i nasilające się obniżenie nastroju. gdy u chorego dominuje zainteresowanie własnym zdrowiem. postępujące izolowanie się. Pacjent. Przebieg. wyobrażenia o treści seksualnej lub bluźnierczej. spędzanie wielu godzin na wykonywaniu czynności przymusowych. doprowadzanie się du stanu wyczerpania. wyrywanie sobie włosów itp). liczenia numerów domów. do istniejących obsesji dochodzą coraz to nowe. można wtedy je oceniać jako postać zaburzenia osobowości. Niektórzy z tych chorych prowadzą życie inwalidów. Niekiedy hipochondryczne nastawienie jest charakterystyczne dla całego życia pacjenta. objawy okresowo się nasilają. zwłaszcza u jednostek niepewnych. brak cech osobowości anankastycznej. przy czym stwierdza się nieznaczne i krótkotrwałe poprawy pu aktualnym leczeniu na oddziałach stacjonarnych.W ciężkich przypadkach zwraca uwagę prawie całkowity brak uwzględniania potrzeb i interesów innych. . po urazie psychicznym.

okupacji. stresowe pourazowe". że po przeżyciu wyjątkowo nieoczekiwanego. W obrazie dominują początkowo zwężenie pola świadomości. wyłączenie się(amneja. Podstawą dla wyodrębnienia tej kategorii zaburzeń stały się obserwacje. awersji. . mających mniejsze znaczenie urazowe. które niekiedy przejawiają się przez dziesiątki lat. . związanych z klęskami żywiołowymi. dyspareunii(bólów w czasie stosunku). izolowanie się. Zaburzenia adaptacyjne stwierdza się zwykle nie dłużej niż w miesiąc po. Zaburzenia seksualne o charakterze nerwicowym 152 u mężczyzn mogą dotyczyć zdolności do wzwodu(impotencja wzwodu). zaburzenia orientacji. psychoterapię krótkoterminową. Występuje dotkliwe. osłupienie)lub pobudzenie i nadmierna aktywność(ucieczka. opóźniony. natrętne przypomnienie sobie sytuacji lub wydarzeń we wspomnieniach. przejście na emeryturę itp. określa się. brak)i odczuwania szczytowania.migracja. wypadki. a próby ich usamodzielnienia na ogół nie przynoszą rezultatów. wychodząc naprzeciw tym pacjentom:przebieg zaburzeń jest w rej grupie chorych najczęściej przewlekły. Personel medyczny w tej sytuacji spełnia zadania terapeutyczne. farmakoterapię. Reakcja na cigżki stres i zaburzenia adaptacyjne F 43. aktów terroryzmu. napady. Trwają od kilku tygodni do 6 miesięcy. pochwicy. wyobrażeniach na jawie lub w snach oraz obojętnienie uczuciowe. braku potrzeb. glćwnie obniżenie nastroju. unikanie bodźców wywołujących wspomnienia. depresja. Zwykle pc trzech dniach objawy ustępują. gwałtu. utrata osoby bliskiej. pćżniej rozpacz. nadmiernego popędu. Druga grupa tych zaburzeń nosi nazwę. poczucie niemożności poradzenia sobie i ograniczona zdolność do wykonywania codziennych czynności. trwa nie dłużej niż rok. Są to opóźnione lub/i przedłużone reakcje na wydarzenie lub istnienie krćtko-lub długotrwałej sytuacji o wyjątkowo obciążającym i zagrażającym charakterze(w czasie wojngy. wystąpienie choroby somatycznej). Pełnienie roli społecznej pacjenta oraz utrzymywanie społecznego i emocjonalnego kontaktu z lekarzami srało się dla nich jedynym bardzo ważnym spzsobem zaspokojenia potrzeb własnych. zaistnieniu sytuacji trudnej lub zmiany życiowej(np. objawy różnorodne.. Są to zazwyczaj ludzie samotni o bardzo ograniczonych więzach społecznych. jaku trwałe zmiany osobowości po przeżyciu sytuacji ekstremalnej-(np.u byłych więźniów obozów koncentracyjnych). przeżycia tortur. Zaburzenie ma zwykle charakter przemijający. jednak nierzadko jako stosunkowo ograniczony zespół psychopatologiczny. holocaustu. Wyróżnia się ostrą reakcję na stres. zamartwianie się.szukając kontaktu i wsparcia. fuga).. Do tych wydarzeń zalicza się katastrofy żywiołowe. To samo dotyczy zaburzeń obserwowanych w okresie adaptacji do istotnych zmian życiowych lub do następstw trudnych. gniew. anhedomi. nagłą śmierć jednoczesną kilku bliskich osób. przygnębienie. lęk. która poprzednie nie miała zaburzeń psychicznych. stresującego"wydarzenia życiowego mogą wystąpić zaburzenia u określonym obrazie psychopatologicznym i przebiegu. U kobiet mogą się przejawiać w postaci braku reakcji na bodźce seksualne. niekiedy występują objawy lękowe i/lub RgTCSVWOC. itp. Przewlekłe późne następstwa. Postępowanie lecznicze we wszystkich tych zaburzeniach powinno uwzględniać interwencje kryzysowe. zatrudnienia. która charakteryzuje się szybkim ustąpieniem po nagłym przeżyciu katastroficznej sytuacji przez osobę. Większość tych zaburzeń występuje w przebiegu nerwicy. smutek. zorientowaną na wsparcie i na rozwiązanie problemu. zaburzenia lub brak orgazmu. stresujących"wydarzeń życiowych. gwałty. wytrysku(przedwczesny. sytuacje wojenne-bitwy itp.

który uprawiał zarówno w dzieciństwie. Pierwsze trudności lub niepowodzenia w podjęciu życia seksualnego mogą na zasadzie błędnego koła. co przeszkadza w nawiązaniu . małżeństwa. podczas których u pacjenta występuje wytrysk. jak i intensywnie w okresie ostatnich dwżch lat przed poznaniem obecnej narzeczonej. jak pacjent postrzega siebie oraz swoje trudności i problemy. Znaczenie ma także brak wiedzy i doświadczenia oraz konflikty z partnerem. jakie uczucia wzbudzają w szbie uczestnicy procesu wzajemnej komunikacji i interakcji. parasomnie). która przeżyła uraz seksualny w dzieciństwie lub ma wpojone sztywne normy moralne. Po kilku rozmowach. oraz środki farmakologiczne)jest raczej korzystne. o czym marzy. gdy występują u osoby. całym swoim zachowaniem. ale najczęściej wymaga współpracy partnera pacjenta. przy próbie zbliżenia pod wpływem alkoholu z przygodną znajomą podczas prywatki. relacji z innymi ludźmi:nader istotne jest. reakcjami wegetatywnymi. odrzucające seksualność i jej przejawy. Przykład. intonacją. zwłaszcza wtedy. Przez następne 2 lata pacjent nie podejmował prób rozpzczęcia życia seksualnego. ruchowymi. która nie zgadza się na stosunki seksualne przed ślubem. doszło do wczesnego wytrysku. jednak często dochodzi do różnorodnych pieszczot. Rokzwanie w przypadku wczesnego podjęcia leczenia(psychoterapia. utrwalenia odruchu warunkowego. Wiele przekazuje on również mimiką. rodziny. Od kilku miesięcy ma narzeczcną. udzieleniu informacji z mechanizmach przedwczesnego wytrysku. szkoły. Dla rozpoznania ważne jest także. Pacjent. W wieku 18 lat. Wiąże się to z onanizmem. która powinna dostarczyć jak najwięcej informacji na temat dolegliwości. Przyjmuje się. zgłosił się ze skargami na przedwczesny wytrysk. do czego dąży. że ma to znaczenie. Podstawowym sposobem ustalenia rozpoznania jest rozmowa. Rozpoznawanie nerwic. który jest uwikłany w wystąpienie lub utrzymywanie zaburzeń u chorego. lat 21. dotychczasowego przebiegu zaburzeń. co potrafią sobie przekazać i nazwać. co pragnie zmienić w sobie i w swoim życiu. pracy. skupianie się na przebiegu aktu i doznaniach seksualnych.Dużą rolę w wystąpieniu i utrwaleniu tych zaburzeń odgrywa lękowe oczekiwanie niepowodzenia. znacznych różnicach czasowych w dochodzeniu do orgazmu i wytrysk o nieszkodliwości onanizmu oraz wskazawek co dc możliwości przedłużenia cz przed wystąpieniem wytrysku skargi i obawy ustąpiły. w których występują i się nasilają. dysfunkcje seksualne nie spowodowane zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną(F 5 O53). o czym wspomina jakby mimochodem lub zaprzeczając. Wśród zespołów behawioralnych związanych z zaburzeniami fizjologicznymi wymienione zostają zaburzenia odżywiania się(F 5 O). objawów i cierpień pacjenta. okoliczności. stać się początkiem przewlekłych zaburzeń. partnerka gc wyśmiała. życia uczuciowego i seksualnego. aktualnej sytuacji pacjenta. Ważne jest uzyskanie szczegółowego wywiadu dotyczącego dzieciństwa. nieorganiczne zaburzenia snu(dyssomnia. który występuje w trakcie pieszczot przed immbiz pems. zwłaszcza techniki behawinalne. że w powstaniu i przebiegu tych zaburzeń istotną rolę odgrywają czynniki psychologiczne. ponieważ wtedy relacje seksualne stają się często narzędziem walki i manipulacji. Czasem nie mniej ważne informacje można uzyskać odczytując to. co pacjent stara się zbagatelizzwać. traktowanie sprawności seksualnej jako miernika własnej wartości. postawą ciała.

ponieważ w ten sposób wzorce zaburzonych. które określa lekarz. Ułatwia to lekarzowi trafne zrozumienie przekazywangych mu informacji oraz dostrzeżenie związku między problemami i konfliktami pacjenta. efekt placebo"stanowi istotną pomoc dla pacjentów z reakcjami nerwicowymi. kcmunikatżw niesłownych i własnego zachowania. umiejętności i motywacji do wyzdrowienia i współpracy z terapeutą. Nie oznacza tu naturalnie. nakreślić plan i sposób realizacji proponowanej terapii. wczuwa w ję@gcierpienia i dręczące go obawy oraz wątpliwości. W wielu przypadkach. lekarz musi pzrozumieć się z pacjentem zaspokoić jego oczekiwania oraz potrzeby uzyskania wsparcia i informacji. Ta poprawa samopoczucia jest określana mianem. Gdy wymienione warunki są spełnione. że psychoterapia jest podstawową metodą leczenia nerwic. opis indywidualnych mechanizmów etioparogenetycznych oraz ocenę jego możliwości. walorów moralnych. które-oprócz określenia zespołu psychopatologicznego-powinno zawierać charakterystykę psychologiczną pacjenta. wpływu na pacjenta. Pomocne jest. oddziaływań w ramach relacji lekarz-pacjent staje się najważniejszym czynnikiem leczenia. jego umiejętności fachowych. W psychoterapii indywidualnej (diadycznej) decydującą rolę odgrywa intensywmwięź emocjonalna. wiedzy zawodowej. psychoterapię zgćlnie możną podzielić na podtrzymującą i restrukturalizującą. z rozmaitych badań dodatkowych u poszczególnych pacjentów. Wspólnymi jednak celami stosowania tych odmian są: 1) zrozumienie i akceptacja przez pacjenta zależenia. a jego stylem interakcji z ludźmi. że jego zaburzenia i objawy mają uwarunkowania psychogenne: 2) usunięcie. wykorzystując systematyczne oddziaływanie za pomocą wypowiedzi słownych. a co za tym idzie-w stanie jego. Jednakże u większości pacjentów z nerwicami psychoterapię należy stosować w sposćb świadomy i planowy. Samz wzbudzenie i umocnienie nadziei na wyleczenie. sygnalizuje mu możliwe trudności i problemy.. elekt placebo"i jest wynikiem działania nieswogtychczynników leczniczych. oprócz obowiązkowego badania somatycznego i neurologicznego. w miarę możliwości. wówczas stosowanie psychologicznych. przyczyn wyzwalających i utrwalających zaburzenia: 3) stworzenie . że lekarz nie powinien przeprowadzić diagnostyki różnicowej i że nie należy korzystać. nerwicowych"relacji pacjenta z ludźmi ujawniają się czytelnie. że się go rozumie. Leczenie i zapobieganie Przyjmuje się powszechnie. Lekarz w swojej codziennej praktyce stale spotyka się z pacjentamigz objawami nerwicowymi i musi umieć im pomóc. Często na tej podstawie można sformułować pozytywne rozpoznanie. że się chce i potrafi mu pomóc że jest się zaangażowanym w jego sprawy. wiw możliwość uzyskania pomocy i ulgi przyczynia się do wystąpienia korzystnych zmian w stanie emocjonalnym pacjenta. ponieważ ułatwia im samodzielne radzenie sobie przyczyniając się w ten sposób do ustąpienia dolegliwości i powrotu dgTOWOOWBZ I. W zależności od celów. Niezbędne jest więc przekazanie pacjentowi. Stąd ogromne znaczenie osobowości terapeuty. Jest to isrztne. które mogą powstać w psychoterapii. pcwstająca i rozwijająca się między pacjentem i lekarzem w przebiegu leczenia.kontaktu i utrudnia powstanie empatii i zrozumienia u lekarza. Aby to osiągnąć. stwierdzając nerwicowy charakter przeżywania. postrzegania i zachowania pacjenta. czynności nerwowo-psychicznych i narządów wewnętrznych. zdolności dgsamounalizy i samokontroli. Dlatego też nie mniej ważna niż jego wiedza teoretyczna jest umiejętność wywierania psychoterapeutycznego. aby po ustaleniu rozpzznania.

Lekarz jest aktywny w rozmowie. obawach i uczuciach. dźwiękowy. udziela informacji. które stanowią o. Chorzy w pierwszej grupie charakteryzują się pozytywnymi doświadczeniami w rozwiązywaniu złożonych problemów i umiejętnościami w radzeniu sobie z trudnymi sytuacjami.przez uwzględnienie w wyborze stosowanych metod i technik oddziaływania zsobowości pacjenta i charakteru jego problemów: 4) poprawa samopoczucia pacjenta oraz jego fizycznego i społecznego funkC (006%10 Kl.monosympwmwycznychzaburzeń histerycznych. który zdaje sobie sprawę z możliwości. Do osiągnięcia wyników leczniczych nie jest niezbędne wywołanie głębokiego stanu hipnotycznego. Celem psychoterapii podtrzymującej. które trwają od 30 do 50 minut i odbywają się I-3 razy tygodniowo przez okres od kilku dni do 2-3 miesięcy. czuciowa-ruchowe zaburzenia histeryczne) można np.. kryzysowym i oddziałach surnatyez-. wskazuje na osiągnięcia i postępy. Często stosuje również pośrednią i bezpośrednią sugestię. zwiększenie jego tolerancji na trudne sytuacje i bardziej skuteczne sposoby radzenia sobie z nimi. Lekarz początkowo podczas rozmów. znaczny współudział chorób somatycznych lub zmian organicznych w o. zachęca i przekonuje. niekiedy udziela rad i wskazówek. gdy jest przekazana pacjentowi w stanie hipnozy. widząc u lekarza zainteresowanie. cieplngy itp. skupia się głównie na aktualnych sprawach i sytuacjach. nieszczęśliwi. przeżyciami. ukształtowania innej postawy wobec uwarunkowań i konsekwencji swoich zaburzeń. umożliwia mówienie o sobie. do wyrażania swoich uczuć. swoich dzlegliwościach. brak dezaprobaty lub oceny. Dlatego też przede wszystkim potrzebują wsparcia. która jest stosowana przeważnie w lecznictwie psychiatrycznym ambulatoryjnym. chęć zrozumienia i udzielenia pomocy. u n. może cna być skutecznym środkiem pomocniczym w leczeniu np. że za pomocą hipnozy u niektórych chorych można uzyskuć ustąpienie objawów. wykazują zespół cech. niekiedy po podaniu leków (np. długi okres tasowania biologicznych metod leczenia. małą zdolność dz psychologicznej refleksji. które trudno zmienić rokowanie przedstawia się niekorzystnie ze względu na długotrwałość. przykrych i intymnych stronach swojego życiu. Leczenie hipnozą powinno zawsze być uzupełnione innymi metodami psychoterapeutycznymi i . ułatwia wypowiedzenie się o najbardziej trudnych. kryzysu"życiowego. z jednoczesną energiczną sugestią słowną. nych jest zmiana stosunku pacjenta do dolegliwości i cierpień. do prób nowych rozwiązań. Wspólne dla pacjentów tych dwóch grup jest ich samopoczucie-najczęściej są napięci. Jest ona wskazana u dwóch odmiennych grup. niekiedy zrezygnowani i poddający się.zastosować bodziec bólawy (np. uspokaja. niejednokrotnie może sobie sprawić po raz pierwszy ulgę mówiąc o wszystkim. ograniczeń i niebezpieczeństw tej metody. pobudza do aktywności. dobrych rezerwach".prąd faradyczny) .. niekiedy i wobec życia. bezradni. postać zaburzeń.dożylne wstrzyknięcie preparatu Amytal) . przeżywania i reagowania. W niektórych przypadkach (psychogenne zaburzenia świadomości. zaburzeń wegetatywnych. Oznacza te. dążą do leczenia psychoterapią: początek ich zaburzeń był nagły i wiązał się zaistnieniem sytuacji urazowej. u innych-znaczne odprężenie i poprawę samopoczucia. W innych przypadkach sugestia słowna może być wypowiedziami w stanie czuwania pacjenta przy jednoczesnym pzdaniu placebo. z przeżyciem. kłopotami. modyfikacja jego sposobów postrzegania. W rękach doświadczonego i odpowiedzialnego terapeuty. m in.najkorzystniejszych warunków współdziwania terapeuty i pacjenta. pełni obaw i niepokoju. zaburzeń snu itp. podeszły wiek. w jeszcze innych może być najbardziej skuteczna wówczas. wyjaśnia i tłumaczy. Obery ma możność podzielenia się swoimi zmartwieniami. Chorzy z drugiej grupy znajdują się w sytuacjach. niekiedy nawet dyrektywny.

Wyjaśnienie i dostrzeżenie głównych bodźców i sytuacji chorobotwórczych. skonfrontowania własnych ocen ze zdaniem innej osoby. Integrująca (restrukturalizująca) psychoterapia systematyczna jest wskazana u pacjentżw z przewlekłymi nerwicami. Osiągnięcie takiej reorientacji stanowi główne zadanie tego typu psychoterapii. oraz w wytworzeniu zachowania pożądanego. co niekiedy jest równoznaczne z modyfikacją osobowości. pacjent ma mzżność przemyślenia pewnych faktów. obejmuje-jak w psychoterapii podtrzymującejodreagowanie pacjenta. Dąży do uzyskania zmiany zasadniczych postaw pacjenta. interpretacja emocjonalnycwydarzeń w życiu pacjenta. która polega na stosowaniu systematycznych planowych ćwiczeń. Psychoterapia grupowa w warunkach ambulatoryjnych jest zwykle stosowani samodzielnie. ćwiczenia odwykowe (awersyjne) . oprócz swojego specyficznego działania. pacjent musi systematycznie ćwiczyć przez wiele tygodni. początkowo pod kierunkiem personelu medycznego. Pierwszy etap wymaga nawiązania kontaktu. Terapia stawiająca sobie takie cele trwa zazwyczaj długo (kilka miesięcy) . wymaga kilkudziesięciu spotkań terapeutycznych. ćwiczenia negatywne. za którą następuje faza reorientacji. arteterapią. Podobne korzyści może przynieść psychoterapia treningowa. Ważne odmiany to psychodrama i pedagogiczne odgrywanie ról. odtwarzanie układów i relacji z innymi ludźmi. reakcji lub wzorców zachowania. dostrzeżenia pewnych związków. Jest to faza wypracowania wglądu. choroby i utoczenia oraz jego postępowania i przeżywania. Grupy liczące 9-I I uczestników mogą mieć charakter otwarty lub zamknięty. Istnieją rozmaite sposoby stosowania technik behawioralnych: ćwiczenia pozytywne. ich skład może być hetero-lub homogenny. modelowanie i naśladownictwo. ich związków z życiem i cechami osobowości pacjenta oraz objawami i przebiegiem zaburzeń. źródeł swoich trudności i sposobów przeżywania oraz reagowania. na'przykład przeżywane w życiu konflikty. W większości przypadków należy po kilku seansach hipnotycznych zastosować trening autogenny. pomagających w wygaszeniu nieprawidłowych nawyków. niekiedy fizykoterapią itp. w trakcie którego pacjent sam wywołuje u siebie stan odprężenia psychicznego. terapią ruchową. terapią zajęciową. trwają do 2 godzin. Wszystkie wymienione formy aktywności grupowej. Polegają na odgrywaniu pewnych scen przez pacjentów przy współudziale terapeutów oraz na omawianiu ich przebiegu i analizie zawartych treści. polegająca nazmianiestosunku pacjenta do siebie. Gdy rozmowa dotyczy szczególnie bolesngychi drażliwych tematów czy sytuacji z życia. jego mówienie o najtrudniejszych sprawach i zagadnieniach (catharsis) . Często psychoterapię indywidualną kojarzy się-zwłaszcza w warunkach leczenia stacjonarnego-z psychoterapią grupową. Ta postać psychnerupii stosowana jest głównie w oddziałach stacjonarnych. a ich treść i charakter są zróżnicowane. ich ogólna liczba może wynosić od 10-15 do 30-40. Terapia ta jest określana jako terapia behawioralna. gdy wprowadzi się także terapię grupową. Niekiedy szybszą poprawę uzyskuje się wtedy. Spotkania odbywają się najczęściej I-4 razy w tygodniu. stopniowo coraz trudniejszych. . Aby opanować tę umiejętność. jego związków z ludźmi przyczynia się do tego. możliwe uzależnienie się pacjenta od lekarza i hipnzzy. Podobny charakter mogą mieć scenki pantomimiczne. że pacjent stopniowo jakby własnym wysiłkiem dochodzi do rozumienia samego siebie.stosowane niezbyt długo ze względu na. w których duże znaczenie ma także przekazywanie innym przeżywanych emocji.

klunazepam (uzależniający) . problemów i emocji. zaburzeniami snu itp. mazałam (Halcion-0. Choć przyczyny takiego postępowania lekarzy są zrozumiałe. Należy również wymienić nadal stosowaną pochodną difenylumetanu (Hydroxizinum. Istnieje niebezpieczeństwo uzależnienia się od tych leków. Nervogran) lub prometazynę (Diphergan) -do 50 mg dziennie. promazynę-do 500 mg dziennie (w psychogeriatrii) . Poza tym niekiedy podaje się środki roślinne oraz ich mieszanki (Nleospazmina. aby lekarz ograniczył liczbę stosowanych specyfików do lepiej znanych mu z doświadczenia i aby dążył do ich szybkiego odstawienia ze względu na prawdopodobieństwo uzależnienia się chorego oraz niekorzystnego wpływu na jego motywację do stosowania psychoterapii. Valium) -5-15 mg dziennie. a nawet właściwej pomocy. Jednak również błędne jest twierdzenie niektórych psychoterapeutów. W wielu przypadkach właściwe jest kojarzenie psycho-i farmakoterapii. Pramolamdo 300 mg dziennie oraz selektywne inhibitory wychwytu serotoniny fluoksetyna (Prozac-0. jeśli-poprzez proces społecznego uczenia się-sprzyjają korekcji nieodpowiednich postaw i rozwijają umiejętność rozwiązywania problemuw. ma charakter identyczny lub podobny. ale wyraźnie uzależniający!) . nie udziela się pacjentowi optymalnej. Z pochodnych benzodiazepiny chlordiazepoksyd (Elenium. działanie których. jest ono jednak błędne. Szeroko stosuje się także środki. nitrazewn (Mogadon) -5-10 mg na noc (o działaniu nasennym. związanych z lękiem. Z innych leków przeciwdepresyjnych stosuje się opipramol (lnsidon. Na ogół samym stosowaniem leków. nawet uwzględniając wykorzystanie czynnika sugestii. zaburzeniami wegetatywnymi i czuciowaruchowymi. że podczas stosowania psychoterapii pacjentom nie należy podawać leków. sposobów reagowania i zachowania. Librium) doustna dawka dobowa-5-20 mg. Ouwoksamina. stąd konieczność ich krótkotrwałego podawania. doksepinę (Sineąuan) -do 300 mgdziennie. diazepam (Relanium. natręctwami. chlorpnnyksen (Truxal) -do 80 mg. Nervosol. Farmakoterapia. ich kombinacje-np. gdy są stosowane u pacjentów z zaburzeniami nerwicowymi. pochodne atropiny i sporyszu. które przede wszystkim wpływają na układ autonomiczny (Propranolol do 40 mg dziennie. W niektórych przypadkach-np. Hydiphen) -do I 50 mg dziennie (zwłaszcza w leczeniu nauęctw!) . imipraminę (w agarufbii) . 3 mg) . Najczęściej w leczeniu nerwic stosuje się leki anksjolityczne (ataraktycznekojące) . medazepam Oudotel) -10-30 mg dziennie.mogą być wykorzystane do celów psychoterapeutycznych. paroksetyna. ponieważ skuteczne stosowanie systematycznej psychoterapii jest często dopiero możliwe po zmniejszeniu znacznego nasilenia cierpień.u pacjentów z zespołami astenicznymi i cechami rozkojarzenia . Atarax) -2060 mg dziennie doustnie lub domięśniowo (lek bezpieczny! Z leków trą (pierścieniowych o działaniu przeciwdepresyjnym stosuje się klomipraminę (Ana (ranił. Bellacom) . Lekarze dyspznują obecnie bardzo dużą liczbą rozmaitych środków farmakologicznych. 20-Psychiatria. alprazolam (Xanax-I-2 mgdziennie) . Farmakoterapia jest w praktyce niekiedy główną czy nawet jedyną metodą leczenia nerwic. obniżeniem nastroju. tiorydazynę (30-60 mgdziennie) . oksazepam (Oxazepam) 10-30 mg dziennie. jeśli ułatwiają pacjentom ujawnienie i omawianie ich konfliktów. Dlatego też wskazane jest. 25-I mg) . temazepam (Signopam) -20-40 mgdziennie.

Nieraz zaburzenia są tak nasilone. preparatów hormonalnych (np. możliwość stworzenia i realizacji określonego reżimu i programu leczenia w warunkach oddziału stacjonarnego. bez udzielania długotrwałych zwolnień chorobowych. aktorzy. jest określana przez czynnik sugestywny (wiara w skuteczność procedur wodnych oraz związanych ze stosowaniem prądów) .testosteron. . Orzekanie o niezdolności do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia (I grupa inwalidzka) jest bardzo rzadko celowe. Ma to zresztą znaczenie w każdym przypadku leczenia pacjenta z nerwicą.sprzedawcy. turystyka. zarówno dodatnich. Definicja i pozycja nozologiczna. prawidłowe odżywianie. związanych zwłaszcza z kontrowersyjną zasadą jej uzależnienia od okresowych badań stanu zdrowia chorego. oprócz działania bodźcowego. środków tonizujących (np. fobijna. szerokiego kierowania do uzdrowisk lub przyznawania rent inwalidzkich.cola) . jak i ujemnych.przez bezrobocie: 8) grupy zawodowe pracujące w warunkach znacznego obciążenia psychicznego (np. Ponieważ jednak terapia nerwic musi być jak najbardziej zindywidualizowana. Wyniki leczenia sanatoryjnego są także związane ze zmianą środowiska i ewentualnym uregulowaniem trybu życia (stosunek czasu przeznaczonego na aktywność i wypoczynek. histeryczna) . I/. Najczęściej wymienia się następujące grupy o zwiększonym ryzyku zachorowa (118. robotnicy pracujący na zmiany itp. czynności ruchowe. że pozostawienie pacjenta w pracy pogarsza jego stan i przekracza jego możliwości. gdy specyficzny rodzaj pracy jest niewspółmierny do możliwości pacjenta i można zalecić zmianę rodzaju pracy lub zawodu albo wykonywanie pracy w mniejszym zakresie. które usiłowały popełnić samobójstwo. W warunkach leczenia sanatoryjnego istotną rolę odgrywa fizykoterapia. Większość chorych przejawiających nerwice może i powinna być leczona w warunkach ambulatoryjnych.k 9) jednostki z subklinicznym zespołem nerwicowym: 10) osoby. niekiedy dopiero przyznanie renty umożliwia oddziaływanie terapeutyczne. przy czym jej skuteczność. również i te metody postępowania i oddziaływania powinny być wykorzystane w razie istnienia wskazań. Często dopiero zmiana otoczenia chorego. giętka i do stosowana do konkretnych możliwości oraz okoliczności. wobec ktćrych rodzice mają negatywne postawy: 2) dzieci z rodzin rozbitych: 3) dzieci z rodzin społecznie i ekonomicznie dyskryminowanych: 4) dzieci wyrastające w warunkach długotrwałego konfliktu rodzinnego 5) studenci: 6) wdowy: 7) jednostki narażone na utratę statusu społecznego. udział w rozrywkach. sport. zakładające konieczność identyfikacji grup zwiększonego ryzyka i opracowanie dla nich planów prewencji.regulacji gruczołów dokrewnych-istnieją wskazania do podawania witamin. Zapobieganie. Zaburzenia reaktywne. lektura. Każda decyzja tego typu wymaga starannego rozważenia ewentualnych skutków. np. dziennego lub sanatoryjnego stwarza optymalne warunki dla intensywnej terapii. ograniczenie środków pobudzających) . tyroksyna) . 1) dzieci nowo narodzone. Obecnie powodzenie rokują programy działań profilaktycznych. wskazania mogą zachodzić w niektórych przypadkach długotrwałych nerwic o znacznym nasileniu objawów (nerwica natręctw. Do przyznania Ul grupy inwalidztwa wskazania istnieją wtedy. Adam Bilikiewicz. lekarze.

uzupełniając go o te kategorie rzzpoznawcze. Psychozy reaktywne właściwe: a. W niniejszym podręczniku przyjmujemy podział obowiązujący w Polsce. IV. W polskiej psychiatrii podział ren jednak utrzymuje się. Stefan Leder w rozdziale poświęconym nerwicom. które trudno byłoby jednoznacznie określić jako psychozy. Depresja reaktywna. iż reakcja psychotyczna powstała w wyniku jakiejś sytuacji psychospołecznej (distresu) . które znajdują się w klasyfikacji międzynarodowej. Podział kliniczny zaburzeń reaktywnych. chociaż można się zgodzić. psychozy reaktywne". Reaktywny zespół paranoiczny. z zarzutem. Przede wszystkim lepiej unikać określenia. aby odróżnić tę kategorię diagnostyczną od nerwic. Histeryczne zespoły psychotyczne. W starszych podręcznikach psychiatrii rozdziały poświęcone rej problematyce opatrywano tytułem. b. c. trwającej dłuższy CZ'IS. a. c. Ad.O stanach czy zaburzeniach reaktywnych mówimy tradycyjnie w przypadkach objawów wywołanych przez uraz psychiczngy Quvcńorwmw) . przedstawia się następująco: 1. Zaszeregowanie nozolugiczne zaburzeń reaktywnych według kryteriów tradycyjnych oznacza. Obraz kliniczny. . lecz psychosojogennych. uraz psychiczny". Reaktywna psychoza schizofrenoidalna (paranoidalna) . Jarosza (19883. istnieje wiele przykładów. W Międzynarodowej Klasyfikacji ICD-10 zrezygnowano z podziału na psychozy i nerwice. Ostra reakcja na stres. klęska żywiołowa. c czym pisze prof. śmierć osoby bliskiej itp) . iż należą cne do objawów psychopatologicznych egzogennych (w odróżnieniu od endogennych) . Il. iż chudzi o silny jednorazowy bodziec. Chociaż tak rzeczywiście może być (np. świadomości i tożsamości. Obecnie podejście do tych zaburzeń jest szersze i uwzględnia zespoły psychopatologiczne. które jest zbyt ogólnikowe i sugeruje. będący niewielką modyfikacją klasyfikacji zaproponowanej przez M. że obydwa re terminy nie były i nie są dalej dość precyzyjnie zdefiniowane.katastrofa. Zaburzenia przystosowawcze. 1. Klasyfikacja. Epizodyczne stany reaktywne: a. b. Reakcje dysocjacyjne z zaburzeniami pamięci. . Zespoły sytuacyjne (pograniczne między reakcją psychotyczną i symulacją) . a nie somatogennych. 111.

c.katastrofa kolejowa) i trwa od kilku godzin do kilku dni. która nie podlega osobowościowym mechanizmom integracyjnym i kontroli działania. chociaż jej obraz kliniczny może . Pod wpływem stresu psychospołecznego mogą się pojawić stany podobne do transu z poczuciem derealizacji i depersonalizacji (wszystko. strachu. Przytacza się tutaj niektóre przypadki dezercji z wojska czy z innego posterunku. re samobujstwa.a. Reakcje dysocjacyjne mogą przybierać bardzo zróżnicowany obraz kliniczny. stanowią również reakcję na stres psychospołeczny. wycofanie się z kontaktów społecznych itp. np. odległe. działania we śnie". mówiąc np. panicznej ucieczki przed siebie (opisywano np.afekt patologiczny omówiony przez prof. ja będę mogła wrócić na studia. Zaburzenia przystosowawcze. Zachowanie pacjenta uderza nienaturalnym spokojem i zobojętnieniem. albo osłupienia (stuporu) przypominającego odruch znieruchomienia u owadów.ludzi. jest obce. wybuchy gniewu. zmienione. Sprawia wrażenie. gdy natężenie i czas trwania odczynu przekracza zwykłą miarę. relegowanie ze szkoły lub studiów. lęku. Il. Zwykle przejawia się zaburzeniami emocjonalnymi pod postacią paniki. stany lęku. Jarosza w rozdziale poświęconym psychopatologii ogólnej. śmierć kogoś bliskiego. która odczuwała lęk przed powrotem na studia (po dłuższej przerwie) powtarzała wielokrotnie zdanie (persewerując) : . Ich główną cechą jest nagle zdekompensowanie dotychczas sprawnych mechanizmów przystosowawczych. porzuceniu niektórych ról społecznych. Z punktu widzenia klinicznego może chodzić o reakcje depresyjne. prawda? W starszym piśmiennictwie krótkotrwałe reakcje psychotyczne określono obrazowym terminem "reakcji krótkiego spięcia". b. Pewna pacjentka. niepokoju. nagle nieoczekiwa. pustki emocjonalnej"-zobojętnienie wobec wszystkiego. utrata pracy. sam sobie wydaje się obcy) .rozpad rodziny. porażenia emocjonalnego". O depresji reaktywnej mówimy wówczas.o fizjologicznym przygnębieniu będącym adekwatną reakcją na doznaną przykrość czy uraz. Niekiedy reakcja przybiera charakter. co go otacza. Polegają one na pogorszeniu funkcjonowania społecznego. podpalenia itp. Zaburzenia orientacji i subiektywnie odczuwana utrata kontaktu ze światem realnym bywa przez chorych porównywana do. Reakcja na stres wyzwala bowiem silną emocję. Depresja reaktywna nie ma nic wspólnego z depresją endogenną. którzy w atawistycznym odruchu fugi wybiegali z płonącego domu wynosząc jakiś mało ważny przedmiot-budzik. W obrazie klinicznym mogą jednak górować zaburzenia napędu psychuruchowego pod postacią nagłego pobudzenia. Nliekiedy terminu tego używa się w niewłaściwym znaczeniu. pustą teczkę. Depresja reaktywna. napadu uczuciowego"albo. zaburzenia zachowania (antyspołeczne) . Do epizodycznych stanów reaktywnych z zaburzeniami świadomości i pamięci zalicza się tzw. Określoną wartość diagnostyczną mogą mieć wypowiedzi i zachowania pozostające w treściowym związku z rodzajem wydarzenia stresowego. Czynnikami wywołującymi są wydarzenia i trudności życiowe przekraczające indywidualne możliwości adaptacyjne jednostki.Ostra reakcja na stres powstaje nagle w wyniku zadziałania wyjątkowo silnego czynnika psychicznego lub fizycznego (np. książkę-będący akurat w zasięgu ręki) . co chorego otacza. Ad.

Ludzie nieufni.różnego rodzaju bólćw. pieniacze itd. prof. a więc zaburzenia rytmów biologicznych. obraża sąd zarzucając mu stronniczość lub przekupstwo. że nie ma zasadniczej różnicy między reaktywnym zespołem uojeniowymi paranoicznym. winy innych osób. w którym urojenia są logicznie spójne. W terminologii panuje pewne zamieszanie. chociaż przeważnie mają one charakter demonstracji. a odczyn emocjonalny adekwatny do wypowiadanych treści. podejrzliwi. paranoiczny"mamy na myśli zespół psychopatologiczny. Dc sprawy rej powrócimy (por. beztematyczny. Używając określenia. gdy uda się ustalić rzeczywisty związek przyczynowy między czynnikiem reaktywnym a pojawieniem się psychozy. Określenie zespuł urojeniowy nie precyzuje zatem. Całkiem innym zagadnieniem jest typ osobowości przedpsychnycznej (przed chorobowej) . oddziaływania. pieniaczegc itp. mówiąc o odczynie urojeniuwym (paranoicznym) . W miejsce poczucia malej wartości. zazdrości i niewierności małżeńskiej. c. Na ogół nie pojawia się też lęk prekordialny. zaparcia stolca itd. trzeba określić jego rodzaj: np. świadczący o zwartej strukturze osobzwoici. Jest te istotny element diagnzstyczny. winy. a to staje się powodem kolejnych spraw sądowych. Na ogół są to bardzo rzadkie przypadki. łatwiej reagują odczynem urojeniowym. Taką sytuacją mogą być np.) . wolno płynący.wykazywać pewne podobieństwo do tego zespołu psychopatologicznego. . w tym przypadku karnych o obrazę sądu. Nie należy lekceważyć wypowiadanych przez chorych gróźb samobójczych. ksobnego. zazdrości. który w większym lub mniejszym stopniu usposabia do reakcji urojeniowej. stając się przyczyną przewlekłego stanu urujeniowego. O reaktywnym zespole schizofenoidalnym. Nie spotyka się też zwykle w depresji reaktywnej objawów somatyzacji (np. Zazwyczaj są to urojenia różnej treści (prześladowcze. Stres psychospołeczny może być czynnikiem wyzwalającym prawdziwą psychozę schizofreniczną (w sensie procesu endogennego) . Chorzy tracą łaknienie i chęć do jakiegokolwiek działania. czuli na opinię innych osób w trudnych sytuacjach życiowych.b. że związek czasowy zdarzeń i choroby nie musi dowodzić związku przyczynowo-skutkowego. popada w tzw. przewrażliwieni.reakcja paranoiczna typu prześladowczego. Powsrające błędne kołu pogrąża pieniacza coraz bardziej. Namyslowskiej) . Nastrój dysforyczny (zrzędliwy. W związku z tym. gniewliwości) gćruje nad smutkiem. natomiast zaburzenia snu dotyczą raczej I fazy.rozdz. Reaktywny zespól paranoiczny o różnym czasie trwania należy Je częstych odczynów psychotycznych. a więc pod wpływem stresu psychospołecznego. Urojenia wchodzą oczywiście w zakres luźnych zespołów psychotycznych. samcoskużania się. ubiegający się o odszkodowanie czy satysfakcję moralną. ale w tym miejscu warto wspomnieć.pieniactwo. Człowiek dążący dc zaspokojenia roszczeń.rzeczywiste krzywdy lub brak zadośćuczynienia w procesie cywilnym. o jaką psychozę chodzi. czyli zasypiania. wykazującym pewne podobieństwo do schizofrenii paranoidalnej mamy prawo mówić tylko w takim przypadku. Trzeba bowiem pamiętać. odnoszące. pełen niezadowolenia. które z punktu widzenia psychopatologii stanów reaktywnych jest odczynem paranoicznym. pretensji. Dochodzący swych praw popełnia błędy. Nie ma też gorszego samopoczucia rano. w depresji reaktywnej pojawia się poczucie krzywdy.

częściej jednak dołączają się jakościowe zaburzenia świadomości z dezorientacją chorego we wszystkich kierunkach.Poza urojeniami treści prześladowczej i odnoszącej. 10-4-5 itd. Polega on na uporczywym milczeniu w stosunku do dorosłych obcych. Najczęściej wymienia się tutj tzw. iż. chodzi o zachowanie właściwe dzieciom. marszczy czuło. W moim przekonaniu chodzi o pogranicze psychozy i symulacji.zespół Gansera.mężczyźni falsetem. badany odpowiada 6.mutyzm wybiórczy tselektywny) . zwykle nie ma na to dostatecznych dowodów. np. Charakterystycznymi cechami otępienia rzekomego są: zachowanie bezradne. mówią szczebiotem. 3-3-10. występujący najczęściej u dzieci. Pokazowy charakter objawów i podatności na sugestię ułatwia rozpoznanie różnicowe. zbliżonych do prawidłowych. IV. . Mogą mieć charakter osłupienia (stuporu) z elementami katalepsji sztywnej lub woskowej. w reaktywnej psychozie paranoidalnej stwierdza się częściej omamy rzekome niż prawdziwe. związanymi często tematycznie z sytuacją urazową. Niektóre odpowiedzi mają świadczyć o zupełnej gnacie poczucia barw: krew jest biała. który występuje pod postacią otępienia rzekomego (prewdzdememiw) lub puerylizmu. mydło uważa za czekoladę i z apetytem je spożywa.pytanie o liczbę palców u jednej ręki. Istnienie zaburzeń świadomzici w zespole Gansera jest supozycją starszych autorów. podczas gdy w obecności członków rodziny i rówieśników dziecko zachowuje się swobodnie. Ad. Również polecenia badany wykonuje w sposób nieudolny. Histeryczne zespoły psychotyczne mogą wykazywać różny obraz kliniczny. odpowiadając na pytania bez żadnych zahamowań. Do histerycznych zespołuwzaliczyłbym też tzw. dorosła kobieta bawi się lalką przemawiając do niej czule itd.-znamienna jest gra mimiki-badany jak gdyby z wysiłkiem zastanawia się nad zdpowiedzią. 111. jest dalekie od konsekwencji widywanej w samutogennychpsychozach z zaburzeniami świadomości. podanym długopisem pisze odwróconą stroną. logicznie nie usystematyzowanymi. śnieg czerwony itd. Świadczy ono o uruchomieniu mechanizmu obronnego regresji (cofania się do okresu dziecięcego) . Chorzy używają zdrobniałych określeń. Zachowanie chorych uderza demonstratywnoicią. iż występuje on bez pseudodemencji. zaś dolna część twarzy pozostaje winka. wybiórczy (amnewupum) . sadza w kominie zielona. np. Stany takie zalicza się do psychoz zamroczeniowych (zamroczenie histeryczne) . chociaż zdarza się. udzielanie odpowiedzi na proste pytania. Sam termin sugeruje. Ad. trudno też byłoby je zaliczyć do świadomej symulacji. ruchy są zwolnione. Do objawów otępienia rzekomego mogą się dołączyć cechy puerylizmu. Pojęcie zespołów sytuacyjnych wiąże się najczęściej z pobytem w więzieniu (psychoza więzienna) lub inną trudną sytuacją życiową (sprawa karna) . Utrzymująca się niepamięć retropsychotyczna ma przeważnie charakter katatymiczny. Zespoły sytuacyjne nie dają się jednoznacznie zaszeregować do psychoz histerycznych.

przyznają się"do symulowania objawów. Chorzy ci później. Poza opisem poszczególnych metod psychoterapii i somatoterapii. w jakiej doszło do zaburzeń. Problem udawania choroby psychicznej (symulacja). wstrząsu". jak i wyolbrzymianie rzeczywistych dolegliwości lub objawów (agrawacja) . Znane są przypadki udawania choroby umysłowej przez rzeczywiście psychicznie chorych. nie wyklucza istnienia prawdziwej choroby psychicznej. Wskazówki na ten temat znajdzie czytelnik w kilku miejscach podręcznika. że udawanie choroby (symulacja) . Symulant przeważnie ujawnia wybitne poczucie choroby psychicznej. . Leczenie. Usunięcie czy zminimalizowanie stresu psychospołecznego rzadko leży w możliwościach lekarza. Objawy osoby symulującej nie układają się w konsekwentny zespół psychopatologiczny. np. Przy badaniu i rozpoznawaniu symulacji jest dobrze pamiętać o następujących zasadach: Symulacja służy zawsze do jakiegoś celu. Wykrycie symulacji u osoby dobrze obznajomionej z psychiatrią. Trzeba jednak pamiętać. Osoba symulująca wystawia na pokaz najcięższe zaburzenia pamięci i orientacji. Od strony rozpoznawczej problem ten ma duże znaczenie praktyczne. Rokowanie w zaburzeniach reaktywnych zależy od kilku czynników. nie jest wcale zadaniem łatwym. cywilnych.reakcjach urojeniuwych. Uwagi te dotyczą również symulacji. czyli wypływa z określonych pobudek. Najczęściej chodzi o zamiar uniknięcia odpowiedzialności karnej. Na ogol w miarę oddalania się w czasie od urazu psychicznego. Postępowanie lecznicze w zaburzeniach reaktywnych nie odbiega od terapii innych zaburzeń psychicznych. ale przede wszystkim ud osobowości pacjenta. niż się powszechnie uważa. Najczęściej tworzą one zespoły sprzeczne w sobie lub nie istniejące. Błędem jest też okazywanie zainteresowania poszczególnym objawom i zachowaniom badanego. Tak jak przyznanie się oskarżonego do winy. rentowych itd. Szczególnie trudne jest to w przypadkach depresji reaktywnej po otrucie kogoś bliskiego lub tzw. prokuratorskich. są natomiast zupełnie bezkrytyczni wobec rzeczywistych zaburzeń.W stanach tych obserwuje się chwiejność uczuciową i skłonność do płaczu. nie musi być dowodem dokonania przestępstwa. Symulacja zdarza się znacznie rzadziej. zwłaszcza w orzecznictwie dla celów sądowych. zachęcałbym do przestudiowania rozdziału prof. podczas gdy w większości ciężkich churub umysłowych poczucia tego brak. że symulował. stopnia jego dojrzałości i sytuacji. równocześnie zachowuje zdolność dostosowania do sytuacji i funkjOOOW (1113. omamów itd. nie musi być zawsze dowodem udawania choroby. Rozmowa z osobą podejrzaną u symulację musi być przeprowadzona bardzo umiejętnie i rozważnie. Wystrzegać się należy pytań sugerujących objawy psychopatologiczne. kiedy odczyn jest wyrazem przeżycia autentycznego. nasilenie objawów słabnie. Przyznanie się badanego do tego. .urojeń. Rokowanie.

że tzw. poświęconego doraźnej pomocy psychiatrycznej. Trzeba pamiętać. Termin. ale ciągle jeszcze ma na świecie gorących zwolenników i propagatorów. które mogą niekiedy rzeczywiście wzbudzać wesołość stykających się z nim osób. bagatelizowaniu skarg. Drugi rozdział obejmuje kilka grup zaburzeń: zaburzenia odżywiania się. chorobom i zaburzeniom psychosomatycznym". Istnieją naukowe towarzystwa psychosomatyczne. krytykowaniu pacjenta. Stanowisko ekspertów Światowej Organizacji Zdrowia (twórców ICD-10) nie sprowadza się tylko do spraw nazewnictwa.Wardaszko-Łysków sklej. chociaż jedynie w podtytułach. dysfunkcję seksualną nie spowodowaną zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną. Adam Bilikiewicz. czasopisma psychosomatyczne. lekceważeniu objawów. W leczeniu zaburzeń reaktywnych i zespołów symulacyjnych przeszkadza niekiedy niewłaściwa postawa otoczenia. katedry psychosomatyki w uczelniach medycznych itd. dotyczący zaburzeń nerwicowych. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 nie występuje odrębny ruzdzid poświęcony. kierunek wyroslgy z psychoanalizy. Wstęp i definicja. polegająca na odrzucaniu.medycyna psychosomatyczna. oparte na bogatym doświadczeniu klinicznym Autorki. Czytelnik znajdzie w nim wskazówki praktyczne. zaburzenia psychiczne związane z połogiem. związanych ze stresem i pod postacią somatyczną" (840-148) oraz w. Z punktu widzenia dydaktycznego rozbicie grupy objawów i zaburzeń psychosomatycznych (mających wszak wspólną patogenezę) nic wydaje się jednak trafne. przeciwdepresyjnych i anksjolitcznych) . 18. a w szczególności w. wspomniane czynniki psychologiczne i behawioralne związane z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach. nie sklasyfikowane gdzie indziej. Obowiązkiem lekarza jest jednak zachowanie powagi i usiłowanie wniknięcia w pobudki zaburzeń i objawów. nieorganiczne zaburzenia snu. Rola czynników psychologicznych i behawioralnych w genezie niektórych chorób somatycznych (problem chorób psychosomatycznych). pouczaniu go. omówił prof. nadużywanie substancji nie powodujących uzależnienia i nie określone zespoły behawwralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi oraz czynnikami fizycznymi. Pierwszy rozdział. Leki powinno się jednak stosować przez krurki czas. aby nie utrwalać u chorego poczucia konieczności długotrwałego leczenia. Leder. zaburzenia psychosomatyczne"nie został z międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 całkowicie wyeliminowany i występuje w wielu miejscach. także personelu szpitala. . Jak jednak wynika z konstrukcji międzynarodowej klasyfikacji ICD-10. Niekiedy konieczne jest połączenie psychoterapii elementarnej z psychcfarmaknerapią (włączenie leków przeciw psychotycznych. Związek czynników psychologicznych z niektćrymi objawami i chorobami somatycznymi można odnaleźć w dwóch rozdziałach: . Czynnikach psychologicznych i behawioralnychzwiązanych z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach". Zespołach behawioralnychzwiązanych z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi" (F 5 O-F 59) . Zaburzeniach nerwicowych. lub na zupełnie niedopuszczalnym wyśmiewaniu i wyszydzaniu jego zachowań. zwyciężył głos umiarkowania i rozsądku w podejściu do rej trudnej dziedziny. nie tylko miała.

psychosomatyczny"bywał używany w dwojakim znaczeniu. Pojęcie. chorobę wrzodową. urazu psychicznego"jest zresztą zbyt szerokie. Zwolennicy tego kierunku. Klasyczna definicja choroby psychosomatycznej określała tym terminem taką chorobę somatyczną. chzrób psychosomatycznych"od czasów Franza Alexandra stale się wydłużała. Drugi kierunek badawczy. zapoczątkowane przez Hansa Selye go. czyli ogólnego kierunku teoretycznego. Jego głównymi przedstawicielami byli Franz Jexander i Flanders Dunbar. wykazały. zapoczątkowany na początku lat sześćdziesiątych przez Waliła i jego współpracowników z Garneli University w Stanach Zjednoczonych. trwający właściwie po dzień dzisiejszy. nazywany okresem psychodynamicznym. trwający około 30 lat. Badania nad stresem. Drugi okres. żeby nie powiedzieć ogólnikowe. wiązał się ściśle z badaniami nad stresem i jego wpływem na powstawanie chorób. Pierwszy. W rozwoju tej dziedziny wyodrębnia się zwykle dwa okresy. zdominowali zwolennicy psychoanalizy. Ażeby skończyć z rozważaniami terminologicznymi w psychosomatyce. albo terminem tym określało się konkretną grupę chorób. Dużą zasługą P. zapoczątkowany został również w Stanach Zjednoczonych. ktćremu nadane nazwę uogólnionego zespołu przystosowania (generał adaptation syndrome-GAŚ) . uważany za klasyka psychosomatyki. niektóre koncepcje wywarły silny wpływ na sposób myślenia lekarzy. psychoanalitykuw z Zygmuntem Freudem na czele. którzy nauczyli się doceniać rolę czynnika psychologicznego w etiopatogenezie wielu chorób somatycznych. dychawicę oskrzelową. trzeba wyjaśnić. nadczynność tarczycy i gościec pierwotnie przewlekły. w etiopatogenezie których dowiedziono znaczącej roli czynnika psychologicznego (głównie emocjonalnegokw takim przypadku muwiło się o chorobach psychosomatycznych w węższym ZDdCZCOlU. zapalenie wrzodziejące jelit. Zmiany czynnościowe związane z działaniem stresu obejmują wszystkie mechanizmy neurofizjologiczne i naruszają homeostazę. że długotrwale działanie stresu wywołuje zbiór nieswoistych reakcji zrganizmu. co cieszyło . a te z kolei powodują uszkodzenia różnych narządów. Dunbar było wprowadzenie hipotetycznej klasyfikacji typów osobowości usposabiających lu zachorzwania na określoną chorobę psychosomatyczną. Chociaż poglądy na istotę zaburzeń psychosomatycznych ewoluowały. Albo odnosił się on do koncepcji choroby. Lista. Alexander. wprowadzili do badań rygory eksperymentu naukowego z zakresu psychofizjologii i zastosowali metody epidemiologiczne nad rolą czynników psychologicznych i socjologicznych w zachorowalności. bywa określany psychofizjulogicznymi podobnie jak pierwszy. zwanego medycyną psychosomatyczną. do chorób psychosomatycznych zaliczył 7 jednostek chorobowych: nadciśnienie samoistne. i we współczesnej psychiatrii nie odgrywa już większej roli. Zwiększa to podatność organizmu na rożne infekcje i inne choroby. ale zainteresowanie problemami medycyny psychosomatycznej zaczęło narastać dopiero w pierwszych latach obecnego wieku pod wpływem poglądów. podkreślającego znaczenie czynników psychicznych (psychologicznych) w powstawaniu wszelkich chorób. w której estry lub przewlekły uraz psychiczny był jedyną podstawową lub znaczącą przyczyną jej wystąpienia lub zaostrzenia. Wedle koncepcji psycholizjolzgicznych termin "uraz psychiczny"należy zastąpić pojęciem stresu. że termin. wagowe zapalenie skóry. Nadmierne wydzielanie kortyzolu prowadzi do zakłóceń osi podwzgórzowo-przysadkowanadnerczowej.Czego dotyczy spór na temat problemu zaburzeń psychcszrnatycznych*Termin "zaburzenia psychosomatyczne"zzstał ogloszzny na początku XIX stulecia. utożsamianego z drugim zkresemrozwoju psychosomatyki.

a irytowało przeciwnikćw wyodrębniania takiej kategzrii chorób. Treści psychiczne zostają przetworzone w objawy somatyczne. W tym ujęciu somatyzaja byłaby bliska pojęciu konwersji lub nawet równoznaczna z nim.zwolenników. Sakela. Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną Niezróżnicowane wielorakie skargi nie układające się w obraz kliniczny snnatyzacji (zmienne. Zaburzenia (dysfunkcje) autonomiczne występujące pod postacią somatyczną Podział uwzględnia narząd lub układ uważany przez pacjenta za źródło dolegliwości. Uporczywe bóle psychogennePsychalgia. Niekiedy trywializuje się ten pogląd. pieczenie. będąc wybitnym przedstawicielem kierunku psychzanalitycznego.: nieprzyjemne doznania: swędzenie. błędna interpretacja prawidłowych i pospolitych odczuć. inne narządy i układy. Inne zaburzenia występujące pod postacią somatyczną Wszelkie zaburzenia czucia nie spowodowane przyczyną fizyczną i ściśle związane w czasie ze stresującym wydarzeniem (globus hywerizar-wraże. somatyzacja". świąd psychogenny. Sakelużywał określenia. odbijania. że jest to. układ moczowo-płciowy. uporczywe) : niezróżnicowane zaburzenia psychosomatyczne. psychogenne zaburzenia miesiączkowania. psychugenne bule krzyża lub głowy. nie określone (Nie określone zaburzenia psychofizjologiczne lub psychosomatyczne) . bicie serca itp. biegunki. W. Takimi objawami somatyzacji byłyby wymioty. Serce i układ krążenia. Do czasów współczesnych przetrwał wreszcie termin. że istnieją. czyste"choroby psychiczne i. której towarzyszą liczne skargi nie mające uzasadnienia przedmiotowego. drętwienie. bolesność itp: należą tutaj również wykwity skórne (wysypki) . Autor ten. nie kluchy w gardle utrudniające połykanie) . Podział zaburzeń. bóle głowy. gćmy odcinek przewodu pokarmowego. czyste"choroby somatyczne. bóle brzucha. cierpnięcie. wzdęcia. Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych IT-10 obejmuje następujące grupy (w podrozdziale F 45 cZaburzenia somatyzacyjne (z somatyzacją) Ze strony układu trawiennego: bóle. wzdęcia. mowa mózgu za pomocą narządów". przez somatyzację rozumiał typ zaburzeń cielesnych wyrastających z głęboko osadzonych przyczyn neurotycznych. . muwiąc. dolny odcinek przewodu pokarmowego. a nie choroba somatyczna. zaburzenia bólowe psycho) (CODO. i chyba słusznie. zarzut dualizmu.dolegliwości. Kłóciłoby się to z obowiązującym we współczesnej medycynie paradygmatem holistycznym. Zaburzenia hipochondryczne Przekonanie lub obawa występowania poważnej choroby somatycznej. nudności itp. u podłoża których leży czynnik emocjonalny. zgrzytanie zębami. Przeciwnicy stawiali. skargi dotyczące sfery seksualnej i miesiączkowania. układ oddechowy. psychogenny kręcz karku i inne kurczowe zaburzenia ruchowe. Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną. chory psychosomatycznie płacze swoimi narządami". że. wymioty. nudności. wprowadzony przez jednego z uczniów Freuda. Mogłoby się bowiem wydawać.

Dolegliwości hipochondryczne oznaczają skargi somatyczne. co często jest wyrazem poczucia ich bezsilności. Poznanie wszystkich uwarunkowań osobowościowych. jak zmartwienia. Po trzecie w wielu przypadkach leczący lekarze popełniają błędy. Diagnostyka. Przed wszystkim do pojawienia się tego rodzaju zaburzeń usposabia określony typ osobowości. Pc drugie przebiegrzaburzeń wiąże się z długotrwałymi zakłóceniami funkcjonowania społecznego. Jeżeli rozpoznanie zaburzeń psychosomatycznych (zaburzeń psychicznych występujących pod postacią somatyczną-wedle określenia ICD-10) jest pewne. Przede wszystkim pacjent wymaga bardzo dokładnego przebadania somatycznego. Jest to działanie o tyle konieczne. przeciwbólowych itd. Z badaniami pomocniczymi nie należy jednak przesadzwć. kontaktów międzyosobowych. Wymieniono tutaj przykładowo dychawicę oskrzelową. pacjent jest głęboko przekonany. Choroba somatyczna. Rozpoznawanie zaburzeń psychosomatycznych należy do trudniejszych zadań. że w podrozdziale F 54 pt: .. że pacjenci mają nikłą motywację do psychoterapii. Trzeba pamiętać. rola lekarza i psychologa polega na cierpliwym i długoterminowym tłumaczeniu choremu mechanizmów występowania objawów chorobowych. Leczenie. w patogenezie której czynniki psychologiczne odegrały rolę. otrzymuje podwójne kodowanie: kod 154 i kod właściwej choroby.nowotwór. psychologicznych i środowiskowych pzzwoli choremu uzyskać wgląd i doprowadzi do zrozumienia skomplikowanych związków . błoniaste zapalenie jelita grubego. a chorzy wypowiadają jedynie podejrzenia co do ich podłoża. chorobę wrzodową. konflikty emocjonalne i obawy. gdyż pod niespecyficznymi skargami może kryć się jakaś choroba somatyczna. chorobę weneryczną lub AIDS. które trwają przewlekle i mogą odgrywać główną rolę w etiologii chorób somatycznych zamieszczonych w innych rozdziałach ICD-10 (nie dotyczących zaburzeń psychicznych) . np. żądając koljnych badań i konsultacji. . wrzodziejące zapalenie jelita grubego i pokrzywkę. które nie mają przedmiotowego uzasadnienia. iż cierpi na konkretną chorobę. że na uporczywość dolegliwości hipochondrycznych (psychosomatycznych) ma wpływ wiele czynników. Niekiedy zaburzenia psychosomatyczne trudno odróżnić od urojeń hipochondrycznych. co uruchamia mechanizm błędnego koła. Pierwsze kroki kierują zwykle do specjalistów chorób wewnętrznych. rodzinnego. Domagają się licznych badań potwierdzających podejrzenia. Na propozycję konsultacji psychiatrycznej lub psychologicznej reagują niechętnie.Z komentarza tej samej klasyfikacji wynika. ponieważ pacjenci domagając się leczenia uzależniają się od leków uspokajających (anksjolityków) . łagodne zaburzenia psychiczne". a także kompetencje badających ich lekarzy. i jest oporny na wszelkie gruby perswazji. Czynniki psychologiczne i behawioralne związane z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach"umieszczono takie. Często kwestionują wiarygodność wyników. Autorzy klasyfikacji wymieniają takie czynniki. Pacjenci wypowiadający skargi na objawy somatyczne niechętnie przyjmują wszelkie sugestie dotyczące możliwości ich uwarunkowania psychologicznego. zapalenie skóry i wyprysk. Zgodnie z definicją urojeń. nasennych.

lekarz powinien się wystrzegać stosowania uzależniających anksjolityków (np. Wstęp. W tym rozdziale omawiamy: zaburzenia odżywiania się. wyniki leczenia są zwykle pozytywne. że w tej dziedzinie popełnia się błędy od najwcześniejszego okresu życia człowieka. Nie należy się spieszyć z lekami psychotropowymi. przekona to chorego o właściwym wyborze terapeuty i stosowanych przez niego metod leczenia. W przekonaniu ogółu łaknienie jest sprawdzianem zdrowia. Zespoły psychopatologiczne związane z zaburzeniami procesów fizjologicznych. Podstawowa rola przypada psychoterapii kompleksowej. nieracjonalne odżywianie się dorosłych prowadzące do nadwagi i otyłości lub przeciwnie przesadne głodzenie się (zwłaszcza pań) w trosce o smukłą sylwetkę-to może . uzdrawiaczy". Adam Bilikiewicz. Podejście całościowe du pacjenta psychosomatycznego daje znacznie lepsze wyniki. Osobiście preferuję małe dawki leków przeciwdepresyjnych lub przeciwlękowych (buspironspamilan) . zaburzenia seksualne. Pacjenci podchodzący nieufnie do leczenia psychiatrycznego. dermatolog) . Wpływ czynników emocjonalnych na łaknienie potwierdza się w doświadczeniu osobistym każdego z nas. To oni zapełniają poczekalnie przeróżnych. W wielu przypadkach konieczna jest ścisła współpraca z lekarzami innych specjalności (alergolog. Ich wiara w cudowne zdzlnoici tych osćb przynosi niekiedy zaskakujące wyniki. W Polsce oddziałów tego rodzaju jest niewiele. Za postęp należy uznać zatrudnienie w oddziałach somatycznych psychologów.pochodnych benzoliazepiny) . zaburzenia snu. W wielu krajach istnieją odrębne oddziały i kliniki psychosomatyczne. tym bardziej że u chorych tych nie są rzadkie stany lęku i depresji. jak i somatyczną. Jeżeli objawy będą się cofały bez ingerencji farmakologicznej. Zaburzenia odżywiania się. Poprzestanę na stwierdzeniu. Rokowanie. jak i psychosomatycznych istotne znaczenie ma poziom intelektualny pacjenta i jego możliwości zrozumienia psychogenezy objawów somatycznych.przyczynowo-skutkowych. reagują dobrze na leczenia sugestywne. U chorych z dużą motywacją do leczenia i darzących lekarza (lub terapeutę) zaufaniem. internista. w których chorzy uzyskują kompleksową pomoc zarówno psychologiczna-psychiatryczną. a jego utrata powodem do niepokoju. Jeżeli jednak zachodzi taka konieczność. Stąd zapewne brak łaknienia stanowi jedną z najczęściej wypowiadanych dolegliwości. niż ograniczanie się wyłącznie du sfery objawów somatycznych. negujący uwarunkowanie psychologiczne i społeczne swoich dolegliwości. Zaruwno w leczeniu zaburzeń nerwicowych. Przekarmianie dzieci. 19.

Zaburzenia odżywiania się. Żarłoczność psychiczna Oulwua werusu) .rozdział prof Namysłowskiej dotyczący psychiatrii dzieci i młodzieży) . co u kobiet przejawia się zatrzymaniem miesiączek. wyczerpujące ćwiczenia fizyczne. powodującej narzucenie sobie określonego reżimu dietetycznego i niskiego limitu masy ciała: zaburzenia hormonalne obejmują oś przysadkowa-nadnerczcwą i gonady. a ponadto za pomocą jednej z wymienionych czynności: prowokowanie wymiotów. w którym obawa przed otyłością przybiera fzrmę myśli natrętnej. Inne zaburzenia odżywiania się. Trzecia grupa badaczy uważa ten obraz kliniczny za typowy przykład. zespołu behawioralnego związanego z zaburzeniami fizjologicznymi" (twćrcy ICD-IO) .tuczących potraw. stosowanie środkćw przeczyszczających. że przyczyny nieprawidłowego odżywiania sig mają tło nerwicowe (psychofzjologiczne) i temu aspektowi poświęcony jest ten krótki rozdział. nie określone. Jadłowstręt psychiczny (awwreaiw weeezwz) . polska edycja 1997) zaburzenia odżywiania się zaliczone zostały do działu: . Poprawniej byłoby mówić o jadłowstręcie psychopodobnym. Zdarzaj się jednak. Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi" (F 5 O) . Część autorów (w tym głównie pediatrzy) uważa jadłowstręt psychiczny za odrębną jednostkę nozologiczną. Wśród licznych publikacji na ren temat można wyodrębnić co najmniej trzy stanowiska. U tych ostatnich zdarza się aż do okresu menopauzy. Chłopcy zapadają na nią rzadziej w okresie przed pokwitaniem. Atypowa żarłoczność psychiczna. inni traktują go jako wielcprzyczynowy zespół objawów (symptokompleks) . Podział.najskrajniejsze przykłady. stosowanie leków tłumiących łaknienie (reklamowanych jako ułatwiających odchudzanie) i/lub środków moczopędnych: wyobrażenie własnego ciała jest zaburzone i przyjmuje pzstać specyficznego zespołu psychopatologicznego. Jadłowstręt psychiczny może wystąpić u młodych mężczyzn. Z. a u . Przejadanie się związane z innymi czynnikami psychologicznymi. znajdując potwierdzenie tego poglądu w zmienionych parametrach biochemicznych i endokrynologicznych. Zgodnie z cytowaną klasyfikacją ICD-10 zaburzenia odżywiania się obejmują następujące zespoły chorobowe: Jadłowstręt psychiczny (dworeaia genem. W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 (1992. godnie z kryteriami ICD do rozpoznania jadłowstrętu psychicznego konieczne jest stwierdzenie wszystkich wymienionych niżej objawów: masa ciała utrzymuje się na poziomie co najmniej 159 poniżej oczekiwanej: pacjenci przed okresem pokwitania mogą nie osiągnąć należnej masy ciała w okresie wzrostu: utrata masy ciała jest wywołana poprzez unikanie tzw. Jadłowstręt psychiczny jest zaburzeniem charakteryzującym się celową utratą masy ciała wywołaną i często podtrzymywaną przez pacjenta. Wokół tego pojęcia narosłe wiele nieporozumień. Zaburzenie dotyczy najczęściej dziewcząt w okresie pokwitania i młzdych kobiet (por. chociaż rzadziej niż u kobiet. Obraz kliniczny i kryteria diagnostyczne. nie wykluczając Ba psychotycznego i organicznego. Jadłowstręt psychiczny atypowy.

Przeważa pogląd. to liczne zjawiska związane z pokwitaniem ulegają opóźnieniu lub zahamowaniu: wzrost zatrzymuje się. witaminowej. stosują silne mechanizmy obronne. Wskazana jest raczej psychoterapia racjonalna. polegająca na wyjaśnianiu znaczenia spożywania poszczególnych składników pożywienia i analizowaniu objawów. Leczenie jadłowstrętu psychicznego jest zadaniem delikatnym. przeważnie bez powodzenia. kiedy pediatra lub internista wykonał niezliczoną ilość badań dodatkowych i podejmował. Szczególnej ostrożności wymaga w rozmowie poruszanie problemów psychologicznych. różne próby leczenia. Rozpoznanie jadłowstrętu psychicznego stawia się zwykle zer ea (asionem. mogą powstać trudności w różnicowaniu. OOcGZI) Slogi cho*08) 21. która wyraża się tym. albo prowokują u siebie wymioty lub stosują środki przeczysz GZI) ĘCC. u których konflikt dotyczy sfery seksualnej (może tu chodzić o wykorzystywanie seksualne w okresie dzieciństwa sprzed zachorowania na jadłowstręt psychiczny. a często agresywną postawę. wymagającym od terapeuty cierpliwości i dużego wysiłku. u chłopców narządy płciowe pozostają w stanie dziecięcym. Leczenie. jako przewlekle choroby wyniszczające. Nie ma on najczęściej poczucia choroby fizycznej. że przypadki te powinny od samego początku trafiać do psychiatry. nieufną.mężczyzn zabu. jeżeli początek zaburzeń miał miejsce przed okresem pokwitania. Jeżeli jadłowstrętowi psychicznemu towarzyszy depresja albo natręctwa. a tym bardziej psychicznej. że albo w ukryciu dokarmiają się z powodu silnego poczucia głodu. brak akceptacji roli kzbiecej i fizycznych cech 21-Psyehi@lri 4. U młodych osób należy wykluczyć takie somatyczne przyczyny utraty masy ciała. co oczywiście nie zwalnia nikogo od obowiązku różnicowania jadłowstrętu psychopochodnegoz chorobami organicznymi (somatycznymi) i psychicznymi. Niektórzy autorzy wspominają o dobrych wynikach uzyskiwanych dzięki metodom nastawionym . podobnie jak zaburzenia osobowości. Nawiązanie z pacjentem pierwszego kontaktu jest trudne ze względu na jego chłodną. kobiecości. układu krążenia i wydzielania wewnętrznego (endokrynologicznegok 2) równoległym prowadzeniu psychoterapii chorego: 3) prawidłowym ustawieniu diety: 4) terapii rodziny. guzy mózgu i zaburzenia jelitowe (choroba Crohna lub zespół złego wchłaniania) . ma natomiast silną motywację do odmawiania przyjmowania pokarmów. I chi oho odnŚCI. białkowej i węglowodanowejoraz usunięciu wtórnych zaburzeń ze strony układu pokarmowego. które wystąpiły w wyniku długotrwałego głodzenia się. Pacjentki. Różnicowanie. Pacjenci z anoreksją znani są z przebiegłości. Powinno się opierać na następujących działaniach: 1) przywróceniu zachwianej homeostazy w organizmie przez doprowadzenie do ruwnowagi elektrolitowej. u dziewcząt nie rozwijają się piersi i występuje pierwotny brak miesiączek. lęk przed zbliżeniami seksualnymi) .

pojawiają się miesiączki. okresowe głodówki. Pacjenci stosują skrajne metody przeciwdziałania tuczącym skutkom spożywanych pokarmów. w których zachodzi konieczność przywrócenia właściwego poziomu hormonów. Zespół ten charakteryzuje się okresami obżarstwa i nadmiernym skupianiem się na kontroli masy ciała. chociaż pierwsze objawy występują w nieco późniejszym wieku. znacznie poniżej przedchorobowej czy optymalnej według lekarza: często. polegające na spożywaniu olbrzymich porcji jedzenia w krótkich odstępach: pacjent próbuje przeciwdziałać "tuczącym"skutkom spożywania pokarmów. Również w tej grupie zaburzeń spotyka się częściej kobiety. z umiarkowanym spadkiem masy ciała i/lub przejściowym zatrzymaniem miesiączek. kiedy wzrasta masa ciała. a potem następuje przejadanie się z wymiotami (niekiedy prowokowanymi) . preparatów tarczycy lub środków moczopędnych: chory ze współistniejącą cukrzycą może zaniechać przyjmowania insuliny: . Rokowanie. choć nie zawsze. nie mają natomiast znaczenia i są raczej nieskuteczne przetwory hormonalne. osłabienia mięśni. U chorych. napadów padaczkowych. np. nadużywanie środków przeczyszczających. a w konsekwencji do znacznego spadku masy ciała. W grupie przypadków zaniedbanych. obraz psychopatologiczny dotyczy chorobliwej obawy przed otyłością: pacjent zakreśla nieprzekraczalne granice masy ciała. estrogeny.na zmianę zachowania (terapia behawioralna) . Rozpoznanie opiera się na następujących kryteriach ICD-Bkstałe zaabsorbowanie jedzeniem i niepowstrzymane pragnienie jedzenia: pacjent miewa epizody żarłoczności. Pud tym względem przypominają zachowania osób z jadłowstrętem psychicznym. Zastrzeżenia te nie dotyczą oczywiście przypadków. Należy pamiętać. Żarłoczność psychopochodną różnicuje się ze: schorzeniami górnego odcinka przewodu pokarmowego z nawracającymi wymiotami (nie ma wówczas charakterystycznego obrazu psychopatologicznego i typowych neurotycznych cech osobowościk zaburzeniami osobowości . stosując co najmniej jeden z następujących sposobów: prowokowanie wymiotów. rokowanie jest dobre. odwodnienia. tężyczki. Żarłoczność psychiczna (żuMma wericsw) lub psychopochodnajest zaburzeniem występującym niekiedy naprzemiennie z jadłowstrętem psychicznym. poprawia się łaknienie. Okres dzielący te dwa zaburzenia trwa od kilku miesięcy do wielu lat: poprzedzający epizod jest pemoobjawowy lub przebiega w sposób poranny. Różnicowanie. stosowanie leków tłumiących łaknienie. w wywiadzie stwierdza się epizod jadłowstrętu psychicznego. notuje się pewien odsetek zgonów. małe dawki neuroleptyków lub leków przeciwdepresyjnych. kiedy doszło do wtórnych następstw somatycznych. zaburzeń rytmu serca. Wymioty mogą prowadzić do zaburzeń elektrolitowych.wyciągi z przedniego płata przysadki. że próby karmienia pacjenta sondą lub przymusowe dokarmianie mogą nieodwracalnie zburzyć kontakt terapeutyczny. Żarłoczność psychopochodna może wystąpić u chorych leczonych z powodu anoreksji. którzy mają motywację lub udaje się ją wzbudzić. Spośród leków farmakologicznych stosuje się niewielkie dawki insuliny. a także gdy można terapią objąć całą rodzinę.

że są bez szans. np. radzenie sobie"z lękiem. przyczyny otyłości bywają zazwyczaj złożone. Rokowanie. Jest to oczywiście poważny problem psychologiczny wymagający interwencji psychoterapeutycznej. co. gdyż wypowiedziałem się o tym powyżej. Trzeba się jednak liczyć z możliwością nawrotów. W takich sytuacjach otyłość może być przyczyną nadmiernej wrażliwości na punkcie własnego wyglądu. a to z kolei wywołuje zaburzenia afektywne (lęk. jak można by sądzić. np. Jak wiadomo. Leczenie. na szczęście nie wszystkie.(zaburzenia odżywiania się mogą towarzyszyć uzależnieniu od alkoholu) . Otyłość psychopochodna jest skutkiem przejadania się i reakcją na sytuacje stresowe. Bioxetiri). mają opory w nawiązywaniu znajomości z mężczyznami zakładając z góry. Leczenie otyłości nie polega. jest przyczyną zahamowań w kontaktach z dziewczętami itd. Postępowanie lecznicze powinno mieć charakter kompleksowy i uwzględniać zarówno somatyczny. niepokój. otyłości psychopochodnej"kompleks problemów psychologicznych związanych ze skutkami nadwagi. Poza metodami terapii behawioralnej stosuje się leki psychotropowe wpływające na stan emocjonalny chorego (np. np.tluoksetyna (Prozac.stanów depresyjnych. skutkuje brakiem pewności siebie w kontaktach z ludźmi. względnie innymi lekami. ale również leki przeciwdepresyjne o działaniu anorektycznym. puszyste"kobiety. lękowych i innych objawów nerwicowych. Otyłość może być przyczyną różnych stanćw psychopatologicznych. Pomijam sprawy diagnozowania i różnicowania otyłości psychopochodnej. U młodych mężczyzn wskutek przejadania się stwierdza się początki ginekomastii. która polega na pochłanianiu olbrzymich ilości pokarmów. co rodzi w nich poczucie mniejszej wartości. Jedną z przyczyn tych zaburzeń bywa narzucanie sobie przez ludzi oty (ych surowego reżimu dietetycznego.leki anksjolityczne) . Nie chodzi zatem o bulimię. przygnębienie) .sterydami. jedynie na przestrzeganiu odpowiedniej diety i . Nie mieści się też w pojęciu. Leczenie. Nie należy do otyłości psychopochodnej zaliczać przyrostu masy ciała u chorych leczonych neuroleptykami lub lekami przeciwdepresyjnymi. Tutaj będzie mowa o otyłości typu psychogennego. trudnościami w funkcjonowaniu poprzez zbyt częste spożywanie posiłków. zwłaszcza w sytuacjach zwiększonego stresu. lecz o. której źródła sięgają często wczesnego dzieciństwa i mają związek z trudnościami emocjonalnymi tego okresu. U chorych prawidłowo zdiagnozowanych i poprawnie leczonych udaje się uzyskać poprawę. Tak zwane. W ten sposób radzą sobie z głodem nikotynowym palacze po odstawieniu tytoniu. a przyrost masy ciała tłumaczą zaniechaniem palenia papierosów. jak i psychologiczny aspekt żarłoczności. drażliwość.

a często niezbędnych wiadomości. w tym u polowy badanych bezsenność jest ciężka. Tabela 3. I'%populacji ogólnej. Postawa ta charakteryzuje się ignorowaniem psychologicznych problemów pacjenta i traktowaniem go nie jak chorego. aby w taki właśnie sposób podejść do problemuw pacjenta. choć jest to na pewno jeden z ważniejszych elementów terapii. Niestety lekarzom brakuje na ogół czasu. mało zrozumiałe. Lekarze (zwłaszcza somatycy) ześrodkowują redukcjonistycznie uwagę na czynnościach poszczególnych narządów wewnętrznych. Konieczna jest szczegółowa analiza zachowań pacjenta. Klasyfikacja i rozpowszechnienie zaburzeń snu. Dążymy do zmiany zachowań pacjenta. Rokowanie zależy od wytrwałości i stopnia motywacji pacjenta. obyczaje towarzyskie i naciski. hipersomnie natomiast. wobec których lekarz może być bezsilny (chodzi tu o przyzwyczajenia kulinarne. Podstawową metodę stanowi psychoterapia. w trakcie której omawia się z pacjentem czynniki psychologiczne przyczyniające się do wystąpienia otyłości. że są one niekiedy mało przekonujące. lecz dlatego. gościnnego otoczenia"-co bywa niekiedy utrapieniem w polskich domach) . jak również motywacji. b) 15%leczonych z powodu bezsenności. iż do pacjenta mają stosunek przedmiotowy. co sprawia. czyli pierwotne zaburzenia snu nocnego i/lub zaburzenia czuwania w ciągu dnia: 2) parasomnia. Dysomnia. Aktualna Międzynarodowa Klasyfikacja Zaburzeń Snu obejmuje 88 różnych sobaczeń. . cierpliwości. Skrócony przegląd kategorii uwzględnionych w międzynarodowej klasyfikacji przedstawiono w tabeli 3. a raczej w sposób moralizatorski. jego trybu życia. a nie podmiotowy. po b) rozpowszechnienie. zbyt przeteoretyzowane. Rozpowszechnienie zaburzeń snu jest znaczne: w przypadku bezsenności chorobowość roczna wynosi 35'%. a nawet nazbyt skomplikowane. Podajemy w kolejności: po a) rozpoznanie. Endogenne: a) bezsenność psychofizjologiczna. W epidemiologii otyłości podkreśla się znaczenie czynników ekonomiczna-kulturowych. ich indywidualnych oraz rodzinnych uwarunkowań. Niepowodzenia lekarza w leczeniu otyłości dadzą się ująć w następujący sposób: 1. Waldemur Szelenberger. Prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń snu narasta w miarę starzenia się. a) bezsenność idiopatyczna. a także do usunięcia objawów nerwicowych. Zaburzenia snu. stwierdza się u 7. które otyłości towarzyszą. 3) zaburzenia snu wtórne do schorzeń psychicznych lub somatycznych. czyli nadmierna senność w ciągu dnia. Wielu pacjentów nie przestrzega zaleceń lekarskich może nie z powodu braku zdyscyplinowania.ograniczeniu dostarczania energii. czyli niepożądane zjawiska okresowo występujące podczas TU. niekiedy poczucia taktu i delikatności. jako człowieka winnego nabawienia się cierpienia. Są to: 1) dysomnia. Rozpowszechnienie poszczególnych zaburzeń snu podano w tabeli 3. do wyrobienia motywacji ułatwiającej kurację odchudzającą.

06%populacji ogólnej. b) schorzenie rzadkie. b) 5-10%zgłaszających się z powodu nadmiernej scnności. a) wpływ substancji o działaniu ośrodkowym. Bezsennością nazywamy subiektywną dolegliwość polegającą na zbyt krótkim lub nie pokrzepiającym śnie. a) w przebiegu zaburzeń psychicznych. a) hipersomnia idiopatyczna. poniżej 1%dorosłych. b) 3%dzieci. b) 2-5%populacji ogólnej. a) somnambulizm. b) do 15%dzieci. b) 0. b) 5-15%osab zdrowych. b) prawdopodobnie zaburzenie bardzo częste.03%leczonych z powodu bezsenności. Egzogenne: a) niewłaściwa higiena snu. Parasomnia snu REM: a) koszmary nocne. np.b) 0.w zaburzeniach lękowych) oraz pod . a) Narkolepsja. Parasomnia inne: a) moczenie nocne. b) 5-10%leczonych z powodu bezsenności. a) lęki nacne. rż. b) 10-50%do 5. rz 1%dorosłych. a) zespół niespokojnych nóg. Bezsenność występuje pod pustacią trudności w zasypianiu (np. b) 12%osab zgłaszających bezsenność. do 20%osób z mocznicą. b) 1-2%populacji ogólnej. a) w przebiegu schorzeń somatycznych. do 5%dorosłych. b) 34%populacji powyżej 60 rż. Zaburzenia rytmu snu i czuwania: a) zaburzenia snu związane z pracą zmianową. l-3%do 18. a) zespół opóźnionej fazy snu. b) częstość występowania różna.. Bezsenność. b) 5%do 10. a) bezdcchy obturacyjne. b) bardzo częste u dzieci do 5. a) parasomnia snu REM. a) w przebiegu schorzeń ośrodkowego układu nerwowego. b) 35%zgłaszających bezsenność. b) częstość występowania rćżna. Parasomnia. a) okresowe ruchy kończyn.w przewlekłej zaporowej chorobie płuc u większości pacjentów. rż. Parasomnia snu NonREM (zaburzenia wzbudzenia): a) upojenie przysenne. rż. Zaburzenia snu wtórne.w chorobie Parkinsonau 60-90%chorych. np.

a) bezdechy podczas snu. w bezsenności przewlekłej-gorsze wykonanie zadań i obniżenie nastroju. Tabela 4. Warunkiem rozpoznania bezsenności są objawy w ciągu dnia: w bezsenności przygodnej i krótkotrwałej-senność i zmęczenie. zaburzeń rytmów biologicznych. spowodowana uszkodzeniem struktur odpowiedzialnych za sen i czuwanie. b) bezsenność wynika z przewlekłego używania. nasilenie bezsenności jest proporcjonalne do nasilenia innych objawów. chory łatwo zasypia poza własną sypialnią. a) Bezsenność krótkotrwała. a) bezsenność idiopatyczna.w epizodzie depresji) . czyli objawy pojawiające się po zachodzie słońca). b) spowodowana pracą zmianową. wyboru określonego leku dokonuje się więc w zależności od jego farmakokinetyki (tabela ó) . Różnice między pochodnymi benzodiazepiny są prawdopodobnie tylko ilościowe. a) nocny niepokój w zespołach otępiennych (sundowmng. b) bezsenność wynika ze wzbudzenia emocjonalnego zaburzeń przekażnictwa synaptycznego. Przyjmowanie leków nasennych w odstępach czasu krótszych niż czterokrotny okres jego biologicznego póhrwania prowadzi do kumulacji. Charakterystyka wybranych postaci bezsenności.postacią trudności w utrzymaniu snu i zbyt wczesnym budzeniu się (np. b) zaburzenia snu są przejawem lub następstwem chorób układu nerwowego oraz innych schorzeń somatycznych.w hotelu. a) okresowe ruchy kończyn lub zespół niespokojnych nóg. skuteczność leków nasennych jest zmniejszona. krótkotrwałą (do 3 tygodni) oraz p r ze w I e kł ą (powyżej miesiąca) . a) zaburzenia psychiczne (zaburzenia afektywne.podczas oczekiwania na zabieg operacyjny). b) odwrćcenie rytmu snu i czuwania z dezorientacją. np. niepokojem. tolerancji lub odstawienia środków psychostymulujących. zmianą strefy czasu lub nagłym stresem (np. a) zespół opóźnionej fazy snu. po b) charakterystyka. czynnikiem wyzwalającym są schorzenia somatyczne. lękiem. b) od dzieciństwa. b) utrwalona niezdolność do zasypiania i wstawania o pożądanej porze: chory zasypia u 3:00-6:00 rano. b) sen jest przerywany przez powtarzające się stereotypowe zrywania mięśniowe w kończynach lub dyzestezje w kończynach dolnych. b) w nagłej chorobie somatycznej lub w żałobie. Podajemy po a) rozpoznanie. b) wskutek uprzednich skojarzeń czynności związane z udawaniem się na spoczynek powodują wzbudzenie. Wybrane postacie bezsenności przedstawiono w tabeli 4 Leczenie bezsenności zależy od jej przyczyn (tabela 5) . a) schorzenia somatyczne. b) przerwy w oddychaniu prowadzą do hipoksji i wybudzeń lub spłycenia snu. nasennych i alkoholu. zaburzenia lękowe. a) Bezsenność przygodna. a) wpływ substancji o działaniu ośrodkowym. nagła zmiana otoczenia . czasem z agresją w godzinach nocnych. Postępowanie farmakologiczne polega na podawaniu agonistuw receptora benzodiazepinowego. zaburzenia osobowości). Bezsenność przewlekła: a) bezsenność psychofizjologiczna. W zależności od czasu trwania objawów rozróżnia się bezsenność przygodną (trwającą przez kilka dni) .

5-1. długiego okresu po (trwania lub interakcji z innymi lekami: 2) zaburzenia pamięci deklaratywnej. schizofrenia . trazodon 100-200 mg na noc. po b) szczyt stężenia we krwi (godz. relaks. praca nocna nie dłużej niż 5 kolejnych nocy bez odpoczynku. Zapobieganie tolerancji i uzależnieniu polega na podawaniu leków nasennych tylko co trzeci dzień.00). Niewłaściwa higiena snu . Bezsenność przygodna lub krótkotrwała .właściwa higiena snu. farmakoterapia przez 1-2 loby po zmianie godzin pracy. Zespół opóźnionej fazy snu . Nadużywanie alkoholu i innych substancji o działaniu ośrodkowym . żałoba.chemoterapia: opóźnianie snu o 3 godziny dziennie. leczenie towarzyszących schorzeń somatycznych.redukcja wagi ciała. ewentualnie farmakoterapia. oddychanie powietrzem pod zwiększonym ciśnieniem. Zespoły otępienne i nocny niepokój (sundownincj) . leczenie operacyjne. Środki nasenne powodują następujące objawy niepożądane: 1) nadmierna senność następnego dnia. Zaburzenia afektywne. czyli lęk i bezsenność po ustąpieniu działania środka OdSTOCZO. ewentualnie farmakoterapia.nadzorowana abstynencja. deprywacja społeczna i sensoryczna.0 (2.). sprzężenie zwrotne).właściwa higiena snu. ewentualnie środki przeciw depresyjne (10 mg wnitryptyliny lub 200 mg trazodcnu na noc).0 (15.wyłącznie edukacja. Farmakokinetyka wybranych leków nasennych. Bezdechy podczas snu . Okresowe ruchy kończyn i zespół niespokojnych nóg . zmiana godzin pracy nie częściej niż raz w tygodniu. ograniczenie drzemek w ciągu dnia. Bezsenność psychofizjologiczna .(hospitalizacja). Tabela 5. ekspozycja na światło. Leczenie bezsenności. po d) duwka (mg) dorośli (osoby w podeszłym wieku). po c) okres biologicznego półtrwania (godz. haloperydol 0.0) a) lorazepam .5-1. Bezsenność spowodowana pracą zmianową .0-30. a) flunitrazepam b) 1 c) 16 d) 0. Zaburzenia lękowe .psychoterapia. wskutek zbyt dużej dawki. Bezsenność idiopatgczna .0-10.0 mg. Tabela 6. zwłaszcza pu preparatach o krótkim okresie po (trwania: 3) bezsenność z odbicia.klonazepam. terapia behawioralna (poznawcza. aż do uzyskania pożądanej pory snu. a) Diazepam b) 1-2 c) 32 d) 5.leczenie choroby podstawowej.5) a) flurazepam b) 2 c) 47-100 d) 15.5-5.Farmakoterapia.0 (0. Podajemy w kolejności: po a) lek.). w jak najmniejszej dawce i przez jak najkrótszy okres.edukacja: przesuwanie zmian roboczych zgodnie ze wskazówkami zegara.chemoterapia: stała pora snu.

0-30.0 (10.0 (1. by leki nasenne podawać w bezsenności przygodnej tylko przez I-3 dni.0 (2.0-60.5 c) 9 d) 1. nocny niepokój w zespołach otępiennych (wndzwmng) . lorazepamu i temazepamu mają niewielkie znaczenie.0) a) temazepam b) 1 c) 8 d) 10.0) a) lormetazepam b) 1-2.125-0. a w bezsenności przewlekłej nie dłużej niż 3-4 miesiące. nadużywanie alkoholu i inne uzależnienia.0-20. Powyżej 60 rż. Przewlekłe stosowanie pochodnych benzodiazepinyo długim okresie po (trwania może prowadzić u ludzi starych do zespołu imitującego otępienie typu alzheimerowskiego oraz do upadków i złamań szyjki kości udowej.75-7. metabolizm pochodnych benzodiazepiny może być zwolniony.5) a) nitrazepam b) 3 c) 30 d) 5.25 (0.0-2.5 c) 6 d) 3.5 c) 3 d) 0.75) Zaleca się. Fu długotrwałym podawaniu trzeba odstawiać lek stopniowo.0 (0. w bezsenności krótkotrwałej do 3 tygodni.5-5. Zmiany te w przypadku oksazepamu. prawdopodobieństwo zamachu samobójczego.5 (3.0)] a) triazolam b) 1.5 d) 10.0 a) zopiklon (pochodna cyklopirolonu) b) 1. gdyż leki te inaktywowane są na drodze sprzęgania z kwasem glukuronowym.125) a) zolpidem (pochodna imidazopirydyny) b) 1 c) 1. Przeciwwskazaniem do podawania leków nasennych jest ciąża.0 (10.0-20. . bezdechy podczas snu.0) a) oksazepam b) 2-3 c) 8 d) 15. W podeszłym wieku zwiększona jest także wrażliwość układu nerwowego na leki nasenne.b) 2 c) 8-24 d) 1. Zaburzenia oddychania mogą być jedną z przyczyn zwiększonej umieralności osób nadużywających leków nasennych. który to proces nie jest na starość zaburzony.0-2.

ponowny szczyt zachorowań odnotowuje się między 35. zmęczenie i stres. Larenja snu jest skrócona do wartości poniżej 5 minut. nie jest łatwe. Na tle wzmożonej senności pojawiają się epizody nagłego zapadania w sen. że zachorowaniu na narkolepsję sprzyja obecność genu zlokalizowanego w chromosomie 6. W Stanach Zjednoczonych do leczenia nadmiernej senności używa się środków psychostymulujących. albo podczas budzenia się.Narkolepsja. Mięśnie oddechowe są zaoszczędzone. Omamy przysenne są to żywe. Utrata napięcia trwa do kilku minut. odwracalnej. Leczenie narkolepsji jest objawowe. porażenia przysennegz i omamów przysennych polega na intruzjach snu REM w czuwanie. rż. Narkolepsji towarzyszą zaburzenia przekażnictwa munoaminergicznego. ewentualnie dekstroamfetaminy w dawce 5-60 mg dziennie. Nackolepsja to zespół chorobowy.podczas egzaminu. Rejestracja snu nocnego ujawnia spłycenie snu i rozfragmentowanieepizodów snu REM. Zarówno porażenie.jako tłuczenie talerzy lub jąkanie się pod wpływem zdumienia lub rozbawienia. Krótkie wahania poziomu czuwania między napadami są przyczyną automatyzmów. a 45. Dysfunkcja ta ujawnia się pod postacią tetrady objawów: 1) stałej nadmiernej senności oraz napadów snu. Porażenie przysenne polega na kilkuminutowej uogólnionej niezdolności poruszania się i mówienia. Zrównoważenie działania terapeutycznego środków psychostymulującychoraz ich działania niepożądanego. . Alternatywą może być podawanie modafinilu w dawce dobowej 300 mg. Całkowita utrata napięcia wiąże się z ryzykiem urazów. jak i omamy przysenne pojawiają się albo podczas zasypiania. którego przyczyną jest prawdopodobnie dysfunkcja pnia mózgu. takich jak wkładanie ubrania do lodówki albo pisanie po zakończeniu strony. u 3050%chorych: 4) omamów przysennych. Zaburzenia koncentracji u 50%chorych prowadzą do upośledzenia pamięci. Częstość napadćw waha się od kilku w ciągu leku dc niezliczonych napadów w ciągu jednego dnia. łącznie z psychozami. głównie metylfenidatuw dawce 10-60 mg dziennie. tomografia komputerowa i magnetyczny rezonans jądrowy nie wykazują odchyleń od normy. Niepełne ataki przejawiają się np. U większości chorych stwierdza się obecność antygenu HLA DRZ i HLA DQI. u 20-40%chorych. np. zwłaszcza nadmierna senność nie ustępuje z czasem. Mechanizm katapleksji. u wszystkich chorych 2) katapleksji. Uważa się. realistyczne doznania zmysłowe z zachowaną częściowo orientacją co do otoczenia. Latencja stadium REM wynosi poniżej 15 minut. świadomość zazwyczaj jest zachowana. selegilmy w dawce 30 mg dziennie. Rutynowe badanie EIG. Katapleksja polega na nagłej. Początek choroby zazwyczaj przypada na okres pokwitania. o czasie trwania zazwyczaj 10-20 minut. z właściwą dla tego stadium atonią i/lub marzeniami sennymi. często w sytuacjach niezwykłych. Stała nadmierna senność nasila się podczas monotonnych zajęć. jednak pierwotny defekt biochemiczny nie jest znany. u 90%chorych: 3) porażenia przysennego. Narkolepsja trwa przez całe życie. obustronnej gnacie napięcia mięśniowego wywoływanej przez emocje.

Koszmary zdarzają się także po lekach takich. Koszmary są to przerażające marzenia senne. Oprócz leczenia farmakologicznego zaleca się profilaktyczne drzemki przez 15-20 minut. somnambulizm i lęki nocne. zwłaszcza u chorych z hipersomnią. Charakterystyczna jest aktywacja układu wegetatywnego. W celu uchronienia chorego przed wypadkiem wskazane bywa zabezpieczenie okien i drzwi. gdy stadia snu REM są najdłuższe. dlatego u dzieci nieprawidłowości wzbudzenia traktujemy jako zjawisko do pewnego stopnia fizjologiczne. Upojenie przysenne. Konsolidacja procesów snu i czuwania odbywa się w ontogenezie stopniowo. Napad somnambulizmu przejawia się złożoną aktywnością ruchową podczas snu wolnofalowego (stadium 3 i 4) . Nieprawidłowe wzbudzenie podczas napadu somnambulizmu lub lęku nocnego przejawia się w badaniu polisomnograficznym serią hipersynchronicznychfal delta poprzedzających napad. Od lęków nocnych koszmary różnią się dobrą pamięcią marzeń sennych. z tachykardią. Koszmary zazwyczaj występują w drugiej połowie snu nocnego. Także stres może wyzwalać napady. po alkoholu. Epizody somnambulizmu i lęku nocnego zazwyczaj pokryte są niepamięcią. klomipraminy czy też dezypraminy 25-200 mg dziennie) albo wiloksazyny 50-200 mg dziennie. upojenie przysenne może występować po niemal każdym obudzeniu się ze snu. Ulpojenie przysenne jest to stan zaburzeń świadomości trwający od kilku minut do kilku godzin po obudzeniu się ze snu NonREM. Parasomnia snu REM. oraz nieartykułowana wokalizacja. U niektórych pacjentów. brakiem zaburzeń świadomości po obudzeniu się oraz brakiem objawów wegetatywnych. . somnambulizm i lęki nocne mogą występować u tej samej osoby. Pożądane jest tworzenie grup wsparcia. jak L-Dopa i inne środki przeciwparkinsonowskie. w przebiegu chorób gorączkowych. Znane są też przypadki prowadzenia samochodu lub agresji wobec otoczenia. Po drzemce czujność poprawia się na 2 godziny. 5-20 mg dziennie lub imipraminy. I-2 razy dziennie. Leczenie somnambulizmu i lęków nocnych polega na podawaniu środków tłumiących sen wolnofalowy: pochodnych benzodiazepiny i leków przeciwdepresyjnych. wskutek niedoboru snu. Zaburzenia te polegają na niecałkowitym odzyskiwaniu przytomności podczas budzenia się. Należą tu upojenie przysenne. tyle że nieadekwatna do sytuacji. Leczenie pozostałych objawów tetrady polega na podawaniu tró (pierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (protryptyliny 2. litem.Żaden znany lek nie usuwa całkowicie nadmiernej senności. Parasomnia snu NonREM (zaburzenia wzbudzenia). Czas trwania napadu wynosi od kilku sekund do kilku godzin. Czynnikiem wyzwalającym napady somnambulizmu i lęków nocnych jest wzmożenie snu wolnofalowego w toku leczenia neuroleptykami. Jest to najczęściej zwykła codzienna aktywność. z których pacjent budzi się podczas snu REM. Lęki nocne również powstają podczas wzbudzenia ze snu wolnofa (owego. przyspieszeniem oddechu i poceniem się. Przyczyną koszmarów są na ogół konflikty i urazy psychiczne. U dzieci skuteczne jest budzenie przed spodziewanym napadem.

między północą a godziną 6. Ghorują głównie mężczyźni po 50. zgodnie z artykułem 25: I kk. w innych parasomnia snu REM może towarzyszyć różnym schorzeniom ośrodkowego układu nerwowego. Zaburzenia snu mają więc wpływ nie tylko na funkcjonowanie jednostki. Zasypianie za kierownicą występuje u 90%chorych z bezdechami podczas snu. a zatem jest niepoczytalny. Osoba dzieląca łóżko z pacjentem. więcej czasu zajmuje zaintubowanie manekina. Parasomnia snu REM (zaburzenia zachowania podczas snu REM. Sprawność psychiczna po nocnym dyżurze jest u lekarzy upośledzona. a także sam pacjent są narażeni na urazy. pochodnych benzodiazepiny i alkoholu powoduje wyrównawcze nasilenie snu REM i wystąpienie koszmarów. Nagłe odstawienie substancji tłumiących sen REM. Wszystkie wielkie katastrofy w elektrowniach atomowych miały miejsce w okresie fizjologicznie wzmożonej skłonności do zasypiania. rż. W czasie tych epizodów pacjent nie jest w stanie rozumieć znaczenia popełnianych czynów ani kierować swoim postępowaniem. a także na bezpieczeństwo publiczne. Zaburzenia snu utrudniają wykonywanie zawodu. Epizody parasomnii należy zaliczyć do stanów wyjątkowych. choroba Parkinsona. Niepożądana senność w czasie przeznaczonym na czuwanie może być też przyczyną katastrof. Wyniki leczenia są bardzo dobre. Na ogół przebieg parasomnii bywa łagodny. że sprawność psychiczna u osób cierpiących na nadmierną senność jest nie mniej upośledzona niż wskutek upojenia alkoholowego. często o charakterze koszmarów. Znane są kazuistyczne przypadki zabójstw dokonanych podczas napadu somnambulizmu. . naukę. REM s (cep behmior disorder) jest to okresowy brak atonii właściwej dla snu REM. mJn. u prawie 509 chzrych na narkolepsję oraz u 2-8%osób cierpiących na bezsenność. takim jak choroby naczyniowe. Reakcja na koszmar przejawia się agresją wobec otoczenia. Według danych brytyjskich zaburzenia snu są odpowiedzialne za 20%wypadków komunikacyjnych. zawsze jednak istnieje możliwość samookaleczenia lub okaleczenia innej osoby. Leczenie polega na podawaniu klonazepamu w dawce I mg na noc. Część przypadków nie ma widocznej przyczyny. przystosowanie społeczne i funkcjonowanie w rodzinie. ale i całego społeczeństwa. Czynnikiem wyzwalającym może być przyjmowanie leków przeciwdepresyjnych oraz przewlekłe nadużywanie alkoholu. Z badań symulacyjnych wynika. Poruszanie się w stanie nasilonego lęku i zaburzeń świadomości jest niebezpieczne dla chorego i dla jego otoczenia. Zbigniew Lew-Starowicz.leki p-adrenolityczne i hipotensyjne. tró (pierścieniowych leków przeciwdepresyjnych. Znane są też przypadki parasomnii snu REM w przebiegu pourazowych zaburzeń stresowych. Aspekty prawne parasomnii. Zaburzenia seksualne. 00. są też przyczyną wypadków w pracy i podczas prowadzenia pojazduw. zanik oliwkowa-mostowa-móżdżkowy. ze złożoną aktywnością ruchową i żywymi marzeniami sennymi. Do rozpoznania niezbędne jest przeprowadzenie badania polisomnograficznego.

powstaje pierwszy w kraju Zakład Seksuologii Akademii Medycznej w Krakowie.William Masters i Wirginia Johnson publikują pracę-ocenianą jako przełom w seksuologiiWspółżycie seksuane człowieka. 1900 .Powstaje pierwsza klinika seksuologiczna w Amsterdamie. W kolejno ukaazujących się klasyfikacjach zaburzeń seksualnych jest zauważalny nie tylko dynamiczny rozwój wiedzy.Van de Velde publikuje Małżeństwo Doskonałe.Wilhelm Reich publikuje The function of the orgasm.opublikował znane dzieło Klinika nerwic płciowych. 1906 .Albert Moll tworzy Międzynarodowe Towarzystwo Badań Seksuologicznych. a .Iwan Bloch tworzy pojęcie seksuologii w ujęciu międzydyscyplinarnym.August Forel publikuje Sexual Problems. 1978 .pojawia się pierwszy specjalista z zakresu seksuologii-K. a w 1973 r. 1936 . z jego inicjatywy powstała specjalizacja-seksuologia. 1904 . ale dość szybko przybrała charakter interdyscyplinarny. ale jej historia nie jest znana lekarzom. którego był kierownikiem.Henry Havelock-Ellis wydaje Studies in the Psychology of Sex. został nim 2. Prezes Koła Seksuologżw Polskich przy/O Towarzystwa Świadomegz Macierzyństwa.Magnus Hirschfeld tworzy Instytut Wiedzy Seksualnej w Berlinie. 1886 . Klasyfikacja zaburzeń seksualnych.Richard van KraT-Ebing publikuje Psychopatia Sexualis. który w 1969 r. 1966 . ale również zmiana postaw wobec seksualności. W Polsce pionierem seksuologii był Tadeusz Bilikiewicz. 1919 . 1947 . od 1962 r. odbył się w 1997 r. 1913 .w Walencji.lmieliński.Zygmunt Freud ujawnia wyniki badań nad histerią. W 1963 r. W 1994 roku decyzją Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej został powołany pierwszy specjalista krajowy w zakresie seksuologii. W 1991 roku powstało Polskie Towarzystwo Seksuologiczne. 1927.Powstaje The World Association in Sexology. 1896 . I tak np.Alfred Kinsey tworzy Instytut Badań Seksuologicznych przy Uniwersytecie Indiana. którego pierwszym prezesem został Zbigniew Lew-Starowicz. wykładający seksuologię na AM w Gdańsku.Wprowadzenie.Zygmunt Freud przedstawia interpretację marzeń sennych. która rozwinęła się w zasadzie w XX wieku. Cew-Starowicz. dlatego warte poznać najważniejsze postacie i fakty z nią ZWIĘZ (OC. Drugim pionierem jest 8. a później stworzył (i dotąd nim kieruje) Zakład Seksuologii i Patologii Więzi Międzyludzkich'enuum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie.w przeszłości masturbacja czyli onanizm była pzstrzeganajako zaburzenie. Jest re zatem nauka młoda. Popielski. Ostatni z nich-XIII. Jej pionierami byli głównie psychiatrzy. 1931. które organizuje międzynarodowe kongresy naukowe. W Polsce uprawnienia do leczenia zaburzeń seksualnych można uzyskać na podstawie specjalizacji z seksuologii lub certyfikatu seksuologa klinicznego przyznawanego przez Polskie Towarzystwo Seksuologiczne. Seksuologia jest dziedziną wiedzy i sztuki lekarskiej. 1895 .

0 Brak lub utrata potrzeb seksualnych.homoseksualizm jako dewiacja. F65. nie określone. F65.0 Brak lub utrata potrzeb seksualnych. F64 Zaburzenia identyfikacji płciowej.1 Orientacja seksualna niezgodna z ego (egodystniczna). F52. Inne stany klasyfikowane w ICD-10 mające związek z seksualnością E30.2 Ekshibicjonizm. F52.9 Niespecyficzna dysfunkcja seksualna.5 Sadomasochizm. F 52.11 Brak radosnego przeżywania.10 Awersja.3 Oglądactwo (voyeurism). F65.2 Zaburzenia identyfikacji płciowej w dzieciństwie. W klasyfikacji ICD-10 mamy do czynienia z następującym podziałem zaburzeń seksualnych: F5OF59 Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi F52 Dysfunkcja seksualna nie spowodowana zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną 152. F52. F64.7 Nadmierny popęd seksualny. 865. Ostatnie rewizje klasyfikacji międzynarodowej ICD-I O oraz Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego OSM-IV) wprowadziły istotne zmiany i rozbudowały zakres zaburzeń seksualnych.0 Fetyszyzm. F66. F60-F69 Zaburzenia osobzwości i zachowania dorosłych. nie określone. F 52. F66. F52. F64. . F 52.8 Inne dysfunkcje seksualne bez przyczyn organicznych lub chorobowych. F65.9 Zaburzenia rozwoju psychoseksualnego. nie spowodowana zaburzeniami organicznymi ani inną chorobą. F65 Zaburzenia preferencji seksualnych.1 Transwestytyzm fetyszystyczny.6 Dyspareunia nieorganiczna.8 Inne zaburzenia identyfikacji płciowej. F65.0 Zaburzenia dojrzewania seksualnego. F66. F65.1 Przedwczesne pokwitanie.9 Zaburzenia preferencji seksualnej.2 Zaburzenia związków seksualnych. F66 Zaburzenia psychologiczne i zaburzenia zachowania związane z rozwojem i orientacją seksualną. F64.8 Inne zaburzenia rozwoju psychoseksualnego. nie określone. E30. F66. F52.0 Transseksualizm.4 Pedofilia. F52.0 Opóźnione pokwitanie.2 Brak reakcji genitalnej. F65.3 Zaburzenia orgazmu.8 Inne zaburzenia preferencji seksualnej. F66. F64.9 Zaburzenia identyfikacji płciowej.5 Pochwica nieorganiczna.4 Wytrysk przedwczesny. F64.1 Awersja seksualna i brak przyjemności seksualnej. F 52.1 Transwestytyzm o typie podwójnej roli.6 Złożone zaburzenia preferencji seksualnej. F52. F52. F65.

.0 Problemy związane z niechcianą ciążą.4 Impotencja z przyczyn organicznych. układu moczowopłciowego: Ceki. Obejmuje: okrucieństwo psychiczne. Z63.5 Problemy związane z domniemanym nadużywaniem seksualnym dziecka przez osobę spoza najbliższej rodziny (pierwotnej grupy oparcia). Jest to jedna z częściej spotykanych obecnie OTZVCZVTI.N48 Inne zaburzenia członka. między partnerami) . zaburzenia podniecenia seksualnego.choroba wieńcowa. impotencji u1/4 palaczy: heroina zaburza wytrysk u 52'%uzależnionych i zmniejsza popęd płciowy u ól%: Meno-i andrcpauza: inne zaburzenia i choroby. Uzależnienia (np. dysfunkcje seksualne wywołane lekami.5 Przedmiot (ofiara) dostrzegalnej dyskryminacji lub prześladowania. zaburzenia seksualne wiążące się z bolem. hypogonadyzmcjCukrzyca. parafilie. zaburzenia orgazmu. N95. które mogą być celem oceny klinicznej: problemy związane z relacjami (rodzic-dziecko. Zaburzenia identyfikacji płciowej Inne stany. Z00-Z99 Czynniki wpływające na stan zdrowia i kontakt z usługami zdrowotnymi. ginekologiczne.hiperprolaktynemia. np. Przyczyną zaburzeń seksualnych mogą być czynniki biologiczne.3 Bolesny wzwód członka (pnazimue). Y07 Inne nieprawidłowe traktowanie (zespoły złego traktowania). zawałykUrazy rdzenia kręgowego.4 Problemy związane z domniemanym nadużywaniem seksualnym dziecka przez osobę z najbliższej rodziny (pierwotnej grupy oparcia). Q00-Q99 Wady rozwojowe wrodzone. nadciśnieniowa. znęcanie się fizyczne. problemy związane ze złym traktowaniem lub zaniedbaniem (przemoc seksualna wobec dziecka. Z61. W wielu przypadkach mamy jednak do czynienia z etiologią wieloczynmkową.stulejka. choroby neurologiczne. Z64. X85-Y09 Przestępstwo (napaść). Z72. W piśmiennictwie do istotnych przyczyn zaburzeń seksualnych autorzy zaliczają: Uzynniki biologiczne: Przyczyny hormonalne (np. palenie 20 papierosów dziennie przez 25 lat prowadzi do. N48.od alkoholu) prowadzą do zaburzeń seksualnych u 55%uzależnionych.zaburzenia seksualne i identyfikacji płciowej obejmują: Dy stu n kc j e s e ks u a I n e: zaburzenia pożądania seksualnego. nadczynność tarczycy.5 Zachowania seksualne z wysokim ryzykiem. wobec dorosłych) . N48. nadużywanie seksualne. Wiąże się z rozwojem wieloobjawowych zaburzeń seksualnych: 'horoby układu krążenia (np. Y05 Przestępstwo (napaść) seksualna przy użyciu przemocy fizycznej. Z60. Z61. przenoszone drogą płciową. wnętrostwo. W cenionej przez wielu psychiatrów klasyfikacji Amerykańskiego TowaczystwaPsychiatrycznego DSM-IV z 1993 r. Y0ó Zaniedbanie i porzucenie. psychogennei społecznokulturowe. zaburzenia seksualne wiążące się z ogólnym stanem medycznym. zniekształcenia i aberracje chromosomowe.0 Problemy w stosunkach ze współmałżonkiem lub partnerem.1 Stany związane z okresem przekwitania u kobiet. Etiologia i patogeneza zaburzeń seksualnych. nowotworowe.

ukryte preferencje hzmoseksualne. ignorancja. Większość stosowanych leków przeciwdepresyjnych wywiera negatywny wpływ na reaktywność seksualną.nieudane i konfliktowe małżeństwo rodziców.W wielu publikacjach umieszczone są tabele przedstawiające wpływ leków na reaktywność seksualną. Czynniki psychiczne Rozwojowe. fobie seksualne: Farmerskie. po b) brak potrzeb seksualnych. Obecnie pojawia się wiele publikacji omawiających związki między patologią seksualną a zaburzeniami psychicznymi. patologia rodzinna: Osobowościowe. np. przedstawiono zakres rozpowszechnienia różnych postaci patologii seksualnej w zaburzeniach psychicznych. konfliktów rodzinnych) .kompleksy. wykorzystanie seksualne w dzieciństwie. Dla przykładu podam niektóre z nowszych doniesień. niedobór seksualny.w wyniku stosowania leków. brak akceptacji płci dziecka. a) Zespoły depresyjne. a częstych myśli samobójczych u Zł'%. Zespoły depresyjne są jednym z najczęściej spotykanych odległych następstw tego typu urazów i obejmują większość ofiar przemocy. W tabeli 7. wysoki poziom neurotyzmu.niska kultura życia seksownego. a 5796 pacjentów zgłasza różne bóle mające związek z seksualnością. zbyt wczesne doświadczenia seksualne. d) a) Zespoły maniakalne. W latach dziewięćdziesiątych. walka u dominację. negatywne pzsrawy wobec siebie i innych. po d) Nadmierny popęd seksualny. mechanizmy przeniesienia z dzieciństwa. negatywne uwarunkowania masturbacyjne i fantazje erotyczne. zaburzenia we wzajemnej komunikacji. lęki i zahamowania w relacjach między płciami. negatywne i urazowe pierwsze związki heteroseksualne. zanik atrakcyjności partnera. zaburzenia identyfikacji z płcią. Podajemy w kolejności: po a) zaburzenia psychiczne. hipoaktywne zaburzenia pożądania seksualnegz. rygoryzm wychowawczy w środowisku rodzinnym. rutyna i monotonia w sztuce miłosnej. niechęć lu p. niedojrzałość uczuciowa. nadmierna samokontrola. Częstość występowania zaburzeń seksualnych w zaburzeniach psychicznych (w odsetkach). Tabela 7. Patologia seksualna może być objawem zwiastunowym lub przyczyną zaburzeń psychicznych. W wielu krajach obserwuje się wzrost rozpowszechnienia różnych form wykorzystywania seksualnego dzieci i przemocy seksualnej. np. impulsywność. . rywalizacje w rodzinie. może być jednym z objawów zaburzeń psychicznych lub ich następstwem (np. Zaburzenia psychiczne. U pacjentćw z rozpoznaniem depresji często są spotykane zaburzenia erekcji. po c) Zaburzenia orgazmu u kobiet/mężczyzn. b) 53-85. c) 70/47. agresja. ujawnianie nadmiernych wymagań i oczekiwań. np. rywalizacja. zdrady. lęk przed ciążą. że problemy wiążące się z tą orientacją są przyczyną zespołów depresyjnych u 3 P%badanych. w związku z epidemią AIDS zbadano wiele osób o homoseksualnej orientacji i okazało się.

borderline. szczególnie osobowości. gamofobia-lęk przed małżeństwem. Podajemy w kolejności: po a) leki psychotropowe. przestępcy seksualni? a) Trazodon. wytrysk opóźniony. b) 75. pochwica. b) 20.koitofobia-lęk przed stosunkiem. . anorgazmia u kobiet. a) Uzależnienie od alkoholu. d) 5. brak wytrysku. po c) seksualne wskazania. priapizm. anorgazmia u kobiet wytrysk opóźniony. zaburzenia erekcji. nadmierny popęd seksualny wytrysk przedwczesny. U wielu sprawców przestępstw na tle seksualnym rozpoznaje się zaburzenia psychiczne. czyli lęk przed zachorowaniem na AIDS) .b) 15. nadmierny popęd seksualny. Zespoły lękowe występują u 14%pacjentów i 196%pacjentek z zaburzeniami seksualnymi: są one przyczyną lub następstwem trudności w życiu seksualnym. d) 30. podobnie aktywność masturbacyjna o dziwacznym charakterze. c) wytrysk przedwczesny. c) 78/85. c) wytrysk przedwczesny. b) 30. AIDS-fobia. a) Inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny. c) 35/31. po b) seksualne przeciwwskazania. fobie seksualne. Wpływ leków psychotropowych na reaktywność seksualną. d) 5. c) 85/55. c) 10/10. a promiskuityzm bywa niekiedy objawem zwiastunowym choroby. c) wytrysk przedwczesny. c) 2/5. b) brak reakcji genitalnej. Wielu autorów opisuje poczucie zmiany płci u chorych. b) brak reakcji genitalnej. a) Zespoły nerwicowe. a) Inhibitory MAO. zaburzenia orgazmu. uzależnienie od seksu. Dane o wpływie leków psychotropowych na reaktywność seksualną przedstawiono w tabeli 8. b) 15-20. W psychozach schizofrenicznych często są spotykane omamy i urojenia o charakterze seksualnym. nadmierny popęd seksualny. Tabela 8. d) 2-5. b) brak reakcji genitalnej. d) 5-10. a) Uzależnienie ud narkotyków. a) Pochodne trójpierścieniowe. Lęki mogą przybierać charakter fobii (np. a) Psychozy schizofreniczne. b) nadmierny popęd seksualny. a) Pochodne benzodiazepiny b) zaburzenia erekcji. c) pochwica dyspareunia wytrysk przedwczesny.

Obraz kliniczny zaburzeń seksualnych. rygoryzm religijny) . a) Moklobemid. a niekiedy i do jego osoby. a rzadziej brak wytrysku. poczucie winy. Nie wyklucza możliwości osiągania satysfakcji ze współżycia. że mniej jest prawdopodobne zainicjowanie kontaktu seksualnego. Brak radosnego przeżywania Reaktywność seksualna jest prawidłowa. to można podejrzewać tło psychogenne.infekcje niedobór estrogenów) .c) zaburzenia erekcji. Awersję seksualną należy różnicować z zespołami depresyjnymi. Jeżeli erekcje są prawidłowe w trakcie snu. aktywności masturbacyjnej) . Przyczyny mogą być zarówno psychogenne. . Wytrysk przedwczesny Niezdolność do kontrolowania wytrysku nasienia w stopniu zapewniającym obu partnerom satysfakcjonujący stosunek seksualny. Jest to objaw podstawowy. W ostatnich latach obserwuje się nasilenie tego zaburzenia. c) zaburzenia orgazmu. choroby) . z partnerem. psychogenne (np. ukrytą homoseksualnością. wtórny oraz sytuacyjny. ich rozpowszechnienie zwiększa się w miarę upływu lat. że pacjent unika współżycia. uwarunkowania masturbacyjne. Zaburzenia orgazmu Orgazm albo nie występuje. Awersja seksualna Polega na odczuwaniu silnych negatywnych uczuć do kontaktów seksualnych. fobiami. a sytuacyjny-do ZO%. ale pacjent nie odczuwa przyjemności. Dzięki nowym metodom leczenia uzyskuje się dobre wyniki u ponad 90%leczonych. W przypadku mężczyzn częściej spotyka się opóźniony wytrysk. Brak reakcji genitalnejU mężczyzn głównym problemem są zaburzenia erekcji członka: trudność w powstaniu erekcji lub jej utrzymaniu. brak reakcji genitalnej. a także wiele czynników psychogennych.leki. 6%mężczyzn. że pierwotny brak orgazmu dotyczy 4-10%populacji. W przypadku kobiet zaburzenie to może mieć charakter pierwotny (kobieta nigdy nie miała orgazmu również w trakcie snu. Wiele jest możliwych przyczyn tego zaburzenia. a nie wtórny. orgazm może być osiągany. W Polsce dotyczy to 7. pu obudzeniu się czy w masturbacji. albo jest znacznie opóźniony. zaburzone relacje partnerskie. Tego typu skargi częściej zgłaszają kobiety. Przyczynami mogą być czynniki organiczne (np. Pojawia się lęk o takim nasileniu. z przewagą w późniejszym wieku. Z raportów socjoseksuologicznych z lat dziewięćdziesiątych wynika. zaburzenia erekcji. Zaburzenia te dotyczą około 10%populacji mężczyzn. jak i organiczne (np. Brak lub utrata potrzeb seksualnych (obejmuje oziębłość. U kobiet głównym problemem jest suchość pochwy (upośledzone zwilżanie) . osłabienie pożądania) . W Polsce dotyczy ono 359 kobiet i I/%mężczyzn. Przyczyną mogą być czynniki partnerskie. a leczenie długotrwałe. b) nadmierny popęd seksualny.leki. dyspareunia. Rokowanie jest niepewne. ale powoduje. Przyczyną są najczęściej czynniki partnerskie. Istnieje ponad 100 chorób mogących być przyczyną zaburzeń erekcji. Najczęściej do wytrysku dochodzi tuż po immisji członka do pochwy lub po kilku ruchach .

Transwestytyzm fetyszystyczny Płoszenie ubiorów płci przeciwnej w celu uzyskania podniecenia seksualnego. Dyspareunia Ból w czasie stosunku. Przyczyny psychogenne i organiczne są równie częste. Nadmierny popęd seksualny (obejmuje nimfomanię. uzależnienia. Dzięki wprowadzeniu leków antyandrogennych rokowanie jest dość dobre. U transseksualistów jest wczesną fazą rozwoju transseksualizmu. Pochwica Skurcz mięśni otaczających pochwę. Przeważają przyczyny psychogenne. mmwr) Rzadko spotykane zaburzenie. gdy dana osoba osiąga wiek pokwitania. którego przyczyną może być wiele czynników (np. jednak bez chęci trwalej zmiany płci. choroby i urazy mózgu.frykcjnych. Transseksualizm Pacjent pragnie żyć i być akceptowany jako osoba płci przeciwnej w porównaniu z własną. że fetysz stanowi najważniejszy bodziec podniecający lub jest niezbędny do uzyskania satysfakcji seksualnej. Występuje częściej u kobiet (w Polsce u około 15%populacji) . Rozpoznania nie można używać. powodujący zamknięcie wejścia do pochwy. Spotykany niemal wyłącznie u mężczyzn. Cechuje je uporczywe. dotyczy do/. . . Nie wystarczy stwierdzenie. lmmisja członka do pochwy jest niemożliwa lub bolesna. Wiele fetyszy jakby. zaburzenia hormonalne) . Zaburzenia identyfikacji płciowej w dzieciństwie Zaburzenia zaczynające się przed pokwitaniem.stany maniakalne. Ekshibicjonizm Nawracająca lub uwala tendencja do pokazywania narządów płciowych obcym osobom lub osobom przebywającym w miejscach publicznych. dzięki możliwości stosowania różnych metod leczenia. głębokie niezadowolenie z własnej płci uraz chęć posiadania cech płci przeciwnej. populacji mężczyzn. Dotyczy 1-3%populacji. chęć poddania się leczeniu hormonalnemu i operacyjnej zwijanie płd. Rokowanie dobre.. ale zdarzają się wytryski przed stosunkiem albo bez erekcji członka. Rozpoznanie opiera się na stwierdzeniu. że chodzi tu również o przybieranie wyglądu płci przeciwnej. Przeważają przyczyny psychogenne. Towarzyszy temu niezadowolenie z powodu swoich anatomicznych cech płciowych. Transwestytyzm o typie podwójnej roli Przebieranie się w odzież płci przeciwnej w celu osiągnięcia przyjemności z chwilowego odczuwania przynależności do płci przeciwnej. bez dążenia do bliższego kontaktu. a u chłopcówdziewczęce. Reakcja lęku lub szoku u świadka tego zachowania często zwiększa podniecenie seksualne u ekshibicjonisty. Rokowanie dobre. Rozpoznanie tego rzadkiego zaburzenia wymaga stwierdzenia głębokich zakłóceń prawidłowego poczucia kobiecości lub męskości. przedłuża"ludzkie ciało. Przebieraniu się nie towarzyszy podniecenie seksualne. Rokowanie jest bardzo dobre. Różni się od fetyszyzmu tym. że u dziewczynek obserwuje się zachowanie chłopięce. Zaburzenie często spotykane. Często towarzyszy temu masturbacja. Fetyszyzm Konieczność posiadania pewnych przedmiotów jako bodżcuw do osiągania podniecenia oraz satysfakcji seksualnej.

że ten typ aktywności jest dominującym bodzcem lub niezbędnym do uzyskania zaspokojenia seksualnego. co wywołuje lęk lub depresję. intelektualnych i społecznych. które mają trudności w określeniu własnej orientacji (homoseksualna. Orientacja seksualna niezgodna z Ja (egodystoniczna) Identyfikacja płciowa czy też preferencja seksualna (hetero-. chirurgię naczyniową i protezowanie członka w . Złożone zaburzenia preferencji seksualnej Występowanie u danej osoby więcej niż jednego zaburzenia preferencji seksualnej. Pojedyncze wydarzenie nie uprawnia do takiego rozpoznania. reaktywności seksualnej i satysfakcji ze współżycia seksualnego: pomniejszanie czynników hamujących i blokujących w życiu seksualnym. wybiórczo pobudzające seksualnie hormonalne. mechanoterapię. Współczesne metody leczenia obejmują: Farmakoterapię-leki hamujące. również psychogennych o długotrwałym przebiegu. zgodnie z definicją zdrowia seksualnego WHO z 1986 roku (. gerontofilię. jeżeli woli być ofiarą-z masochizmem. pomoc w neutralizowaniu lęków i niepokojów: kreowanie sytuacji. np. pobudzające. Metody chirurgiczne-np.OglądactwoNawracająca lub uwala tendencja do podglądania osób w czasie ich seksualnych kontaktów lub zachowań intymnych (np.prowadzenie obscenicznych rozmów przez telefon. upokorzenia. zdrowie seksualne jest integracją biologicznych. Pojawia się najczęściej w okresie pokwitania u osób. coraz częściej stosuje się iniekcje do ciał jamistych członka z prostaglandyny. uczucia. SadomasochizmPreferowanie aktywności seksualnej. nekrofilię. Inne zaburzenia preferencji seksualnej Obejmują ponad sto możliwych rozpoznań. Fizykoterapię-elektroterapię. by było inaczej i pragnie się leczyć w celu zmiany płci. Leczenie zaburzeń seksualnych. Może także wystąpić u osób. Pedofilia Preferencja seksualna osoby dorosłej w stosunku do dzieci w wieku przed pokwitaniem lub w okresie pokwitania.rozbierania się) . zadawania bólu. biseksualna) . hydroterapię.operacyjną zmianę płci. homo-czy biseksualna) przedpokwitaniowa nie budzą wątpliwości. w której dochodzi do zniewolenia. miejscowo znieczulające. masaże. Jeżeli dana osoba woli być wykonawcą-mamy do czynienia z sadyzmem. Podstawę rozpoznania stanowi stwierdzenie. Obecnie. aspektów życia seksualnego. heteroseksualna. wzmacniające. przeciwdziałanie mitom i stereotypom. zoofilię. które po okresie pozornie ustalonej orientacji seksualnej (pozosrając w dłuższych związkach) zauważyły jej zmianę. poprawiają swe doznania i reaktywność seksualną. Zwykle prowadzi do podniecenia i masturbacji. Zaburzenia dojrzewania seksualnego Osoba cierpi z powodu niepewności dotyczącej własnej identyfikacji czy orientacji seksualnej. ale dana osoba z powodu współistniejących zaburzeń psychologicznych i behawioralnych chciałaby. w których partnerzy mogą werbalnie i pozawerbalniewyrażać swoje doznania. celem leczenia jest doskonalenie jakości relacji partnerskich. ocieractwo. pompy próżniowe (w zaburzeniach erekcji) . Zaburzenie częściej spotykane u mężczyzn. W przypadku zaburzeń erekcji członka. ważnych dla pozytywnego rozwoju osobowości. W przeszłości celem leczenia zaburzeń seksualnych było usuwanie objawów albo poprzez leczenie ukierunkowane na objaw bądź na jego przyczyny. emocjonalnych. komunikacji i miłości') .

To względnie najnowsze podejście teoretyczna-metodologiczne. znane już od czasów Hipokratesai Galena. techniki treningowe ukierunkowane na konkretne cele w zakresie funkcji seksualnych (np. wywodzące się przede wszystkim z ogólnej teorii sysremuw. rozwinięta później przez kontynuatorów freudyzmu. Konstytucjonalne teorie typologiczne. Z przeglądu literatury przedmiotu wynika. tj. Psychoterapię-indywidualną.teorie cech osobowości.treningi Masters-Johnson.zwolennicy typologii konstytucjonalnych czy psychoanalitycy mogą również posługiwać . determinujące zarówno prawidłowy. teorie dynamiczne.teorii wiążących określone właściwości psychiczne z typem budowy ciała. zakładają biologiczne-dziedziczne i (lub) wrodzoneuwarunkowania osobowości. Pierwotnym źródłem inspiracji badawczej oraz prób klasyfikacyjnych w odniesieniu do zaburzeń osobowości były koncepcje temperamentu. które dominowały począwszy od starożytności do lat czterdziestych naszego stulecia. Zaburzenia osobowości są jednym z najbardziej złożonych i spornych zagadnieńwspółczesnej psychiatrii i psychologii klinicznej. Metody edukacyjne-np. terapię implozywną. teorie cech osobowości. Metody behawioralne-relaksacyjne. W tym zakresie największy wkład do interpretacji zaburzeń psychicznych wniosła psychoanaliza klasyczna i kierunki neopsychoanalityczne. Z głównych typologii konstytucjonalnych. Zaburzenia osobowości.popędy. Pierwszoplanowym kierunkiem badań nad zaburzeniami osobowości w psychiatrii klinicznej pozostają nadal tzw. nawet zasadnicze idee Kretschmeranie znajdują już praktycznego zastosowania. Kapłan. jak i zaburzony rozwój osobowości. teorie systemowe. Takie pojęcie osobowości stanowi bowiem obecnie najwygodniejszą płaszczyznę porozumienia między psychiatrami i psychologami o różnych poglądach teoretycznych oraz w miarę dogodne rozwiązanie diagnostyczna-pragmatyczne. opisowe (deskryptywne) . Stąd np. trening kurczliwości mięśnia Kegls itd) . Hipnoterapię. Wstęp. czyli koncepcje. Teorie dynamiczne wyodrębniają różne mechanizmy osobowości o charakterze sił psychodynamicznych (np. pannerską. Punktem wyjścia była koncepcja charakteru Freuda. Ujęcie systemowe obejmuje przede wszystkim poznawcze teorie osobowości próbując jednocześnie łączyć w jednym modelu teoretycznym czynniki biologiczne i społeczno-kulturowe. desensytyzację. Andrzej Jakubik. że w dotychczasowych koncepcjach i badaniach nad zaburzeniami osobowości można wyróżnić cztery podstawowe kierunki teoretyczne: konstytucjonalne teorie typologiczne.libroterapię. na wstępnym etapie opracowań i weryfikacji empirycznych. zwłaszcza w odniesieniu do patologii osobowości.niektórych typach zaburzeń erekcji członka. grupową. potrzeby) oraz podkreślają fundamentalne znaczenie procesu wychowania i socjalizacji w formowaniu się zaburzeń osobowościowych. znajduje się jednak jeszcze. 20.

Pomijając odmienność poglądów przedstawicieli różnych kierunków psychiatrii dynamicznej . Częstsze występowanie osobowości dyssocjalncju mężczyzn nie znalazło dotychczas przekonywającego wyjaśnienia głównie dlatego. Opisujemy np. odbiegające zł przeciętnych wzorów przyjętych w danej kulturze. a charakteryzujące się mało elastycznymi reakcjami na różne sytuacje indywidualne i społeczne oraz trudnościami w wielu zakresach funkcjonowania psychologiczna-społecznego. Proponowane obecnie najnowsze wersje obu tych klasyfikacji te ICD-10 i DSM-IV. liczba definicji osobowości proponowanych na podstawie teorii cech oceniana jest w piśmiennictwie na ponad sto. aczkolwiek różnej wartości danymi. Patogeneza i epidemiologia. egocentryczną. iż w odniesieniu do zaburzeń osobowości większość badań przeprowadzono nad osobowością dyssocjalną (inaczej: psychopatią czy osobowością nieprawidłową) . że do dziś nie znamy genezy tej formy zaburzeń osobowości.. agresywną. lękową. cu pozwala wnosić o wspólności ich cech i opisywać za pomocą tych samych pojęć. Ze względu na fakt.się w badaniach naukowych opisem zaburzeń osobowości w kategoriach cech. ktćra integruje i reguluje zachowanie się człowieka uraz jego relacje ze światem zewnętrznym. I'echa byłaby więc skrótowym opisem pewnych zachowań i jednocześnie ich determinantą. Urazów i Przyczyn Zgonów OCD-IO) . W myśl założeń teorii cech zaburzenia osobowości to względnie trwałe zahamowanie rozwoju osobowości. że pod podanymi nazwami powszechnie rozumie się określone zbiory zachowań. W przybliżeniu ocenia się. a postulowanej przez Światową Organizację Zdrowia X Rewizji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób.daną osobę w kategoriach cech jako nieufną. czyli cech. chwiejną emocjonalnie itp. przejawiające się zakłóceniem prawidłowego funkcjonowania jej mechanizmów in