PSYCHIATRIA pod redakcją Adama Bilikiewicza. Podręcznik dla studentów medycyny. Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Autorzy. Prof.

Prof. Prof. Prof. Prof. Prof. Prof. Prof. Dr nProf. Prof. Prof. Prof. Doc. Prof. Prof. Prof. Prof. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. med. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab, dr hab. med. ADAM BILIKIEWICZmed. STANISŁAW DĄBROWSKI med. JAN HORODNICKImed. ANDRZEJ JAKUBIKmed. MAREK JAREMAmed. MAREK JAROSZ med. STEFAN LEDERmed. IRENA NAMYSŁOWSKAADEUSZ NASIEROWSKImed. ANDRZEJ PIOTROWSKImed. STANISŁAW PUŻYńSKlmed. JANUSZ RYBAKOWSKIn, bum.

HELENA SĘKOWA med. TERESA STAńCZAKOWAmed. ZBIGNIEW LEW-STAROWICZmed. WALDEMAR SZELENBERGERmed. ADAM SZYMUSIK med. HALINA WARDASZKO-ŁYSKOWSKA. @Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Warszawa 1992, 1998 Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione. Podręcznik akademicki dotowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Redaktor mgr Mu (gorzała WurcwwyRedaktor techniczny Jounnu Głodowwa Korektor Miłosz Brzeziński. Projekt okładki i stron tytułowych do serii: MicAd Marwiial. ISBN 83-200-2176-6. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa Wydanie II. **Skład, druk i oprawa: Drukarnia Narodowa. Kraków, ul. Marszałka J. Piłsudskiego 19. Przedmowa do drugiego wydania. Drugie wydanie PsycWaoii-podręczm'w dla swdemżw jest wersją unowocześnioną i przeredagowaną książki, którą pod redakcją nieżyjącego już prof. Włodzimierza Stzyżewskiego i niżej podpisanego wydał PZWL w 1992 r. Mimo stosunkowo dużego nakładu podręcznik jest od dłuższego czasu nieosiągalny, stąd potrzeba ponownej edyji. Nie był to oczywiście jedyny powód. Rozwój psychiatrii i dziedzin pokrewnych wymusza stałą aktualizację dzieł podręcznikowych. Pierwsze wydanie zostało przychylnie przyjęte zarówno przez studentów, jak i wykładowców psychiatrii. Nie szczędzono nam też słów krytyki, za które w imieniu autorów i własnym pragnę podziękować. Uwagi krytyczne staraliśmy się w obecnym wydaniu wykorzystać. Podręcznik pozostał dziełem zbiorowym, chociaż skład autorów uległ zmianie. W tym stosunkowo krótkim czasie, jaki upłynął od pierwszego wydania, zmarło aż czterech współautorów. Oddając hołd pamięci profesorom: Pawłowi Gałuszko, Zdzisławowi Rydzyńskiemu, Włodzimierzowi Suzyżewskiemu, Feliksowi Tokarzowi, pragnę podkreślić ich duże zasługi dla powstania podręcznika. Szczególnie we wdzięcznej pamięci zachowam mojego Przyjaciela prof. Włodzimierza Strzyżewskiego, który wziął na siebie nie tylko część trudu redagowania całości, ale był współautorem ważnych rozdziałów, a ponadto służył zawsze mądrą i życzliwą radą w chwilach trudnych. Podejmując się redakcji drugiego wydania zdawałem sobie sprawę, jak niełatwe biorę na siebie zadanie, nie mając wsparcia ze strony Współredaktora. Wśród różnych uwag krytycznych nie zabrakło i tj, która odnosi się wprost do przedmowy do wydania pierwszego. Otóż zarzucono nam, redaktorom, że pominęliśmy fakt, iż w powojennej Polsce ukazało się kilka innych podręczników, co mogło być mylnie odczytane, że nasz podręcznik jest pierwszym, a więc pionierskim dziełem.

Zarzut ten był słuszny i chciałbym naprawić to niedopatrzenie. Wymieniając w chronologicznym porządku kolejne podręczniki psychiatrii pragnę nadmienić, że uwzględniłem tylko te, które miały charakter akademicki były przeznaczone nLm, dla studentów: pominąłem natomiast dzieła dla specjalistów. W 1954 r.ukazał się/urw zsycAiami (Kompendium) prof. Lucjana Korzeniowskiego, oparty na pawłowowskiej patofizjologii zaburzeń psychicznych, gdyż nauka Pawłowa była w owym okresie doktryną dominującą w medycynie, i nie tylko. W latach 1965-1969 ukazały się trzy kolejne wydania Zarysu psycAiuniLucjana Korzeniowskiego, ale już sama ich numeracja świadczy o tym, że nie traktowano ich jako kontynuacji wersji z 1954 r. Zarys z roku 1965 potraktowano jako pierwsze wydanie, co oznaczało, że autor odcinał się od jednostronnej pawłowowskiej interpretacji zjawisk psychopatologicznych, jaka cechowała wspomniane Kompendium. W 195/r.PZWL wydal podręcznik radziecki W. A. Gilarowskiego Prycvuma-w tłumaczeniu polskim pod redakcją prof. Andrzeja Jusa. Był on przeznaczony zarówno dla lekarzy, jak i studentów (tytuł oryginału: PscAimnyarwzwzdwsrwo dla wrwczej i swdemzw) . W tym samym wydawnictwie ukazała się w I 969 r. Wowwczesww ysycWatna Muczna autorstwa psychiatrów amerykańskich, Arthura P. Noyesa i Lawrence a G. Kolba, w tłumaczeniu polskim pod redakcją prof. Jana Jaroszyńskiego. W nauce polskiej nastąpił zwrot od ea enemę lar do er occideme larrozpoczął się okres fascynacji psychiatrią zachodnią, z amerykańską na czele. Dwóch wydań doczekał się, poczynając od roku 1970, podręcznik dla studentów medycyny Psycaaow autorstwa Tadeusza Bilikiewicza i Haliny Grabowskiejopracowany według dzieła prof. Tadeusza Bilikiewicza Psycńiaoia (iwcznd (przeznaczonego dla specjalistów) . Od 1976 r.nakładem PZWL-u ukazywały się kolejne edycje PzdsmwpsycAidtni-podręczmłd dla studentów, pod redakcją Marka Jarosza i Stanisława Cwynara, który cieszył się wśród studentów zasłużonym powodzeniem nie tylko z uwagi na treść, ale i zwięzłość. Od wydania piątego (1988) prof. Marek Jarosz był jedynym redaktorem dzieła, po śmierci prof. Stanisława Cwynara. W moim przekonaniu nic nie stoi na przeszkodzie, ażeby pozycję tę wznawiać wzorem wielu krajów na świecie, w których ukazuje się równocześnie kilka podręczników. Daje to zarówno studentom, jak i wykładowcom psychiatrii możliwość wyboru. Naszą intencją było i jest dostarczenie podręcznika, w którym uczestniczyliby wszyscy lub prawie wszyscy wybitni znawcy przedmiotu w kraju, co powinno przyczynić się do ujednolicenia wymagań z zakresu psychiatrii. Wszak po wejściu Polski do Unii Europejskiej nasze dyplomy lekarskie nie będą w krajach Unii wymagały nostryfikacji. Nla nas spoczywa zatem ogromna odpowiedzialność za poziom przygotowania z zakresu psychiatrii absolwentów uczelni. Jednym z elementów tych starań było uwzględnienie w podręczniku kryteriów klasyfikacyjnadiagnostycznych Światowej Organizacji Zdrowia pod nazwą ICD-10 a także w miarę możności kryteriów DSM-IV Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, zyskującego na świecie coraz więcej zwolenników. Polscy lekarze muszą re międzynarodowe zasady rozpoznawania zaburzeń psychicznych znać, przynajmniej w podstawowym zakresie.

Wyrazem dostosowania polskiej psychiatrii do standardów światowych i europejskich było uchwalenie przez Sejm ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. W ten sposób został uzdrowiony nieprawidłowy stan prawny w zakresie opieki psychiatrycznej w Polsce. Mam nadzieję, że obecny układ podręcznika, odpowiadający w miarę możności wymogom nowoczesności, spotka się z pozytywnym przyjęciem. Autorzy będą też wdzięczni za wszelkie uwagi krytyczne, jakie nasuną się Czytelnikom w trakcie studiowania podręcznika. Uwzględnimy je przygotowując kolejne wydanie. Adam Bilikiewicz Gdańsk, październik 1997 r. Spis treści. Zakres psychiatrii oraz jej miejsce w kulturze i wśród innych dyscyplin nauki-Adam BilikiewiczZarys dziejów psychiatrii. Kierunki w psychiatrii- (qdearz WasierowsiFizjologiczne podstawy czynności psychicznychWaldemar ózelenłeręerEtiologia i patogeneza zaburzeń psychicznych-Jamuz RyłułuwskiInterakcja czynników etiologicznych w patogenezie zaburzeń psychicznych Biologiczny substrat zaburzeń psychicznych Czynniki genetyczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych Zmiany czynności mózgu w następstwie różnych czynników etiologicznych a zaburzenia psychiczne Czynniki psychospołeczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych. Psychopatologia i syndromologia ogólna Wprowadzenie-Marek Jarosz Drobne nieprawidłowości psychiczne występujące u ludzi zdrowych Pojęcie objawu i zespołu psychopatologicznego Proces chorobowy a zmiany trwałe Uwagi ogólne o procesach poznawczych i zaburzeniach spostrzegania Złudzenia i omamy Zaburzenia myślenia i ich podział Urojenia Idee nadwartościoweNatręctwa i fobie Zaburzenia myślenia z przewagą zaburzeń toku Niedoczynność pamięci i inne jej nieprawidłowości Zaburzenia ukierunkowania czynności poznawczych Psychopatologia emocji Zaburzenia aktywności i działań ruchowych Podstawowe zespoły psychopatologiczne i uwagi ogólne o ustaleniu rózgo 203018 Zaburzenia świadomości-Adam Wiliłiewicz. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zagadnienia nazewnictwa 8 ilikiew tez Uwagi ogólne Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Adam. Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych (epidemiologia) Wstęp i definicja Cele epidemiologii Metody epidemiologii Wskażni ki epidemiologiczne Trudności metodologiczne badań epidemiologicznych w psychiatrii Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych Prognoza dotycząca częstości zaburzeń psychicznych. Adam Bilikiewicz. Badanie chorego Badanie psychiatryczne-Adam AihiewicrZnaczenie wywiadów w badaniu psychiatrycznym Ocena stanu psychicznego Badanie stanu cielesnego Badania pomocnicze Plan postępowania diagnostycznego Zapobieganie jatropatogenii. Zachowania terapeutyczne Badanie psychologiczne Wybrane metody psychologicznych badań diagnostycznych-helena 5 p@waBadania neuroradiologiczne-Marek Jaremu Badanie elektroencefalograficzne-Waldemar 3'ze (emergerinne badania pracowniane: testy specyficzne, badania neurohormonalne, problemy immunologiczne-/dw M.homdhicłi. Zaburzenia psychiczne na tle organicznym-Adam Bilikiewicz.

Marek Jaremu Wprowadzenie Definicja otępienia Epidemiologia Klinika zespołów otępieniach Neuropatologia Zespoły otępienie naczyniowe (naczyniopochodne) Zespoły otępicnne i inne zaburzenia psychiczne w następstwie urazów czaszkowa-mózgowych Patogeneza i podział urazowych zaburzeń psychicznych Guzy wewnątrzczaszkoweZaburzenia psychiczne w neuroinlekcjachPrzewlekłe zakażenia wirusowe Padaczki. Zaburzenia psychiczne spowodowane chorobą somatyczną-Adam żililiewiczCharakterystyka problemu Rola niektórych czynnikuw etiopatogenetycznych somatugennych zaburzeń psychicznych Choroby narządów wewnętrznych. 156. IV Zaburzenia psychiczne spowodowane używaniem środków psychoaktywnychAndrzej PiotrowskiWprowadzenie Uwarunkowania przyczynowe używania środków psychuaktywnych Grupy środków o działaniu uzależniającym. Psychozy schizofreniczne. Adam Bilikiewicz. Określenie i pozycja nozologicznaEpidemiologia i ryzyko zachorowania Etiologia i patogeneza Przebieg choroby Podział psychoz schizofrenicznych Objawy osiowe schizofrenii Inne objawy charakterystyczne dla schizofrenii Kryteria diagnostyczne schizofrenii Postacie kliniczne Cec zenie Rokowanie Schizofrenia a zespoły schizofrenoidalne (schizotypowe, schizofrenopodobne) Paranoja i reakcje paranoiczne-Irena WmnsłowskaDefinicja i pozycja nozologicznaEpidemiologia Etiologia i patogeneza Obraz kliniczny Rozpoznanie różnicowe Leczenie, rokowanie. Halucynozy (psychozy parafreniczne) -Adam 8 i@@ewicz. Definicja i pozycja nozologicznaEpidemiologia Obraz kliniczny Postacie Rokowanie Różnicowanie. Uhoroby afektywne-ótanisław Pużm@Definicja i pozycja nozologicznaRozwój koncepcji w zarysie historycznym Etiologia i patogeneza Rozpowszechnienie chorób afektywnych Obraz kliniczny depresji i manii Przebieg chorób afektywnych, rokowanie Leczenie nawrotów i profilaktyka chorób a Nerwice-Stefan lderDefinicja i istota Klasyfikacje. ektywny eh. Dane epidemiologiczne Etiologia i patogeneza Fenomenologia Zaburzenia lękowe Rozpoznawanie nerwic Leczenie i zapobieganie Farm akoterapia. Zaburzenia reaktywne. Adam Bilikiewiccj. Definicja i pozycja nozclogicznaKlasyfikacja Obraz kliniczny Rokowań te Leczenie. Rola czynników psychologicznych i behawioralnych w genezie niektórych chorób somatycznych (problem chorób psychosomatycznych) -Adam 8 ili@ewiczWstęp i definicja Podział zaburzeń Diagnostyka Leczenie Rokowanie. Zespoły psychopatologiczne związane z zaburzeniami procesów fizjologicznych Zaburzenia odżywiania się-Adam WiliJewiczZaburzenia snu-Waaemwr 5 ze (emerger Zaburzenia seksualne-Z? (gmew Lew-Nwrowfcz. Zaburzenia osobowości-wdrzęy JakubikWstęp Defi ni cle Patogeneza i epidemiologia Obraz kliniczny i różnicowanie Leczenie. Samobójstwa i zaburzenia psychiczne (zwłaszcza depresje) -Stanisław PużyńskiGeneza samobójstwa Epidemiologia samobójstw Zaburzenia psychiczne i samobójstwa. Psychiatria dzieci i młodzieży (wybrane zagadnienia) Odrębność psychiatrii dzieci i młodzieży Etiologia i patogeneza Epidemiologia Rozwój psychiczny dziecka i cykl życia rodziny Psychiatria dzieci. Irena Namysłowsku.

2 b 42852 b 728 b 301302305. I. Starzenie się i zaburzenia psychiczne wieku podeszłego (problemy psychogeriatrii) -Ałun BilikiewizWstęp Ogólna charakterystyka Starzenie się Zaburzenia psychiczne u osób w wieku podeszłym Ogólne zasady postępowania w psychogeriatrii Organizacja opieki psychogeriatrycznej. Somatoterapia zaburzeń psychicznych-Adam żiliłiewicz, **anislw Pużms@Leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyki) -Adam żili@ewiczLeki przeciwdepresyjne-Stanisław HżmwiLeki przeciwlękowe (anksjulityczne) -Adum AiliiewiczLeki nootropowe, prokognitywne (geriatryczne) -Adum WilłkiewiczLeki pobudzające (psychostymulujące) -Adam WiliśiewiczLeki nasenne (hipnotyczne) -Adum AiMiewiczLeki tymcproflaktyczne-Adam żiO@ewiczLeki przeciwparkinsonowskie-Adam AiliaewiczInne leki psychotropowe-Adun Ailikiewicz Środki psychozotwórcze-Adam żiliłiewicz. Farmakologiczna profilaktyka chorób psychicznych-Jonasz RybakowwiPojęcie farmakologicznej profilaktyki w psychiatrii Farmakologiczna profilaktyka chorób afektywnych Farmakologiczna profilaktyka schizofrenii. Psychoterapia. Stefan Leder. Definicja i istota psychoterapii Odmiany i cele psychoterapii Psychoterapeuta Pacjent Przebieg psychoterapii Techniki i metody psychoterapii Psychoterapia grupowa. Doraźna pomoc psychiatryczna-halma Wmlaszw-Wwwwd Specyfika psychiatrycznej pomocy doraźnej. Zaburzenia Zaburzenia Zaburzenia. Depresj a Pacjent nadużywający alkoholu Pacjenci uzależnieni od innych związków psychoaktywnychPacjent z zachowaniami agresywnymi, gwałtownymi Pacjent dokonujący samouszkodzenia. Aktywność samobójcza Pacjenci powtarzający próby samobójcze. Spńs treści. psychiczne, które częściej niż inne wymagają pomocy w trybie doraźnym psychiczne c podłożu organicznym lękowe. 28. Psychiatria konsultacyjna. Psychiatria związków z medycyną Halina W urduszko-tys kaw skd. Konsultacja psychiatryczna Modele konsultacji Konsultacja jako proces Czynniki wpływające na skuteczność pracy konsultanta Działalność edukacyjna konsultanta Badania naukowe. Psychiatria środowiskowa i organizacja ochrony zdrowia psychicznego Teresą StuńczukowuTradycyjne formy oddziaływań środowiskowych na psychicznie chorych Ochrona zdrowia psychicznego Organizacja psychiatrycznej opieki zdrowotnej w Polsce Stacjonarna opieka psychiatryczna Program ochrony zdrowia psychicznego. Ustawa o ochronie itunbłuw Dąbrowski Wdrażanie. Psychiatria sądowa i Opinie w sprawach. Skorowidz. zdrowia psychicznego (ważniejsze przepisy i wdrażanie) . orzecznictwo-Adam ózwusW cywilnych. Orzecznictwo inwalidzkie. Niektóre problemy etyczna-deontologiczne w psychiatrii-Aden AiOliewicz. Słownik terminologiczny-Adam WiliOcwicz.

1. Zakres psychiatrii oraz jej miejsce w kulturze i wśród innych dyscyplin nauki Adam Bilikiewicz. Wychodząc z leksykalnego określenia, psychiatria jest dziedziną medycyny, której przedmiotem zainteresowania są zaburzenia psychiczne z ich licznymi uwarunkowaniami rodzinnagenetycznymi, konstytucjonalnymi, biologicznymi, psychologicznymi i społecznymi. Obejmuje ich etiologię, patogenezę, symptomatologię, klinikę i leczenie. Można przytoczyć wiele argumentów przemawiających na korzyść tezy, iż psychiatria w kulturze i wśród innych dyscyplin nauki zajmuje miejsce szczególne. Psychiatria w swoich poszukiwaniach teoretycznych i praktycznych czerpie ze zdobyczy neurologii, neurofizjologii, neurochemii, genetyki, biologii nuklearnej, antropologii, etologii, cybernetyki, psychologii, socjologii, a także z licznych szkół i kierunków filozoficznych. Psychiatrię dzielimy tradycyjnie na symptomatologię ogólną, czyli psychopatologigi psychopatologię szczegółową, czyli psychiatrię właściwą. W tej ostatniej wyodrębnia się współcześnie wiele, w jakimś sensie usamodzielniających się działów: psychiatrię kliniczną (dorosłych oraz dzieci i młodzieży) , społeczną, środowiskową, konsultacyjną, sądową, psychopatologię kryminalną, penitencjarną, geriatryczną lub gerontopsychiatrię, kulturową i transkulturową. Problematyką psychoprofilaktyki, zwłaszcza w aspekcie społeczno-wychowawczym, zajmuje się higiena psychiczna. Bazując na założeniach teoretycznych (ideologicznych) wyodrębnia się też psychiatrię humanistyczną, powiązaną z humanistycznymi kierunkami psychologii, psychiatrię antropologiczną, opamą na filozoficznym kierunku egzystencjalistycznym i psychiatrię biologiczną (przeciwstawianą niekiedy niesłusznie psychiatrii humanistycznej) , zakładającą prymat uwarunkowań biologicznych nad psychospołecznymi przyczynami zaburzeń psychicznych. Związki psychiatrii z innymi dyscyplinami nauki zmieniały się na przestrzeni dziejów i zależały, najogólniej mówiąc, od panujących w danym okresie poglądów na zjawiska psychiczne. O ile w starożytnej Grecji i Rzymie panowały niezwykle postępowe poglądy na temat zaburzeń psychicznych i ich pochodzenia, o tyle w okresie od średniowiecza do końca XVIII wieku dla nauk przyrodniczych i medycyny nastały czasy głębokiej ciemnoty, doszło do zastoju i bezdusznego przeżuwania szczątków kultury starożytnej. Psychologią mogli się zajmować jedynie teologowie. Ich badania obracały się w kręgu introspekcji, opierały się na mistycyzmie, supranaturalizmie lub przesądach. Momentem przełomowym była rewolucja francuska, w czasie której doszło do radykalnego przewartościowania stosunku do psychicznie chorych i ich symbolicznego wyzwolenia z kajdanów przez Ph. Pmela (będzie o nim jeszcze mowa) . Od tego momentu notujemy wspaniały rozkwit psychiatrii, w szczególności im. panujący rozwój szpitalnictwa psychiatrycznego, chociaż w wielu krajach europejskich nie brakowało przykładów zacofania i barbarzyństwa w obchodzeniu się z psychicznie chorymi jeszcze w pierwszych latach XIX stulecia. Ten przykład dowodzi, jak psychiatria jest głęboko osadzona w kulturze i jak wielkiego formatu ruchy społeczno-polityczne wpływają na jej kształt i społeczny odbiór. Ktoś słusznie powiedział, że miarą kultury danego społeczeństwa jest legł stosunek do psychicznie chorych, a może należy powiedzieć szerzej-stopień tolerancji wobec ludzi odbiegających swoim zachowaniem od przeciętnej miary. Zapoczątkowany przez Pinela i jego zwolenników rozwój psychiatrii trwa do dziś, chociaż w ostatnich larach nie zanotowano jakichś spektakularnych odkryć w dziedzinie diagnostyki i terapii

zaburzeń psychicznych. Różne nowoczesne metody obrazowania mózgu (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, pozyuonowa tomografia emisyjna itd) odgrywają główną rolę w neurologii i neurochirurgii. Ich znaczenie w psychiatrii jest raczej niewielkie. Z drugiej jednak strony jesteśmy świadkami paradoksalnego zjawiska, które polega na zadziwiającym braku równoległości między rzeczywistym postępem naukowym w dziedzinie badań nad etiopatogenezą chorób psychicznych i ich leczeniem z jednej strony, przynajmniej w okresie kilku ostatnich dziesięcioleci, a postawami społecznymi wobec zagadnień psychiatrii i chorych psychicznie z drugiej. Psychiatria i choroby psychiczne bywają co najwyżej źródłem inspiracji dla pisarzy i autorów scenariuszy filmowych lub teatralnych, ale to zupełnie inny problem. Całkiem innym zjawiskiem, które nawiązuje w jakimś sensie do wspomnianego wyżej paradoksu, jest pojawienie się na coraz większą skalę różnego autoramentu, uzdrawiaczy", reprezentujących tzw.medycynę niekonwencjonalną. Czym tłumaczyć fakt ich ogromnego powodzenia u społeczeństwa, mimo tak widocznego postępu w dziedzinie diagnostyki i terapii zarówno w medycynie zachowawczej, jak i operacyjnej? Nie znam prostej odpowiedzi na to pytanie. Sądzę jednak, że nowoczesna, naukowa medycyna uległa zbytniej technicyzacji i odhumanizowaniu. Została też pozbawiona pewnego pierwiastka mistyczna-magicznego, jaki znajdował pacjent w czasach odległych u swojego lekarza, a dzisiaj jeszcze wśród ludów prymitywnych. Jestem przekonany, że ten właśnie element decydował o powodzeniu terapeutycznych seansów telewizyjnych dr. A. Kaszpirowskiego. Obecnie chciałbym się zatrzymać nie tylko nad wykazaniem związków między psychiatrią a niektórymi gałęziami nauki, ale nad przyczynami wspomnianego paradoksu i możliwościami jego przezwyciężenia. Historycznych przyczyn tego paradoksalnego stanu rzeczy trzeba szukać właśnie w XIX wieku, kiedy to ukształtowały się dwa zasadnicze, choć zupełnie przeciwstawne kierunki w psychiatrii. Zwolennicy pierwszego kierunku-przyrodniczego, ściśle związanego z rozwojem nauk podstawowych, widzieli w zaburzeniach psychicznych następstwo choroby mózgu. Doprowadził on zarówno do sformułowania adekwatnej definiji choroby psychicznej, jak i do powstania układu klasyfikacyjnego zaburzeń psychicznych, na wzór podziału chorób somatycznych, opartego na kryterium nozologicznym. Nie ulega wątpliwości, że szczególny wpływ wywarta tutaj patologia komórkowa R. Virchowa, a także postępy bakteriologii stworzonej przez L. Pasteura i R. Kocha. Ten kierunek reprezentuje współcześnie psychiatria biologiczna. Drugiemu, przeciwstawnemu kierunkowi, nadano obowiązującą do dzisiaj nazwę psychologicznego, gdyż wiązał się z rozwojem psychologii. eksperymentalnej, a w późniejszych czasach z psychoanalizą i kierunkami pochodnymi. Ten sam zakres pojęciowy ma termin, psychiatria dynamiczna"Mimo iż przedstawiciele obydwu tych kierunków zwalczają się namiętnie po dzień dzisiejszy, zdają się zapominać co ich podzieliło w przeszłości i co ich łączy współcześnie, przynajmniej w sensie genezy. Otóż na tym dwoistym ujmowaniu zaburzeń psychicznych zaciążyło dualistyczne traktowanie problemu psychofizycznego na przestrzeni wieków. Nieustanny wpływ miało arystotelesowskie przeciwstawianie się najwyższych przejawów ludzkiej duszy życiu psychicznemu zwierząt.

Pominę tutaj metafizyczne spekulacje na temat ciała i duszy, jakie odnajdujemy w całej historii filozofii, zatrzymam się jedynie krótko na paradygmacie kartezjańska-newtonowskim. On bowiem wywarł decydujący wpływ na kształtowanie się poglądów naukowych w fizyce, biologii, medycynie, psychologii, naukach społecznych itd. Jak pamiętamy, Kartezjusz swoją teorię przyrody oparł na podziale na dwie niezależne i odrębne sfery: sferę ducha, której nadał nazwę rzs czgiwnr (rzecz myśląca) i sferę materii, czyli res eazemw (rzecz rozszerzona) . Rew czgiams stała się obszarem zainteresowań nauk humanistycznych, do res edensa nawiązywali w swoich badaniach przedstawiciele nauk przyrodniczych. Trzeba reż przypomnieć, że dla Kartezjusza cały świat materialny był maszyną. Stąd mówimy o mechanistycznym poglądzie na świat tego wybitnego myśliciela XVII wieku. Wszystkie zjawiska przyrodnicze można bowiem, zdaniem Kartezjusza, tłumaczyć w kategoriach praw mechaniki, w kategoriach układu i ruchu poszczególnych części składowych. Nic więc dziwnego, że uległ on fascynacji atomistycznym modelem materii stworzonym przez 1. Newtona. W tym matematycznie idealnym modelu wszechświata każdą zmianę można, jak twierdził Newton, wytłumaczyć dzięki znajomości praw, jakimi rządzą wprawione przez Boga w ruch cząstki materialne. Jeżeli znamy dokładnie stan szczegółu jakiegoś systemu, to potrafimy z absolutną pewnością przewidzieć przyszłość systemu-głosił Newton. Te redukcjonistyczne zasady filozofii kartezjańska-newtonowskiej, stosowane z powodzeniem w nauce XVIII i XIX stulecia, przetrwały do dzisiaj, chociaż jak twierdzi P. Capra (1987) -, świat znajduje się obecnie w punkcie zwrotnym"Mówiąc najkrócej, oznacza to odejście od redukcjonizmu na rzecz holizmu, czyli całościowego ujmowania zjawisk. Dokonanie tego zwrotu nie jest zadaniem łatwym. Redukcjonistyczne nawyki i schematy myślowe są głęboko zakorzenione, a ich obrońcy z uporem bronią straconych, jak by się wydawało, pozycji. Ćapracytuje w swojej książce zdanie ze współczesnego dzieła z zakresu biologii (Ph. Handler (red k żiz (zgy dnd We Futurę qf Mm. New York l 97 O) , które pozwolę sobie w tym miejscu powtórzyć: "...jednym z niezawodnych dowodów rozumienia jakiegoś obiektu jest umiejętność złożenia go z elementów składowych t.. ) specjaliści biologii molekularnej dowiodą w końcu, że poznali budowę komórki, podejmując próbę jej (..) syntezy". Czyż zacytowane zdanie nie jest dosłowną egzemplifikacją paradygmatu kartezjańskanewtonowskiego? Sukcesy biologii komórkowej, mikrobiologii, biologii molekularnej, inżynierii genetycznej, mikroskopii elektronowej-to jedynie przykłady zaczerpnięte z nauk przyrodniczych. A jeśli dodać ogromny postęp w dziedzinie fizyki cząstek elementarnych i w innych obszarach nauk ścisłych, łatwo zrozumieć, jak wielkiego skoku myślowego trzeba dokonać, aby przejść od redukcjonizmu do całościowego, holistycznego ujmowania zjawisk. 2-Psychiatria. Przekonanie, iż poznanie szczegółów budowy narządów, tkanek, komórek i ich części pozwoli lepiej poznać funkcjonowanie organizmów żywych legło u podstaw medycyny pokanezjańskiej. Pod wpływem paradygmatu kartezjańskiego zrodził się w myśli medycznej tzw.model biomedyczny. Wedle tego modelu ciało ludzkie w trzy wieki po Kartezjuszu traktowane jest nadal jak maszyna, a choroba interpretowana jako nieprawidłowe funkcjonowanie mechanizmów biologicznych tej maszyny, badanych z punktu widzenia biologii komórkowej i molekularnej. Skupiając uwagę na coraz mniejszych elementach ciała ludzkiego, współczesna medycyna traci

tkanek i komórek. i szyderstwa. nie chodzi oczywiście wyłącznie o określanie społecznych determinantów zaburzeń psychicznych. o którym wspomniałem na początku. a dalszy rozwój zapewnili psychologowie i psychiatrzy o orientacji psychodynamicznej (humanistycznej) . mierzyć i wyrażać liczbowo myśli. szkolnym. duchowe"-które nie chcą się zmieścić w wywodzącej się od siedemnastowiecznych jatrornechanistówzasadzie Pondere. wyobrażenia. która nie chce być traktowana jedynie jako suma narządów. na twórców antropologii. mensuru et numeru Deus omniu jecit (Bóg wszystko stworzył wagą. Trzeba wreszcie wspomnieć o jeszcze jednym kierunku. Hołdują oni.często z oczu samego pacjenta jako istotę ludzką. optymalnych rozwiązań organizacyjnych lecznictwa psychiatrycznego. iż obydwa przeciwstawne kierunki w psychiatrii. socjologii. któremu początek dała psychoanaliza S. a więc zarówno biologiczny. Wyznawcy społecznego kierunku w psychiatrii stoją na stanowisku. gdyż. sztuki i kultury. jak i sprzeciw. Redukcjonizm w formułowaniu podstaw naukowych tego kierunku polega na tym. zrozumieć zjawiska psycbofijologicznei psychopatologiczne wyłącznie w wąskich kategoriach zmian morfologicznych i zakłóceń fizjologicznych w układzie nerwowym. są wyrazem redukcjonistycznego podejścia du zjawisk psychicznych w normie i patologii. drugorzędnego. o wypracowywanie metod oddziaływania leczniczego (socjoterapia) i . Chodzi o kierunek społeczny. W odpowiedzi na te postawy narodził się właśnie inny skrajny kierunek w psychologii i psychiatrii. jak i nerwicowych) należy szukać w nieprawidłowych relacjach człowieka z jego środowiskiem rodzinnym. którego twórcy przyjęli postawę krytyczną zarówno wobec psychiatrii biologicznej. jak i humanistycznej. mało poznawalnego". mimo obecnego postępu. miarą i liczbą) . Jak jednak ważyć. Ten redukcjom styczny model biomedyczny zapanował zwłaszcza wszechwładnie w neuroanatomii. zawodowym itd. . pogardliwy stosunek do psychologii i psychiatrii wśród niektórych przedstawicieli medycyny somatycznej wynikał i często wynika z traktowania obszaru zainteresowania tych dziedzin jako mniej ważnego. że odrzuca on w zasadzie bio-i psychogenezę zaburzeń psychicznych. jak widać. Nie ulega jednak wątpliwości. Pole badań tego podejścia w psychiatrii jest więc wspólne z socjologią. Poglądy freudystów budziły w ruwnym stopniu podziw i uwielbienie. Każdy medal ma jednak dwie strony. chociaż w gruncie rzeczy jest on również przejawem redukcjonizmu. powiedziałbym więcej. że w całej historii medycyny i psychiatrii nikt poza Freudem nie stał się tak głośny poza kręgami zawodowymi. o której obszernie będzie jeszcze mowa w dalszych rozdziałach. i czynią to niestety nadal. Trzeba zresztą przyznać. kartezjańskiemu podejściu mechanistycznemu (człowiek postrzegany jako maszyna) . którzy przejęci entuzjazmem dla modelu biomedycznegopróbowali. Wpłynęły one. że przyczyn zaburzeń psychicznych (zarówno psychotycznych. wręcz wyrafinowanych metod badawczych w zgłębianiu ujemnie układu nerwowego osiągnięto zadziwiający postęp. zwłaszcza naruszenie przez psychoanalizę tzw. Niewiele też przypadków popularności znaleźlibyśmy w całej historii kultury. etnografii. co da się wyrazić w kategoriach matematyczno-fizycznych. Freuda. oczywiście w skrajnej postaci. jak i psychologiczny. W psychiatrii społecznej. W tych poszukiwaniach gubi się jednak zjawiska psychiczne-.tabu seksualnego. preferując w ich miejsce socjogenezę. Trudno bowiem zaakceptować postawę niektórych przedstawicieli skrajnego odłamu psychiatrii biologicznej (organicznej) . neurofizjologii i w neuropatologii. Tutaj dopatrywałbym się jednego ze źródeł owego paradoksu. uczucia i inne podmiotowe przejawy życia psychicznego? Ten negatywny. Naukowe miałoby być tylko to. Używając coraz dokładniejszych. ale w równym stopniu o szukanie nowych.

która w błagalnych listach do syna pisała ". Dzisiaj należy on raczej do przeszłości i choć mamy do niego stosunek krytyczny. iż zwolennicy tego ruchu atakowali nie tylko oficjalną psychiatrię. Nie oni. niekiedy wprost radykalnych. Niestety.. będzie musiał znaleźć swój obiektywny osąd i zapis historyczny. włączając się w nurt różnych działań kontestacyjnych. w tym dla psychiatrii. wręcz już dzisiaj truizmu. zwłaszcza duże. Stosunek ten. (przykładem może być walka z mafią narkotyczną w Kolumbii) .lataj. archaiczne szpitale psychiatryczne. może lepiej-nie tylko oni są temu winni. synku. kulturalne picie". Warto zresztą nadmienić.polityzacji psychiatrii. jak wykazały liczne badania. chociaż i ten bolesny problem. mianowicie. może w samych psychiatrach wzbudzać ujemne odczucia i rodzić kompleks winy. Zjawiska te dawno przekroczyły ramy problematyki medycznej i zyskały rangę klęski społecznej. z wykorzystaniem metod socjologicznych. Na tym przykładzie widać. lecz pozostawali w opozycji do istniejących systemów społeczno-politycznych. z których narodził się amynozologiczny ruch społeczny zwany antypsychiatią. Do walki z narkomanią i z mafiami producentów oraz dystrybutorów narkotyków musiały się włączyć rządy państw. będące organizacyjnymi reliktami XIX stulecia. Szczególnie złą sławą. jakie są środki zaradcze i drogi odejścia od redukcjonizmu? Odpowiedź na to pytanie może mieć kluczowe znaczenie dla rozwoju różnych dziedzin nauki. że psychiatria nie zawsze ma dobrą opinię. choć mało skuteczne. składająca się na treść poruszanego przeze mnie paradoksu polegającego na rozbieżności między obiektywnym postępem w wielu dziedzinach psychiatrii a jej widzeniem przez szerokie kręgi społeczne. nisko i powoli"Tutaj dochodzę do punktu zasygnalizowanego na początku. Pomijam w tym miejscu sprawę tzw. odegrał w jakimś sensie pożyteczną-wręcz "wstrząsową rolę"uświadamiając społeczeństwom dramatyczne położenie chorych psychicznie. Podejmowane w ramach psychiatrii społecznej badania nad wpływem warunków panujących w niektórych szpitalach psychiatrycznych na stan psychiczny leczonych tam pacjentów doprowadziły do smutnych wniosków. zastępowanie wysokoprocentowych alkoholi napojami o małej zawamości alkoholu. cieszą się"niektóre instytucje psychiatryczne. apelowanie w środkach masowego przekazu o ostrożne prowadzenie pojazdów mechanicznych. zarówno biologiczną. jakich widownią stało się wiele krajów rozwiniętych. oczywiście na trzeźwo. stosunku społeczeństwa do problemów psychiatrii. jak i humanistyczną. chociaż zupełnie nieskutecznych działań prohibicyjnych: ograniczanie czasu sprzedaży alkoholu. niepowodzenia w walce z uzależnieniami są również konsekwencją podejścia redukcjonistycznego.wykorzystywania psychiatrii do celów politycznych. nie przynoszący niektórym psychiatrom zaszczytu. organizacje ponadnarodowe. zmniejszanie liczby punktów sprzedaży napojów wyskokowych. Konstatacja owa. iż psychiatria wychodzi często ze swoich ram specjalności medycznej i znajduje miejsce wśród różnorodnych zjawisk i tendencji społeczno-politycznych. nawoływanie o. Szczególne. Przejawami redukcjonistycznego widzenia problematyki uzależnień jest bowiem stosowanie różnorodnych.charakteryzowanie. Zacznę od stwierdzenia. że współczesna psychiatria nie przestając być . zakaz uprawy maku i innych roślin będących źródłem substancji psychoaktywnych itd. interdyscyplinarne miejsce zawdzięcza psychiatria uzależnieniom (alkoholizmowi i narkomanii) . a ostatnio nawet w niektórych państwach ekonomicznej. Wyrazem podejścia redukcjonistycznego jest też ciągłe. tj. Interpol itd. również w Polsce jest mało przychylny. Apele te przypominają stary dowcip mówiący o matce pilota w czasie li wojny światowej.

że systemy żywe nie tylko adaptują się do środowiska. ale same się zmieniają lub wpływają na zmianę otoczenia. system korzysta z procesów przystosowawczych w trzech głównych celach: sterowania związkami między jego podsysremami. Te relacje z otoczeniem są przeważnie dwukierunkowe. teorii informacji. system"wcale nie jest łatwe. W tym ujęciu konieczne jest też uwzględnienie otoczenia systemu. Relacje i powiązania między poszczególnymi elementami (podsystemami) są tego rodzaju. jest więc spójny z tymi przeobrażeniami świata i rzeczywistości. organizacje socjologiczne.nadsystemu. że rozwiązania nierealne stają się możliwymi. Zdefiniowanie pojęcia. mogą funkcjonować samodzielnie w ramach systemu szerszego. ich narządy i układy. z którym on. że gwałtowne rozpowszechnianie się idei badań systemowych.zmiana struktury rodziny. tworzących zdolną do funkcjonowania całość. To one sprawiają. tj. wojskowe (np. który nazywamy holistycznym albo systemowym. że powstaje z nich względnie niezależna całość. dając pierwszeństwo względnie nowemu paradygmatowi. ujęcia systemowego i ogólnej teorii systemów jest jedną z charakterystycznych cech nauki i techniki drugiej połowy naszego stulecia. Ukształtowanie się nowego paradygmatu nauki współczesnej wynika bowiem z szybkiego rozwoju cybernetyki. zwanego psychiatrią systemową. Kierunek ten zapewnia właściwe miejsce psychiatrii wśród innych dyscyplin nauki. ekonomicznych. Przykładem może być. zmiana warunków społecznych. przedstawiona przez 1. ekonomiczne. odrzuca zarówno skrajny model biomedycznyzaburzeń psychicznych.choroba psychiczna uwarunkowana biologicznie) .system obrony przeciwrakietowej "Pamot") itp. . człowiek. zwana ogólną teorią systemów. czyniąc z niej specjalność wielce atrakcyjną intelektualnie dla młodych adeptów medycyny. Można się w pełni zgodzić z A. Wymaga on jednak przestawienia się na zupełnie nowe myślenie. jakich jesteśmy dzisiaj wszyscy świadkami. Jakubikiem (l 989) . Z jednej strony może następować zmiana samego systemu (np. złożone urządzenia techniczne. w naszym przypadku człowiek. Jak trafnie zauważa Jakubik (l 989) . Postaram się więc w sposób syntetyczny nakreślić genezę i podstawy teoretyczne nowego kierunku w psychiatrii. stanowiące jego elementy składowe. Wśród wielu entuzjastów nowych propozycji w sposobie dostrzegania i opisywania zjawisk. Nowa propozycja intelektualna. nie pomijając samego twórcy teorii. Wiadomo bowiem. politycznych itd) . rozpowszechniła się wyraźnie dopiero po 195-4 r. Ujęcie albo podejście systemowe ułatwia międzydyscyplinarnąintegrację wiedzy o człowieku. Podsystemy. System stanowi zbiór elementów i zachodzących między nimi wzajemnych relacji i sprzężeń. (rok założenia Towarzystwa Badań Systemów Ogólnych) . traktowany jako system wchodzący w skład grupy społecznej będącej nadsystemem. musiałbym ten rozdział znacznie rozszerzyć.nauką medyczną. Żeby to bliżej wyjaśnić. logiki matematycznej i teorii systemów. której właściwości nie dadzą się sprowadzić do sumy cech tych elementów. szczególnie w zakresie badania i tworzenia życia psychicznego człowieka. pozostaje w stosunku wzajemnej zależności. W cybernetyce (czyli nauce o sterowaniu) za system uważa się organizmy żywe. yon Bertalanffy'ego po raz pierwszy w latach trzydziestych. z drugiej zaś strony zmiana otoczenia człowieka (np. jak i skrajny model psychospołeczny. pojawił się z biegiem lat pewien sceptycyzm co do możliwości stosowania uogólnionego opisu matematyczno-logicznego (algorytmu działania systemu) . sterowania systemem jako całością i sterowania zależnością między systemem a nadsystemem.

korzystający w miarę potrzeby z porady (konsultacji) lekarza specjalisty. Reykowskiego. iż człowiek chory ma nie tylko ciało (mmę) . Jestem przekonany. przyczyniając się do ulepszenia psychoterapii w tych przypadkach. i to z dużym powodzeniem. w którym leczeniem będzie się zajmował jeden lekarz (lekarz rodzinny. Student medycyny. Urok i intelektualny powab psychiatrii polega jednak na tym. przedstawili nerwicę i nerwicowy rozwój osobowości (tzw. mimo nieszczerych zapewnień organizatorów procesu dydaktycznego o dążeniach do nauczania zintegrowanego. Innym przykładem wykorzystania teorii systemowej jest tzw. reprezentujący swoje dziedziny wiedzy. że człowiek jest całością psychologiczna-społecznobiologiczną. neurofizjologią) . zasłona dymna". pediatrią i wielu. oddają się wielce szkodliwej iluzji. że dzisiaj nie możemy sobie tej specjalności wyobrazić bez najściślejszej łączności zarówno z naukami humanistycznymi (filozofią. podejścia systemowego w psychologii i psychiatrii. informatyką. neurologią. naukami ścisłymi (matematyką. naukami biologicznymi (genetyką. staroświeckim programie hołduje się daleko posuniętemu redukcjonizmowi. ale również życie psychiczne (psycYe) . Naszym. a nawet szerzej-cale środowisko. iż fragmentaryczna wiedza zdobywana w toku studiów ulegnie w pewnym momencie (przypominającym schizofreniczne olśnienie) scaleniu. jak i innymi specjalnościami klinicznymi: endokrynologią. że zmieni się radykalnie kierunek organizacji służby zdrowia. w którym on żyje. i M. że przyjęcie paradygmatu holistycznego (systemowego) przez przedstawicieli całej medycyny sprawi. Jednym z nich może być Regulacyjna Teoria Osobowości J. często na miesiąc przed dyplomem. Mimo tych trudności można przytoczyć wiele przykładów zastosowania. domowy) . zyskają równą innym specjalnościom pozycję.normy życia psychicznego. jak i choroby. w procesie leczenia uwzględnia się relacje wewnąuzrodzinne pacjenta psychiatrycznego i obejmuje oddziaływaniami terapeutycznymi całą rodzinę. Wija ta wymaga jednak całkowitej zmiany sposobu kształcenia lekarzy. cybernetyką) . fizjopatologią. gorącym pragnieniem jest. nie wyłączając psychiatry. ujmując człowieka w sposób całościowy. Teoria systemowa musi dowieść swojej wartości i użyteczności w praktyce. prawem) . Czytelnicy ocenią. Niestety w obecnie obowiązującym. fizyką.osobowość neurotyczną) jako zakłócony mechanizm regulacyjny. kryjąca dawną formę i treść kształcenia. logiką. Oddziały psychiatryczne przestaną być azylami wzbudzającymi lęk w społeczeństwie.Dotyczyć to może zarówno zjawisk tzw.terapia rodzin. . a wszelkie jego cierpienia i zaburzenia powinny być rozważane wyłącznie holistycznie. aby ta par eacellenceludzka specjalność medyczna zyskała wreszcie właściwą do swojej roli pozycję wśród innych dyscyplin nauki. patomorfologią. Wychodząc z podstawowych założeń teorii regulacyjnej. interną. socjologią. neurochirurgią. pozostającą w stosunku interakcyjnym ze swoim środowiskiem. A. będą bowiem wkomponowane w szpitale wielospecjalistyczne (na wzór modelu włoskiego) . czy starania te wydały owoce. psychiatrów. że stwierdzenie to jest dzisiaj aksjomatem odnoszącym się do całej medycyny. Traktując rodzinę jako system. dowiadujący się pod koniec swojej edukacji. uczy się lub pracuje. Poszczególni kierownicy dydaktyczni. Psychiatria systemowa ułatwia zrozumienie. Jest tu niestety. Rogiewiczowie zastosowali ją w praktyce klinicznej. Na zakończenie pragnę wyrazić nadzieję. biochemią. jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. psychologią. Byłoby oczywiście błędem traktowanie kierunku czy podejścia systemowego jako panaceum na wszystkie słabości teoretyczna-metodologiczne współczesnej psychiatrii. innymi.

że zaburzenia psychiczne przedstawiane były w ramach dominującego wówczas animizmu oraz supranaturalizmu wyrażanego w języku mitów i legend. Nic też dziwnego. Pierwszy etap okresu przednaukowego charakteryzował się tym. nie może wynieść ze studiów całościowego spojrzenia na człowieka. W konsekwencji psychiatrię traktowano jako dyscyplinę. zaś według innych-bronić interesów społeczeństwa. Psychiatria. Tadeusz Nasierowski. że jego przyszli pacjenci będą preferowali dr. pojawiających się w polu działań psychiatrycznych. Źródło owej polaryzacji stanowisk społecznych stanowiła i stanowi rozbieżność oczekiwań kierowanych w stronę psychiatrii. Dla Europejczyka punktem odniesienia w badaniach nad historią psychiatrii są dzieje kultury i cywilizacji europejskiej. co z reguły utożsamiane było z kierunkiem biologicznym. To również czas prób organizowania pomocy dla chorych psychicznie. charakteryzujące się skrajnością poglądów i postaw. ale także w czynnikach natury cielesnej. Trzeci etap okresu przednaukowego stanowi średniowiecze. często odbierano walor naukowości. którą więcej podobieństw łączy z religią i polityką niż nauką. że psychiatria i psychiatrzy z jednej strony byli przedmiotem najwyższego uznania. wyprzedzającym niejednokrotnie rozwój takich dyscyplin jak psychologia i socjologia. a nie przedmiotowe traktowanie pacjentów. czego wyrazem były nun. z drugiej zaś najwyższej pogardy. Dodatkowo specyfika psychiatrii. Kaszpirowskiego lub innych uzdrawiaczy. co przyczyniało się. znajdowała się na przestrzeni dziejów w dwojakim położeniu. który pozwoliłby na zaliczenie jej do nauk medycznych. 'elsusa. sprawiała. która według jednych ma stać na straży interesów jednostki. prawnych i filozoficznych. przy braku znaczącego postępu w badaniach biologicznych. po prostu z powodu zachwiania proporcji między przedmiotami "somatycznymi"a odnoszącymi się do zjawisk psychicznych. na który przypada początek poszukiwania przyczyn zaburzeń psychicznych nie tylko w woli opatrzności. których cechuje podmiotowe. Historia psychiatrii-to nie tylko dzieje procesu stawania się psychiatrii jedną z dyscyplin medycyny. jak żadna inna gałąź medycyny. 2. Zarys dziejów psychiatrii Kierunki w psychiatrii. . niejako sarna z siebie. Czyżby więc owiuzdrawiacze wyprzedzili tzw. uosobionej w postaciach HipokratesaGaleria. Proponowanym rozwiązaniom. czas Platona i Arystotelesa.oficjalną lub naukową medycynę we wdrażaniu do praktyki zasad medycyny systemowej (holistycznej) ? Odpowiedź na to pytanie pozostawiam Czytelnikom naszego podręcznika. Będzie też miał negatywny.które ulega takim samym zakłóceniom. Z jednej strony wciąż podejmowano wysiłki zmierzające do osiągnięcia takiego stopnia obiektywności metod badawczych. Jedni oceniają średniowiecze poprzez pryzmat. Drugi etap to czas medycyny antycznej. do lokowania psychiatrii na obrzeżu medycyny. a w najlepszym razie mało przychylny stosunek do psychiatrii. Przy takim podejściu w historii psychiatrii możemy wyróżnić dwa zasadnicze okresy: okres przednaukowy (do XVIII wieku) i okres naukowy (od wieku XIX) . relacje pomiędzy pojęciem choroby i normy psychicznej w danej kulturze i epoce historycznej. to także dzieje przemian w stosunku społeczeństw do osób chorych psychicznie. Z drugiej zaś rozwój psychiatrii związany był z poszukiwaniem sposobów rozwiązywania problemów psychologicznych.

założyciela zakonu szpitalnego bonifratrów. może się zmieniać ich obraz kliniczny. Jednym z twórców owej metody był P. założyciel pierwszego czasopisma psychiatrycznego. która przyczyniła się do godnego traktowania chorych psychicznie. Conollyóego (1794-l 866) . oraz jedne postacie mogą przechodzić w drugie. Ob. że podłożem tych zaburzeń są nie tylko organiczne uszkodzenia mózgu.niemiecki fizjolog i klinicysta J. Tuke'a (173: -l 822) . W. polegającą na porćwnywaniurozmaitych przejawów życia w celu odnalezienia najpierwotniejszych czynników (pierwiastków) w zjawiskach złożonych i wyjaśnianiu tych zjawisk za pomocą syntezy. Reil (1759-l 8 l 3) . jak w żadnej innej dyscyplinie medycznej. 1. Drudzy podkreślają panującą wówczas wiarę w moc słowa. będąc dezaprobatą dla charakterystycznego dla tych szkół mechanistycznego pojmowania życia. Chiarugiego (1759-IBZO) . Witalizm stanowił reakcję na dominujące dotychczas szkoły patologiczne jatrufizyków i jatrochemików. niejako samoograniczył się. Uważał on. tortur. wyrażające się m in. W konsekwencji chorych zaczęto traktować jako przedmiot obserwacji. Początek witalizmowi dało skojarzenie hipokratyzmu szkoły Montpellier z. czynienia nad chorymi egzorcyzmów. W historii psychiatrii. psychiatria". Wtedy to dostrzeżono w osobie z zaburzeniami psychicznymi człowieka chorego. Pmel. Psychiatria XIX wieku to przede wszystkim kierunek kliniczna-nozologicznydo którego rozwoju przyczynili się zarówno witaliści. W 1808 r. który uprzednio sam doświadczył losu osoby chorej psychicznie. Nie jest dziełem przypadku.niestosowaniem wobec chorych przymusu fizycznego-rezygnacja z okowów i łańcuchów. płonących stosów. rozwój medycyny klasztornej i uniwersyteckiej. Jana Bożego. XIX-wieczna psychiatria podlegała wpływom dominujących w ówczesnej medycynie doktryn filozoficzne-lekarskich: witalizmu oraz kierunku anatemo klinicznego. Reformy Ph. jak i reprezentanci szkoły anatomoklinicznej. Pinela (1745-I 826) . odrzuciwszy sposoby badań stosowane w fizyce i chemii. że początki nowożytnej psychiatrii naukowej przypadają na koniec XVIII wieku. czy też działalność Św. Witaliści. zaczęli posługiwać się metodą analityczna-porównawczą. szpitalnictwa kościelnego i świeckiego. wymuszając niejako zajęcie się tą kwestią także od strony teoretycznej. poprzez skrupulatne przestrzeganie zasad metody analityczna-porównawczej. Magazin fur psychische Heilkunde" (1805) wprowadził do terminologii naukowej pojęcie. lochów. Dodatkowo jej dzieje nierozerwalnie splecione były z historią myśli psychologicznej i filozoficznej. który zastosował ją do analizy i klasyfikacji zaburzeń psychicznych. łączyły się też z wprowadzeniem do medycyny zagadnienia opieki nad chorymi psychicznie. Pinel. Podkreślał. animizmem"G. iż zaburzenia psychiczne mogą ulegać zmianom. zaś ich zachowanie . W. istniało wiele niekiedy wzajemnie zwalczających się kierunkuw i szkół skupionych wokół wybitnych osobowości potrafiących narzucić większości swój punkt widzenia. ale także choroby innych narządów wewnętrznych. Dla nich średniowiecze to początek wschodnio chrześcijańskiej tradycji jurodiwych-szaleńeów bożych.inkwizycji. J. sprowadzającej się do przedmiotowej obserwacji faktów.Słabła (1660-l 734) .

będącej jedną z pierwszych prób systematyzacji chorób. którą zapoczątkował witalista M. iż . A. której istotę stanowił pogląd.poddano normalizującemu treningowi ze strony lekarza zwanemu terapią moralną. J. P. płcią i porą roku-zapoczątkował epidemiologię psychiatryczną. Krańcowym wyrazem takiego podejścia stała się teoria 8. które ulegają zmianom w procesach chorobowych. UczniemCullena był 8. Pmel był ojcem psychopatologii ogólnej. Rush (1745-l 853) . jednakże okazała się bezowocna w patologii klinicznej. jednakże o jego upadku zadecydowała nowa nauka kliniczna oparta na anatomii patologicznej. który utrzymywał. Prekursorem kierunku kliniczna-nozologicznego w psychiatrii był W. sformułował podstawy metodyki badania psychiatrycznego oraz-badając związki między występowaniem zaburzeń a wiekiem. zwany ojcem patologii nerwowej. że ośrodkiem życia i choroby jest. Baillargerowi (1809-1890) opisać psychozę maniakalna-depresyjną jako. Esąuirol (1772-l 84 O) . E. którego prace Pmel przetłumaczył na język francuski. Bichat (1771-18021. Bayle (1799-1858) opisał w lb 22 r. autor pracy.typowy obraz kliniczny pum (ysis prcgresivu i uznał jego zależność od zmian w oponach mózgowych i mózgu. Z krytyką witalizmu wystąpili przede wszystkim fizjologowie. twórca terminu nerwica. z wyjątkami. A. 1. zwany ojcem psychiatrii amerykańskiej. do opisu objawów klinicznych. P. Opisanie zmian anatomopatologicznych w porażeniu postępującym postawiło pod znakiem zapytania zasadę klasyfikowania zaburzeń psychicznych jedynie na podstawie objawów psychopatologicznych. X. dając początek kierunkowi anatomoklinicznemu w psychiatrii. Ówczesna wiedza o chorobach pozbawiona była konkretnych podstaw i sprowadzała się. Metoda analityczna-porównawcza przyczyniła się do znacznego rozwoju nauk biologicznych. folie circulaire''. Morela (1809-I 873) o dziedzicznym zwyrodnieniu psychicznym. czynnik nerwowy"regulujący napięcie w organizmie. Zasada pogłębionej obserwacji pozwoliła 1. G. Bichat poszukiwał w ciele ludzkim pierwiastków anatomicznych. której podstawą stała się wprowadzona przez niego metoda analityczna-porównawcza. P. nowa zasada zaś brzmiała: poznanie choroby to poznanie właściwych dla niej zmian anatomicznych. Znaczącymi dla dalszego rozwoju psychiatrii okazały się prace nad porażeniem postępującym. P. Odtąd choroba przestała być jedynie zbiorem objawów klinicznych. Swopsir nzszlogiae. L. Uczeń Pmela. Za takie uznał tkanki. Cullen (1712-17901. Falretowi (1794-1870) i J.

A. takimi jak uraz. psychosomatyczne"w stosunku do zaburzeń psychicznych będących skutkiem poczucia. W rezultacie w I połowie XIX wieku powstały w Niemczech dwie szkoły-psychików i somatykówgłoszące przeciwstawne poglądy na temat zaburzeń psychicznych. P. zwolennik poglądów Magnana. 'ondillaca. Należy jeszcze wspomnieć A. iż istnieją właściwe choroby duszy. W konsekwencji uważali. że wszystkie zaburzenia psychiczne są uwarunkowane somatycznie. zatrucia. pierwszego polskiego podręcznika psychiatrii. oraz psychozy endogenne (wewnątrzpochodne) . takich jak zakażenia. J. które są uwarunkowane psychicznie. o tyle w Niemczech zetknięcie się witalizmu z filozofią Kama i Schellinga skłaniało bardziej ku rozważaniom metafizycznym niż badaniom empirycznym. wpływ alkoholu itd. Najwybitniejszy przedstawiciel psychików. spowodowane czynnikami zewnętrznymi. którego członkami założycielami byli m 3 n. procesy rozrostowe w mózgu. Jacobi (1775-l 858) . autor dwutomowego podręcznika psychiatrii (1868. Oddziału Chorób Umysłowych. że dusza nie choruje. stan zapalny. . Jako pierwszy użył terminu. Psychozy organiczne nie były przez nich zaliczane do chorób duszy. 8. G. Frydrych (IBOO-l 867) . Moebius (1853-l 9 O 7) . Teoria Morela zapoczątkowała kierunek etiologiczny w psychiatrii. częściowo pokrywające się z psychozami degeneracyjnymi. J. choruje tylko ciało. Heinroth (1773-I 843) . V. wprowadził podział na psychozy egzogenne (zewnątrzpochodne) . jakie toczyli między sobą członkowie utworzonego w 1864 r. Nerwowych i Psychiatrii Sądowej Warszawskiego Towarzystwa Lekarskiego. Somatycy głosili. l 884) . Pląskowski (1821-I 896) . Magnan (1835-1916) oddzielił zaburzenia powstałe w wyniku degeneracji od zaburzeń nie będących skutkiem degeneracji.. szkodliwe wpływy środowiskowe i społeczne. winy". o nieznanych przyczynach powstawania.początkowe-nawet nieznaczne-odchylenie od normy jest dziedziczznez coraz większym stopniem nasilenia. Rotbego (I 832-1903) -autora podręczników PsycWzpuAolzgw ńrensiroraz Prychiatriu. czyli o chorobach umysłowych O 885) . które mogą być przekazywane potomstwu. Ćabanisa nastawioną na empiryczne poznanie człowieka. reprezentował filozoficzna-teologiczny punkt widzenia. O ile we Francji kierunki symptomarologiczny i anatomokliniczny wyłoniły się w wyniku zetknięcia się witalizmu z psychologią filozoficzną Locke'a. Spór psychików z somatykami znalazł odbicie w sporach. Psychicy uważali. Dalsze badania nie potwierdziły jednak koncepcji badacza. zaś choroba mózgu może mieć charakter pierwotny lub wtórny w stosunku do innej choroby cielesnej. W odpowiedzi na poglądy głoszone przez psychików powstała szkoła somatyków. a usze pracy Dzieje psychiatrii w Rosji i Polsce lb 93\. autor pracy O chcrwwch amwzwwl (I 845) . kiła. Morel uważał choroby psychiczne za wynik zwyrodnienia wywołanego działaniem szeregu czynników zewnętrznych. pierwszy polski docent psychiatrii (l 869) . oraz R. której najwybitniejszym przedstawicielem był M.

teorią jednej psychozy". S. 1. Weber (1795-1870. a więc jako poddające się pomiarowi i wyjaśnieniu drogą rozumowania indukcyjnego poprzez genezę i przyczyny zewnętrzne. zmienności i przekształceniom. w jakich się przejawia. Głosił pogląd wypowiedziany wcześniej przez E. Tradycję filozofów asocjacjonistów-T. Zellera (1804-1877) o jedności procesu chorobowego pomimo różnorodności form. mesingerjako pierwszy postawił problem historii rozwoju psychiki (duszy) . Uważał. Purkinje (1787-1866. był D. W. ukształtowała się dopiero w połowie XIX wieku jako nauka o świadomości. M.Psychicy i somatycy nie odwoływali się w swych pracach do psychologii w Anglii natomiast w I połowie XIX wieku psychiatria znajdowała się pod znacznym wpływem psychologii. Browna (17/9-IBZO) . która traktowała zjawiska psychiczne jako analogiczne do zewnętrznych zjawisk fizycznych. Herbaria (1776-1841) wprowadził do psychiatrii W. do zwolenników której należał także M. W Niemczech zasady afizjologicznej asocjacjonistycznej psychologii J. T. że procesom psychicznym towarzyszą procesy materialne będące wyrazem czynności mózgu. Gila (l 8 O 6-l 873) . J. A. którym ulega. psychologia"kryły się dwa sposoby myślenia o procesie psychicznym. W każdym z nich wytworzyły się specyficzne metody badawcze. Fechner (1801-l 887) . Badaczem. Beli (l 774-l 842) . A. zwany. Hartley (1705-l 757) . Milla (l 773-l 936) . G. Griesinger (1817-1860. badającą świat specyficznie ludzki drogą doświadczenia wewnętrznego. E. E. jako wyodrębniona i autonomiczna dyscyplina naukowa. J. wyjaśniającą czynności psychiczne. Wundt (1833-1920) utworzył w Lipsku pierwszą na świecie pracownię psychologii eksperymentalnej. który dał początek psychologii fizjologicznej. W 1879 r. W rozwijającej się psychologii fizjologicznej obowiązywały dwie zasady: przyczyna-skutek i struktura-funkcja. On też jako pierwszy przyjął asocjację za kategorię uniwersalną. . Helmhohz (1821-1894) i inni. za pomocą introspekcji. W owych czasach pod terminem. Molier (1801-l 85 O) . J. G. J. Psychologia. M. oraz psychologia filozoficzna. Były to psychologia eksperymentalna związana z biologią i fizjologią. traktująca psychologię jako dyscyplinę nieprzyrodniczą. Baina (lblB-1903) -przejęli pionierzy psychologii empirycznej-'h.

Wprowadził do psychiatrii metodę katamnestczną.przez filozofa asocjacjonistę M. uczeń Wundta. Wydane w 1855 r. Korsakow (1854-l 9 OO) . Spielmayera (1897-l 935) . a także K. hebe (renie i różne psychozy urojenioweo przewlekłym przebiegu oraz psychozę maniakalna-depresyjną.Nleumann (1814-l 884) . rozwijając w jego ramach koncepcję psychoz endogennych. Olbrzymi wkład do rozwoju kierunku kliniczna-nozologicznego wnieśli Kahlbaumi Kraepelin. P. Uważał. zwieńczone opisaniem zmian histopatologicznych w przebiegu porażenia postępującego. jednostka chorobowa"oraz rozwinął pojęcie.opisał psychozę będącą skutkiem neuropsychiatrycznym długotrwałego nadużywania alkoholu. Kraepelm przejął od Kahlbauma termin. Kose (1883-l 937) . którego szczytowym osiągnięciem były badania A. Problemy kliniczne podporządkowano anatomii patologicznej. S. stała się dyscypliną samodzielną. Nissla (1860-l 9 l 9) . będącą łagodną postacią hebefrenii opisanej przez E. niedorozwoju umysłowego. którym objął katatonię. W Rosji przedstawicielem kierunku nozologicznego był S. wprowadził metody psychologii eksperymentalnej do kliniki psychia. który w lb 87 r. Po Griesingerze T. tycznej. Swoją klasyfikację zaburzeń psychicznych oparł na zasadzie związku przyczynowo-skutkowego. psychiatrii przebiegu". który jako pierwszy opisał różne postacie amencji. Falreta i BaillargeraKraepelin wydzielił dwie duże grupy zaburzeń endogennych: otępienie wczesne (demewia pmecoa) . jednakowe objawy i zejście oraz charakteryzować się takimi samymi zmianami anatomicznymi. a nawet zaczęła dominować. Odkrycia Virchowa spowodowały. Na podstawie własnych badań katamnestycznych-opierając się na pracach Kahlbauma. Współcześnie podejście neurologiczna-psychiatryczne kontynuowali K. Powstała anatomopatologiczna klasyfikacja chorób. chorób zamkowych mózgu. Podobne podejście prezentowali przedstawiciele kierunku neuroanatomopatologicznego. W. że anatomia patologiczna. założyciel Polskiego Instytutu Badań Mózgu (l 928) . Heckera. Leonhard (1904-l 988) . że zaburzenia o tej samej etiologii powinny mieć identyczny przebieg. Kleist (1879-1960) i jego uczeń K. L. Kahlbaum (1828-1899) i E. Heckera (1843-l 9 O 9) . . Kraepelin. Zdaniem Griesingera przedmiotem psychiatrii powinno być badanie. Alzheimera (1864-l 9 l 5) . Virchowowi (1821-1902) -od opisu zmian w tkankach do opisu zmian w komórkach. odruchów psychicznych". którzy-wzorując się na medycynie somatycznej-upatrywali główne zadanie psychiatrii w wyodrębnianiu naturalnych jednostek chorobowych. Kahlbaum jako pierwszy opisał katatonię oraz heboidofrenię. która dotąd służyła wyjaśnianiu zagadnień klinicznych. Morela i Magnana. Meynert (1833-18921. W Polsce kierunek ten reprezentował M. zaś K. Wernicke (1848-1905) rozwijali kierunek neuroanatomopatologiczny. Zastosowanie w badaniach techniki mikroskopowej zaowocowało odkryciem komórki i przejściemdzięki R. Kraepelin (1856-1926) kierunek kliniczna-nozologiczny.

W Polsce przedstawicielem neojacksonizmubył J. najwybitniejszy polski psychiatra. Balińskiego (I 827-l 9 O 2) . Charceta (1825-1893) i S. że różne czynniki etiologiczne mogą wywoływać zaburzenia o takim samym obrazie psychopatologicznym. Do odejścia ud powyższego kierunku przyczyniły się m in. Kierując się konsekwentnie zasadą ewolucji psychiki Maudsley stworzył podstawy psychiatrii dziecięcej. ktćre dały początek współczesnemu ujęciu oligofrenii. Mistrzami S. . Koniec XIX wieku stanowił dla psychiatrii przełom.Spencera (1820-1903) Pnncizles qfzychology stanowiły pierwszą próbę połączenia psychologii z ewolucjonizmem biologicznym. W Rosji kierunek ewolucyjny uzyskał najpełniejszy wyraz w pracach polskiego psychiatry 1. Maudsley (1835-1918) oraz J. W rezultacie w psychiatrii klinicznej nastąpił podział na dwa kierunki: 1) nozologiczny. na podstawie kturych choroby te zaliczone zostały do zaburzeń funkcjonalnych.prace G. . powstały w wyniku rozwoju bakteriologii. Bilikiewicz (1901-l 9 bO) . w zasadzie psychologiczny. Polaka. M. psychiatra i historyk medycyny. Mierzejewski był uczniem J. E. Mazurkiewicz (1871-l 947) . Problem chorób zakaźnych. stawiający przed psychiatrią zadania poznania etiopatogenezy chorób psychicznych: 2) syndromologiczny. z wyjaśnieniem których anatomia patologiczna nie mogła sobie poradzić. Punktem wyjścia do powstania psychoanalizy były prace nad hipnozą i histerią. twórca oryginalnej teorii zaburzeń psychicznych. że kierunek anatomoklmicznyzostał wyparty przez kierunek etiologiczny. jak też. Freuda (1856-1939) o histerii. Hoche (1865-l 943) . Freuda byli J. rewolucji psychoanalitycznej". zgodnie z którą ewolucja i dyssulucja są pochodne w stosunku do ewolucji i rozpadu układu nerjłNł Cjj 3. autor podręcznika Psychiatria Uinicznu oraz współautor pracy Psychiatria polska na tle dziejowym\P 962 ą. M. Jackson (1835-191 I) . zaś Jackson opracował teorię. Myśl Spencera. określany mianem. Breuer (I 84: -l 92 ói) . Bearla (1839-l 8 b 3) o neurastenii oraz J. W Polsce teorię etioepigenezy psychoz opracował T. M. zwanego ojcem psychiatrii rosyjskiej. Dominacja kierunku anaromoklinicznego spowodowała pojawienie się specjalizacji oraz skupienie uwagi na problemie lokalizacji chorób. z których wynikało. Pierwszymi wybitnymi przedstawicielami kierunku ewolucyjnego w psychiatrii i neurologii byli M. zatrucia itp) . Bonhueffera (lb 68-1948) o reakcjach egzogennych (infekcje. że świadomość powinna być analizowana w płaszczyźnie adaptacji biologicznej zapoczątkowała przeniesienie zainteresowań psychologii z problemów świadomości na problemy zachowania. że ta sama przyczyna może wywoływać różne postacie zaburzeń psychicznych. w zasadzie biologiczny. Mierzejewskiego (lb 38-19083. ktńrego zwolennicy na pierwszym miejscu stawiali badania kliniczne mające na celu dokładny opis zaburzeń. Twórcą pojęcia zespołu objawowego był A. ostatecznie zadecydował o tym. Sceptycyzm w stosunku do nozologiczncj koncepcji Kraepelina wzmogły prace K.

twórcy psychologicznego nurtu pragmatyzmu. drugim G. W. której ucieleśnieniem był zamknięty szpital psychiatryczny. W Polsce jego symbolem stał się K. G. W. Jako pierwszą udaną. twórca psychologii indywidualnej. Niezależnie od prowadzenia badań i towarzyszących im gorących sporów istniała psychiatria instytucjonalna. Schneider (1887-1967) autor pracy Klimsche Prychzzmhclzgie (19313. Kretschmer (1888-1964) stał się wyrazicielem w psychiatrii idei konstytucjonalizmu.M. więź"psychiki z'somatyką jako nierozwiązaną zagadkę. próbę buntu przeciwko panującym w nim warunkom można uznać. Freuda Anna Freud (1895-19823. Bernheim (l 84 O-l 9 l 9) . Była to jednocześnie pierwsza próba "poszerzenia pola psychoanalizy"E. Dąbrowski (1902-l 98 O) . przypadek"G. Freuda.hebefrenię. twórca psychologii analitycznej. Adler (1870-l 937) . twórca koncepcji objawów pierwsza-i drugorzędowych schizofrenii. który był także założycielem Polskiego Towarzystwa Higieny Psychicznej (l 948) . Znaczny wpływ na rozwój psychiatrii amerykańskiej wywarł pragmatyzm będący odmianą pozytywistycznego scjentyzmu. twórca teorii dezintegracji pozytywnej. w tym relacji pacjent-lekarz oraz wskazały na. "rozprzestrzeniła idee Freuda na demezma prwecor"Duży wkład w badania nad schizofrenią wniósł K. Bleuler opublikował monografię Dememiawdecor oder Grwype der 3 chizoyWremew. . Osoby te wytyczyły drogę dla przyszłych odkryć S. które nazwał objawami podstawowymi (osiowymi) . Był on twórcą konstytucjonalnej teorii osobowości. wyodrębnił objawy wspólne dla wszystkich tych zaburzeń. który dzięki napisaniu autobiografii A mina rhm yound irse (f (1908) zapoczątkował światowy ruch higieny psychicznej. o tyle Bleuler łącząc je w grupę schizofrenii. że przewidywane przez Kretschmera zależności faktycznie nie istnieją. Okazało się. W 191 I r. O ile Kraepelin połączył w jednostkę nozologicznądememia pmecor m in. dyrektor Instytutu Higieny Psychicznej (1935-1949) 1 Wyższej Szkoły Higieny Psychicznej (1943-l 952) . Pierwsze próby leczenia psychoanalizą dzieci podjęła córka S. James (1842-1910) i J. E. patrząc na nie z punktu widzenia ich przebiegu i zejścia. bo skuteczną. Dewey (1859-l 952) . jak sam napisał. u której podstaw legło przekonanie o istnieniu związku między budową ciała człowieka a jego charakterem. które uświadomiły środowisku medycznemu znaczenie relacji międzypodmiotowych. 1. katatonię. Beersa. Jung (1875-l 96 l) . Pierwszym dysydentem był A. która. Ruch psychoanalityczny na skalę światową rozpoczął się od rozłamu w kole współpracowników Freuda. Bleuler (1857-1939) przeszedł do historii jako twórca pojęcia schizofrenii i badacz tej grupy psychoz.'harcot i M. Jeszcze za życia Kretschmera podjęto próby empirycznego sprawdzenia trafności orzeczeń wynikających z proponowanej przez niego typologii. która dominowała w medycynie początku XX w. krytykowali asocjacjonizm.

twórca teorii metabolizmu informacyjnego. W kształtowaniu się osobowości. gią. Konorski (l 9 O 3-l 973) . Kępiński (1918-19721. który wraz z S. Pragmatyzm stał się inspiracją dla A. Od momentu. Binswanger (1881-1966) przeniósł do psychiatrii idee M. Olbrzymie znaczenie dla psychiatrii miał. P. nerwicy i psychozy działają te same czynniki. Millerem (1903-1942) odkrył instrumentalne odruchy warunkowe. Oryginalnym wkładem Kępińskiego do psychiatrii światowej jest koncepcja zaburzeń psychicznych jako rezultatu zakłócenia porządku wartościującego (aksjologicznego) . manifestu behawiorystycznego" (1913) był J. bunt"wobec dominującej w XIX wieku psychologii świadomości w postaci behawioryzmu. Wiek XIX był wiekiem chirurgii-najbardziej racjonalnej metody leczenia z punktu widzenia kierunku anatomoklinicznego. Według Binswangera przedmiotem psychiatrii powinien być człowiek jako taki. Kierunkiem filozoficznym. fizykalnymi lub psychologicznymi. W Polsce metodę tę stosował A. Jaspers (1883-l 969) . W Polsce propagatorem pragmatyzmu był R. W przeżycia człowieka należy się wczuwać. W Polsce kierunek ten reprezentował J. Radziwiłłowicz (1860-19: 6. Zaburzenia psychiczne-podobnie jak normalne procesy zachowania się-są według Meyera dynamicznymi reakcjami adaptacyjnymi na stres i konflikt. założyciel Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (l 92 O) . W psychobiologii nie ma różnic jakościowych między normą a patola. tylko o różnym stopniu nasilenia. czego wyrazem było wprowadzenie przez Jamesa pojęcia strumienia świadomości. gdy za istotę choroby uznano zmiany anatomiczne. Egzystencjalista L. gdyż nie można do nich dotrzeć metodami biologicznymi. 8. była fenomenologia i związany z nią egzystencjalizm. Meyera (1866-1950) do stworzenia koncepcji psychobiologicznej. lekarze utracili wiarę w działanie środków farmakologicznych. Meyer traktował osobowość jako niepodzielną całość.Watson (1878-l 958) . Konorski był autzrem cybernetycznego modelu czynności mózgu.przypisując doświadczeniu charakter ciągły. Heideggerai zapoczątkował tzw. .analizę bytu (Daseinsanalyse) . Na powstanie koncepcji Warsona znaczny wpływ wywarły prace W. M. istnieje ciągłość procesu chorobowego od nerwicy do psychozy. Bechterewa (1857-1927) i 1. Autorem. Metoda ta nazwana została fenomenologią zastępczego doświadczenia. który "odkrył"nowy sposób widzenia rzeczywistości pacjenta. Watson uczynił z człowieka rodzaj maszyny biologicznej. który przy badaniu zjawisk psychopatologicznych dążył do "uobecnienia"w swojej wyobraźni stanu psychopatologicznego pacjenta. autor Al (ęemewe Prycńzpmo (zgie (19131. sprowadzając zarazem istotę procesów psychologicznych do obserwowanych obiektywnie stosunków bodziec-reakcja. Pawłowa (1849-l 936) . Egzystencjalistą był także K. W psychiatrii ów nihilizm terapeutyczny pogłębiły koncepcje Morela i Kraepelma.

o tyle w ZSRR psychiatria była wykorzystywana do celów politycznych i walki ideologicznej. Pozwoliło to na umieszczanie dysydentów w szpitalach psychiatrycznych. który w 1936 r. w 19/7 r. Kolejny etap wykorzystywania psychiatrii do celów politycznych rozpoczęło stwierdzenie N.chorych psychicznie obywateli polskich.chorych psychicznie obywateli niemieckich. będąca zbiorem wskazań etycznych w pracy lekarza psychiatry. J.została zatwierdzona przez Światową Federację Psychiatryczną tzw. O ile w Niemczech system totalitarny przeznaczył chorych psychicznie na zagładę. Sesja Pawlowska Akademii Nauk ZSRR (zainspirowana przez KC WKP-Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego) . Jej stosowanie spowodowało poddanie sterylizacji w Niemczech około 323 tys. W wyniku tego podczas U wojny światowej zgładzono m in. ) . Chruszczowa z 1959 r. Dlatego nLin.osób. Tzw. stali się pierwszymi ofiarami zainicjowanej przez Niemców akcji zabijania ludzi na skalę masową metodami przemysłowymi. Konsekwencją takiego myślenia stało się utworzenie w lipcu 1939 r. Ćerletti (1877-1963) i L. Hochei prawnik K. Sakel (1900-1957) wprowadził metodę wstrząsów insulinowych (doświadczenia kliniczne rozpoczął w 1933 r. który w 1917 r. Jej pionierem był E. Przełomowym momentem w rozwoju psychiatrii był rok 1952. psychoterapii. Został on prawnie usankcjonowany w 1933 r. zaś U. w ZSRR tylko człowiek chory psychicznie może występować przeciw socjalizmowi". Równolegle nastąpił rozwój psychochirurgii. rehabilitacji. Początek rozwoju biologicznego lecznictwa psychiatrycznego związany jest z osobą J. za co otrzymał Nagrodę Nobla (l 927) . zagazowani w październiku 1939 r. że.około 27 tys.w Forcie VII w Poznaniu. Pogląd ów przedstawili w 1922 r. za co przyznano mu Nlagrodę Nobla (l 949) . zapoczątkowała wykorzystywanie teorii 1.zastosował malarię trzydniową w leczeniu porażenia postępującego. Znaczny postęp odnotowano w latach trzydziestych XX wieku.Jego konsekwencją stało się uznanie chorych psychicznie za ludzi nie godnych życia. Charakterystyczny dla psychiatrii przełomu XIX i XX wieku nihilizm terapeutyczny został przełamany w wyniku znacznego postępu w rozwoju biologicznych metod leczenia. era leków psychotropowych". przebiegająca pod hasłem. Meduna (1896-1964) metodę wstrząsów pemetrazolowych (l 935) .w Niemczech ustawą o zapobieganiu potomstwu obciążonemu dziedzicznie.tajnej komisji do uśmiercania chorych pud nazwą T-4. od którego rozpoczęła się. Magneta-Jauregga (1857-l 94 O) . Bini (1908-196-4) zastosowali wstrząsy elektryczne (19383..psychiatra A. Pawłowa w walce z.wprowadził do praktyki klinicznej leukotomię. Binding w pracy Wie Fre (gme der Vemicżwwg lebewswwwenewŁeWews (Wyuwwe zniszczenia brzr me wwrhcW życia) . L. zaś tylko w latach 1940-1941 około 70 tys. Deklaracja Hawajska (druga wersja-19833. kiedy M. Z Pawlowem przeciw Virćhowowi". Chorzy psychicznie Polacy. Moniz (1874-l 955) . jak również opieki pozaszpitalnej. . idealistycznymi koncepcjami w psychiatrii".

Stąd jedynie uwzględnienie wszystkich czynników i zachowanie właściwej dla danej sytuacji proporcji może zapewnić sukces terapeutyczny. różne formy opieki nad potomstwem. Zorganizowane działanie przystosowawcze całego organizmu nazywamy zachowaniem. Może to być ochrona przed czynnikami fizycznymi. Obecnie w psychiatrii znów dominuje kierunek biologiczny. We współczesnej psychiatrii istnieją następujące kierunki: 1) kliniczny. Dlatego podstawową cechą tkanki nerwowej jest pobudliwość. trzeba reagować na informacje napływające z otoczenia. Dziwić może fakt. budowa domu. że dopiero w latach pięćdziesiątych XX wieku zwrócono uwagę na stosunki wewnątrzrodzinne. w którym w zależności od preferowanych metod diagnostyczna-terapeutycznych można wyróżnić odmianę biologiczną lub psychologiczną: 2) społeczny: 3) psychoanalityczny: 4) behawiorystyczny: 5) egzystencjalny: 6) antypsychiatryczny. Temu celowi służą zachowania ochronne. Innym rodzajem odpowiedzi na dominację kierunku biologicznego było powstanie szkół i grup głoszących. Życie jest nieustannym utrzymywaniem równowagi. Utrzymanie integralności jednostki i stałości środowiska wewnętrznego wymaga zaspokojenia potrzeb metabolicznych. a niektórzy negowali nawet istnienie zaburzeń psychicznych. Wielość czynników etiologicznych w przypadku zaburzeń psychicznych. jak również interdyscyplinarność psychiatrii obejmującej krąg spraw związanych z takimi dyscyplinami. jako jedną z przyczyn zaburzeń. ograniczoność naszej wiedzy patofizjologicznej (czego odbiciem jest stale zmieniająca. jak psychologia. patologicznym otoczeniu" (8. eksploracji terenu. Bettelheim. Aby zachować własną integralność i zapewnić genom przetrwanie. którego przedstawiciele krytykowali tradycyjny system lecznictwa psychiatrycznego. Pojawił się również kierunek antypsychiauyczny. się klasyfikacja zaburzeń psychicznych) . co zapoczątkowało terapię rodzin i małżeństw. Fizjologiczne podstawy czynności psychicznych. ale w. populacji neuronów. a u niektórych gatunków-umiejętności polowania lub gromadzenia zapasów. łączenie się partnerów. Tej właśnie adaptacji służy elementarna czynność ośrodkowego układu nerwowego-zbieranie i przetwarzanie danych. Do przetrwania konieczne jest także utrzymanie optymalnych warunków środowiskowych. Waldemar Szelenberger. 3. jak zaloty. filozofia czy prawo sprzyjają istnieniu wielu kierunków i szkół diagnostyczna-terapeutycznych. . Podtrzymywanie gatunku jest realizowane za pomocą takich mechanizmów. a także przed osobnikami tego samego gatunku lub innych gatunków. iż w procesie leczenia osób chorych psychicznie równie ważne jak wiedza biologiczna są kwestie psychologiczne i społeczne. komórkowym. 1903-1990) czy w zaburzeniach komunikacji w rodzinie (G. Funkcjonowanie mózgu może być badane na różnych poziomach: molekularnym. a więc okresowego pobierania pokarmów.Dominacja psychofarmakologiiw praktyce lekarskiej wywołała dalszy rozwój psychosocjoterapii i psychiatrii społecznej. Jednakże każdy doświadczony praktyk wie. a wszystkich żywych stworzeńadaptacja. choroby"nie należy szukać w osobie z zaburzeniami psychicznymi. że przyczyny. Bateson i grupa Paola Alfo) .

Mechanizmy te są nazywane popędami. i awers y j n e. Na przykład w stadzie kur najwyższa rangą dziobie wszystkie. Popędy hamują się wzajemnie. Podobnie jest u ludzi. przejawia się jako ucieczka lub różne formy agresji. łącznie z walką i zabijaniem. takie jak fobia przed publicznym wygłaszaniem przemówień. partner seksualny lub inni członkowie grupy) . . tak samo jak przedstawiciele innych gatunków. czyli nagroda. W sytuacji skrajnej. partnera seksualnego czy schronienie. Każde zachowanie jest dążeniem du redukcji popędów. Tylko człowiek zabija bez biologicznej potrzeby. następna stanowiskiem podporządkowuje się najsilniejszej. Kolejka elektryczna miewa dla małpy większą silę przyciągania niż talerz z owocami. które służą unikaniu czynników szkodliwych. Wobec niebezpieczeństwa popęd awersyjnyokazuje się silniejszy niż popędy apetytywne.Utrzymywanie właściwego dystansu międzyosobniczego. Reakcje na niebezpieczeństwo są jednakowe dla całego świata ożywionego: znieruchomienie. które są motorem dążenia do bodźców pozytywnych (pokarm. może reż-na zasadzie mimikry-zatracić własne zdanie i indywidualność. ucieczka i agresja. Dominacja u zwierząt łączy się nie tylko z przywilejami. człowiek nadmiernie obciążony stresem zapada na choroby psychosomatyczne. Najniższa w hierarchii pariaska jest dziobana przez wszystkie kury. czyli takie. Redukcja popędu jest odbierana jako wzmocnienie pozytywne. Osobną kategorię stanowi ciekawość i skłonność du manipulowania. W grupie hierarchicznej słabsze lub mniej agresywne jednostki podporządkowują się silniejszym lub bardziej agresywnym. Popęd macierzyński może przeważyć popęd samozachowawczy. Elementarne potrzeby biologiczne są realizowane za pomocą pobudzenia określonych struktur mózgowych i wyzwolenia aktywności ukierunkowanej na zaspokojenie owych potrzeb. czyli popęd e k s p I o rac yj n y. popada w osłupienie lub furię. Agresja wewnątrzgatunkowa jest skutkiem współzawodnictwa o żywność. Nawet zachowania odległe od podstawowych biologicznych mechanizmów ochronnych. Jest to przyczyną tworzenia się grup. W stadzie pawianów dominujący samiec pierwszy wychodzi na spotkanie lamparta. Pobudzanie i zaspokajanie popędów jest połączone z określonym stosunkiem do zjawisk. u zwierząt agresja jest zachowaniem mającym na celu usunięcie czynników zagrażających. W stanie zagrożenia człowiek może się wycofać aż do granic autyzmu. służący opanowywaniu środowiska. czyli zachowania afiliacyjnego. Struktury mózgu podtrzymujące mechanizmy dążenia i unikania noszą nazwę układu nagrody i kary. Ten porządek 3-Psychiatria. czyli zachowanie agonisiyczne. dziobania (pecking order) służy wyeliminowaniu współzawodnictwa i anarchii. a bul i rozczarowanie-jaku wzmocnienie negatywne. gdyż potępienie i ostracyzm także we współczesnej cywilizacji są zagrożeniem dla życia jednostki. Zaspokajanie potrzeb bytowych jest łatwiejsze we współdziałaniu z innymi. lecz dziobie pozostałe. Agresja międzygatunkowa może wynikać z konieczności obrony własnej. czyli kara. Grupy mogą być luźne lub hierarchiczne. wywodzą się z popędu samozachowawczego. Popędy mogą być apetytywne. ale i z odpowiedzialnością. czyli emocjami. obrony potomstwa lub zamieszkiwanego terytorium. czyli takie. Małpa odpowiedzialna za pozostałe może przypłacić swoje obowiązki chorobą wrzodową. demonstracja uległości.

ale i w przypadku realnego niebezpieczeństwa. Jest to najpospolitsza i prawdopodobnie najstarsza filogenetycznie forma uczenia się. gniew umożliwia usuwanie przeszkód. że po pewnej liczbie skojarzeń reakcję bezwarunkową (ślinienie się) wywołuje sam bodziec warunkowy. np. Zmiany re obejmują zarówno prymitywne modyfikacje. Wdcukowanie (imprinting) jest ustaleniem związku między wrodzoną skłonnością do reagowania a określonym obiektem. w przewlekłym lęku (generalized anxiety disorder) każdy.śpiew u niektórych ptaków. habituacja i warunkowanie klasyczne. Prezentacja bodźca obojętnego (tzn.zasem emocje mogą wtórnie pełnić rolę popędu. właśnie dzięki habituacji mogliśmy przetrwać walki na froncie i obozy zagłady. np. po którym nie następuje wzmocnienie. tworzeniu się więzi rodzinnych i społecznych. Wdrukowanie powstaje wyłącznie w określonej fazie rozwoju. Jak twierdził Antoni Kępiński. Kojarząc przykry bodziec bezwarunkowy. obserwowane u bezkręgowców. który pierwotnie nie budził w nim lęku i pełnił rolę bodźca warunkowego. Habituacja występuje nie tylko w przypadku bodźców obojętnych.pokarmem) powoduje. Lęk czyni czujnym. afiliacji. można wytworzyć eksperymentalnie lęk oczekiwania. Różne doznania emocjonalne człowieka mogą być wyuczone w toku warunkowania klasycznego.dźwięku metronomu) ze wzmocnieniem (tzn. jak wdrukowanie.Subiektywnym przejawom emocji towarzyszy lokomocja (od odruchu orientacyjnego po wyładowanie ruchowe) oraz wzbudzenie wegetatywne. Taki sztywny program może wystarczyć nicieniom. Na zasadzie wdrukowania jest nabywana mowa we wczesnym dzieciństwie. należą więc do mechanizmów zapewniających przetrwanie. jak i złożone dyspozycje człowieka. G.identyczną reakcję wywoływały bodźce zbliżone do bodźca .gusty i uprzedzenia. Gdy widok szczura zaczęto kojarzyć z przykrym hałasem (bodzcem bezwarunkowym) . w tzw. wówczaspo pewnej liczbie skojarzeń-chłopiec reagował lękiem i płaczem już na sam widok szczura. Zachowanie ujawniające się w flku życia osobnika bywa odziedziczone i nie podlega modyfikacjom. Niektóre proste formy uczenia się. np.warunkowego. z bodzcem obojętnym. Habituacja (przyzwyczajenie) polega na zanikaniu wrodzonej reakcji na wielokrotnie powtarzany bodziec. Wzrost ciśnienia krwi. Wdrukowaniu ulegają również i inne rodzaje zachowania. Później fobia ta uległa uogólnieniu. Przykładem jest następujące doświadczenie. czyli karę.okresie krytycznym. Jest to mechanizm służący. nawet błahy bodziec jawi się jako źródło zagrożenia. Uczeniem się nazywamy bardziej lub mniej trwałe zmiany w zachowaniu nabywane pzd wpływem doświadczenia. Mechanizm ten służy eliminowaniu zbędnych informacji i sprzyja skupieniu uwagi. Typowy przykład wdrukowania stanowi podążanie piskląt za matką. możemy też poradzić sobie z chorobą i starością.z bodzcem bezwarunkowym. są kojarzeniem nowego bodźca z odziedziczoną reakcją. Niezdolność do habituacji jest zjawiskiem patologicznym. Bardziej złożone organizmy wciąż stają przed dylematem: kto jest łupem. Warunkowanie klasyczne (pawłowowskie) polega na ustaleniu związku między wrodzoną skłonnością do reagowania a sygnałem towarzyszącym celowi reakcji. które żyją we względnie ubogim i stałym środowisku. tzn. a kto prześladowcą? Umiejętność dokonywania właściwego wyboru jest nabywana na drodze uczenia się. np. tachykardia i przyspieszenie oddechu są wyrazem gotowości du działaniu. Małemu chłopcu pokazywano białego szczura.

W zespole psychoorganicznym dezinformacja może prowadzić nawet do reakcji katastroficznych. niestety. U sensytyzowanych zwierząt doświadczalnych stwierdza się zmiany morfologiczne w układzie nerwowym: w zakończeniach presynaptycznych zwiększa się liczba i rozmiary aktywnych obszarów zawierających pęcherzyki synaptyczne. Powstaje. gdzie utrzymują się od ułamka sekundy do kilku sekund. umieszczeni w szpitalu niejednokrotnie reagują majaczeniem. W innym jeszcze modelu rozróżnia się pamięć deki araty w ną (werbalną. lęk słabnie. Dezinformacja bywa też przyczyną agresji. odtwarzaną świadomie) i pamięć ni edekl aratywną (odtwarzaną bez świadomego przypominania sobie. ponadto ślady re muszą być magazynowane i w miarę potrzeby odnajdywane. którzy dotychczas sprawnie funkcjonowali w znanym środowisku. Dziś walka odbywa się raczej w kafkowskiej scenerii i tak nieadekwatna mobilizacja może się przyczynić wyłącznie do powstania zawału. Najprostszym przykładem jest reakcja na przerażające omamy. Prezentacja wyłącznie wzmocnień negatywnych. przeżyte doświadczenia muszą pozostawiać trwałe ślady w układzie nerwowym. Proces ten nazywany pamięcią. Ludzie w podeszłym wieku. jak to bywa po skrystalizowaniu się urojeń w zespołach paranoidalnych. Gdy alkoholizm. rozbicie rodziny i nędza zubożałą środowisko wychowawcze na tyle. aktywację mechanizmów obronnych i zwiększone wydzielanie przekaźników synaptycznych. a następnie zostają przeniesione do zasobów pamięci dł u g otr w al ej. czasem w głuchocie albo w środowisku obcojęzycznym. nie zwerbalizowaną pamięć uprzednich doznań. np.warunkowego. uczuć. Ślady pamięciowe przechowywane są w trzech odrębnych magazynach. Nie zinterpretowane jeszcze bodźce trafiają początkowo do pamięci sensorycznej (ikonicznejbodźców wzrokowych. wówczas lęk. Analiza informacji odbywa się w pamięci roboczej (krótkotrwałej) . wywołuje sensytzację. Pojemność pamięci roboczej jest ograniczona i wynosi 7: 12 elementy. które-według A. A zatem. Rozumowa adaptacja do zagrożeń jest. nawyków i umiejętności) . Kiedy wszystko jest zrozumiałe i logiczne. które nie ma nic wspólnego z chorobą podstawową. Toffleraprzeżyliśmy w jaskiniach. mieliśmy na jej wytworzenie tylko 150 pokoleń. Pamięć obejmuje całe życie. nerwica jest to bagaż złych doświadczeń". Sensytyzacja może służyć jako model przewlekłego lęku.w zespole psychoorganicznym. czyli eksperymentalne karanie bez powodu. Na przykład zwiększenie krzepliwości krwi w chwili zagrożenia dobrze służyło przygotowaniu do walki przez 650 pokoleń. wtedy ślepa agresja bywa jedynym sposobem radzenia sobie w społeczeństwie. bez sygnału ostrzegawczego. wszystkie emocje od najdawniejszej przeszłości.kołnierz futrzany. że pojmowanie prawidłowości rządzących światem jest niedostateczne. np. Jeśli nie można ustalić logiki wydarzeń. echoicznej-bodźców słuchowych) . Przedmiotem pamięci jest nie tylko konkretna wiedza. znacznie gorzej wykształcona. tzn. to nie ma żadnej gwarancji bezpieczeństwa. Można się też wyuczyć nie tylko przystosowania.nadmierne reagowanie na każdy bodziec. ale i niedostosowania. Aby się czegokolwiek nauczyć. W środowisku naturalnym nie zawsze można przewidzieć karę. Rozpoznanie związku przyczynowego między faktami jest jednym z podstawowych elementów uczenia się i adaptacji. .

Indywidualne zasoby pamięci. Najniższe piętro układu. Równomierny rozwój układu limbicznegoi nowego mózgu jest unikatową cechą człowieka. Niedostateczna stymulacja w okresie rozwoju powoduje. osobnik podlega nieprawidłowym wpływom zewnętrznym. Podłożem pamięci niedeklarwywnej jest prawdopodobnie kora nowa i prążkowieDOWC. Powtarzająca się stymulacja prowadzi do zwiększenia liczby synaps. czyści je i zapewnia im niezbędne bodźce. doświadczenia nazywamy plastycznością. od wczesnego dzieciństwa pozbawione matki. stanowią one o tożsamości człowieka. że hormonalna reakcja na stres jest u zwierząt doświadczalnych opóźniona i wydłużona. międzymózgowie i zwoje podstawne. ich siły oraz sposobu przetwarzania informacji w obrębie pojedynczych neuronów. W toku ewolucji powstał układ limbiczny. że w amnezji stwierdzanej w zespole Korsakowa (upośledzeniu pamięci deklaratywnej) uszkodzone są struktury przyśrudkowe płata skroniowego i podwzgórze. własne zdolności ruchowe oraz własne podłoże anatomiczne. Przyjmuje się. prawdopodobnie stanowią one . być może. neuronów jest znaczna. ale opiekuje się nimi. Anatomiczne podłoże pamięci nie jest dostatecznie poznane. Bywa. Zwojom podstawiam tradycyjnie przypisuje się koordynowanie motoryki i napięcia mięśni. niezależne od wydarzeń chwili i dostępne tylko danej jednostce (a więc subiektywne) . inaczej engram. która może być modelem depresji. ciocia"nie może ich wprawdzie wykarmić. są tworzywem i niezbędnym warunkiem tego. powstaje w wyniku zmian w funkcjonowaniu połączeń synaptycznych. Podstawowe wzory zachowania są odziedziczone. gdy plastyczność. co nazywa się wewnętrznym życiem psychicznym. a utrwalanie się śladu pamięciowego zachodzi dzięki sterowanej przez kwasy nukleinowe modyfikacji białek neuronu. Wiadomo. są pogrążone w trwalej rozpaczy. ukształtowane w triasie u zwierząt stanowiących formy przejściowe między gadami a ssakami. Według innej teorii pamięć długotrwała ma podłoże biochemiczne. uczynnienia już istniejących lub powstania nowych. W skład mózgu archaicznego wchodzą: śródmózgowie. wolniej rosną. także fizycznie. co może być morfologicznym wykładnikiem pamięci długotrwałej. Działanie mózgu zależy od konfiguracji wewnętrznych połączeń. Zdolność mózgu do modyfikacji pod wpływem. Ślad pamięciowy. jeśli umieści się w klatce dorosłą szczurzycę. Zasięg funkcji zwojów podstawnych jest jednak znacznie szerszy. inne-tylko w pewnej fazie. jest to mózg archaiczny. że wpływ czynników genetycznych ujawnia się dopiero we współdziałaniu z czynnikami zewnętrznymi. Każda z owych części ma własną pamięć. Zwierzęta te rozwijają się gorzej. a także fizjologicznego punktu widzenia mózg można traktować jako układ złożony z trzech części. a następnie-mózg nowy. u zwierząt zawiadują one prostymi. wrodzonymi aktami ruchowymi. niektóre z nich są plastyczne przez całe życie. mimo odpowiedniego karmienia. Plastyczność mózgu zależy od plastyczności neuronów. Jeśli w okresie rozwoju. taka. jednak żadne zachowanie nie powstaje w vwcwz. Małe szczury-chowane bez matki i na niedoborowej diecie wykazują jednak prawidłowy popęd eksploracyjny. Wyjaśnia to. Zwierzęta doświadczalne. Z ewolucyjnego. indywidualne różnice odporności na traumatyzujące przeżycia także u człowieka. Konfiguracja połączeń kształtuje się we wczesnym okresie rozwoju. że pamięć polega na krążeniu impulsów elektrycznych po zamkniętych obwodach neuronamych. to tworzą się połączenia nieprawidłowe lub nie wytwarzają się połączenia konieczne do właściwej adaptacji.

Podstawowe popędy są niezmienne. położone w grupie przedniej jąder podwzgórza. Nie otrzymuje on jednak żadnych informacji bezpośrednio ze środowiska. Uszkodzenie układu nagrody u zwierząt uzależnionych od leków powoduje utratę zainteresowania kolejną dawką. podwzgórze. w którym jest rozpoznawana niezgodność między aktywnością a jej wynikiem. Można powiedzieć. Ciało migdałowate reguluje poziom wzbudzenia.złożony układ analizatorów. kto jest inny. jest siedliskiem mowy i przede wszystkim-myślenia abstrakcyjnego. prolaktyny. Święte przekonanie o słuszności własnego poglądu ma żrudło w układzie limbicznym. część brzuszna nakrywki-są anatomicznym substratem nagrody. Zawiera ona czuciowe ośrodki odbioru informacji. gromadzenie zapasów. wyznaczającego okołodobowerytmy snu i aktywności. istota szara środkowa. żadna inteligencja. pełni rolę endogennego zegara. wieloneuronowa droga rozpościerająca się od opuszki i mostu przez podwzgórze do jąder przegrody. one bowiem decydują o przeżyciu osobnika i gatunku. takich jak wyznaczanie własnego terytorium. według niektórych autorów także okolica przed czołowa. agresja. Jego poszczególne części mają zróżnicowane funkcje: podwzgórze jest zwojem głowowym utrzymującym stałość środowiska wewnętrznego i kontrolującym wydatkowanie energii.behawioralnego układu hamowania. Istota szara środkowa stanowi anatomiczne podłoże przeżywania kary. czyli sześciowarstwowakora półkul mózgu. Mózg archaiczny stanowi podłoże uwarunkowanych genetycznie. istota czarna. Podobnie jak torebka wewnętrzna stanowi główne skupisko włókien rzutowych nowej kory. ponadto jądra szwu i miejsce sinawe. hipokamp. I (ajwyższe piętro układu nerwowego to mózg nowy. znajdowanie kryjówek i pokarmu. melatoniny i gonadotropin. Mózg archaiczny może reagować na zmiany w środowisku tylko nasileniem lub osłabieniem z góry ustalonych reakcji. Zgodnie z koncepcją angielskiego psychologa J. że nowy mózg jest siedzibą rozumu. każda bowiem informacja dostarczana do logicznego opracowania jest już zabarwiona emocjonalnie. Być może uszkodzenie układu nagrody jest przyczyną typowej dla depresji anhedunii. Graya. Rozdział uczuć i rozumu nie jest możliwy. podobnie jak kora mózgu. wreszcie rytuały i rutyna oraz naśladownictwo-nader ważny mechanizm. Jako całość układ limbiczny kieruje czynnościami popędowa-emocjonalnymi. Do układu limbicznego bywają zaliczane także jądra przednie wzgórza i jądro półleżące (nuclews accwwuews) . Okolica przedczołowa. struktury te są narządem rozważania i wątpliwości. czyli niezdolności do przeżywania satysfakcji. zakręt hipokampa. jądra przegrody. współzawodnictwo i dominacja. ciepłoty ciała oraz wydzielania hormonów: hormonu kortykouopowego. umiejętność polowania. część brzuszna nakrywki. parzenie się. ruchowe ośrodki manipulacyjne i pola kojarzeniowe. Do układu limbicznego należą struktury korowe. Zabarwiona emocjznalnie jest także każda odpowiedź. choć mniej od kory precyzyjny. oraz struktury podkoroweciało migdałowate. dzięki któremu można wykluczyć każdego. jądra przegrody. zmienia się tylko ich rozpoznanie i sposób realizacji. Środki psychostymulujące i opioidy aktywują układ nagrody. Jądra przegrody i hipokamp wchodzą w skład tzw. takie jak zakręt obręczy. elementarnych zachowań. najważniejszym szlakiem układu limbicznego jest pęczek przysadkowy przodomózgowia. a więc potencjalnie niebezpieczny. Parzyste jądru skrzyżowania. żadne sprawności ruchowe nie mogą . okolice podwzgórza położone bocznic w stosunku do pęczka przyśrodkowego przodomózgowia. Jak pisał Jan Mazurkiewicz" żadna gnoją.

lecz u innych nie ma żadnych uchwytnych uszkodzeń. psychika jest nienaruszona. do głosu dochodzi wrogość i przemoc. Jak powiada włoski neurofizjolog Valzelli: . Nowy mózg służy bowiem nie do adaptacji. u kogo to uszkodzenie nastąpiło. Dwa ostatnie czynniki mają decydujący wpływ na tworzenie się mechanizmów kompensacyjnych. wykształcona na podstawie myślenia symbolicznego zdolność do celowego kierowania się własną wolą. Stąd więc wynika trudność w określaniu. Nowy mózg nie jest potrzebny wielu zwierzętom do jednostkowego przeżycia.niedowład spastyczny jest niewątpliwą oznaką uszkodzenia drogi piramidowej. Czasem i u człowieka obserwuje się kryzys zachowań społecznych. Liczne są definicje świadomości. współczesny człowiek jest mniej sprawny od swoich przodków. które populacje neuronów kontrolują bardziej złożone zjawiska crwz które z nich są odpowiedzialne za poszczególne zaburzenia psychiczne. Jest to także charakterystyczna dla człowieka. Wiadomo. Gdy określona funkcja wymyka się spod kontroli właściwej struktury. Świadomość może być też rozumiana jako postrzeganie tego. umożliwiające selekcję i interpretację bodźców. Wynik uszkodzenia zależy nie. że zachowanie człowieka i zwierząt jest ukierunkowane na adaptację i przetrwanie. archaiczna gadzia fizjonomia wychyla się zza ludzkiej maski". Ustalenie związku między strukturą a funkcją jest możliwe w przypadku najprostszych składowych zachowania. tzw. . walczą. tylko od jego lokalizacji. Jednak. niezależnie od dążnzści uczuciowych". z identycznym uszkodzeniem. że ciało migdałowate odgrywa ważną rolę w mechanizmach obronnych. Cały organizm broni się przed dezintegracją. jedzą. ewolucyjnie starsze. oraz od tego. U wielu chorych z uszkodzeniem mózgu stwierdza się zaburzenia zachowania. subiektywne zdawanie sobie sprawy z przebiegu własnych procesów poznawczych.amygdalotomia. pływa i kopie gorzej od nich. znosi agresję w przebiegu organicznych chorób układu nerwowego. lecz przede wszystkim do świadomego przekształcania środowiska stosownie do własnych potrzeb. mogą ją przejąć inne układy. ale nie budują gniazd i nie opiekują się potomstwem. Była już mowa o tym. Z neurofizjologicznego punktu widzenia jest to utrzymywanie stałego poziomu czuwania. w korze też są uświadamiane emocje towarzyszące zbronie. Pozostawiony bez zdobyczy cywilizacji nie mógłby przeżyć jednego dnia. Ocena niebezpieczeństwa odbywa się jednak w korze. Dekortykowane szczury nadal biegają. ale także od rodzaju uszkodzenia i przewlekłości procesu chorobowego. biega. Mózg nie jest zbiorzwiskiem generatorów różnych funkcji. Nowy mózg stanowi podłoże działań indywidualnych.powstawać same przez się. Niektórzy pacjenci z zaburzeniami psychicznymi przebyli urazy głowy lub stwierdza się u nich proces rozrustzwy układu nerwowego bądź porażenie postępujące. jak zauważył Valzelli. Chirurgiczne zniszczenie ciała migdałowatego. ale u wielu innych. co się dzieje we własnym umyśle. Być może różnice w emocjonalnym zabarwieniu reakcji są biologicznym wykładnikiem osobowości. bogatszych niż zostały przewidziane dla danego gatunku. dlatego kompensacja jest rezultatem minionej historii jednostki. np. lecz układem zazębiających się obwodów czynnościowych i żadna z jego struktur nie działa niezależnie.

Predyspozycja (vulnerability) obejmuje: 1) czynniki genetyczne związane z czynnością mózgu: 2) nabyte zmiany biologiczne**#u n. Sytuacja zewnętrzna obejmuje stres psychiczny (np. uzyskane dzięki rozwojowi nowego mózgu. istoty przecież obce. przy czym obie półkule mózgu wykazują specjalizację (lateralizację czynnościową) w zakresie niektórych. Janusz. Interakcja czynników etiologicznych w patogenezie zaburzeń psychicznych. Etiologia i patogeneza zaburzeń psychicznych. np. Przejawy altruizmu obserwuje się także u zwierząt. funkcji psychicznych.: 3) rozwój psychiczny osobowości. determinującą zaburzenie czynności ośrodkowego układu nerwowego**#u n. Ryhakowski.: 3) psychogenne-czynniki związane z nieprawidłowym rozwojem psychicznym. społecznym uczeniem się oraz sytuacjami i wydarzeniami powodującymi stres psychiczny. jak mówił Sartre. kły i pazury ewolucji'? Samozaparcie w obronie potomstwa lub innych członków stada jest zaledwie nepotyzmem. Biologiczny substrat zaburzeń psychicznych. 4. jest prawdopodobnie największą zdobyczą ewolucji. Układ limbiczny odpowiada za regulację procesów emocjonalnych oraz za kontrolę układu . Zgodnie z koncepcją amerykańskiego psychiatry JulesaMassermanna jest to tylko jeszcze jeden mechanizm obronny. Wyłącznie ludzkim zaprzeczeniem grozy biologicznego istnienia jest idea. człowiek zawsze może próbować być czymś więcej niż jest. Co zatem osiągnął człowiek oprócz pionizacji i wyspecjalizowania ręki? Czy dzięki analizie ludzkiego zachowania można dojrzeć tylko. zdarza się. Zaburzenia czynności psychicznych są ściśle związane z nieprawidłową funkcją określonych struktur mózgowych.) w różnych okresach życia: 2) somatogenne-znane czynniki patogenne i procesy chorobowe doprowadzające do zaburzeń czynności*#u n. Tradycyjnie wyodrębnia się czynniki: 1) endogenne-związane z predyspozycją genetyczną. a półkula prawa emocjonalnych i przestrzennych. ale prócz egoizmu wykształcił się w filogenezie również altruizm.półkula lewa jest bardziej wyspecjalizowana w zakresie procesów werbalnych. Do zaburzenia czynności psychicznych dochodzi zwykle w wyniku współdziałania wielu czynników etiologicznych. Jednak całkowita swoboda działania może być tylko ułudą. Mimo to. W nowych koncepcjach etiopatogenetycznych powstanie zaburzeń psychicznych rozpatruje się w kontekście predyspozycji i sytuacji zewnętrznej. Niektóre struktury mózgowe odgrywają tu szczególną rolę. W korze czołowej i skroniowej dokonuje się integracja i kontrola procesów poznawczych. Udział poszczególnych czynników etiologicznych w patogenezie określonych zaburzeń i chorób psychicznych jest zróżnicowany i zwykle jeden z nich pełni w danym zaburzeniu ruję dominującą. emocjonalnych i motywacyjnych.Wyzwolenie się z więzów genetycznej predestynacji. że delfiny ratują przed zatonięciem ludzi.wydarzenie życiowe konflikt wewnątrzpsychiczny) oraz działanie patogennych czynników fizycznych i biologicznych.

Bierze również udział w procesach pamięci #deklaratywnej (hipokamp) i emocjonalnej (ciało migdałowate) . Czynność neuroprzekażników mogą sprawować również niektóre substancje peptydowe. a są unieczynnianepoprzez rozkład enzymatyczny oraz wychwyt do neuronu presynaptycznegoprzy udziale tzw. Czynniki genetyczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych. są jednymi z najważniejszych czynników uruchamiających oś stresową. zespół katatoniczny.neuroendokrynnego (podwzgórze) i autonomicznego układu nerwowego. Niektóre struktury mózgowe (układ limbiczny. Konsekwencje biologiczne reakcji stresowej polegają na zmianach w zakresie przekaźników mózgowych. Zainteresowanie genetyczną predyspozycją do wystąpienia chorób i zaburzeń psychicznych tradycyjnie dotyczyło chorób afektywnych oraz schizofrenii. np.in. W strukturach tych znajdują się również receptory dla hormonów obwodowych. Prawidłowa czynność powyższych struktur mózgowych warunkowana jest adekwatnym przekazywaniem bodźców na ich synapsach neuronalnych.osi stresu (układ limbiczny-podwzgórze-przysadka-nadnercza) . a także układu odpomościowego.: układ siatkowaty wstępujący. podwzgórze) biorą udział w czynnościach neurohormonalnych ustroju stanowiąc wyższe piętra tzw. które tworzy. zespół maniakalny oraz zespoły lękowe (nerwicowe) .transporterów. z których najważniejsze to zespół jakościowych zaburzeń świadomości. np. W warunkach stresu pobudzenie tej osi z jednoczesną stymulacją układu noradrenergicznego następuje poprzez wzmożenie wydzielania neurohormonukunykoliberyny (CRH) . a prawdopodobnie również za niektóre funkcje poznawcze. Badania rodzin-porównujące częstość występowania danej choroby w rodzinach osób chorych i rodzinach osób zdrowych: 2. z których najważniejsze to dopamina. zespół otępiejmy. Badania adopcyjne-porównujące ryzyko zachorowania na daną chorobę u dzieci adoptowanych i wychowywanych przez rodzicuw niebiologicznychoraz dzieci rodziców biologicznych . Neuroprzekażniki te działają na receptory postsynaptyczne (dla każdego neuroprzekażnika może istnieć kilka rodzajów receptorów) .istotne wydarzenia życiowe. oksytocyna. osiemdziesiątych naszego stulecia większość dowodów dotyczących genetycznej predyspozycji do tych chorób uzyskano na podstawie badań klinicznych. stanowiąc generator energii koniecznej do utrzymywania świadomości. filtr"dla bodźców czuciowych i ruchowych aferenmych oraz eferenmych dochodzących i wychodzących z kory mózgowej.endorfiny. konykoliberyna) . W procesie tym uczestniczą neuroprzekażniki mózgowe.wazopresyna. Są to: 1. który odgrywa rolę w procesach wzbudzenia (arousal) i uwagi. zespół depresyjny. układu hormonalnego. zespół psychotyczny. Globalna reakcja ośrodkowego układu nerwowego na różnorodne czynniki i procesy etiopatogenetyczne wyraża się w postaci zespołów psychopatologicznych.osi neurohormonalnych. wzgórze. Stresory psychiczne. serotonina. będące elementem układu regulacyjnych sprzężeń zwrotnych. substancja P oraz neurohormony (np. a także jądra podstawy odpowiedzialne za procesy ruchowe. noradrenalina. Do lat. kwas gamma-aminomasłowy (GABA) i kwas glutaminowy. Z punktu widzenia patogenezy zaburzeń psychicznych najistotniejsze znaczenie mają nieprawidłowości regulacji tzw. Badania bliźniąt-porównujące zgodność zachorowania na daną chorobę między bliźniętami jedno-i dwuja (owymi: 3. Spośród struktur podkorowych istotne znaczenie dla procesów psychicznych mają m.

Wstępne wyniki tych badań wskazują. jak też chromosomy 6. candidate.(rozróżnienie czynników biologicznych i środowiskowych) . Najczęściej porównuje się częstość występowania określonych wleli danego genu w grupie osób chorych i zdrowych. Związek z genem kodującym 5-HIT stwierdzono również w przypadku zaburzeń lękowych. jak i z czynnikami środowiskowymi. wykazały związek między występowaniem choroby afektywnej dwubiegunowej a odcinkiem krótkiego ramienia chromosomu i I. co stanowi potwierdzenie wspomnianych już badań klinicznych. Genetyka molekularna stosuje w tym zakresie dwie metody. im bliżej jest ona spokrewniona z osobą chorą. a w konsekwencji identyfikacji genów odpowiedzialnych za predyspozycję do choroby. Ostatnie badania genetyki molekularnej potwierdzają możliwość związku podatności zachorowania na chorobę afektywną z chromosomem X. czyli że do zachorowania wymagana jest interakcja wielu genów. mając do dyspozycji markeryDNA odcinków poszczególnych chromosomów. W chorobach afektywnych udział czynników genetycznych jest znaczny. Drugą metodą jest zaproponowanie określonego genu (candidate gene) o znanej lokalizacji (np. . 18 i 21. Wyniki dotychczasowych badań metodami genetyki molekularnej wskazują. W przypadku udziału czynników genetycznych w określonej chorobie ryzyko zachorowania dla danej osoby jest tym większe. prowadzonych na populacji Amiszuw w stanie Pensylwania. Identyfikacja genu może być jednak trudna. Jedyne zjawisko. a w niektórych badaniach zgodność zachorowania na chorobę afektywną dwubiegunową wśród bliźniąt jednojajowych sięga 80% (tj.genu dla danego receptura dopaminergicznego czy serotonmergicznego) i badanie związku między zmianą w zakresie tego genu a występowaniem danej choroby. Jeżeli dane zaburzenie psychiczne wykazuje sprzężenie z określonym markerem DNA. Sprzężenie genetyczne między predyspozycją do schizofrenii a chromosomem 6 może dotyczyć miejsc związanych z układem HLA genów zgodności tkankowej. oznacza to. co może świadczyć o możliwości istnienia u niektórych osób wspólnej predyspozycji do zaburzeń depresyjnych i lękowych. W końcu lat osiemdziesiątych wyniki badań metodą sprzężeń DNIA. że czynniki genetyczne determinują tę chorobę w około 5 O%. Wykazano. Pierwszą z nich jest przeszukiwanie całego genomu (positional ciemny) . gene"stwierdzono związek między zachorowaniem na depresję a genami kodującymi transpomer serotoniny (5-HIT) oraz receptor dopaminergiczny D. jakie wykazano za pomocą metody klinicznego badania sprzężeń genetycznych. Na podstawie badań kliniczna-rodzinnych schizofrenii uważa się. że gen. 13 i 15. że geny podatności na schizofrenię znajdują się w niektórych regionach chromosomów 6. Późniejsze badania prowadzone na innych populacjach zjawiska tego jednak nie potwierdziły. to stwierdzenie w niektórych rodzinach sprzężenia dziedziczenia choroby afektywnej dwubiegunowej z dziedziczeniem ślepoty na barwy. związanym z chromosomem X. który je determinuje. Wprowadzenie metod biologii molekularnej w latach osiemdziesiątych do badania dziedziczenia zaburzeń psychicznych daje możliwości określenia bliższego związku między zachorowaniem a zmianą w obrębie genotypu. 8 i 32.tylko 306 przypada na czynniki niegenetyczne) . zarówno między sobą. W badaniach typu. że mają również znaczenie chromosomy 4. że w większości chorób psychicznych dziedziczenie ma charakter poligeniczny. (DJR) . ponieważ dany odcinek zawiera zwykle kilkaset różnych genów. znajduje się w odcinku chromosomu odpowiadającemu danemu markerowi.

a genem kodującym receptor dopaminowy Dy OJDFJWynikinajnowszych prac zdają się wskazywać na możliwość związku między predyspozycją do różnych uzależnień a genami kodującymi zarówno receptory dopaminowe. jak i również transporter tego neuroprzekażnika. W innych badaniach stwierdzono możliwość związku między uzależnieniem alkoholowym. ostre infekcje. pozamózgowe"takiego zespołu to ostre zaburzenia endokrynne.W badaniach określonych genów. czynnikami organicznymi) .padaczka.odstawienie alkoholu) . We wskazanym regionie chromosomu 4 zawarty jest m in. Najczęstszą przyczyną takiego zespołu jest choroba Alzheimera. zwłaszcza jego ciężkimi postaciami. Do tych czynników należą różne stany chorobowe samego mózgu (nazywane niekiedy. Najczęstsze przyczyny. przewlekłe zatrucia (np. 4. zaburzenia elektrolitowe czy stany pooperacyjne. Są to: gen dla białka prekursora amyloidu na chromosomie 21. W ostatnich latach uzyskano interesujące wyniki w badaniach genetyki uzależnień. zlokalizowany na chromosomie 4) . choroby . leków. guzy mózgu. jak również następstwa działania substancji psychoaktywnych (np. O charakterze zaburzeń psychicznych może decydować lokalizacja powstałych zmian w obrębie ośrodkowego układu nerwowego oraz dynamika ich przebiegu. stwierdzono związek między zachorowaniem na schizofrenię a genem dla receptora serotonino wego 5-HT. Ostatnie lata przyniosły istotne osiągnięcia w zakresie genetyki chorób neurodegeneracyjnych. substancji toksycznych. Zidentyfikowano gen choroby Huntngtona (gen autosomalny dominujący. takich jak np. gen dla apolipoproteiny E na chromosomie 19 oraz gen dla preseniliny I (chromosom 14) i preseniliny 2 (chromosom I) . ze względu na występowanie w nich zaburzeń psychicznych. w dalszej kolejności otępienie naczyniowe. Reakcją mózgu na nagłe zadziałanie czynnika patogennego o znacznym nasileniu jest zespół jakościowych zaburzeń świadomości. Może on wystąpić w przebiegu chorób mózgu. 7 i 16. jak również zmiany spowodowane działaniem substancji chemicznych-środków psychoaktywnych. Do wytworzenia się zespołu nępiennego dochodzi na skutek długotrwałego działania czynników patogennych na mózg. uraz mózgu czy neuroinfekja. również przedmiot zainteresowania psychiatrii.gen kodujący aktywność dehydrogenazy alkoholowej. wykonanych na dużej populacji.tlenku węgla) . stanowiących. leków (np. Zmiany czynności mózgu w następstwie różnych czynników etiologicznych a zaburzenia psychiczne. stany po urazach mózgu. Obecność allelu 84 apolipoproteiny E zwiększa ryzyko wczesnego wystąpienia choroby i jej ciężkiego przebiegu. ostra niewydolność krążenia lub niedotlenienie. inne choroby somatyczne. Prawdopodobnie działanie wszystkich tych genów przyczynia się do zwiększonego odkładania białka amyloidowego w mózgu chorych.. Określono również umiejscowienie czterech genów związanych z chorobą Alzheimera.środków amycholinergicznych) czy innych toksyn (np.alkoholem) . Wstępne wyniki zakrojonego na szeroką skalę projektu COGA (Collaborative Study on Genetics of Alcoholism) wskazują na związek podatności do uzależnienia alkoholowego z regionami chromosomów 1. Sugeruje się również taki związek z genem kodującym receptor kanabinoidowy. W pojawieniu się zaburzeń psychicznych istotną rolę mogą odgrywać zmiany w czynności mózgu pod wpływem różnorodnych czynników etiologicznych.

W patogenezie chorób afektywnych przyjmuje się istotny udział czynników neuroendokrynologicznych. takich jak np. Niektóre leki i substancje mogą wyzwalać stan maniakalny: są to m 3 n. przeciwnowotworowe. guz chromochłonny nadnerczy. Na związek chorób afektywnych z czynnikami neuroendokrynnymi wskazuje częstsze występowanie tych zaburzeń w okresach zmian hormonalnych (okres poporodowy. hipoglikemia. test z tyreoliberyną) . . zmianach naczyniowych. niedotlenienie. Z występowaniem depresji związana jest duża grupa chorób zarówno mózgu (choroba Alzheimera. chorobach afektywnych oraz innych "pierwotnych"zaburzeniach psychicznych. płata skroniowego oraz struktur układu limbicznego. przeciwzapalne. przy nadużywaniu kofeiny czy po odstawieniu leków uspokajających. choroby naczyń) . np. Zespoły lękowe mogą ujawniać się w stanach chorobowych cechujących się zwiększoną aktywnością układu adrenergicznegc. przeciwbakteryjne.amfetaminy. podobnych do zmian występujących w tych chorobach psychicznych. a badania neurofizjologiczne-na zaburzenia ruchów oczu. urazach.roku życia. uraz okołoporodowy oraz nieprawidłową apoptozę komórek mózgowych w 10. infekcyjnych. stwierdzono cechy mniejszej aktywności metabolicznej płatów czołowych oraz mniejsze rozmiary struktur układu limbicznego. menopauza) oraz nieprawidłowe wyniki testów neurohormonalnych (test deksametazonowy.neurodegeneracyjne. W schizofrenii. nowotworowych) .amfetamina czy środki halucynogenne. obok predyspozycji genetycznej. guzach. Zespoły te mogą występować również w wyniku zmian funkcji neuroprzekażników pod wpływem czynników patogennych. zaburzenia tarczycy) .wirusem HIV) . przeciwnadciśnieniowe. w niektórych chorobach somatycznych (AIDS. toczeń) oraz pod wpływem działania substancji. a także pod wpływem środków chemicznych i farmakologicznych. -20. hormonalne. izoniazydi lewodupa. takich jak częstoskurcz napadowy. Przyczyną zespołów afektywnych u symptomatologii dwubiegunowej bywają choroby neurologiczne (padaczka. W zespole nauęctw istnieją wykładniki dysfunkcji czynności jąder podstawy i ich połączeń z korą mózgową. którą obecnie uważa się za chorobę związaną z zaburzeniem rozwoju o u n. kortykosteroidy. hipokalcemia. (np. Są w głównie leki przeciwbólowe. Zespoły psychotyczne (omamowe lubi urojeniowe) mogą powstawać w przebiegu chorób mózgu. test CRH. choroba Hunringtona. Badania neuropsychologiczne wskazują w tej chorobie na deficyt czynności płata czołowego. jak i innych chorób somatycznych (zapalnych. zakażenia c u n. porfiria.. zaburzenia metaboliczne czy przewlekle choroby immunologiczne. Stany depresyjne mogą powstawać również w wyniku stosowania wielu różnych leków. neuroleptyczne i nasenne. Jako przyczyny tych zmian. niedobory odżywcze. choroba Parkinsona.w zatruciu środkami sympatykomimetycznymi. W ostatnich latach uzyskano również dowody na istnienie zmian organicznych i somatycznych w schizofrenii. wymienia się infekcję wirusową i reakcję autoimmunologiczną w ciąży. infekcje mózgowe) i endokrynologiczne (choroba Cushmga. Występowanie zespołów psychopatologicznych z symptomami podobnymi duobjawów schizofrenii czy chorób afektywnych może mieć miejsce przy lokalizacji procesu chorobowego lub przy działaniu czynnika patogennego w obrębie płata czołowego. szczególnie w padaczce płata skroniowego. z których najważniejszym jest nieprawidłowa regulacja czynności osi stresowej.

Reakcja taka jest istotnie słabsza. Jeżeli w czasie ich trwania pewne umiejętności nie są nabywane. za pomocą których następuje mzdyfikacja treści i znaczenia sytuacji oraz jej konsekwencji. których wytworzenie ma istotny wpływ na późniejsze funkcjonowanie danego człowieka. emocji i zachowań. Sytuacje te mają zróżnicowane znaczenie dla poszczególnych. uwzględniająca nieprawidłowe kształtowanie struktur poznawczych. Stres psychiczny można więc określić jako zespól zmian psychicznych i somatycznych. odpowiednich rodzajów myśli. Czynniki psychospołeczne obejmują ogół zjawisk związanych z przetwarzaniem przez ośrodkowy układ nerwowy danej osoby informacji o sobie i otoczeniu społecznym w ciągu całego życia osobniczego. Najbardziej zaawansowana koncepcja patogenetyczna. prowadzących du dysfunkcji psychicznych. jak również następstwa stresu mogą być istotnym czynnikiem patogenetycznym tzw. Rolę tę może pełnić osoba bliska. W jego trakcie następuje przyswajanie.okresy krytyczne.zaburzeń lękowych. W odniesieniu do zaburzeń psychicznych stres bywa czynnikiem powodującym pierwsze zachorowanie oraz kolejne nawroty m in. które są następstwem sytuacji ocenianej jako przekraczającą mzżliwzści poradzenia sobie z nią przez daną osobę. należy wymienić relację z sobą samym. z najbliższą osobą uraz z otoczeniem społecznym. jak i psychiczna. jak ruwnież schizofrenii. uwarunkowanych plastycznością działania tego narządu. Społeczne uczenie się i warunkowanie rozpoczyna się od urodzenia. Wśród zaburzeń owych procesów. Procesy te doprowadzają do zmian w czynności mózgu. Psychologiczne i biologiczne zmiany związane z reakcją stresową. jeżeli osoba ta odczuwa społeczne wsparcie.śmierć osoby bliskiej) mogą być jednoznacznie ocenione jako krytyczne.zaburzeń psychosomatycznych. Są nimi mech an i z my ob ranne i mechanizmy radzenia sobie looping) . Reakcja stresowa zależy również od kontekstu społecznego. .nieprawidłowości w zakresie społecznego warunkowania i uczenia się oraz zmiany związane ze stresem psychicznym. rodzina lub grupa samopomocy (system społecznego wsparcia) . emocjonalne i behawioralne odnoszące się do rzeczywistości. Procesy wywołujące stres psychologiczny to różnego rodzaju sytuacje i wydarzenia życiowe. choć niektóre z nich (np. w wyniku doświadczenia. można wyróżnić m in. osób. w jakim znajduje się osoba poddana działaniu czynników stresowych. Istotną rolę w wystąpieniu stresu psychologicznego odgrywa ocena znaczenia wydarzenia lub sytuacji dla danej osoby oraz ocena możliwości poradzenia sobie z ich konsekwencjami. W ocenie sytuacji stresowej i reakcji na nią istotną mig odgrywa wiele psychologicznych procesów pośredniczących. Tworzą się też hierarchiczne struktury psychiczne: poznawcze. Wśród podstawowych relacji. Psychologiczna reakcja na chorobę może wywierać istotny wpływ na jej dalszy przebieg i leczenie. Stresorem psychicznym może być choroba zarówno somatyczna. możliwość ich późniejszego uzyskania jest zaburzona. Opierając się na owej koncepcji sformułowano zasady terapii poznawczej depresji.Czynniki psychospołeczne w etiopatogeneziezaburzeń psychicznych. Nieprawidłowości tego procesu mają istotne znaczenie w etioparogeneziezaburzeń osobowości. Proces ten przebiega w sposób nierównomierny-występują tzw. chorób afektywnych. dotyczy patogenezy depresji w chorobie afektywnej jednobiegunowej.

jest warunkiem dokonania prawidłowego opisu zaburzeń psychicznych. Na przykład w stanie senności (lub pogłębiającego się znużenia) pojawiają się zmiany toku myślenia przypominające nieco rozkojarzenie (dbrzziimz) . nieprawidłowość psychiczna"świadczy o chorobie psychicznej lub u innym zaburzeniu czynności psychicznych. Nieprawidłowości myślenia w stanie senności wykazują. Rozkojarzenie myślenia. jako objaw chorobowy. Podstawowa wiedza z zakresu psychiatrii (m in. ześlizgują się"z pierwotnego kierunku. aby trafnie dostrzegać i opisywać przejawy zaburzeń psychicznych. U człowieka zdrowego występują. który zdradza zaburzenia psychiczne. podobieństwo do rozkojarzenia toku myślenia. która dopiero nabiera doświadczenia w obserwowaniu chorych i opisywaniu dostrzeganych nieprawidłowości. ale w miarę pogłębiania się senności myśli. pewne nieprawidłowości czynności psychicznych. nawet dla osoby. Pojawiają się zaczątki nowych wątków lub występują pojedyncze elementy myślenia. Zapoznanie się z psychopatologią ogólną stanowi nieodzowne wprowadzenie do psychopatologii szczegółowej. dąży do tego. Psychopatologia ogólna zajmuje się opisem objawów zaburzeń psychicznych i wyjaśnia znaczenie używanych nazw. może być zadaniem dość trudnym z uwagi na złożoną strukturę zaburzeń psychicznych. niezależnie od specjalności. polega m in. Marek Jarosz. Drobne nieprawidłowości psychiczne występujące u ludzi zdrowych.52. Lekarz. którym zajmuje się psychiatra. . Człowiek stopniowo zapadający w sen nieraz próbuje myśleć na jeden temat. chirurga. jeżeli jasno rozumie znaczenie poszczególnych objawów i konsekwentnie posługuje się mianownictwem psychopatologicznym.znajomość obrazu klinicznego typowych chorób psychicznych) okazuje się nieodzowna w praktycznej działalności internisty. Znajomość nazw objawów psychopatologicznych i posługiwanie się nimi w sposób poprawny. I z tego właśnie względu opis najczęstszych objawów psychopatologicznych poprzedzono krótką charakterystyką drobnych nieprawidłowości psychicznych występujących u ludzi zdrowych. że nie każda.5. Przeprowadzenie trafnej i wnikliwej obserwacji chorego. jak wspomniano. Wprowadzenie. jakie zachodzą w obrazie chorobowym. występowanie wielu różnych objawów oraz ze względu na zmiany. Temu ważnemu zagadnieniu poświęcono podrozdział na str. Zadanie to jednak staje się znacznie łatwiejsze. pediatry.na braku związku logicznego między poszczególnymi fragmentami wypowiedzi. które z racji wykonywanego zawodu. która zajmuje się opisem chorób psychicznych i innych zaburzeń życia psychicznego. Psychopatologia i syndromologia ogólna. a zarazem wzajemnego porozumienia między osobami. neurologa i innych lekarzy.zgodny z ich znaczeniem. a niekiedy nawet między poszczególnymi zdaniami. i to stosunkowo często. Należy pamiętać także o zaburzeniach stanu psychicznego. wykształcenia i zainteresowań stykają się z zagadnieniami patologii życia psychicznego. Trzeba zarazem pamiętać. które pojawiają się w przebiegu różnych chorób somatycznych. tj.

wykształconych. o których właśnie się uczymy. że dcfunkcjonowania organizmu człowieka podchodzimy w sposób całościowy. Odmienność drabnych nieprawidłowości w stosunku dc patologii rewa wncrcdotyczy bardzo różnych przejawów funkcjonowania ludzkiego organizmu i bynajmniej nie tylko życia psychicznego. Przed podaniem dalszych przykładów należy odpowiedzieć na nasuwające się pytanie. W przeciwieństwie do tego objawy kliniczne stanowią przejawy złożonego procesu chorobowego. dostrzegając w fizjologicznych reakcjach ustroju znamiona patologii. Otóż drobne nieprawidłowości. Z reguły". uleganie przesądom przez ludzi. są przejawem krótkotrwałych i-co szczególnie istotne-izolowanych zaburzeń. że niektóre objawy chorób. a nie skupiamy uwagi na sztucznie wycdrębniznych z całości przejawach. pewne zniekształcenia materiału zapamiętanego. ale nie zawsze. właściwym senności. Dzieje się to dlatego. Opisane powyżej lękowe zafałszowanie spostrzegania i obawa przypominająca fobię są bliskie nastawieniu odnoszącemu. którą wyraża powyższe pytanie. które oceniane w sposób izolowany-łatwo stają się przyczyną błędnej interpretacji. . np. złudzenia pamięciowe. Obawy tego rodzaju na ogół nie są głębokie. ale również u ludzi dorosłych. gdyż jest to drobna nieprawidłzwoić powszechnie znana. Do licznych nieprawidłowości psychicznych występujących u człowieka zdrowego należą: niektóre złudzenia w procesie spostrzegania (tj. odpowiedź na wysunięte pytanie jest stosunkowo prosta. jak tu bywa chociażby w przypadku przelotnych natręctw u ludzi zdrowych.u kibiców sportowych lub u skoczków spadochronowych) . myślenie magiczne (magiczna-lękowe lub magiczna-życzenia we) . Mimo trudności. który ostatecznie gubi się wśród przypadkowych skojarzeń. nie związane z głównym rokiem myśli. 'elewa wybrano przykład nieprawidłowości myślenia w okresie senności (bądź w stanie znużenia lub wzruszenia) . Zdarza się. które nazywamy glikozurią emocjogenną i w tym zjawisku nie upatrujemy nieprawidłowości w znaczeniu zmian chorobowych. Mimo wskazanego powyżej podobieństwa. co ułatwia zrozumienie treści tego rozdziału. nie zachodzi oczywiście obawa.niedoborem snu lub hipoglikemią) i wiele innych. . jesteśmy skłonni upatrywać w sobie. a wiąże się ona z niełatwym do zidentyfikowania pojęciem zdrowia i pojęciem choroby. który zdał egzamin z fizjologii. Na przykład każdy student medycyny. przejściowe obniżenie sprawności intelektualnej (wywołane np. aby w niespójnym myśleniu. dopatrywać się rozkojarzenia myślenia charakterystycznego dla zaburzeń myślenia w schizofrenii. Istnieje przecież znane zjawisko przenikania glukozy do moczu w stanach silnego podniecenia emocjonalnego (np.przykre uczucie nieuzasadnionego niepokoju związane z przebywaniem w pustym mieszkaniu lub też obawa przed zachorowaniem na chorobę. w odróżnieniu od objawów choroby. które występuje niekiedy nie tylko u dzieci. jakie tu napotykamy. którzy stykają się coraz częściej z pacjentami i przyswajają sobie wiadomości o różnych chorobach. ale w sporadycznych przypadkach skłaniają studenta do zasięgnięcia rady lekarza. jest uzasadniona. i które-mimo pewnych podobieństw-jest jakościowo różne od myślenia magicznego w schizofrenii. zjawisko to występuje niekiedy u studentów medycyny. czy w ogóle można mówić w sposób uzasadniony u nieprawidłowościach (psychicznych lub jakichkolwiek innych) u człowieka zdrowego? Wątpliwość ta. Do drobnych nieprawidłowości psychicznych należą także epizodycznie pojawiające się obawy o cechach fobii. o której ostatnio dużo się słyszy. zmienność nastroju u małego dziecka. że cukromocz z reguły traktuje się jako przejaw zaburzeń regulacji glikemii. dobrze wie.wyobrażeniowe i słowne.złudzenia fizjologiczne) .

nastawienia rzekomo urojeniowego i wielu innych. co było prawdą. zbawione cech patologii. polega na tym. np. aby pewne sprawy osobiste nie przeniknęły do wiadomości innych. a gdzie jedynie mają miejsce przemijające lub drobne nieprawidłowości. widząc. Pominięto więc opis myślenia rozbieżnego (polegającego na czynieniu bardzo licznych i zbędnych dygresji) . Nastawienie odnoszące jest też wspó (przyczyną opisanej powyżej tzw. kolejny przykład drobnej nieprawidłowości. o pomyłkę. człowiek zwykle traci zdolności do ich krytycznej oceny: zaczyna je traktować jako odzwierciedlenie aktualnych wydarzeń.z obawą. poczucia pewnego zagrożenia. iż stwierdzenie nikłych nawet zaburzeń czynności psychicznych powinno być rozpatrywane w sposób dwojaki. które jakby pojawiały się samorzutnie i trwały mimo wysiłków oderwania się od nich.choroby studentów trzeciego roku medycyny. Nieprawidłowości te są przelotne i pot-Psybiatria. Przebudzenie ze snu z lękiem-z chwilową dezorientacją co do czasu i miejsca. że ci sami ludzie mówią coś cicho do siebie. sprowadza się do przekonania. Omamy hipnagogiczne"i omamy hipnopompiczne". a co snem-jest zarazem przykładem nieprawidłowości myślenia. Na przykład człowiek powoli zasypiający widzi w wyobraźni ludzi mijających go na ulicy. gdzie jej nie ma. myślenia paragnomenicznego (dziwacznych i zaskakujących pomysłów. Na kilku stronach nie można dokonać przeglądu licznych drobnych nieprawidłowości czynności psychicznych. aby nie przeoczyć objawów mogących być zwiastunem rozpoczynającej się choroby i po drugie-by nie dopatrywać się patologii ram. Omamy hipnopompiczne pojawiają się czasem w chwilach po (przebudzenia ze snu lękowego. gdy stosunek otoczenia uległ korzystnej zmianie. lub przeżywa obrazy migających drzew widzianych jakby z okna pociągu. Pierwsze z nich pojawiają się niekiedy w okresie zapadania w sen. wysuwana zwłaszcza w atmosferze autentycznej życzliwości. omamy". zwykle dość szybko rozprasza niepokój i nastawienie odnoszące znika. czy też tak tylko mu się śniło. Ich charakterystyka wymaga obszernego opracowania. Mimo to człowiek przeżywający gorzko niedawne dowody niechęci. dziesiątki osób. który nasuwa się już na podstawie tego krótkiego przeglądu. coraz to nowe postacie. ambisentencji pozornej (. Rozsądna argumentacja.gdy człowiek z bijącym sercem zadaje sobie pytanie. że człowiek odnosi do siebie pewne zdarzenia bez dostatecznej przyczyny. np. Czasem wypływa z nieufności do otoczenia. a zwłaszcza z niepewnością. Doznając tego rodzaju wyobrażeń. czy istotnie spadł w przepaść lub czy dosięgnęla go kula. Nastawienie tego rodzaju może mieć różne przyczyny. a więc użycia słowa.Nlastawienie to. jest skłonny sądzić. przypominające jedynie objawy psychopatologiczne. . albo wręcz przejawy odczynu w pełni fizjologicznego. i że mówią źle. mimo takich właśnie nazw. niezgodnych-jak się zdaje-z osobowością człowieka. choć trudno tu. że mówią o nim. rzecz jasna.z jego poczuciem uczciwości) . są zjawiskiem fizjologicznym. Doznania te mogą niepostrzeżenie przejść w marzenie senne. Po pierwsze-z nastawieniem. ale przypominają w niewielkiej mierze urojenia. Otóż w stanie przysennym (hipnagogicznym) zasypiający doznaje czasem wyrazistych wyobrażeń wzrokowych lub słuchowych. które często pozostają w związku z treścią przeżyć w ciągu dnia. równoczesnego"skłaniania się do dwóch przypuszczeń niezgodnych ze sobą) . Podstawowy wniosek. Nla przykład przeświadczenie o niechętnej postawie kolegów może utrzymywać się jeszcze wtedy. która oczywiście nie jest żadną chorobą. z przeświadczenia o braku akceptacji przez grupę lub wiąże się np.

ale i zespołów ułatwia ukierunkowanie rozumowania zmierzającego do ustalenia rozpoznania. co oznacza to sarno. Zgodnie z ugruntowaną tradycją. przyspieszenie toku myślenia. O potrzebie właściwego posługiwania się nazwami poszczególnych objawów wspomniano powyżej. ale zarazem licząc się z właściwościami różnych zaburzeń stanu psychicznego. w przypadkach typowych. Zespół jest to zbiór objawów. objaw" (sywzomw) bywa czasem używane zamiennie ze słowem. . np.Pojęcie objawu i zespołu psychopatologicznego. Czasem zamiast określenia. Każda dziedzina medycyny klinicznej jest związana z nauką o objawach. składają się trzy następujące objawy: podwyższenie nastroju. Mimo iż w tej nazwie występuje słowo. Trafne więc dostrzeżenie nie tylko pojedynczych objawów. ale jest szczególnie charakterystyczny dla choroby afektywnej. zespołu"wymaga pewnego uzupełnienia. Stwierdzenie. objawu"oraz. psychopatologiczny". że chory zdradza zaburzenia psychiczne. Powyższa krótka charakterystyka. kompleks" (czmmexio-połączenie. symptomokompleks"lub traktując go jako nazwę o znaczeniu zbliżonym do objawu Pojęcie wymiaru i proporcji w psychopatologii. który bywa zaliczany do "symptomokompleksów". jest poprawne. psychoorganiczny. psychiczny"zamiast.stan pomroczny w znaczeniu zespołu pomrocznego. Oprócz objawu do podstawowych pojęć nozografcznych należy zespół (smdrzmm. jest tylko jednym z klinicznych przejawów różnych zespołów. w tym samym znaczeniu.symptornokompleksem (Sympromenkomplex) . będziemy w dalszym tekście wyróżniać jedynie zespoły (syndrzmma) i objawy (symmzmma) . używamy określenia-objawy psychopatologiczne. upośledzenia umysłowego i inne. używa się określenia. a zatem posługując się nazwą o bardzo szerokim zakresie. że chory wykazuje objawy psychopatologiczne. który polega na używaniu określenia objaw. A ot nazwy kilku innych zespołów psychopatologicznych: depresyjny.osobowości psychopatycznej) i niedorozwoju umysłowego. Należy unikać popełnianego błędu. cecha". Do objawów psychopatologicznych zalicza się: objawy chorób psychicznych czyli psychotyczne (prycAsis-choroba psychiczna) . które nie zostały bliżej określone. objawy nerwic lub nerwicowe. ale bardzo ogólnikowe i znaczy tyle tylko. Trudno wyobrazić sobie praktyczną działalność lekarza internisty (czy innego specjalisty) bez znajomości tej nauki. Na przykład na zespół maniakalny. Objawy (swqmcmww) zaburzeń psychicznych wykazują dużą różnorodność: ujmując je łącznie. W psychiatrii sytuacja jest jednak nieco inna. Określenie. mianowicie z tzw. rezygnując z terminu. które występują łącznie i przez to są charakterystyczne dla niektórych chorób. co jednak głównie dotyczy opisu zaburzeń osobowości (np. stan". m in. symptomokompleks"jest pojęciem bardziej zbliżonym do objawów niż do zespołów. Te i inne zespoły omówiono dokładniej w końcowej części rozdziału. objawy zaburzeń osobowości. paranoidalny. majaczeniowy. Zespół ten występuje w przebiegu różnych chorób. Na przykład niepokój psychoruchowy. Otóż można spotkać się z jeszcze jednym określeniem. zespół". również w psychiatrii są opisywane objawy. pobudzenie ruchowe. Przysrając na pewne uproszczenie. związek) .zespołu majaczeniowego. a ich znajomość .

dominowanie-uległość. wolno toruje sobie drogę we współczesnej psychiatrii. Zaburzenia życia psychicznego mają jednak tylko dla siebie charakterystyczne właściwości i dlatego opisywanie tych zaburzeń-a przedtem jeszcze. a mianowicie postawę syntoniczną. Przeświadczenie. Dlatego też przyjęto zasadę. dążenie do wchodzenia w kontakt z ludźmi. Z dydaktycznego punktu widzenia nie jest właściwe wyprzedzanie pewnych wniosków.w psychologii osobowości. Temu celowi służą także podręczniki psychiatrii. że zachodzi potrzeba stopniowego odchodzenia od. np. a nie globalne. Ostatecznie medycyna jest jedna. Wyraźny autyzm można łatwo zauważyć. proporcja synloniczno-autystyczna" (pmzzmz rwmnz-mmsacw) . która występuje z różnym nasileniem. Elementarny podręcznik psychiatrii nie jest miejscem na szczegółowe rozważania poruszonej kwestii. jest określany przez podanie nazw jego biegunów. lecz zachowania skrajnie odmienne. bolesne poczucie własnej choroby psychicznej-derealizaja (str. np. Zwykle wymiar. ale w licznych przypadkach autyzm to zaburzenie właśnie wybiórcze. Schizofrenia. 72) . Ulwagi o wymiarach i proporcjach staną się jaśniejsze po zapoznaniu się z następnymi rozdziałami. ale syntonię równie łatwo można przeoczyć. aktywność-bierność. Proporcja staje się określeniem przydatnym zwłaszcza wówczas. że tak właśnie jest. syntonii szukam.ekstrawersja introwersja. aby słusznemu . którą-jak sądzę-można ująć następująco: wasmus video. ekspansywność-brak ekspansywności i inne.przekazują specjaliści młodszym lekarzom i studentom. objawu"na rzecz pojęcia. myślenie logiczne-myślenie pseudologiczne. Psychiatria jednak zbytnio próbuje naśladować inne dziedziny medycyny. Poniżej podano nazwy niektórych innych wymiarów i proporcji: żywość i adekwatność emocjistępienie emocjonalne (str. Dlatego też wzmianki o wymiarach i proporcjach zostały poczynione dalej. co nie znaczy. iż człowiek myślący w sposób autystyczny i przybierający wobec różnych ludzi postawę autystyczną może-wobec niektórych osób i w pewnych sytuacjach-przejawiać nie autyzm. o czym będzie jeszcze mowa. proporcji') . wymiaru" (lub. Wszystkie te proporcje odnoszą się do schizofrenii. co dotąd powiedziano. bodaj selektywnie zachowanej. wydaje się uzasadnione używanie zamiast pojęcia "autyzm"pojęcia i określenia.stałości emocjonalnej i jej chwiejności (wobec różnych okoliczności i zadań) . gdy zachodzi potrzeba wyraźnego podkreślenia współwystępowania u tego samego człowieka obu jakości. wnikliwe ich dostrzeganie-wymaga niejednokrotnie innych pojęć niż objaw i zespół./4) i poczucie zdrowia. Na przykład zamykanie się. a więc przed ich opisem. swuzmam gadem-autyzm widzę. Objaw ten jest charakterystyczny dla schizofrenii. Zgodnie z tym. iż nie zachodzi możliwość i potrzeba opisu odpowiednich proporcji w psychopatologii różnych chorób psychicznych. Wy mi ar oznacza pewną jakość. np.b 5) . a podział na poszczególne jej gałęzie jest nieco sztuczny i umowny. w świecie doznań psychotycznych i izolowanie się od otoczenia i innych ludzi nosi nazwę autyzmu (opisanego obszerniej na str. charakteryzuje się wybiórczością (selektywnością) patologii i możliwością ujmowania jej opisu w sposób dwubiegunowy (zgodnie z zasadą dwuwartościowości) . myślenie realistyczne-myślenie magiczne (str. To oznacza. zwłaszcza gdy badając chorego nie liczymy się w dostatecznej mierze z możliwością utrzymania się syntonii. Proporcja i wymiar są pojęciami bliskoznacznymi. Tego rodzaju dążenie nie jest pozbawione podstaw.73) i inne. dlatego też ograniczono się do powyższej wzmianki i do bardzo zwięzłej charakterystyki niektórych proporcji psychopatologicznych.

porządkowi dydaktycznemu stało się zadość. kładziemy akcent na słowo względnie". że jest ona procesem chorobowym. nie wykazujące zasadniczo elementów procesualnych. np. nie tylko psychiczna. Orientacja w otaczającym świecie jest możliwa dzięki zdolności organizmu dn odbierania i analizowania docierających do niego bodźców. które umożliwia nie tylko bliższe poznanie spostrzeganych przedmiotów. Choroba. słuchowe. Na przykład upośledzenie umysłowe po. aby zwrócić uwagę Czytelnika na takie właśnie spojrzenie już w trakcie zapoznawania się z treścią kolejnych rozdziałów. zwykle daje się wyodrębnić okres początkowy (narastanie zaburzeń) . gwałtowne zaostrzenia. Szczególna rola w procesach poznawczych przypada myśleniu. W klinice psychiatrycznej. nLin. okres pełnego rozwoju choroby i ustępowania jej objawów. Mając na myśli choroby psychiczne. Uwagi ogólne o procesach poznawczych i zaburzeniach spostrzegania. tj.wzrokowe. okresy poprawy. charakteryzuje się pewnym przebiegiem. tj.właśnie proces nerwicowy) . Obszerna dziedzina procesów poznawczych. Powstąjące pod ich wpływem spostrzeżenia. nie są one bowiem-przynajmniej w niektórych przypadkach pozbawione zaznaczającej się dynamiki. przebytym we wczesnym dzieciństwie lub w życiu płodowym zapaleniu mózgu. A w każdym razie obraz kliniczny może wykazywać zmiany.odchodzenia od. otępienie spowodowane urazem czaszki uszkadzającym tkankę mózgową. proporcji". Nabyła wiedza i doświadczenie wpływają wyraźnie na treść poznania spostrzeżeniowego i myślowego. W tym miejscu starano się zwrócić uwagę na dynamiczne właściwości choroby. brak objawów prodromalnych lub ich długotrwałe utrzymywanie się. np. które pod tym względem nie stanowią żadnego wyjątku. na co składa się wiele przyczyn. charakteropatia po ciężkim zatruciu. w sensie gromadzenia informacji i ich odtwarzania. Jednakże wczesne zasygnalizowanie nowego ujęcia. . W odróżnieniu od chorób-wyodrębnia się stany względnie trwałe. Przebieg ren bywa typowy lub pozbawiony cech znamiennych. od sprawnego funkcjonowania których zależy przystosowanie jednostki do środowiska i jej skuteczne działanie. obok chorób psychicznych (i nerwic. że są to zmiany względnie trwałe. obejmuje również pamięć. przedmiotem klinicznego opisu pozostają różne stany będące najczęściej zejściem po przebytych chorobach. które choć w sposób zasadniczy różnią się ud psychoz. ale również rozszerza poznanie o nowe informacje. na to. Mówiąc. odgrywają istotną rolę w procesie poznawania rzeczywistości: stanowią spostrzeżeniowe poznawanie świata. zwłaszcza myśleniu problemowemu. objawu"na rzecz. nasilanie lub kompensacja cech charakterystycznych czy też złagodzenie zaburzeń przystosowania u osobnika niedorozwiniętego. ukształtowanie się przebiegu fazowego. Proces chorobowy a zmiany trwale. to jednak też znamionuje je przebieg dynamiczny. wydało się potrzebne.pogłębianie się objawów otępiennych. dotykowe i inne. mówimy nieraz-proces psychotyczny. osiągnięte w wyniku umiejętnego i długotrwałego rozwijania pewnych sprawności. Zarysowana tu linia może mieć oczywiście bardzo różny kształt.

tj. temperaturę bądź barwę. jako nie zmienionych pod względem położenia i kształtu. nie sprowadza się do różnic ilościowych. Różnica między tymi zjawiskami. Wpływ uczenia się (doświadczenia i wiedzy) na treść spostrzeżeń przejawia się także tym. że ich źródłem są zespoły bodźców odbierane przez dwa. Na przykład słuchając kogoś i patrząc nań. Spośród różnych procesów poznawczych znacznie donioślejsza rola od wrażeń przypada spostrzeżeniom. doznajemy równocześnie spostrzeżeń słuchowych i wzrokowych. widzianych poprzednio i zapamiętanych. jeżeli temperatura wody jest zbliżona do temperatury powierzchni ciała.Wpływ ten przejawia się m in. Wrażenie natomiast. również w wyniku doświadczenia. jego spostrzeżenia są bogatsze. a ściślej-bodźca określonego rodzaju. przedmioty są spostrzegane w sposób stały. dotykowe i inne. Wyróżnia się więc spostrzeżenia wzrokowe. odzwierciedlają przedmiot. odgrywa niewielką rolę w kształtowaniu orientacji w otoczeniu. a także od stanu emocjonalnego w chwili spostrzegania. niezależnie od kąta patrzenia. Stałość spostrzegania przejawia się również w tendencji do widzenia przedminćw. Struktura spostrzeżenia. Spostrzeżenie jest to poznawczy proces psychiczny. w porównaniu z wrażeniem. Probówki z wodą o różnej temperaturze stykające się z powierzchnią skóry. Wrażenie jest zatem poznawczym zjawiskiem (procesem) psychicznym: powstaje ono na skutek działania na receptor przedmiotu. Tu właśnie doświadczenie i wiedza umożliwiają człowiekowi trafne wyodrębnienie spostrzeganych przedmiotów z da. Są to przykłady wrażeń.wzrokowego. Osoba dostrzegająca ciemny punkt lub barwną plamę doznaje wrażenia wzrokowego. a nie jako zbioru elementów. np. niezależnie od odległości. Najczęściej doznajemy równocześnie różnych spostrzeżeń. na którym występują. Ponadto. zależy m in. tylko jedną właściwość działającego przedmiotu-jego masę.wrażeniami i spostrzeżeniami. że jednostka jest w stanie rozpoznać przedmiot.tym. Nacisk silniejszy wywołuje wrażenie bólu. trzy lub więcej analizatorów. czy też zapach. oraz widzenia przedmiotów jako pewnych całości. Spostrzeżenia są przeżywane przez czuwający podmiot prawie stale i stanowią podstawę procesów poznawczych. które odzwierciedlają. srają się źródłem wrażeń termicznych (ciepła lub zimna) bądź jedynie dotyku. Spostrzeżenia. łatwiej również zyskuje orientację w nowym środowisku. które polega na odzwierciedleniu cechy przedmiotu działającego na receptor. oznacza to. Podział spostrzeżeń (podobnie jak i wrażeń) jest oparty na rodzajach analizatorów. dostrzegając tylko niektćre jego fragmenty. cu należy silnie podkreślić. natężenie dźwięku lub inną cechę. Domu widzianego z daleka nie mylimy z zabawką i w treści spostrzeżenia zachowuje on swoje rzeczywiste rozmiary. że człowiek na podstawie przyswojonych informacji trafnie rozpoznaje znane przedmioty. jest jakzścioworóżna i bardziej złożona. Spostrzeżenia bowiem. Wrażenie jest to elementarne zjawisko psychiczne. Treść spostrzeżenia. a nie pojedynczą cechę przedmiotu (jak w przypadku wrażenia) . słuchowe.patrzący dostrzega je w zwykłych rozmiarach. Lekki nacisk szpilką na powierzchnię skóry wywołuje wrażenie dotyku. Potrącenie struny skrzypiec wywołuje wrażenie słuchowe. zgodnie z podanym określeniem.od znajomości przedmiotów podobnych. jak każde wrażenie. smakowe. . tzn. polegający na odzwierciedleniu przedmiotu działającego na receptor lub receptory. jako zjawisko izolowane. nie są po prostu sumą wrażeń.

Podobnie jest z objawami chorobowymi. Dlatego też należy odróżnić złudzenia fizjologiczne od złudzeń będących przejawem patologii. Złudzenia i omamy. tracić z oczu związków. uwarunkowane strukturą spostrzeganego przedmiotu. Uwagi te odnoszą się nie tylko do zaburzeń spostrzegania. tempem i nastrojem przedstawić w postaci serii fotografii. nawet zaznaczony jedynie linią przerywaną. Z tego samego względu zarys znanego przedmiotu. dzieło techniki i abstrakcji myślowej. . że są one cechami procesu chorobowego. wspó (występującymi. jakie zachodzą między tym objawem a wieloma innymi.po ciemku znanych sobie przedmiotów. iż spostrzeżenia. Takie fotogramy. mówiąc ogólnie. można by łatwo dojść do wyraźnie już fałszywych wniosków. człowiek zwykle rozpoznaje je bez dokładnego przesuwania palcami po ich powierzchni. dotykowych i innych. Człowiek doznaje także rożnych spostrzeżeń co do treści. Do podstawowych zaburzeń spostrzegania należą złudzenia i omamy: zwłaszcza omamy odgrywają dużą rolę w psychopatologii. zawierałyby wiele informacji. Wiadomo. A oto kilka przykładów złudzeń geometrycznych.złudzenia geometryczne. . mimo oddziaływania na niego każdorazowo takiego samego zespołu bodźców. jeżeli w jednym przypadku jest zmęczony. a więc słuchowych. odczytywany"poprawnie. podobnie jak myślenie. które trzeba wyodrębnić. należą do procesów poznawczych. Treść spostrzeżenia zostaje dopełniona przez informacje zawarte w spoistych i utrwalonych strukturach poznawczych. w zespołach) . W psychopatologii. lub podano mu pewne informacje wytwarzające gotowość do dostrzegania określonych właściwości przedmiotu. pozostając jednak tylko opisem dającym pewne wyobrażenie o filmie. ale także ogólnie do objawów chorobowych: są one poparte niektórymi przykładami podanymi w dalszych częściach rozdziału. Nie mniej ważne jest nietracenie sprzed oczu zasady. i to niezupełnie prawdziwe. Są one. dokonując opisu któregoś z objawów. ale też widzieć w związkach z innymi objawami Oj. Podział ten jest uzasadniony i przydatny. z których każda została sporządzona na podstawie szeregu ujęć i stanowi syntetyczny obraz ukazujący charakterystyczne cechy bohatera lub poszczególnych wątków filmu. na ogół jest. co powiedziano przykładowo o spostrzeżeniach wzrokowych dotyczy w zakresie ogulnych prawidłowości-różnego rodzaju spostrzeżeń. Gdyby teraz z kolei uczynić przedmiotem analizy jedno z tak sporządzonych zdjęć. To. z podobnych względów. poglądów i stanu emocjonalnego. Złudzenia nie zawsze są wyrazem zaburzeń stanu psychicznego. z pominięciem pozostałych. Powyższe wstępne informacje o procesach poznawczych stanowią wprowadzenie do omówienia niektórych zaburzeń spostrzegania. Nie można jednak. pamiętając stale. przyjął się podział na zaburzenia spostrzegania i zaburzenia myślenia. jakby film z jego akcją.Szukając np. ze względów praktycznych i dydaktycznych. zgodnie z którą rzeczywistość kliniczną pełniej od objawu oddaje dwubiegunowy wymiar lub proporcja. zainteresowania. Niezależnie od tego. które zostały wyodrębnione w wyniku myślowego procesu abstrahowania i uogólniania z wielu obrazów klinicznych. jego wiedzy. Typowym przykładem złudzeń fizjologicznych są tzw. mogą one być rozpatrywane osobno. To rak. i to zwykle na pierwszy rzut oka. Tak więc treść spostrzeżenia jest uzależniona od doświadczenia podmiotu spostrzegającego. kiedy indziej znajduje się w stanie pobudzenia emocjonalnego. Dynamiczny proces chorobowy nie jest tylko sumą objawów.

Przekonujemy się o naszej pomyłce: ". dopatrując się np. mimo dowodów bkdności. tak jak w podanym przykładzie. przypominająca określoną osobę. Te same plamy pokazywane innej osobie (uprzedzonej. często ulega złudzeniu. uległem złudzeniu". Ulegając złudzeniu. np. Na przykład człowiek. często mylnie spostrzega otoczenie. które również nie świadczą o patologii. iż zobaczy rysunki kwiatów lub elementów architektonicznych) będą źródłem złudzeń o innej treści. W takich przypadkach trudno stwierdzić. Omamy. którego poznanie rzeczywistości jest zaburzone. czwartą.pionowo. że zaburzenia procesów poznawczych mogą dotyczyć zarazem i spostrzeżeń. Już w trakcie rysowania tych odcinków równoległe zdają się zmieniać położenie. że człowiek zdrowy koryguje-z chwilą dostrzeżenia pomyłkizłudzenie.gniew lub lęk. dostrzegając zwierzęta w różnokształtnych plamach. Różnica zatem między złudzeniem jako objawem psychopatologicznym a złudzeniem fizjologicznym polega na tym. któremu uległ. może zafałszować spostrzeżenia. widziałem dobrze. Złudzenie Zóllnera występuje po przecięciu linii równoległych skośnymi odcinkami. stanowią złudzenia uwarunkowane przez nastawienie. Linie równoległe są ustawione np. Przykład ten wymownie wskazuje na związki i zależności zachodzące pomiędzy objawami oraz na to. Jeżeli jednak wiemy. których chory nie koryguje. których chory nie koryguje. trzecią. Każdemu z nas niewyraźna sylwetka może wydać się znajoma. Osobną grupę złudzeń. trwa przy mylnej interpretacji zniekształconego spostrzeżenia. a drugi kół dużych. Nie dzieje się tak w przypadku złudzeń będących przejawem chorobowych zaburzeń spostrzegania. to informacja owa wystarczy do stwierdzenia. również stan emocjonalny.w przechodniach śledzących go wrogów. łatwo ulegamy złudzeniu i niewyraźne odgłosy mogą nam się wydać krokami spodziewanej osoby. mimo dowodów błędności.. pozostaje przy fałszywej interpretacji. Wiem. Złudzeniom tego rodzaju ulegamy za każdym razem. że słyszę jego charakterystyczne kroki. Chory. Złudzenie tego rodzaju podlega jednak ocenie krytycznej. to te dwa jednakowe koła wydają się nierówne-pierwsze większe od drugiego. To na pewno był on.zdawało mi się. . wyraża zaburzenia spostrzegania bądź też wiąże się z urojeniami. że osoba ta w tym czasie przebywa w innym mieście. 'zekając na powrót do domu osoby bliskiej i niepokojąc się o nią. którym towarzyszy interpretacja urojeniowa. szóstą itd) przecinają odcinki skośne o kierunku przeciwnym. a znajomość zagadnienia i sąd korygujący nie mają wpływu na treść spostrzeżeń. Wyodrębniając jednak złudzenia jako objaw psychopatologiczny. piątą itd. Oprócz nastawienia wytworzonego przez podanie informacji. że ulegliśmy złudzeniu. ale to szedł ktoś inny. pozostałe linie (drugą.Złudzenie S anie r a polega na tym. ale to był on"Brak krytycyzmu wobec doznanego złudzenia. że jeżeli jeden z rysunków dwóch kół jednakowej wielkości otoczyć pierścieniem kół małych. że mieszka daleko i że właśnie dostałem od niego list. Linię pierwszą. czy są to wyłącznie urojenia czy też złudzenia. który wypowiada urojenia prześladowcze i odnoszące. i myślenia.przecinają odcinki biegnące skośnie ku górze. znam jego wygląd. który spodziewa się-zgodnie z otrzymaną informacją że na ekranie będą ukazywać się na mgnienie oka rysunki zwierząt. Chory natomiast. zostały one określone-jak wiadomo-jako zniekszałcune spostrzeżenia. Złudzenia (iAarizwes) w znaczeniu psychopatol o g i czny m tu zniekształcone spostrzeżenia. Inaczej zachowuje się chory psychicznie.

ogromnych zwierząt. a wówczas treść omamów znamionują ruch i zmienność obrazów. Bywa też przeciwnie. chory przeżywa cale sceny. np. Mogą to więc być zarówno postacie olbrzymów. to chory może dostrzegać postacie. melodię. śpiew.Chory. przedmioty. czuje zapach i widzi płomienie. O m a m y p r o s 1 e. Omamy dzielimy na elementarne. Niekiedy halucynacyjne doznania wzrokowe układają się w sceny. występują w jakościowych zaburzeniach świadomości i są charakterystyczne zwłaszcza dla zespołu majaczeniowego. że chory jest przekonany o rzeczywistym istnieniu przedmiotów. w jego dalszym otoczeniu. O mamy e I cmentarne polegają na przeżywaniu doznań typu wrażeń. że omamy (Aallacinmiones) wykazują trzy charakterystyczne cechyc 1) są to spostrzeżenia (lub wrażenia) powstające bez bodźców działających z zewnątrz: 2) są rzutowane na zewnątrz: 3) towarzyszy im poczucie realności. migotanie. chory umiejscawia obrazy halucynacyjne ze sobą: są one rzutowane poza pole widzenia. Częściej są to doznania typu spostrzeżeń. które dotyczą jednego analizatora: chory dostrzega postacie. proste i złożone. dotykowe i czucia ustrojowego. nieraz barwnych. które nie znajdują się w jego otoczeniu lub w ogóle nie istnieją i umiejscawia je w otaczającej go rzeczywistości. które dotyczą jednego analizatora. jak widzi. Można więc zauważyć. smakowe. że dla odróżnienia należy je nazywać prostymi. ale są typu spostrzeżeń (nie wrażeń) . np. czasem ze znacznej odległości. a więc dotyczących dwóch lub więcej analizatorów.dostrzega ludzi i słyszy ich głosy. Omamy. Omamy wzrokowe wykazują dużą różnorodność. charakterystyczna cecha omamów. Mogą one mieć cechy wrażeń: chory dostrzega błyski. Omamy. doznając omamów. jak błyski. to spostrzeżenia (powstające bez bodźców działających z zewnątrz) . a nazwę. barwne. Chory widzi postacie ludzkie. obok niego. plamy. . proste i złożone. Wydaje się jednak. zwykle bywają nazwane złożonymi. przeżywa spostrzeżenia przedmiotów. przedmioty. niezależnie od podziału na elementarne. Na tym polega rzutowanie (projekcja) na zewnątrz. Takie omamy. Mayer-Gross) . smak. sceniczne. zwykle w psychozach schizofrenicznych. niezróżnicowane dźwięki. Jeżeli są to np. chory wypowiada mylny sąd realizujący: nie ma wątpliwości. tj.żywe. złożone"zachować dla omamów dotyczących dwóch lub więcej analizatorów: ten typ omamów nosi również nazwę. węchowe. Innymi słowy. dzieli się rak jak i złudzenia-na wzrokowe. omamów. tworzą jakby fragmenty filmu. które są treścią jego. noszące ogólną nazwę fotopsji (wzropsiae) .szybko poruszających się karzełków. a więc takich. z licznymi szczegołami. często połączone ze złudzeniami. punkty. Poe z u c i e re a I noś c i-dalsza znamienna cecha omamów-oznacza. pojedyncze. W przypadku omamów złożonych. ruchliwe. W rzadkich przypadkach. słuchowe. tak jakby znajdowały się one przed nim. częściej występujące. tj. dotyk) . zwierzęta.omamy wzrokowe. słyszy oraz czuje (zapachy. że spostrzega rzeczywistość prawidłowo i że jest tak. Wyrazistość omamów jest różna-od ledwo zarysowanych do bardzo wyraźnych obrazów. przedmioty lub słyszy rozmowę.w zależności od rodzaju analizatora. W przypadku omamów słuchowych głosy-w odczuciu chorego-docierają do niego z zewnątrz. wielkości i kształtu realnie istniejących lub też dziwaczne w swoim wyglądzie czy nienaturalnej wielkości: znacznie powiększone (omamy makroptyczne) lub bardzo małe (omamy mikroptyczne) . jak i maleńkich istot. iskry lub podobne elementarne zjawiska. synestetycznych" (W.

że chory słyszy głosy. Nie oznacza to jednak. co uważa za potwierdzenie szkodliwego wpływu trucizny na organizm. przeżywa jakby marzenie senne-dostrzega pewne przedmioty lub postacie ludzi. że słyszy głosy. wśród których pojawiają się pojedyncze słowa. które zawierają nakazy.omamy i mpe raty w ne. jak w przypadku głosów podszeptujących popełnienie samobójstwa. A mimo to. w tym przypadku zatruwania. które mogą popchnąć chorego du dokonania czynów skierowanych przeciwko otoczeniu lub groźnych dla niego samego. wyczuwa"i dostrzega własną postać obok siebie. jak: . że chory sam te psychotyczne doznania nazywa. Czasem doznaje nadto omamów czucia u strojowegz. odczuwa niezwykłość i dziwaczność przeżywanych doznań. W przekonaniu chorego głosy docierają dań z sąsiedniego pokoju. które-choć nie.głosy kobiece czy męskie. mogą być elementarne (trzaski. zwłaszcza schizofrenicznych. Omamy słuchowe. w niektórych przypadkach.w pojedynczych przypadkach schizofrenii i stanów zaburzeń świadomości. co często interpretuje urojeniowc. których inni nie słyszą. lekarzy. Jak już podkreślano. gdy jest sam. tzw. ponieważ jest zatrute. Są to już jednak zagadnienia dotyczące badania psychiatrycznego. chory nie jest krytyczny wobec doznawanych omamów. które pojawiają się i znikają. Czy pan słyszy jakieś głosy? "Pytanie tego rodzaju. tj. pukanie. zakazy.objaw sobowtóra-chory. W przebiegu niektórych psychoz. czy nie zdarza się. że odnosi się do nich krytycznie. szmery) . gdy nikogo nie ma w pobliżu. bywają przyczyną unikania przez chorego przyjmowania posiłków i leków. nie ma wielkiego sensu. Wykorzystując tę właściwość omamów i starając się dowiedzieć od chorego. rady lub z lękiem nasłuchuje pogróżek. dzwony kościelne bądź bliżej nie określone dźwięki. z innego miasta lub z miejsca. Uważa mianowicie. lub czy nie bywa tak. co może skłonić go do żmudnych poszukiwań jego źródła. na jawie. badając chorego. omówione stosunkowo obszernie w innym rozdziale. podobnie jak wzrokowe. Omamy smakowe i urojenia prześladowcze. lub odrażające . Bywają reż omamy. Omamy węchowe występują często łącznie z omamami smakowymi i zazwyczaj są przykre dla chorego. Omamowe doznania słuchowe bywają różnej intensywności-od cichych. kto du choregu muwi lub jak on tłumaczy rozleganie się głosów nawet wówczas. należy unikać formułowania takich pytań. innych pacjentów) cd głosćw halucynacyjnych. pytamy o to. że jedzenie ma smak zmieniony. polecenia Są to tzw. głosami". wyraźnych słów. występuje tzw. Chory czuje zapach gazu.Niekiedy. ze ściany. czy są to np. Zdarza się nawet. nawet wtedy. Pytamy raczej. śpiew. Omamy smakowe występują rzadziej od słuchowych oraz wzrokowych i zwykle łączą się z innymi omamami. Mimo to. Nierzadko chory słyszy rozmowy prowadzone jakby pomiędzy dwiema lub więcej osobami i czasem odpowiada na słyszane pytania. którego nie określa. chory czasem odróżnia głosy wypowiadane lu niego przez otoczenie (rodzinę. przyjmując je za wydarzenia realne. ledwo słyszalnych szeptów la głośnych. zwłaszcza węchowymi. czy doznaje on omamów wzrokowych.acousmaru. lub są typu spostrzeżeń-chory słyszy głosy. czy czasem w ciągu dnia. bez bliższych wyjaśnień. lecz że w nieco inny sposób przeżywa omamy niż prawidłowe spostrzeżenia. pukanie. płynów. Z chwilą uzyskania odpowiedzi twierdzącej można już wprost zadać pytanie. wołanie. Chory odczuwa zmieniony smak potraw. uważa ich za chorobliwe-odróżnia niekiedy od spostrzeżeń realnie istniejących przedmiotów.

mimo iż tak nazywane. uczucie ściskania mózgu"należy do dość częstych skarg zgłaszanych przez chorych na nerwice. Dokładne zrozumienie opisu pseudohalucynacji wymaga chwili uwagi. przykrych zapachów pojawiających się napadowa i występujących w padaczce. dziwne". 95) . Tego rodzaju omamy są charakterystyczne zwłaszcza. iż są to spostrzeżenia powsujące bez bodźców działających z zewnątrz. Pozostałe cechy pseudohalucynacji odróżniają je od omamów. . . pod skórą. hakowe"pochodzi stąd. pseudohalucynacje i omamy mają jedną istotną cechę wspólną. Nie trzeba dodawać. Odczuwają też poruszanie się mrówek. Od omamów węchowych należy odróżnić hal ucynoidy hakowe (nazywane niezupełnie słusznie omamami hakowymi) . nie mają cech obiektywnej przedmiotowej rzeczywistości. które widzi. chociaż chorzy ci. narzucone z zewnątrz doznania. Na przykład. przeżywając pseudohalucynacje wzrokowe. Tego rodzaju doznania czasem idą w parze z urojeniami pasożytniczej choroby skóry (por. które trudno choremu bliżej określić. Omamy ustrojowe niejednokrotnie występują łącznie z dotykowymi. rzecz jasna. czyli omamy rzekome. oddających całkowicie odmienne sposoby myślenia. Podobieństwo słów używanych na oznaczenie różnych treści. Rzadziej bywają to zapachy przyjemne lub. przykre omamy dotykowe są poczytywane przez chorych za dowód szkodliwego oddziaływania na ich organizm za pomocą różnych przyrządów. Chory czasem odczuwa ściskanie mózgu. Chory. zwłaszcza w schizofrenii paranoidalnej. a nazwa. zwykle bardzo wyraźne i żywe. Chory może odczuwać obecność na skórze poruszających się owadów lub większych zwierząt. są również omamami.str. robaków". Omamy czucia ustrojowego są to zwykle elementarne doznania napływające. że objawy te są spowodowane podrażnieniem zakrętu hakowego. Pse udo hal u c ynacj e (pseudoAdlacimmznes) . polegają na odczuwaniu. lub czują ogrzewanie bądź oziębianie skóry. co prowadzi do bardziej złożonych doznań omamowych przybierających różną treść. dostrzega obrazy. a będącej przykładem wnikliwej analizy klinicznej zaburzeń procesów poznawczych. potwierdza tylko konieczność całościowego (holistycznego) podejścia do pacjenta i do dostrzeganych zaburzeń. oczami wyobraźni"i które na ogół bez trudu odróżnia od spostrzeżeń realnie istniejących przedmiotów. Niekiedy. trupie.zapachy zgnilizny. są odczuwane jako obce.. Jak z powyższego określenia wynika. lub wręcz niezwykłe i nie dające się wyrazić. jak. Om a my do ty ko we polegają na odczuwaniu przez chorego różnych doznań z powierzchni skóry. które chory ocenia krytycznie i dlatego powinny nosić nazwę halucynoidów. z jego narządów wewnętrznych lub z różnych części ciała. nie wypowiadają żadnych urojeń. W niektórych przypadkach chorzy zgłaszają skargi na przykry świąd. Pseudohalucynacje są to spostrzeżenia (lub myśli) powstające bez bodźców działających z zewnątrz. że wyrwane z tego opisu zdanie zmienia swój sens (jak to zwykle bywa w podobnych przypadkach) . tę mianowicie. lecz znamiona wyobrażeń zlokalizowanych w przestrzeni wewnętrznej. Objawy te. ale nie wyłącznie. w odczuciu chorego. To zaburzenia psychosensoryczne. Zostały one opisane bardzo szczegółowo przez Kandinskiego w pracy wydanej w 1890 r. przemieszczanie serca lub żołądka albo zmiany zachodzące w różnych narządach pod wpływem-jak sądzi niszczących promieni skierowanych na jego organizm. zapach nieba". dla alkoholowej psychozy majaczeniowej. wywołany działaniem promieni.

wielkości. Zaburzenia psychosensoryczne polegają również na pozornej zmianie kształtu. Chory np. jest z konieczności mniej lub bardziej sztuczny. Halucynoidy wchodzą w zakres zaburzeń psychosensorycznych. należałoby pseudohalucynacjesłowne zaliczyć do zaburzeń myślenia. są zwykle wyrazem zmian organicznych mózgu. które krętka scharakteryzowano poniżej. głos sumienia"Zgodnie z tym. Halucynoidy występują w niektórych przypadkach padaczki i guzów mózgu. są charakterystyczne dla padaczki ze zmianami w płacie skroniowym.zaburzeń schematu ciała. dostrzega on przedmioty. Zaburzenia tego rodzaju leżą również u podłoża innych jeszcze objawów psychosensorycznych. oderwane słowa. osoby. słyszy myśli. które "jak żywe stają przed oczami". ujmując ogólnie. Chory ocenia krytycznie. lecz o halucynoidach. zwykle krótkotrwałym. uważa je za objaw chorobowy. w kile mózgu. i słuchowe. że zmienia się ich ciężar lub położenie względem tułowia. a więc słowne. Zaburzenia psychosensoryczne występują w padaczce. w zaburzeniach świadomości typu oncjroidalnego. wewnętrznie': do chorego np. których źródło chory umiejscawia wewnątrz swego organizmu. Pseudohalucynacje występują w psychozach schizofrenicznych. jakby. wbrew woli. przyjmują nienaturalny kształt. zaburzenia. Pseudohalucynajom poświęcono nieco więcej miejsca ze względu na pewne niejasności i nieporozumienia. plastyczne wyobrażenia. wypowiadane w jego głowie i uparcie narzucające się np. w guzach mózgu. Uwaga ta jest słuszna. polegająca na krytycznej ocenie tych ostatnich: nie towarzyszy im mylny sąd realizujący. dziwaczny smak. ale nie występują jakościowe zaburzenia świadomości. w stanach .doznaje szczególnego uczucia. występujące napadowa (napady psychosensoryczne) .typu wyobrażeń. co powiedziano dotychczas.przemawia. że myślenie i spostrzeganie stanowią łącznie procesy poznawcze. jeżeli pamiętamy. smugi. Doznania te są wyrazem zaburzeń syntezy treści spostrzeżeń. Objawy te. barwy spostrzeganych przedmiotów oraz na zmianie ich położenia i odległości względem siebie. tj. zwłaszcza po ustąpieniu napadu. jak błyski. Określenie pseudohalucynacji. tj. Treść tych zaburzeń spzstrzegania bywa również bardziej zróżnicowana. przykry lub niezwykły zapach. lecz niejako. Do chorego dociera muzyka. że jego kończyny wydłużają się. ale nie zyskują one przez tu cech przedmiotowości. a nie do zaburzeń spostrzegania. Tych myśli chory nie słyszy uchem. jakie powstały wokół tego terminu. W czasie napadu psychosensorycznegc świadomość chorego jest zwykle przymglona. Halucynoidy Mu (lacwzides) są to wrażenia lub spostrzeżenia powsrające bez bodźców działających z zewnątrz: doznania te chory ocenia krytycznie. iż są to głosy (omamy) . szmery. takich halucynoidów. Czasem chory odczuwa falowanie podłogi czy chodnika lub dostrzega obsuwanie się sufitu.przekleństwa. a czasem w stanach depresyjnych.na występowaniu. z którym można się spotkać. głosy. Zachodzi zatem zasadnicza różnica między omamami a halucynoidami. ale nie ma jednak zasadniczego znaczenia. a każdy podział.Obrazy te może również widzieć przed sobą w pewnej odległości. który próbuje ująć i klasyfikować zjawiska dynamiczne. które-podobnie jak w przypadku doznań elementarnych-są nieraz zmienione pod względem kształtu. ile zniekształceniem pojęcia pseudohalucynacji. W tym ostatnim przypadku ma miejsce ugłośnienie własnych myśli chorego: chory. jakim uległ: dlatego w tych przypadkach mówimy nie o omamach. tj. jest nie tyle uproszczeniem. Zaburzenia psychosensoryczne polegają m in.zdają się być bardzo małe (mikropsje) lub wyolbrzymione (makropsje) . lecz przypominają wyraźne. zarzuty kierowane do niego. Pseudohalucynaje są najczęściej wzrokowe.

94) . Zaburzenia toku myślenia. spowolnieniei inne. tzn. są wyrazem zaburzenia osobowości. które-według niego-szkodzą mu bądź jego rodzinie. jak i roku myślenia. że jest on prześladowany. przyspieszenie. Natręctwa. chory wyraźnie wskazuje osoby. Halucynoza lub omamica jest chorobą psychiczną. dążą do jego zniszczenia. w celu podkreślenia różnicy między omamami (halucynacjami) . są interpretowane różnie i-jak zwykle w medycynie klinicznej w zależności od całokształtu obrazu chorobowego. Zaburzenia myślenia i ich podział. wyczuwa"jednak grożące mu niebezpieczeństwo. Czasem. Omówione objawy pojawiają się niekiedy w jakościowych zespołach zaburzeń świadomości. a zwłaszcza w stanach majaczeniowych. ale pozostaje zawsze cecha wspólna. Idee nadwanościowe. Urojenia. a raczej skrajne idee nadwanościowe. Urojenia różnią się między sobą treścią i budową. rozkojarzenie roku myślenia nasuwa podejrzenia schizofrenii. właściwymi lub prawdziwymi. dla której omamy są objawem dominującym (patrz str. tj. idee nadwanościowe oraz natręctwa myślowe.głębokie przeświadczenie chorego. Urojenia prześladowcze należą do najczęstszych urojeń. pseudohalucynacjami i halucynoidami. Urojenia (delarioner) są to fałszywe sądy. otruć. Zaburzenia poznania w zakresie czynności myślowych dotyczą zarówno treści. jak: urojenia. Każdy z tych objawów ma inne znaczenie psychopatologiczne. pragną pozbawić go zdrowia. Podział urojeń według treści. Czasem. występują przede wszystkim w przebiegu niektórych nerwic. tkankę mózgową. W poszczególnych przypadkach wypowiedzi chorych różnią się znacznie. jak rozkojarzenie. omamy są nazywane pełnymi. choć oczywiście stwierdzenie pojedynczego objawu nie wystarcza do rozpoznania określonej choroby. zarazem jednak przyspieszenie toku myślenia występuje również w niektórych stanach zaburzeń świadomości. . Zaburzenia treści obejmują takie objawy. które chory wypowiada z głębokim przekonaniem o ich prawdziwości i których nie koryguje. Z kolei spowolnienie myślenia może świadczyć o stanie depresyjnym. W innych przypadkach chory nie określa bliżej domniemanych wrogów.pu przebytym zapaleniu mózgu i po zatruciach uszkadzających. Przyspieszenie myślenia jest jednym z trzech objawów charakterystycznych dla typowego stanu maniakalnego. pomijając przelotne natręctwa u ludzi zdrowych. Urojenia są zawsze objawem psychotycznym. Liczba osób objętych kręgiem urojeniowym bywa bardzo różna-od jednej osoby do dziesiątek czy . mimo oczywistych dowodów błędności.objawem choroby psychicznej. I tak. ale nieznaczne spowolnienie toku myślenia bywa przejawem fizjologicznego przygnębienia.

np. że jego twarz jest zniekształcona. Podobnie omamy smakowe i węchowe są często-według mniemania chorego-wymownym świadectwem działania na jego szkodę. np. Chory wyraża niezachwiane przekonanie. Urojenia hipochondryczne polegają na nieuzasadnionym przeświadczeniu u chorobie niszczącej organizm. ale i odnoszących niemal na każdym kroku spostrzega ludzi. w których rozpoznaje swoich prześladowców. Doznawanie omamów zwykle pogłębia jeszcze urojeniowe przekonania chorego. Urojeń nie daje się podważyć ani perswazją. są urojenia zniekształcenia ciała. Nieco zbliżone do urojeń hipochondrycznych i odnoszących (por. że zostanie umieszczona w obozie kosmonautów. Serdeczne zdnoszenie się do chorego uznaje zn za prćbę wprowadzenia go w błąd. żołądek jest zniszczony.przez szatana. Podejmowane rozmowy. a poczytywanych za dowody zdrady. jego znajomi. dość często natomiast łączą się z omamami. odwrócenia uwagi od ukrywanych przed nim potajemnych schadzek. niepokojąco zmieniona . Diabeł jednak. w których dopatruje się oznak groźnego cierpienia. gdy słyszy głosy donoszące o zbliżającym się niebezpieczeństwie lub zdaje się dań docierać rozmowa wrogów naradzających się nad sposobem zgubienia go. ale o cechach odrębnych. lecz właśnie urojeniami. a ciało ulega rozpadowi. Jest to cecha znamienna dla wszystkich postaci urojeń. nie są fobią. np. Czasem chory w sposób uojeniowy tłumaczy fizjologiczne doznania ustrojowe. Urojenia wyjątkowo występują jako jedyny objaw psychotyczny. Bywają to osoby z najbliższej rodziny chorego. tak i w treści urojeń-występują elementy właściwe współczesności: jedna z chorych cierpiących na psychozę starczą uciekała z domu w obawie. wyczytuje"z oczu współmałżonka. zwłaszcza w przypadkach.w psychozach starczych i czasem w schizofrenii. lecz przez siły tajemne. zwykle drobnych. codziennych. że jego przewód pokarmowy nie funkcjonuje od lat. próby wyjaśnień czy też milczenie na równi zostają interpretowane według żywionego przekonania o niewierności. Na przykład omamy słuchowe mogą być dla chorego niewzruszonym dowodem słuszności jego podejrzeń. ani przedstawieniem dowodów ich blędności.niżej) . Niekiedy urojenia hipochondryczne zwracają uwagę otoczenia absurdalnością treści. lub też ma miejsce urojeniowa interpretacja omamćw bólowych i czucia ustrojowego. przybierają nieraz formę urojeniową interpretacji wydarzeń rzeczywistych. Urojenia zazdrości. z jego wyrazu twarzy oznaki miłości kierowanej ku swoim rywalom. ale również ludzie obcy. Natomiast jak w życiu ludzi zdrowych. pojawia się dzisiaj znacznie rzadziej niż jeszcze przed kilkudziesięcioma łaty. Urojenia tej treści. Nierzadko chory-co jest wyrazem nie tylko urojeń prześladowczych. Na przykład chory po wielokroć oznajmia. Urojenia zdrady małżeńskiej są charakterystyczne dla paranoi alkoholowej. bliskie urojeniom prześladowczym. Chory. Postawa nieco powściągliwa to wyraz braku przywiązania uczuciowego i widomy dowód związania się z kimś innym.setek osób. W niektórych przypadkach chorzy czują się prześladowani nie przez ludzi. aczkolwiek i ta ich właściwzść występuje z różną wyrazistością.osoby go śledzące. mimo iż nazywane dy s m o rfofob i ą (dysmzrwowzżia) . w treści urojeń. ale występują i w innych chorobach psychicznych. a przede wszystkim dowodem zatruwania jego organizmu. a zwłaszcza twarzy.

Urojenia odnoszące. czy ich treść dotyczy wydarzeń możliwych.i budzi odrazę u innych.niepospolite cechy umysłu. Należy dodać.o tym. którzy takie urojenia wypowiadają. czego pragnie. który z niepokojem zaczyna o nich rozmyślać-nie są niczym nowym i bywają zwykle umiarkowane lub nieznaczne. że zreformował stosunki społeczne itp. za które. Czasem. ludzie ci radzą się go. Chory też nieraz sądzi. że jego ciało wydziela przykrą woń. winy. Urojenia wielkościowe często dotyczą pozycji człowieka w kraju i świecie. że jest autorem wynalazku.dręczący lęk (fobia) i związana z nim natrętna myśl o własnej brzydocie. oddziaływania i owładnięcia wykazują pewne cechy wspólne. którzy nie zasługują na nic innego prócz kary. do żadnej pracy. np. Na przykład chory trwa w przekonaniu. a sam wydaje polecenia. czy jest na wskroś absurdalna. wpływa na ich decyzje. Są to np. rozległa wiedza. że zna osoby zajmujące najwyższe stanowiska. domagając się wykonania operacji plastycznej. rozwija się nerwica lękowa. jest pozbawiony narządów. lub mówi o. co odsuwa od niego ludzi. Nazwa ta jednak zbyt silnie akcentuje związek treści urojeń z zespołem depresyjnym. zubożenia i nihilistyczne bywają ujmowane łącznie jako urojenia depresyjne. gdyż zwykle chorzy.dokonał doniosłego odkrycia naukowego. że nos jest zbyt długi lub nieco wklęsły. zwykle u ludzi młodych. iż psychiatria nie jest dla niego dziedziną znaną. cała władza skupia się w jego ręku. ani zdrowia. Urojenia odnoszące (ksobne) dość często występują z urojeniami prześladowczymi lub mogą . jest niezdolny do niczego. Stwierdzenie urojeń zniekształcenia twarzy uzasadnia podejrzenie procesu schizofrenicznego. że np. znajomość kilkunastu i więcej języków. Urojenia wielkościowe dotyczą osobistych przymiotów chorego wyróżniających go. ku zgnębieniu chorego. zamiast o urojeniach wielkościowych (lub innych) . że-wbrew potocznemu mniemaniu-chorzy psychicznie rzadko uważają się za osobistości znane z historii. nic już nie ma-ani rzeczy (urojenia zubożenia) . wyróżniające je spośród dotychczas omówionych i wymagają osobnego Uj (Gid. działania. poniżenia. Nierzadko chorzy zwracają się do chirurga. ale w znacznej mierze fałszywych domysłach. i wynoszących ponad otoczenie i przeciętność. upośledzenia. muszą pokutować ludzie niewinni. manii wielkościowej". W pierwszym przypadku chory głęboko wierzy. Student.za Napoleona czy Aleksandra Wielkiego. w jego mniemaniu. nieraz w okresie dojrzewania. może dokonać wszystkiego. W innych przypadkach chory uważa się za człowieka skrzywdzonego przez ludzi lub zły los. który popchnie wiedzę naprzód. W innych przypadkach uderza fantastyczność urojeń. daje przekonujący dowód. której dominującym objawem jest dysmorfofobia w dosłownym znaczeniu.chory uważa się za przewodniczącego Świętej Trójcy. zdradzają również objawy głębokiej depresji. który popisuje się tego rodzaju. Z urojeniami sprzęgają się iluzje. że jego ciało jest niszczone przez straszną chorobę. ani nawet własnego ciała (urojenia nihilistyczne) . np. zubożenia. Urojenia poniżenia. np. Mimo że te niedostatki urody-u człowieka. Takie i podobnej treści wypowiedzi są charakterystyczne dla urojeń wielkościowych. Czasem chorzy obwiniają się o grzechy obciążające najbliższych lub całą ludzkość: czują się ludźmi niegodnymi. a więc wspiera się na rozpowszechnionych. Chory może trwać w przeświadczeniu. Urojenia grzeszności i winy znajdują wyraz w przypisywaniu sobie różnych przestępstw i zbrodni. które różnią się jednak swoją budową oraz tym. zbliżają się czasem w swej treści do urojeń hipochondrycznych. wiedzą". Urojenia grzeszności. nicości (nihilistyczne) . tj. najprostszej egzystencji. uszy odstające itp. budzą jednak przykre i silne doznania emocjonalne. A więc. upośledzenia.

że tak właśnie się dzieje.towarzyszyć urojeniom wielkościowym. są narzucane wbrew woli chorego. jest nią owładnięty. czy za pomocą jakichś aparatów. iż nie jest on przedmiotem zainteresowania i rozmów. bez udziału chorego lub wbrew jego chęciom. tzn. Są to urojenia powiązane. Urojenia dotyczą nieraz treści artykułów w prasie czy audycji radiowych bądź programów telewizyjnych. czasem w psychozach schizofrenicznych. często tkwiąca w nim samym. odkrywcze) . może. poczucie obcości nasuwujących się myśli i wyobrażeń. podobnie jak i urojenia odnoszące: te ostatnie są również objawem wielu innych chorób psychicznych. które występuje nieraz u ludzi zdrowych. że urojemia paranoiczne różnią się nieraz pod względem treści. wymieniają słowa i dyskretne znaki. a więc bywają prześladowcze. Chory jest przekonany. doznaje nasyłania obcych myśli z zewnątrz. Chory odnosi do siebie wydarzenia rozgrywające się wokół niego. Chory. elektryzowanie (co może być także wyrazem omamów dotykowych) . Chory czuje się np. 55) . 95) .hipnotyzowany lub odczuwa naświetlanie. Tego typu urojenia są charakterystyczne dla paranoi (czyli obłędu) i dlatego noszą nazwę urojeń paranoicznych. Urojenia oddziaływania polegają na przeświadczeniu chorego.tworzące pewien system dotyczący z reguły jednej zasadniczej dla chorego sprawy. Od urojeń odnoszących należy odróżnić nastawienie odnoszące. Nastawienie odnoszące jedynie nieco przypomina urojenia i nie świadczy o patologii. Rozumowanie chorego na temat zagadnień szczegółzwych. Urojenia odnoszące polegają przede wszystkim na urojeniowej interpretacji wydarzeń rzeczywistych. Ludzie zapewne coś wiedzą o nim lub znają jego myśli. mogą występować wraz z pseudohalucynacjami. a myśli jego są wykradane. wyczytuje między wierszami"aluzje pod swoim adresem lub wręcz bierze do siebie przeczytane czy usłyszane słowa. choć z urojeniami związanych. Dla ścisłości dodać należy. być logiczne i konsekwentne. że działa nań jakaś siła.str. Urojenia owładnięcia. ale mogą wiązać się również z zaburzeniami spostrzegania (por. . jako jego cecha. Urojenia paranoiczne to urojenia usystematyzowane. mogą jednak występować także w innych chorobach psychicznych.str. Chory czuje. wielkościowe (posłannictwa religijnego. wynalazcze. Urojenia owładnięcia nie różnią się wyraźnie od poprzednich. pozornie logiczne i wykazujące wewnętrzną spoistość. że już w samym pojęciu pseudohalucynacji mieści się. czy to bezpośrednio. które nasuwają się uparcie i niejako automatycznie (objaw automatyzmu psychicznego) . dostrzega. stąd te baczne wpatrywanie się lub pozory. myśli nie przebiegają swcbodnie. gdy jedzie tramwajem lub wchodzi do sklepu. bądź przeciwnie. że ludzie milkną na jego widok lub uśmiechają się porozumiewawczo. tej i podobnej treści. że na jego ciało lub umysł ktoś oddziałuje. a brak nazwiska tłumaczy pominięciem go dla niepoznaki. Podział urojeń według budowy. tworząc zespół Kandinskiego i Clerambaulta (por. zazdrości lub inne. Urojenia owładnięcia i oddziaływania występują stosunkowo często w psychozach schizofrenicznych. podobnie jak i wyobrażenia. Należy pzdkreślić. Nla przykład.

że charakterystyczną cechą urojeń jest nLin. m in. że urojenia w części przypadków występują już na początku psychozy. Stara się je zrozumieć i wyjaśnić. że np. Co do treści-to podobnie jak paranoiczne-mogą być prześladowcze.krolem wszechrzeczy i wszystkich planet. z którymi się styka. lub wielkościowe. Chory np. co z naciskiem należy podkreślić że urojenia tłumaczymy obecnością lęków i omamów. czasem chorzy interpretują umjenicwo wydarzenia minione. zazdrości i inne. które często towarzyszą urojeniom. sprzyja ich rozbudowie i utwierdzeniu się chorego w słuszności jego sądów..Urojenia paranoidalne (nieusystematyzowane) . a paranoiczne pod względem budowy. Gotowość do myślenia w sposób urojeniowy nosi nazwę nastaw lenia urój eOlOWCgO. zarazem inkoherenme itd. jakie otrzymuje. mimo oczywistych 5-Psychiatria. a nadto dotyczą one już zwykle nie tylko wydarzeń rzeczywistych. Fakty jednak. co nazywamy urojeniową interpretacją wydarzeń rzeczywi słych. Analizując obraz kliniczny chorób psychicznych. Uformowanie się treści urojeń łączy się czasem z poczuciem ulgi. Urojenia nie zawsze jednak dngyczą spraw aktualnych. że jest np. Uwagi powyższe nie oznaczają bynajmniej. że niektóre wypowiedzi rodziny lub listy. Poszczególne wypowiedzi chorego są często uderzająco absurdalne. ale również nie istniejących. w istocie fałszywych. Urojenia paranoidalne należą do najczęstszych i występują w różnych chorobach psychicznych. Tego typu urojenia są charakterystyczne m in. Występowanie omamów. dowodów blędnoici. daje się zauważyć. hipochondryczne. Uhory sądzi np. jakie grozi mu niebezpieczeństwo lub jaką ma spełnić misję. zaledwie w kilka lub kilkanaście dni od dostrzeżenia zmian w stanie psychicznym chorego. Częściej jednak okres ten trwa dłużej i urojenia kształtują się stopniowo. iż grozi mu jakieś poważne niebezpieczeństwo. Chory np. wielkościowe. w odróżnieniu od paranoicznych. a może również sięgnąć okresu przed zachorowaniem. której chory doznaje sądząc. Chory zapewnia otoczenie o posiadaniu niezmierzonych bogactw. wskazują na to. Urojenia. Wspomniano poprzednio. instytucji. Głębokie przeświadczenie chorego o prawdziwości wypowiadanych sądów jest cechą wskazaną w . a omamy występowaniem urojeń.zaczyna podejrzewać. że padł ofiarą tajnej organizacji. fałszywe interpretowanie Taktów i trwanie przy mylnym sądzie. że w jego otoczeniu zachodzą niepokojące zmiany. tłumaczy w sposób urojeniowy. która w rzeczywistości nie istnieje. majątków.zrozumiał niejasne dotąd zmiany zachodzące w jego otoczeniu i że już wie. W takich przypadkach ma miejsce rzutowanie (projekcja) urojeń wstecz. zgodnie z tym co powiedziano dotąd. mogą należeć zarazem do pierwszej.dochodzi do wniosku i niewzruszenie wierzy. Różne wspó (występujące objawy są często przejawem tej samej choroby i nie można w sposób dowolny jednych objawów wyprowadzać z drugich. W miarę rozwoju choroby utrwala się głębokie przeświadczenie chorego o słuszności jego sądów.w urojeniowej postaci schizofrenii. jak i do drugiej z omówionych grup. dotyczą nieraz licznych zagadnień dość luźno powiązanych ze sobą. skrzyń złota lub o tym. Urojenia niespójne (mkoherenme) charakteryzuje brak wszelkiej spójności i zmienność treści. Może ono dotyczyć przeszłości objętej okresem choroby. A więc mogą być prześladowcze z uwagi na ich treść. nie wykazują już tak wyraźnej i konsekwentnej budowy.dla porażenia postępującego.

W odróżnieniu jednak od tych ostatnich. szachiści. Urojenia bowiem. Ludzie przeniknięci ideą nadwartościuwą nieraz pracują długie lata. Rzecz jasna. Idee nadwartościowe to przekonania. podobnie jak i inne objawy psychotyczne. mając na myśli objaw psychopatologiczny" wydaje się wskazane dodanie do omawianej nazwy przymiotnika. Pzglądy te są niekiedy słuszne. idee nadwartziciowe nie zawsze zawierają sądy fałszywe i nie są całkiem niedostępne krytycznej perswazji. "Jest to moment. spostrzeżeniowego poznania świata oraz postaw. zapaleni kolekcjonerzy. daje tym samym wyraz nieprawidłowościom w zakresie nie tylko treści myślenia. i z ktćrymi jest silnie związany emocjonalnie. ktćry dawno stracił swój sens. skrajna"-skrajna idea nadwartościowa. Przy wstępnym omówieniu urojeń zaliczono je do zaburzeń treści myślenia. Idee te. oznacza właśnie pewne uproszczenie. które człowiek uważa za szczegulnie ważne. Jednak w miarę postępu leczenia i poprawy stanu psychicznego poprawa ta przejawia się mJn.. wytkniętych celćw i ich realizacji. przy równocześnie niezbędnym kontynuowaniu leczenia farmakologicznego.definicji urojeń. Fanatyczne działanie w imię nadwartościowej idei i wiara w jej prawdziwość (czym m. Natomiast w stosunku do ludzi o prawidłowej osobowości. sekt religijnych. ale zarazem trzeba umieć je wyodrębnić. Idee nadwartościowe świadczą (w części przypadków) o zaburzeniach osobowości. prawidłowo.wiary. reformy stosunków społecznych. Otóż. stał się celem dla siebie.. by nie mylić objawu psychopatologicznego z nieco przejaskrawioną właściwością człowieka zdrowego. czy może pewne sprawy widzę nieco przesadnie. upodabnia idee nadwartościowe du urojeń. planów życiowych. w rodzeniu się wątpliwości co do słuszności urojeniowych przekonań: . każda idea nadwartuiciowa jest ideą dominującą. pozostaje określenie idea nadwartościowaoczywiście już nie. przejawiają się przywiązywaniem szczególnej wagi do pewnych dążeń. Człowiek. Otóż stanowisko takie. słuszne. Nieraz reż charakteryzuje je pewna dziwaczność treści. Idee nadwartościowe. naukowcy. Mimo tego istotnego zastrzeżenia. Czy aby na pewno jest dokładnie tak. Należy więc dokonać pewnego rozróżnienia. który wypowiada głębokie i zarazem fałszywe przekonania. mogą jednak również charakteryzować ludzi o osobowości ukształtowanej. a co za tym idzie-nikła podatność na korygujące wpływy otoczenia. niestrudzeni podróżnicy. ale ujawniających wyraźną. ale używając określenia idea . w czym bardzo pomaga prosta i przejrzysta klasyfikacja objawów. ale również procesów emocjonalnamotywacyjnych. jakie przyjmuje wobec ludzi i wydarzeń. Są wśród nich zapamiętali działacze społeczni. nie są jakością izolowaną i autonomiczną. nazywane też "myślami nadwartościowymi". aby osiągnąć cel. zasad filozoficznych. aczkolwiek powszechnie przyjęte. urojenia-ze względów praktycznych-nadal będą umieszczane wśród zaburzeń treści myślenia.in. Idee nadwartościowe znajdują swój wyraz w żarliwym propagowaniu pewnych poglądów. skrajna"-bądź też idea dominująca lub wiodąca. Poszczególne objawy należy dostrzegać w ich wzajemnych powiązaniach. dotyczących np. w innych przypadkach okazują się błędne i szkodliwe. a nawet nieco przesadną dominację jednego nurtu w życiu. gdy psychoterapia znajduje szersze niż dotąd zastosowanie w leczeniu choroby psychicznej.idee nadwartościowe różnią się od natręctw) . archeolodzy-amatorzy i inni. jak sądzę.

Wiem. czy aby jego wypowiedzi są dobrze rozumiane przez otoczenie. Usiłowania re kończą się zwykle niepowodzeniem lub nawet nasilają przykre uczucie wewnętrznego napięcia. tj. Chory np. mimo że chory wykonuje te czynności z pilną uwagą.ustawicznego mycia rąk w obawie przed zakażeniem. czy drzwi do mieszkania zostały zamknięte. Postępując w sposób nieco schematyczny. ocenia je krytycznie. czy nie. najpierw pierwszy zamek przekręca klucz raz.natrętne wyobrażenia i czynności ruchowe. czy właściwie uchwycił sens wyjaśnień lekarza. przekręcając klucz również dwukrotnie. skrajnej. jeżeli idea nadwartościowa nie przekracza pewnej miary. np.scen o treści erotycznej. czy zamknął drzwi dobrze. Jednak już wkrótce po opuszczeniu mieszkania może pojawić się pytanie: czy sprawdzając. Człowiek. Z kolei chory sprawdza. To przeświadczenie o niedorzeczności lub chorobliwości odnosi się do wszystkich postaci natręctwi stanowi ich charakterystyczną cechę.wielokrotne sprawdzanie. tak że w końcu drzwi są otwarte? . Z tego względu. posągów. Należą tu również długotrwałe poszukiwania zapomnianego nazwiska czy nazwy miejscowości lub liczenie w myśli do określonej liczby przed podjęciem jakiejś ważniejszej czynności: . czy podjętą czynność doprowadził do końca. skrajna') nie sugerujemy patologii. a klucz pierwszy-czy na pewno przekręcił w prawo dwukrotnie. a potem w lewo. nie otworzył przypadkiem drugiego zamka. Nie jest tak natomiast w przypadku skrajnej idei nadwartościowej. które opada i rozładowuje się na pewien czas dopiero po wykonaniu czynności natrętnych. Opis tych objawów uzupełnia charakterystyka fobii. Natcętne myśli to np. czy żelazko jest wyłączone. któremu inne zostają podporządkowane. ale już policzę i będę miał spokój". Każda idea nadwanościowa odgrywa rek silnego czynnika motywacyjnego i scalającego działanie. dwa razy. Natręctwa i fobie. Chory próbuje odsunąć od siebie natrętnie powracające myśli lub próbuje zaprzestać wykonywania po wielokroć pewnych czynności. Natrętne czynności re np. bez pośpiechu. krure należą do zaburzeń procesów emocjonalnych. Poniżej podano krćtką charakterystykę natręctw myślowych. zawęża krytycyzm i uniemożliwia harmonijne funkcjonowanie osobowości.dominująca lub wiodąca (bez. Natręctwa (wwessimer) to myśli lub wyobrażenia uporczywie narzucające się lub czynności ruchowe wielokrotnie wykonywane. zaniedbał swych obowiązków. wyróżnia się następujące rodzaje natręctw. że to nie ma sensu. uwzględniając zarazem inne pustacie nauęctw. krany zakręcone. czy może tylko raz. czy nikłe z pozoru objawy nie świadczą o rozwijającej się poważnej chorobie itp. Rozpatrując zaburzenia treści myślenia-omówiono dotąd urojenia oraz idee nadwanościowe. który doznaje natręctw. że dobrze mu znane dręczące pytania z pewnością powrócą. Natrętne wyobrażenia są to wyobrażenia np. a więc patologicznej.uporczywie doznawane przez chorego wątpliwości.skupiającego je na jednym celu. Jej nadmierne nasilenie. potem drugi zamek. jak w przypadku fanatyków. które nasuwają się na widok obrazów świętych. który daremnie stara się je odsunąć od siebie. a zatem przytłaczająca dominacja jednego dążenia. obrażające uczucia religijne chorego. to okazuje się zwykle korzystną właściwością osobowości. tj. ujmując silnie klamkę i dla pewności kładąc jeszcze raz rękę na kluczu tkwiącym w zamku. wykazują niektóre cechy właściwe nauęctwom. mimo przeświadczenia o ich niedorzeczności. którzy ze ślepym uporem dążą do krańcowo wyolbrzymionego celu.zamyka drzwi ostrożnie. przewidując.

z racji doznawanych niekiedy nauęcrw. wyraźnie odróżniamy zaburzenia określane ogólnym mianem automatyzmu psychicznego. zakręcania kranu itp.mycie rąk (mlwomumu) w obawie przed bakteriami. nie są przez niego traktowane jako myśli obce. Są to zarówno sytuacje. odkaża"spirytusem lub innym płynem brzegi umywalki. Przelotne natręctwa pojawiają się również u ludzi zdrowych. Chory. Oprócz czynności ruchowych. Chory np. w stanach depresyjnych i czasem w schizofrenii. np. a nie drobną nieprawidłowością. Analogiczna różnica zachodzi między automatyzmem ruchowym a natręctwami ruchowymi. Mimo to nie należy. zachowując z kolei określony sposób odkładania mydła. mydląc dłonie określoną liczbę razy-5. Podobnie więc jak w stosunku do nauęctw jest zachowana ocena krytyczna. w sytuacji gdy człowiek spogląda z balkonu na ulicę: balkon ten może być zaledwie na drugim piętrze. Automatyzm psychiczny polega na wykonywaniu pewnych czynności (automatyzm ruchowy) .najpierw. choroby. 10. jakimi bywają wędrówki w jasnym stanie pomrocznym. uważa swój lęk za nieuzasadniony.jako silny lęk. l 957) . "ł'zasem działania natrętne. klamkę od drzwi i dopiero potem przystępuje do mycia rąk. stanowi uporczywość występowania tych objawów. są również zaliczane do przejawów automatyzmu psychicznego (W. Automatyzm psychiczny w postaci naporu obcych myśli tym różni się od myśli natrętnych. mimo pewnych rysów podobnych. należy do automatyzmu psychicznego. Natręctwa występują w nerwicach. niż dręczyć się cały dzień. Inną cechę wspólną. takich jak poruszanie kończynami. Złożone i długotrwałe działania. rozpoznawać pospiesznie nerwicy z natręctwami. mogą wydać się czytelnikowi znajome. że owe myśli... a nie na szczycie wieżowca. Lepiej wrócić do domu i sprawdzić dobrze. Fobie (ywzóiae) polegają na występowaniu lęku w określonych sytuacjach. orazrzadziej-w przebiegu niektórych chorób uwarunkowanych zmianami organicznymi. A. Fobia występuje np. zwłaszcza w nerwicy z natręcrwamii w nerwicy lękowej. Jest to typowa fobia wysokości (aropAWa) . 20. zrywanie się itp: czynności te są odczuwane przez chorego jako obce. ale równocześnie przypomina sobie analogiczne czynności wykonywane co dnia: w końcu nie wie już nic: . . uderzanie pięścią.W myśli analizuje pilnie poszczególne etapy działania. tj. Od natręctw. Inne sytuacje mogą u tego samego człowieka nie wywoływać lęku (typu fobii) i rak dzieje się najczęściej.dotyczącą zarówno natręcrw.przechodzenie przez most czy pusty plac. kran. a więc przymusowe. to czasem używamy określenia zespół anankastyczny. np. lub przebiegające wbrew jego chęciom. jak i przedmioty. jazda windą. Objawy automatyzmu psychicznego występują w schizofrenii. która jest procesem chorobowym. lecz jako jego własne. od niego niezależne. na dążeniu do ich unikania oraz na przeżywaniu lęku przed tymi sytuacjami. w padaczce w przypadku pourazowego lub pozapalnego uszkodzenia mózgu. Te właśnie cechy znalazły wyraz w nazwie omawianych zaburzeń. przyjmują postać pewnego rytuału. przebywanie na wysokości. aczkolwiek nasuwające się wbrew woli chorego. jak i fobii. choć przykre i niepotrzebne. także napór obcych myśli (mamyzm) . w przypadku fobii. W określeniu fobii posłużono się terminem. sytuacja"rozumianym w szerokim znaczeniu. Gilarowski. napływające z zewnątrz. chociażby zamykania drzwi. objaw spotykany najczęściej w schizofrenii. zwierzęta. Jeżeli natręctwa dominują w obrazie chorobowym. toteż niektóre przykłady.

który-mimo trwania mutyzmu-może być zachowany. a także-mimo pewnych odrębności-rozkojarzenie i splątanie. charakterystycznej dla stanów maniakalnych oraz niektórych zespołów zaburzeń świadomości. przed piorunami (cruwzywzwa) . który sam nie jest w stanie. W przypadku fobii. czy aby nie znajdzie się w sytuacji. lęku przed przebywaniem w otwartej przestrzeni (aguramicbia) -zmniejsza się nieraz w obecności osób bliskich. nie wyczerpuje pojęcia fobii. W przypadku osłupienia chory nieraz całkowicie milknie (mwirmur) . To jednak. od stosunkowo nieznacznego do gonitwy myślowej. przed zachorowaniem na gruźlicę (mmirizzńwiu) . jak w głębokiej depresji. która wyzwala lęk. jak w przypadku klaustrofobii. są to tzw. mJn. Zahamowanie myślenia polega na zatrzymaniu się wolno przesuwającegu się wątku myślowego. Zaburzenia myślenia z przewagą zaburzeń toku. Częściej tubie łączą się z natręctwami oraz stanowią dominujący objaw nerwicy lękowej. wejść do sali kinowej. zagubieniem się w tłumie. Pajentuważa np. co powiedziano. zwolnienie. co często występuje w depresji. Chory. a także przed wypadkiem samochodowym. gdy myśli (słowa i wyobrażenia) przesuwają się bardzo wolno. których pragnie uniknąć. zahamowanie oraz zatamowanie. czemu. Zachowanie pacjenta może więc nasunąć przypuszczenie. Myśl urywa się. powstaje pustka. krytycyzm nie ulega zaburzeniu. Zatamowaniu myślenia. przy czym myśli te i wyobrażenia mogą pojawić się samorzutnie. Ale ta świadomość nie wystarcza do zwalczania lęku. więc wybiera miejsce tuż przy drzwiach. cc jednak nie jest jednoznaczne z zahamowaniem procesu myślowego.w przypadkach przygnębienia. Wyróżnia się dziesiątki fobii. jak wiadomo. . lub wykazuje wyraźnie zwolniony bieg. że fobia polega na występowaniu lęku w określonych sytuacjach. np. Myśl niejako zastyga. Do zaburzeń roku myślenia zalicza się przyspieszenie. przed czerwienieniem się w towarzystwie itp. z czym wiąże się w pełni zrozumiałe dążenie do ich unikania. przed zachorowaniem na raka (cwrcmzzAóia) .Dlatego wspomniano. Chory przeżywa bowiem również dręczące lękowe oczekiwanie. a więc właśnie w sposób natrętny. iż jego tok myślenia został znacznie zwolniony lub zahamowany. To lękowe oczekiwanie ma wyraźne cechy natręctwa: człowiek chory częstokroć myśli o sytuacjach.. ciemnością. towarzyszy poczucie głębokiego smutku oraz spowolnienie lub zahamowanie ruchowe. że jego lęk przed przebywaniem w pomieszczeniach zamkniętych (clawstrzphzbw) jest bezpodstawny.fobie w czystej postaci (T. Zatamowanie tu nagłe przerwanie myślenia dotąd przesuwającego się sprawnie. które jest objawem charakterystycznym dla psychoz schizofrenicznych. gdy ma kołu siebie osobę bliską.lęku przed podróżowaniem (dromzphzwa) . Jego nasilenie-co dotyczy również innych fobii. wbrew jego chęciom. Bilikiewicz) . Fobia sporadycznie występuje jako jedyny objaw. lęk przed zabrudzeniem się (wyrzywzia) przed bakteriami twcrzmywziw) . Zwolnienie myślenia bywa nieznaczne. Dopiero jednak pćżniejszewypowiedzi choregu dają pud tym względem pełną orientację. np. Zwolnienie toku myślenia występuje również w niektórych przypadkach padaczki i w innych chorobach uwarunkowanych zmianami organicznymi tkanki mózgowej. wchodzi i zajmuje miejsce. by niejako czuć za plecami otwartą przestrzeń. Ta okoliczność może jednak nie wystarczać. Przyspieszenie toku myślenia osiąga różny stopień.

ale zwykle wypowiadanych w odpowiedzi na pytania różnej treści. ale m 3 n.. ale łatwo traci wątek. Częste też są persewerację i werbigeracje. a zarazem w sposób wyraźnie rozkojarzony.. jest uwarunkowana nie tylko niejasnością wypowiedzi. . 8 Przykład wypowiedzi wskazującej na znaczne rozkojarzenie łuku myślenia: Przysłał po mnie Kowalski. tj. to zbliżają się i mówią.. Cechą charakterystyczną jest również i to. przy przyspieszonym na ogół biegu myśli. chodziłam już kiedyś.. w tym miejscu. na dziesiątkę. Chcieli liczyć. wtrącając nieraz oderwane zdania.. polski bowiem odpowiednik sałata słowna" (lub "sałatka słowna".. trzydzieści. Zatamowanie myślenia. w znaczeniu schizofazji. ale zwykle o strukturze niezgodnej z gramatyczną budową zdania. zakazy. Jak tak długo leżę. że w przekonaniu chorego jego myśli są wykradane.. i kture nic nie komunikuje. Nieostra granica zachodzi między perseweracją a stereotypiami słownymi. Częściej chory mówi w sposób względnie zrozumiały. Pan też ma nakazy. dla której rozkojarzenie myślenia jest objawem szczególnie charakterystycznym. porem imię. Tempo myślenia może jednak ulegać wyraźnym zmianom. a więc chory może mówić wolno. kturego nie można jednak zrozumieć. polegająca na tym. o tu. chory wypowiada pojedyncze słowa lub wtrąca po kilka słów złączonych jakby w zdanie. niekiedy wśród objawćw niepokoju ruchowego i działań impulsywnych. czasem połączonych jedynie podobieństwem dźwięku. jak trzeba. Objaw ten nosi nazwę werbigeracji. często zaznaczająca się.. podejmuje nowy i z kolei ten gubi. Nasuwa się ewentualnie inne określenie. . coraz mniejsze. skojarzeniami powierzchownymi. Rozkojarzenie polega na braku logicznego związku między poszczególnymi dłuższymi fragmentami wypowiedzi lub między zdaniami. Ale mnie głowa boli.sto dwieście.. .. żebym pieniądze oddała. Mówiąc o stereotypiach słownych. a przez to jakby zautomatyzowany.nieraz towarzyszy interpretacja urojeniowa.narastać bądź zwalniać się wyraźnie. żeby dochodziło do rozpadu myśli. moje nazwisko. nie tworzących żadnej sensownej całości. Tak znaczne rozkojarzenie nosi nazwę schizofazji wcWzozWdia) . Rozkojarzenie nie jest na ogół aż tak znaczne. która polega na uporczywym trwaniu przy tych samych słowach lub zdaniach. ktoś mu je odbiera. choć jest to nazwa obca. Dziwaczność rozkojarzenia... a ja mogę chodzić do szwalni.wynika także z wielokrotnego powtarzania pewnych słów lub pojedynczych zgłosek. dwojga imion. Splątanie toku myślenia (rozerwanie związków myślowych) przejawia się zupełnym porwaniem wątku myślowego. że te same słowa czy zdania są wypowiadane (samorzutnie lub w odpowiedzi na pytania) zawsze w sposób niemal identyczny.. może nagle ustąpić. A nawet.równo poukładane. Obok bezładnie nagromadzonych słów pojawiają się wypowiedzi złożone z kilku słów. występuje ono często bez przyspieszenia toku myślenia. przy znacznym rozkojarzeniu. odciągane". Rozkojarzenie myśli łączy się czasem z przyspieszeniem toku myślenia. przypadkowymi. Zbliżonym objawem jest perseweracja. Wskazane jest używanie tej właśnie nazwy.rozpad myśli (schizcfazja oznacza dosłownie "rozszczepienie mowy") . nacisk kładziemy na tu.miałam nakazy. że w schizofrenii rozkojarzenie występuje na ogół przy jasnej świadomości.wszyscy rak robią.. a również-chociaż rzadziej-zahamowanie. tj... to są najmniejsze. jak radzą niektórzy) świadczy o nieporozumieniu i jest trudny do przyjęcia. W schizofrenii jednak.

Myślenie autystyczne jest zaburzeniem myślenia typowym dla schizofrenii razem z rozkojarzeniem myślenia oraz upzśledzeniem życia uczuciowego zaliczamy je do objawów osiowych schizofrenii. a drugą-zaburzenia toku. zwłaszcza dla zespołu splątaniowego.występuje w otępieniu starczym. nasuwa się wniosek. Postawu ta wyraża się odsuwaniem od rzeczywistości-tj. W przypadku bowiem zaburzeń roku. jest powierzchowny i względny. Splątanie. 8 Kolejne. a współwystępowanie sądów sprzecznych (por. które charakteryzuje się przede wszystkim wprowadzeniem wątków ubocznych oddalających od tematu zasadnicznegu.wtedy. gdy bierzemy pod uwagę głównie przebieg myśli. Mówiący zdaje się krążyć w miejscu.Splątanie toku myślenia jest charakterystyczne dla głębokich zaburzeń świadomości. myślenie autystyczne"nie wyczerpuje treści tej nieprawidlzwuści. jakby zatartą. tj. Zbliżoną nieprawidłowością jest rozwlekłość myślenia. Przedmiotem myśli chorego są przede wszystkim jego własne doznania. przenikając się w sposób trudny do oddzielenia. myśli. że zaburzenia toku myślenia i treści mogą się ściśle ze sobą łączyć. Nadmiernie szybki potok myśli uniemożliwia głębszą analizę faktów i związków. musimy czasem zadać sobie pytanie. Jedną stanowią zaburzenia treści myślenia. mwwr-sam) . do zaburzeń myślenia omówionych w końcowej części tego podrozdziału. Lepkość myślenia jest cechą charakterystyczną zwłaszcza dla otępienia padaczkowego. a podawane przez niegz szczegóły nie wzbogacają treści. nieprawidłowości mogą dotyczyć również treści myślenia. Dlatego. Dotychczasowa charakterystyka zaburzeń myślenia wymaga pewnych uzupełnień. przywieraniu"do jednego tematu: chory przy nim trwa nadmiernie długo i podaje wiele mało istotnych szczegółów. a nawet prowadzących dc jego zagubienia. w jakiej mierze jego słowa wyrażają zaburzenia tzku myślenia. że daje się je ująć w dwie grupy. Rozwlekłość myślenia jest zwykle uwarunkowana zmianami organicznymi. ale także określoną postawę przyjmowaną przez chorego wobec otoczenia i wobec własnych doznań. Przed wymienieniem niektórych z nich i omówieniem dalszych objawów nasuwa się uwaga natury ogólnej. Omówione poprzednio rozkojarzenie nazywamy inaczej dysocjacją myślenia (diwzcimiz) . . tj. toteż częściej posługujemy się terminem autyzm (aÓiwuo: od gr. jakie między nimi zachodzą. Ta właściwość myślenia jest też nazywana w i s koty c z n o i c i ą (wrczriwr czgiamzmr) . polega na. a w jakiej mierze zaburzenia treści. Objaw ten jest charakterystyczny zwłaszcza dla zaburzeń uwarunkowanych zmianami organicznymi. które odnoszą się nLm. Samo jednak określenie. badając chorego i słuchając jego wypowiedzi. Bilikiewicz) -jest przejawem wyraźnych zaburzeń treści myślenia. W związku z tymi uwagami. ale i o tym. Po zapoznaniu się z niektórymi postaciami zaburzeń myślenia staje się jasne. w tym objawy psychotyczne świadczące o głębokim zaburzeniu procesów poznawczych. świadczy nie tylko c tym. wielokrotne powtarzanie jakiegoś słowa nosi też nazwę iteracji.de re i z me m (dereisnue) -ktćrą chory odbiera w sposób zmieniony i przechodzi jakby mimo niektórych jej przcjawżw. w znaczeniu zaburzeń toku myślenia. że podział ten ma znaczenie wyłącznie orientacyjne. a zespół splątania wy-zespołu amemywnego (amemia) . że jego poznanie rzeczywistości jest spłycone. że chory myśli bardzo prędko.gonitwa myślowa wyrażająca się słowotokiem (logorrwew) . a więc formalnych.niżej-ambisentencja) -aczkolwiek typowe dla rozkojarzenia myślenia (T. Otóż w podrozdziałach o zaburzeniach myślenia wspomniano. który oznacza myślenie autystyczne. przebiegu. nosi nazwę inkoherencji myślenia (mcclerewhw) . Na przykład skrajne przyspieszenie toku myślenia w stanie maniakalnym. lecz czynią ją mało przejrzystą. m in.

Chora np. W myśl wyjaśnień chorego trzeba je położyć razem. jak sądzę. ojca. tj. Ambisentencja. Oznacza to. zwłaszcza w początkowym jej okresie. Innym przykładem myślenia paralogicznego jest przyjmowanie pojęć zbliżonych za identyczne lub traktowanie cechy indywidualnej desygnatu nazwy jako właściwości nadrzędnej.niezgodnego z zasadami logiki. Na przykład chory. autyzm nierzadko występuje łącznie z synton ją (od gr. Spetta trafnym terminem ambisentencji. co starałem się uzasadnić w innym miejscu. a zarazem opowiada. gestem czy spojrzeniem wpływać na bieg zdarzeń. należy wymienić ambiwalencję intelektualną. własnego dziecka i w środowisku domowym. zmieniać. jak abstrahowanie.jego życia uczuciowego i aktywności. Ambiwalencja. nastaje na jej życie. . średnica bowiem masztu statku równa się . Z chorym przejawiającym wyraźny autyzm trudno jest nawiązać kzntakr. że jej mąż. Na przykład chory pozostaje w przekonaniu. a również myślenie magiczne. nazywana też podwójną orientacją. polega na tym. Wspomniana powyżej wybiórczość patologii nie dotyczy bynajmniej tylko autyzmu. Pacjent zdaje się tkwić w innym świecie. że chory wobec niektćrych osób i w pewnych sytuacjach. Ta. znakom lub formom działania szczególnego znaczenia. ale także (co należy podkreślić) w schizofrenii trwającej kilka i więcej lat. Myślenie magiczne. dwuwartościowość myślenia". gdy w stosunku do licznych chorych na schizofrenię posłużymy się nie słowem autyzm. że są one związane wspólną tajemnicą. pogłębia się dystans między chorym a otaczającymi go ludźmi i ich światem. powstrzymać je.do. nadać im inny sens. lecz niekiedy w sposób wybiórczy zachowuje zdolność do syntonii. opisaną przez E. opis nasz będzie.w przebiegu klasyfikowania. uogćlnianie i wnioskowanie. a zwłaszcza z takimi operacjami. jest wyrazem myślenia paralogicznego. polega na niedostatecznym odróżnianiu znaku (słowa. działając w zmowie z kolegami. jak odbył się jego pogrzeb. bliższy rzeczywistości klinicznej. Bleulera. I w tym znajduje wyraz pzstawa symoniczna. symbolu) od tego.vM-razem i rćwcw-napięcie) . inaczej wspó (występowanie sądów sprzecznych (lub sądów względem siebie przeciwstawnych) . wyrażającym się przypisywaniem pewnym przedmiotom. przejawia zdolność (czasem nawet potrzebę) uczestniczenia w niektórych wydarzeniach realnego świata. W wielu jednak przypadkach schizofrenii. ale z jego innych wypowiedzi wynika. że chory wypowiada zdania sprzeczne. często występujące w schizofrenii. W przekonaniu chorego można np. Z wielu innych zaburzeń myślenia. również charakterystycznych dla schizofrenii.wobec matki. co on reprezentuje oraz na łączeniu nieracjonalnymi związkami pewnych wydarzeń. Chory nie zawsze jest więc odgrodzony.słowem. murem autyzmu". łączy w jedną grupę kaczeniec i statek. Dlatego. lecz określeniem proporcj a sy nt o n i c z n o-a u ty s ty c z n a (pmpzmc wymowo-mmmcm. lecz jest właściwością wręcz znamienną dla schizofrenii i dotyczy różnych przejawów życia chorego. że podobny kolor ubrania odwiedzających go osób świadczy o tym. m 3 n. że oba re zdania uważa za prawdziwe. współbrzmienia"z innymi. została określona przez K. dzieląc na grupy rysunki ocznych przedmiotów. co ujawnia się m in. np.Niknie prawidłowe poczucie rzeczywistości.wypowiada urojenia prześladowcze i obawia się. Myślenie magiczne łączy się zwykle z myśleniem symbolicznym. zaprzątnięty treścią urojeń i omamćw lub innych przeżyć psychotycznych. Jest to charakterystyka bardzo wyraźnego autyzmu. tj.

a następnie odtworzone.statyczną. inny niż dawniej. a sobą kiedyś. jaki stanowi psychologia pamięci.średnicy łodygi kaczeńcu (8. z tworzeniem nowych. Na przykład chory czuje się owładnięty obcą silą. ale ma poczucie nieprzerwanej ciągłości i indywidualnej odrębności psychicznej. zmienionym. dziwacznych słów (neologizmów) . Nadczynność pamięci (hvzerwnewu) . nieraz nawet widząc je w sposób wyolbrzymiony. . której podłożem jest-jak się przyjmuje-uczynnienie zamkniętych.w zespołach onejrcidalnych i stanach depresyjnych. wymaga pewnych wyjaśnień. tj. narzucając mu obce i kierując jego działaniem. l 969) . czy i na ile wpływy środowiska oraz wyniki własnej aktywności zostają utrwalone. rozpatrując zaburzenia myślenia w schizofrenii. Analogiczna uwaga dotyczy depersonalizacji nerwicowej. nie zawiera elementów magicznego udziwnienia świata ani-rzecz jasnainterpretacji urojeniowych. czy aby otoczenie nie jest jakby zmienione. myśli. Zeigarnik. samo wzbudzających się obwodów neuronów korowawzgurzowych (J. niezrozumiały. W. Derealizacjawystępuje w różnych postaciach schizofrenii oraz w zespołach zaburzeń świadomości. jego realność jakby niepełna. Spotykamy się też z określeniem derealizacja nerwicowa. rozpoznawaniu*i odtwarzaniu (przypominaniu) treści doznanych uprzednio spostrzeżeń. Konorski. Pamięć polega na utrwalaniu (zapamiętywaniu) . tak jak w ma miejsce w zespole Kandinskiego i Clerambaulta. Rozległy dział. Pamięć umożliwia jednostce zdobycie doświadczenia i wykorzystanie go w działaniu. zostanie z konieczności pominięty. rozpoznanie". Należy jednak wyraźnie odróżnić re objawy. oraz pamięć trwaj ą. plombażatomowy (w znaczeniu bomby podłożonej pod dom) .derealizację jako objaw psychotyczny. gdy chory śledzi zachodzące w nim zmiany. W schizofrenii depersonalizacji może towarzyszyć poczucie braku łączności pomiędzy sobą w chwili obecnej. np. Nadczynność pamięci może występować razem z wysoką ogólną sprawnością intelektualną. emocji oraz dokonanych czynności ruchowych. ja". i derealizację nerwicową. Ta ostatnia jest płytsza.zdolność szybkiego zapamiętywania obszernego materiału oraz odtwarzania zapamiętanych treści w sposób dokładny i szybki. Poniżej omówiono zaburzenia pamięci. ale bynajmniej nie. Inaczej w depresji. charakterystyczny zwłaszcza dla schizofrenii. Z tych względów pamięć odgrywa główną rolę w procesie dostosowania jednostki do otoczenia: jej zachowanie zależy w znacznej mierze od tego. Niedoczynność pamięci i inne jej nieprawidłowości. gdy chory z niepokojem dostrzega i rozważa zachodzące zmiany w jego osobowości. Spotykamy się również. swego. ograniczając ren przegląd do objawów podstawowych. która pozbawiła go myśli własnych. Podobnie brzmiące nazwy nie mogą przysłonić jakościowych różnic między depersonalizacją (i derealizacją) schizofreniczną a nerwicową. tj. wrażeniowanie i inne. Świat staje się nierealny. udziwniony. l 969) . odgrywa niewielką rolę w psychopatologii. m in. lecz jedynie psychasteniczne wątpliwości. W przypadku derealizacji chory odbiera rzeczywistość w sposób zmieniony. w podanym określeniu pamięci. przechowywaniu. Teoperson. przemijającą) . Depersonalizacja polega na poczuciu zmiany swojej osobowości. 8 Słowo. Wyróżnia się p ami ęć ś w i eż ą (dynamiczną. tj. tym innym.

np. Otóż hipermnezja dotyczy czasem osób niedorozwiniętych umysłowo. nie pojawia się.takich. znaności') i jest formą przypominania. Podobny bywa wpływ emocji na przypominanie. występują również na skutek znużenia. które widziała: . choć niewątpliwie znana. Nieznaczne napięcie emocjonalne działa tu zwykle aktywująca. Niedoczynność pamięci (ivpcmwzra) może być psychogenna i czynnościowa lub spowodowana organicznym uszkodzeniem mózgu. a zwłaszcza zapamiętywania. Tego rodzaju kłopoty z pamięcią mogą się przytrafić i najzdrowszemu. w których zwłaszcza gotowość pamięci bywa podwyższona. upośledzenie zapamiętywania na skutek rozproszenia uwagi wywołanego stanem wzruszenia. odtworzyła z pamięci część.wiadomości szkolnych. Zaburzenia pamięci czynnościowe to mań. staje się czasem możliwe w hipnozie. pamięć ulega poprawie. odzywają w pamięci dopiero po wyjściu z sali egzaminacyjnej. że to zdjęcie widziałam poprzednio". zwłaszcza przy małej odporności na sytuacje stresowe. aczkolwiek jeszcze przez pewien czas może utrzymywać się subiektywne przeświadczenie o jej mniejszej sprawności. Podobne zaburzenia. Znane są powszechnie przypadki.gdy luka pamięciowa jest następstwem przebytegostanu pomrocznego. Wzruszenie również może spowodować odżycie w pamięci zdarzeń dawnych. Zdaje się to dotyczyć zwłaszcza takich wydarzeń. które spowodowały kiedyś silną reakcję emocjonalną. w miarę wyrównywania się nastroju i ustępowania przykrego napięcia. Nadczynność pamięci uwarunkowana zmianami chorobowymi zaznacza się w stanach hipomaniakalnych. umieszczonych pomiędzy zdjęciami nie eksponowanymi. osłabienie pamięci Sprawia im trudność przyswajanie nowych informacji. nieraz trafnie rozpoznaje zdjęcia.Otóż w odniesieniu do pamięci oznacza ono poczucie znajomości (lub. nazwisk. ukazujących się z dość znaczną wyrazistością. tj. U chorych na nerwice. Wywołanie podobnych wspomnień. co pogłębia uczucie niepokoju. Widząc jednak ponownie kilka z nich. teraz sobie przypominam. a nawet niektórych wiadomości dotyczących zajęć codziennych. gdy wiadomości tak przed chwilą nieodzowne. bieżącej daty. Zaburzenia pamięci występujące w tym zespole polegają na upośledzeniu procesu przypominania i przechowywania. jak również przypominanie dawnych. Potrzebna informacja. np. W przypadkach nerwic chorzy często zgłaszają skargi na. 96) . które wykazują np. Zaburzenia pamięci uwarunkowane zmianami organicznymi są charakterystycznym objawem zespołu psychoorganicznego (str. jak wiadomo. jego imieniny. O patologii pamięci mówimy wówczas. ale-ogólnie rzecz biorącprzypomnienie zapomnianych treści. jeżeli oczywiście niepamięć nie jest wywołana zmianami organicznymi. jak pierwsza większa podróż dziecka. nie mogąc przypomnieć sobie pzzostałych. niezwykłe przedstawienie w teatrze. zawsze tak się dzieje. dobrze znanego adresu. gdy jej zaburzenia są spowodowane zmianami chorobowymi. tj. niedoboru snu lub innych czynników astenizujących. której pokazano 20 fotografii. powodują przejściowe zahamowanie zdolności przypominania.jednostronne uzdolnienie wykonywania w pamięci wielocyfrowych działań rachunkowych i zapamiętywania długich szeregów cyfr. przy nieraz względnie dobrej pamięci wydarzeń . z odległej przeszłości. nie tylko z dzieciństwa. Na przykład osoba badana.zdolność szybkiego odtwarzania zapamiętanego materiału. jednak silne emocje.

Jest to niepamięć wsteczna (awmesiw reocgmda) .luka pamięciowa.po ustąpieniu stanu majaczeniowego lub oncjroidalnego. mówienia co bądź. tj. stracił przytomność. czasem wręcz nieprawdopodobną. jak tu ma miejsce w przypadku rozległego uszkodzenia tkanki mózgowej.odległych. towarzyszy jednak temu przeświadczenie. tzw. Konfabulacje. przejawiającego się klinicznie głębokim. przypomniane. to chory już po chwili zapomina.wyspy pamięciowe) . i nie jest w stanie zdać sobie sprawy. już będąc w szpitalu. jaki miał miejsce już pu ustąpieniu zaburzeń świadomości. Jeśli otępienie jest głębokie.jadł tego dnia śniadanie. 983. Niepamięć następcza (wuzviw wÓerzwwda) polega na pokryciu niepamięcią okresu. po próbach samzbójczychprzez powieszenie lub zatrucie gazem. Po pewnym jednak czasie. czy ktoś go odwiedzał itp. np. ale odzyskał ją w drodze do szpitala: odpowiadał na zadawane pytania i przejawiał zainteresowanie losem innych. zespołem utępiennym. aczkolwiek wymienione w tym miejscu. bądź też podsuniętą w sugestywnie zadanym pytaniu.chory doznał urazu czaszki w wypadku samochodowym. Do paramnezji zalicza się konfabulacje (wzmiankowane poprzednio) . nie potrafił odtworzyć tego okresu-nie pamiętał drogi do szpitala. Robi to wrażenie zmyślania. Są tu konfabulacje. Występuje ona po urazie czaszki powodującym wstrząśnienie mózgu. potem coraz to bliższe chwili pojawienia się zaburzeń świadomości lub jego utraty. A więc np. ale czasem trwa długie miesiące. że odpowiedź jest trafna i właściwie umiejscawia fakty w czasie. tj. pu napadach padaczkowych lub elektrowstrząsach.dalej) . czy np. Jednak również tego rodzaju luka pamięci może się zmniejszyć i wypełnić stopniowo fragmentarycznymi wspomnieniami.że odzywają w pamięci wydarzenia odległe. które odzwierciedlają rzeczywistość w sposób zmieniony (np. . pozostawiają całkowitą niepamięć. np. może obejmować krótki okres liczony w minutach lub godzinach (np. Nie jest to wówczas paramnezja. jak i jakościowych. Niepamięć (wmeria) . kolację. Głębokie zaburzenia świadomości. W przypadku niepamięci częściowej pozostają dość liczne wspomnienia z okresu trwania zaburzeń świadomości. Luki pamięciowe chorzy wypełniają nieraz treścią fałszywą. lecz prawidłowa reprodukacja iluzyjnie zniekształconych spostrzeżeń. Zafałszowanie pamięci należy odrćżnić od zn i e kształceni a treść i spostrzeżeń. tzn. znamienne zwłaszcza dla zespołu psychoorganicznego. Niepamięć rozciąga się nieraz na okres poprzedzający utratę lub zaburzenia świadomości. złudzenia i omamy pamięciowe oraz zjawiska typu dćja yu. przypadkową. Okres niepamięci stopniowo ulega skróceniu. Niepamięć minionego okresu jest objawem typowym dla zaburzeń świadomości tak ilościowych. ale zostają wiernie odtworzone. co sam mówił lub o co był pytany.niepamięć śródczesną (wmwesiw zzwgrwa) . a nawet lata.stan ipiączkuwy lub spląraniowy. Zafałszowanie pamięci (pwmmeiw) . W płytszych zaburzeniach semznam człowiek jest w stanie odtworzyć pojedynczo fragmenty doznań z okresu choroby (są to tzw.jaku następstwo zaburzeń świadomości) .na skutek nastawienia lękowego lub myślenia katatymicznegu. zwanego zespołem amnestycznym Korsakowa (str.życzeniowegz) . są przejawem zafałszowania pamięci (por.

pomyślny. ale przypomniałem sobie w sposub zniekształcony': są to wówczas złudzenia pamięciowe. a również. już widzianego" (dćja yu) . gdy jednostka obserwuje wybrany obiekt znajdujący się w jej otoczeniu. uwielbienia lub też wzruszenie. Omamy pamięciowe występują w psychozach schizofrenicznych. Częściej jednak psychopatologiczne złudzenia pamięci są wyrazem unjeniowego zniekształcenia wspomnień. w nocy jest napastowana przez mężczyzn: chory opowiada ze szczegołami. Złudzenia pamięciowe uwarunkowane zmianami chorobowymi mają swe bezpośrednie podłoże w zaburzeniach emocji i treści myślenia. których nie doznał lub które wystąpiły jedynie w wyobraźni. już przeżytego" (deja vecu) i. ujęcie lub zniekształcenie pewnych elementów ich treści. czasem pojawia się poczucie obcości w sytuacji znanej (jamais vu) . Spostrzegłem trafnie. Do paramnezji zalicza się również złudzenia pamięciowe ustożsamiające. to objawy. Znużenie i inne czynniki astenizujące bywają jedną z ich przyczyn. nie związane z trwałymi wyznacznikami zachowania. *ławWwior (gr. gdy stara się śledzić własny stan psychiczny (np. Tak dzieje się np. które już w chwili ich przeżywania były zmienione przez dodanie. Jackson w swych pracach z lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku.Spzsuzeżeń.. Przyczyną złudzeń pamięciowych bywa postawa niechęci. Zafałszowanie pamięci ma miejsce wówczas. Vwaga nie jest odrębną.w durze brzusznym. Krótkie informacje podane w tym podrozdziale dotyczą. Na związek deja vu z padaczką zwrócił już uwagę M. gdy treść czynności psychicznej np. Zaburzenia ukierunkowania czynności poznawczych. wrogości. a również pogrążeni w depresji. że w szpitalu. już pomyślanego" (leja pensee) i "już słyszanego" (deja entendu) . Pacjentka zdradzająca omamy pamięciowe skarży się np. jak został awansowany i odznaczony na polu bitwy za niezwykłe czyny. m in.. co i dzisiaj wyraźnie się podkreśla. Złudzenia pamięciowe utożsamiające występują w formie napadowej w przypadkach padaczki skroniowej. zwłaszcza silne.stan emocjonalny) lub jest skupiona na doznaniach . lecz polega na skierowaniu czynności poznawczych w określonym kierunku (a również na gotowości do działania) . np. dyspozycją"psychiczną. W przeciwieństwie do wymienionych postaci zafałszowania pamięci. uwagi i niektórych jej zaburzeń. aczkolwiek nigdy nie brał udziału w działaniach wojennych. że dćja vu i objawy zbliżone występują również u ludzi zdrowych.postawami. ) -upragniony. Analogiczne objawy. . rzadziej wyróżniane.myślenia lub spostrzeżenia. tj. również w chorobach infekcyjnych przebiegających z zaburzeniami psychicznymi. gdy kontroluje przebieg pewnych czynności wykonywanych przez kogoś lub przez siebie. Polegają one na przeświadczeniu chorego o realności przeżyć. Złudzeń pamięci doznają mJn. Polegają one na poczuciu znajomości sytuacji nowej. używając tradycyjnego określenia. zimnicy. Złudzenia pamięciowe występują u ludzi zdrowych. oraz niekiedy w przypadkach zatruć. siadów pamięciowych". uległa zniekształceniu w okresie przechowywania lub odtwarzania. Objawy te noszą nazwy. trafnie zauważając.talem. chorzy w stanie maniakalnym. Innym pojęciem psychopatologicznym są omamy pamięciowe. a więc nie przeżytej nigdy poprzednio. jak również stanowią objaw psychopatologiczny.

uwzględnia się czasem szczególnie jeden ich aspekt. Wspomniano powyżej. takich jak. których skuteczny przebieg wymaga uwagi. Nla przykład jazda rowerem. Podziel ność-jednoczesne wykonywanie dwóch lub więcej czynności z których każda wymaga uwagi. przypurządkowywaniaznaków.bodźców wzrokowych-zbyt krótkiego. przypominanie. Tak więc słowo. a mianowicie. Ściślej rzecz biorąc. metody badania uwagi".) . Przerzutność-szybkie przenoszenie uwagi z jednego przedmiotu na drugi. że uwagi nie można badać z pominięciem czynności kturych dotyczy. Podobnie rzecz ma się z zaburzeniami uwagi. W przypadku np. wymagający minimalnej kontroli. zapamiętywanie lub inne. potrzebami itd. zostało użyte w bardzo szerokim znaCZClllll. Jednym z warunków trwałego skupienia uwagi jest możność dostrzegania w przedmiocie. lub występuje przerzumość uwagi bądź dochodzi do powiązania czynności w jedno działanie.ustrojowych. żeby przenieść wzrok z jednego elementu na drugi. ruchem. Nie rozpatrujemy zaburzeń uwagi. Aktywne skierowanie czynności poznawczych na określony przedmiot i (lub) wzbudzenie gotowości do działania. jako skrótowych. . położeniem. lecz badamy różne stany psychiczne. uchwycić') w ciągu bardzo krótkiego okresu ekspozycji. To. mimo że sam przedmiot uwagi nie przyciąga. Uwaga mimowolna (spontaniczna) jest natomiast wywołana określonymi właściwościami przedmiotu i występuje w sposób przez jednostkę nie zamierzony.w czasie zaimprowizowanego wywiadu. ukierunkowanie czynności poznawczych. co i w jakiej kolejności załatwić. które charakteryzują się tym. W związku z tym zachodzi potrzeba posłużenia się licznymi określeniami na oznaczenie różnych cech uwagi. zwykle jedna przebiega w sposób zautomatyzowany. nowych cech i związków. należałoby bowiem mćwić o metodach badania różnych form działania (np. przedmiot". w określeniu powyższym. notowania słyszanych słów. barwą. iż myślenie. Wybiórczość-kierowanie uwagi na niektóre tylko przedmioty (osoby zjawiska) z pominięciem innych. skłania do traktowania określeń. omawiane w tym miejscu. np. a na inne nie (które uwagi uchodzą) . grupowania przedmiotów. wiedzą. jako takich". Zakres (pojemność) uwagi-liczba elementów. których są źródłem. pamiętając o poczynionych zastrzeżeniach. które daje się spostrzec (. obsługiwania określonej aparatury itd. Uwagę mimowolną wywołują przede wszystkim przedmioty wyróżniające się spośród innych swym kształtem.czytania. w zależności od przyciągających uwagę cech tych przedmiotów lub w zależności od właściwości jednostki kierującej uwagę na jedne przedmioty. Podczas wykonywania dwóch lub więcej czynności ruwnoczeinie. mogą być stosowane z pożytkiem dla pogłębienia obserwacji i uściślenia opisu. Opisując różne formy zachowań człowieka. że uwaga nie jest osobną dyspozycją. gdy zachodzi potrzeba udzielania odpowiedzi na wiele szybko padających pytań dotyczących różnych spraw. Trwałość-utrzymanie uwagi przez czas dłuższy na przedmiocie spostrzeganym lub na poszczególnych etapach działania. obserwowanie ruchu ulicznego i rozważanie w myśli. zestawieniem elementów lub nasileniem bodźców. nastawieniem. Określenia te. co pozostaje w związku z zainteresowaniami. na który uwaga jest skierowana. nazywamy uwagą dowolną. Skupienie (koncentracja) -ześrodkowanie uwagi na przedmiocie spostrzeganym lub na przedmiocie działania.

tj. Nadmierna przerzutność uwagi występuje szczególnie wyraźnie w stanie maniakalnym: chory nie może na niczym dłużej skupić uwagi. Tak rozumiana przerzumość. W stanach płytszych. która jest zarazem przejawem zmniejszenia trwałości uwagi (jak w stanie maniakalnym) . To samo można wyrazić mówiąc. Takie sformułowania skrótowo są przydatne i znacznie wygodniejsze. Silne bodźce na moment przyciągają uwagę chorego. Człowiek nie może uwagi na niczym dłużej zatrzymać. w kolejności. by po krótkiej chwili już inna treść zaprzątnęła go. Zaburzenia uwagi. hipomaniakalnych. Przyczyną tego rodzaju zaburzeń. które cisną się nieustannie. Występuje to np. Przerzumość uwagi. że uwagę lub jej zaburzenia można badać w sposób izolowany. że chory nie może oderwać się od jednego tematu. Dlatego też samo słowo. Określenie. lub też na zaburzeniu trwałości i zakresu uwagi. nie posuwający działania naprzód. które trzeba w lot chwytać i udzielać trafnych odpowiedzi. i zarazem w rozumieniu takim. byleby nie sugerowały. Ludzi o sprawnej przerzutności uwagi uważamy za bystrych" (l 979) . Bilikiewicz przy omawianiu uwagi u ludzi zdrowych: . a więc ogólnym obniżeniem sprawności intelektualnej.długie utrzymywanie się raz powstałego stanu emc. że człowiek nie jest w stanie na nich się skupić. Przyspieszenie myśli idzie w parze ze zwracaniem się coraz to ku innej sprawie. ale na przenoszeniu uwagi na rńżne przedmioty w sposób bezcelowy. tj. polegają na tym. Zbliżone zaburzenia mogą wiązać się z czynnikami emocjonalnymi.nadmierna lub patologiczna. która posuwa działanie do upatrzonego celu. również na krótko. niejako przeciwstawne do opisanych powyżej.szybkiego przenoszenia uwagi z jednego przedmiotu na drugi. nasilenie zaburzeń jest mniejsze i przerzutność uwagi nie tak znaczna. nie jest w stanie zwolnić szybkiego biegu myśli.trudności przenoszenia uwagi z jednego przedmiotu na drugi.chorobliwej. przerzutnoić"jest dwuznaczne: występuje w znaczeniu cechy pozytywnej lub przerzutności nadmiernej. a chory nie panuje nad przebiegiem swoich procesów psychicznych.formy działania przebiegają w sposób o tyle nieprawidłowy. jest w pełnym tego słowa znaczeniu zaburzeniem. że wykazuje on nadmierną przerzut ność uwagi lub brak jej wytrwałości. zajmuje się coraz to czymś innym. objawem psychopatologicznym. jako objaw zmian chorobowych. chory ciągle jeszcze jest myślami przy temacie poruszonym poprzednio. jako wyraz zmian chorobowych. Chory nie jest zdolny do wykonywania czynności w sposób uporządkowany. że człowiek zdrowy przenosi uwagę zgodnie z działaniem (w sposób kierowany) . polegają głównie na nadmiernej przerzumości lub trudności przenoszenia uwagi z jednego przedmiotu na drugi. tj.w charakteropatii padaczkowej. Poprzednio (patrz wyżej) było ono użyte w znaczeniu cechy pozytywnej. bezproduktywny. Zdzlność przerzucania uwagi z przedmiotu na przedmiot jest osobnicza różna. Różnica polega głównie na tym. Rozstrzyga ona w dużym stopniu o zdolnościach człowieka. Zaburzenia uwagi. jakie przyjmuje T. przerzumość uwagi"wymaga pewnych dodatkowych wyjaśnień. której typową cechą jest. lepkość emocjonalna". a ich treść coraz to się zmienia. gdy padają raz pu raz trudne pytania. cjonalnego: wtedy również i myśli uporczywie trwają przy jednym przedmiocie lub . tj. tj. co innego go zaprząta. nie polega na szybkim i zręcznym przechodzeniu od jednego tematu do drugiego. są często zmiany organiczne przejawiające się klinicznie otępieniem. Trwa przy nim długo choć okoliczności się zmieniają-mowa jest o czymś innym lub pojawiają się nowe pytania.

ale odróżniamy je pod względem treści. I mimo innego ujęcia tytułu. To niezwracanie uwagi na sprawy uboczne jest następstwem zaprzątnięcia czymś szczególnie ważnym. gniew. rozpacz. Określenie stany emocjonalne będzie używane w znaczeniu nazwy ogólnej obejmującej różne rodzaje emocji. Umiarkowany strach może działać podobnie. treść tych słów często uchodzi ich uwagi. . nie będącą patologią. Zwłaszcza emocje głębokie (np. oraz w sensie niezwracania uwagi na sprawy uboczne. Słowo to. emocje wyższe". lęk. Emocje wywierają nadto wpływ na gotowość organizmu do działania. jak to zwłaszcza ma miejsce u osćb. ludzi niedorozwiniętych umysłowo. a relacjonowanych słownie lub rozpoznawanych na podstawie przejawów zewnętrznych. Głębokie zaburzenia uwagi występują-oprócz wymienionego poprzednio niedorozwoju. co charakteryzuje ludzi pochłoniętych problemem wzbudzającym w nich głębokie zainteresowanie. a więc popychającym do działania i ukierunkowującym je. nie komunikujemy nic bliższego o każdej z tych emocji. znowu występuje w dwóch znaczeniach. Emocje są dla przeżywającego je podmiotu dzdamie lali iyemne. Dotyczy to zarówno emocji doznawanych przez nas samych. Psychopatologia emocji. strach i innych. właściwe człowiekowi i związane z potrzebami społecznymi. . W podrozdziale tym. rzeczy.mienm-siła) . poraża". afekty"i inne omówione poniżej. których działanie i zainteresowania ukierunkowuje idea nadwartoiciowa. . jak żal. uczucie"określa się. Według jednak niektórych podziałów. swego organizmu lub własnego działania. która nie dotyczy jednak ogółu procesów emocjonalnych. nastroje". słowem. Dalszą istotną właściwością emocji. Od tego rodzaju zaburzeń uwagi należy odróżnić z pozoru tylko podobną właściwość. jest jej funkcja motywacyjna. przejawiając się zwłaszcza upośledzeniem trwałości i przerzutności uwagi oraz zwężeniem jej zakresu. a więc. czanych przez innych. jak i dzświad. Emocje wyrażają stosunek podmiztu do ludzi. uwzględniono objawy podstawowe. podobnie jak w poprzednich. Swoje różnią we między sobą treścią. zjawisk. Cechy emocji. Używając takich określeń.miłość lub nienawiść) są zwykle silnym czynnikiem motywacyjnym. W sensie nadmiernej przerzumuści i zarazem braku zdolności skupienia się nad czymś dłużej. zespołu maniakalnego. Emocje i uczucia są terminami jednoznacznymi. natomiast silny strach częściej jest emocją asteniczną. ktćrzy są zwykle zujęci jakimś nurtującym ich zagadnieniem i choć nabierają nawyku uprzejmego potakiwania na słowa rozmówcy. co charakteryzuje mJn. dokonano jedynie zwięzłej charakterystyki zasadniczych zaburzeń procesów emocjonalnych. Znamy też ludzi. bądź do siebie. n (piennego i innych zespołów psychopatalugicznych-w przypadku ilościowych i jakościowych zaburzeń świadomości. Na przykład gniew zwykle gotowość tę zwiększa i stąd bywa nazywany emocją steniczną (gr. . Znajomość poszczególnych cech emocji ułatwia dokonanie ich opisu. Z tym zagadnieniem wiąże się określenie roztargnieni a. jaką jest długie skupienie uwagi na jednym przedmiocie. wzruszenia".wydarzeniu. używane głównie w języku potocznym. co uzasadnia ich zamienne stosowanie. zmniejsza bzwiemzdolność dz działania lub wręcz ją.

natężenia. Te ostatnie. Jest to właściwość od natężenia różna i wyraża przede wszystkim motywacyjną funkcję emocji. np. W miarę zwiększania się natężenia emocji dość często narasta niepokój ruchowy.radości lub satysfakcji. a również innych procesów poznawczych. gestach i widocznych oznakach fizjologicznych. przyjaźń. Jedną z podswwzwycń cec*emzcji żesr icW siła lub inaczej natężenie. wzruszenia i afekty. Analiza wydarzeń poprzedzających zmianę samopoczucia i zwrócenie uwagi na drobne . miłość. mogą wyzwalać uczucie bezprzedmiotowego niepokoju. a zwłaszcza uwzględnia różny stopień natężenia emocji i ich trwałość. nie odnoszące się do niczego określonego. Oprócz treści. są to stany bezprzedmiotowe. Na przykład człowiek nie wiedzieć czemu popada w przygnębienie lub rozdrażnienie i wówczas już sama obecność ludzi staje się irytująca. Charakteryzując emocje uwzględniamy również zAres utrzymywania wie emocji Q. powstały w związku z rozwojem potrzeb psychicznych i społecznych. które występują zarówno u zwierząt wyższych. Dzieli się też emocje. Typowym przykładem emocji głębokich są emocje związane z ideami nadwartoiciowymi. wydają się poważniejsze niż dotąd.Różnią się więc znakiem. np. ale zewnętrznie spokojnych. Ze względu na potrzeby analizy psychopatologicznej należy uznać za przydatny tradycyjny podział emocji na nastroje. m in. Bodźce np. skuteczność spostrzegania. estetyczne. patriotyczne. oraz na emocj e wyższe (intelektualizowane) . jak w przypadku osób głęboko czymś poruszonych. aczkolwiek w stopniu bardzo różnym-od nikłego do znacznego. W części przypadków. 6-Psychiatrio. 7 łpowść emocji. poczucie związku z grupą społeczną i inne. Natomiast emocj e u j e mnę. że emocja wyraża stosunek do czegoś lub kogoś. co jest wyrazem podziału ewolucyjnego. jak i u ludzi. Ekspres j a jest zewnętrznym wyrazem stanu emocjonalnego i przejawia się w mimice. trwałości i głębokości. ale bynajmniej nie zawsze. Między innymi zmniejsza się zdolność swobodnegoi logicznego myślenia.napływające z narządów wewnętrznych. przygnębienie. Emocje głębokie skłaniają do długotrwałego działania w określonym kierunku. a w określeniu podanym na wstępie podkreśla się nawet. Emocje o dużej sile obniżają. budzą na ogół tendencję do usunięcia ich źródła. współczucie.lęk. Tak jest najczęściej. Podział ten jest oparty na niektórych podstawowych cechach stanów emocjonalnych. a kłopoty. W przypadku emocj i dodatnich. ich trwałość. wyróżnia się ewzreąyęi przedmiot emocji. Nastroje są to stany emocjonalne o nieznacznym natężeniu i stosunkowo długim okresie trwania. ale jednak nie zawsze można wyraźnie wskazać przedmiot emocji. według subiektywnej oceny. który nie zawsze jednak uzewnętrznia się w sposób łatwy do dostrzegania. Wskazanie przedmiotu emocj i nie nastręcza zwykle żadnych trudności. Zalicza się tu uczucia moralne. jednostka zwykle skłania się do podtrzymywania stanu emocjonalnego. znaku. Poprzednio wspomniano o emocjach stenicznych i astenicznych: rozróżnienie to wynika z uwzględnienia wpływu emocji na sprawność organizmu.w chorobach układu sercowanaczyniowego i oddechowego. Podział emocji jest przeprowadzany na podstawie różnych kryteriów. charakterystyczne dla człowieka. Silne emocje przebiegają ze znacznym odczynem wegetatywnym. choć nienowe. na emocje związane z popędami. zwykle w sposób wybiórczy.

to stany emocjonalne charakteryzujące się zwykle nagłym początkiem. . np. Nawiasem mówiąc. silne wzruszenie (afekt) oraz afekt patologiczny. W określeniu wzruszenia i silnego wzruszenia wskazano. jak to formułuje kodeks karny) . jest jakością odrębną. co wymaga wnikliwego rużnicowania. rozpacz. np. że oskarżony działał pod wpływem silnego wzruszenia (lub pod wpływem. Również chorobliwie podwyższony nastrój (w zespołach maniakalnych) osiąga skrajną wyrazistość. sugerują pewną ciągłość i zdają się wskazywać na zachodzące tu różnice ilościowe. radość. obniżenie nastroju jest znaczne i często utrzymuje się długo. prawie że zapomniane". tego rodzaju zachowanie w chwili przeżywania strachu świadczy o dużej odporności na stres. występujący bardzo rzadko. Częściej jednak silne wzruszenie upośledza zdolność logicznego myślenia. Wzruszenie może osiągnąć różne natężenie-od stosunkowo nieznacznego. że poszczególne cechy tego stanu przypominają wzruszenie. W stanach chorobowych. Równie ważne jest uwzględnienie stanu somatycznego. krótkim czasem trwania oraz znużeniem po ustąpieniu afektu. Silne wzruszenie nosi nazwę afektu. Afekt patologiczny należy do krótkotrwałych stanów psychotycznych stanowi więc epizod chorobowy.ogarnąć silne wzruszenie na widok brutalnie bitego dziecka. jednak różnice dotyczą nie tylko zmian ilościowych. wyraźnymi objawami wegetatywnymi oraz obniżeniem (nie dotyczącym na równi wszystkich przypadków) zdolności logicznego myślenia. obniżeniem (w części przypadków) zdolności logicznego myślenia oraz krótkim czasem trwania. mimo. Afekt charakteryzuje się nagłym początkiem. może być podstawą innej kwalifikacji prawnej czynu niż wówczas. scharakteryzowano afekt patologiczny. może czasem wskazać na faktyczną przyczynę podobnego nastroju. do bardzo WyNtTCjO. Stwierdzenie bowiem. stanem psychotycznym. Poniżej. ograniczającego zdolność kierowania swym postępowaniem. przystępując dz omówienia zaburzeń procesuw emocjonalnych.przykrości.gniew. silnego wzburzenia". Otóż nazwy dotychczas użyte. zaznaczonymi objawami wegetatywnymi. obniża tylko nieznacznie zdolność jasnego myślenia i rzeczowej oceny sytuacji. Afekty. gdy oskarżony swoim postępowaniem kierował swobodnie. Jest to stan fizjologiczny. obniżonego stężenia glukozy we krwi lub zaburzeń jelitowych prowadzi nieraz do ustalenia przyczyny nastroju pozornie bezprzedmiotowego. a nadto możliwość kontroli i pohamowania własnych czynów. tj. Klinicznie afekt patologiczny charakteryzuje się zwężeniem pola świadomości zaburzeniami o . znacznym natężeniem. Człowieka może np. Wzruszenia. Stwierdzenie np. coraz to głębsze. Tak reż jest istotnie. Podłożem afektu patologicznego jest najczęściej uszkodzenie mózgowia. strach. Ma tu istotne znaczenie w orzecznictwie sądowa-psychologicznym.wzruszenie. jednak nie we wszystkich przypadkach.nieznacznej duszności wysiłkowej. że obniżenie zdolności logicznego myślenia nie zawsze występuje wyraźnie.przez wiele miesięcy. nawet silny. przede wszystkim w zespołach depresyjnych. Afekt patologiczny. Czasem strach. Otóż takie emoje jak gniew (zwłaszcza silny) zaburzają zwykle zdolność trzeźwej i krytycznej oceny sytuacji uraz własnego działania: podzbnie oddziałuje strach. jak w przypadku odnalezienia ulubionej zabawki z dzieciństwa.

Lęk (rzadziej strach) jest niejednokrotnie wyrazem reakcji chorobowej stanowiącej objaw psychopatologiczny. i strach na widok samochodu. Należy więc do częstych objawów. Obniżony nastrój (yÓWwma) . tj. Typowy zespół depresyjny i jego odmiany omówiono w innym podrozdziale (str. jakim może być np. depresja"oznacza. Obniżony nastrój (lub inaczej obniżone samopoczucie) jest zasadniczym. jeżeli występuje jako objaw nerwicowy. Strach i lęk są emocjami. przebiega na ogół z wyraźnym odczynem wegetatywnym. w czym znajduje wyraz typowe dla afektu patologicznego działanie agresywne: 3) objawy wegetatywne bardzo silnie wyrażone: 4) krótki czas trwania: 5) silne znużenie po wygaśnięciu afektu prowadzące zwykle do snu: 6) całkowita niepamięć (lub wyspy pamięciowe) . Lęk. objaw typowy dla nerwicy lękowej. Jeżeli podwyższenie nastroju jest umiarkowane. które bywają przeżywane przez ludzi w pełni zdrowych. zwłaszcza o znacznym natężeniu. a raczej nadużywane. W części przypadków lęk. Często lęk występuje także jako jeden z objawów stanów pomrocznych. Przygnębienie nerwicowe. Lęk natomiast jest przeżywany wobec sytuacji ocenianych jako bolesne. czasem niepamięć wsteczna. ale które dopiero mogą lub mają wystąpić. mwzr) . Podwyższony nastrój (memwuu) . lecz utrzymuje się długo (osiągając wówczas zwykle mniejsze natężenie) . przede wszystkim w depresji endogennej. jako objaw psychopatologiczny. Nastrój wybitnie podwyższony. zwłaszcza jeżeli nie jesteśmy do niego przygotowani zbyt dobrze. Lęk występuje w zespołach depresyjnych i bywa nieraz. i to nie tylko stopniem: .niejako osiowym.cechach stanu pomrucznego.kłótnia. ale gwałtowność i siła działania są w rażący sposób niewspółmierne w stosunku do bodźca 2) burzliwy przebieg z silnym wyładowaniem ruchowym i często niszczeniem rzeczy znajdujących się w zasięgu ręki. Strach występuje przede wszystkim w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia. 9 Q. grzeszności i z omamami o zbliżonej treści. a więc będące objawem psychopatologicznym. objawem zespołu depresyjnego i może osiągnąć znaczną wyrazistość. Często używane. Typowe obtdw**o*1) nagły początek: afekt patologiczny występuje jako reakcja na bodziec sytuacyjny. majaczeniowych i innych zespołów zaburzeń świadomości. a zwłaszcza maniakalnych. nazywamy przygnębi e nie m. Lęk (wnozws. Przykładem lęku. W licznych przypadkach lęk sprzęga się z urojeniami prześladowczymi lub winy. wyraźnie różni się od wesołości fizjologicznej. pmor. (psychotyczny) zespół depresyjny i nie powinno być stosowane w znaczeniu przygnębienia nerwicowego lub fizjologicznego. w przypadku zespołów hipomaniakalnych. Jeżeli lęk nie stanowi krótkotrwałej reakcji. to określamy go jako stan lękowy. w odrużnieniu od strachu. są fobie. słowo. groźne lub przykre. nie wiąże się z żadną uchwytną przyczyną. to przypomina radość przejawianą przez człowieka zdrowego.. w przebiegu której spotykamy się również z gwałtownymi epizodycznymi reakcjami lękowymi. lokalizowany przez chorych w okolicy serca (pnor wwecordialir) . omówionego już poprzednio. Lęk występuje w nerwicach i chorobach psychicznych: w zaburzeniach czynnościowych. Termin ten jest stosowany również du oznaczenia obniżonego nastroju u człowieka zdrowego (przygnębienie fizjologiczne) . Na przykład lęk na myśl o decydującym egzaminie. obraza itp. Obniżenie nastroju. osiąga różny stopień. jest na ogół wyraźne i niekiedy niewspółmierne do sytuacyjnych czynników wyzwalających. endogennych i w typowo organicznych. który nagle zajeżdża nam drogę.

Podobne zaburzenie nastroju. Bilikiewicz) . Apatia bywa doznawana przez ludzi zdrowych. a przede wszystkim przejawia się dr ażi i w oś c i ą (irntubilitis) . Wdowiak. Zespoły maniakalne omówiono na str. W niektórych sprawach organicznych chory zatraca kontrolę nad reakcjami emocjonalnymi: przybierają one wówczas postać gwałtownych reakcji gniewu z podnieceniem ruchowym i słownym. jak w przypadku endogennych zmian nastroju w padaczce (T. upatrując jego pzgorszenie w obniżeniu zainteresowań i w zniechęceniu. charakterystyczne dla chorób psychicznych uwarunkowanych zmianami organicznymi. jak na to zwraca uwagę 1. a czasem nie dostosowane do sytuacji: chory np. Charakterystyczna jest w pełni krytyczna ocena zmian własnego stanu psychicznego. Zobojętnienie uczuciowe polega na zaniku uczuć wyższych. Nastrój dysforyczny jest charakterystyczny przede wszystkim dla organicznych chorób mózgu. Nastrój dysforyczny. Człowiek staje się nieczuły na sprawy i los swoich dzieci. Takie epizodyczne wyładowania nie kontrolowanego afektu noszą nazwę nietrzymania afektu (incontnenta ujfcmw) . . W przypadku marli w zachowaniu chorego uderza nie tylko wzmożony nastrój. tj.moria. dowcipkowanie.reaguje rozweseleniem na tragiczną wiadomość (pwuhwmw) lub ekspresja emocji nie jest zgodna z jej treścią (pmmumia) . Umiarkowane podwyższenie nastroju. Euforia występuje min. który ulega w pewnych okresach spłyceniu. gniewliwym".psychotyczne. pogody i beztroski. Opisany poprzednio afekt patologiczny okazuje się w części przypadków. nazywany niekiedy nastrojem. przejawiając brak krytycyzmu wobec swego stanu chorobowego. rodziców. Zobojętnienie uczuciowe (obmsio mjiecmm przy pobieżnej ocenie może przypominać apatię: zachodzą tu jednak istotne różnice. Dysforia (dvwznd) . brak dystansu i powściągania działań popędowych. chorzy przejawiają zwykle niepokój o swoje zdrowie. ale wesołkowaterozbawienie.tendencją do wygórowanych reakcji emocjonalnych. występuje również w nerwicach. skrajne podwyższenie nastroju łączy się zwykle z drażliwością. nietrzymaniem afektu u charakteropaty. Chory skarży się na przykrą zmianę nastroju. polega na obniżeniu nastroju. Chory doznaje uczucia zadowolenia. tj. Odsuwa się od nich. nosi nazwę euforii (eqphzria) . lub-przeciwnie występuje z większą wyrazistością. przejawiając-w miarę postępu choroby-coraz głębszą pustkę emocjonalną.w stwardnieniu rozsianym. i to znaczną. Apatię należy wyraźnie odróżnić od stępienia uczuciowego. Mimo skarg na zobojętnienie. Występuje w padaczce. często w postaci wybuchów gniewu i działań agresywnych. Reakcje emocjonalne są płytkie. męża. zespołach maniakalnych i schizofrenii. Chory popada w gniew z błahej przyczyny lub bez uchwytnego powodu. żony. w stanach pourazowych. w psychozach miażdżycowych. w porażeniu postępującym. Chory traci dawne zainteresowania oraz zmienia się jego stosunek do bliskich. a zarazem pewne przygnębienie i poczucie rezygnacji. Dysforia w pewnych przypadkach trwałych zaburzeń osobowości stanowi nastrój podstawowy. a również w histerii. wskazując na osłabienie dawnych zainteresowań i obniżenie chęci do działania. 92. w niedorozwoju. Apatia (qpuhia) oznacza obniżenie zainteresowań i aktywności. charakteropatii. jest charakterystycznym objawem dla guzów płatów czołowych oraz następstw mechanicznego uszkodzenia tej okolicy.

tj. tj. daleki uczuciowo wobec wielu osób i wydarzeń.zobojętnieniem uczuciowym. zachowuje na ogół dobry kontakt emocjonalny z rodziną i innymi ludźmi. może zachować zdolność do dostosowanych i względnie żywych reakcji emocjonalnych w stosunku do pojedynczych osób. znamiennym dla schizofrenii. tj. Tylko niektórzy chorzy wykazują stępienie uczuciowe uogólnione. żywość i adekwatność emocjistępienie emocjonalne". zaburzeń pamięci i orientacji. zwłaszcza typu otępiennego.proporcji syntoniczno-autystycznej. Należy jednak zauważyć. dotyczących jego obecnej sytuacji i przyszłości. a przynajmniej tak się zdarza w licznych przypadkach. że nie wszyscy psychiatrzy posługują się omawianym nazewnictwem we wskazanym znaczeniu. Zgodnie z powyższym. podobnie jak euforia oraz chwiejność emocjonalna (por. że ten sam chory. np. należącym do podstawowych objawów schizofrenii. jakie zachodzą pomiędzy zaburzeniem uczuciowości wyższej.zaleganie afektu) jest objawem typowym zwłaszcza dla charakteropatii padaczkowej. Może to być np. jest powierzchowne. podobnie jak autyzm. Lepkość emocjonalna (wscowtaw qyecaua) przejawia się nadmiernie długim trwaniem raz wzbudzonego nastroju lub stanu wzruszenia (tzw. a nieraz w chwilę potem popada w płaczliwą wesołość wobec oznak życzliwości utuczenia.ambiwalencja intelektualna (inaczej ambisentenja) lub właśnie ambiwalencja . której dotyczy. np. do muzyki. tj. Ambiwalencja (mwiuw (ewiw) oznacza dosłownie dwuwartościowość. Charakteryzując autyzm (str. wypowiedź nawiązująca do przykrych wydarzeń. do wąskiego kręgu działania. Otóż zobojętnienie uczuciowe.otępieniem uczuciowym. a słowa chorego są pozbawione przydźwięku emocjonalnego. którą uprawiał przez lata itp.wesoła. bywa niesłusznie nazywane otępieniem uczuciowym. Nastrój ten występuje na podłożu zmian organicznych. zaburzenia życia uczuciowego w schizofrenii ujęto. proponując dla niej następujące określenie: .na wspomnienie ciężkich przeżyć z okresu swej młodości. wyraźnie zmieniają nastrój. Zobojętnienie uczuciowe stanowi zarówno jakościowe. Leżąca u podstaw takiego postępowania zasada dwubiegunowości objawów schizofrenicznych odnosi się również do stępienia uczuciowego.W przypadku głębokiego stępienia uczuciowego chory obojętnieje wobec najbardziej żywotnych spraw osobistych. w postaci proporcji. na nazbyt łatwym przechodzeniu nastroju podwyższonego w obniżony i przeciwnie. w przeciwieństwie do osoby chorej na schizofrenię. wręcz pozorne. właściwego wypowiedziom ludzi zdrowych. Polega na patologicznej zmienności nastroju. Chory często rozrzewnia się. a tępym nastrojem organików. dlatego ten sam termin nie wskazuje na dziedzinę. objaw osiowy schizofrenii. mimo obniżonej sprawności intelektualnej. Tak więc podobieństwo między apatią a zobojętnieniem uczuciowym. Częściej życie uczuciowe schizofrenika ulega stępieniu w sposób wybiórczy.niżej) . Chory przejawiający otępienie uczuciowe. Błahe czynniki sytuacyjne.72) nawiązano do zagadnienia wybiórczości patologii w schizofrenii i ujęto go w postaci wymiaru.otępienie uczuciowe (dememia qjecmw) . którą pustka uczuciowa dzieli od otoczenia. Ambiwalencja emocjonalna. obojętny wobec spraw o dużym znaczeniu dla jego własnej sytuacji. Od zobojętnienia uczuciowego należy też odróżnić tępy nastrój organików. Starano się ukazać różnice. To znaczy. Chwiejność emocjonalna (lalilmzs qjecmw) jest objawem charakterystycznym dla zespołu psychoorganicznego. pokrzepiająca uwaga lub. jak i ilościowe zaburzenie życia uczuciowego.

np. że ambirendenję można zamiennie nazywać ambiwalencją dążenia.występowanie sprzecznych emocji. Obniżenie aktywności jest charakterystycznym zbjawem zespołów depresyjnych u różnej etiologii. woli". zwłaszcza w neurastenii. dla podkreślenia bliskości wymienionych objawów.emocjonalna. jak i depresyjnego (i innego) . Zaburzenia aktywności i działań ruchowych. jak wiadome (por. Obniżenie aktywności Mvpzmiw) . termin. Chory np. uporządkowane i wytrwałe dążenie dc określonego celu". która-jak wierzy-zestala zgładzona. choć termin ten na ogół nie jest używany. Zgodnie z powyższym.przede wszystkim spowolnieniei zahamowanie ruchowe oraz niepokój ruchowy. Inną postacią zaburzeń aktywności (oprócz obniżenia i podwyższenia) jest typowe dla schizofrenii.kogoś dostrzega i już dań idzie. Zaburzenia aktywności.przejawiające się klinicznie nikłą aktywnością (napędem) ale ponadto zobojętnieniem. ale nie wyłącznie. bywają określane jako zespół apatyczna-ab u I i c z y. oznacza obniżenie zainteresowań. m in.boleje nad stratą żony.psychopatii typu psychastenicznego i astenoidii. lecz zatrzymuje się i szybko oddala. tj. będąc wyrazem rozszczepienia czynności psychicznych. występowanie sprzecznych dążeń.pożądania i niechęci. Apatię stwierdzamy w nerwicach. nazywane ambitendencją. nie wyzbywając się jednak podstawowego obniżonego nastroju. a także dla niektórych postaci zcjściowych (ubytkowych) tej psychozy.w przypadkach senności patologicznej różnego pochodzenia. zarówno katatonicznego. jest również charakterystyczne dla schizofrenii. Czasem powoli zmniejszająca się aktywność jest początkowym objawem zespołu depresyjnego. gdyż w stanie maniakalnym występuje bezładny niepokój. zwłaszcza dla schizofrenii prostej. Spowolnienie lub zahamowanie ruchowe jest objawem znamiennym dla typowego zespołu . Aktywne działanie oznacza świadome. a zarazem wita ją z oznakami pewnej radości. Zahamowanie ruchowe jest charakterystycznym objawem osłupienia. tj. Z tego yczględu może być rozpatrywana zarówno jako przejaw zaburzeń procesów emocjonalnych. uporządkowane i wytrwałe dążenie do określonego celu. Chory np. ambiwalencja"jest uzupełniony przez dodanie właściwego przymiotnika. Poniżej omówiono zaburzenia ruchu. Apatia. Ambiwalencja emocjonalna występuje przede wszystkim w niektórych przypadkach schizofrenii. Spowolnienie i zahamowanie ruchowe występuje głównie w zespołach depresyjnych. a nie. Zespół ren występuje w niektórych chorobach organicznych mózgu. W psychologii tradycyjnej traktuje się aktywność jako przejaw.843. Podwyższenie aktywności Mvpennwia) jest charakterystyczne głównie dla płytkich stanów hipomaniakalnych. Ambitendencja wyraża więc rozszczepienie aktywności. Wydaje się. Obniżenie aktywności. Nla przykład spowolnienie ruchowe stwierdza się m in. a więc u przeciwnym znaku. jak i aktywności człowieka. nastroju i aktywności. m in. aczkolwiek innego pzchodzenia. tj. mimo pewnych odmienności rozwoju i cech obrazu klinicznego. Ambitendenja bliska jest ambiwalencji intelektualnej oraz ambiwalencji emocjonalnej. Obniżenie aktywności bywu reż względnie trwałą cechą właściwą niektórym postaciom zaburzeń osobowości.w guzach i niekiedy jako następstwo mechanicznego uszkodzenia mózgu.str. Zbliżone zmiany.

co jest wyrazem tzw. że niektóre zespoły depresyjne przebiegają z niepokojem ruchowym. z podkurczoną nogą itp.przy ruchach biernych. czynami agresywnymi. nazywanym również sztywnym. a negatywizm przybiera inną postać. stale takich samych czynności ruchowych. W części przypadków następuje nagłe rozhamowanie w postaci gwałtownego zrywu ruchowego (eapms cmatcmcus) . ale również poza tym stanem i bez związku z nim. W osłupieniu efektorycznym chorzy przejawiają n eg aty w i zm c z y n ny. W osłupieniu tym. Chorzy zmieniają pozycję. wiedzie w niektórych przypadkach do zupełnego zahamowania ruchowego i mutyzmu. Wiadomo bowiem. mtoksykacyjnymilub jako osłupienie psychogenne. Napięcie mięśniowe jest wyraźnie wzmożone. chodzą wolno.takiego. zwłaszcza endogennej. Osłupienie. Spowolnienie ruchowe w depresji. w odróżnieniu od tego objawu. a chorzy trwają wiele godzin w jednej pozycji. tj. zwrócono uwagę prawie wyłącznie na zaburzenia ruchu i to przede wszystkim o typie spowolnienia lub zahamowania. aczkolwiek najbardziej charakterystyczne dla schizofrenii katatonicznej. i przeciwstawia się zmianie położenia ciała. że zahamowanie ruchowe pojawia się nagle (pełne osłupienie może rozwinąć się w ciągu jednego dnia) i osiąga szczególną głębokość w osłupieniu efektorycznym. Podając powyżej fragmentaryczną charakterystykę zespołu depresyjnego oraz osłupienia. na polecenie otwarcia oczu. Czasem epizody podniecenia przerywają jedynie na krótko stan osłupienia. próbą wyskoczenia przez okno itp. chorzy nieraz przez długie dni lub tygodnie pozostają w całkowitym bezruchu. Polega on na aktywnym przeciwstawianiu się: jeżeli ujmujemy dłoń chorego. Przy próbie przeprowadzenia z miejsca na miejsce chory stawia opór.do stanu osłupienia depresyjnego (swzzr meimcłclicar) . nieraz silny. Jest to negatywizm bierny. Do objawów spostrzeganych zaliczamy m. Pogłębiający się stan depresyjny.łożnicą. który wyraża się bezładną ucieczką z oznakami strachu. W pozycji leżącej chorzy zwykle utrzymują głowę nad poduszką (objaw poduszki powietrznej) .gibkości lub giętkości woskowej (ńeailiYmrcerem. Ruchy chorych stają się powolne.depresyjnego. Po pokonaniu oporu chory utrzymuje długo kończynę w nadanej pozyji. Stereotypie ruchowe polegają na wielokrotnym. jak kołysanie się. w porażeniu postępującym. występuje również w chorobie afektywnej. sprawiają wrażenie czynności wykonywanych z dużym wysiłkiem.in. Spowolnienie ruchowe nie osiąga na ogół pewnego zahamowania. Znaczne spowolnienie lub zahamowanie ruchowe występuje również jako objaw charakterystyczny osłupienia katatonicznego (rmzzr cmwzmcws) . chory nie spełnia kierowanych do niego poleceń. wybuchem gniewu. zaciska powieki. Nieco inne zaburzenia ruchu występują w osłupieniu receptorycznym (onejroidalnym. Nie stwierdza się wzmożonego napięcia mięśniowego. Z tą m in. ociężale. Czasem jednak. lub osuwa się bezwładnie. często niefizjologicznej-dziwnie pochyleni. napotykamy elastyczny opór. a w przypadku giętko i ci pseudowoskowej (ńeaibiliwr zwewdzcerew) . jaki najczęściej występuje w przebiegu choroby afektywnej. monotonnym wykonywaniu prostych. czasem w psychozach wywołanych czynnikami infekcyjnymi. wiotkim) . Zaburzenia ruchu (wyjąwszy różne formy pobudzenia uwzględnione poniżej) występują w przypadkach niezbyt głębokiego osłupienia. tj. pogłębia się stopniowo. Przy próbie zgięcia kończyny. z coraz znaczniejszym spowolnieniem. Osłupienie katatoniczne często ustępuje z godziny na godzinę. poruszają się. echopraksję i echomimię. kończyna stosunkowo szybko wraca do poprzedniej pozycji. wysuwanie i chowanie języka. postukiwanie . to on cofa ją. tj. Należy też wymienić zmanierowanie ruchowe oraz natręctwa ruchowe.: stereotypie ruchowe.

jakby rozpierał go nadmiar energii. Chory krząta się. jak również w hiperkinetycznej postaci tej psychozy. Po wygaśnięciu niepokoju może pojawić się ponownie i nagle gwałtowny zryw ruchowy (rqpur . kręcą się szybko. "szałowym podnieceniem maniakalnym"Niepokój ruchowy (i słowny) może również wystąpić w depresji (melmdoliawgitdu) . W rzadkich przypadkach podobne stany epizodycznego podniecenia psychoruchowego pojawiają się niespodziewanie u chorych pogrążonych dotąd w osłupieniu depresyjnym. co ma miejsce w pojedynczych przypadkach depresji cyklofrenicznej. jeden za drugim. w schizzlrenii (szczególnie w postaci katatonicznej i hebefreniczncj) . W okresach krańcowego podniecenia chorzy drą na sobie ubranie. w okresach mniejszego niepokoju ruchowego. ale w miarę narastania niepokoju zatraca możliwość wykonywania czynności powiązanych. Pobudzenie ruchowe osiąga różny stopień i występuje w bardzo wielu chorobach psychicznych. Wymienione objawy (a również echolalia.wyniosłość i lekceważenie. niszczą przedmioty znajdujące się w ich zasięgu. zwłaszcza w sposób jakby zautomatyzowany i po wiele razy. polega na wykonywaniu dziwacznych czynności ruchowych. W stanie podniecenia maniakalnego chorzy biegają. maniakalnym bywa nazywane. Zmanierowanie ruchowe. zwłaszcza w dawnym piśmiennictwie psychiatrycznym. ni dziwaczną tajemniczość lub np. która nareszcie znalazła ujście w działaniach ruchowych-jakichkolwiek. W płytkim stanie hipomaniakalnym poszczególne działania ruchowe układają się zwykle w ukierunkowaną całość. również w zespołach jakościowych zaburzeń świadomości o różnej etiologii. okaleczają się. Podniecenie ruchowe spostrzegamy w części przypadków niedorozwoju. 'hory wykonuje ruchy szybko. chodząc wykonuje osobliwe wspóhuchy i też przybiera postawę wyrażającą ni to głęboki namysł. osiągając znaczne natężenie (rqpwr melmclolicar) .powtarzanie słów i zdań wypowiadanych przez inne osoby) występują najczęściej w schizofrenii katatonicznej i to zarówno w trakcie utrzymywania się płytkiego stuporu. 68. Czasem podniecenie ruchowe i słowne narasta gwałtownie. tj.palcami po stole itp. Natręctwa ruchowe omówiono na str. Jeżeli chory naśladuje czyjeś ruchy. 'hory zachowuje się tak. a zwłaszcza w cyklofrenii. Cechą charakterystyczną pobudzenia ruchowego w zespole maniakalnym jest jego stopniowe narastanie. w niektórych psychozach alkoholowych i starczych. Skrajne podniecenie psychoruchowe w zespole. Przy pobudzeniu mniej gwałtownym chorzy przejawiają niepokój przede wszystkim w obrębie łóżka lub wykonują działania ruchowe przypominające nieco zborne zachowanie człowieka zdrowego. to zachowanie takie nazywamy echopraksj ą. a znacznie częściej w zespołach depresyjnych psychoz przedstarczych. Vderza znamienna dla tych stanów dążność do chaotycznych wyładowań ruchowych. typowe dla schizofrenii. dyryguje. chwytają przedmioty. rzucają się na innych. co przypomina ruchy taneczne. gestykulacja wyrazista. byle gwałtownych i wyczerpujących. krzyczą. Mimika chorego jest żywa. pomaga. a także w niektórych postaciach charakteropatii. Inny obraz zaburzeń ruchowych niż w zespole maniakalnym spostrzegamy w podnieceniu katatonicznym. Naśladowanie mimiki nosi nazwę ecAomimW. Na przykład chory przed podaniem ręki zatacza nią szeroki łuk.

Paragnomen. bądź skacze do studni. ale niezbyt często. Zaburzenia popędu płciowego przejawiają się-ujmując najogólniej-obniżeniem popędu lub wzmożeniem. Epizody tego rodzaju występują u charakteropatów (zwłaszcza w tzw. na nacinaniu skóry. powstającezwykle na podłożu zmian organicznych mózgu i zwłaszcza.zespołem maniakalnym.j ad to w st re 1 u p syc h i c z n e g o (awzreaiw memwis r. również u osób niedorozwiniętych umysłowo. Cechą wspólną różnych działań popędowych (uctones impu (siwe) jest trudność lub niemożność pohamowania działania. To samo należy powiedzieć o popędzie do wędrowań i a (poriomania) oraz c popędzie do kradzieży (kleptomania) . Nie są tu ani. gdy pacjent odzyskuje krytyczny wgląd w przebyty okres chorobowy i przeżywa lęk przed nawrotem choroby. tj. uszkadzaniu naczyń krwionośnych i łykaniu ostrych przedmiotów. określanych zwykle jako działania popędowe (dcacwes imzwsime) . często agresywnego wobec otoczenia lub skierowanego przeciwko sobie. nakazujących targnięcie się na życie.samookaleczeń polegających mJn. należy wyraźnie odrćżnić parągnumen opisany przez E.krótkotrwałe zaburzenie zachowania uderzające nagłością pojawienia się. lub inaczej wctic ywwe*zr eayiecamcwem. aby zaczerpnąć w ren sposób wody itp. tj. manie". występujące w padaczce czy w pojedynczych przypadkach schizofrenii. Istotne znaczenie kliniczne mają. cyklofrenii. epilewicws i rqpws mcoAoYcar. w przebiegu schizofrenii. scharakteryzowanych dotychczas. dochodzi stosunkowo często u osób o nieprawidłowo ukształtowanej osobowości.weruosw) . ani zsobne choroby. Brzezickiego (19521. Z możliwością popełnienia samobójstwa należy liczyć się również w zespołach depresyjnych oraz w przebiegu nagłych stanów podniecenia psychoruchowego. a przebiegającego z objawami silnego podniecenia. melmc*zlicus. Z przedstawioną poprzednio treścią wiąże się pośrednio zagadnienie zaburzeń czynności popędowych oraz epizodycznych zaburzeń zachowania. zaburzeniem jego ukierunkowania i spaczeniem sposobu zaspokajania. Do czynów tego rodzaju. Skrótowe ujęcie psychopatologii ogólnej nie pozwala na rozwinięcie tego zagadnienia: podano jedynie wycinkowe informacje. tj. Na przykład człowiek niespodziewanie usiłuje ugodzić siekierą kogoś ze swegz otoczenia lub wyrzucić dziecko przez okno. Te epizodyczne stany podniecenia kryją w sobie również niebezpieczeństwo samookaleczenia. Samobójstwo bywa też popełniane przez chorych na schizofrenię (lub inne choroby psychiczne) w okresie poprawy. lecz zaburzenia epizodyczne. pod którą kryje się skąpoobjawowaschizofrenia prosta. nierzadko jednak zespół ten okazuje się maską. Jadłowstręt psychiczny bywa psychupochodny. przejawia się różnie. Zaburzenia czynności popędowych wyrażają się m in. a przede wszystkim brakiem zrozumiałego związku z osobowością człowieka i jego dotychczasową linią życiową. Do działań impulsywnych zalicza się także tzw. określanych jako raptu cmaomcar.cmmmcaj.wzmożeniem lub obniżeniem łaknienia oraz spaczeniem sposobu zaspokajania głodu. Zaburzenia popędu samozachowawczego znajdują wyraz w tend cnej ach i zamachach samobójczych. nie jest wyrazem spiętrzenia afektu i przebiega bez oznak . co należy podkreślić. Od działań popędowych. mimo że nie jest oczywiście. manią". niezbyt zresztą częste. Paragnomen. przypadki tzw.charakteropatii padaczkowej) .popęd do podpalania. a więc działanie wbrew oczekiwaniu. Chorzy czasem popełniają samobójstwo z pobudek urojeniowych lub pod wpływem omamów imperatywnych. stwierdzane zwłaszcza u dziewcząt w okresie pokwitania. który zachowad dawną nazwę piromania.

. polegająca na spłyceniu objawów depresji i zmniejszeniu spowolnieniaruchowego.psychozach inwolucyjnych oraz w psychozach przedstarczych i starczych. pojawiającymi się u chorego cierpiącego od dawna na schizofrenię. depresja przybiera inny obraz. zwłaszcza lęk. którą zawsze należy brać pod uwagę w odniesieniu do chorego w stanie depresyjnym. ustępuje nagle wśród objawów gwałtownego podniecenia (rwzmwme lanc holicuą. by skoczyć na ulicę. może na wiele dmi lub tygodni poprzedzić rozwój schizofrenii. Dlatego też poprawa. stwierdza się mJn. zdając się wynikać z pobudek myślowych. i na tym mJn. Zespoły depresyjne wykazują dość znaczne rćżnice. Zespół depresyjny o umiarkowanej głębokości nazywamy zespołem subdepres yj ny m. dezrewo) . Oprócz obniżenia nastroju występuje pobudzenie ruchowe. Niebezpieczeństwo wiąże się z zachowaniem pewnej zdolności du działań ruchowych. Poniżej dokonano przeglądu wielu innych zespołów psychopatologicznych o rożnej symptmatclogii.wzruszenia. w miarę pogłębiania się depresji. Obraz kliniczny zespołu depresyjnego wykazuje dość często nie tylko trzy podstawowe objawy. hipochondryczne. a występujący najczęściej w przebiegu choroby afektywnej. szczególnie poniżenia. który w części przypadków występuje z dużą wyrazistością. W jednym z poprzednich podrozdziałćw omówiono zespoły zaburzeń świadomości. co dotyczy około 7'%przypadków tej psychozy. określany niekiedy jako typowy. tym bardziej że chorzy zwykle ukrywają przed otoczeniem ewentualne zamiary samobójcze. Zespół depresyjny z pobudzeniem ruchowym i słownym (melancw (ja agituw) . a również osłupienie depresyjne. Bywa więc czasem zwiastunem tej choroby. Zależnie od głębokości zespołu depresyjnego poszczególne objawy występują z różną wyrazistością. czasem w schizofrenii. Zahamowanie myślenia (czego dostrzegalnym przejawem jest mutyzm) i zahamowanie ruchowe stanowią charakterystyczne objawy o stu pi e ni a dep re s yj n ego (rwpzr melancholio u: ) . upośledzenia. Zespół ten bywa również nazywany depresją prostą. musi być oceniana z całą wnikliwością i ostrożnością. składają się następujące objawy: 1) obniżenie nastroju (samopoczucia) 2) spowolnienie toku myślenia: 3) spowolnienie ruchowe. Zespól depresyjny (wmdmmw deywcxwwow. Depresję.właśnie zespołu subdepresyjnego. W odróżnieniu od opisanego powyżej zespołu. tj. poza chorobą afektywną. W sporadycznych przypadkach zespół depresyjny. A zatem stanu określanego jako paragnomen nie należy mylić z niespodziewanymi czy agresywnymi działaniami impulsywnymi. jak i ich nasilenia. które dotyczą zarówno rzdzaju objawów. Możliwość popełnienia samobójstwa. typowego". w niektórych przypadkach. urojenia. grzesznoici. np. zwłaszcza w przebiegu psychoz przedstarczych. zamieszczając informacje wyłącznie o zespołach podstawowych. nie wiedzieć czemu. dotyczy zwłaszcza depresji mniej głębokiej. tek myślenia oraz ruchy chorego ulegają coraz to wyraźniejszemu zwolnieniu. a który nagle. w tzw.rzuca się do okna. polega doniosłość spostrzeżeń Brzezickiego. Na zespół depresyjny. winy. starczych i tzw. Zespół depresyjny stanowi również jedną z postaci psychoz reaktywnych. Melmclz (ja wgiww charakteryzuje się zwykle obecnością lęku.inwolucyjnych. Zazwyczaj. ale również inne. Lęk jest szczególnie charakterystyczny dla depresji endogennej. Otóż paragnomen. Podstawowe zespoły psychopatologiczne i uwagi ogólne o ustaleniu rozpoznania.

Do tej grupy zostały zaliczone przypadki depresji zamaskowanej. trwożliwego oczekiwania. bicie serca. Biegają. zawierają również przygodne znajomości. niekiedy znacznie nasilonych. zaburzenia miesiączkowania. krzyczą. Zespól maniakalny Gmdroma mamacwz. Chorzy zgłaszają skargi na dolegliwości somatyczne (np. dzięki którym można stwierdzić. w których dominuje przewlekła postać lęku z uczuciem napięcia. W stanie maniakalnym chorzy przejawiają skrajne pobudzenie ruchowe i słowne. Ze względu jednak na obniżony krytycyzm i brak poczucia choroby popełniają często czyny nierozważne. Dominują natomiast zaburzenia wegetatywne. Nastrój chorych jest podwyższony. zagrożenia. zachodzi zrozumiała konieczność przeprowadzenia wnikliwych badań. W tym podnieceniu maniakalnym zatraca się możliwość wykonania czynności powiązanych.str. nie stanowi objawu wiodącego. E. Podejmują pochopnie decyzje dotyczące np. obniżenie aktywności. W zespole hipomaniakalnym chory robi czasem na otoczeniu wrażenie przede wszystkim osoby nadmiernie wesołej i aktywnej. poczucie obniżonej sprawności psychofizycznej. niekiedy również w schizofrenii. zbliżony nieco do zespołu neurastenicznego (szybkie wyczerpywanie się. zaburzenia jelitowe.bóle w okolicy serca. Objawy zespołu tx 1) podwyższenie nastroju (samopoczuciak 2) przyspieszenie toku myślenia aż do gonitwy myślowej 3) pobudzenie ruchowe. bezsenność. przejawów zaburzeń rytmów biologicznych. uwzględniający genezę wiodących objawów maskujących: Zespół subdepresyjny o cechach depresji prostej. przed przystąpieniem do ewentualnego podawania środków przeciwdepresyjnych. względnie u lekarzy innych specjalności. niepokój. Rodzaj dolegliwości skłania chorego do szukania pomocy przede wszystkim u lekarzy chorób wewnętrznych. niepożądaną ciążą. a nie u psychiatry. ryzykowne. Nie zgłaszają natomiast skarg na depresję ani w pz (ocznym. . Rozległa grupa piąta obejmuje różne zespoły bólowe oraz zaburzenia psychosomatyczne. Chorzy istotnie wykazują w tych stanach dużo przedsiębiorczości i przebojowości. W takim przypadku dochodzi do częstych konfliktów z otoczeniem.ze strony układu sercowa-naczyniowego i pokarmowego. cz może stwarzać istotne trudności diagnostyczne.przede wszystkim w psychozach wieku późnego oraz w porażeniu postępującym (w postaci ekspansywnej tej choroby) . W przypadku podejrzewania depresji zamaskowanej. odczuwane zwykle przez chorego i relacjonowane jaku głęboki smutek. tj. zaburzenia wegetatywne) . S. wykonują ruchy taneczne. m in. W niektórych przypadkach depresji obniżenie nastroju. nieokreślony niepokój. co grozi nadużyciami seksualnymi. zwłaszcza rytmu TU I O/UWUUd. bóle głowy) oraz na poczucie ogólnego znużenia. Pużyński proponuje następujący podział depresji maskowanych. W niektórych przypadkach lęk przybiera postać agorafobii (por. że pacjent istotnie nie cierpi na chorobę somdr*czną. Depresja zamaskowana.69) lub też na plan pierwszy wysuwają się natręctwa. w której objaw wiodący stanowi obniżenie napędu ruchowego lub też stwierdza się wyraźne zahamowanie w sferze psychicznej. W tej grupie obraz kliniczny wiąże się z dominowaniem.kupna. ale przede wszystkim drażliwy (tzw. zarażeniem chorobą weneryczną. sprzedaży. ani w psychopatologicznym znaczeniu tego słowa.gniewna mania) . zmiany pracy. niepokojem psychicznym i ruchowym.Depresja zamaskowana depresja bez depresji" (dezre rriz swz dezrewiznelwwerz Dezrewzw) . mania) stanowi fazę maniakalną choroby afektywnej oraz występuje w psychozach organicznych.

Ich wspólną cechą są zaburzenia ze strony napędu psychoruchowego. podany jako synonim zespołu maniakalnego. niekiedy-zniżając własny głos do szeptu-możemy od niego uzyskać więcej informacji. można zauważyć typowe zaburzenia wegetatywne: sinica kończyn. drażliwy. wymaga z całą pewnością różnicowania z opisaną wyżej manią. bardzo płytka mania". . siedzi lub stoi bezczynnie. nie podporządkowują się żadnej dyscyplinie. zaczyna nagle zdradzać dziwactwa. W zespole hipokinetycznym napęd jest obniżony. rozszerzenie. kpiarskie. swoją czystość i potrzeby fizjologiczne. co powoduje wysuszenie rogówek. dużo mówią. bezczelny. zachowanie chorych jest dziwaczne i niezrozumiałe. nazywamy osłupieniem (smpor) . która dotąd zachowywała się bez zarzutu. osób starszych. śmiać się bez powodu. Zanika potrzeba dbałości o higienę. śmieją się lub płaczą. Są hałaśliwi. przełożonych. bez wyrazu. często wielkościowe. Wypowiadane przez chorego rozmaitej treści urojenia. drą na sobie ubranie. Urojenia i omamy znajdują się na dalszym planie. świadczą o urojeniowej ocenie sytuacji. Tok myślenia wykazuje znaczny stopień rozkojarzenia. Chory staje się nietaktowny.Płytkie stany hipomaniakalne (lub po prostu chorobliwie podwyższony nastrój) bywają czasem niesłusznie określane słowem euforia. a później znaczne zwężenie źrenic. polegających na rozpoznawaniu zespołu depresyjnego) . obłożenie języka. Termin. obojętny albo ambiwalentny. jest używany wyłącznie w tym znaczeniu. dokonują samookaleczeń. przybierać niepoważne pozy. przestaje się odżywiać i pojawia się akineza. zaburzenia miesiączkowania. niestałe. rzadkie mruganie powiek. należący do grupy psychoz schizofrenicznych. co stan maniakalny. w którym chory popada w uporczywe milczenie. Stan. ale nie w stosunku do porunnej postaci fazy maniakalnej choroby afektywnej. nosa i uszu. suchość błon śluzowych jamy ustnej lub ślinotok. gruboskórny. Chory mówi cicho. mania". Osoba. nie ma w nich nawet śladu dążenia do ich usystematyzowania.w stwardnieniu rozsianym lub w pląsawicy Hunringtona. Obserwuje się znaczną agresywność: chorzy rzucają przedmiotami. Nastrój bywa przygnębiony (staje się to niekiedy źródłem pomyłek diagnostycznych. natomiast terminem tym nie należy w żadnym razie określać urojeń. są niedorzeczne. niespójne logicznie. niekonsekwentne. Mania znaczy tyle. polegający na naśladowaniu dziecka zachowaniem i mową. Zespół katatoniczny występuje w dwóch postaciach: hipokinetycznej (akinetycznej) i hiperkinetycznej. Jego mimika staje się sztywna. lecz umiarkowane podwyższenie nastroju uwarunkowane zmianami organicznymi mózgu. przy czym ich wypowiedzi są wybitnie rozkojarzone. poprzez wszystkie stopnie. Zespół hebefericzny. bezładne. Typowym objawem jest puerylizm. Zachowanie jest nacechowane brakiem poczucia dystansu w stosunku do rodziców. nie poddaje się modulacji. Kary lub groźby nie robią na nim wrażenia. zmniejszenie masy ciała. Nie jest to jednak. nachalny. W zespole hiperkinetycznym następuje znaczne wzmożenie napędu ruchowego. przypalają niekiedy papierosami skórę. okazywać zachowanie krnąbrne. Na pytania odpowiada po dłuższym milczeniu (mutyzm) . aż do zupełnego zaniku. błazeńskie. niszczą wszystko dookoła. Gdy zespół ten utrzymuje się przez dłuższy czas. Dlatego mówimy o euforii np. Chory nie może nadążyć z wykonywaniem obowiązków (bradykineza) .

w porażeniu postępującym (stupor poru (mens) . według tradycyjnej interpretacji neurofizjologicznej.osłupienie efektoryczne i receptoryczne. W zmianach płytszych chory czasem odpowiada powoli pojedynczymi słowami lub spełnia polecenia. Chory więc słyszy. Po ustąpieniu osłupienia chory nie pamięta minionego okresu lub jest zachowana jedynie pamięć fragmentaryczna-urywkowe wspomnienia dziwacznego snu. tj. omijają inne osoby i sprzęty. przechodząc czasem w stan podniecenia katatonicznego. zagubionych jakby zaczarowanych. Stany osłupienia. oprócz psychoz schizofrenicznych. Halucynoza lub omamica (Adacmzw) jest zespołem przebiegającym z omamami jako objawem dominującym. Występują zaburzenia świadomości w postaci zbliżonej do zespołu onejroidalnego. stereotypie ruchowe i słowne. urojeniowe. Osłupienie występuje najczęściej w schizofrenii katatonicznej. które nie osiąga na ogół stopnia pełnego zahamowania. należą jeszcze inne objawy. Długotrwałe pozostawanie w jednej pozycji wywołuje obrzęki. lub stoją na jednej nodze. czynne. Do obrazu klinicznego. sztywne) przejawia się zahamowaniem ruchowym przy zachowanej zdolności odbierania bodźców. echomimia. Chorzy poruszają się powoli. W głębokim osłupieniu występuje całkowity mutyzmi bezruch. słuchowymi i z urojeniami. bierne. Osłupienie (swpor) jest zespołem.echolalia. często niefiz (alogicznej. jako skrajne pagłębienie depresji (wwzor melancholicar) .dziwacznie przegięci. Chory spowalniały może w stanie osłupienia katatonicznego przejawić nagle pobudzenie i dokonać czynu gwałtownego (raptus cmmzmcas) . w typowych przypadkach. również jako osłupienie psychopochodne (wzcr rewcmuj. . obejmuje przede wszystkim analizator kinestetyczna-ruchowy) . . wykonując niektóre ruchy. którzy nie pojmują. Osłupienie katatoniczne na ogół rozwija się szybko i nagle ustępuje. Często występuje negatywizm bierny. Chorzy sprawiają wrażenie ludzi całkowicie zdezorientowanych. U chorych leżących występuje zwykle objaw poduszki powietrznej. w psychozach spowodowanych czynnikami infekcyjnymi i intoksykacyjnymi. O sł u p i en i e re c ep tory c zn e (oncjroidalne. Uwzględniając całokształt obrazu klinicznego osłupienia katatonicznego (swpzr cmwzmcws) . ale nie jest zdolny do działań ruchowych (hamowanie ochronne. z omamami wzrokowymi. Napięcie mięśniowe jest wzmzżone. Cierpi na tym również kontakt uczuciowy. który charakteryzuje się przede wszystkim zahamowaniem lub znacznym spowolnieniem ruchowym. co się z nimi i wokół nich dzieje. giętkość woskową lub pseuduwoskową oraz negatywizm czynny. Po ustąpieniu stanu zahamowania chory na ogół pamięta zachowanie otoczenia i własne doznania z zakresu choroby. zwłaszcza płytszego. wyróżnia się dwie jego postacie. doznaje bólu. echopraksja. Między obydwiema postaciami zespołu katatonicznego są możliwe stany przejściowe. wiotkie) charakteryzuje się spowulnieniem ruchowym. snują się"po sali. Osłupienie efektoryczne (anergiczne. np. Natomiast prawie całkowicie zanika kontakt chorego z otoczeniem. Stwierdza się ponadto. występują w przebiegu choroby afektywnej. Chorzy często pozostają przez długie godziny w jednej pozycji.Nawiązanie z nimi łączności intelektualnej jest znacznie utrudnione. tj. wstają z łóżka. Słowa kierowane do chorego nie są przez niego odbierane. Napięcie mięśniowe nie jest wzmożone (osłupienie wiotkie) . widzi.

zwykle usystematyzowane i całkowicie niepodatne na perswazję.lęk przed pasożytami. wyodrębniony ze złożonego obrazu psychopatologicznego. W niektórych przypadkach wraz z urojeniami oraz omamami li pseudohalucynacjami) występują objawy stanu depresyjnego (zespół paranoidalna-depresyjny) . występuje zwłaszcza w halucynozie alkoholowej. odnoszącej. choroby wątroby. Jako osobną postać. nieznanej siły) . wielkościowej. na który składają się pseudohalucynacjeoraz urojenia owładnięcia. str.automatyzm psychiczny. Istotna rola patogenetyczna przypada organicznemu uszkodzeniu mózgu (np. robaczki". aby określenia. Sporadyczne przypadki przewlekłej halucynozy dotykowej są zespołami parafrenicznymi.w rzadkiej psychozie. niektóre niedokrwistości. Na podstawowe objawy tego zespołu składają się urojenia. którym towarzyszą zwykle złudzenia. że pod skórą poruszają się owady. określonej przez Kraepelina nazwą pwrmcia mjacwmcrw. Halucynoza bywa uwarunkowana czynnikami mtoksykacyjnymi oraz infekcyjnymi. zespół paranoiczny"używamy wówczas. tj. Zespół parafreniczny występuje w parafrenii. które przebiegają z urojeniami o cechach dość wyraźnej sysrematyzacj i. a obecność omamów dotykowych jest jedynie hipotetyczna. a zwłaszcza świądu i innych dolegliwości uwarunkowanych zmianami skórnymi w przebiegu różnych chorób somatycznych (cukrzyca. smakowe lub dotykowe. względnie prześladowcze i odnoszące. rzadziej wielkościowe) zraz omamy (zwykle słuchowe. to zespół bardzo rządku występujący. Tak zwana przewlekła halucynoza dotykowa Bersa i Ćonrada. zmiany miażdżycowe) . gdy chcemy podkreślić. a nawet wyłącznie. które w pustaci myśli wnikają do jego głowy i czuje się zarazem owładnięty tą zewnętrzną siłą.ób) . Zespól paranoiczny charakteryzuje się zwanymi. Chory z niewzruszonym przekonaniem stwierdza. mrówki"maleńkie zwierzątka"itp. hipowitaminozy. a więc naporu obcych myśli (por. na którą składają się omamy dotykowe oraz urojenia pasożytniczej choroby skóry. Nieco częściej występują urojenia pasożytniczej choroby skóry. odczyny uczuleniowe i inne) . Urojenia te w większości przypadków stanowią urojeniową interpretację doznań fizjologicznych. rzadziej innej. oraz słowne omamy słuchowe-znacznie rzadziej omamy węchowe. Lęk. najczęściej prześladowcze. a przede wszystkim urojenia prześladowcze powiązane treścią z omamami. lecz proces psychotyczny przejawiający się usystematyzowanymi urojeniami jako objawem wiodącym. jednak już w pojęciu pseudohalucynacji . występującą sporadycznie. Zespół ten bywa też określany jako wspó (występowanie pseudo halucynacji oraz mantzmu. usystematyzowanymi urojeniami treści prześladowczej. i w psychozach wieku późnego. Chory słyszy podszepty (szatana. Podobna bliskość dotyczy zespołu parafrenicznego i tych przypadków omamicy alkoholowej. wyróżnia się halucynozę kiłową Flauta.Są tu najczęściej omamy słuchowe. w stosunku do psychozy schizofrenicznej. Zespól paralreniczny (wmdroma purmhrenicwn) obejmuje głównie dwa objawy: usystematyzowane urojenia (prześladowcze. Od urojeń pasożytniczej choroby skóry odróżniany parazytofobię. nieraz strach o znacznym natężeniu. że mamy na myśli nie jeden objaw (którymi są urojenia paranoiczne) . czasem w psychozach schizofrenicznych. Urojenia pasożytniczej choroby skóry występują w przebiegu psychoz inwolucyjnychoraz psychoz przedstarczych. ale również czuciowe. zaznacza się jednak tendencja. Zespół Kandinskiego i Clerambaulta.zanik tkanki mózgowej. tj. węchowe i inne) . Zespól paranoidalny (zespół urojeniowo-omamowy) . Zespół urojeniowo-omamowy może występować w różnych psychozach. zespół paranoidalny"używać przede wszystkim. Określenia.

spowodowany czynnikami toksycznymi (alkoholem. Cechą dominującą jest upośledzenie zdolności logicznego myślenia. zwłaszcza wtedy. występuje. odległe w czasie. wywołuje szybko narastające znużenie. W miarę narastania zmian organicznych ubytki pamięci stają się bardziej rozlegle. lecz odbierane w postaci myśli i dlatego omawiany objaw.postać otępi enną (lub otępieniuwą) oraz charakteropaty czną. zwłaszcza zapamiętywania. takich jak analiza. które ukazują jedynie ogólną strukturę tego zespołu. toteż wymaga on szczególnie troskliwej opieki. oznacza otępienie (dementuj: od tego wiodącego objawu pochodzi nazwa całego zespołu zespół otępiejmy. ale również codziennych. Obniżenie sprawności intelektualnej. można określić jako.mieści się poczucie obcości nasuwających się myśli i wyobrażeń. talem) . do których przywykł. a także urazowymi (mechanicznymi) . jest charakterystyczny dla schizofrenii paranoidalnej. podszepty myśli własnych".ze s pół otęp lenny (smdromudementwum) . Zorientowanie się w nowej sytuacji i dostosowanie do niej jest często ponad siły chorego. uogólnienie. Wyróżnia się dwie podstawowe postacie zespołu psychoorganicznego. liczeniem. Obniżenie lub brak krytycyzmu. porównywanie. Na każdą z nich składa się wiele odmian. Zaburzenia pamięci. a nawet różnice jakościowe. na skutek zaburzeń pamięci. tlenkiem węgla. np. otoczenia i własnej osoby. że echo poprzedza myśli. 1. jak i pełny zespół Kandinskiegoi Clerambaulta. Postać otępienna zespołu psychoorganicznego. powtarzaniem zdań. infekcyjnymi (zejście po zapaleniu mózgu i opon mózgowych) . Chory zwykle dość dobrze pamięta wydarzenia dawne. powodujących zupełną dezorientację co do czasu. Nie są one słyszane uchem. w tej jego postaci. są objawem charakterystycznym. Występuje również upośledzenie zdolności wykorzystywania podanych wiadomości-zwłaszcza w sytuacjach względnie nowych-co jednak pozostaje w ścisłym związku z zaburzeniami logicznego myślenia. Zespól psychoorganiczny (syndromu mychozrzamcam) to zespół objawów klinicznych świadczących o rozlanym uszkodzeniu lub zaniku tkanki mózgowej. W tym należy upatrywać przyczynę pogarszania się stanu psychicznego chorych otępiałych z chwilą umieszczenia ich w innym środowisku: szpital nie stanowi tu wyjątku. W głębszym otępieniu chory okazuje bezradność nie tylko wobec sytuacji nowych. a zarazem mieszczącym się w szerokich granicach: od względnie nieznacznych zaburzeń pamięci do głębokich. wnioskowanie i inne. W niektórych przypadkach chory doznaje nie tylko naporu obcych myśli. Poniżej zestawiono podstawowe objawy właściwe dla postaci otępiennej. naczyniowymi powodującymi niedotlenienie i w jego następstwie trwałe uszkodzenie tkanek. a więc wykonywania operacji myślowych. Na przykład chory zapytany o imiona dzieci lub swój wiek nie jest w stanie. tj. objaw podstawowy. ale także echa swoich myśli. a zdolność zapamiętywania niknie. udzielić prawidłowej odpowiedzi. ludzie starzy okres młodości. pogłębiając zaburzenia orientacji. . Zapamiętanie natomiast spraw bieżących nastręcza poważne trudności. gdy chory znajduje się w nowym otoczeniu i wobec zmienionego biegu wydarzeń dnia. Wysiłek umysłowy. tj. synteza. Zaburzenia krytycyzmu są związane bezpośrednio z obniżeniem sprawności intelektualnej. w poszczególnych bowiem przypadkach stwierdzamy różnice dotyczące nasilenia uwzględnionych objawów.związany z odpowiadaniem na pytania. Objaw ten. w doznaniu chorego jako pierwsze. Bywa i rak. miejsca.

W płytszych zmianach organicznych bywa i tak. jak i niedorozwoju. ja jestem ze starego rocznika. a liczne zdania osnute wokół jednej sprawy nie wzbogacają treści wypowiedzi. albo też posługuje się ogólnikami: . tak że chory sam z niepokojem śledzi postępujące upośledzenie pamięci i narastającą męczliwość. W niektórych przypadkach dominuje drażliwość i wybuchowość. Tak więc otępienie może dotyczyć osoby. W obu przypadkach przede wszystkim ma miejsce obniżenie sprawności intelektualnej. iż jest np.piękny dzień. natomiast upośledzenie dotyczy wyłącznie osób. ma swoje lata. jej utraty. jakby nie mógł się od niego oderwać. badając chorych otępiałych. że chory dostrzega z zakłopotaniem i obawą coraz to wyraźniejsze zaburzenia pamięci. co jednak dotyczy na równi otępienia. Chory wzrusza się na wspomnienie wydarzeń z odległej wojny lub np. znajduje wyraz brak krytycyzmu chorego. Określenie to nie informuje o cechach obrazu klinicznego. lecz szybko weseleje. Przedstawione 7-Psychiatria. który bywa raki jak w psychopatii.eh ar akt e r o p atia (charwzterzpuhia) .swojej trudnej młodości. Chory nadmiernie długo trwa przy jednym temacie: zachowuje się tak. że zespół psychoorganiczny (zarówno w postaci nępiennej. zwłaszcza płytkim. 45 albo 75". Podaje nieistotne szczegóły. krytycyzm chorego bywa dość dobrze zachowany. . Chwiejność emocjonalna nie jest objawem stałym i w niektórych przypadkach nie występuje wyraźnie. u których rozwój umysłowy został wstrzymany i nigdy nie osiągnął poziomu prawidłowego. Bywa ono różnego stopnia. Otępienie a upośledzenie wnysłzwe. często opowiadamy coś wesołego. Nastrój chorych bywa tępy.Podaje więc tyłku imiona lub. że pamięć dobrze mu służy. wymienia nieprawidłowe. jednak pewna zmienność nastroju. charakteropatia". czy nie ma kłopotów z pamięcią. która w przeszłości uzyskała przeciętną lub nawet wysoką sprawność umysłową. z czego jednak nie wynika. Tutaj przykładowo wskazano pojedyncze odrębności. aż milo patrzeć na świat. Z kolei w zespole otępiennym. słysząc wypowie dzianą pogodnym tonem pokrzepiającą uwagę. Cechy charakterystyczne. Zapytany z kolei. było ich troje": . jest charakterystyczna dla zespołu organicznego. czy istotnie chory się TOZTZCWTU. może odpowiedzieć. często jest też podbarwiony euwrycznie. jego zahamowaniu. Stosunkowo często zaburzenia osobowości są uwarunkowane uszkodzeniem mózgu i te właśnie przypadki określa się terminem. a niedorozwój polega na wstrzymywaniu rozwoju. Różnica między psychopatią a charakteropatią nie dotyczy więc symptomatologii. Dlatego też. a zwłaszcza skłonność do popadania w rozrzewnienie. Objawy otępienia i upośledzenia są zbliżone. lecz etiupatogenezy. że należy również opowiadać rzeczy smutne. aby przekonać się. W tym nLin. Wspomniano powyżej. jak i charakteropatycznej) wykazuje różne odmiany. świadczące o ważniejszych różnicach. Różnica więc polega nie tyle na objawach czy głębokości zmian. tj. uwzględniono w części drugiej (szczegółowej) podręcznika. Jedną z charakterystycznych cech zespołu nępiennego u niektórych chorych na padaczkę jest lepkość my śle n i a. że otępienie jest wyrazem obniżenia sprawności umysłowej. Postać charakteropatyczna zespołu psychoorganicznego. ile przede wszystkim na tym.

cc zbliża wyraźnie ten zespół do zespołu psychoendokrynulogicznego. Prezbiofenia (Wernickiego) jest określeniem. Zespół amnestyczny Korsakowa jest jedną z postaci zespołu psychoorganicznegospowodowanego znacznym uszkodzeniem mćzgu. wykazuje cechy wspólne. Zespól psychoendokcynologiczny (endokrines Psychosyndrom) został wyodrębniony przez M. dzięki czemu można doprowadzić do ścisłego ustalenia objawów klinicznych i. można ogólnie przyjąć. często o treści absurdalnej. ale zapoczątkowuje postępowanie diagnostyczne. które dopiero co miały miejsce. . Omawiany zespół może również powodować mechaniczne uszkodzenie mózgu (zespół amnestyczny pourazowy) . integracji i kontroli działania. jak również zdolność przypominania.w obrębie płata czołowego. dziś rzadko używanym. Rozległe luki pamięciowe chory wypełnia konfabulacjami. mimo różnego umiejscowienia uszkodzenia (np. Podając ogólną charakterystykę zespołu psychcorganicznego wspomniano.charakteropatia u niektórych chorych na padaczkę z typową drażliwością. które przebiegają z zespołem amnestycznym i niepokojem ruchowym. Na obraz kliniczny składają się objawy typowe dla otępiennej postaci zespołu psychoorganicznegoze szczegulnym nasileniem zaburzeń pamięci i orientacji. Jedna z psychoz alkoholowych przebiega w postaci zespołu Korsakowa. Zespół ten stanowi tylko ogólne ramy. a poszczegulne choroby gruczołów wydzielania wewnętrznego wykazują właściwą sobie symptomatologię psycho. Przyczyną zespołu Korsakowa bywa też ciężkie zatrucie tlenkiem węgla lub innymi środkami toksycznymi. Głębokiemu upośledzeniu ulega zdolność zapamiętywania. Mimo różnych postaci charakteropatii i wyraźnych odmienności. płytkoeuloryczny lub dysforyczny. popędów i napędu psychicznego. Zespół ten obejmuje ogólnie ujęte zaburzenia psychiczne.in. w miarę możliwości. Na zespół psychoendokrynulogiczny składają się trzy grupy objawuw: zaburzenia poszczególnych popędów. skroniowego lub ciemieniowego warunkuje pewne odrębności obrazu klinicznego) . Zespół ten. oznaczającym psychozy starcze. uwarunkowane chorobami gruczołów wydzielania wewnętrznego. Przykładem zaburzeń osobowości typu charakteropatycznego jest m. W zespole amnestycznym uwarunkowanym czynnikami toksycznymi (i niedoborem witamin) rozwija się zwykle zapalenie wielonerwowe. skłonnością do wygotowanych reakcji emocjonalnych i do zalegania afektu. A mianowicie. w poszczególnych przypadkach miejscowego uszkodzenia mózgu występują zaburzenia procesów emocjonalnych. który opisał i zweryfikował liczne przypadki charakteropatii różnego pochodzenia. Bleulera. Chorzy przejawiają nastrój tępy. w tym również ważnych wydarzeń bieżących. Bilikiewicza. oraz ze swoistą drobiazgowością. ogólnej aktywności (napędu psychicznego) oraz nastroi u. Stwierdzenie zespołu miejscowego uszkodzenia mózgu ma znaczenie ogólnikowe.stanowisko jest wyrazem zapatrywań T. du określenia ich przyczyn. iż są to przede wszystkim zaburzenia procesów emocjonalna-popędowych oraz zdolności ukierunkowania. przyczyniając się do spopularyzowania poglądu o możliwości organicznego uwarunkowania zaburzeń osobowości. Od tak rozumianego zespołu udrożnia się niekiedy zespół miejscowego uszkodzenia mózgu (las himlokale Psychosyndrom opisany przez Bleulera) . a zarazem du charakteropatii. że świadczy on o rozlanym (globalnym) uszkodzeniu tkanki mózgowej.

czasem z zaburzeniami pamięci właściwymi dla zespołu amnestycznego Korsakowa.zespół paranoidalny. Teoria ta. nawet lekką (przejściowe obniżenie zdolności logicznego myślenia.zewnątrzpochodnymi. Podstawowe cechy: objawy neurasteniczne.nerwic wegetatywnych (a niekiedy zespołów rzekomonerwicowych) . opracowana i wprowadzona do nauki przez T. ale w obu grupach przypadków jest zaburzony popęd (zaspokajania głodu) . somatyczną. depresyjnych. iż poranne postacie tego zespołu występują u ludzi zdrowych (por. czynniki infekcyjne. stwierdzono. urazy mechaniczne i inne. Zamieszczone poniżej wyjaśnienia przeznaczone dla studentów-w przyszłości lekarzy różnych specjalności. której założenia stały się podstawą nozografii etioepigenetycznej. ma już dość długą historię. Wyróżnia się reakcje ostre. Jarosz. stanowi trwały dorobek psychiatrii polskiej. dla której uzupełniono ten rozdział krótką charakterystyką rozpoznania etioepigenetycznego. przebiegające z zaburzeniami świadomości (przymglenie. ale pozostaje bliskie sposobowi myślenia diagnostycznego wielu doświadczonych klinicystów uprawiających medycynę.zespołu depresyjnego. zespół się rozwinął. należy dążyć do uwzględnienia nie tylko utrzymującego się w danym momencie procesu chorobowego-np. który powstał na podłożu przewlekłej schizofrenii lub też rozwinął się w przebiegu . na którym ten. W toku badań. senność patologiczna. w okresach przygnębienia) oraz podczas stosowania diety bogatowęglowodanowej. któregoś z zespołuw zaburzeń świadomości bądź innego jeszcze stanu psychopatologicznego-ale także podłuża. l 966) . Wypełnienie tego zdania wymagałoby obszernego rozdziału. Ustalenie rozpoznania w myśl założeń etioepigenezy jest przydatne i owocne nie tylko dla psychiatrów. Zgodnie z podstawowym założeniem. Tak więc. rzadziej hipomaniakalnych oraz w postaci zmian otępiennych. Teoria etioepigenezy. czasem na czczo: duża wrażliwość psychiczna na hipoglikemię. Te ostatnie występują w postaci zespołów neurastenicznych (rzekumonerwicowych) . takimi jak zatrucia. Na przykład krańcowo różnią się objawy niedoczynności i nadczynności gruczołu tarczowego. psychiatra zadaje sobie pytanie. Ograniczono się zatem do krótkiej wzmianki na temat koncepcji. Chęcińska i wsp. zwłaszcza typu hipostenicznego: wzmożona pobudliwość układu sercowa-naczyniowego: lekkie napadowe stany hipoglikemiczne pochodzenia emocjonalnego (po doznaniu przestrachu. Bilikiewicza: Psycamria i/juczna. l 9/Z) . uwagi) : podwyższona tolerancja na glukozę (krzywe hipoglikemiczne) przy prawidłowym na ogół stężeniu glukozy we krwi na czczo. toku myślenia. zespołu paranoidalnego. Reakcje egzogenne BonhoeTera to nieswcisre stany psychopatologiczne wywołane czynnikami egzogennymi. są oparte głównie na VII wydaniu dzieła T. po długich przerwach między posiłkami. stwierdzając np.również 2. które doprowadziły do próby wyodrębnienia zespołu psychohipoglikemicznego (M. czy jest to zespół psychotyczny. etioepigenezy. Reakcje egzogenne uważa się za nieswoiste w tym znaczeniu. zespół majaczeniowy splątaniowy) oraz przewlekle. będącego jedną z postaci tzw. że różne czynniki zewnąuzpochodnemogą wywoływać podobne reakcje psychopatologiczne.patologiczną mieszczącą się w obrębie zespołu Bleulera. Zespól psychohipoglikemiczny (rmdromd pycwjizzg (ycazmizam) . Bilikiewicza. w stanach lęku. nazwanej również teorią. Poniższe uwagi nie są przeglądem różnych strategii w zakresie postępowania diagnostycznego. tj. zaburzenia pamięci. Jest to kolejna przyczyna. Uwagi ogólne o ustaleniu rozpoznania. ogólny napęd i nastrój.

W myśl przedstawionych poglądów należy dążyć do ustalenia trzypiętrowego (mjwarstwowego i miastowego) rozpoznania. ale musimy określić rodzaj psychozy. czy też u podłoża obserwowanych zaburzeń psychicznych leżą np. co umożliwia. Adam Bilikiewicz. Tym podłożem. Takie postępowanie jest słuszne. W celu uproszczenia przykładu ograniczymy się tylko do uwzględnienia zespołu paranoidalnadepresyjnego. choć nadal niewystarczające. . który nawarstwił się na zasadniczo organiczne"podłużę. w nozogrwii etioepigenetycznej wyróżnia się w sposób oryginalny trzy warstwy (okresy) i przywiązuje istotną wagę do nawarstwiania się zespołów czynnościowych na podłoże organiczne. wysuwając pytania i szukając informacji o właściwościach genetyczna-konstytucjonalnych badanego pacjenta. to czynnościowy zespół paranoidalna-depresyjny. gdyż uwzględnia dwa okresy (lub inaczej-warstwy) etioepigenetyczne. paranoidalny i hebefreniczny. będącym drugą warstwą. czy reż o osobowości zwartej i odpornej. Zaburzenia świadomości. .okres drugi zmian mwmcznyc\tmorbi. rzecz jasna. opracowanym znacznie później przez ekspertów Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego pod nazwą DSM. jeżeli rozpoznamy.choroby afektywnej. ale o określonym profilu. gdy jest to osobowość prawidłowo ukształtowana. Według przedstawicieli nauk humanistycznych pojęcie świadomość" (cwuciemia) oznacza . a innewęższe-w naukach przyrodniczych.w medycynie. do właściwości osobowości człowieka zarówno wuwczas. oraz do pytania o jego podłoże. W rozpoznaniu etioepigenetycznym staramy się uwzględnić wszystkie trzy warstwy (a przynajmniej drugą i trzecią) . Nie wystarczy. prawdziwej') lub zmiany endogenne. Jej szerokie uwzględnienie jest wyrazem przywiązywania należytej wagi nLm. Etioepigenetyczny system diagnostyczny ma wiele cech wspólnych z systemem wieloosiowym.dziedziczna-konstytucjonalną. nozogralia etioepigenetyczna kieruje uwagę również na warstwę pierwszą. gdyż takie sformułowanie mówi nam bardzo niewiele. którą może być np. Bilikiewicz. psychozę infekcyjną". ujęcie całości strukturalnej choroby psychicznej w jej dziejowym rozwoju dynamicznym" (T. Słuszne. mogą być hipotetyczne zmiany organiczne właściwe dla schizofrenii przewlekłej Oj. np. Zgodnie z powyższym. że dzięki niej można dostrzec zespoły czynnościowe. stanowiące przypuszczalne podłoże choroby afektywnej (sabsmuum endogener cyclqphremwe) . mieszczących się w pojęciu. min. świadomość"nadaje się inne-szersze-znaczenie w naukach humanistycznych. a także inne czynniki tworzące warstwę drugą. we wszystkich rozpatrywanych przypadkach. Takie postępowanie uwzględnia już warstwę drugą i trzecią: jeżeli jest to osiągalne. jako względnie częstego. Warstwa trzecia. processus et defectus psychoorganici) i okres trzeci nawarstwień czynnościowych Gmdrzmmw ńmctznalia) . takie jak katatoniczny.zespół majaczeniowy (delirium inńcmsum) lub też zespół splątaniowy (amemia) . czy zachorował człowiek o osobowości skrajnie niedojrzałej.o cechach histeroidii. w oderwaniu"ud tradycyjnego podłoża schizofrenicznego. Nie jest przecież sprawą obojętną dla ścisłości ustalenia rozpoznania i oceny rokowania.różne choroby somatyczne i zatrucia. tj. który doczekał się kilku wydań i zyskuje na świecie coraz szersze zastosowanie. to proces diagnostyczny zmierza do poznania także okresu pierwszego. Terminowi. tj.somatyczne zmiany inwolucyjne. l 988) . Jak łatwo się domyślić. jak i wykazująca zaburzenia różnego typu i głębokości. Oryginalność koncepcji etioepigenetycznej polega przede wszystkim na tym. osobowość przedchorobowa". np.

również tych. świadomością". Istnienie samuświadomzści u człowieka kładzie kres wszelkim spekulacjom i próbom analogii komputera do mózgu człowieka. pamięcio-świadomości" (gr. które nie mają nawet najprostszych zalążków układu nerwowego.. czyli zdolność introspektywnego przeżywania zjawisk psychicznych (np. czyli dotyczące przytomności. Przytomność jest pojęciem wyższym i wchodzi w zakres szerszego pojęcia-świadomości. Wachheir. że świadomość w tym sensie (łac. gdy zajmiemy się zaburzeniami. mamy prawo zdefiniować świadomość (w znaczeniu seuunum) jako cechę organizmów żywych. Stanowi czuwania odpowiadają następujące terminy obcojęzyczne: łac. Porównując mózg ludzki do najdoskonalszego komputera. Uwzględniając ten wywód. Naturalnymi stopniami wahania się stanu czuwania (przytomności) są jawa i sen fizjologiczny. Definicja ta powsiada w wyniku obserwacji zachowania (behawioru) organizmu żywego. Chodzi bowiem o to. ma orientację w otaczającym go świecie. Dzięki temu człowiek nie tylko spostrzega. waking lub vigilance. polegającą na. umożliwiającego selekcjonowanie i interpretowanie bodźców. ang. Człowiek ma jednak także sferę przeżyć podmiotowych. rmjderOjest cechą wszystkich organizmów żywych. Zjawiska iwiadzmości i pamięci są ze sobą nierozerwalnie złączzne. Różnice między tymi terminami sraną się wyraźniejsze wówczas. . innymi słowy. niem. gr. że tego samego terminu używa się w naukach przyrodniczych (szczególnie w neurologii i psychiatrii) w znaczeniu bardziej elementarnym. ale-dzięki rozwiniętym procesom myślowym-zdaje sobie sprawę z przeżywania zjawisk psychicznych. a także celowego reagowania na bodźce. które bywa niesłusznie utożsamiane ze. Z kolei możliwość wykazania obecności procesów mnemicznych dowodzi przeistoczenia świadomości w pamięć. utrzymywanie stałego poziomu czuwania. że myśli To poczucie przeżywania myślenia określa się terminem samoświadomość". emocji) . mnemosynej des isy.wakefulness. Ilościowe zaburzenia świadomości. To towarzyszące przeżyciom psychicznym poczucie ich przeżywania stanowi subiektywny człon definicji świadomości. mneme) . Nla zakończenie powyższych rozważań definicyjnych trzeba ustosunkować się do pojęcia. Przez przytomność rozumiemy stan gotowości układu nerwowego do reagowania na bodźce albo. ale nie może wiedzieć o tym.myśli. Wszędzie bowiem tam.rensonum.yigilantia. mamy do czynienia z pamięcią (gr. że komputer potrafi może. wyobrażeń. polegającą na zdolności do odbierania. Świadomość byłaby więc końcowym etapem przejścia od prymitywnej psychiki zwierzęcej do psychiki por erceWewce człowieczej. Niewątpliwym utrudnieniem w porozumiewaniu się badaczy różnych specjalności jest fakt. świadomości. tworząc jedną funkcjonalną całość w znaczeniu. dostosowując się do zachodzących w nim zmian. przytomność". W tym ujęciu świadomość oznacza zatem najlepiej zorganizowaną funkcję ośrodkowego układu nerwowego. która pojawiła się u człowieka na drodze długotrwałej ewolucji. zdajemy sobie sprawę z faktu. myśleć". rejestrowania i zintegrowanegz przetwarzania informacji. . gdzie organizm żywy odbiera bodźce ze świata zewnętrznego (ale również wewnętrznego) i ma możliwość rejestrowania (lub spichrzania-w języku cybernetycznym) tych informacji.najwyższy stopień rozwoju psychiki. odbijaniu''rzeczywistości.

gdyż bodzcami. Nie należy natomiast. który trwa nie tylko w sensie możliwości przeżywania marzeń sennych. Wyróżniamy trzy podstawowe zespoły zaburzeń: senność patologiczną (rcwmc/emia) . który musi używać dużego wysiłku woli. jak i jakościowy.kawa i herbata) . Zmiany ilościowe wyrażają się wahaniami w natężeniu. przy czym jest zachowana jedynie reaktywność na silne bodźce. patologiczna pojawia się niezależnie od rytmu dobowego. światła"świadomości i zwężeniem jej pola. gdy zbliża się czas wieczornego spoczynku. a nawet zapamiętywania. czyli-ściślej mćwiącprzytomności. Wahania świadomości w warunkach prawidłowych mają charakter zarówno ilościowy. pod wpływem zmęczenia. ale po chwili odczuwa znowu nieprzepartą potrzebę snu. występuje np. Natężenie świadomości zmniejsza się wyraźnie. Wahania świadomości można dzisiaj mierzyć zarówno za pomocą metod neurofizjologicznych (wielogodzinne zapisy czynności bioelektrycznej mózgu) . Nie oznacza to jednak. świadomość nasza przygasa. a nawet śpiączki. Jeżeli jednak światło świadomości traci swoją klarowność i przejrzystość. jęku. O aktywnym stanie mózgu w czasie snu świadczy też badanie EEG. czyli pó (śpiączkę (rzzzr) i śpiączkę (ccmw) . czyli półśpiączka. Przyczyną senności patologicznej są czynniki toksyczne. patologiczny sen głęboki. człowiek jest przytomny. w wyniku działania leków nasennych. reaktywności na niektóre silne bodźce jest pojawienie się np. ale także w sensie mniejszej lub większej wrażliwości (reaktywności) na bodźce z otaczającego świata. przeprowadzać analogii między snem fizjologicznym a snem patologicznym. zjawiska świadomości łatwiej zrozumieć posługując się prostym modelem światła. nie można wyprowadzić chorego z tego stanu. Nawiasem mówiąc. których treść bywa niekiedy wplatana w marzenia senne. z zachowaniem odruchów obronnych. Potocznie zawiera się to w stwierdzeniu.Wahania stanu czuwania oznaczają w warunkach fizjologicznych. zakaźne (m in. jak i psychologicznych. polega na wygaszeniu przytomności. iż codziennie. czyli utratą przytomności (stanu czuwania) . niektóre używki (np. ich śledzenia. że senność. nawet najsilniejszymi. obudzić". że fizjologiczne zaśnięcie zupełnie przerywa stan czuwania. które to porównanie nasuwa się zresztą w języku polskim z uwagi na etymologię. będzie o tym mowa dalej. mówimy wówczas o jakościowej zmianie świadomości. polegające na osłabieniu natężenia światła świadomości. W czasie rozmowy chory zapada w sen. ale zamroczony"W warunkach patologicznych będą nas interesowały zmiany ilościowe świadomości. aby nie usnąć. Analogią tą posługują się również autorzy niemieccy. W różnicowaniu ze snem fizjologicznym bierzemy pod uwagę fakt. Wymienione powyżej przyczyny senności patologicznej mogą również powodować głębsze zaburzenia świadomości.lekkiego poruszenia głowy i mrugnięcia powiekami na klaśnięcie koło ucha. Wyrazem zachowanej.ranu po obudzeniu się ze snu. Sen głęboki. gdy kładziemy się spać. Przeciwnie. w pewnych oczywiście granicach. to staje się przymglone i zamączne. można go. Śpiączka jest najcięższym stanem polegającym na całkowitym wyłączeniu przytomności (a tym . niektóre przypadki guzów mózgu i urazów czaszkowa-mózgowych.zapalenie mózgu) oraz choroby organiczne mózgowia. rozjaśniają"światło świadomości. grymasu twarzy lub cofnięcia kończyny pod wpływem ukłucia. Senność patologiczna przypomina znaczną senność fizjologiczną. mJn.skala stanu czuwania) .stan półśpiączki. Charakteryzuje się wyraźną skłonnością chorego do snu. tj. Nie ma żadnej analogii półśpiączki do snu fizjologicznego. używając skal określających sprawność różnych funkcji psychicznych (np.

a także przeżywanie urojeniowe określonych sytuacji (urojenia. pourazowa. Oprócz zmian w natężeniu światła świadomości. Zespoły rak głębokich wyłączeń świadomości. to można sądzić. W warunkach fizjologicznych zwężenie pola świadomości następuje pod wpływem czynników emocjonalnych. o istotnym znaczeniu dla różnicowania i postępowania leczniczego. co wyraża się zniesieniem wszelkiej reaktywności. miejscu. udarowa. mocznicowa. a nawet dni i tygodnie. dziania się') -chory . zwłaszcza silnego. jak i zapamiętywania: wynikiem tych zaburzeń jest dezorientacja w kilku kierunkach (w czasie. że przy pełnej sprawności poznawczej też tylko część bodźców jest rejestrowana. Śpiączka może trwać minuty. Nie uwzględniamy tutaj oczywiście kontrolowanych stanów wyłączenia przytzmności (łącznie ze śpiączką) w anestezjologii. określając nim stany snu głębokiego (czyli soporu) . do zaburzeń ilziciowych zalicza się tzw. że niekiedy w praktyce ogólnolekarskiej nadużywa się terminu czmw. co wyraża się upośledzeniem zarówno zdolności przypominania. że z godziny na godzinę zaburzenia świadomości pogłębiają się lub ulegają spłyceniu.samym i świadomości) . godziny. zwykle związane treścią z omamami. że niektóre treści nie przenikają do strumienia świadomości i nie są apercepowane. Jakościowe zaburzenia świadomości. spowodowana zewnątrzpochodnymi czynnikami toksycznymi i inne) wykazujących cechy podstawowe. a w końcowej (preagonalnej) fazie na wystąpieniu arefleksji. Mówiąc zatem o zwężeniu pola świadomości i właściwym dla tego stanu ograniczeniu percepcji bodźców. w miarę narastania zaburzeń przytomności.wzruszenia. ustępują lub łagodnieją w ciągu dnia: zdarza się jednak. którym w warunkach patologii odpowiadają wyżej wymienione zespoły. jak śpiączka. Jeżeli stan śpiączkowy przedłuża się. wątrobowa. występują zazwyczaj w ciężkich zaburzeniach mózgowych i pozamózgowych. które leżą u podstaw kilku zespołów psychopatologicznych. Wiadomo jednak. rozumienie i kojarzenie: znaczny bezkrytycyzm: niekiedy skłonność do perseweracji (na różne pytania chory udziela stale tej samej odpowiedzi) : wyraźne zaburzenia spostrzegawczości. urojenia niespójne Onkoherentne) . cz jest wyrazem patologicznie nasilonej przerzumości uwagi: charakterystyczne wahania głębokości zaburzeń świadomości (najczęściej objawy nasilają się pod wieczór i nocą. W zależności od czynnika etiologicznego wyróżnia się wiele postaci śpiączki (cukrzycowa. sytuaji chorego. To zanikanie reaktywności jest szybkie i kończy się. że jego podłoże przeważnie spowoduje agonię. a ponadto postacie odrębne. W praktyce klinicznej nie da się wytyczyć ostrej granicy między ilościowymi i jakościowymi zaburzeniami świadomości. zwłaszcza iż niejednokrotnie przenikają się one nawzajem. Nie towarzyszy temu jednak zmiana natężenia świadomości większego stopnia. tj. Stąd pokrótce omówimy kryteria rozpoznawcze. Warto dodać.zwężenie pola świadomości. jakościowych zmian wemcnum. na zniknięciu odruchów obronnych. mamy na myśli ograniczenie w porównaniu ze stanem przecigtnym. W skład zespołu objawów wchodzą: zahamowanie lub nagłe zablokowanie czynności pamięciowych. a nawet co do własnej osoby) słabnący kontakt intelektualny chorego z otoczeniem: obniżenie (oczywiście odwracalne) sprawności intelektualnej: spowalniały rok myślenia: zatracona spójność myślenia (myśli nie wiążą się we wspólną całość) pogorszone pojmowanie. otoczeniu. często prześladowcze. hipoglikemiczna. Zwężenie pola (lub obszaru) oznacza.

jest stan pomroczny psychopochodny (zamroczenie histeryczne) . doić często rozpoczyna się stopniowo i powoli ustępuje. w przypadkach zatruć. Osiowym objawem. Na obraz kliniczny takich złożonych psychoz składają się. przeżycia psychotyczne bywają pokryte niepamięcią. w części jednak przypadków wcinam rozwija się ostro. jest rozdwojenie osobowości (naprzemienne) . przypominające marzenia senne z poczuciem uczestniczenia w rozgrywających się niezwykłych wydarzeniach. czyli pojawienie się nowej (patologicznej) osobowości. w chorobach infekcyjnych i padaczkowych.niezgodne z rzeczywistymi. W. Obok skrajnych przypadkuw. jak i środkami farmakologicznymi-zwłaszcza o silnym działaniu cholinolitycznym. Osoby znające chorego przed wystąpieniem psychozy określają go słowami: . pseudohalucynacje. oraz jako jedna z postaci psychoz alkoholowych (delirium tremens) . czasem trwania. Stan majaczeniowy występuje w przebiegu chorób zakaźnych (de (irwm iqyżcazwon) . czyli onejruidalnych lub onirycznych. Przebiega z najgłębszymi zaburzeniami świadomości. o czym świadczy najczęściej zupełna . w tym również co do własnej osoby. napaści lub inne czyny agresywne. Zespół majaczeniowy rozwija się przeważnie stopniowo. w ciągu kilku godzin. zimnica. dane osobowe (dotyczy to zwłaszcza tzw. szybko zmieniające się. grypa i inne choroby ze znacznym odczynem gorączkowym. i złudzenia o treści fantastycznej. Ponieważ zaburzenia świadomości są w tej psychozie głębsze niż w zespole majaczeniowym. które rużnią się przebiegiem. Zespół unejruidalny występuje niekiedy w psychozach schizofrenicznych (katatonicznych) . oprócz jakościowej zmiany wewsznam. głębokością zaburzeń osobowości. ekstatyczny) . nasileniem lęku i zaburzeń nastroju (nastrój dysforyczny lub podniosły. Zespól splątaniowy albo splątanie (amenta) . zmiana osobowości może się wyrażać zachowaniem i postępowaniem odbiegającym od dotychczasowej sylwetki charakterologicznej pacjenta. Chory jest zdezorientowany we wszystkich kierunkach. w odróżnieniu od zespołów pomrocznych. zapalenie płuc. co dotyczy m in. oprócz jakościowych zaburzeń świadomości i cech stanu pomrocznego. Owym przeżyciom towarzyszą żywe reakcje: lęki. rzadziej występują fragmentaryczne wspomnienia (wyspy pamięciowe) .przeżywa udział w jakiejś sytuacji i jest przekonany o jej realności. czasem wielkościowej lub religijnej) . Zespól pomroczny albo zamcoczeniowy (zlwuiiaaz) dość często narasta szybko i kończy się nagłym przejaśnieniem świadomości. Jedną z odmian zespołu pomrocznego. takich jak dur brzuszny. Zespoły pomroczne występują częste u chorych na padaczkę. tj. niekiedy samouszkodzenia i próby samobójcze. gdy chory połaje się za kogoś innego. nastrój dysforyczny lub o podbarwieniu euforycznym. Po przeminięciu psychozy jest zachowana częściowa pamięć przeżyć omamowych i innych przeżyć z okresu chorobowego. Zależnie od podłoża przyczynowego w psychozie tej może wystąpić znaczne podniecenie ruchowe o typie gwałtownych wyładowań ruchowych i popędowych: nagłe ucieczki. omamy. co uzasadnia wyróżnianie okresu przeddeliryjnego (predeliryjnego) . Dość często jednak zaburzenia świadomości wykazują cechy zespołów mieszanych: zamroczemowo-majaczeniowych. w następstwie zatruć (delirium tcocwn) zarówno przemysłowych. zwykle płytkiego.zamroczenia jasnego-zwawwtiz (aojda) . wymienia inne.niektórych przypadków majaczenia alkoholowego. czystym"zespole zamroczeniowym nie występują omamy. wreszcie występowaniem objawów wytwórczych (np.urojeń treści prześladowczej. błądzenie. Istnieją liczne obrazy kliniczne zespołu zamroczeniowego. to nie ten sam człowiek"Jakościowym zaburzeniom świadomości towarzyszą często zmiany ilościowe o charakterze zwężenia pola świadomości.

Trudno coś powiedzieć o wewnętrznych przeżyciach chorego. iluzji. urojeń) można jedynie wnosić pośrednio. O istnieniu objawów wytwórczych (omamów. co sprawia wrażenie. chorób zakaźnych i intoksykacyjnych.czy przeżywa omamy lub inne objawy wytwórcze (urojenia) . Uwagi ogólne. jedyna cecha różnicująca rasy. jak wiemy. niepokój w obrębie łóżka') . Podział oparty na wielu cechach jest jednak pewniejszy i doskonalszy. Zespół splątania jest typową psychozą scmatogenną i stanowi powikłanie wyniszczających chorób somatycznych. tak iż po przeminięciu objawów chorobowych nie stwierdza się przeważnie wysp pamięciowych. Im kryteria są bardziej jednoznaczne. Stopień trudności zwiększa się. należy liczyć się z faktem. gdyż rejestracja pamięciowa jest całkowicie zablokowana. 6. Na zakzńczenie podrozdziału o zaburzeniach świadomości należy podkreślić.niepamięć po jego minięciu. niekiedy silny przestrach. zwłaszcza wówczas. sporadycznie zaś czas ten wydłuża się dc kilku tygodni lub miesięcy. tym bardziej klasyfikacja staje się czytelna i przejrzysta. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zagadnienia nazewnictwa. iż wystąpienie zaburzeń świadomości typu splątaniowego jest niekorzystnym znakiem rokowniczym. Gdy dwa przedmioty (lub więcej) można odróżnić na podstawie jednej cechy różnicującej. precyzyjne i logiczne. Chory traci kontakt intelektualny i uczuciowy z otoczeniem. Zadaniem każdej klasyfikacji jest uporządkowanie i usystematyzowanie przedmiotów (danych. że chory wyrzuca z siebie pojedyncze słowa. Bardzo charakterystyczny objaw inkoherencji rozpoznajemy po tym. ograniczonego zwykle do niewielkiej przestrzeni (. np. nie powiązane ze szbą formalnie i logicznie. czytania słownika". Biorąc pod uwagę podłoże przyczynowe. reaktywność na bodźce zewnętrzne jest zniesiona lub paradoksalnie wzmożona. Zachowanie chorego charakteryzuje się bezradnością" podniecenie ruchowe osiąga rozmiary bezładnego miotania się (jaktaje) . faktów. Warunkiem takiego podziału musi być występowanie wszystkich ustalonych cech w klasyfikowanych przedmiotach. Przykładem może być podział ludzi wg koletu skóry. np. zjawisk) według z góry ustalonych kryteriów. Adam Bilikiewicz. gdy w układzie klasyfikacyjnym chcemy lub musimy uwzględnić więcej niż jedną cechę. Ustalanie kryteriów podziału jest zadaniem trudnym i odpowiedzialnym. iż cechą charakterystyczną psychoz z jakościową zmianą szmcriam jest ich epizodyczny charakter. wyrażające często lęki. to taki podział nie sprawia trudności. obserwując zachowanie chorego. chociaż nie jest to.w niektórych stanach pomrucznych. Od nich bowiem zależy powodzenie każdej klasyfikacji. . w części przypadków są tu stereotypie ruchowe. Oznacza to najczęściej nagły początek i równie nagłe (lub szybkie) ustąpienie zjawisk chorobowych. Czas trwania poszczególnych zespołów i ich licznych odmian (stanów mieszanych łączących elementy różnych zespołów) zależy od czynników etiopatogenetycznych psychozy. Epizody psychotyczne trwają od kilku godzin do kilku dni. jego wypowiedzi świadczą o rozerwaniu wątku myślowego (inkoherencja) . gdy kryteria podziału są łatwe do sprawdzenia i powtórzenia. który może zapowiadać zejście śmiertelne.

wielkiego reformatora opieki nad psychicznie chorymi. opierała się na kryterium objawowym (symptomatologicznym) . Do jednegz zaliczył znane już jednostki-katatonię oraz hebelrenię-i utworzył jedną psychozę endogenną. które-ku utrapieniu psychiatrów sądowych-pokutuje do dzisiaj wśrud niektórych prawników i laików. Pojęcie. określając cechy jednostki chorobowej (nozologicznej) w psychiatrii. Termin ten przetrwał do dzisiaj. poriomania albo dromomania (patologicznie wybujały popęd. której szczegóły pominę. Przykładami są: kleprzmania (chorobliwa. Do jednej z pierwszych klasyfikacji należał podział francuskiego psychiatry Filipa Pmela. Współczesna psychiatria odrzuca pogląd o istnieniu monosymptomatycznych chorób psychicznych. otępienie wczesne" (demewiw prewcza) . popędowa skłonność do kradzieży) . chociaż nadaje mu się inny niż dawniej sens. Inny francuski psychiatra. żyjącego na przełomie XVIII i XIX wieku. Kraepelin wyodrębnił w swojej klasyfikacji dwa duże. Przykładem może być typologia ludzka np. który przeszedł do histzrii uwalniając psychicznie chzrych z kajdan i lańcuchuw w czasie Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Za drugi krąg psychotyczny Kraepelm uznał psychozę maniakalna-depresyjną (cyklofrenię. Tu on wprowadził pojęcie monomanii jednoobjawowych zaburzeń psychicznych) . sądzenie i wola. Oegmwyków i melancholików. Autor ten w kolejnych wydaniach znakomitego podręcznika stopniowo rozszerzał i ujednolicad swoje poglądy. piromania (chorobliwe zamiłowanie do podpalania lub uczestniczenia w pożarach) itd. kontynuował myśl poprzednika. Rozwój nowoczesnej klasyfikacji. uwzględniającym takie pojęcia. wędrowniczy) . zawdzięcza psychiatria przede wszystkim niemieckiemu klinicyście E. podjęto próby. a w niej psychiatrię) dowodzi. podstawowe kręgi psychotyczne. lsąuirol. Podział ten był udaną. egzogenii"nie pojawia się we współczesnych systemach diagnostycznaklasyfikacyjnych. tworzenia jednostek chorobowych w psychiatrii na wzór chorób cielesnych. który położył główny akcent nie na przebiegu i zejściu psychoz. ruzpoznując zaburzenia psychiczne na poziomie poszczególnych objawów. Również zaburzenia psychiczne próbowano w różny sposób klasyfikować. sangwiników. Do powyższej klasyfikacji nawiązał wspomniany wielki szwajcarski reformator psychiatrii E. Przykładem może być wyodrębnienie przez Beyle'a porażenia postępującego jako psychiatrycznej jednostki nozokgicznej-powiązał on typowy obraz kliniczny tj postaci kiły z odpowiednimi zmianami pawmor (alogicznymi. Hipokratesa na choleryków. w powiązaniu ze stroną kliniczna-opisową zaburzeń psychicznych. które sprowadzało się głównie (choć nie tylko) dz ich przebiegu. Sprecyzował przede wszystkim kryterium podziału zaburzeń psychicznych. Przez psychozę endogenną Kraepelin rozumiał zaburzenia bez przyczyn zewnętrznych. Myśl etizlugiczna była zawarta w zasadzie w podziale dychotomicznym na zaburzenia psychiczne endo-i egzogenne. jak myślenie. Klasyfikacja Pinela.Historia nauk przyrodniczych (do których zaliczamy medycynę. Kraepelinowi (1855-l 926) . niektóre udane. endogenii"i. Bleuler (I 857-l 939) . nazwaną później przez Bleulera schizofrenią. Nadał jej miano. obecnie chorobę afektywną) . próbą klasyfikacji zaburzeń psychicznych na podstawie wiedzy psychologicznej i danych klinicznych. W XIX wieku. że człowiek od zarania dziejów starał się zjawiska przyrodnicze klasyfikować. jak na ówczesne warunki. lecz przede . w związku z szybkim rozwojem nauk podstawowych (zwłaszcza anatomii i fizjologii układu nerwowego) i medycyny somatycznej.

Poglądy Kraepelina i Bleulera. Światowa Organizacja Zdrowia od ponad 20 lat czyni wysiłki w celu ujednolicenia nazewnictwa. behayioural disorders"ma w klasyfikacji szerszy zakres niż. w oryginale schizotypowe) i urqjeniowe. Istotną trudność stanowiła sprawa terminologii. Twórcy międzynarodowej klasyfikacji musieli zatem pokonać liczne trudności. opracowana przez Światową Organizację Zdrowia i przyjęta na konferencji 46 członków tej organizacji w dniu 6 października 1975 r. związane ze stresem i pzd postacią somatyczną (somatoform) . W Polsce. od nazwy angielskojęzycznej International Classification of Diseases and Related HealthProblems) obejmuje następujące (główne) kategorie diagnostyczne: Organiczne zaburzenia psychiczne włącznie z zespołami objawowymi. Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania (behawioralne) spowodowane używaniem substancji psychoaktywnych. iż w psychiatrii nie może mieć zastosowania etiologiczny klucz klasyfikacyjny. zwłaszcza w odniesieniu do. ogłoszone przez WHO w 1992 r. obowiązuje międzynarodowa klasyfikacja. Także we współczesnych układach klasyfikacyjnych odnajdujemy elementy tych podziałów. wydanie (wersja lub rewizja) tej klasyfikacji. Tutaj trzeba wyjaśnić. Musieli się przede wszystkim wznieść ponad spory różnych szkół i orientacji teoretycznych dotyczących granic jednostek chorobowych i ich etiologii. że angielskie pojęcie. wprowadzania nowych pojęć.opiera się klasyfikacja chorób zakaźnych. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania". kryteriów diagnostycznych i klasyfikacyjnych w skali całego świata. (polska wersja ukazała się drukiem w 1997 r. na którym np. Otóż wiele wątpliwości i nie rozwiązanych zagadek łączy się z etiologią i patogenezą zaburzeń psychicznych. Zaburzenia psychiczne znalazły się w V rozdziale zatytułowanym. a nawet tworzenia nowych jednostek chorobowych. Podział zaburzeń psychicznych według Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10. Zaburzenia nerwicowe. Na zakończenie uwag ogólnych pragnę wyraźnie podkreślić. W języku polskim nie ma właściwego odpowiednika "zaburzeń behawioralnych"Studenci medycyny zadają często pytanie. Nie spotykali się z tym w innych specjalnościach lekarskich. Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych. dlaczego psychiatrzy tak dużą wagę przykładają do klasyfikacji zaburzeń psychicznych i do kryteriów diagnostycznych. który umożliwiałby obliczenia statystyczne i epidemiologiczne w skali świata. ponieważ nie znamy etiologii najważniejszych i najczęstszych chorób psychicznych (tzn.wszystkim na kryterium sympwmwclogiczno-patogenetycznym. u także ich uczniów. grupy schizofrenii". zaburzenia zachowania"w dotychczasowym rozumieniu tego pojęcia. Daje to asumpt do tworzenia licznych teorii. Zaburzenia nastroju (afektywne) . Z punktu widzenia etiopatogenetycznego zaburzenia psychiczne są skutkiem wielu czynników. Głównym celem przyświecającym autorom klasyfikacji było opracowanie wykazu (katalogu) rozpoznań psychiatrycznych i ich definicji. Schizofrenia. . na długie lata zaciążyły na wszystkich grobach klasyfikowania zaburzeń psychicznych. Aktualne jest 10.psychoz endogennych) . zaburzenia typu schizofrenii (schizoidalne. jak nieomal na całym świecie.

wodogłowie) . zespół Klinefeltera-kariotyp 47. Alzheimera. Niektóre choroby zakaźne i pasożytnicze (np. zespćl Tumem.zaburzenia psychiczne i choroby układu nerwowego wikłającego ciążę) . nie sklasyfikowane gdzie indziej.bolesny wzwód prącia. Zaburzenia osobowości i zachowania dorosłych. o ile towarzyszą zaburzeniom psychicznym lub leżą u ich podłzża dzstają właściwe kodowanie.zamierzone samouszkodzenieróżnymi sposobamizatrucia. stanu odżywiania i przemiany metaboli CTCT. Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Ciąża. jaskra wtórna polekowa) . Choroby układu trawiennego (np. poród i połóg (np.zespół łowna-uisomia 31. Czynniki wpływające na stan zdrowia i kontakt z usługami zdrowotnymi (np. Diagnostic and Staristical Manuał of Mental Disorders) . Objawy.kiła) . Choroby ucha i wyrostka sutkowego. w tym ogólne badanie psychiatryczne. Choroby tka (np. gdzie indziej nie sklasyfikowane. Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. zawał mózgu itd) . przeczosypsychogenne) . et służy przede wszystkim celom statystycznym. zanurzenie lub utopienie.samoistne.Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi. alkoholowa choroba wątroby) Choroby skćry i tkanki podskórnej (np. Są to: . Huntingtona. cheruba Parkinsona.jaskra. zespół drażliwego jelita. użycie narzędzia ostrego lub tępego. Choroby układu nerwowego (np. inne czynnościowe zaburzenia jelit. cechy chorobowe oraz nieprawidłowe wyniki badań klinicznych i laboratoryjnych. zespół napięcia przedmiesiączkowego.dychawica oskrzelowa) . Rozdział V ICD-10 nie obejmuje oczywiście wszystkich stanów chorobowych towarzyszących zaburzeniom psychicznym wymienionym w tym rozdziale. Poszczególne rozdziały Klasyfikacji zawierają liczne stany. pierwotne) nadciśnienie.toczeń rumieniowaty układowy) . Zaburzenia zachowania i emocji rozpoczynające się zwykle w dzieciństwie i w wieku młodzieńczym. Zaburzenia rozwoju psychicznego (psychologicznego) . użycie materiału wybuchowego.ogólne badania lekarskie osób bez dolegliwości i rozpoznania choroby. zwana w skrócie DSM (ang. Zewnętrzne przyczyny zachorowania i zgonu (np. Nowotwory (np. Omawiam je w dużym skrócie. obserwacja w kierunku podejrzewanych zaburzeń psychicznych itd) . Choroba układu kostna-stawowego. Nieokreślzne zaburzenia psychiczne. które mogą w praktyce mieć znaczenie psychiatryczne. zatrucia uraz inne określone następstwa czynników zewnętrznych. Choroby układu moczowo-płciowego (np.atopowe zapalenie skóry. Wady rozwojowe wrodzone.wrzód żołądka i dwunastnicy.złośliwy i niezłośliwy nowotwór mózgu) . zniekształcenia i aberracje chromosomowe (np. mięśniowego i tkanki łącznej (np. krwotok podpajęczynówkowy i mózgowy. powieszenie. Choroby układu oddechowego (np. padaczka.zapalenie mózgu. Urazy. Upośledzenie umysłowe. stany związane z menopauzą) . Wyszczególnione stany. stanowi jeden z najbardziej znanych i . XXY) . postrzały z broni palnej. Choroby układu krążenia (np. Zaburzenia wydzielania wewnętrznego. skok z wysokości itd.

Osie diagnostyczne DSM-IV przedstawiają się następująco (l 994 k 1. celom naukowobadawczym. Jest tu o tyle zrozumiałe. DSMUl-8. diagnostyce codziennej. Il. DSM-Ul. epidemiologicznym. a także czynniki psychologiczne i środowiskowe. Twórcy tego systemu dążą wytrwale w kolejnych wydaniach: DSM-1. aby spełniał on następujące warunki: 1) był przydatny w wyborze leczenia i kierowania decyzjami w różnych sytuacjach klinicznych: 2) precyzyjnie określał poszczególne kategorie diagnostyczne: 3) stwarzał szansę zaakceptowania go przez klinicystów i badaczy o różnej orientacji teoretycznej: 4) był przydatny dydaktycznie: 5) utrzymywał kompagybilność z ICD-10: 6) unikał nowej terminologii i koncepcji łamiących tradycyjne poglądy. który nie tylko katalogowałby i definiował rozpoznania psychiatryczne we wszystkich krajach. Twórcy DSM dążyli do tego. Podstawą klasyfikacji DSM-IV jest tzw. Oś drugą stanowią biologiczne (somatyczne) czynniki etiopatogenetyczne. Obowiązuje rozpoznawanie zaburzeń psychicznych przy użyciu trzech osi diagnostycznych (I-Ul) . Ten oryginalny polski system. Bilikiewicza w diagnostykę wieloosiową. nerwicowe oraz inne odwracalne) . klasyfikacyjnych i terminów. Ideałem byłoby bowiem stworzenie takiego układu diagnostyczna-klasyfikacyjnego. DSM-11. 7) określał przydatność diagnostyczną terminów używanych dotąd w sposób niekonsekwentny i umożliwiał uniknięcie używania terminuw o wątpliwej użyteczności: 8) był spójny z danymi pochodzącymi z badań naukowych i jednocześnie zachowywał aktualność przyjętych kategorii diagnostycznych: 9) był przydatny dla opisów naukowych: 10) był otwarty na krytykę klinicystuw i pracowników naukowo-badawczych. badaniom transkulturowym itd. Oś trzecią tworzą zespoły psychopatologiczne (psychotyczne. W pierwszej części podręcznika wspomniano u układzie nozugraficznym. że psychiatrzy amerykańscy uznali wkład T. a ściśle na trzech osiach. Zespoły kliniczne (clinical disorders) i inne stany mogące zainteresować k*s*. Bilikiewicza. . że przy opracowaniu obydwóch klasyfikacji brali udział ci sami ludzie. nabyte lub uwarunkowane genetycznie.diagnostyka wieloosiowa. IV. używany w wielu ośrodkach psychiatrycznych w naszym kraju. Wysiłki owe mają doniosłe znaczenie dla ogólnoświatowego rozwoju psychiatrii. Klasyfikacja DSM uległa w ciągu 40 lat istnienia OSM-I powstało w 1952 r.stosowanych na świecie systemów diagnostyczna. W wieloosiowj diagnostyce amerykańskiej (wypada nadmienić. oparty jest również na diagnozie wieloosiowej. rolę czynniki dziedziczna-konstytucjonalne (genetyczne) . zaleca się użycie jeszcze dwóch (IV-V) . Ul. Zaburzenia osobowości i upośledzenia umysłowe. Widoczna jest pewna unifikacja terminologii z międzynarodową klasyfikacją ICD-10. por. z wyjątkiem sytuacji zdecydowanie koniecznych i nie budzących wątpliWOSCl. Stany ogólnomedyczne (generał medical condirions) . w której kształtowaniu odgrywają mań. Mezzich I 995) występuje pięć osi. Pierwszą ci stanowi osobowość przed chorobowa.) znacznym zmianom. klasyfikacyjnych. ale służyłby szeroko badaniom statystycznym. opartym na teorii edoepigenezy T. DSM-IV do spopularyzowania i umiędzynarodowienia zawartych w nim kryteriów diagnostycznych.

Chodzi o to. Zaburzenia odżywiania się.nerwic z DSM-IV.somatoform disorders) . V. Inne stany. Największe znaczenie mają kryteria diagnostyczne. B. Dotyczą one m 3 n. Zaburzenia nastroju. wiele redakcji naukowych czasopism psychiatrycznych wymaga od autorów posługiwania się kryteriami DSM. Zaburzenia pozorowane (ang. Zaburzenia lękowe. Nawiasem mówiąc. Schizofrenia i inne zaburzenia psychotyczne. gdyż autorzy podręcznika umówili się.delirium) . Ze zrozumiałych powodów w naszym podręczniku omówiliśmy jedynie dwie. zaburzenia amnestyczne I UUIC OOZTdWCZd. A. Poruwnując obydwa systemy diagnostyczna-klasyfikacyjne. Zaburzenia świadomości (ang. jak również funkcjonowania społecznego. Zaburzenia przystosowania. Zaburzenia osobowości. najbardziej znane i .poszczególnych zaburzeń. czynników i zespołów. które mogą być przedmiotem klinicznej uwagi. tj. w których amerykańska klasyfikacja zadomowiła się już ud dawna. Zaburzenia kontroli impulsów nie sklasyfikowane gdzie indziej. Poziom funkcjonowania. np. bądź na jego braku (tzw. Zaburzenia seksualne i tożsamości płciowej. nie sklasyfikowane gdzie indziej. Do sprawy tej będziemy jeszcze wracali.Problemy psychospołeczne i środowiskowe. Z praktycznego punktu widzenia wielką zaletą systemu DSM-IV jest możliwość (a nawet konieczność) określania nasilenia poszczególnych objawów.factitious disorders) . ale również wyeliminowania pewnych rozpoznań. Zaburzenia dysocjacyjne (dawne histeryczne-przyp. Nie odbiega on jednak w sposób zasadniczy ci podziałów międzynarodowych. W podręczniku posługujemy się podziałem zaburzeń psychicznych przyjętym powszechnie w Polsce.adolescence) . otępienie. a nawet tożsamości niektórych kategorii diagnostycznych. że będą w miarę możności w poszczególnych rozdziałach uwzględniali kryteria amerykańskiej klasyfikacji. Zaburzenia snu. Są też różnice. Zaburzenia psychiczne spowodowane stanami ogólnumedycznymi. aby polski absolwent znał DSM w ogólnych zarysach i umiał się nim posługiwać zarówno w Polsce. Zaburzenia pod postacią somatyczną (ang. które opierają się precyzyjnie bądź na występowaniu jakiegoś objawu.UD-10 i DSMtrudno nie dostrzec podobieństw. gdzie DSM zyskuje coraz więcej zwolenników. Zaburzenia związane z substancjami.kryterium wyłączające) . dzieciństwie i w wieku młodzieńczym (ang. Autorzy DSM zalecają posługiwanie się w tych celach odpowiednimi skalarni kwantyfikującymi poszczególne objawy. Klasyfikacja OSM-IV obejmuje następujące główne kategorie diagnostyczne: Zaburzenia rozpoznawane zwykle po raz pierwszy w niemowlęctwie. jak i w innych krajach. chociaż pierwszeństwo dajemy Międzynarodowej Klasyfikacji WHO ICD-I 0.

Nie dostrzega się też wyraźnej granicy między nerwicami i psychozami. Termin. środków psychoaktywnych i alkoholu.disease.jednostki chorobowe (ang. neurotyk"itp. dotyczący pojedynczej osoby) . epidemiologia"stale jeszcze kojarzy się z kliniką chorób zakaźnych. bólu. We wszystkich zaznacza się dążność do stworzenia zoperac (analizowanej diagnozy psychiatrycznej. jak i epidemiologii psychiatrycznej jest bardzo szeroka. 8-Psychiatria. co nie wyklucza jednak. zaburzenia nastroju . uzależnienia od leków. Skala zaburzeń psychicznych. Łącznie na świecie funkcjonuje ponad 20 nuzologicznych systemów podziału. Obejmuje*#in. niesprawności) : 4) ze znaczną utratą swobody. Wstęp i definicja. We współczesnych klasyfikacjach odstąpiono od tradycyjnego podziału na objawy. ma podkreślać syndromologiczny charakter większości klas diagnostycznych. które wiążą się z: 1) cierpieniem (ang. ale również głębokie zaburzenia psychotyczne. wprowadzili wygodne pojęcie. Dzisiaj epidemiologia obejmuje wszystkie choroby. a nie osób. schizofrenik". 7.distressg 2) niesprawnością (ang.choroba Alzheimera.disability) rzutującą się na funkcjonowanie: 3) doświadczeniem zwiększonego ryzyka (śmierci. disorder". Obecnie trudno sobie wyobrazić planowanie rozwoju opieki zdrowotnej w jakiejkolwiek specjalności bez znajomości aktualnych i przewidywanych wskaźników rozpowszechnienia chorób wchodzących w jej zakres. chociaż nie zawsze (np. zaburzenia zachowania (osobowości) różnego stopnia i pochodzenia. Autorzy klasyfikacji kładą wyraźny akcent na klasyfikowaniu zaburzeń.disorder) rozumiane jako zespoły objawów manifestujących się zachowaniami lub przeżyciami. Epidemiologia jest nauką o częstości i rozmieszczeniu chorób (w tym psychicznych) w populacji oraz czynnikach determinujących rozpowszechnienie tych schorzeń. gdy etiologia zaburzeń jest ustalona. illness) . Huntingtona itd) . Termin. A zatem dotyczy to również psychiatrii. Autorzy systemów diagnostyczna-klasyfikacyjnych.na funkcjonowanie w rodzinie lub innej grupie społecznej. (Wciórka.lekkie zaburzenia nerwicowe. regionach i skali globalnej jest znacząca. zespoły i jednostki nozologiczne. l 993) . profilaktyki i innych aspektów chorób zakaźnych u ludzi i zwierząt. gdyż rzeczywiście przez długie lata dotyczył występowania. . co wyraża się niestosowaniem pejoratywnych określeń w rodzaju: . psychogenne zaburzenia somatyczne. Pieką. W definicji zaburzeń psychicznych podkreślono ich wymiar indywidualny Oj. wśród których prym wiodą eksperci z krajów anglosaskich.rozpowszechnione klasyfikacje zaburzeń psychicznych. występujący zarówno w ICD-10 jak i w DSM-IV. Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych (epidemiologia) . że mogą one wykraczać poza ten wymiar i wpływać np. Klasyfikacje te celowo unikają mniej precyzyjnych i jednoznacznych terminów wskazujących na tzw. a więc i skala zainteresowań zarówno psychiatrii. co może wynikać z pewnego przywiązania do nazewnictwa tradycyjnego uzasadnionego historycznie. Jej rola w organizowaniu opieki zdrowotnej w poszczególnych krajach. ograniczając ich użycie do sytuacji. Adam Bilikiewicz. zaburzenia" (ang.

deskryptywny-obejmuje badania opisowe określające rozmiary zaburzeń w populacji ogólnej i w podgrupach. s-x KŚrednia liczba osób w danej populacji w tym przedziale czasu Współczynnik rozpowszechnienia (wr. która zaistniała w określonym czasie (najczęściej w skali roku) . ) Liczba nowych zachorowań w danej populacji w określonym przedziale czasu Wz. zakładający identyfikację czynników przyczynowych. R o z p o w s z e c hnienieokreślone jest liczbą występujących w badanej populacji wszystkich przypadków danej choroby. Metody epidemiologii. określa też przewidywaną częstość występowania zaburzeń.lub I mln ludności. np. Badania epidemiologiczne odbywają się w trzech poziomach zakładających różne choć spójne cele: Poziom 1. Wielkość rozpowszechnienia choroby będzie zależała od zapadalności i czasu trwania choroby. upośledzenia umysłowe i zaburzenia organiczne (otępienia) . badań eksperymentalnych. Współczynniki oblicza się wedle następujących 887 iW 39 ł'.(depresje i stany maniakalne różnego pochodzenia) . uwzględnia badania podłużne. sformułowanych na podstawie badań klinicznych: 4) ustalanie efektywności różnego rodzaju rozwiązań organizacyjnych. s-x K Liczba populacji w tym samym momencie czasu. Wynikają z tego określone trudności metodologiczne. zastosowanych w psychiatrycznej opiece zdrowotnej. Współczynnik zachorowalności jest ilorazem nowych przypadków ujawnionych w określonym czasie (również w ciągu roku) i średniej dla tego okresu wielkości populacji narażonej na ryzyko zachorowania. niezbędną z punktu widzenia zapobiegania i leczenia tych sobaczeń: 2) wykrywanie związków między cechami populacji a chorobą. że im większa zapadalność i dłuższy czas trwania choroby.. Wskaźniki epidemiologiczne. Po z i o m 11. leczniczymi itd) . działającymi na daną populację w sposób kontrolowany. Poziom Ul. Oznacza to. którego celem jest uzyskiwanie danych niezbędnych do planowania. Przez poziom zapadalności rozumie się liczbę nowych przypadków choroby dla danej populacji. Współczynnik zapadalności (wz.w stosunku do I tys. Podstawowymi wskaźnikami epidemiologicznymi są miary zapadalności i rozpowszechnienia choroby. Badania epidemiologiczne w psychiatrii mają następujące cele: 1) ocenę rozpowszechnienia różnych kategorii zaburzeń psychicznych. Cele epidemiologii. tym większe jest . w których skład wchodzą badania retrospektywne i prospektywne (inaczej-longitudinalne lub katamnestyczne) . Epidemiologia opisowa posługuje się badaniami przekrojowymi. Współczynniki oblicza się w stosunku do określonej populacji (oznaczonej literą K) . obejmuje pomiar efektu manipulacji różnymi czynnikami (środowiskowymi. an ality c z ny. wdrażania i oceny opieki zdrowotnej. ) Liczba chorych w danym momencie czasu Wr. 100 tys. prowadzących do wyjaśnienia przyczyn (etiologii) zaburzeń: 3) weryfikację hipotez dotyczących etiologii zaburzeń psychicznych.

disease. że ich wyrugowanie zdaje się być nierealne. że cheruba psychiczna oznacza brak pełnego dobrostanu fizycznego. Wynikają one zarówno z nieprecyzyjnej definicji choroby psychicznej.rozpowszechnienie choroby. To prawda.kobiet. zwłaszcza w psychiatrii. Za swoistą hipokryzję należy jednak uznać pomijanie owych pojęć w międzynarodowych . nie mamy do tej pory jednej. Mimo trwających na świecie wysiłków. W ogóle dychotomiczny podział ludzi na psychicznie zdrowych i chorych jest zbytnim uproszczeniem.wiek.przypadki zarejestrowane. W zależności od źródła danych o liczbie chorych wyodrębnić można współczynniki rz e c z y w i s 1 e (uzyskane na podstawie reprezentatywnych badań populacji) oraz współczynniki ujawnione. tj. dotyczy to zwłaszcza zaburzeń osobowości (zachowania) .współczynniki specyficzne (odnoszące częstość występowania choroby dc wyodrębnionych podgrup badanej populaji. Wspomniałem o tym w rozdziale poświęconym klasyfikacji zaburzeń psychicznych. np. Szczególnych trudności przysparzają przypadki z tzw. mieszkańców miast lub wsi itp) . Zakorzeniły się one w psychiatrii tak mocno. illness) . Trudności metodologiczne badań epidemiologicznych w psychiatrii. Zdrowie psychiczne jest to pełny dobrostan (komfort fizyczny.ryzyko zachorowania oznaczające prawdopodobieństwo występowania choroby u każdego osobnika żyjącego dostatecznie długo. Ale czy rzeczywiście brak objawów chorobowych wystarczy dla uznania danej zsoby za zupełnie zdrową psychicznie? Wychodząc z definicji WHO trzeba uznać. Jedną z nich jest definicja Światowej Organizacji Zdrowia: . Nierzadko popełnia się błąd utożsamiając ryzyku zachorowania ze wskaźnikiem rozpowszechnienia choroby (dotyczy te np. W badaniach epidemiologicznych w psychiatrii napotykamy istotne trudności metodologiczne. Funkcjonuje kilka teoretycznych definicji. Wartość wręcz anegdotyczną ma. Ważnym. z czym trudno się zgodzić. miernikiem jest tzw.schizofrenii) . Chodzi o tzw. a nie tylko nieobecność choroby". distress. Wśród miar zapadalności i rozpzwszechnienia wyróżnia się tzw.negatywną koncepcję zdrowia psychicznego. powszechnie akceptowanej definicji zdrowia psychiczneąo i choroby psychicznej. Ostatnia część zdania oznacza tzw.współczynniki ogół ne (określające częstość występowania danej choroby w całej badanej populacji) oraz tzw. psychoza". Co do psychiatrii. umysłowy i społeczny. obliczone na podstawie danych służby zdrowia dotyczących liczb chorych leczonych z powodu zaburzeń psychicznych. niż określić stan zdrowia psychicznego? Od bardzo dawna usiłowano też wyraźnie rozgraniczyć dwa pojęcia: . aby osiągnąć wiek narażenia na ryzyko zachorowania. jak i w rozmaitych krajach. powyżej którego dana choroba zazwyczaj nie występuje. jak i niejednolitych kryteriów diagnostycznych (psychopatologicznych) stosowanych zarówno przez różnych lekarzy w jednym kraju. może łatwiej rozpoznać chorobę psychiczną (w języku angielskim funkcjonuje zresztą kilka bliskoznacznych określeń: disorder. gdyż część chorych nie zgłasza sig do placówek leczniczych. powiedzenie. osób w podeszłym wieku. disturbances. nie ma ludzi zupełnie zdrowych. że tak naprawdę. że zdefiniowanie ich nie jest rzeczą łatwą.pogranicza zdrowia i choroby. nerwica"i. umysłowego i społecznego. są tylko medobadani".

rozszczepienie struktury osobowości. co stanowi kolejną trudność metodologiczną. Przeważnie badania ze względów finansowych ograniczają się do reprezentatywnej próby populacyjnej. Jest to zaburzenie psychiczne w poważnym stopniu ograniczające wgląd. pozwalają dzisiaj dość precyzyjnie umiejscawiać je w układzie nozograficznym. .ankiet. zdolność radzenia sobie ze zwykłymi wymaganiami życia lub utrzymania właściwego kontaktu z rzeczywistością". w których pierwszy etap stanowią badania przesiewa we (skryningowe) dokonywane przez nieklinicystów. opierające się na statystykach placówek służby zdrowia. a wówczas pozbawiamy ją ważnego atrybutu. jak i w innych krajach.rejestrach psychiatrycznych.zwięzłości. Badania nad ujawnioną zapadalnością i rozpowszechnieniem zaburzeń psychicznych. że definicja zmienia się w ten sposób w opis. Leder. Zastosowane w takich ocenach narzędzia nie są oczywiście w stanie objąć pełnego zakresu zaburzeń psychicznych. Pomimo trudności definicyjnych kryteria diagnostyczne większości zaburzeń psychicznych. nie wprowadzono rozróżnienia między nerwicą a psychozą. Rejestry umożliwiają określanie parametrów epidemiologicznych w wieloletnich okresach. Pozwalają na monitorowanie określonych grup diagnostycznych. Bez tego wszelkie badania dotyczące rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych na świecie byłyby pozbawione sensu. Pisze o tym w odrębnym rozdziale prof. Rzadko mogą one dotyczyć całego kraju. Rozważania te nie mają charakteru wyłącznie akademickiego. W warunkach polskich rozpoznanie lub nierozpoznaniepsychozy (choroby psychicznej) może mieć poważne konsekwencje formalno-prawne w świetle przepisów obowiązującej Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. jakościowe zaburzenia świadomości itd. Istnieją trzy możliwości: 1) badanie populacji wybranej przez psychiatrów: 2) badania dwuetapowe. Dla przykładu w ICD-10. Wracając do metod badania ujawnionego rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych. moim zdaniem. kwestionariuszy strukturalizowanych wywiadów itp) dokonywane przez niepsychiatrów. Drugą trudność metodologiczną stanowi strona techniczna badań epidemiologicznych. sumują bowiem informacje o konkretnym pacjencie ze wszystkich źródeł lecznictwa psychiatrycznego w czasie. Najczęściej badania te obejmują jakąś populację zamieszkałą na określonym terenie. gdyż pociągają za sobą skutki formalno-prawne. proponowane przez różne systemy diagnostyki. Dąbrowski. w odróżnieniu od poprzedniej edycji tej klasyfikacji. warto wspomnieć o tzw. Są one stosowane zarówno w USA. Autorzy klasyfikacji uniknęli natomiast zdefiniowania nerwicy i psychozy. jak omamy. dają z natury rzeczy tylko pewien wycinek sytuacji epidemiologicznej. chociaż w tekście pojęcia te pojawiają się. Mają one doniosłą wartość w długofalowych badaniach epidemiologicznych. chociaż i w tj dziedzinie panuje pewne zamieszanie i brak zgodności.klasyfikacjach. Można zgodzić się z zarzutem. Definicję nerwicy i zaburzeń nerwicowych przytacza w swoim rozdziale prof. urojenia. Definicję tę należałoby. W tym miejscu pozwolę sobie jednak przytoczyć definicję psychozy z UD-9 z niewielką własną modyfikacją: . poszerzyć o występowanie w przebiegu psychozy takich jakościowych objawów psychopatologicznych. a tym samym stają się pomocne w ustalaniu potrzeb zdrowotnych i ułatwiają planowanie. a drugi-badania psychiatryczne osób podejrzanych o zaburzenia psychiczne: 3) badania za pomocą odpowiednich narzędzi (np. tj.

niekiedy znacznie. wg E.ludności) jest znacznie większe to blisko/O%) niż na wsi (13331. l 989) . oddziały psychiatryczne. o których wspomniałem powyżej.ludności i utrzymuje się nieomal na poziomie roku poprzedniego (wzrost o I%) . że wskaźnik zapadalności na zaburzenia psychiczne.ludności) . Największy wzrost wskaźnika leczonych po raz pierwszy zanotowano u chorych z rozpoznaniem uzależnienia lekowego (IO%) i zaburzeń alkoholowych (B%) .ludnzici (i wzrósł o 4. w których ustalono. Siupczyńskiej-Kossobudzkiej i T. Warto nadmienić. kliniki psychiatryczne) . Wyciąganie z takich różnic wskaźników jakichś pochopnych wniosków byłoby bezzasadne. (przy czym wartości medialne i zakresy wspu (czynników obliczano w stosunku do 100 tys.Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych. nych wskaźnik zwiększył się o Z. Nlowsze badania przynoszą zbliżone wyniki. w Afryce 24%. Dane statystyczne dotyczące rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych i zachorowalności w Polsce pochodzą z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. natomiast spadek zanotowano jedynie u chorych leczonych z powodu psychoz lekowych (prawie ZO%) . Z analizy wskaźników rozpowszechnienia w poszczególnych grupach diagnostycznych wynika. Trudności metodologiczne w badaniach epidemiologicznych. Dziduszki. W badaniach tych wartość medialna współczynników rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych w różnych krajach europejskich i w USA kształtowała się na poziomie Zł%. który cd wielu lat opracowuje roczniki statystyczne. USA i Wielkiej Brytanii mieściły się w granicach 13-l 9 W. zaś rozpiętość wyników od I do 698% (cyt. U chzrych z rozpoznaniem psychoz schizofrenicz. Jak widać różnice są dość is*o*e. wyniósł 518 na 100 tys. zarejestrowany w lecznictwie ambulatoryjnym w kraju. a także chorób afektywnych (O%) . którzy porównali wyniki około 30 europejskich i amerykańskich badań epidemiologicznych nad rzeczywistym rozpowszechnieniem zaburzeń psychicznych w populacjach w wieku 18-60-65 lat od 1950 dz 1975 r. że współczynniki rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych podawane przez różnych autorów różnią się. Przytoczę jeden ze starszych przykładów badań prowadzonych przez autorów amerykańskich (Neugebauer i wsp" l 98 O) . między sobą. jedynie przykładowo sprawiają. W roku 1995 wskaźnik rozpowszechnienia osób z zaburzeniami psychicznymi zarejestrowanych w lecznictwie ambulatoryjnym wyniósł 1885 na 100 tys. że największy wzrost zanotowano u chorych leczonych z powodu psychoz alkoholowych (o prawie I O%) i chorób afektywnych (b B%) . 6%w stosunku do 1994 r. 5%. a na Taiwanie Ztr%. Dane te wymagają analizy i kontrolnych badań epidemiologicznych. że w zestawieniu amerykańskim uwzględniono badania przeprowadzone w Polsce. Wartości współczynników rozpowszechnienia (punktowego) pod koniec lat siedemdziesiątych w Australii. poradni odwykowych i poradni uzależnień) oraz stacjonarnych (szpitale dla psychicznie chorych. Dane statystyczne pochodzą z placówek lecznictwa ambulatoryjnego (poradni zdrowia psychicznego. Za takim ostrożnym podejściem może świadczyć fakt. Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych w mieście (2225 na 100 tys. Wskaźniki w pozostałych grupach diagnostycznych nie uległy istotnym zmianom w stosunku do . iż rozpowszechnienie (punktowe) czynnościowych zaburzeń psychicznych u dorosłych wynosiło około l 5%.

Uwzględniając rozpoznania. ważne miejsce wśród przyczyn przypada lekom o działaniu depresjogennym. zaburzenia alkoholowe" (3 O 8%) .przeważali pacjenci z zaburzeniami psychotycznymi (bez alkoholowych) -47%.146 tys. zaburzeń psychicznych związanych z nadużywaniem alkoholu i leków psychoaktywnych. które odgrywają istotną rolę w mechanizmie etiopatogenetycznym depresji. Drugie miejsce po psychozach zajmują.kształtowały się na poziomie roku 1994. Bardziej szczegółowe dane epidemiologiczne dla poszczególnych jednostek chorobowych zawarto w kolejnych rozdziałach podręcznika. z tego pacjenci leczeni z powodu psychoz stanowili 67% (w tym z psychozami schizofrenicznymi-4/%. to jest to zadanie niezwykle trudne z uwagi na współdziałanie wielu czynników: demograficznych. że należy się liczyć ze stałym i systematycznym wzrostem liczby osób z zaburzeniami psychicznymi wieku podeszłego. Wynika to z przedstawionych wyżej danych statystycznych. Jeżeli chodzi o możliwości przewidywania częstości zaburzeń psychicznych. społecznych. Co do tzw. Wzrasta natomiast rozpowszechnienie chorób afektywnych. Obok czynników psychospołecznych.osób (40%leczonych ogółem) hospitalizowano po raz pierwszy. Prognoza dotycząca częstości zaburzeń psychicznych. Na dalszych miejscach znalazły się pozostałe zaburzenia niepsychotyczne (13%3. Chodzi nie tylko o większe rozpowszechnienie tzw. Wzrost wskaźników rozpowszechnienia hospitalizacji w stosunku do roku poprzedniego o ponad 5%stwierdzono u leczonych z powodu uzależnienia alkoholowego (o 98%) . W roku 1995 w stacjonarnych placówkach psychiatrycznych średni dzienny stan chorych hospitalizowanych wynosił prawie 27 tys. Prawie 60 tys. Pacjenci z zaburzeniami psychicznymi związanymi z alkoholem stanowili l 4%. co może wynikać ze zmiany kryteriów rozpoznawczych tych zaburzeń. nerwicowe (/'%) .osób. to grupa psychoz schizofrenicznych utrzymuje się na mniej więcej stałym poziomie. zwłaszcza w Polsce. zaś z niepsychotycznymi zaburzeniami (wyłączając uzależnienie alkoholowe) -I ó%. w ostatnich. Poza wszelką dyskusją pozostaje wzrost liczby chorych z różnymi postaciami depresji. Przesadny był też optymizm dotyczący zachorowań na kiłę i gruźlicę.roku 1994. Łącznie w zakładach psychiatrycznej opieki stacjonarnej leczyło się w 1995 r. W tej liczbie J 7'%to chorzy na schizofrenię. Z całą pewnością można oczekiwać wzrostu rozpowszechnienia. upośledzenie umysłowe (3%) . psychoz alkoholowych (o ó%) . Interesujące są dane dotyczące I ec z n i c 1 w a s tac j on arn ego.w leczeniu nadciśnienia tętniczego.pacjentów. wśród hospitalizowanych ogółem w 1995 r. 96%z psychozami afektywnymi i I 1%z rozpoznaniem innych psychoz. Wydłużanie się życia ludzkiego sprawia. latach odnotowano ponowny ich wzrost. Dla przykładu nikt nie był w stanie przewidzieć. że wzrost zachorowań na chorobę AIDS wywoła zupełnie nowe zadania i problemy dla służb psychiatrycznych. kulturowych i ogólnozdrowomych. Po istotnym spadku liczby świeżych zachorowań na te choroby w okresie po li wojnie światowej. używanym np.endogennych chorób psychicznych.pierwotnie zwyrodnieniowych zespołów . Wskaźniki rozpowszechnienia hospitalizacji osób leczonych ogółem i leczonych po raz pierwszy z powodu zaburzeń psychicznych w 1995 r.

Badanie psychiatryczne. plan wysuwają się omamy słuchowe. ale na pierwszy. Niektórzy chorzy natychmiast bywają tak pobudzeni i mają tak rozproszoną uwagę. środowiskowy) . Stopień trudności badania psychiatrycznego wynika z tego. Uwagi ogólne W obecnie obowiązujących programach studiów lekarskich przywiązuje się dużą wagę do zagadnień komunikacji międzyludzkiej. pacjentom psychiatrycznym. Spotykamy chorych gadatliwych. tak samo jak w badaniu psychologicznym. drugi na obserwacji zachowania (behawioru) chorego. Badanie chorego. a to wymaga zarówno taktu. Posłużmy się przykładem chorego cierpiącego na psychozę paranoidalną. cukrzycą i trudnymi warunkami egzystencji w wielu rejonach świata (niedożywienie oraz zaniedbanie środowiskowe) . 8. Chorzy na depresję z kolei. że w psychozie tej występują omamy różnych zmysłów. Jeden polega na odwoływaniu się do introspekcji.fenyloketonurii) . lecz stanowi elementarny składnik każdego badania. można się posłużyć dwoma sposobami. Zbierając od chorego wywiad wnikany w jego podmiotowe przeżycia. Adaw Bilikiewicz. Bywa i przeciwnie. jak i umiejętnego formułowania pytań. której trzeba się po prostu nauczyć. którzy chętnie udzielają o sobie informacji. Zdarza się też często. że chorzy przyjmują postawę nieufną. nacechowaną podejrzliwością i dążeniem do dysymulacji. które nie są odbiciem rzeczywistych przewinień. Wiemy. gdzie chorzy chętnie poddają się badaniom rozumiejąc ich sens i celowość. na ogół biorąc. co należy wiązać z postępami diagnostyki prę-i postnatalnej. lecz urojeń. lecz wypowiedzi te przesycone są skargami hipochondrycznymi do takiego stopnia. że nie mogą odpowiedzieć nawet na proste pytania. Ocena wypowiedzi chorych cu do ich zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy należy do trudniejszych zadań psychiatry. ale o zespoły mieszane związane z chorobami naczyniowymi (miażdżycą) . a także metod zapobiegawczych (np. O tym. wypowiadają pod swoim adresem uskarżenia. ale umiejętnością. mający silne poczucie choroby. choć wrażliwość człowieka i poczucie taktu są ważnymi cechami osobowości. że chory przeżywa omamy. brakuje poczucia choroby i wglądu w objawy chorobowe. Pocieszającym trendem jest spadek liczby niektórych postaci upośledzenia umysłowego (zwłaszcza choroby Dawna) . W badaniu psychiatrycznym. z człowiekiem chorym nie jest darem wrodzonym. negatywną wobec badającego. Kontaktowanie się lekarza. a więc do podmiotowych przeżyć chorego. możemy wnioskować z obserwacji jego zachowania-zatyka . Owa umiejętność jest nie tylko podstawą badania psychiatrycznego. może z wyjątkiem pediatrii. ale także psychologa czy innego pracownika służy zdrowia. W wielu przypadkach ocena ta staje się możliwa w zestawieniu z danymi wywiadu przedmiotowego (wywiad rodzinny. że w przeciwieństwie do każdej innej dziedziny medycyny.nępiennych typu Alzheimera czy chorobę Parkinsona. że nie udaje się uwagi pacjenta przenieść na inny temat.

obiecywanie im czegoś. gdyż ten nie odpowiada na pytania. wkładano mu do ręki berło.czy jest to mężczyzna. W dawnych. Psychiatrzy bywają często w takim położeniu. Tymczasem nic takiego się nie dzieje. Okłamywanie chorych. Ludzie wyobrażają sobie. że rodzina ich prosi. Pacjent cierpiący na katatonię hipokinetyczną z mutyzmem nie będzie w ogóle odpowiadał na pytania. który w osłupieniu katatonicznym zwykle występuje. aby badając chorego nie ujawniali kim są. Z prośbą taką spotykałem się niestety również w oddziałach niepsychiauycznych. Nie należy go wyśmiewać ani wyszydzać. gdy przydzielano im chorego z mutyzmem. Istnieje np. Chorzy są wdzięczni za szczerość i zachowują się normalnie. Niezwykle ważne jest obserwowanie reakcji uczuciowych pacjenta. jeśli chory uważał się za króla. można podejrzewać. ale godzi w autorytet rozmuwcy. ujawnia emzcje świadczące o silnym przeżywaniu*treści omamów itd. odnosi się bowiem do obserwacji zachowania się pacjenta. Przesadne polemizowanie z urojeniami mija się z celem. trzeba ustalić. że jest głuchoniemy lub cierpi na afazję CZUCIOWQ. tu potwierdzi on fakt doznawania omamów i poinformuje nas o ich treści i o osobie.uszy. czy w zachowaniu uderza brak łączności uczucizwej z badanym. a na głowę wsadzano koronę. ale przenosi to na cały zespół leczący. że badanie psychiatryczne będzie dla chorego wstrząsem lub co najmniej ciężkim przeżyciem. Ten pierwszy sposób nazywamy behawioralnym. domach dla obłąkanych". a pacjent traci zaufanie nie tylko do badającego. że nie są w stanie zbadać chorego i postawić diagnozy. Musi ono być akceptujące. którzy stawali bezradni w czasie egzaminu praktycznego.błędne przekonanie. Jeśli tak. ale w rzeczowy sposób poinformować albo w inny sposób dać do zrozumienia. jak mutyzm. W kontakcie z pacjentem psychiatrycznym obowiązuje szczerość i prawdomówność. Wszystko będzie oczywiście zależało od zachowania się badającego. Czy jego mimika jest adekwatna do sytuacji i treści zadawanych pytań. brak łączności uczuciowej z badanym (sztywnzić afektu) pozwala na właściwe ukierunkowanie dalszegz pzstępzwaniadiagnostycznego. negatywizm (czynny i bierny) . Oświadczali wówczas. Posługując się obserwacją zachowania tego pacjenta student mógłby uzyskać wiele ważnych dla rozpoznania informacji. Dzisiaj przeciwstawiamy się urojeniom chorego. Sam mutyzm jest objawem psychopatologicznym. że wypowiedzi chorego traktujemy jako objaw choroby. iż psychicznie chzrym nie wolno się sprzeciwiać. zgodnie. gdy wzywane mnie na konsultację. nadawcy np. to nie ma objawu negatywizmu. Spotykałem studentów. gdy chory twierdzi. Kłamstwo szybko się wydaje. . Jeżeli nie reaguje na pytania. Jeżeli uda się nam zdobyć zaufanie chorego. ale w taki sposub. czy potrafi wykonać proste polecenie. mówi głośno do siebie*prowadząc. czy pacjent ten słyszy nasz głos i potrafi gestami odpowiadać na pytania. Idąc tym śladem i rozpatrując różne możliwości. Zestawienie takich objawów. czy kobieta itd. z głosami dialog". że jest Chrystusem. aby nie cierpiała na tym jego godność. Nie należy więc potakiwać. co nie jest możliwe do spełnienia. drugi można nazwać wywiadem subiektywnym albo autoanamnezą. gdyż. uwzględnia bowiem introspekcję. ale do rozsądnych granic. jest nie tylko postępowaniem nieuczciwym.

iż chodzi o badanie lekarskie-zbadać chorego somatycznie. są niezwykle uczuleni na wszelkie informacje dotyczące wyników badań lekarskich. wyczynach". cztery oczy"Są sprawy. możemy np. na jakim pacjent jest poziomie pod względem wykształcenia i sprawności intelektualnej. przyznania się"do zdrady. Koniecznie trzeba się w czasie rozmowy z pacjentem wystrzegać sądów oceniających i wartościujących. Jest w szczególnie ważne u alkoholików. przesłuchania". powołując się później na to w czasie dyskusji na temat. na jego wahanie w głosie. na wynik badania laboratoryjnego reagują bardzo silnie. mimo dostarczania dowodów ich błędności. . zainteresowania. per ty"Za zgodą pacjenta lub gdy nie ma z jego strony sprzeciwu. Karygodne. podobnego do prokuratorskiego. że od tego będzie zależało ich przebaczenie. Na każdą nieostrożną wypowiedź lekarza. Unikniemy też kompromitacji przepytując np. Najlepiej więc uprzedzić go. że nie byli dotąd badani. Za niedopuszczalny uznajemy ton lekceważenia. Sporządzanie notatek zaburza poza tym intymną atmosferę badania i rozprasza uwagę pacjenta. która ulegnie i wpadnie w pułapkę. choroby". że to żona nas poinformowała o jego rćżnych. Pacjenci psychiatryczni są przeważnie bardzo wrażliwi na zachowanie się lekarza. Bezceremonialne informowanie chorego.z definicją. Szczególnego taktu wymagają pytania zmierzające do ustalenia sprawności czynności pamięciowych i orientacji. Niektórzy pacjenci wypowiadający urojenia niewierności małżeńskiej domagają się od swoich partnerów (partnerek) . Pacjenci z urojeniami hipochondrycznymi. nawet gdy objawy psychotyczne przeminą. Z informacji uzyskanych od rodziny. musimy robić użytek umiejętnie. że dla określenia aktualnego stanu zdrowia konieczne jest zbadanie pamięci. Podczas pierwszego kontaktu z pacjentem nawiązujemy z nim swobodnąrozmowę. jaki niektórzy chorzy adresują do personelu. W przebiegu rozmowy dowiadujemy się. W ten sposób można do tego poziomu dostosować dalsze pytania. Jeżeli protokołowania wypowiedzi nie potraktują jako. szyderstwa i wyniosłości. Badania psychiatrycznego nie można prowadzić według z góry ustalonego schematu.profesora matematyki z tabliczki mnożenia. Odtąd piekło zazdrości jeszcze bardziej się nasili. obiecując. przecież sama się przyznała"W trakcie badania psychiatrycznego lepiej nie posługiwać się notatkami. to zachowanie to uznają za lekceważące. poruszamy w niej sprawy obojętne. Lekarz badający chorego musi kontrolować swoje wypowiedzi. Zbyt obcesowe postępowanie może chorego rozdrażnić.pytać o zawód. W niektórych przypadkach dobrze jest-dla potwierdzenia. a obecność osób trzecich onieśmielać. wydarzenia polityczne itd. ani nie zapisywać wypowiedzi pacjenta na maszynie. która często prosi o nieujawnianie ich źródła. można używać formy. jest zwracanie się do chorych. Przeważnie dotyczy to osób starszych. badanie powinno odbywać się w. Unikniemy w ten sposób zarzutu. których poruszanie może pacjenta krępować. i początek nowego życia"Biada takiej żonie. pracownianych. gdyż wszelkie argumenty przeciw urojeniom są przez pacjenta zbijane: . choć niekiedy praktykowane w źle zarządzanych oddziałach psychiatrycznych. sądy te nie podlegają sprostowaniu. radiologicznych itd. Jeżeli chcemy od chorego uzyskać jak najwięcej informacji. rozmawiali"z lekarzem. a więc rozpoznający u siebie konkretne schorzenie. a jedynie. ale ma też znaczenie w innych przypadkach. może spowodować później konflikt w rodzinie.

Chorzy przeważnie wyczuwają rzeczywiste uczuciowe współprzeżywanie. Znaczenie wywiadów w badaniu psychiatrycznym. określane . przyprowadzając chorego psychicznie do lekarza. i pod wpływem alkoholu. szoku"pacjenta w reakcji na jakieś błahe wydarzenie zewnętrzne. Zbieranie danych wywiadu nie jest zadaniem łatwym. Stąd często spotykane zachowania pacjentów. taktownie. Identyfikacja niektórych objawów psychopatologicznych.przypadków chorób psychicznych. tolerancyjnie. to przynajmniej zachowujmy się kulturalnie. np. Wiele rodzin. Lęk. ale też zachowania kryminalne.urojeń. o których krewni nie chcieliby wspominać. chociaż jego obiektywizm może być wątpliwy. jak i jego rodzina. Spotykałem rodziców chorych. gdyż może chodzić o przypadkową zbieżność w czasie. Ma to szczególne znaczenie w przypadkach zespołów psychotycznych z logicznie usystematyzowanymi urojeniami (paranoja. Wywiad przedmiotowy. sprawia. w imię nie zawsze słusznie pojętego wstydu. czyli zdolność empatii u lekarza. Udzielając odpowiedzi na pytania dotyczące początków zaburzeń psychicznych. Związek ten nie musi mieć oczywiście charakteru przyczynowo-skutkowego. dotyczy to np. przed rozpoznaniem choroby psychicznej. którzy z trudnymi sprawami zwracają się chętnie do innych osób."panie Zbyszku"lub. składa się na pewien spójny zarys obrazu klinicznego. wzbudzających u nich zaufanie. jak i sugerowane przez innych psychiatrów w przeszłości rozpoznania psychiatryczne. podobne lub identyczne objawy zdarzały się incydentalnie w minionych latach. zwany nieraz wywiadem obiektywnym. Odnosi się to też do pewnych zachowań pacjenta. para (rema) . nie budzące wśród osób postronnych żadnych wątpliwości. że cheruba zaczęła się znacznie wcześniej. z wypowiedziami pacjenta i własnymi spostrzeżeniami poczynionymi w czasie badania. Objawy psychotyczne. próbują pewne informacje zataić. gdy objawy były rzeczywiście bardzo nasilone. nałogów i samobójstw w rodzinie. ma z góry ustaloną koncepcję etiologiczną. dość powszechny w naszym społeczeństwie. NOektórzy pacjenci także uważają ten sposób zwracania się do nich za zbyt poufały. Istotne znaczenie ma chronologia faktów. gdy pochodzi od rodziny. Zarówno sam chory. co ważniejsze. Przeciwnie. Jeżeli nas nie stać na autentycznie ciepły i serdeczny stosunek do chorego. pani lgo". Uporządkowanie czasowe pewnych wydarzeń pozwala na śledzenie dynamiki rozwoju zaburzeń. uzyskanego od otoczenia. nie jest w wielu przypadkach możliwa bez weryfikacji sądów i wypowiedzi chorego na podstawie wywiadu przedmiotowego. Zestawienie danych wywiadu. niż sądzi otoczenie lub. rodzina chorego relacjonuje jego zachowanie w ostatnim okresie. ma w psychiatrii szczególnie ważne znaczenie. trzeba być ostrożnym w łączeniu zaburzeń z nagłymi zdarzeniami życiowymi. Mamy na myśli ekscesy seksualne. Zestawienie tych objawów z ważnymi lub znaczącymi wydarzeniami w życiu chorego ujawnia pewną ich zależność od wpływów psychosucjalnych. a nie do własnego lekarza. W trakcie zbierania danych wywiadu okazuje się jednak. że dowiadujemy się niekiedy o. którzy dla zwiększenia obiektywizmu i bezstronności mojej konsultacji zatajali przede mną zarówno poprzednie pobyty pacjenta w szpitalach psychiatrycznych.

działalność polityczna. zmiana charakteru i zachowania w okresie przedpokwitaniowym lub pokwitania. służba wojskowa (ewentualne przyczyny zwolnienia z obowiązku służby wojskowej) . poronienia sztuczne i samoistne. imiona rodziców. rozwój umysłowy. informacje na temat rodzeństwa i ewentualnie ich potomstwa. źródła utrzymania. nudności i wymioty. szczególnie jego cech temperamentu i zainteresowań intelektualnych. potomstwo (liczba. Przebyte choroby: choroby zakaźne (gruźlica. ząbkowanie. Wykonywany zawód. że w wywiadzie psychiatrycznym uwzględniamy nie tylko zmiany w stanie psychicznym pacjenta i przebyte przez niego choroby psychiczne oraz neurologiczne. życie płciowe. miejsce pracy lub nauki (w przypadku ucznia. adres. Osobowość przedchurobowa rzutuje w każdym przypadku na aktualny stan psychiczny chorego. ich pożycie małżeńskie. stosunek środowiska do chorego w dzieciństwie. zamartwica. nazwisko panieńskie. Urodzenie i lata dziecięce: dane o chorobach matki w czasie ciąży. Nie muszę dodawać. złe skłonności. rozwój umysłowy i uczuciowy. towarzyskość. pokrewieństwo między rodzicami. ruchliwość. skłonność do okrucieństwa. bez względu na rodzaj występujących zaburzeń psychicznych. relacje między dziećmi. drażliwość. zawód rodziców. płeć. Wiek szkolny: cechy charakteru. bóle i zawroty głowy. ewentualne przyzakażnepowikłania mózgowe. choroby zakaźne. lenistwo. Doniosłe znaczenie mają dane odnoszące się do rozwoju w dzieciństwie. przekora. wsteczna i następowa. nadwrażliwość. choroby i przyczyny zgonów) : u kobiet ciąże. stosunek do rówieśników. uszu. silna nerw*cd*p. niepamięć śródczasowa. ostatnia miesiączka. przebieg porodu. ewentualne związki pozamałżeńskie. urazy czaszkowa-mózgowe. lęki nocne. porody. zaburzenia chodu. ich wiek przy urodzeniu chorego. seksualizm dziecięcy. choroby ogólne. studenta) . data i miejsce urodzenia. wrodzone wady rozwojowe. szczególne uzdolnienia. zawziętość. Okres dojrzałości: kiedy chory wstąpił w związki małżeńskie. przestępczość w rodzinie i najbliższym otoczeniu. Zbierając dane wywiadu przedmiotowego. 'zy i ud kiedy używa napojów wyskokowych. życie płciowe (samogwałt. wybuchowość. Okres młodzieńczy i pokwitanie: przebieg nauki (ewentualne trudności) . stres psychospołeczny. zjawiska napadowe (omdlenia. z którego pochodzi chory: środowisko społeczne. gniewliwość. ewentualne zażywanie przez nią leków. nieprawidłowości mowy. luki pamięciowe. ich przebieg. operacje. zawód. Środowisko. szczególnie choroby neurologiczne i umysłowe (należy uwzględnić rodzaj choroby. przebyte choroby i rozwój we wczesnych latach dziecięcych-szczególnie drgawki. trudności wychowawcze w okresie pokwitania (kontakt z ruchami kontestacyjnymi. czy chory pochodzi z legalnego związku. uspołecznienie. kształtowania się osobowości chorego. uzależnienie od alkoholu i innych środków. polucje) . niezwykłe cechy charakteru i uzdolnienia. samobójstwa lub próby samobójcze) . zachowanie w domu i szkole. wiek. ukończenie szkoły. dolegliwości okresu przekwitania (menopauzy) . alkoholu i narkotyków lub innych środków psychuaktwnych) . używanie. stosunki rodzinne i pożycie małżeńskie. stanowisko społeczne. stan cywilny. wyuczony zawód. pojawienie się zarostu u chłopców i miesiączki u dziewcząt. moczenie nocne. nosa.bywają przez rodzinę jako. kila i inne) . pali tytoń lub nadużywa leków. można się posłużyć następującym kwestionariuszem: D ane o s o b i s te chorego: imię i nazwisko. uzależnienie od alkoholu i innych środków psychoaktywnych. cechy usposobienia-kapryśność. uzdolnienia. napady padaczkowe) i ich przypuszczalna przyczyna. wypadki i urazy ze szczególnym uwzględnieniem urazów czaszkowu-mózgowych z dokładnym opisem następstw: krwotok z jamy ustnej. kiedy nastąpiła mutacja głosu. . wykształcenie rodziców. połogi. somnambulizm. D a n e rod z i n n e (bez sugestii co do obciążenia dziedzicznegok poważne choroby w rodzinie bliższej i dalszej. lękliwość. urazy porodowe. ale również wszystkie informacje dotyczące ogólnego stanu zdrowia. trudności wychowawcze. postępy w nauce.

wytrwałość i upór w realizowaniu celów itd. choroby organiczne układu nerwowego ośrodkowego i obwodowego. zachowania agresywne wobec otoczenia. nieudane małżeństwo. interpretacje magiczne. zaburzenia pamięci i sprawności intelektualnej. temperamentu. zmiana w stosunku do otoczenia. jej rozszczepienie. Spisany przez lekarza lub innego pracownika wywiad powinien być podpisany przez osobę udzielającą wywiadu i zbierającą informacje. skłonności sadystyczne i masochistyczne.wojenne. obozowe) . szczególnie rysy patologiczne. myślenie archaiczne. Obowiązujące w Polsce przepisy ustawowe nakazują lekarzowi okazanie dokumentacji lekarskiejpiszę o tym w rozdziale poświęconym zagadnieniom deontologii. skłonność do zachowań ekscentrycznych. będzie domagał się ujawnienia danych wywiadu w trybie postępowania prokuratorska-sądowego. Czy był dawniej psychicznie chory: gdzie.dziwactwa. publiczne ujawnienie wywiadu i przekazanych w nim treści przez rodzinę (lub inne osoby z otoczenia pacjenta) może stanowić niebezpieczny precedens. że rodziny będą się obawiały przekazywania lekarzom informacji obciążających pacjenta. Sprawy sądowe i dochodzenia: karalność. drażliwość. . gdyż chodzi o dokument. zmiana osobowości. aktywność i zaburzenia napędu psycho. samookaleczenia.na treść orzeczenia sądowa-psychiatrycznego lub służyć za dowód w sprawie o pomówienie lub oszczerstwo. zaburzenia przytomności i świadomości. umiejętność przyznawania się do błędów i korygowania swoich zachowań. ekscesy alkoholowe. somatyczne objawy psychogenne (np. Jednocześnie musimy osobie udzielającej wywiadu zapewnić pełną dyskrecję. który w niektórych sytuacjach może mieć zasadniczy wpływ np. ruchowego. Ocena stanu psychicznego. skrupulatyzm. intelektu. zmiany zachowania. kiedy i jak był leczony. lenistwo. choroby zawodowe. zamiłowanie do hazardu. Lekarz przed przystąpieniem do zbierania wywiadu powinien zatem uprzedzić rodzinę pacjenta lub osobę przekazującą informacje o odpowiedzialności za fałszywe wiadomości. że pacjent bezkrytyczny. Zdarzyć się bowiem może. łaknienie. Ostatnio przebyte choroby ogólne. dotychczasowy przebieg leczenia. życia płciowego. pierwsze objawy somatyczne. nastawiony pieniacza. praktyki religijne i bigoteria. zaburzenia lub zmiany w zakresie uczuciowości wyższej. Należy uwzględnić wpływ warunków społecznych i osobistych. wybuchowość. popędowe. Moim zdaniem. nieszczęśliwa miłość. np. Pomijam tutaj sprawę zagrożenia bezpieczeństwa informatora. opis dawnych zaburzeń psychicznych. wyraźny ostry początek choroby psychicznej i dalszy jej rozwój. poznawcze. arytmomania. zakaźne itd. zdarzenia losowe. kłamliwość. pedantyzm. Jest to ważne. skłonności aspołeczne i antyspołeczne.jadłowstręt lub obżarstwo) . dotychczasowego leczenia szpitalnego i przychodnianego. otępienie umysłowe i uczuciowe. Przyczyny choroby według mniemania padających wywiad: np. przebieg. zatargi z policją. odbyte kary więzienia i inne. nie odzyskujący wglądu w objawy psychotyczne w czasie leczenia. Osobowość przed zachorowaniem: cechy charakteru. urojenia. natręctwa myślowe i ruchowe. aktualne postępowanie śledcze lub sprawy sądowe.zaburzenia życia płciowego. który sprawi. sen. Początek i przebieg obecnej choroby (aktualnych zaburzeńtpierwsze jej zwiastuny. przynależność do sekt religijnych. zaburzenia ruchliwości. przepracowanie. dochodzenia prokuratorskie. dziwaczność i zmanierowanie.ujemny wpływ zawodu. myśli lub zamiary samobójcze. kolegium kamo-orzekające. kamo-skarbowe. dawne przeżycia (np. ich jakość i nasilenie. kamo-administracyjne. skłonności niszczycielskie. opis objawów. zaburzenia afektywne. warunki pracy. uczuciowości. omamy.

upośledzenie umysłowe i jego poziom. lepka. mikropsja i makropsja. zjawiska napadowe (halucynoidy-napady padaczkowe częściowe czyli psychosensoryczne) . myślenie magiczne. maniakalny. łatwe nużenie się uwagi. O zynnośc i myśl owe: zwhurzenia ilościowe-łuk myślenia zwolniony. tępy. ogólny zanik pamięci. spójność i stopień systematyzacji urojeń. który pisze się zwykle na użytek działu spraw osobowych w zakładzie pracy. Poczucie choroby psychicznej. przygnębiony. zborne. otępienie. wyspy pamięciowe. Schemat badania psychiatrycznego Zachowanie się i napęd psychoruchowy: ruchliwość. idee nadwartośeiowe. mutyzm. bezgłos. którzy rozumieją sens badania i rolę wywiadu. Chorego trzeba uprzedzić. przeczulica dotykowa. małomówność. ponury. niska obniżona. pó (śpiączka (sen głęboki) . stereotypie. urojeniowa interpretacja trafnych spostrzeżeń. słownik chorego. sztywny. drażliwość. otępienie rzekame. śpiączka. konfabulacje itd. otamowanie. aroganckie. spokojne. grymasy. euforyczny. czyli wgląd w objawy chorobowe: niedostateczne. moriatyczny. Niedocenianym źródłem informacji jest życiorys napisany własnoręcznie przez chorego. dziwaczne. iloraz inteligencji (uzyskany na podstawie badania metodami psychologii klinicznej) . przeciętna. żywy. wybuchowość. Zaburz e ni a spostrzegani a: złudzenia. Jego napisania możemy oczekiwać ud pacjentów współpracujących z lekarzem. tępy. chwiejny. podniecenie psychoruchowe. w sposobie wyrażania myśli. kompulsje. Niepamięć wsteczna. Należy określić łączność uczuciową z otoczeniem (syntonia lub jej brak) i właściwości afektu: napięty. zamącone. głuchoniemota. ale o życiorys lekarski. M o w a: gadatliwość. U w a g a: rozproszzna. tiki itd. gonitwa myśli: zaburzenia jakościowe rozkojarzenie. O rie mac j a: w czasie. luki pamięciowe. Wemzriam przyćmione. Patolog i czn e twory myślowe: urojenia. wady wymowy (jąkanie) . dziwactwa. afazja. w miejscu. nadmiernie przerzutna. Świadomość i przytomność: senność. nadwrażliwość na dźwięki. zbolały. natręctwa myślowe. rozerwanie związków myślowych (inkoherencja) . pobudzenie. mierna. Można pacjentowi podyktować krótki schemat tego życiorysu i ważniejsze jego punkty. słowotok. Przy zbieraniu danych biograficznych od samego pacjenta możemy się posłużyć kwestionariuszem wywiadu przedmiotowego. Nastrój: obojętny. przyspieszony lub prawidłowy. omamy rzekome (pseudchalucynacje) . stereotypie. nadwrażliwość zmysłowa (światłowstręt. zgnębiony. iż nie chodzi o życiorys. orientując się w jego poziomie wykształcenia. bezruch. slowutwory (neologizmy) . bez poczucia dystansu. wesoły. śródczesna i następzwa. Przed przystąpieniem do szczegółowego badania psychiatrycznego będziemy już zorientowani w zasadniczych danych życiorysu pacjenta. zmiangy jakościowe świadomości. brak poczucia . złudzenia i omamy pamięciowe. zachowanie posłuszne. odpowiednio modyfikując lub rozszerzając poszczególne pytania. psychalgia) . dezorientacja urojeniowa. błazeńskie. Inteligenci a (funkcje poznawczej: wybitna. P a m i ę ć: zdolność zapamiętywania. mitomania (skłonność du pseudo logizowania) . persewerację. Zwężenie pola świadomości. Nie bez znaczenia jest też charakter pisma i popełniane błędy. sztywna. otoczeniu i sytuacji własnej (allopsychiczna) i cu do własnej osoby (autopsychiczna) . taktowne. zahamowanie. aktywność celowa. manieryzmy. omamy.Życiorys pacjenta. oporne. mimika żywa lub uboga. bezkrytycyzm. mutyzm selektywny. przypominania. Wyraz twarzy: pogodny. trudności skupienia uwagi. twarz maskowata. leniwy. niedosrosowany. srany lękowe.

W naszym podręczniku staramy się wykazywać związki między stanem somatycznym a objawami psychopatologicznymi. nastawienie hipochondryczne. z zaburzeniami osobowości. inne chorobliwe popędy. symulacja i nastawienie roSZCZCOlOWC. kwestionariusze i testy rak skonstruowane. jak i metodami ilościowymi (kwantyfikacyjnymi) oceny stanu psychicznego. Skalami można się też posługiwać w codziennej praktyce. dla celów psychofarmakologiiklinicznej (gdy niezbędna jest precyzyjna ocena poszczególnych funkcji psychicznych u chorych przed. jadłowstręt. rozpad. określającego aktualny stan psychiczny. ocena poszczególnych uczuć wyższych. psychodegradacja. popędy niszczycielskie. bulimia (obżarstwo) paroreksja (zamiłowanie do szczególnych potraw) . napastnicze. a także-co ma szczególne znaczenie u pacjentów z objawami nerwicowymi. stosowane mechanizmy obronne osobowości. objawy i zachowania nerwicowe.depresji. że zmierza ono do wykrycia objawów i zespołów psychopatologicznych. neurotyczna) . skrupulatyzm. struktura osobowości: rozszczepienie (wyliczyć objawy) . Psychiatrom zarzuca się niekiedy. przy zastosowaniu odpowiednich programów. skłonność do zanieczyszczania się i do nieprzyjmowania pokarmów. że ich zainteresowanie stanem psychicznym chorego powoduje lekceważenie stanu somatycznego. że pozwalają na szybkie wprowadzenie lanych do pamięci komputera. W tym syntetycznym podsumowaniu wszystkich uzyskanych informacji o stanie psychicznym chorego bierzemy pod uwagę nie tylko aktualny wynik badania psychiatrycznego. rozdwojenie jednoczasowe i naprzemienne. skłonność do działań impulsywnych. Uczuciowość wyższe jej obniżenie. zaś samo badanie stanu psychicznego nie musi koniecznie uwzględniać kolejności poszczególnych punktów. egocentryzm. Trudno się z tym zgodzić. Celowi temu służą skale ocen. właściwości popędu płciowego. ale również dane wywiadu przedmiotowego i podmiotowego.choroby lub przesadne poczucie. w badaniach transkulturowychitp" psychiatrzy posługują się zarówno standaryzowanymi wywiadami. gdyż suma uzyskanych punktów daje wymierny obraz głębokości zespołu chorobowego (np. cu później. Badanie psychiatryczne jest przeważnie badaniem jakościowym. stopień uspołecznienia chorego. np. które mogą być wielorakie. . z objawami otępienia i cechami upośledzenia umysłowego-wyniki badań psychologicznych. agrawacja. Życie popędowe: obniżenie lub zanik. skłonności przestępcze i inne. aspołeczne. zakres jego zainteresowań. stan hamulców uczuciowo-rozumowych. samogwałt. Osobowość: cechy osobowości przedchorubowj (osobowość prawidłowa. dewiacje płciowe i zaburzenia orientacji seksualnej. w czasie leczenia i po nim) . co oznacza. Będzie on raczej służył później do sporządzenia protokołu z badania psychiatrycznego. ułatwia wszelkie obliczenia statystyczne. Badanie stanu cielesnego. Dla celów naukowych. korekcja i dysymulacja. zanik napięcia dążeń i ambicji. nieprawidłowa. zubożenie osobowości. Niektórzy lekarze innych specjalności pozwalają sobie nawet na uszczypliwe uwagi podważające kompetencje lekarskie psychiatrów. Schemat ten powinno się mieć w pamięci. zanik lub cechy rozszczepienia. obserwacje personelu pielęgniarskiego (w przypadku pacjenta hospitalizowanego) .w badaniach epidemiologicznych. skłonności samobójcze. stopień krytycyzmu wobec zjawisk chorobowych dawnych i obecnych. egotyzm i egoizm. skłonność do samookaleczeń. otępienia itp) .

chyba że znamy przyczynę zatrucia (gaz świetlny. wyciek płynu mózgowa-rdzeniowego. Nadmiar badań dodatkowych może być przez chorego nastawionego hipochondrycznie zinterpretowany jako dowód. zaburzenia metaboliczne. złamania kości. U chorych z objawami zatrucia powinno się zlecić badanie toksykologiczne (barbiturany. zatrucia przemysłowe) . które nie mają bezpośredniego związku z chorobą psychiczną. zmianę pozycji ciała w odpowiedzi na bodźce akustyczne i bólowe. Badanie stanu somatycznego może mieć szczególne znaczenie u chorego nieprzytomnego. Po jej udzieleniu należy dokonać dokładnych oględzin chorego. grymas twarzy. opłaty) . Specjalnym badaniom dodatkowym są poświęcone dalsze rozdziały. zabarwienie powłok skórnych i błon śluzowych. Pacjenci psychiatryczni mogą cierpieć na dolegliwości fizyczne. moczu. Psychicznie chorzy są przeważnie zdrowi pod względem somatycznym. . W badaniu oceniamy stan internistyczny i neurologiczny. Badając stan somatyczny i mając dane z wywiadu. należy zlecić badanie morfologiczne krwi. przejawiających zaburzenia zachowania) itd. Tutaj wspomnę o badaniach podstawowych. napad padaczkowy itd. oznacza ona cofanie ukłutej szpilką kończyny. W razie potrzeby korzystamy z pomocy konsultacyjnej innych specjalistów. W stanie śpiączki nie zdołany wywołać reakcji obronnej. Przyczynami zaburzeń przytomności są najczęściej urazy czaszkowa-mózgowe. . aceton) . W stanie soporu (pó (śpiączki) udaje się wywołać reakcję obronną chorego. a jeśli istnieją warunki i nie ma przeciwwskazań. Chory somnolentny cały czas drzemie. Ocena stanu cielesnego jest również konieczna w związku z planowanym leczeniem metodami farmakologicznymi. określić stężenie we krwi mocznika i glukozy. psychicznych. Czynniki psychospołeczne. Nie należy bynajmniej u wszystkich chorych wykonywać kompletu badań. możemy określić rodzaj badań w sposób celowy i racjonalny. kontakt z nim jest możliwy na krutko. zatrucia egzogenne. ślady po samookaleczeniach (spotykane np.Wymienię tutaj kilka możliwości. nerwicctwórcze prowadzą do zaburzeń psychosomatycznych. Badania pomocnicze. Jeżeli stan psychiczny pacjenta na to pozwala. krwotoki. w głębokich stanach somatycznych dochodzi do arefleksji. Lekarze nie umieją jeszcze myśleć kategoriami ekonomicznymi. wyciek krwi z nzsa i uszu. Stopień zaburzeń przytomności ma istotną wartość rozpoznawczą. benzodiazepiny. eter. Każdy lekarz musi umieć udzielić pierwszej pomocy. ślady po wstrzyknięciach domięśniowych i dożylnych (ważne zwłaszcza u osób podejrzanych o narkomanię) . zaraz potem znowu zapada w sen. Jeżeli badamy chorego z zaburzeniami świadomości lub nieprzytomnego. można wykonać nakłucie lędźwiowe w celu pobrania do badania płynu mózgowe-rdzeniowego. podbiegnięcia krwawe wokół oczodołów. skaleczenia. iż lekarz podejrzewa u niego różne schorzenia albo nie jest pewien swojego rozpoznania (dotyczy to zwłaszcza zaburzeń nerwicowych) . Wiele chorób somatycznych (zakaźnych. Obserwujemy oddech choregu i sprawdzamy zapach z ust (alkohol. ogólnych) prowadzi do zaburzeń 9-Psychiatria.u osób z przeszłością kryminalną. odnotowując wszystkie zranienia.

np.spowolnienie psychoruchowe. że mamy do czynienia z zespołem depresyjnym. Posłużmy się przykładem depresji. niepokój ruchowy itd. płaczliwego. Na zakończenie tych rozważań pragnę przestrzec przed stawianiem rozpoznań intuicyjnych.zespół depresyjny różnicujemy z zespołem katatonicznym (ze względu na spowolnienie) . zwolnienie toku myślenia (bradylrenię) . Lekarz nie powinien się sugerować ani rozpoznaniem podsuwanym mu przez rodzinę. Osobiście zalecam następujące postępowanie diagnostyczne. Najpierw ustalamy poszczególne objawy psychopatologiczne. Uwaga ta odnosi się do całej medycyny. iż lekarz rozpoznaje u nich chorobę serca. Rozpoznanie musi się. czy pacjent odczuwa lęk. kierujemy go na badanie radiologiczne (zdjęcie przeglądowe czaszki. Doniosłe znaczenie ma rozpoznanie różnicowe. która na obrazie klinicznym aktualnych zaburzeń-zarówno psychotycznych. Oddzielnie określamy podłoże przyczynowe zespołu.zawał mięśnia STCOWąZO. W postępowaniu diagnostycznym trzeba też uwzględnić cechy osobowości przedchorobowej. czyli określenia przyczyny depresji. i na odrzucaniu tych obrazów klinicznych. mniejszej wartzści. Plan postępowania diagnostycznego. pytamy o przypadki samobójstw w rodzinie. W tym celu ustalamy ewentualne obciążenie dziedziczne chorobami afektywnymi. tj. itd. Oznacza ono odnajdywanie w pamięci wszystkich zespołów psychopatologicznych. notujemy w pamięci inne objawy. ani dotychczasowymi rozpoznaniami widniejącymi w posiadanych przez pacjenta kartach informacyjnych z poprzednich pobytów w szpitalach. poprzez rozpoznanie syndromologiczne. ale również w przebiegu otępienia. które nie odpowiadają stwierdzanym obecnie objawom. Jeżeli chory potwierdza myśli samobójcze. Nie wszędzie istnieją możliwości wykonywania badania ultrasonograficznego (UISG) i tomografii komputerowej (TK) . czy wypowiada urojenia winy. Badanie EKG należy zlecać tylko w uzasadnionych przypadkach. Żądając dalsze pytania ustalamy. Chorzy w samym fakcie skierowania na to badanie mogą podejrzewać. Rozpoznanie choroby jest stawiane przez lekarza na podstawie jego własnych badań i przemyśleń. jak i nerwicowych-może wyciskać swoiste piętno. schizofrenii. grzeszności i samooskarżające. a zespół paranoidalny z zespołami: paranoicznym i halucynozą (ze względu na występowanie urojeń) .a zwłaszcza gdy istnieją wskazania. Pytamy o sen i łaknienie. W ren sposób myśl diagnostyczna biegnie od rozpoznania symptomatulogicznego. . gdzie go umiejscawia i jaki jest jego charakter. prześwietlenie klatki piersiowej lub jamy brzusznej) . zgnębionego. dążymy do ustalenia rozpoznania nozologicznego. możemy mieć pewność. Zespół depresyjny może wystąpić na podłożu choroby afektywnej (jedno-albo dwubiegunowej) . opierając się na wywiadzie przedmiotowym i autoanamnezie. które mają podobyobraz kliniczny. do rozpoznania etiologicznego (nozologicznego) . Widząc chorego smutnego. Odrębne różnicowanie przeprowadzamy między zespołami-np. Następnie. o początek choroby i wystąpienie w przeszłości podobnych objawów.

O błędach jatrogennych. badanie pacjenta w obecności innych chorych. szczególnie u chorych na nerwice. Tutaj wyraźnie określono szkodliwe. które są z nią niezgodne. z punktu widzenia interesu zdrowotnego pacjenta. mówi się studentom medycyny mało. że o sposobach komunikowania się z chorym studenci dowiadują się w czasie zajęć z psychologii lekarskiej i psychiatrii. Inaczej ma się rzecz z błędem jatrogennym lub z jatropatogenią. czyli o jauopatogenii. że nie dostrzega on objawów. Jatrogenny oznacza po prostu. prowadzące do farmakomanii i utrwalenie funkcjonowania w roli chorego) . Stąd wzięło się przewrotne powiedzenie. a więc patogenne działanie lekarza. To samo rozumowanie zastosowane do nauki prowadzi często na manowce i do wysuwania błędnych wniosków z wyników prawidłowo przeprowadzonych badań. zwłaszcza nozologiczne (przyczynowe) .brak informacji lub informacje niewystarczające. w każdym razie z własnego doświadczenia dydaktycznego wiem. gewewspochodzący) . jeżeli fakty nie potwierdzają teorii. lekceważenie potrzeby przygotowania pacjenta pod względem psychologicznym do czekających go badań diagnostycznych) . Przekazywanie i odbiór informacji (np. Zapobieganie jatropatogenii. B ad an i e lek arsk te (lekceważenie potrzeby całościowego podejścia do pacjenta i wytwarzanie dystansu między lekarzem a pacjentem. nieuzasadnione stosowanie leków. Jarosza. Jarosz słusznie zaleca odróżnianie jatroparogenii od jatrogenii. Jatropatogenia to zespół negatywnych. Skorzystam w tym miejscu z podziału M. warto poznać ich rodzaje. Sidlatacwwsw rzWaw y 7 ecwr (usunięcie przyczyny przyspiesza efekt) . W celu uniknięcia w kontaktach lekarz-pacjent owych błędów jatrogennych. pogłębianie u pacjenta fałszywego i lękotwórczegoobrazu własnej choroby) . Zaufanie lekarza do intuicji i własnej apriorycznej koncepcji rozpoznawczej sprawia.. że. Zachowania terapeutyczne. lekceważenie potrzeby przygotowania pacjenta pod względem psychologicznym do czekającego go zabiegu leczniczego. lekceważące jego poczucie skrępowania i zawstydzenia. i to reż nie we wszystkich uczelniach medycznych. L e c z e n i e (wykonanie zabiegu chirurgicznego lub przeprowadzenie innego rodzaju leczenia bez dostatecznych wskazań. zamierzone i bezpośrednie straszenie chorego) . B ad a n i a Jod ark owe (wykonywanie badań dodatkowych liczniejszych niż jest to konieczne. co odpowiada jego myśleniu katatymicznemu (życzeniowemu) . M. używanie określeń niezrozumiałych lub niewłaściwie rozumianych przez pacjenta. trudno byłoby nim określać ujemny wpływ lekarza. oddziaływań ze strony lekarzy i innych pracowników służby zdrowia. widząc tylko to. Wychodząc z etymologii tego ostatniego terminu (jawor-lekarz. który zdaje się wyczerpywać sytuacje jatropatugenne. . Autor wymienia 5 źródeł błędów: 1. pochodzący od lekarza"i nie zawiera w sobie nic negatywnego.opierać na stwierdzonych faktach. zwiększa szansę zastosowania właściwego leczenia w myśl łacińskiej zasady: . to tym gorzej dla faktów". powinno być uzasadnione i dobrze udokumentowane. Prawidłowe rozpoznanie. chociaż wymienię je w koniecznym skrócie.

Niewiele zdziałamy. którego próżność i zarozumialstwo każe niekiedy traktować pacjenta z wyżyn nieomylnego autorytetu. którez koniecznymi skrotami-przytaczam za Rugiewiczem (l 9 b 9) . Posłużę się tutaj przykładem z własnej praktyki lekarskiej. Sformułowanie. Humanizacja nie może więc polegać wyłącznie na wykładach. pojawiły się dolegliwości. Przypadek ren zdaje się egzemplifikować wszystkie możliwe źródła. nadużywając administracyjnej przewagi. w tym miografii. policji. Zachowania początkujące kontakt i komunikację Dostrzeganie pacjenta i spostrzeganie zmian. zresztą w sposób zmienny. błędy i następstwa jatropatogenii. . . zrempla owham (słowa uczą. co wiąże się zarówno z niekulturalnym i hałaśliwym zachowaniem personelu szpitala. ale na pojawieniu się nowych objawów chorobowych w sensie zaburzeń nerwicowych. administracji.Hospitalizacja (skrajne i sztywne trwanie przy pionowym układzie hierarchicznym. że nie wystarczy uczyć przyszłych lekarzy deontologii i psychologii lekarskiej. że lekarze nie mówią całej prawdy. Chodzi tutaj o właściwe. zaś przykłady pociągają) . jeżeli młody medyk nie zyska głębokiego przekonania o doniosłości psychologicznych problemów pacjenta. dyrektora szpitala czy kierownika kliniki. referatach i publikacjach. neurolodzy) zaczęli na różne sposoby oceniać i diagnozować. jaką daje rola lekarza. Stała się ona aktualna właśnie dzisiaj.nacechowane szacunkiem zwracanie się do pacjenta. Sytuacje powyższe nachodzą oczywiście na siebie. ale reż służb społecznych.o godz. jeśli nie dojdzie do internalizacji pożądanych wzorców zachowań. przyniosło wyraźną poprawę. Następstwa błędów. oraz jeżeli działania jego nie będą wspó (uwarunkowane potrzebą psychoterapeutycznego wpływania na człowieka chorego"Na szczególne podkreślenie zasługuje sprawa wzorców zachowań. pozbawianie chorego snu i wypoczynku. że zachowania te mają nie tylko zapobiegać skutkom błędów jatrogennych. Przez cały czas utrwalało się w niej przekonanie. W obecności pacjentki interpretowano. ponieważ wrba docent. tj. cytuję za Jaroszem. Mogą polegać nie tylko na pogorszeniu choroby podstawowej. ordynatora. lekami przeciwpsychotycznymi. Niektórzy rozpoznawali nawet zapalenie nerwów lub rzadkie jednostki chorobowe. Przejdźmy teraz do omówienia wspomnianych zachowań terapeutycznych. ale zawierać także element leczniczy. Ostatecznie wytworzył się wyraźny zespół urojeniowy. w tym służby zdrowia. Pacjentka odwiedzała różnych lekarzy i wykonywała coraz więcej badań dodatkowych. według których np. Mimo zrośnięcia się kości. są wielorakie. Jedną z ważnych przyczyn błędów jatrogennych jest postawa egocentryczna lekarza. a lekarze nie umieli jej pomóc. chora podjęła kilka kolejnych prób samobójczych. doszło do złamania dystalnej części kości przedramienia. Opisy zachowań terapeutycznych czerpię z książki Haysa/nrerwczizm wirW pmenr (I 962) . które badający pacjentkglekarze (ortopedzi. jak i bezdusznie zredagowanymi regulaminami. U pacjentki z zawodu pielęgniarki. a nawet psychotycznych. psychosomatycznych. niektóre wyniki badań. czyli urazów jatrogennych. odczytach. 5 rano budzi się chorego w celu zmierzenia temperatury ciała itd) . Leczenie psychiatryczne. zachowania terapeutyczne"mówi wyraźnie o tym. lepiej ich zresztą wcale nie popełniać. lecz o samą istotę jatropatogenii. Można się w tym miejscu zgodzić z prof. ale nie chodzi tutaj o ścisłe granice i kryteria podziału. Ponieważ dolegliwości utrzymywały się. Jaroszem. kiedy trwa dyskusja nad potrzebą humanizacji wielu dziedzin życia publicznego: służby wojskowej. opieki społecznej itd.

że traktowany jest po partnersku. Zmniejsza tempo wywiadu. Odczuwają je jako stratę czasu. Sposób ten pozwala choremu odczuć. sposób patrzenia. O skutkach niepełnej informacji jako źródle jatropatogenii wspomniałem wyżej. Zachowania podtrzymujące kontakt i komunikację Akcept acj a. a jednocześnie do zaakceptowania lekarza. iż lekarz czeka na jego dalsze słowa. W każdej dziedzinie medycyny przekazanie pacjentowi dokładnych i wyczerpujących informacji jest nie tylko obowiązkiem lekarza. nieprzerywaniujego wypowiedzi. Skłonność do gadulstwa może być przyrównana du połipragmazji farmakologicznej: uspokaja lekarza i zaspokaja jego potrzebę szybkiego i efektywnego działania. Odzwierciedlenie. Cieszę się. Polega na powtórzeniu sensu wyrażonej myśli. sądów. daje sposobność przemyślenia kolejnych informacji. Lekarz lub terapeuta: . co pana szczególnie interesuje. Jaką ładną ma pani dzisiaj fryzurę"itp. gesty życzliwy uśmiech. Chodzi tutaj o znalezienie czasu dla pacjenta. Chodzi tutaj u kierowanie zwrotne do pacjenta wypowiadanych przez niego pytań. okazywaniu gestem i słowem akceptacji niekoniecznie dla treści. . Pacjent przekonuje się bowiem. uczuć i spostrzeżeń. Czy sądzi pan. odpowiadamy: . a także odczuć. Umożliwienie szerokiego otwarcia. Wzbudza to do lekarza większe zaufanie. Informowanie. żądań. Lęk mnie paraliżuje". M i I c z e n i e. ale dla prawa pacjenta do wypowiedzenia się. Jej treść i forma muszą być jednak dostosowane do możliwości odbioru pacjenta. że byłoby to celowe i możliwe? "Sposub ten skłania pacjenta do przemyślenia swoich wypowiedzi. że jest uważnie słuchany. zwłaszcza gdy chodzi o człowieka wylęknionego. A może jest coś. Milczenie w znaczeniu terapeutycznym musi być akceptujące. Informacja obniża lęk i zwiększa poczucie bezpieczeństwa. Powinno pacjentowi uświadamiać. o czym lubi pan mówić? . ale warunkuje dobry kontakt i komunikację. Niektórzy lekarze reagują niepokojem na zapadające w kontakcie z pacjentem milczenie. Ten sposób podejścia do chorego ma walor leczniczy. Wyraża się ona w uważnym słuchaniu pacjenta. milczenia ujawnia się wiele sposobów komunikacji pozawerbalnej: mimika. Czy mugłbym dzisiaj opuścić szpital?". Czuje się pan obezwładniony przez lęk". Słowa pacjenta: . Celowo użyte milczenie jest ważnym instrumentem leczniczym. jeśli nie został wymuszony przez chorego. że jest pan dzisiaj ogolony". Na pytanie pacjenta: . wpływa dobrze na stan uczuciowy pacjenta. Oferowanie siebie. eliminuje wrażenie pośpiechu. Trzeba dodać. nieśmiałego. Powinno stanowić dla pacjenta zachętę do poruszania interesujących go tematów.Ważne jest też dostrzeganie w zachowaniu i wyglądzie pacjenta korzystnych zmian: . Przekazujemy w ręce pacjenta inicjatywę stwierdzeniem: . przyjęta pozycja itd. Poświadczenie. że w czasie.

Porządkowanie zdarzeń w czasie lub wedle ich skutków. Nie chodzi tutaj o sposoby przyjęte w śledztwie ani o. takich jak: . że wokół ma pan samych wrogów"itp. gdy odczuje on życzliwość ze strony badającego. Chodzi o syntezę wypowiedzi pacjenta. potakiwanie głową. czy narzuconą z zewnątrz Sytuacja wymaga dużego taktu ze strony badającego. Zachowania porządkujące komunikację Poszukiwania zgodnej oceny. informacji. ."Niektórzy chorzy obawiają się wypaść śmiesznie. Sprowadza się ono do wtrącania do wypowiedzi pacjentów zwrotów.. ". W słowach zachęty pacjent nie powinien wyczuwać akceptacji dla przeżyć psychotycznych. zamiarów samobójczych itd. Podsumowanie. KI aryfikowanie. Nazywając rzecz po imieniu. Stanowi próbę nadania jasnego sensu wypowiedziom nieprecyzyjnym i niewyraźnym. ale także rozjaśnia myśli pacjenta.. Podsumowania może dokonać lekarz lub terapeuta. że. które go niepokoiły. dziom pacjenta powinno zachęcić go lu bliższego wyjaśnienia nie tylko zrozumiałych psychologicznie odczuć. Aspekt leczniczy tego zachowania polega na tym. Słyszę wahanie w pani głosie". czyli odrzucenie szczegółów mniej istotnych. zbieranie tego. 'Zachęcanie do porżwnań. Zachęcanie do kontynuowania. Zainteresowanie okazywane wypowie. a co najwyżej ukazywać wersję uporządkowaną.. że pacjent fakty widzi we właściwych proporcjach i sekwencjach. można też zadanie to powierzyć pacjentowi: . przyciskanie do muru". czy to. mówić głupstw". O ile dobrze zrozumiałem. . chciał pan przez to powiedzieć. Polegają na porozumiewaniu się z pacjentem co do właściwego rozumienia wypowiadanych przez niego słów. Zachęcanie do opisu przeżyć. wystarczy. Przezwyciężenie oporów pacjenta jest zadaniem doić łatwym. a o wyeksponowanie spraw ważnych.mówimy: . że. a jedynie chęć zrozumienia tych przejawów. Również tutaj nie należy wypowiedzi chorego interpretować i oceniać. I co działo się dalej? "Zachętę wyrażają nie tylko słowa. nie chcą. organizowanie.. zachęcając pacjenta pytaniami: . przyczynia się do poprawienia łączności emocjonalnej. co zaszło poprzednio. Z chaotycznych wypowiedzi pacjenta lekarz wyłuskuje te. ośmiela do dalszych wypowiedzi. "Ten sposób ma nie tylko wartość informacyjną. Może w ten sposób uzyskać wgląd i obiektywizację zdarzeń. oznacza pańską własną myśl. zwrotuw. ".. co nazywa pan głosem wewnętrznym. Sposób ten poprawia komunikację z pacjentem. . chodzi o to. które mają istotne znaczenie w sensie porządku chronologicznego i przyczynowo-skutkowego. Np. myśli. ale również zjawisk psychopatologicznych omamów. ale również gesty. urojeń. nie chcą ujawnić swoich braków wykształcenia. . Nie jestem pewien. Lekarz kieruje prośbę o zauważanie podobieństw i różnic. Może pan wyliczy najistotniejsze punkty swej relacji? Zachowanie pogłębiające komunikację Przekazywanie obserwacji.. wystrzegać się trzeba sądu wartościującego. Pacjent dowiaduje się o spostrzeżeniach lekarza i jego odczuciach: . No i. Jest pan dzisiaj mniej pewny.

To wydaje mi się zasługiwać na uwagę i zastanowienie"Ek spiorą ej a. Chodzi o głębsze sięganie do przeżyć chorego. Oznacza początek interpretacji. Przypuszcza pan. lekarz powinien temu przeciwstawić własny zbraz świata. opisywania ich przez przenośnię. jednak w taki sposób. Polega na przybliżeniu choremu rzeczywistości. w gruncie rzeczy skłania chorego do skupienia się na omawianym problemie: . Nie chodzi o zcenęczy dezaprobatę. że opisywana sytuacja wprawiła pana w dobry nastrój". "Osobiście nic zauważyłem. Może warto sprawę tę szerzej omówićć"Werbalizacja. kiedy wracam do domu". omamy. Nic należy włączać do rozmowy własnych przeżyć i doświadczeń. która z pozoru nosi cechy dygresji. . Wyrażamy to słowami: . urojenia. że postrzeganie i rozumienie rzeczywistzści jest u chorego glębokz zaburzone (złudzenia. Lekarz musi zachować granice analizy wypowiedzi pacjenta. Trudnz w to. aby nie odczuł on tego jako metody śledztwa. Co panią tak rozzłościło? "Sposób ten jest szczególnie ważny. albo: . . Ten sposób jest bliski poprzednim. "Mam wrażenie. analogię. Lekarz lub terapeuta wypowiada uwagę w trakcie rozmowy z pacjentem. . Zdaje się. cu pan mówi. Słowne wyrażanie wątpliwości. Lekarz: . zachęcając go raczej dc zrewidowania dotychczasowej oceny. Zachowanie wymagające dużego taktu. że przestała pana kochać'ć"Modelowanie. że w pociągu tym włączono równocześnie silnik i hamulceć". Polega na pobudzaniu chorego do wyrażania przeżywanych emocji: . żeby chorzy na oddziale odnosili się do pana wrogo". Grozi to odwróceniem uwagi od problemów pacjenta. Poszukiwanie źródeł emocji. uwierzyć". Proszę na ten temat powiedzieć coś bliższego". a jedynie zasygnalizowanie odmienności widzenia zjawisk interpretowanych chorobliwie przez pacjenta. Kiedy w przebiegu rozmowy dowiadujemy się. Zachęta do koncentracji. Stukanie w rury wodociągowe mogło być przemieszczaniem się w nich powietrza lub rezonansem". Zachowania konfrontujące z rzeczywistością Urealni cni e. Czy przeżywał pan już cui podobnego w przeszłości? "Pytania te skłaniają pacjenta do re (lekcji i do bliższego określenia własnych doznań. Lekarz: . Lekarz w formie taktownej wyraża zwątpienie w trafności spostrzeżeń pacjenta. Chodzi o zachęcanie pacjenta do konstruowania mudelizachowań. dercalizacja) . Pacjent: .Czy ta sytuacja wydaje się panu znana? ". Jak ten pociąg pokonuje wzniesienia? Kto jest właściwie maszynistą'? ". Ona jest niecierpliwa i rozdrażniona. . Pacjent mówi u swojej żonie: . Nie należy tutaj prowadzić sprzeczki ani jednoznacznie negować wypowiedzi chorego. Czuję się jak rozpędzony pociąg". Właściwie zachowanie to zawartejestw samym haśle.

mogą wynikać z życzliwości. Nie należy tego oczywiście rozumieć dosłownie. Opisane poniżej (za Rogiewiczem.pacjent mówi: . w najlepszym razie obojętne. gdy chodzi o zasadniczy cel kontaktu z pacjentem (rozpoznanie. że jest pan mądrzejszy. rozkuj . W powyższym podrozdziale ukazano sposoby komunikowania się z pacjentem z zaburzeniami psychicznymi w taki sposób. aby nasz sąd wartościujący nie ujawniał się w tonie. Ani lekarz. Oznacza ono współudział. dereistycznych i urqjeniowych wypowiedzi chorego. ani psychoterapeuta nie powinien jednak ponaglać pacjenta czy dopominać się natarczywie o potwierdzanie owych związków. Czy jest pan zadowolony z siebie w tej chwili? "" Jak pan ocenia swoje postępowanie? "Próba przetłumaczenia języka uczuć. można sobie wyrobić własny pogląd. silniejszy i lepszy od innych ludzi? "Pacjenci reagują na ogół pozytywnie. Chodzi tutaj zarówno o zachętę do sformułowania planu dalszego działania lub projektowania pracy nad problemami pacjenta. Chcąc uniknąć dosłownej interpretacji niektórych dziwacznych. Zachowania nieterapeutycznei jatropatogenizująceWczytując się w powyższe sposoby prawidłowego komunikowania się z chorym. Oto przykłady: . Zachowania przygotowujące postawy do dalszej terapii Propan o w ani e w spólp rac y.u chorych z objawami nerwicowymi. Ma to być zatem układ partnerski. nawet jeśli problem poruszony przez pacjenta'niepokoi lekarza (lekarzowi chodzi z oszczędzenie pacjentakdosłowne traktowanie niedorzecznych (urojeniowych. współuczestnictwo i dążenie wspólnie z pacjentem do rozeznania jego problemów. że będzie wyśmiany. Pacjentowi należy dać tyle swobody. jak i zachęcanie go du przyjęcia współodpowiedzialności za dalszy przebieg terapii. Zachęcanie do oceny. Przeciwnie. Pacjent powinien w rej technice kontaktu skonfrontować swoje zachowanie z własnym systemem wartości. w mimice czy innych zachowaniach. który wprawdzie czuje i myśli inaczej. Jestem Bogiem". Błędy w kontaktach z pacjentem wypowiadanie zdawkowych i lakonicznych komentarzy: nagłe odejście od tematu. iż każdego chorego należy traktować jako godnego szacunku człowieka. gdyż stopień współodpowiedzialności nie może być czymś stałym. poprawienia jego zdolności do wchodzenia w satysfakcjonujące kontakty z innymi ludźmi. wyszydzony. iż zachowania odmienne są nieterapeutyczne. Planowanie. ale Z 0101. Lekarz: . odrzucony. wciskanie"choremu własnej interpretacji. lecz zależy od rodzaju zaburzeń-nerwicowych lub psychotycznych. W języku terapeutycznym określa się to jako. kiedy ich przeżycia i towarzyszące im uczucia są przez lekarza właściwie odczuwane. niezaakceptowany i źle oceniony. aby w czytelniku utrwaliło się przekonanie. choć dowodzą nieznajomości prawideł komunikacji. Należy się wystrzegać. Chce pan nam powiedzieć. którzy nie dostrzegają związków między zachowaniem a emocjami. dążymy do nadania im sensu symbolicznego. Proponujemy pacjentowi pracę nie dla niego. 1989) nieterapeutcznezachowania nie muszą być wynikiem zlej woli personelu medycznego. ile jest w stanie udźwignąć bez szkody dla siebie i innych. leczenie) . ale jest wrażliwy i ma niezbywalne prawo do swobodnego wyrażania swoich sądów bez obawy. Np.

Rola badań psychologicznych w psychiatrii zależy w istotny sposób od tego. a w sprawach poznawania i pomocy pacjentom istnieje stała. Doświadczenia z tej wspułpracy wykazały. iż jest to badanie złożone (najczęściej całościowe) . ośrodkach dziennych itp. aprobata lub dezaprobata zachowań. leczniczej i badawczej współpracuje z różnymi specjalistami. Należy też unikać doradzania i uspokajania pacjenta: . zgadzanie się z chorobliwymi sądami chorego lub ich negowanie bez podania uzasadnienia dla swojej oceny. Głowa do góry". rehabilitacyjnych. choć ma w polskiej psychiatrii długą tradycję. ważne jest.. za właściwe uznawano także formy pracy psychologa jako laboranta lub technika. Struktura organizacyjna wielu instytucji lecznictwa psychiatrycznego jest jednak w przeważającej . przedstawiało się różnie w kolejnych okresach rozwoju psychologii klinicznej. aby na samym wstępie psychiwrs i psycholog jasno określili potrzebę i cel badania. gwarantuje model pracy w zespole diagnostyczna-leczniczym. Członkowie takiego zespołu najczęściej pracują zgodnie z zasadami leczniczej społeczności. aby liczba specjalistów była mniej więcej równa.arzonych) wypowiedzi lub wzywanie do udowodnienia ich prawdziwości: pomniejszanie lub bagatelizowanie cierpień i dolegliwości opisywanych przez pacjenta: wypytywanie z naciskiem. . Nie ma powodu do zmartwienia". że pełne wykorzystanie wszystkich umiejętności różnych specjalistów. Wszystko będzie dobrze".z depresją) przed kontaktem z lekarzem i było źródłem irytacji choregu. w tym także terapeutycznych. terapii alkoholizmu i uzależnień. wymaga też. Badanie psychologiczne. Wówczas reż istnieje szansa na w pełni pannerską współpracę. Zespołowy model pracy. Dlatego należy podkreślić. także z psychologiem klinicznym. Tego rodzaju pocieszeń otoczenie nie szczędziło pacjentowi (np. Rola diagnozy psychologicznej w psychiatrii. jaki jest poziom komunikowania się psychiatry i psychologa oraz innych specjalistów pracujących w zespole diagnostyczna-terapeutycznym instytucji psychiatrycznej lub psychologicznej. że psycholog nie wykonuje zleconych i ściśle określonych badań laboratoryjnych lub psychotechnicznych. Poziom porozumienia między nimi określa przydatność badań psychologicznych. i profilaktycznych. Ze względu na to. Badania psychologiczne mają bardziej złożony charakter i-choć stanowią tylko psychologiczny aspekt diagnozy zaburzeń-są jednak znacznie bardziej samodzielne. To współdziałanie. Obecnie formy te można jedynie usprawiedliwiać niskimi kwalifikacjami psychologa lub brakiem rozeznania lekarza psychiatry w możliwościach psychologa klinicznego. Lekarz psychiatra w swojej pracy diagnostycznej. codzienna wymiana informacji na temat diagnozy i postępów terapii. w których psychiatra określa nie tylko problem. obok form rozwiniętych. do krżrejkażdy wnosi swoje specjalistyczne kompetencje zawodowe i osobiste potencjały. Badanie psychologiczne nie jest rutynowym badaniem dodatkowym. ale i cel oraz metodę bada-018. W początkowym okresie. ważny zwłaszcza w ośrodkach leczenia nerwic. które zaleca się wszystkim pacjentom. . dociekanie i sondowanie: sugerowanie odpowiedzi: ocenianie. W tej formie pracy specjalne zlecanie badań ma rzadziej miejsce.

przynależną do różnych nurtów i orientacji. Rola diagnozy psychologicznej zależy więc nie tylko od jej trafności. Psycholog kliniczny jest zobowiązany przestrzegać ustalonych zasad postępowania diagnostycznego. wówczas zależnie od zadań rej instytucji-najbardziej uzasadniona jest funkcja i model pracy psychologa-konsultanta. czyniąc ją pełniejszą i niekiedy głębszą. Psycholog jest zobowiązany do tego.mierze taka. aby psychiatra znał specyfikę badania psychologicznego. Zgodnie z taką wiedzą i orientacją poznawczą. Do poznania człowieka. o osobowościowych uwarunkowaniach zaburzeń i o zaburzeniach uwarunkowanych zasadami społecznego życia człowieka. depresje itp. powinien postawić robocze hipotezy wyjaśnienia tych problemów i zastosować w celu ich weryfikacji odpowiednie metody. Psycholog kliniczny powinien dysponować bogatą wiedzą teoretyczną. aby zgłaszane mu zapotrzebowanie lekarza zamienić na problem lub kilka problemów badawczych. że dzięki badaniu psychologicznemu psychiatra poznaje także zdrowe strony pacjenta. nerwice. kulturą i tradycją. oraz ciągle wzbogacaną wiedzą empiryczną. zaburzenia osobowości. na podstawie swojej wiedzy. Dla zrozumienia zależności między badaniem psychiatrycznym i psychologicznym ważne jest. ujmującymi człowieka jako jednostkę. psycholog kliniczny interpretuje zaburzenia psychiczne. Ta specyfika wynika przede wszystkim z odrębności kształcenia psychologa kliDlCZOCgO. Studia psychologiczne są studiami humanistycznymi. że na kilku lekarzy psychiatrów oddziału czy poradni przypada jeden psycholog. o rozwoju psychicznym człowieka w toku całego życia. wyjaśniających wewnętrzny mechanizm tego zaburzenia oraz przedstawiających udział czynników genetycznych. ile nowych treści i nowego spojrzenia na pacjenta wnosi. ale także od tego. Sęk-1974. Obecny stan rozwoju diagnostyki psychologicznej uznaje. Wynik badania psychologicznego powinien być zespołem twierdzeń opisujących zaburzenie na tle niezaburzonych funkcji i struktur. Lewicki-1974. uzależnienia. Ma to miejsce jedynie wówczas. wykonując zadania diagnostyczne i terapeutyczne. Nie wykorzystuje się natomiast w pełni badania psychologicznego. jako podmiot działań i prezentującymi związki człowieka z otoczeniem społecznym. że badanie psychologiczne powinno spełniać kryteria jednostkowego badania naukowego. a także szczególnie środowiskowych i . a nie naginanie się do wymagań modeli czysto medycznych wzbogaca diagnozę zaburzeń psychicznych. W polskiej psychologii klinicznej szczególną uwagę poświęcono metodologii badań diagnostycznych (Susulowska-1966. Szczególnie cenne jest też to. Obecnie za najlepsze uważa się modele pracy zespołowej i konsultacyjnej. który pracuje samodzielnie. Jarosz i Sęk-1983. gdy uzyskane w ten sposób wskaźniki są potrzebne do badań naukowych lub kontroli wyników leczenia. rzadziej stosuje się czyste modele nauk przyrodniczych. Zadaniem badania psychologicznego jest poznanie i opracowanie psychologicznego aspektu całościowej diagnozy zaburzeń psychicznych u pacjenta. polegające na określeniu zaburzeń pojedynczych funkcji psychicznych. Brzeziński-l 983) . jego cierpień i zaburzeń wnosi więc swoją wiedzę o zdrowiu i prawidłowym funkcjonowaniu. Następnie. gdy oczekuje się od tego badania potwierdzenia lub zaprzeczenia psychologicznego rozpoznania nozologicznego. o prawidłowościach przebiegu procesów psychicznych. Właśnie ta odmienność. Psycholog tylko wyjątkowo wykonuje wycinkowe badania. Psycholog jest też lepiej niż lekarz przygotowany do myślenia dedukcyjnego.

powinna także zawierać projekt wskazań leczniczych lub rehabilitacyjnych. że w tej współpracy niezwykle ważny jest początek i koniec badania psychologicznego. aby także w rej sytuacji obaj specjaliści mogli się porozumieć. gdy np. jak poziom inteligencji wpływa na wykonanie zadań zawodowych lub na trudności w szkole. aby miał swobodę doboru najtrafniejszych-z punktu widzenia problemu.dlatego. osobowości. Najistotniejsze jest to. Tak więc pytaniami typowo psychologicznymi są te. środowisku nauki. hipotez i osoby badanego metod diagnostycznych. bardzo istotne problemy pojawiają się w toku badania diagnostycznego. z jakimi psychiatra zwraca się dz psychologa. aby był to zestaw twierdzeń opisujących zaburzenie. Chudzi o to. m 3 n. Pytanie c poziom i strukturę inteligencji powinno być uzupełnione informują dotyczącą celu. Psychiatra powinien znać ogólne założenia niektórych.orzeczenie) i jego zakomunikowania innym specjalistom. lu przeszłości powinny należeć pytania o ilzraz inteligencji oraz oczekiwania na potwierdzenie diagnozy nozologicznej. Także typowe dla psychologa są pytania o znaczenie krytycznych wydarzeń w życiu człowiekautrata bliskich. wpływu sytuacji trudnych i krytycznych wydarzeń oraz roli społecznego kontekstu życia człowieka i znaczenia więzi z osobami znaczącymi w rodzinie. wczesnej dorosłości. o przydatności diagnozy. to powinien móc je wyjaśnić. pozycji społecznej. któremu ma służyć odpowiedź na te pytanie. Można teraz zapytać. miejsca pracy itp. Czy chodzi o orzeczenie dla ZUS-u lub sądu. Jaki rodzaj nastawień agresywnych u pacjenta sprawia. za kturymi kryją się prawdziwe wątpliwości diagnostyczne. wyjaśniających . które dotyczą zdolności. zaburzeń w rozwoju człowieka. Diagnoza. specyficznych dla psychologii klinicznej metod. co z tego wynika dla wspć (pracy lekarza psychiatry z psychologiem? Odpowiedzią jest. . że nowe. Od psychologa należy żądać. Bardzo trafnie adresowane do psychologów pytania o osobowość pacjentów powinny być raczej sformułowane w postaci problemu dztyczącegu konkretnego człowieka. Kolejnym ważnym momentem w roku badania psychologicznego jest etap sporządzania diagnozy jako wyniku (tzw. jeśli ma co do tego wątpliwości. w wieku średnim i podeszłym. Ważne są pytania i problemy. Można oczywiście stawiać także pytania szczegółowe. Dobrze byłoby. np.istotna dla całego obrazu choroby jest sprawność pamięci pacjenta lub określenie zdolności do racjonalnego myślenia i podejmowania decyji.osobowościowych. iż na ich wykonanie potrzebny jest czas i odpowiednie warunki. że doznaje on tak wielu niepowodzeń w kontaktach interpersonalnych? "Wiele pytań może się też wiązać z kryzysami rozwojowymi osobowości w różnych okresach życia pacjenta: w okresie dorastania. Psycholog. czy reż istnieje potrzeba poznania. Często dzieje się też tak. jako wynik badania. aby były to pytania. Coraz częściej mzżna także pytać psychologa o zdrowotną lub zawierającą duży potencjał ryzyka strukturę rodziny i środowiska pracy. Czy motywacja i system wartości pacjenta ma związek z powtarzającymi się stanami depresyjnymi? Czy w rozwoju osobowości znajduje się uzasadnienie dla braku poczucia pewności siebieć". pracy itp W punkcie wyjściowym badania diagnostycznego porozumienie pomiędzy lekarzem psychiatrą a psychologiem klinicznym cc do celu badania decyduje. Na etapie stawiania hipotez diagnostycznych i ich weryfikacji psycholog pracuje zwykle samodzielnie. żeby rozumieć.

Dlatego też na tym etapie psycholog i lekarz psychiatra powinni znowu się spotkać w celu uzgodnienia pełnej (całościowej) diagnozy. formalnej i interpersonalnej. wywiad i obserwacja mogą dotyczyć różnych obszarów życia pacjenta: danych życiorysowych. zachowań własnych i osób z otoczenia. Zrozumiałość diagnozy i jej poprawność merytoryczna decydują o przydatności. Z tych względów zaleca się. kontaktu stwarzającego poczucie bezpieczeństwa. Tak więc trafność i przydatność diagnozy psychologicznej zależy wprawdzie głównie od wiedzy i umiejętności diagnostycznych samego psychologa. stanowiskach i interpretacji. W tych ogniwach komunikacji po obu stronach są potrzebne umiejętności otwartej wymiany informacji oraz zdolność negocjacji różnych stanowisk. Temu porozumieniu służyć ma mJn. Ma to także istotne znaczenie dla postępowania. aby w konsekwencji pacjentowi przedstawić wynegocjowane i uzgodnione stanowisko. powiązań ze środowiskiem. że będzie to zestaw twierdzeń zrozumiały dla odbiorcy. a do oceny wyników zestaw skal szacunkowych. Wybrane metody psychologicznych badań diagnostycznych.nastawień emzcionalnych. Wymaga to jasnego sprecyzowania oczekiwań wobec badania diagnostycznego prowadzonego przez psychologa oraz porozumienia w momencie przekazywania wyników diagnozy psychologicznej. a ten określa treści. obserwacja. W tym celu przygotowuje się schemat rozmowy i obserwacji. Rozmowa psychologiczna. ale także komunikatywnością tej diagnozy. Aby była ona kompletna. Przebieg rozmowy organizuje cel badania. np. Rozmowa wymaga przede wszystkim przygotowania od strony treści.je w terminach odpowiedniej teorii. . Podczas stosowania metod klinicznych dla celżw badawczych stosuje się je w wersji standaryzowanych informacji tBrzeziński-19743. z uwzględnieniem potrzeb i poziomu odporności pacjenta. należy mieć przygotowany schemat tych obszarów tematycznych. w toku którego przekazuje się wiedzę uzyskaną o pacjencie jemu samemu lub jego rodzinie. jak i psychologii klinicznej. Należy także dopuścić możliwość różnic diagnostycznych. ale można także oczekiwać. aby komunikowaniu diagnozy towarzyszyło postępowanie terapeutyczne i formułowanie diagnozy w sposób maksymalnie podmiotowy. których rozmowa ma dotyczyć. Metody nieswoiste: rozmowa kliniczna (podstawowa metoda) . tendencji obronnych. przeżyć. Wspólną troską lekarza i psychologa powinno być w czasie komunikowania diagnozy zminimalizowanie skutku "naznaczenia etykietą diagnostyczną". Psycholog powinien więc nie tylko kierować się poprawnością merytoryczną i metodologiczną. ale jest także w znacznym stopniu uzależniona od przygotowania psychiatry do współpracy z psychologiem. Helena Sękowa. o ktćre chcemy pacjenta zapytać: najlepiej zachęcać do spontanicznegzich ujawnienia. wywiad. które umożliwiają przełożenie spontanicznych i swobodnychwypowiedzi badanych oraz ich zachowania na szacunkową ocenę pod względem ujawniania badanych cech. szacunku i zrozumienia. Za najważniejsze dla przeprowadzenia rozmowy uznaje się umiejętności nawiązywania kontaktu z pacjentem. Wówczas w gronie kilku specjalistów trzeba wyjaśnić różnice w wynikach. zachowań antyspołecznych itp. zdarzeń. cech. ogólna orientacja-zarówno ze strony lekarza psychiatry. jak i psychologa klinicznego-w podstawach tak psychiatrii. W części dotyczącej wskazań praktycznych należy żądać podania konkretnych wskazań oddziaływania na badanego lub jego otoczenie.

wyróżnia się testy inteligencji. ale zsoba z jego rzdziny. to badający może skorzystać ze specjalnych zasad stawiania pytań. uzdolnień i różnych sprawności oraz testy zsobowości.Ważne są także umiejętności interpersonalne. Zależnie od tego co badają. na jaki poziom otwartości pacjent jest przygotowany.podczas spotkań grupowych. Wielką sztuką jest także umiejętność zebrania wywiadu w rozmowie z rodziną. gestów itp. Subiektywna ocena obserwatora może zniekształcać fakty. podobnie jak dla lekarza. w których badanego zachęca się do uruchamiania fantazji na temat idealnego przyjaciela. a modyfikacje wynikają z tego. że obserwacje charakteryzują się przewagą subiektywnych interpretacji nad obiektywnym zapisem. Należy unikać pytań sugerujących. Szczególnie ważna jest wówczas. lecz także diagnostów. Szczególnej ostrożności pod tym względem wymaga prowadzenie wywiadów w szkole i miejscu pracy pacjenta. Są to m 3 nczasada naprowadzenia na temat. warunków obserwowania i właściwości obserwatora. np. Wśród tych ostatnich można jeszcze wyodrębnić metody projekcyjne i kwestionariusze. W tym celu prowadzi się specjalne warsztatowe przygotowanie nie tyłku terapeutów. podstawową metodą jest u b s e rw acja. Zasadniczą sprawą. Wy w i ad podlega podobnym regułom jak rozmowa kliniczna. W uczeniu się stosowania metody obserwacji podkreśla się znaczenie umiejętności dzielenia zachowań na odpowiednie jednostki (obserwacja mniej lub bardziej szczegółowa. Metody swoiste: testy psychologiczne i inwentarze osobowości. aby skale obserwacyjne miały jednoznacznie określone kategorie zachowań. przyjmowania korzystnych dla rozmowy postaw itp. Dla psychologa. o ktćrej trzeba pamiętać. Jeżeli rozmowa nie przebiega swobodnie. życia na bezludnej wyspie itp. która nie wymaga ciągłego pytania i w której przeważają spontaniczne wypowiedzi badanego. polegające na przekazywaniu odpowiednich niewerbalnych i werbalnych informacji. aż do fotograficznej włącznie) i możliwie obiektywnego zapisania tego. co się spostrzega. Wynika z tego także to. gdy z badanym nie ma. że jej trafność zależy od określenia celu badań. ucząc ich umiejętności odpowiedniego słuchania. że rozmówcą nie jest pacjent. stawianie pytań projekcyjnych. które muszą spełniać wysokie wymagania związane z pomiarem w psychologii i muszą być standaryzowane. Podobne systemy kodowe stosuje się także do obserwacji złożonych zachowań społecznych. W badaniach nad metodą obserwacji stwierdzono bowiem. Bywa. W celu zobiektywizowania tej metody stosuje się równe systemy kodowe. Szczególne miejsce zajmują testy psychometryczne. za pomocą których rejestruje się w systemie określone kategorie zachowań. Dla testów psychometrycznych opracowuje się specjalne podręczniki ze szczegółowymi . zawężania zakresu. Obecnie swobodną obserwację coraz częściej zastępuje się s k a I amiob se r w a c y j ny m i. znajomy lub współpracownik. Może ona być stosowana samodzielnie i jako metoda towarzysząca innym technikom badania. Dlatego też ważne jest. odraczania pytań na tematy drażliwe. że klinicysta powinien w toku obserwacji trafnie rozpoznać. dotykających badanego i przekraczających jego poziom intymności. mimiki. które podlegają obserwacji oraz dostosowaną do umiejętności obserwatora skalę ocen nasilenia danego zachowania. Za udaną uznaje się taką rozmowę. jest podstawowe prawu pacjenta do zachowania tajemnicy lekarskiej i psychologicznej. kontaktu słownego.

że wartość diagnostyczna badań neuroradiologicznych w schizofrenii lub psychozach afektywnych jest wątpliwa. zapominanie i różne procesy myślenia. a także normami dla poszczególnych kategorii wiekowych. opierając się na ogólnej wiedzy o prawidłowościach przebiegu procesów. chociaż i w badaniach dotyczących genezy psychoz posługiwano się wynikami badań radiologicznych dla podparcia koncepcji organicznego podłoża psychoz czynnościowych. . Projektuje się gu do rozwiązania konkretnego problemu. że gdy człowiekowi przedstawi się wieloznaczny materiał. a stwierdzanych zmian nie należy wiązać z ewentualnym czynnikiem etiologicznym tych psychoz. także chętnie stosowane przez psychologów. Oczywiście należy przestrzec przed nadużywaniem badań rentgenowskich u pacjemuwz typowymi czynnościowymi zaburzeniami.instrukcjami stosowania tych metod. Testy i kwestionariusze psychometryczne umożliwiają także przedstawienie wyników w postaci psychogramu i profilu. np. Obecnie wydaje się. Test psychometryczny musi być także trafny.. jakie miejsce zajmuje wynik badanej osoby w rozkładzie wyników w próbie normalizacyjnej: w ten sposób określa się m in. nie dokończone zdania (Test Nie Dokończonych Zdań) i wieloznaczne sytuacje (Test Apercepcji Tematycznej) .plamy atramentowe (Test Rorschacha) . W tradycji polskiej metody te służą najczęściej do opisu przebiegu takich (procesów. u których zlecanie wielu różnych badań diagnostycznych może przyczynić się do utwierdzenia przekonania o ciężkim charakterze choroby. a raczej z innymi czynnikami (np. uczenie się. które leży u podłoża tych metod. odtwarzając strukturę badanych cech. Marek Jaremu. mechanizmy kontroli itp. następstwami urazów itp) . Ich stosowanie w badaniach diagnostycznych wymaga specjalistycznego przygotowania i ścisłego przestrzegania instrukcji. zasad obliczania wyników i interpretacji. Ta grupa badań diagnostycznych znajduje szerokie zastosowanie w praktyce psychiatrycznej. poglądy. Badanie to nie może być pomijane we wszystkich przypadkach podejrzewania organicznego tła zaburzeń psychicznych. Badania re są szczególnie przydatne w diagnostyce zaburzeń psychicznych uwarunkowanych organicznie. rzutowała"na ten materiał indywidualne cechysposób ujmowania rzeczywistości. tzn. płci i typów zaburzeń. potrzeby. to osoba badana w toku wykonywania zadań będzie.poziom inteligencji. psychicznych. Zdjęcie przeglądowe czaszki. formach zaburzeń i znajomości metod eksperymentalnych w psy-*chokgii. Do (badania prostych sprawności psychomotorycznych wykorzystuje się także spec-jalistyczną aparaturę. Są to metody badania osobowości.wadami wrodzonymi. nie spełniają warunków metod psychometrycznych. są one tylko częściowo standaryzowane. jak pamięć. ekstrawersji itp. Eksperyment kliniczny (parapsychologiczny) jest natomiast metodą całkowicie nie standaryzowaną. rzetelny i dokładny. lęku. czyli odnieść niekorzystny skutek w sensie jatrogennego oddziaływania na chorego. podobnie jak adaptacja metod powstałych w innym kręgu kulturowym. Normalizacja testu umożliwia natomiast określenie. Konstrukcja tych metod jest bardzo pracochłonna. Badania neuroradiologiczne. zasadami opracowania wyników i przepisami postępowania w toku interpretacji wyników. Testy projekcyjne. a wynika to z założenia. w których wykorzystuje się projekcję.

iż tkanka nerwowa nie jest na takim zdjęciu uwidoczniona. ma zastosowanie głównie w neurochirurgii jako zabieg inwazyjny i wymagający interwencji zespołu chirurgicznego. Powietrze można podać drogą nakłucia lędźwiowego lub podpotylicznego. że uzyskane w tym badaniu dane diagnostyczne dotyczą głównie wyjaśnienia tła niektórych psychoorganicznych zaburzeń psychicznych. wymioty) . które utrzymują się przez jakiś czas pc badaniu. Jako środka cieniującego można użyć powietrza bądź środków zatrzymujących promienie rentgenowskie. Badanie kontrastowe układu naczyniowego mózgu. gdy zostanie poproszony na konsultację na oddział neurologiczny w celu wyjaśnienia zaburzeń psychicznych u pacjentów po urazach czaszkowa-mózgowych (np. Zacieniowaniu ulegają przestrzenie płynowe wewnętrzne mózgu (komory boczne. czyli podawanie środka cieniującego pozytywnego do układu komorowego mózgu. Było ono bardzo rozpowszechnione w latach sześćdziesiątych. polega jej przewaga nad pneumoencefalcgrafią.przerost blaszki wewnętrznej kości czołowej) lub ścieńczenia (np. A n g i o gr a fi a (kontrastowanie tętnic mózgowych) lub wenografia (uwidacznianie żył) również znacznie częściej dotyczy neurologii i neurochirurgii niż psychiatrii.spowodowanego odwapnieniem lub zwiększeniem się ciśnienia śródczaszkowego. należy uznać za niecelowe. na czym mJn. aby uwidocznić ewentualne przemieszczenie struktur mózgowych. Skoro zdjęcie przeglądowe czaszki niewiele wzbogaca naszą wiedzę o zmianach strukturalnych w obrębie mózgu. wiąże się ono ze znacznymi dolegliwościami (bóle głowy. Wobec tego należy zalecać to badanie w zaburzeniach pourazowych związanych z utratą przytomności oraz w zaburzeniach świadomości towarzyszących zaburzeniom neurologicznym. Z punktu widzenia diagnostyki klinicznej nie jest to badanie. Stewarta i Morela. z tej prostej przyczyny. Uporczywe bóle głowy. a dostarcza natomiast wielu danych dotyczących stanu tkanki mózgowej.z krwiakiem podtwardówkowym) . jeśli nie jest uzasadnione względami klinicznymi. komora Ul i IV) oraz przestrzenie zewnętrzne podpajęcze. Badanie kontrastowe układu pływowego mózgu. w których podejrzewamy. czyli cieniujących pozytywnie. nudności. zuburzenia widzenia i równowagi należy także uznać za wskazania do tego badania. Obecnie badania pneumoencefalograficzne mają marginalne znaczenie. kiedy to poszukiwano dowodów na organiczne tłu wielu zaburzeń psychicznych. Badanie to należy jednak uznać za inwazyjne. Lekarz psychiatra może się z tym badaniem zetknąć wówczas. wraz ze zbiornikami płynu mćzgowo-rdzeniowego. należy dążyć do zacieniowania przestrzeni płynowych mózgu. gdyż zastąpiono je tomografią komputerową mózgu. która jest badaniem nieinwazyjnym. Można przyjąć. W en try k u I o g r a fi a. Na zdjęciu przeglądowym czaszki poszukujemy zmian kostnych o charakterze zgrubienia (np. które lekarz psychiatra zaleca często: pozostaje ono w gestii neurochirurgów. Zwracamy uwagę na stan zatok obocznych nosa oraz dokładnie oceniamy siodło tureckie. odma mózgowa) . przerwania ciągłości kości (po urazach) . Wskazania do wykonania przeglądowego zdjęcia czaszki stanowią te stany. w zespołach niedokrwienia . iż zmiany strukturalne w obrębie układu kostnego czaszki mogą mieć związek ze zgłaszanymi przez pacjenta skargami lub stwierdzanymi przez nas objawami chorobowymi. czego typowym przykładem jest zespół Morgagniegc. Kontrastowanie powietrzem układu komorowego mózgu nazywamy pneumoencefa (agrafią (PEG. zmiany kształtu. kiedy to rozpoznanie przerostu kości czołowych utwierdza nas w rozpoznaniu zespołu czołowego. zmianę proporcji przestrzeni płynowych lub utrudnienie krążenia płynu mózgowa-rdzeniowego. wad budowy czaszki itp.Rutynowe zlecanie badania przeglądowego czaszki.

obciążająca pacjenta. im bardziej były nasilone kliniczne objawy psychozy. Koszt aparatury i mała zdolność rozdzielcza obrazu ograniczają stosowanie tej techniki w praktyce. które ulegają zmianie w procesach wypierających mózgu. ale przez zespół czujników. dokładniejszy niż w scyntygrafii. W rezultacie uzyskujemy obraz mózgu z zaznaczonymi obszarami emisji fotonowej. Jest to jednak technika mało. iż tkanka jest tam. a obraz jest przetwarzany przez urządzenie cyfrowe. Badanie to można także zaliczyć do technik komputerowych. Stosując tę technikę. ale też tkanki . zmieniona (guz. można ją więc stosować w przypadkach podejrzewania*dysfunkcji pewnych większych obszarów mózgu. W przypadku zaburzeń psychicznych bez wyraźnego th organicznego wartość diagnostyczna tego badania jest znikoma. krwiak) . najwyżej w obrębie poszczególnych płatów mózgu. Badania te wymagają od badającego znacznej sprawności manualnej. Znacznikiem takim bywa najczęściej izotop technetu-""Te. który możni podawać drogą wziewną. jak w klasycznej scyntygrafii. napadach utraty przytomności. gdyż dostarcza danych dotyczących całego obszaru mózgowia. zmianach zatorowych i zakrzepowych naczyń. Scyntygrafia mózgu jest badaniem mało dokładnym. Jest więc badaniem o małej selektywności stwierdzanych zmian. Wprowadzona na początku lat siedemdziesiątych metoda szybko wyparła wszelkie badania kontrastowe (przede wszystkim PEG) . ropień. wszelkie uwagi dotyczące scyntygrafii przy użyciu izotopu technetu stosuje się także do badań z izotopem ksenonu. Zaletą TK jest nie tylko dobre uwidacznianie struktur czaszki. iż tomografia komputerowa głowy (TK) stanowi obecnie najważniejsze badanie neuroradiologicznezarówno w neurologii. Badania izotopowe. Posłużyło to do poparcia tezy u dysfunkcji między półkulami mózgu w schizofrenii. przestrzeni płynnych. stwierdzano u niekturych pacjentów ze schizofrenią zwiększone gromadzenie się znacznika w lewej półkuli mózgu. jednak emisja ta nie jest rejestrowana w komorze scyntygraficznej. Można przypuszczać. nie należy więc sądzić. a technika badawcza jest podobna do powszechnie znanych badań izotopowych gruczołu tarczowego. co oczywiście eliminuje inwazyjność techniki badawczej. które dodatkowo było tym wyraźniejsze. Swego rodzaju wariantem techniki izotopowej jest tomografia komputerowa pojedynczego fotonu (single photon computed romographySPICT) . Tomografia komputerowa. wychwytywania znacznika w pewnym obszarze mózgu sugeruje. Badania naczyniowe uwidaczniają przebieg i pozycję naczyń mózgowych. że brak. Wskazaniem do scyntygrafii mózgu będzie więc podejrzewanie procesów wypierających wewnątrz czaszki oraz zmian naczyniowych. Należy się zgodzić. Oprócz izotopu technetu stosuje się także izotop ksenonu-"Xe.mózgu. naczyniakach itp. że lekarz psychiatra będzie się tym badaniem posługiwał w swojej codziennej praktyce. ponieważ dzięki niej można stwierdzić anomalie co 10-Psychiatria. podczas gdy jego nadmierne gromadzenerównież budzi niepokójpodejrzenie zmian naczyniowych bądź nowotworowych. jako metoda nieinwazyjna i dokładniejsza. Scyntygrafia mózgu to badanie polegające na wykorzystaniu wychwytywania znacznika przez tkankę mózgową i następnie uzyskaniu obrazu rozmieszczenia tego znacznika w mózgu. Niemniej jednak. jak i w psychiatrii. krwiakach i ropniach wewnątrzczaszkowych. Stosuje się tu zjawisko emitowania fotonów przez izotop. bolach głowy naczymopochodnych itp.

nawet u pacjentów bez podejrzenia procesów wypierających czy bez wyraźnych objawów neurologicznych. zmniejszenie-w procesach niedokrwiennych tkanki mózgowej. krwiaki) . podczas gdy u chorych na schizofrenię i osób bez zmian zamkowych utrata dotyczy głównie neuronów dopaminergicznych. np.w procesach rozrostowych mózgu. że u tych pacjentów.zespołem neurastenicznym i pojedynczymi objawami zwiększenia się ciśnienia śródczaszkowego. Wielką zaletą TK jest możliwość oceny gęstości tkanki mózgowej w jednostkach Hounsfielda i na tej podstawie ocena procesów toczących się w samej tkance nerwowej. nie związanymi z patogenezą schizofrenii. niewłaściwym odżywianiem. Ogromna jest rola badania TK w podejrzeniu procesów wypierających mózgu. procesy te mogą przejawiać się początkowo w sposób niecharakterystyczny. jednocześnie obserwuje się gorsze wyniki terapeutyczne po leczeniu neuroleptykami. Trzeba było czasu. co za pomocą dotychczasowych technik neuroradiologicznych było niemożliwe. znaczenie kliniczne. że fukt ten ma tyłku pozornie. które umożliwia wczesne rozpoznanie guza i odpowiednio wczesną interwencję terapeutyczną. niehigienicznym trybem życia. mieć wypłw na występowanie zmian zamkowych mózgu. Wydaje się. Podnoszony bywa także fakt intensywnego leczenia pacjentów z przewlekłą schizofrenią. komory III lub rowków mózgowych. Pozostaje jedynie pytanie. a niejako dodatkowo-zmiany zamkowe W momencie powszechnego stosowania badania TK. stwierdzono u niektórych chorych jedynie poszerzenie przestrzeni płynowychmózgu. Faktem jest. by uzgodnić. . że zmiany zamkowe mózgu obserwuje się częściej w przewlekłej schizofrenii niż w odpowiednio dobranych wiekowa grupach kontrolnych. na ile jest to spowodowane czynnikami dodatkowymi. Zwiększenie gęstości tkanki mózgowej obserwujemy np.urazami głowy. ze zrozumiałych względów badanie to wykonywano rzadko i w ściśle określonych przypadkach. a nieswoistość tego rodzaju zmian jest faktem. Ujawniało więc ono zmiany podstawowe (guzy. czyli znaczną obiektywizację wyniku badania. u których rozpoznaje się w TK poszerzenie układu komorowego mózgu. gdy jedynym sposobem ujawniania nieprawidłowości w przestrzeniach płynowych mózgu było wykonanie odmy mózgowej. wyliczanie odpowiednich wskaźników mózgu. Obraz mózgu w TK pozwala na dokładne pomiary przestrzeni płynowych. Z pewnością nie ma charakterystycznych dla schizofrenii czy depresji endogennej zmian w TK. Wraz z rozpowszechnieniem badań TK pojawiły się relacje o istnieniu zmian zamkowych mózgu w różnych procesach chorobowych. że poszerzenie przestrzeni płynowych mózgu postępuje z wiekiem i dlatego trudno jest u wszystkich pacjentów rozpoznawać zaniki mózgu. W okresie. Nadal jednak wyraźnie poszerzenie przestrzeni płynowych mózgu świadczy o zanikach mózgu i jest zjawiskiem nieprawidłowym. W takich przypadkach ze wszech miar celowe jest zalecenie badania TK. przekroju"badanego narządu w różnych warstwach i płaszczyznach. np. Wartość diagnostyczna zaników mózgu stwierdzanych radiologicznie ma znacznie mniejsze znaczenie. jednakże często w schizofrenii bywają opisywane poszerzenia komór bocznych. ale nie musi. Zasada działania TK polega na rejestrowaniu metodą cyfrową wartości absorpcji promieni rentgenowskich przez badaną tkankę. Osobnym zagadnieniem są zmiany stwierdzane w TK w psychozach endogennych. w których dotychczas zaników mózgu nie podejrzewano. że u tych pacjentów następuje wyraźna utrata neuronów serotoninergicznych i noradrenergicznych. Jak wiadomo. Niektórzy doszukując się związku pomiędzy zanikami mózgu a schizofrenią-stwierdzili. przy czym uzyskuje się obrazy.mózgowej. Sugeruje się. który może.

a dla celów diagnostyki psychiatrycznej zupełnie wystarczające. Warunkiem wykonania badania jest konieczność umieszczenia pacjenta w silnym polu magnetycznym i poddanie go działaniu fdelektromagnetycznych. Nie należy też zapominać.inaczej są zbrazowane świeże.rozrusznika serca. np. metodą nieinwazyjną. zwanego powszechnie jako badanie NMR (nuclearmagnetic resonance) lub MRI (magnetic resonance imaging) polega na jeszcze większej selektywności obrazowania zmian w badanym narządzie niż w badaniu TK. a inaczej starsze zmiany krwotoczne) . oprócz nieswoistych zaników mózgu. prostsze. cofające się po odstawieniu alkoholu. Uczulenie na środek cieniujący. Ponieważ technika NIMB jest bardziej skomplikowana niż TK. Pewnym rozwiązaniem jest możliwość uspokojenia pacjenta farmakologicznie. że niektóre zmiany mózgowe. iż nie można go wykonać u pacjentów pobudzonych i nie współpracujących z lekarzem. aparatury reanimacyjnej itp) . gdyż obecnie TK stanowi badanie podstawowe. zrozumiałe.u alkoholików w stadium zatrucia alkoholowego NMR ujawnia obszary zmienionej tkanki mózgowej. można rozpoznać na zdjęciach NMR. Daje to wiele możliwości oceny nie tylko obecności zmian. Te same badane struktury. trudno opisać ją tu szczegółowo. niewidoczne w TK. móżdżku. Trudno jest mówić o przeciwwskazaniach do badania metodą tomografii komputerowej.istna szara i biała mózgu. Nie jest to postępowanie godne polecenia. iż wprawdzie badanie TK jest. . Wynika stąd. Techniczne utrudnienie w ocenie obrazu TK stanowi obecność przedmiotów metalowych. które zanikają w okresie utrzymywanej abstynencji. Magnetyczny rezonas jądrowy (MRI) . icieńczenieciała modzelowatego. Szczególnie jest tu zasadne w podejrzeniu zmian naczyniowych mózgu i nowotworów. ale posługujemy się tu promieniowaniem rentgenowskim. Wartość tego badania. Ponieważ badanie to wymaga utrzymywania leżącej pozycji ciała przez pewien czas.klipsów po zabiegach operacyjnych mózgu. W pewnych przypadkach stosuje się wzmocnienie kontrastowe w badaniu TKprzez dożylne podanie środków cieniujących. w zaburzeniach świadomości lub szybko rozwijających się zespołach katatonicznych jako ostrych reakcjach egzogennych. jakie spotyka się na zdjęciach NMRpacjentów z otępieniem naczyniopochodnym. Ta technika badawcza opiera się na rejestracji przetworzonego komputerowo obrazu zmian rezonansu magnetycznego jąder cząsteczek badanej materii. zaburzenia krzepnięcia krwi czy ropne zmiany skórne będą także przeciwwskazaniem dla tego rodzaju badania. u których badanie TK często nie wykazuje żadnych zmian. Pojawienie się napadów utraty przytomności stanowi również wskazanie do tomografii komputerowej. Dzięki technice NMR można uwidocznić dynamiczne zmiany w obrębie mózgowia: np.Cenne jest także badanie TK w stanach nagłej utraty przytomności. U chorych na schizofrenię stwierdzano liczne zmiany w badaniu mózgu techniką NMR: zmniejszenie objętości płatów czołowych. tańsze. Dlatego powszechnie mówi się o wyższości badania jądrowego rezonansu magnetycznego nad tomografią komputerową. mogą być odmiennie przedstawiane w zależności od zastosowanej techniki NMR. Prawdopodobnie uwidaczniają się w ren sposób obszary zwiększonej zawartości wody (miejscowe obrzęki) . Dlatego pacjent poddany badaniu nie może mieć żadnych przedmiotów metalowych (w tym np. cz niesłusznie skłania niektórych klinicystów do rezygnacji z badania tomograficznego. ale nawet czasu powstania (np. np. Typowym przykładem takich zmian są obszary niedokrwiennew głębokich strukturach istoty białej mózgu. 'a więc należy unikać zbytniej ekspozycji pacjenta na to promieniowanie.

Jak można się spodziewać. które normalizowały się w trakcie skutecznej terapii litem. otrzymuje się przetworzony komputerowo obraz aktywności metabolicznej mózgu. Nla pewno ta technika jest pomocna w diagnozowaniu psychicznych zespołów egzogennych. jak ważna jest to technika diagnostyczna. Pozytronowa emisyjna tomografia (PET) . Badanie PET jest metodą inwazyjną. 2.w cyklotron) do produkcji znacznika. Oczywiście. Ryc. Tu skrótowe przedstawienie możliwości badawczych NMR powinno uzmysłowić. czego nie udaje się dokonać innymi technikami w neuroradiologii. oprócz obrazu barwnego. Ponieważ glukoza jest jednym z najważniejszych składników w metabolizmie mćzgu. Umożliwia wgląd w intensywność mózgowego metabolizmu (w podanym przypadku-glukozy) . która jest rejestrowana przez system czujników. W przypadku badania neuroradiologicznego znacznikiem tym bywa najczęściej podawana dożylnie'F-deoksyglukoza. Skłaniało to niektórych psychiatrów do wysuwania hipotezy. a więc we wszelkiego typu stanach niedokrwiennych mózgu. stycznych jest to badanie najbardziej kosztowne. Pozymnowa emisyjna tomografia opiera się na komputerowym obrazowaniu emisji pozytronowej. ale i czynnościowych. wymaga bowiem zarówno skomplikowanej aparatury rejestrującej.objawów negatywnych (np. w których zaburzeniu ulega ukrwienie mózgu. zmiany w PET obserwuje się w tych stanach. iż dostarcza danych ułatwiających wyjaśnienie tła psychoz endogennych. że dostarcza danych o zmianach nie tylko strukturalnych (jak np. NMR: naczyniopuchodne ognisko w obrębie głębokich struktur półkuli lewej z następowymposzerzeniem rogu czołowego komory bocznej. nie należy jednak przypuszczać. Wielką przewagą PET nad innymi technikami jest to.grzbietowa-bocznej korze przedczołowej. -4. związane z dominacją w obrazie klinicznym tzw.apatii. na poziomie O. jak i wyspecjalizowanego laboratorium (wyposażonego np. abulii) . . a więc bardziej obciążająca dla chorego niż TK. Ryc. badanie to z pewnością będzie zyskiwało coraz szersze zastosowanie w diagnostyce psychiatrycznej. W chorobach afektywnych dopatrywano się u niektórych pacjentów zmian w obrazie NMR w płatach czołowych i skroniowych. Dzięki emisji pozytronów izotopu fluoru. 1. 'hociaż aparatura NMR jest. podany związek szybko zostaje wbudowany w cykl przemian mózgowych. przynajmniej na obecnym etapie rozwoju wiedzy psychiatrycznej. droga. dzięki podaniu znacznika wchodzącego w cykl przemian ustroju. Z opisywanych tu metod diagno-. otrzymuje się dane cyfrowe odpowiadające aktywności metabolicznej mózgu w różnych jego obszarach. procesach wypierających. tępego afektu.Zmiany te najczęściej lokalizowano w tzw. korzyści diagnostyczne są za to nieporównywalne z żadną obecnie stosowaną techniką.TK) .NOIR: zmiana o charakterze oponiaka w obrębie kanału kręgowego. a obszary małej aktywności metabolicznej barwami zimnymi (błękit-fizlet) . Ryć. 3. Przykłady zmian w badaniu NMR ilustrują ryciny I-4.NMR: guz w lewej półkuli mózgu uciskający na komorę boczną. iż część tych chorych wykazuje wczesne zmiany strukturalne mózgu. W obrazie tym obszary dużej aktywności zwykle są oznaczone barwami ciepłymi (czerwień-brąz) .

oj. w stanie czuwania. Nagła zmiana częstotliwości i/lub amplitudy nosi nazwę czy nn o ści n ap ad ow ej. Jak więc widzimy. W innych stanach PET jest jedyną metodą dającą korzyści diagnostyczne. 5. Czynność bioelektryczna mózgu rejestrowana z powierzchni głowy jest wypadkową potencjałów generowanych przez dendryty neuronów zewnętrznych warstw kory.W tych przypadkach badanie angiograficzne także jest pomocne. Badanie EEG polega na rejestracji biopotencjałów z elektrod umieszczonych na głowie pacjenta w standardowych punktach. o częstotliwości powyżej l 3/s i amplitudzie do 30 uV. Psychiatrycznej AM w Warszawie. Może obecnie nie są to zmiany charakterystyczne dla poszczególnych jednostek chzrobowych. ciemieniowych i tylna skroniowych. iż najczęściej jest to obniżenie metabolizmu mózgowego w okolicach czołowych oraz asymetria wykorzystania glukozy między półkulami mózgu i w jądrach podstawy. Mowa tu o tych przypadkach. Wprawdzie obecnie nie osiągnięto jednomyślności co do rodzaju zmian w PET u tych pacjentów. Fale beta. badania PET uwidaczniają zmiany dynamiczne w procesach muzguwych w różnych stanach chorobowych. należy jednakże oczekiwać dalszego szybkiego postępu wykrywania zaburzeń czynnościowych w bardziej precyzyjnie wyselekcjonowanych obszarach muzgu. Przykładem mogą być badania PET w schizofrenii. hiperwemylację. są rejestrowane z odprowadzeń czołowych i centralnych. Zwiększenie się aktywności metabolicznej następowało w remisji i w fazie maniakalnej. iż wartości obniżonego metabolizmu uległy normalizacji wraz z poprawą kliniczną schizofrenii. Suma tysięcy pojedynczych potencjałów postsynaptycznych składa się na zapis odbierany z każdej elektrody. W uzyskanym zapisie wyróżnia się zdefiniowane empirycznie grafoelementy. W chorobie Alzheimera natomiast obserwowano zmniejszony metabolizm glukozy w okolicach skroni i ciemienia. określeniu ich amplitudy. Badanie elektroencefalograficzne. Na schematach widoczne jest 5 i następnych przedstawiono materiał Kliniki. głównie w odprowadzeniach potylicznych. Fale alfa. stymulację błyskami świetlnymi. Interpretacja zapisu polega na rozpoznaniu typu fal. (Na ryc. Badanie elektroencefalograficzne 351. jej podstawowym elementem są ponadto fale o ostrym wierzchołku i czasie trwania 20-70 ms (iglice) lub 70-200 ms (fale ostre) . W zaburzeniach nastroju obserwowano w fazie depresyjnej całkowite obniżenie metabolizmu mózgowego w części ponadnamictowej mózgu. wydaje się jednak. a fale delta-poniżej 4/s. w których mamy do czynienia z miejscowym zaburzeniem procesów metabolicznych mózgu. częstotliwości i lokalizacji. Ryc. . Fale theta mają częstotliwość od 4 do 7 s. Waldemar Szelenberger. odpowiadających określonym okolicom anatomicznym (ryć. Prawidłowy zapis EEG osoby dorosłej standardowe rozmieszczenie elektrod. Dodatkowym argumentem przemawiającym za swoistością tych zmian jest fakt. o częstotliwości od 8 do l 3/s i amplitudzie około 50 uV. nic związanym ze zmianami strukturalnymi. występują w czuwaniu. Bada się również reakcje czynności bioelektrycznej na próby aktywacyjne: otwarcie oczu (reakcja zatrzymania) .

Podczas zasypiania fale alfa znikają. następnie okresowo są widoczne wrzeciona snu 13-l 4/s (stadium 3) . ó) . niskonapięciową czynnością w EHG i obniżeniem napięcia mięśni. uzależnieniu . U zdrowej osoby dorosłej cykl snu trwa około 90-100 minut i powtarza się w ciągu nocy kilkakrotnie. Źródłem wielu istotnych informacji diagnostycznych jest także rejestracja EEG podczas snu. ale na ogół proporcjonalne do nasilenia procesu chorobowego. U osoby dorosłej. umownie dzielony na stadia 3 i 4. że uogólniona dysrytmia-w porównaniu z zapisem monotonnym zapowiada pomyślniejszy przebieg choroby i korzystniejszą reakcję na leki. Niektóre obrazy charakteryzują się pewną swuistościątypowy przykład stanowi skojarzenie napadów nieświadomości i zespołów iglicy z falą wolną 3/s.Ocena zapisu wymaga uwzględnienia dwu podstawowych czynników modyfikujących obraz EEG: wieku badanego i stanu. We śnie stwierdza się cykliczne zmiany czynności bioelektrycznej mózgu (ryc. Wymienione rodzaje zapisu nie są swoiste: zapis monotonny obserwuje się zarzyna w schizofrenii. delta lub ostre. w stanie czuwania. Nie ma patognomonicznych zapisów EEG. zaburzeń afektywnych lub zaburzeń osobowości częściej niż u zdrowych rejestruje się rożne niecharakterystycznezmiany w odprowadzeniach skroniowych: fale theta. Uogólniona czynność fdwolnych może wystąpić np. W przypadkach tych zmiany EEG są nieswoiste. Ponadto u osób z rozpoznaniem schizofrenii. W pierwszych cyklach widoczna jest przewaga snu wolnofaluwegu.guza mózgu lub udaru.w zatruciu. Zaburzenia te nie są swoiste. z desynchranizacją. tworzą cykl snu. Po epizodzie snu wolnofalowego występuje sen z szybkimi ruchami gałek ocznych (rapid eye mwement-REM) . Zmiany ogniskowe sugerują rozpoznanie zlokalizowanego procesu patologicznego. dominuje najczęściej czynność alfa. 7) . pod koniec nocy-snu REM (ryć. jak i w depresji psychotycznej. blakowana przez otwarcie oczu. schizofrenii. Stłumienie sduwolnofalowego (spłycenie snu) stwierdza się w nerwicach. Rejestracja EPG jest jednak tylko kolejnym etapem badaniąklinicznego. np. chorobach metabolicznych. W miarę pogłębiania się snu coraz częściej występują wysokonapięciowe fale delta. nieprawidłowym zapisem 110 i zanikiem podkorowym w tomografii komputerzwej podłożem choroby jest prawdopodobnie strukturalne uszkodzenie mózgu w okresie rozwojowym. Uważa się. rozpadem czynności alfa i z falami beta oraz thetac 3) uogólniona dysrytmia z zachowaną czynnością alfa i beta i z falami thetai delta. Sen REM i wszystkie pozostałe stadia. Może to być: 1) zapis monotonny z hipersynchronią i z czynnością alfa w przednich odprowadzeniach: 2) zapis labilny. Rejestracja polisomnogramu umożliwia obiektywną ocenę zaburzeń snu w przebiegu chorób psychicznych. czuwania. czyli sen Non-REM. Jest to sen wolnofaluwy. pojawiają się natomiast fale wolne 3-Ys (stadium I) . Wieloletnie doświadczenie kliniczne pozwoliło jednak na ustalenie pewnych prawideł. Badanie EPG jest więc pomocne w diagnostyce chorób psychicznych o podłożu organicznym. W populacji chorych psychicznie częściej niż u osób zdrowych spotyka się nieprawidłowe zapisy 810. otępieniu. W przypadkach schizofrenii z dyskretnymi odchyleniami w badaniu neurologicznym.

w BÓG szybkie ruchy gałek ocznych. snu REM i jego przewaga w pierwszej połowie nocy. działania przeciwpsychotycznegonasilenie fal theta i delta oraz stłumienie fal beta i alfa. EMG-zapis elektromiograficzny. Wszystkie związki chemiczne zmieniające zachowanie modyfikują czynność bioelektryczną mózgu. Polia) . otępieniu. Od gćry: diagram klasyfikacji na stadia. 6. aktywność fal delta. u dołu-widmo uirednwne w ciągu 4 minut. Kierunek zmian w EEG zależy od klinicznego działania leku. w EMG spadek napięcia mięśni. Analiza widma BIG jest stosowana także w farmakoelektroencefa (ograli. Ryc. U chorych na schizofrenię stwierdzono większy udział fal delta w odprowadzeniach czołowych. Ryc. napięcia mięśni i wrzecion podczas kolejnych stadiów snu. stadium 2w pierwszej i szćstej sekundzie widoczne wrzeciona snu. Ryć. czyli analiza widma EEG. EIG-zapis elektroencefalograficzny. stadium REM-EIG jak w stadium I. 7. na osi rzędnych-moc poszczególnych zakresów częstotliwości. 8. 9) . stłumienie fal alfa oraz nasilenie fal theta. Pole zakreskowane-stan przed podaniem leku. Dla epizodu depresji typowe jest skrócenie latenji.Schemat przebiegu snu u zdrowej osoby dorosłej. stadium I-czynność złożona z ful 3-7/s. skrócenie czasu trwania snu i stłumienie snu wolnofalowego (ryć. Oznaczenia jak na ryc. zaburzeniach afektywnych oraz w schizofrenii są inne niż u osób zdrowych. stadium 3-wysokonapięciowe falc delta zajmują mniej niż 5 O'%badanego odcinka czasu. Wyodrębnienie poszczególnych częstotliwości z sygnału zbiorczego w danym odprowadzeniu i w danym odcinku czasu.Schemat przebiegu snu podczas epizodu depresji. Stan czuwania (W) -zapis 110 z czynnością alfa. czyli do elektroencefalograficznej oceny działania lekuw psychotropowych (ryć. Fizjologiczną miarą działania anksjclitycznegu jest wzrost wolnej czynności beta (I 3-ZO/s) . Poligraficzne badanie snu.polisomnogram: 100-clekuookulogrwn. (21-3 O/s) . że udział fal o różnej częstotliwości oraz dynamika EEG w zaburzeniach lękowych. zapis ruchćw gałek ocznych. Rozwój technik komputerowych otworzył elektroencefalografii nowe perspektywy. jest źródłem wielu nowych informacji. Dzięki analizie widma EIG można przewidywać działanie nowe zsyntetyzowanych środków . Po godzinie zwiększa się moc czynności beta-I (działanie anksjulitycznc) oraz czynności theta i delta (działanie uspokajające) . 8) . U góry-wybrane fragmenty zapisu EEG.od alkoholu. tj. Uważa się. działania przeciwdepresyjnegu-wzrost szybkiej czynności beta. stadium 4-fale delta zajmują więcej niż 50%badanego odcinka czasu. Analiza widma 110 u osoby zdrowej przed podaniem i po doustnym podaniu diazepamu (Relanium. czyli zapis ruchów gałek ocznych. 9. czyli hipnogram. Ryc. Na osi odciętych-zakresy częstotliwości widma.

Załamki te odpowiadają kolejnym etapom procesów poznawczych. Parametry wczesnych załamków są w znacznej mierze uzależnione od fizycznych właściwości bodźca. czyli potencjały endogenne. Ryć. gdy bodziec zawiera jakąś informację. IO) . natomiast załamki późniejsze. są zależne od stanu psychicznego osoby badanej. W ślepocie i głuchocie histerycznjpotencjały wywołane są prawidłowe. występuje w sposób nieoczekiwany lub jest związany z wykonywaniem określonego zadania. a także w narkolepsji. Załamek P 3 OO potencjału endogennego (dodatnie wychylenie o czasie utajonego pobudzenia 300-500 ms) powstaje podczas rozwiązania sygnalizowanego przez bodziec problemu. Rejestracja wczesnych załamków jest szeroko stosowana w diagnostyce. Inne badania pracowniane: testy specyficzne. Są to słuchowe patencjały wywołane pnia mózgu (bram auditory cwkcd pctentials-BAEP) . . np. Załamki o czasie utajonego pobudzenia do 10 ms stanowią odpowiedź struktur podkorowych. Latencja P 3 OO jest wydłużona u pacjentów z otępieniem. Potencjały endogenne tevent rclatcd pctentials-ERP) zaznaczone linią kropkowaną. Obniżenie amplitudy P 3 OO można traktować jako wyraz nieswoistegoczynnościowego upośledzenia funkcji poznawczych: stwierdza się je u chorych na schizofrenię i zaburzenia afektywne. 10. ale zasygnalizowanie perspektyw badań patogenezy psychoz oraz mechanizmów działania leków psychotropowych. Dodatkowych informacji dostarcza analiza przestrzenna rozkładu potencjałów: u chorych na schizofrenię stwierdzonz obniżenie amplitudy 8300 w odprowadzeniach czołowych.Schemat potencjaićw wywołanych bodzcem słuchowym (w skali logarytmicznej) . przez ekspozycję na działanie androgenów w krytycznym okresie rozwoju ontogenetycznego może być przyczyną zachowań homo-lub biseksualnych w dorosłym życiu. Potencjały o czasie utajonego pobudzenia od 10 do 100 ms są generowane głównie w polu słuchowym (auditory evokedpnentials-ABP) .podwzgórze-przysadka-gonady. Farmakologiczna lub chirurgiczna ingerencja w układ endokrynny zakłócić może regulację . która odpowiada za środowisko wewnętrzne organizmu i legł zdolności adaptacji do zmian. Wczesne załamki potencjału wywołanego reprezentują pobudzenie dróg swoistych. przemiany materii. przekazu informacji systemu immunologicznego. czyli potencjałów wywołanych (ryć. a pojawiają się wtedy. ubytkowych uszkodzeń układu nerwowego. Amplituda potencjałów wywołanych jest niska (I-10 uV) . niezależnie od ukształtowania męskiej funkcji podwzgórza u dziewczynek. Zakłócenie organizacji układu hormonalnego. Jan M. jako regulatory podstawowych procesćw: reprodukcji. pełnią swoje funkcje za pośrednictwem materiału genetycznego.psychotropowych. badania neurohormonalne problemy immunologiczne. Horodnicki. Hormony. dlatego wyodrębnia się je z czynności podstawowej za pomocą techniki uśredllldllld. Celem niniejszego rozdziału nie jest systematyczne przedstawienie integracji neurohormonalncj i immunologicznej. Bodźce odbierane przez narządy zmyslżw wyzwalają reakcję ze strony ośrodkowego układu nerwowego w postaci serii fal.

Neurony podwzgórzowo-ljkowe nie są jedynym centrum regulacji hormonalnej. Uszkodzenia organiczne wykazanych na rycinie obszarów mózgowia wyzwalają wielkie zaburzenia emocjonalne i zmiany zachowań. Dotychczasowe badania nad dysfunkcjami układu hormonalnego i immunologicznego w psychozach o nie odkrytej neuropatologii. które zwiększają odpowiedź prolaktynemią po stymulacji TRH. Niektóre ich analogi syntetyczne mają wielokrotnie większą siłę biologicznego działania od peptydów naturalnych. prolaktyny (PRL) . hormonalnego i immunologicznego. podobnie jak tu stwierdzono w. adrenokonykompowegc (ACTH) . a przedmenstruacyjne obniżenie nastroju pojawia się podczas zmniejszenia stężenia'estrogenów w surowicy. . antagonista receptorów opiatowych. Komórki te są wrażliwe na estrogeny i hormony tarczycy. że w najbliższych latach strategia neuroendokrynnaumożliwi badanie ośrodkowego układu nerwowego i jego dysfunkcji towarzyszących psychozom. gonadotropin OM i FSH) . które biorą udział w regulacji neuronów sekrecyjnych. L-RH. CCK. która zmniejsza prulaktynemię fazy lutealnej. klinicystów i farmakologów. ma znosić niektóre produktywne objawy schizofrenii. ss. węchomózgowiai innymi. *silnie aktywnych biologicznie. nie dały jeszcze rezultatów umożliwiających powiązanie niezwykle złożonych neurouansmisyjnych i metabolicznych układów regulacji z luźnymi teoriami w psychopatologii i psychofarmakolzgii. Od wielu lat problemy nadwzgórzowej i podwzgórzowej regulacji wydzielania hormonów w psychozach o nie ustalonej dotychczas patogenezie i etiologii. GLUK. agonista receptorów dopammowych (DA) . np. VIP. gdyż istnieje funkcjonalne sprzężenie układów nerwowego. Wykazano bowiem. Nalokson. że przedmensuuacyjna drażliwość. INS. Podobne zmiany osobowości wywołują zakłócenia procesów neurouansmisji w układach monoaminergicznych. Peptydy uwalniające TRH i L-RH wyzwalają hiper-lub depolaryzację neuronów w wielu obszarach mózgu i jednocześnie stymulują syntezę prolaktyny w komórkach przysadki mózgowej.ACIH. Wydaje się jednak. jest bardziej złożony. które zmieniane są przez farmakologiczny wpływ leków psychotropowych. miesiączkowego". /arćwnofizyczne. obecnych niemal we wszystkich regionach ośrodkowego układu nerwowego. zespole napięcia przed.wydzielania hormonu wzrostu (GH) . ale dzielą te funkcje z wielkimi integracyjnymi ośrodkami wzgórza. a także ocena wpływu leków psychotropowych na neuronalne mechanizmy rej regulacji stanowią cel badań. Poznano już ośrodkowe działanie wielu peptydów. jak choroby afektywne i schizofrenię w aspekcie ich patogenezy i etiologii. Podobny efekt uzyskujemy u części pacjentek po podaniu fosforanu pirydoksalu. jednak nie zmieniają powinowactwa TRH do receptora. TRH. jak i psychiczne objawy tego zespołu znosi radykalnie bromokryptyna. Postęp w produkcji przeciwciał monoklonalnych i rozwój technik radioimmunologicznychi immunolluorescencyjnych oznaczania hormonów otworzył perspektywę wyjaśnienia funkcji układów neuronalnych rąbka i podwzgćrzaw chorobach afektywnych i w schizofrenii. Przblem ten można ująć następująco: zaburzenia hormonalne-choroby psychiczne: zaburzenia emocjonalne-dysfunkcje hormonalne: choroby psychiczne lub choroba mózgu zaburzenia hormonalne. wrogość i napięcie związane są z podwyższonym stężeniem PRL i obniżonym stężeniem progesteronu w surowicy. Jednak mechanizm działania witaminy 8. NT beja-LT. Nowe perspektywy przyniosło odkrycie peptydów przeciwbólowych: endorfni enkefalin w*#u n. a także system odpornościowy.

Duże podstawowe stężenie LH w surowicy i większa niż u osób kontrolnych odpowiedź na stymulację L-RH stanowić może potencjalny marker depresji endogennej. 5-HT i GABA. rozregulowanie dobowego pulsacyjnego wydzielania konyzolu i innych hormonów. wysokie stężenie kortykoliberyny w płynie mózgowa-rdzeniowym. Okazało się. Podobny efekt wyzwala prostaglandyna E. narządzie podspoidiuwym i szyszynce. Badania dotyczące dysfunkcji immunologicznych w chorobach afektywnych i schizofreniach były prowadzone niesystematycznie. zwiększa syntezę NAT i uwalnia MSH. a hamujący nalokson. Homeostazę hormonalną utrzymują zarówno procesy neurotransmisyjne. zwłaszcza dobowy rytm wydzielania kortyzolu. podobnie jak w zespole Cushinga. Być może umożliwią to postępy w informatyce medycznej. gdyż indukuje ją rolipramselektywny inhibitor fosfodwuesterazy cAMP. Stwierdzono objawy malej lub dużej kortyzolemii w surowicy. Fakt ten mugłby być testem specyficznym w diagnostyce depresji. Jednak obserwacje re okazały się niespecyficzne dla chorób afektywnych. klonidyna-agonista aUay i atenolul-blokerreceptorów beta-hamują uwalnianie MSH. przesunięcie czasowe w pulsacyjnym dobowym wydzielaniu ACTH i konyzolu oraz niedostateczne hamowanie sekrecji po deksametazonie. Natomiast. także zwiększa stężenie MSH w surowicy chorych z rozpoznaniem depresji endogennej. Wydzielanie MSH indukuje cAMPza pośrednictwem zwiększenia syntezy NAT. a ACTHi MSH silnie hamują wydzielanie PRL. a przede wszystkim skuteczność terapii deprywacją snu i światłem. przemawiającym za nadwrażliwością receptorów adrenergicznych lub za niedoborem przekażnictwa NIA. związanych z drugimi przekaźnikami odpowiednim cAMP i inozyncfsfranem. Jednak u chorych na schizofrenię obserwowano podobne jak w depresji wydzielanie IM. U ludzi synteza NAT jest pod kontrolą światła. prazosyna-agonista. Cykliczny i sezonowy przebieg chorób afektywnych. a nie cGMP. może być następstwem dużej konyzolemii. podstawowy lek przeciwdepresyjny. przedwczesne fazy REM. lmipramina. Moderujący wpływ na wydzielanie tego hormonu mają neuroprzekażniki Ach. Ulega ona rozregulowaniu. jak i sprzężenia zwrotne. Klorgilina-selektywny inhibitor MAO-A. że u chorych z depresją endogenną do zahamowania syntezy MSH wystarcza 300-500 b. Hormon ten syntetyzowany jest z serotoniny przez enzymy: n-acetylouansferazę (NAT) i hydroksyindolo-uno-metylotransferazę (HIOMT) . receptorów adrenergicznych alfa. DA. większej zapadalności chorych z depresją na nowotwory i infekcje niż w populacji ogólnej. kiedy u osób zdrowych około 2500 b. Weryfikacja wyników badań nad dysfunkcjami hormonalnymi stwierdzanymi w chorobach afektywnych i w schizofeniachjest bardzo trudna i wskazuje na potrzebę sformułowania nowej strategii dla rozwiązania tego problemu nozologicznego i terapeutycznego. zwłaszcza niedostateczna odpowiedź wydzielnicza TSH pc stymulacji TRH. a MSH nie wydziela się po uszkodzeniu unerwienia N?.Nleurotenzyna stymuluje. i opiwy. Odchylenia w regulacji wydzielania hormonów tarczycy i TSH obserwowane w chorobach afektywnych. Zwój szyjny górny i jądra nad skrzyżowaniem nerwów wzrokowych stymulują syntezę MSH za pośrednictwem beta-i alfa-adrenergicznych receptorów. Obejmowały problemy ich infekcyjnej lub immunologicznej etiologii. Ośrodki regulujące wydzielanie MSH zlokalizowane są w komórkach wyścić (ki komory Ul. w psychozach afektywnych. . zwróciły uwagę na możliwość badania czynności nadwzgórzowych mechanizmów regulacji wydzielania hormonów i procesów neurouansmisyjnych za pośrednictwem zależnego od światła wydzielania melatoniny (MSH) przez szyszynkę.

że u około 10%hospitalizowanych pacjentżw występuje w surowicy niedobór lgM. Wykazują reż wiele zależności z układem nerwowym i wewnątrzwydziellllCZyTl. tj. Niedoborom komórkowym limfocytów T towarzyszyć może nadmierne wytwarzanie limfokinin. IZ) . a także redukują . która jest produkowana przez komćrki plazmatyczne oraz podwyższone stężenia lgA. Limfocyty mają również receptory hormonów w jądrze komórkowym i układy ekspresji genów. Nieliczne przeglądowe publikuje dotyczące problemów odporności w depresjach wskazują. Hormonalna kontrola układu immunologicznego jest rzeczywista. ACTHi kortyzolu. para (hormonu. dają podobny opóźniony efekt. Niedobory odpornościowe limfocytów B wiążą się z dysfunkcjami genów zlokalizowanymi w chromosomie X. Polipeptydowy hormon grasicy-tymozynę alfa-wykryto w ośrodkach okołokomoruwych i w podwzgórzu. które są przedstawione na schemacie funkcjonowania systemu kinazy białkowej (ryc. Limfokinina stymuluje wydzielanie GH.zmniejszenie gęstości przedsynaptycznychreceptorów NA i 5-HT i istotne zwiększenie receptorów zasynaptycznych. Kompleks lg-T-antygen wiąże się z makrofagami i jest prezentowany komórkom 8. podobnie jak stres. Duże stężenie immunoglobulin w surowicy może przemawiać za aktywacją procesów odpornościowych. kortykosteroidów. Natomiast u chorych na schizofrenię. a także terapii. Tymcleptyki. Na. hormonalnych i odpornościowych dysfunkcji stwierdzanych w psychozach afektywnych i schizo (rentach są fragmentaryczne i często kontrowersyjne. stwierdzano częściej podwyższone stężenia lgA. a także dla neuroprzekażników acetylocholiny. cGMP i inozynowych. hormonów tarczycy. wskazywać może na większe jej zużycie. niezależnie od profilu farmakologicznego działania i selektywności. estrogeny zaś stymulują nabłonki grasicy i układ śródbłonkowo-komórkowy. jedynej immunzglobuliny wiążącej dopełniacz. Reguluje on w okresie rozwoju ontogenetycznego proces różnicowania podklas limfocytów T na żerne. jednak wykazywały one prawidłową odpowiedź na mitogeny. Glukokortykuidy.Główne systemy odporności humoralnej. Substancje stymulujące receptory alfa-adrenergiczne zmniejszają odpowiedź immunologiczną. U chorych na depresję stwierdzono małą liczbę limfocytów T i 8. z wyjątkiem beta-adrenergicznych. który jest miejscowym przekaźnikiem informacji dla śródbłonków. Zatem odpowiedź biologiczna komórki i narządu regulowana jest przez niezwykle złożone mechanizmy nerwowe i hormonalne. lgG i lgM. komórkowej. podobny związek wykazuje zachorowalność na choroby afektywne. granulocyty mają receptory dla insuliny. Same wytwarzają białko limfokininę-o właściwościach hormonu. Problemy dotyczące neuroprzekażnikowych. Skuteczność terapeutyczna tymoleptykćw i neuroleptyków została udowodniona i fakt ten potwierdza biologiczną naturę chorób afektywnych i schizofrenii. fagocytozy i dopełniacza działają niezależnie i uzupełniają się. hormonów gruczołów płciowych. lgG i lgE. Natomiast małe stężenie lgM. gdyż limfocyty. makrofagi. noradrenaliny i serotoniny (Ach. hamują syntezę limfokinin. pomocnicze i supresorowe. 5-HT) . hormonu wzrostu. a także układy drugich przekaźników cAMP. U zwierząt z niedoborem immunologicznym zdolność do odrzucania przeszczepów przywraca hormon szyszynki-melatonina. wazopresyny. Wymagają one dalszych badań oraz weryfikacji w aspekcie ich przydatności do nozologicznej klasyfikacji chorych. adrenaliny.

Znaczny postęp w neurofarmakologicznych i morfologicznych badaniach podłoża różnorakich funkcji ośrodkowego układu nerwowego przyniósł impas w psychofarmakulogii. Badania genotypu techniką łańcuchowej polimerazy (PGR) nie są jeszcze wykorzystane w praktyce klinicznej z uwagi na ich koszt. Adam Bilikiewicz. a zwłaszcza nowym selektywnym. Powinowactwo poszczególnych neuroleptyków. urganiczności"przeszli w psychiatrii pewną ewolucję. Ponadto rozwijane aktualnie badania farmakogenetyczne wykazały duży polimorfizm i mutacje genów odpowiedzialnych za syntezę monooksygenaz. nie wyróżniają pacjentów reagujących dobrze na poszczególne preparaty psychotropowe. 9. zaburzenia organiczne"rozumie się zespół psychopatologiczny uwarunkowany dysfunkcją mózgu wywołaną jego chorobami. Wynika on z faktu. 10. ICD-X. uszkodzeniami lub urazami. np.: chlorprctyksenu i chlorprornazyny.WHO. 12. Pojęcie. . Użyteczność metody leczenia i możliwe alternatywy powinna determinować właściwie przeprowadzona analiza ekonomiczna problemu nakłady/pożytki: zdrowotne. Kojarzyło się ono w starszej psychiatrii z wprowadzonym przez 1. nie wykazuje prostej zależności z ich siłą przeciwpsychotycznego działania w schizofrenii. 29. W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowomydf(ICD10)uwzględnia się zaburzenia psychiczne na tle organicznym w grupić'kategorii diagnostycznych. Ryzyko powikłań zwiększa się w przypadku. że koszt nawrotów psychozy. /. Jednak może okazać się. trifluoropernazyny i haloperydolu do receptorów-DA i DA. Genetycznie uwarunkowany szybki lub wełny proces utleniania leków może warunkować terapeutycznieniedostateczne stężenie leku podawanego w rutynowych dawkach lub powikłania toksyczne 5. w tym także mózgu.układowa)dotyka różnych narządów. 14. Murek Jaremu. np. np. odpowiedzialnych za szybkość utleniania i eliminacji szeregu leków psychouopzwych 1. długotrwałego blokowania centrum katalitycznego enzymu przez jeden lek i podanie kolejnego leku utlenianego w tym samym układzie 3. kiedy nozologicznalub empiryczna diagnoza zidentyfikuje pacjentów wrażliwych na leczenie. Utrzymują się nadal kontrowersje dotyczące nadczynności czy niedoczynności przekażnictwa dopaminergicznego w tej psychozie. DSM-IV i inne.impiraminą lub chloropromazyną. W ostatnich latach zwiększyła się luka czasowa dotycząca wykorzystania w klinice wyników badań podstawowych. Wprowadzenie. dotyczy@bezpośrednich uszkodzeń mózgu. ale drogim lekiem. izoenzymówcytochromu P-450. społeczne i ekonomiczne. 12. Organiczne zaburzenia psychiczne włącznie z zespołami objawowymi". Przez. że dotychczasowe (stare i nowe) systemy nczologicznejklasyfikacji chorych. 12. lub wtórne. 6.stężenie metabolitów MHPGi 5-HIAA. niedostatecznego dawkowania leku lub leczenia powikłań toksycznych w psychozach jest wielokrotnie większy niż jednorazowe badanie genotypu chorego. kiedy choroba(np. 4. 5. Zaburzenia psychiczne na tle organicznym. 23. 8. Zaburzenia funkcji mózgu mogą być pierwotne. Postęp w psychofarmakoterapii będzie możliwy wówczas.

Zgodnie z tradycją polskiej psychiatrii. jak pamięć. korowe. Zgodnie z definicją. nie wywołany alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi. Otępienie naczyniowe. zmian w dostępności pracy. czyli otępień. jak:pamięć. że zespoły zaburzeń świadomości powinngy być szczegćlowo zpisane w części ogólnej dotyczącej syndrumologii. zespćl psychcorganiczny miał być zawsze skutkiem trwałych i znacznych zmian morfologicznych mózgu. w którym żyje pacjent. Organiczny zespół amnestyczny. Grupa kategorii diagnostycznych ICD-10 obejmuje wprawdzie dość szeroki zakres objawów psychopatologicznych. obniżenie kontroli nad reakcjami emocjonalnymi. Podział otępień. a ponadto z psychozami somatgennymi i wywołanymi używaniem środków psychoaktywnych. Taki zespćł objawów występuje w chorobie Alzheimera. jak:mycie się. Lista Organicznych zaburzeń psychicznych"obejmuje ponadto:Majaczenie nie wywołane alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi. Aby osłabić ten efekt rozpoznania. społecznymi. Otępienie jest zespołem spowodowanym chorobą mózgu. Otępienie bliżej nieokreślone. a czasami je poprzedza. z powodu dużych różnic kulturowych oraz częstych. wychodząc z założenia. Przejawy tego spadku zależą głównie od środowiska społecznego i kulturowego. albo zaburzenia sewonum(świadomości)i uwagi określone umownie zbiorczym terminem delirium. higienę osobistą. zwykle c charakterze przewlekłym lub postępującym. Podział otępień według ICD-10 obejmuje następujące kategorie:Otępienie w chorobie Alzheimera. Otępienie powoduje znaczący spadek funkcji intelektualnych i zwykle wpływa na podstawowe aktywności życiowe. niektórzy psychiatrzy(zwłaszcza niemieccy)dzielili zespc(y psychoorganiczne na nieodwracalne i odwracalne. urojeniami i z nastrojem depresyjnym. ubieranie. podstawowe objawy tworzą jednak tylko dwie grupy. omamów. w tym rozdziale omawiamy jedynicpierwszągrupę zespoluw. liczenie. Klasyfikacje ICD-10 i DSM-IV Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego przewidują możliwość innych objawów. głównie uojeniowych.Bleulera pojęciem zespołu psychoorganicznego(las organischiPsychosyndrum). a także otępienie z delirium. myślenie. uwarunkowanych zewnętrznie. Inne zaburzenia psychiczne spowodowane uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu i chorobą . język i ocena. Do pierwszej należą zespoły. wydalanie i czynności higieniczne. orientacja. zdolność uczenia się. rozumienie. w otępieniu naczyniopochodnymi innych stanach pierwotnie lub wtórnie wpływających na mózg. Dzisiaj cała ta dyskusja należy do historii. zachowaniem i motywacją. jak możliwość utrzymania lub znalezienia pracy. z czym wiązało się pesymistyczne rokowanie. depresyjnych i mieszanych. w których stałymi dominującymi cechami są albz zaburzenia takich funkcji poznawczych. jedzenie. Amerykańska klasyfikacja wyszczególnia:otępienie niepowikłane. intelektiuczenie się. Definicja otępienia. Z definicji otępienia wynika. że często przebiega ono bez objawów dodatkowych. Otępienie w innych chorobach klasyfikowanych gdzie indziej. w kturym zaburzone są takie wyższe funkcje. Świadomość nie jest zaburzona. nie powinny być stosowane jako kryteria otępienia. Zmiany w pełnieniu ról. Uszkodzeniu funkcji poznawczych(kognitywnych)towarzyszy zwykle.

że najczęstszą przyczyną otępienia jest choroba Alzheimera. . Trzeba w każdym przypadku rozważyć inne przyczyny otępienia. Zasadniczy podział otępień uwzględniający etiologię omówiliśmy powyżej. nawet gdyby były one rzadkie. że powoduje ona 57%wszystkich przypadków otępienia. choroba Creutzfeldta-Jakoba). W UISA i krajach zachodniej Europy oceni się. Na drugim miejscu wymieniana jest choroba mózgowa-naczyniowa(otępienie naczyniowe. ang. wodogłowie normutensyjne. ocenia się na 45%. inne choroby pierwotnie zwyrodnieniowe:choroba Pieką. Chociaż otępienie jest zespołem typowym dla wieku podeszłego. Nieokreślone zaburzenia psychiczne. W badaniach epidemiologicznych prowadzonych na świecie stwierdza się różnice w częstości występowania poszczególnych przyczyn otępienia. osiągając wartość około 50%u osób(powyżej 80. Parkinsona. A. organiczne lub objawowe. Liczba czynników chorobowych prowadzących do otępienia nie jest dokładne określona i waha się od 50 do 140 u różnych autorów. a poziom ustabilizowany(zazwyczaj po 4.). Przyczyny otępień. Określa się. uszkodzenie i dysfunkcję mózgu"powodującą otępienie można spotkać w każdym wieku. że choroby naczyniowe wyprzedzają nępienetypu Alzheimera i zajmują wśród czynników etiologicznych otępienia pierwsze DUSSCC.somatyczną. Dodany tylko. lż" rośnie z wiekiem. niedobór witaminy Ba itd. W innych krajach występowanie otępienia u ludzi powyżej 65. Zaburzenia osobowości i zachowania spowodowane chorobą. nawet u dzieci. choroby naczyniowe. Częstość występowania otępienia wiąże się ściśle z wiekiem badanej populacji. z czym w ostatnich latach mamy du czynienia. Częstość występowania otępienia jest różna w różnych krajach. W Stanach Zjednoczonych ocenia się. których intelekt jest dobrze rozwinięty. to.. w wieku powyżej 65. rż. że otępienie dotyczy około 10%osób. wystąpienie jego objawów nie powinno sugerować lekarzowi rozpoznawania choroby Alzheimera. guzy wewnątrzczaszkuwe. choroba Hunringtona. neuminlekje:HIV. uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu(w polskiej psychiatrii jest najczęściej w użyciu termin "organiczna charakteropatia"albo "osobowość encefalopatyczna"-przyp. że obok już wymienionych przyczyn otępienia(choroba Alzheimera. nadmierne używanie leków lub 0)alkoholu. cz. W 15%przyjmuje się etiologię mieszaną(proces zwyrodnieniowy typu Alzheimera i zmiany naczyniowe). kila. Z badań prowadzonych w Polsce wynika. ktura dotyczy 37%osób z demencją. zaś w pozostałych 5%mamy do czynienia z innymi przyczynami. B). Jakkolwiek otępienie dotyczy osób w podeszłym wieku.yascular dementia). rż). zaburzenia hormonalne i metaboliczne(niedoczynność tarczycy. otępienie mogą powodować urazy czaszkowa-mózgowe. Epidemiologia.

zdjęcie radiologiczne czaszki i klatki piersiowej. Wykonuje się badanie składu morfologicznego krwi z rozmazem. tym szybciej cofają się zaburzenia psychiczne. i kwasu foliowego. Każdy pacjent. stężenie we krwi witaminy B. Jak wspomniano. Stąd konieczność bardzo szczegukwego badania każdego chorego. Im wcześniej włączy się leczenie przyczynowe. opadanie krwinek(OB). Niestety w postępujących chorobach mózgu. Bender. Rozpoznawanie nozologiczne otępienia odbywa się poprzez eliminację kolejnych czynników etiologicznych. badanie płynu mózgowardzeniowego. TSH. u którego stwierdzono kliniczne objawy otępienia. Graham-Kendall). Klinika zespołów otępieniach. powinien być skonsultowany przez neurologa i okulistę(dno oczu i pole widzenia). niesłuszne było przekonanie o złym rokowaniu w każdym przypadku otępienia. skład chemiczny krwi. dostarczanie witamin. niedoborem wir. zaś z punktu widzenia psychoterapeutycznego niezwykle ważne jest aktywizowanie chorych. U chorych z głębszymi zaburzeniami funkcji poznawczych najważniejsze zadanie przypada opiekunom chorych. poziom hormonów tarczycy T.. których przyczyny nie są znane(np. niektórymi guzami wewnątrzczaszkowymi). Leczenie farmakologiczne omawiamy w poszczególnych grupach diagnostycznych. Mówiąc ogólnie. nie ma możliwości odwrócenia procesu chorobowego. chociaż istnieją szanse jego spowolnienia. leczenie przyczynowe zespołów otępieniach dotyczy stosunkowo wąskiej grupy chorych. badanie moczu na obecność ewentualnych związków toksycznych. Deprywacja sensoryczna i pozbawienie chorych wysiłku intelektualnego pogłębia zaburzenia pamięci i deteriorację osobowości. Badania obejmują ocenę podstawowych funkcji życiowych. . T. Niezwykle przydatne jest badanie neuropsychologiczne przy zastosowaniu odpowiedniego zestawu testów(np. Przez cały czas choroby należy dbać o właściwą dietę. Leczenie. W takich przypadkach decyduje szybkość działań diagnostycznych. Przebieg i rokowanie. odczyny swoiste w kierunku kiły i ewentualnie HIV. U większości osób ma zastosowanie leczenie objawowe. próby czynnościowe wątroby i poziom aminouansferaz. TK(tomografię kzmputerową).otępienia pierwotnie zwyrodnieniowe). MRI(jądrowy rezonans magnetyczny). Bentona. EKG i EEG. o czym piszemy w rozdziale dotyczącym problematyki psychogeriauycznej. B "kiłą układu nerwowego. .Badania dodatkowe.spowodowane niedoczynnością tarczycy. próby czynnościowe nerek. że u okuło 10%pacjentów otępienie jest odwracalne(np. Ocenia się.

W zn acz nym otęp i en i u pacjent jest nieświadomy ostatnich wydarzeń ze swojego życia. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 uwzględnia się:otępienie w chorobie Alzheimera c wczesnym początku. stwierdza się zaburzenia orientacji i skupienia uwagi. Niewielkie otępienie:IV. W otępieniu średnio nasilonym chory nie może się obyć bez pomocy osoby drugiej. spowolnienie psychoruchcwe. Średnio nasilone otępienie:VI. neurcchirurgćw. o późnym początku. Postępujący proces otępienia może trwać 10-15 lat. gorsze wykonywanie dotychczasowych obowiązków zawodowych. a w końcu dc śmierci. imion bliskich osób. W otępi en i u u m fajkowanym stwierdza się zubożenie wiedzy na temat aktualnych i wcześniejszych wydarzeń:mogą też występować ubytki pamięciowe dotyczące życiorysu.adresu. Alzheimer(1907)opisał przypadek otępienia bez znanej przyczyny. numeru telefonu. Rozpoznanie choroby Alzheimera jest zawsze prawdopodobne. a nawet dłużej i prowadzi nieuchronnie do całkowitej utraty samodzielności psychicznej i fizycznej pacjenta. wymaga pomocy przy wykonywaniu codziennych czynności(może nie trzymać moczu). Pogranicze otępienia:Ul. gdzie położył przedmiot codziennego użytku. Od tego czasu wyodrębnia się zespół otępienny pierwotny o dość jednolitym i charakterystycznym obrazie klinicznym. Bardzo ciężkie otępienie. Znaczne otępienia VII. psychiaućw). kłus mnie okrada'). Kobiety chorują częściej. zapomina też nazwiska ludzi dobre wcześniej znanych. zauważalne przez współpracowników. jego rytm dzienny . Umiarkowane otępienie:V. Powyższym objawom mogą towarzyszyć przygnębienie. nadmierna podejrzliwość(. zubożenie słownictwa. rż. W niewielki m otęp ten i u można zaobserwować zagubienie się w czasie podróży. Obiektywnie zaburzenia pamięci krótkoterminowej ujawniają się wyłącznie w trakcie wnikliwego badania psychiatrycznego. Na początku obecnego stulecia Al. W większości przypadków*choroba rozpoczyna się po 60. np. Brak zaburzeń poznawczych:Il. Przy określaniu kolejnego stadium(lub stopnia)otępienia można się posłużyć Skalą Ogólnej Deterioracji według 8. W początkowym stadium choroby pacjent uskarża się na zapominanie. który nazwano chorobą Alzheimera. i ma w początkowym stadium przebieg utajony. stany lękowe. Ramy podręcznika uniemożliwiają wyczerpujący opis innych rzadszych chorób. których zntjzmość należy do specjalistów(neurologów. Pierwotne zespoły ot(pienne 4'horoba Alzheimera. otępienie atypowe lut'mieszane i nie określone. W badaniu nie potrafi sobie przypomnieć większości istotnych danych dotyczących swego bieżącego życia. oraz przebiegu. gdyż dopiero badanie sekcyjne(neurohistcpawlogiczne)daje stuprocentowe potwierdzenie lub wykluczenie rozpoznania przyżycicwego.W rozdziale ograniczamy się do bardziej szczegółowegz omówienia niektórych chorób i zaburzeń prowadzących do otępienia. Proces otępienny przebiega w kilku stadiach. która uwzględnia siedem stadiów:1. Reisberga(19823.

Amerykański System DSM-IV uwzględnia ścisłe kryteria diagnostyczne zespołu otępiennego typu AlzheimercA. Przebieg choroby charakteryzuje się ciągłym i postępującym obniżaniem się funkcji poznawczych. Terminalne stadium choroby oznacza w zasadzie życie wegetatywne. Badanie genotypu(analiza DNA)daje już dzisiaj podstawę przewidywania wystąpienia choroby. Badanie neurologiczne ujawnia liczne objawy(niedowłady. Szczególnie charakterystyczne są zmiany w zespole hipokampa. mimo nie naruszonych funkcji motorycznychkc. W bardzo ciężki m otępieni u pacjent traci wszelkie zdolności językowe. Wielkość tych zmian narasta w miarę postępu choroby(zależność od stadium choroby). co najwyżej chrząka. organizowania. 8. ogniskowe objawy korowe). pojawiają się zaburzenia zachowania(czuje się oszukiwany przez ztoczenie). Deficyty poznawcze zawarte w kryteriach Al i AŻ zaburzają w istotny sposób czynności zawodowe i funkcjonowanie społeczne w stosunku do stanu sprzed choroby. D. zwykle symetryczne. Typowymi zmianami mikroskopowymi w chorobie Alzheimera są blaszki starcze i zwyrodnienie neurolibrylame w neuronach.jest zakłócony. tj. P. abstrahowania. afazja(zaburzenia mowykb. Stwierdzenie jednego objawu(lub więccjca. Oburzy giną najczęściej z powodu zapalenia płuc i niewydolności krążeniowa-oddechowej. Upośledzenie funkcji pamięciowych(upośledzenie zdolności do uczenia się nowych informacji lub przypominania zapamiętanych wcześniej)2. Neuropatologia. przestrzegania sekwencji. Stopniowe pojawianie się licznych zaburzeń funkcji poznawczych:1. agnozja(niemożność rozpoznawania i identyfikowania przedmiotów. całkowity zanik aktywności celowej. Badania TK i MRI wykazują wyraźny zanik kory mózgu i poszerzenie. Podstawową substancją wchodzącą w skład blaszek starczych jest amyluid(glikoproteina). psychoz schizofrenicznych itd.innymi somatycznymi przyczynami otępienia i wpływem środków psychoaktywnych. Deficyty poznawcze nie są związane z jakościowymi zaburzeniami świadomości. E. Niesprawność zwieraczy występuje u wszystkich chorych. lęk i agresja. zaburzenia w zakresie planowania. objaw lustra(chory rozmawia ze swoim odbiciem w lustrze):występują objawy kompulsywne(np. G.powtarzanie stale tych samych czynności). Gen odpowiedzialny za wytwarzanie tej substancji znajduje się w chromosomie 21. często w ogóle nic mawi(mutyzm). Pojawia się całkowity zanik zdolności psychomotorycznych(chzry przestaje chodzić). Deficyty poznawcze zawarte w kryteriach Al i AŻ nie są spowodowane innymi chorobami o u n. układu komorowego. . pomocne są badania dodatkowe. Wielkie nadzieje wiąże się z badaniami nad apolipopreteiną E i jej związkiem z otępieniem. W ustaleniu rozpoznania. obok szczegółowego wywiadu. mimo nie naruszonych lunkji sensorycznychkd. Zaburzenia nie są zaliczane do zespołów I osi. o których była mowa wyżej. apraksja(niezdolność do wykonywania złożonych czynności ruchowych. Być może wynik tego badania będzie stanowił rodzaj markerachoroby Alzheimera.do dużej depresji.

z wczesnym początkiem. dopaminy. Do czynników zwiększających ryzyko zachorowania należą:wiek. Etiologia i patogeneza. że w przebiegu choroby zmniejsza się w mózgu zawartość acetylotransferazycholinowej i acetylocholiny(według Matejkowskiej i Kwiecińskiego. substancja P.U niektórych chorych z rodzinną postacią choroby Alzheimera.c h o I i n erg icznejhipotezy choroby. I 5.czynników ryzyka. sratyna. Dużą wagę przykładano do badania tzw. serotoni--. Gen dla Ago E występuje w trzech izotermach E 2. . Wiele przemawia za tym. wspomagający"może się znajdować także na chromasomie 1. W innych postaciach rodzinnej. że ponad 90%wszystkich chorych stanowią przypadki sporadyczne choroby Alzheimera. l 997. Barwienie metodą Biclschzwskyócgo. Zmiany w układzie cholinergicznym posłużyły wysunięciu tzw. dla których nie znaleziono. mutacje tego genu są odpowiedzialne za wystąpienie choroby. że z punktu widzenia etiopatogenezy mamy do czynienia z grupą chorób niehcmogennych. Wiele danych wskazuje. III i V warstwie kory czołowej. w tym*przede wszystkim liczba cholinergicznych zakończeń presynaptycznych w 11. genu odpowiedzialnego za otępienie. E 3 iE 4. U osób. Barwienie metodą Bielschowsky'ego. Trzeba jednak dodać. wykształcenie(osoby z niższym wykształceniem chorują częściej). miażdżyca(dawniej zaprzeczano związkom otępienia typu Jzheimera z miażdżycą). Ryc.Zwyrodnienie wlókienkowe Jzheimcra w neuronach kory mćzgu. skroniowej i ciemienizwej. Przyczyna choroby nie jest znana. Niektórzy podejrzewają tło infekcyjne(wirus powolny). Blaszka starcza w powiększeniu. Stwierdzono też. 13. przebyty uraz czaszkowa-mózgowy. które mają dwa alicie Ago E 4/84 prawdopodobieństwo zachorowania na. Fakt rodzinnego występowania sugeruje tło genetyczne. kwrycnaliczono ponad 100. występowanie w rodzinie zespołu Dawna itd. GABA i innych biologicznie aktywnych związków. Ryc. 1 choroby Alzheimera gen. że czynnikiem ryzyka jest obecność izotermy apolipoproteiny E 4. *Cierpią też inne układy neuroprzekażnikowe-niedobór noradrenaliny. jak dotąd. 14. 14 lub 19(gen dla Apolipuprneiny E-Ago E). Istnieje kilka teorii próbujących wyjaśnić etiologię i patogenezę choroby. Ryc.Liczne blaszki starcze w kurze mózgu. płeć(kobiety żyją dłużej i dlatego częściej chorują). W przebiegu choroby Alzheimera zmniejsza się znacznie liczba synaps. Jerzego Dymeckiego z Zakładu Neuropatologii Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie). która nie straciła na aktualności dając pewne możliwości leczenia. jak:somato-. neuropeptyd Y. Barwienie metodą Biełschowsky'ego(zdjęcia udostępnione dzięki uprzejmości prał'. ny.

a) przebieg. Najczęściej stosowane są leki pobudzające przekażnictwo w układzie cholinergicznym:takryna(Cognex). fizostygmina. Exelon. inhibitory MAOB(selegilina. b) podostry. cholina. Genetycznie uwarunkowany defekt prowadzi do patologicznej przemiany białka APP. Ponadto w leczeniu choroby Alzheimera mają zastosowanie leki łagodzące niektżre objawy lub usuwające pewne zespoły wikłające otępienie. fluwcksamina. poprawiające krążenie mózgowe i obniżające ciśnienie. leki obniżające hipoksję*#u n. nie dysponujemy możliwościami leczenia przyczynowego. zimeldina. które je częścią większej cząsteczki białka prekursorowego APP. aminokwasy pobudzające. guanfacyna. Mają zastosowanie następujące grupy leków i środków:leki noouopowe(albo prokognitywne)i poprawiające metabolizm mózgowy(np. Tajemnica patomechanizmu choroby Alzheimera wiąże się ściśle z rolą białka. fosfatydylcseryna(Bras). leki przeciwzakrzepowe. amyloidowego. moklobemid. b) postępujący. milacemid). a) przyczyna. lecytyna. Spośród leków wpływających na układ monoaminoergiczny:lewodopa. Częstym objawem jest lęk(anksjolityki). c) różny. Źródłem powstawania prekursora amyloidu(APP)mogą być neurony. W kolejności: a) cecha. b) nieznana. 5-HT. . komórki mikroglejuwe. witaminy. neuropeptydy. przygnębienie-niekiedy zespćl depresyjny(leki przeciwdepresyjne z wyłączeniem leków o działaniu cholinulitycznym. l 996). środki zapobiegające syntezie białka-tau i gromadzeniu amyloidu(na razie są to ambitne zamierzenia):gennerapia(?)i leczenie skojarzone.trójpiericieniowych). komórki(ściany naczyń. 4-aminopirydyna. antagoniści kanałów wapniowych. komórki astroglejowe. Niektóre cechy różnicujące otępienie w chorobie Alzheimera z pozornym otępieniem w depresji. klunidyna. pirydostygmina. a) początek. donepezil(Aricept). c) niepostępujący. GABA.piraceram-Nootropil). c) znana w depresji raktywnej. Niestety. a nawet surowica krwi. betanechol. b) otępienie w chorobie Alzheimera. a zwłaszcza ACH). leki działające na układy neuroprzekażnikowe(NA.chorobę Jzheimera zwiększa się l 4-krotnic.białka tau. składającego się z 40-42 aminokwasów(beta-amyloid). DA. leki przeciwzapalne. Leczenie. Tabela 1. niemniej na całym świecie trwają próby znalezienia odpowiedniego leku. Podejmuje się leczenie różnymi sposobami. Dobre wyniki daje mianseryna. tj. Funkcja biologiczna tego jbiałka nie jest jeszcze wyjaśniona. neutrofiny. leki psychostymulujące. Giezłu proponowanych lub używanych obecne leków w leczeniu otępień typu Alzheimera przekracza 200(Pużyński. agresywność(małe dawki neuroleptyków z grupy fenotiazyn lub butyrofenonćw).. Nie została reż wyjaśniona ro tzw. c) otępienie w depresji. środki chelatujące glin(niektórzy patogenezę choroby wiążą z podwyższonym w organizmie poziomem tego pierwiastka).

cechy organiczne. chwiejność emocjonalna). b) bez znaczenia. nieuzymanie afektu. udało się zlokalizować gen choroby w chromosomie 4. a) choroby w rodzinie. deterioracja osobowości z obniżeniem uczuciowości wyższej i innymi zaburzeniami charakteru(drażliwość. Choroba Pieką. c) charakterystyczne. a) wyniki testów psychologicznych. Częstotliwość występowania pląsawicy Huntingtona określa się na 4-7 przypadków na 100 tys. c) zaburzenia afektywne. za pomocą techniki analizy DNA. c) nieobecne. z pełną penetracją genu. Na przekrojach widać poszerzenie komór i zanik jądra ogoniastego. a) obniżenie sprawności intelektu. rż" wyrażająca się klinicznie ruchami mimowolnymi(pląsawiczymi)i postępującym otępieniem. a) korowe zaburzenia poznawcze. c) przebyte epizody zdarzeń afektywnych. c) duża. napady drgawkowe. a) zaniki mózgu. Choroba Huntingtona(pląsawica Huntingtona). b) Rzeczywiste. b) nieobecne. Dziedziczenie jest autosomalne dominujące. a) objawy depresji. c) niecharakterystyczne. występująca najczęściej około 35. c) zmiany w zakresie osobowości.a) przebyte choroby. b) obecne. Występuje 5-7 razy rzadziej niż choroba Alzheimera. W obrazie klinicznym górują objawy zespołu czołowego:euforia do rozmiarów marli.. b) deterioracja intelektualna. a) skuteczność leków przeciwdepresyjnych. Makroskopowo stwierdza się ogólny zanik mózgu. Przebieg i obraz kliniczny choroby jest podobny do otępienia typu alzheimerowskiego. chociaż zaniki dotyczą również kory skroniowej. b) obecne. b) wyraźne. Choroba pojawia się wdzianie. W tym typie otępienia zaburzenia pamięci i funkcji poznawczych nie są tak głębokie jak w chorobie Alzheimera. Cheruba rozpoczyna się mało charakterystycznymi objawami zwiastunowymi w ktńrych . W 1983 r. b) żadna. -45. znaczny bezkrytycyzm. Jest tu genetycznie uwarunkowana zwyrodnieniowa choroba mózgu. b) choroba Alzheimera. c) nieobecne. Proces zwyrodnieniowy obejmuje korę mózgu i jądra podkorowe. a) zaburzenia neurologiczne. Zmiany zwyrodnieniowe umiejscawiają się zwłaszcza w płatach czołowych. c) Pozorne.

wzmożona potliwość. logoklonia(mowa chorych staje się stopniowo coraz mniej wyraźna). np. Z biegiem czasu ogarniają one wszystkie mięśnie ciała. serotoniną i acetylocholiną.parki n sen i zm mi ażdży cewy może. wzrost napięcia mięśniowego i hipokinezja. że w patzgenezie choroby odgrywa rolę zmniejszenie się liczby receptorów dopamincwych w wymienionych strukturach. np. że wszystkie środki blokujące. duża drażliwość i nieuzymanie afektu. niektórzy bywają przy-gnębieni. głowy i tułowia). Od.pochodne butyrnenonu(halopeńdol). W przebiegu choroby nierzadkie są napady padaczkowe. pojawienia się pierwszych objawów. receptory 1. ślinotok. (w układzie dopaminergicznym)mogą wywołać ten zespół. w takich przypadkach obserwuje się głębsze objawy zespzłu otępieniowego. Z innych objawów neurologicznych mogą wystąpić:pro-. Z tego powodu. szyi i kończyn górnych. sonuidalnymi po:zapaleniu mózgu. U większości chorych dominuje nastrój euforyczny. Z punktu widzenia pawmechanizmu uważa się.penenazyna(Trilafon). psychiatrzy częściej niż neurolodzy zajmują się leczeniem tej grupy otępieniaąRokowanie jest niepomyślne. wybuchowość. Niektórzy autorzy są zdania. retro-i lateropulsja. Leczenie jest objawowe i skierowane na opanowanie lub zmniejszenie ruchowi pląsawiczych. W miarę trwania choroby dołączają się objawy nępienne. również preparaty fenotiazynowe. brak ruchów balansowania kończyn. być chorobą Parkinsuna występującą u osób z miażdżycą tętnic mózgowych. U niektórych pacjentów stwierdza się wspó(występowanie objawów choroby Alzheimera(objawy korowe). Obraz kliniczny jest na tyle charakterystyczny. że nie powinno być trudności diagnostycznych. W przypadkach powikłań depresyjnych i psychotycznych stosuje się odpowiednie leki psychotropowe. czyli pierwotnej choroby Parkinscna odróżnia się zespołami parkin-. . chud drobnymi krokami. po zatruciach i lekach(neuroleptykacw przebiegu miażdżycy naczyń mózgowych itd. Często występuje też akatyzja.. zaburzenia pisma mikrografia i paligrafia. Biorąc pod uwagę patomechanizm choroby-zaburzenia w równo-. palilalia. kwasem gammaaminomas(owym(GABA). Chorzy umierają w ciągu 15-20 lat od chwili. Zmiany. Dochodzi do niedoboru lcpaminy. Objawy podstawowe to drżenie(rąk. Choroba Parkinsona(drżączka porażna)jest zwyrodnieniową chorotąmózgu o nieznanej etiologii:rozpoczyna się zwykle w dość późnym wieku. Zaburzenia psychiczne(otępienie i zaburzenia charakterologiczne występują u większości chorychdo BO%). Charakterystyczne są czyny impulsywne. podejrzliwość. patomor(alogiczne są zlokalizowane w istocie czarnej i prążkowiu(układ nigrostriatalngy). wadze pomiędzy czterema głównymi neuroprzekażnikami:dopaminą. zdarzają się przypadki depresji ze skłonnościami samobójczymi. Nie którzy chorzy są gwałtowni i skłonni do czynów impulsywnych. postawa pochylona do przodu. łez. Ruchy mimowolne datyczą najpierw twarzy(grymasy). Prawie zawsze stwierdza się objawy wegetatywne:łojotok(twarz naoliwiona). Przypuszcza się. samoistnej. że tzw. wskazane są neuroleptydz silnym działaniu antydzpaminowym.dominują:drażliwość.

Próby wszczepienia lu mózgu chorego komórek wytwarzających dopaminę dają pewną nadzieję. Ze środków farmakologicznych stosuje się leki przeciwparkinsonowskie(antycholinergiczne)i zwiększające aktywność receptora dopaminergicznegu(L-Dupa). Czynnikiem rozpoczynającym proces miażdżycowy są zaburzenia w odżywianiu i dotlenieniu błony wewnętrznej tętnicy. dzieli się na cztery grupy:otępienie naczyniowe. które powstają w następstwie obciążeń hemodynamicznych działających na śródbłonki tętnic. Według tej koncepcji syntetyzowana w ścianach tętnic prostacyklma rozszerza naczynia i hamuje zlepianie się płytek krwi. otępienie naczyniowe nie określone. jest sam przez się odpowiedzialny za otępienie. w 1974 r. choroba Wilsona(zwyrodnienie wątrobowa-soczewkowe)rozpoczyna się stosunkowo wcześnie i jest łatwe do różnicowania z innymi postaciami otępienia pierwotnego. że gdy zawały uszkodzą mniej niż 50 mi tkanki mózgowej. Zespoły otępienne naczyniowe(naczyniopochodne). Jej charakterystyczne objawy to:pierścienie Kaysera-Fleischera. Wśród czynników zwiększających ryzyko zachorowania na miażdżycę wymienia się:przewlekłe . przede wszystkim obniżenie stężenia ceruloplazminyw surowicy krwi. Spośród metod leczenia pierwsze miejsce zajmuje I-penicylaDllOB. Lepsze rokowanie dotyczy wtórnych zespołów parkinsonzwskich. Obciążenia te mogą być typu mechanicznego wibracja). marskość wątroby i uszkodzenie nerek. Otępienie wielozawałowe(wielozatorowe). Dawniej sądzono. że rozlany proces miażdżycowy. Typowe są zmiany w badaniach laboratoryjnych. z urojeniami. mieszane korowe i podkorowe. iż zmiany miażdżycowe wynikają z niedoborów prostacykliny. ale podejmowane są w nielicznych ośrodkach neurochirurgicznych na świecie. z zaburzeniami świadomości(deiriam). DSM-IV otępienie naczyniowe(vuscalar dementuj. nie wywołują otępienia. Leczenie w chorobie Parkinsona ma charakter objawowy. Miał bowiem powodować stałe niedokrwienie tkanki mózgowej. niepowiklane. wielozawałowe. inne rodzaje otępienia naczyniowego. sztywność mięśniowa. z zaburzeniami nastroju. Polscy badacze Gryglewski i Szczeklik są autorami koncepcji. Objawy otępienne rozwijają się stosunkowo późne. tromboksan AŻ działa odwrotnie. podkorowe. tj. Oczywiście nie wszystkie zawały prowadzą do otępienia. Zastąpił on dawny termin:otępienie miażdżycowe. dotyczący zwłaszcza drzbnych tętnic mózgowych. chemicznego(hiperlipidemia)i toksycznego. ruchy mimowolne. Termin ten wprowadził Hachinski i wsp. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 uwzględnia się kilka kategorii diagnostycznych:otępienie naczyniowe o ostrym początku. Główną rolę w etiopatogenezie otępienia wielozawa(owego odgrywają liczne drobne zawały(zatory)mózgu. Należy też uwzględnić ewentualne zaburzenia zachowania.utraty równowagi między tromboksanem AŻ a prostacykliną. Powyższy mechanizm patogenetyczny ma wpływ na wybór leczenia. Rokowanie jest niepomyślne ze względu na postępujący charakter choroby.Zdarzają się powikłania depresją i zespołami psychotycznymi(urojeniowymi i halucynozami). Stwierdzono.

lekki niedowład kończyn lub jednej kończyny. W klasyfikacji DSM-IV wymienia się następujące kryteria otępienia naczynia pochodnego(wielczawa(owego). odruch Babińskiego. alzheimerowskiego. Miażdżyca tętnic. zaostrzeń". zaburzenia chodu. majaczenie. powodujących następstwa w stanie psychicznym-w sensie zaburzeń poznawczych). cukrzycę. występującym najczęściej. specjalna. W typie pierwszym. Kryterium O dotyczy występowania cech i objawów neurologicznych(wygotowanie głębokich odruchów icięgnowych. lecz raczej stopniową przgresję otępienia. splątanie. Pewne znaczenie ma też badanie EEG. porażenie rzekomo opuszkowe. :deMiww). nadużywanie alkoholu.obecność licznych zawałćw w korze lub strukturach podkorowych. czyli udarów(przebieg skokowy). Ukrwienie tkankowe określa się jednak przede wszystkim z użyciem technik izotopowych(krypton 15. W typie drugim otępienia wielozawałowego nie obserwuje się nagłych pogorszeń. Pod względem psychiatrycznym mogą tz być krótkotrwałe epizody psychotyczne(z jakościową zmianą świadomości:zamroczenie.anginomogra(ja. . zespoły urojeniowe lub afektywne. i psychiczny. obserwuje się narastanie otępienia w miarę kolejnych. zwiększone stężenie cholesterolu. Ponieważ sieć tętnicza mózgu jest bardzo bogata. stres fizyczny. Kryteria A i 8. Ich wyrazem są zaburzenia świadomości oraz objawyubytkowe(ogniskowe)o charakterze lakunarnym. angiografia radioizotopowa. Zespół otępiejmy jest podobny do otępienia. Obraz kliniczny otępienia wielozawalowego będzie zależał ud rozległości i umiejscowienia zmian w mózgu. Pod względem neurologicznym. Wyróżnia się dwa typy otępienia wielozawdowego. po kilku dniach lub tygzdniach krążenie zostaje przywrócone i następuje poprawa kliniczna(dawne pojęcie(aojdów iwerudlam). charakteryzuje się inną dynamiką. Z punktu widzenia rozpoznania ważne są objawy zwiastunowe:bóle i zawroty głowy oraz zaburzeniaOROllCCl. palenie tytoniu. osłabienie siły mięśniowej w kończynach albo obecność w badaniach dodatkowych cech wskazujących na chorobę naczyniową mózgu. może to być przemijające zaburzenie mzwy(często mowa bełkotliwa-dyzantyczna). Pośrednio krążenie mózgowe można ocenić za pomocą ultrasonografii dopplercwskiej rezonansu magnetycznego(MRI)i pozytrcnowej tomografii emisyjnej(PET). mózgu występuje częściej u mężczyzn w wieku podeszłym. Metody diagnostyczne ułatwiające rozpoznanie otępienia naczyniowego są dzisiaj bardzo rozwinięte. jak w otępieniu typu Alzheimera. objawy rzekomoopuszkoweitd. b(uleżą tutaj różne odmiany angiografii mózgowej(angiografia zwykła. Ważna rola przypada czynnikom genetycznym. np. Najistotniejsze znaczenie mają badania krwi i przepływu mózgowego.nadciśnienie tętnicze. ale jednzczeinie stwierdza się pogłębienie zaburzeń poznawczych(otępienie). ksenon 133 itd). np. zwłaszcza depresja). Rzadziej w stosunku do wariantu pierwszego stwierdza się ogniskowe objawy neurologiczne. Kryterium D:Deficyty poznawcze nie wiążą się przyczynowo z zaburzeniami świadomości(cryg. czyli scyntygrafia mózgu).

z uszkodzeniami. zaburzeń ogniskowych(afazję. tepowanie zmian pierwotnie zwyrodnieniowych(choroby:Alzheimera. gdyż chorzy źle tolerują tę grupę środków. Rokowanie jest dość zróżnicowane. że liczba pacjentów w Polsce z urazami zwiększyła się w ostatnim 25-leciu 5-krotnic. Parkinsona). a niekiedy z ubytkami i zranieniem tkanki mózgowej. Patogeneza i podział urazowych zaburzeń psychicznych. zwłaszcza w tych. zależy bowiem ud rozległości i umiejscowienia zmian w mózgu. zachowując ostrożność w dawkowaniu. Rokowanie u chorych z mieszanymi postaciami otępienia pogarsza współwys. cenuofenoksyna. . w przebiegu chorób naczyniowych mózgu jest działaniem wielokierunkowym:składają się na nie:leczenie farmakologiczne. pozostawiają też następstwa neurologiczne w postaci porażeń i niedowładów. W stanach niedokrwiennych celem leczenia farmakologicznego jest przede wszystkim zatrzymanie progresji choroby przez utrzymanie na odpowiednim poziomie wydolności mikrokrążenia muzgowegokrwi. witamina E. piracetam(Noouopil)i inne. Leczenie jw. W urazach otwartych następuje złamanie kości pokrywy czaszki. postępowanie psychoterapeutyczne(psychokorekcyjne)i terapia fizykalna-usprawniająca(rehabilitacja). Pud względem psychiatrycznym dochodzi do powikłań psychotycznych i głębokich zespołów otępieniach. Zespoły otępienne i inne zaburzenia j psychiczne w następstwie urazów czaszkowamózgowych.Bada się przepływ mózgowy całkowity. Rozpowszechnienie. Pomocna od struny klinicznej może być prosta skala niedokrwienia Hachinskiego. z wgłobieniem kości. kiedy doszło do przemijającego lub trwałego uszkodzenia mózgu i udowodniono związek przyczynowy między tym uszkodzeniem a następstwami psychiatrycznymi. W różnicowaniu uwzględnia się zespoły nępienne innej etiologii. najczęściej rćżnicuje się z otępieniem typu Alzheimera. O takich zaburzeniach można mówić tylko wtedy. podaży substancji energizujących. ślepota). W Stanach Zjednoczonych urazy czaszkowa-muzgowe są główną przyczyną śmierci osób do 44 rż. Trwałym następstwem tych urazów bywa padaczka pourazowa. . Wystarczy wspomnieć.i innych zaburzeń psychicznych.pyritinol(Enerbol). Polska wiedzie prym w europejskich statystykach dotyczących liczby ludzi ginących w wypadkach drogowych i ciężko rannych. np. i stale się zwiększa. W przypadkach z przebiegiem postępującym i w postaci zaostrzeń rokzwanie jest niepomyślne. Często są przyczyną śmierci. a w populacji ogólnej zajmują czwarte miejsce. Liczba wypadków połączonych z urazami czaszkowa-mózgowymi zwiększa się gwałtownie we wszystkich krajach cywilizowanych. środków pobudzających metabolizm komórek nerwowych mózgu i innych środków działających objawowo na czynności nerwowe i psychiczne. W przypadku powikłań psychotycznych i w depresji stosuje się odpowiednie leki psychotropowe. regionalny i lokalny. Urazy czaszkowa-mózgowe dzielimy na otwarte i zamknięte. wymiany przezwlośniczkowej. w których rozwija się motoryzacja.

obok zaburzeń przytomności. Oprócz ilościowych zaburzeń przytomności pojawiają się powikłania psychotyczne w postaci majaczenia. Stan chorych jest ciężki. uczucie rozbicia. Po odzyskaniu przytomności chzrzy uskarżają się przez pewien czas na bóle i zawroty głowy. Stłuczenie mózgu polega na uszkodzeniu powierzchni mózgu. Zagadnienia te należą bowiem do. zblednięcie powłok. brak łaknienia.Następstwa zamkniętych urazów czaszkowa-mózgowych dzieli się tradycyjnie na:wstrząśnienie mózgu. rozciągająca się na wiele tygodni. Chorzy po odzyskaniu przytomności mają rozległą lukę pamięciową z zkresu zaburzeń świadomości(wszystkie rodzaje amnezji). nudności. przyspieszenie częstości oddechćw. Do objawćw wstrząśnienia muzgu. a później na. Zaburzenia psychiczne związane bezpośrednio z urazem. Zdarzają się uszkodzenia nerwów czaszkowych. przyspieszenie czynności serca. niepewność chodu. Niekiedy występuje też niepamięć następcza. burza wegetatywna':rozkojarzenie czynności serca. W podręczniku psychiatrii nie będziemy szczegółowo rzzpauywali mechanizmów tych urazów i podziału uszkodzeń. ziewnę poty. Ponadto mogą dołączyć się jakościowe zaburzenia świadomości:stany majaczeniowe. neurochirurgii i neurologii. krwawienie podpajęczynówkowei obrzęk mózgu. u osób starszych niepamięć wsteczna. trudności w skupieniu uwagi. pzprzedzoną niepamięcią wsteczną. Chorzy powinni być leczeni na oddziałach neurochirurgicznych. W czasie utraty przytzmności(śpiączka. zwyżki temperatury ciała. Dzięki nowoczesnym metodom leczenia i intensywnemu nadzorowi oraz opiece medycznej wielu chorych udaje się uratować. Z okresu utraty przytomności stwierdza się niepamięć śródczesną. Pod względem patomorfologicznym stwierdza się wybroczyny. stłuczenie mózgu i ucisk mózgu. Występują neurologiczne objawy ogniskowe ze strony nerwów czaszkowych i związane z uszkodzeniem ośrodków korowych(np. nierówność źrenic. Zaburzenia przytomności trwają znacznie dłużej niż w czasie wstrząśnienia. ślepota korowa). Tutaj pragniemy zwrócić jedynie uwagę. która trwa zazwyczaj zd kilku do kilkunastu minut. Zaburzenis pamięci u ludzi młodych mogą się dość szybko cofnąć. a w ciężkich przypadkach na rozerwaniu mózgu i opon.afazja. bradykardia. obniżenie nastroju. splątaniowe i pomroczne z dużym pobudzeniem psychoruchowym. może się utrzymywać kilka miesięcy. wymioty. wahania ciśnienia krwi. iż następstwa każdego urazu dzielimy na bezpośrednie i odległe. uszkodzeniu naczyń. należą nudności. Objawy przypominają zespół towarzyszący guzowi wewnątrz czaszkowemu:tarcza zastzinowa na dnie oczu. Ucisk mózgu jest następstwem zwiększonej ciasnoty wewnątrzczaszkowejz powodu obrzęku mćzgu. zespołów amentywnych i zunroczeniowych. Wstrząśnienie mózgu przejawia się zawsze utratą przytomności. . krwiaka nad-lub podrwardówkowegc czy reż krwotoku śródmózgowego. pó(śpiączka)często występują napady prężenia wszystkich kończyn oraz.

tracą poczucie 12-Psychiatria. zaburzeniu ulega ich myślenie abstrakcyjne i przyczynowo-logiczne. Chorzy nie rozpoznają najbliższych osób. porażenia i niedowłady. Mimo iż nie stwierdza się następstw organicznych w badaniach klinicznych(neurolzgicznych)w EIG i neuroobrazowych(TK. pozbawieni spontaniczności. chorzy wypowiadają skargi-nie znajdujące przedmiotowego uzasadnienia-na męczliwość. Jeżeli zmiany urazowe dotyczą części podstawnej płata(lub nadczołowej). i są wyrazem procesu zamkowego. nastrój jest obojętny. charakteropatia). Chorzy są spowalniali psyche ruchowo(zespół apatycznz-abuliczny). dystansu. skargom hipochondrycznym nie towarzyszy adekwatna reakcja ze stron uczuć.oddziałach intensywnej opieki medycznej. ustawicznie czegoś szukają. Otępienie urazowe jest następstwem uszkodzenia mózgu(encefalopatii). zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby animalna-wegetatywne. trudności w skupieniu uwagi. mają utrudniony kontakt uczuciowy z otoczeniem. zdradzają nastrój moriwyczny. dobowe wahania samopoczucia z narastaniem objawów w godzinach popołudniowych i wieczornych. w zależności od rozległości i umiejscowienia uszkodzeń urazowych. Ulszkodzenie płatów skroniowych wywołują zaburzenia ogniskowe typu afazji często napady padaczkowe z objawami prostymi i złożonymi.zespołu amnestymnego(Korsakowa). W stanie psychicznym. w . Objawy otępienne narastają zwykle powoli po urazie czaszkowa-mózgowym. Ufrazowe uszkodzenie mózgu prowadzi niekiedy do tzw. zaburzenia mowy. R oko w a n i e jest pomyślne. zwłaszcza psychoterapeutyczną. organiczne zaburzenia osobowości. rentę wypadkową itd). chorzy wykazują cechy odhamowania popędów:są żarłoczni. Odległe następstwa urazów czaszkowa-mózgowych. nie potrafią spożytkować dotychczasowych doświadczeń. Obraz kliniczny przypomina nerwicę neurasteniczną. dodatnie wyniki w tzw. którym Landolt nadal nazwę zespołu skroniowego. obniżenie nastroju. usprawiedliwia ich przenoszenie na oddział psychiatryczny. które potwierdza się w badaniach klinicznych:uszkodzenia nerwów czaszkowych. nieprawidłowości w EEG oraz w badaniach neuroobrazowych(TK. Cerebrastenia pourazowa jest pojęciem nie przez wszystkich psychiatrów uznawanym. jeżeli stan chorych pozwala na uanspzrt. podejmują działania podyktowane potrzebą chwili.zespołu czołowego. szybko odzyskują dobry nastrój i sprawność psychofizyczną. Część chorych agrawuje objawy z przyczyn roszczeniowych(starania o odszkodowanie. Inny obraz przybierają następstwa psychopatologiczne związane z uszkodzeniem kory płatów czołowych od strony sklepistości. dowcipkują na tematy seksualne. Tylko wystąpienie ostrej psychozy. nie okazują żadnych zainteresowań. Chorzy pod troskliwą upieką lekarską.organicznych testach neuropsychologicznych. MRI). bez liczenia się z otoczeniem. w których stwierdza się zaniki korowe i podkorowe. ich wypowiedzi świadczą o bezkrytycyzmie i obniżeniu uczuciowości wyższej. brak wiary w siebie i swoją przyszłość. W uszkodzeniach płatów czołowych stwierdza się cechy tzw. ale także zaburzenia psychiczne. Do częstych objawów należy nadwrażliwość na światło i hałas. wykazują hiperseksualizm. zmniejszenie zainteresowań i samorzutności. występują bardziej lub mniej nasilone objawy otępienia i zaburzenia osobowości(osobowość ence(alopatyczna. MRI). Czas spędzają bezczynnie. zachowują się niepewnie.

co zwiększa szanse leczenia zapobiegawczego. Leczenie opisanych stanów nerwicowych jest odpowiedzialnym zadaniem. Takie reakjenerwicowe obserwowano np. Pomijając cerebrastenię. związana z charakterem wypadku(katastrofy). Należy bowiem unikać tak szeroko reklamowanych leków anksjulitycznych. ważna rola przypada psychoterapii. Tyłku u czeki chorych padaczka wspó(występuje z zaburzeniami funkcji poznawczych(otępienie)i zmianą osobowości(charakteropatia). należałoby tutaj umieścić stany psychopatologiczne. Chorzy ci w wyniku wypadku mogli utracić kogoś bliskiego. a także wieku. odległym następstwem urazu czaszkowa-mózgowego jest. Diagnostyka guzów wewnąuzczaszkowych należy w zasadzie do neurologii i neurochirurgii. z poczuciem krzywdy i brakiem nadziei na poprawę. nadużywaniu alkoholu i innych środków psychoaktywnych. dzięki postępom diagnostyki i terapii.u osób. Mówiąc inaczej. katastrofy komunikacyjne(wykolejenie pociągu. Ryzyko to jest wypadków różnych czynników:genetycznych. medycznych(występowanie także innych zaburzeń mózgowych). Poza środkami poprawiającymi metabolizm i ukrwienie tkanki mózgowej. będące psycho-logiczną odpowiedzią na stres fizyczny i psychiczny(disues). że chory w sytuacjach zbliżonych do okoliczności przypominających wypadek odczuwa nagły lęk(niekiedy z rozmiarach paniki).nerwica lękowa. Godzi się jednak zauważyć. które chorych uzależniają.nerwicach pourazowych. Mniej więcej 80-90%napadów padaczkowych występuje w ciągu pierwszych dwóch lat po urazie czaszkowoslDOZgOWV ID. Część tych osób wpada w nałóg alkoholizmu lub farmakomanię. Stosunkowo częstym. u ktćrych doznany uraz nie pozostawił jakichś wyraźnych następstw somatycznych. W klasyfikacji ICD-10 wprowadzono pojęcie zespołu stresu pourazowego. która sprawia. z obniżeniem wydajności psychicznej i fizycznej. Może to być np. wypełniane przez chorych konfabulacjami. upośledzenie sądzeni*innych zaburzeń wyższych czynności korowych ani też zmian osobowośd(uszkodzenie mózgu lokalizuje się w układzie limbicznym-hipokamp). chociaż nerwicom poświęcamy w podręczniku odrębnrozdział. trzęsienie ziemi). Nie występują natomiattypowe dla otępienia:zaburzenia myślenia abstrakcyjnego. że w licznych przypadkach zaburzenia psychiczne wyprzedzają objawy neurologiczne i pozwalają na wczesne rozpoznanie. przez wiele tygodni i dłużej utrzymują się o bj awy ne u ra sten i c z ne z nastrojem dysforycznym. środowiskowych. które przeżyły klęski żywiołowe(pożar. Przy omawianiu pourazowych zaburzeń psychicznych warto wspomnieć o tzw. która nie jest w ścisłym tego słowa znaczeniu nerwicą. Na plan pierwszy wysuwają się luki pamięciowe różnej rozległości. ponieść duże straty materialne. Guzy wewnątrzczaszkowe. jak i długotrwałej. Ich geneza jest zrozumiała z punktu widzenia psychologicznego. padaczka pourazowa.którym występują objawy upośledzenia pamięci zarówmkrótko-. nabawić się trwałego i widocznego kalectwa itd. Generalnie. rokowanie w padaczce pourazowej uległo w ostatnich latach znacznej poprawie. . płci oraz rodzaju i rozległości urazowegouszkodzeniamózgu. która nie jest zespołem psychiatrycznym. katastrofa lotnicza). Podobnie przewlekły przebieg mają nerw i ce depres yj ne. powódź. chodzi o reakcje nerwicowe o różnym obrazie klinicznym. Niekiedy u chorych. Sprawą wielkiej wagi jest określenie stopnia ryzyka wystąpienia napadów pi urazie.

który steruje luźnymi czynnościami trzewna-somatycznymi i emocjonalnymi. które opisaliśmy w podrozdziale dotyczącym pourazowych zaburzeń psychicznych(zespół czołowy ze sklepiswści i z podstawy płata). Z punktu widzenia psychofijologicznego płaty)skroniowe stanowią część układu limbicznego. poprzez wzrost masy guza i obrzęk. majaczenie. Guzy okolicy skroniowej. Zespół wzmożenia ciśnienia wewnątrzczaszkowego charakteryzuje się bolami głowy z towarzyszącymi nudnościami i wymiotami. Guz wewnątrzczaszkowy jest nieprawidłową masą zajmującą przestrzeń wewnątrzczaszkowąumiejscowioną zarówno wewnątrzmózgowo. rdzeniaki):guzy wywodzące się z osłonek nerwowych:guzy wywodzące się z opon i towarzyszących tkanek:pierwotne chłoniaki:guzy pochodzenia naczyniowego. które narastają ud patologicznej senności do śpiączki. obrazy mieszane tych psychoz). co nadaje twarzy chorego charakterystyczny wyraz pustki(. rowków naczyniowych). wyściółczaki i brodawczaki splotów pajęczynćwki. splątanie. . bądź na skutek narastania wodogłowia). Charakterystyczne są objawy okulistyczne(tarcza zastoinowa)i radiologiczne(pogłębienie wycisków palczastych. nerwiaki zwojowe. Cechą charakterystyczną przebiegu większości guzów wewnątrzczaszkowychjest stopniowe narastanie objawów.Definicja. Klasyfikacja guzów wewnątrzczaszkowych według pochodzenia(według WHO)wygląda następująco:guzy pochodzenia neuroektodermalnego(gwiażdziak. naczyń. z drugiej-od ogniskowego uszkodzenia mózgowia. Nierzadko dołączają się psychozy z jakościową zmianą świadomości(przymglenie proste. Uszkodzenie okolic czołowych powoduje. Niekiedy objawy są związane z podrażnieniem otaczających struktur. wyrażające się objawami neurologicznymi. guzy rozrodczaki:inne guzy dysontogenetyczne i schorzenia guzopodobne:zniekształcenia naczyniowe:guzy przedniego płata przysadki:okoliczne guzy o wzroście do wnętrza czaszki:guzy przerzutowe i guzy nie sklasyfikowane. ogniskowymi objawami korowymi i zespołem otępiennym. Spowolnieniu ulegają wszystkie funkcje psychiczne. Nasilenie zaburzeń psychicznych zależy od szybkości narastania ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Klinika. Pojawiają się zaburzenia przytomności. Z punktu widzenia psychiatrycznego dominacja półkul ma mnicjs:TdCZCDlC. twarz guzowa'). szyszyniak. Guzy okolicy czołowej. Obraz kliniczny zależy tak od charakteru guza. zamroczenie. Podział guzów według umiejscowienia. Narastanie ciasnoty wewnąuzczaszkowej wpływa wyraźnie na stan psychiczny chorych. jak i jego umiejscowienia. nerwów. Przez pojęcie guza należy rozumieć nie tylko rozrost nowotworowy. jak i pozamózgowo. Układ skroniowa-limbiczny ma bogate(połączenia z innymi częściami mózgowia. skąpodrzewiak. Guzy prawego płata skroniowego*(półkuli nie dominującej)mogą przez dłuższy czas nie dawać objawów neurologicznych. Jego powolne zwiększanie się powoduje zaniki tkanki nerwowej. wypadniecie"najbardziej ludzkich cech psychicznych i prowadzi dc głębokich zaburzeń osobowości. chociaż guzy tej etiologii spotyka się najczęściej. Do guzów wewnątrz czaszkowych nie zalicza się natomiast krwiaków. Objawy guzów wewnątrzczaszkowychzależą z jednej strony od wzmożenia ciśnienia wewnątrzczaszkowego(bezpośrednio.

Typowy dla uszkodzenia międzymózgowia jest tzw. Guzy okolicy ciemieniowej wywołują objawy neurologiczne. apraksje. oprócz objawów wegetatywnych. Obustronne zniszczę-. nasilone pragnienie i pobudzenie seksualne. Guzy półkul-to grupa guzów. Dla guzów przegrody przezroczystej typowe są zmiany charakterologiczne oraz napadowe zaburzenia węchu i smaku. żarłoczność(bulimia). Guzy tej okolicy nie odznaczają się charakterystyczną symptomatykąpsychopatologiczną.zespół międzymózgowiowy(diencefaliczny). obniżenie nastroju). . a mianowicie uczuć pierwotnych(pro(apatycznych). krótkotrwałe zmiany nastroju o charakterze napadów dystymicznych(afektywnych). można odnaleźć w zespole skroniowym Landolta(c którym była mowa wyżej). Guzy okolicy potylicznej nie są związane z jakąś swoistą symptomatkąpsychiatryczną. proste uczucia przyjemności i przykrości itd. niekiedy amuzja). aleksję). Guzy móżdżku nie dają charakterystycznego obrazu zaburzeń psychicznych. akalkulia. oraz inne ogniskowe objawy korowe(aleksja. Stopniowo rozwija się zespół otępienny(i zaburzenia osobowości). napady padaczkowe. W guzach Ul komory. Guzy okolicy ruchowo-czuciowej szybko dają ogniskowe objawy neurologiczne oraz napady padaczkowe. Guzy tej okolicy objawiają się przeważnie szybko narastającym otępieniem oraz zaburzeniami świadomości. W guzach tej okolicy występują często napady padaczkowe częściowe z objawami prostymi. Składają się nań:zahamowanie lub pobudzenie elementarnych popęduw. poprzedzony stosunkowo długim okresem skarg neurasteniczmch. skroniowych. Guzy pnia. dysforia. ciemieniowych. ogniskowe zaburzenia mowy(afazja). ogniskowe objawy korowe(psychiczne). Zaburzenia psychiczne(ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości)są zwykle wyrazem wzmożonego ciśnienia wewnąuzczaszkowego. że pień mózgu jest nie tylko siedzibą funkcji ważnych życiowo. Niekture z objawów i zespołów psychopatologicznych mogą wskazać na umiejscowienie guza. które bardziej szczegółowo omawiamy w podrozdziale dotyczącym padaczki. Zaliczamy tutaj popędy. Bogatą symptumatykę psychopatologiczną mają napady padaczkowe z objawami prostymi i złożznymi(padaczka skroniowu). obserwuje się zespół otępiejmy i zaburzenia świadomości. agrafia. opisane pierwotnie u małp. Nlarastanie ciśnienia wewnąuzczaszkowego pociąga za sobą zaburzenia przytomności i jakościowe świadomości. które wrastają w głąb z płatów czołowych. ale również funkcji emocjonalnych. o charakterze napadów wzrokowych(pńcrzmuw).Wśród typowych objawów uszkodzenia płatów skroniowych wymienia sit charakterystyczne zaburzenia widzenia. zaburzenia poczucia schemat ciała(zjawiska dysmorfognuzji). wzmożona potrzeba snu. zanik energii. rozwijające się w komorach bocznych. Uważa się. Struktury pnia odpowiadają za stan przytomności(stan czuwania-wgiMmiw). ciele modzelowatym i przegrodzie przezroczystej. nie płatów skroniowych wywołuje objawy. Dają one szybko ciężkie zaburzenia funkcji poznawczych(otępienie)oraz ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości. Rozszerzenie procesu rozrostowego na okolice ciemieniowe przejawia się ogniskowymi objawami korowymi(agnozję. którym nadano nazwę zespołu Kliivera i Bucy'ego. życiowej(apatia. Objawy tego zespołu.

lęk. choroby inwazyjne. Guzy okolicy siodła dają typowe zaburzenia widzenia oraz wewnątrzwydzielnicze.U chorych dominują zwykle ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości. Leczenie psychiatryczne polega z jednej strony na stosowaniu leków prokognitywnych(noouopowych). Zaburzenia psychiczne w neuroinfekcjach. W guzach wolno rosnących. radioterapię. Zaliczono tutaj m 3 n. Nie wszystkie neuromfekje mają znaczenie psychiatryczne. Pomijamy przypadki koincydencji psychoz endogennych i zaburzeń psychicznych występujących w okresie przed rozwinięciem się procesu rozrostowego. W tym podrozdziale omawiamy podstawowe objawy chorób neurcinfekcyjnych. grzybicze. l 992). Majaczenie nie wywołane alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi". immunoterapię i w sporadycznych przypadkach leki zmniejszające masę guza(np. Trzeba jednak wystrzegać się zbyt wąskiego lokalizacjonizmu. kiłę układu nerwowego i przewlekłe zakażenia wirusowe(Kulczycki i wsp. Bleuler nadał nazwę. organiczne zaburzenia lękowe.bromokryptynaw guzie. a nie ma jeszcze objawów wzmożenia ciśnienia wewnąuzczaszkowego. kładąc nacisk na aspekty psychiatryczne. można stwierdzić zależności zaburzeń psychicznych od określonej lokalizacji. wiążącym się z nieprawidłowościami endokrynologicznymi. które wiążą się przyczynowo z procesem organicznym. depresyjne i mieszane. . drażliwość)i przeciwdepresyjnych lub przeciwpsychotycznych w przypadkach z powikłaniami psychiatrycznymi. Niektóre z powikłań psychiatrycznych. zaburzenia katatoniczne. Zaburzeniom psychicznym. Wiązanie obrazu psychopatologicznego z określonym umiejscowieniem guza ma oczywiście bardzo względny charakter. kiedy uszkodzeniu ulega określona struktura. Charakteryzuje się triadą objawów:zaburzeniami elementarnymi popędów. Inne powikłania psychotyczne i nerwicowe uwzględniono wśród. napędu psychoruchowego i nastroju. prolactinuma'). Neuroinfekcje można podzielić nc zakażenia bakteryjne. dysocjacyjne. Obejmują one zespoły.organiczną halucynozę. np. dwubiegunowe. ze społu psychoendokrynopatycznego". zostały omówione powyżej. wirusowe. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 zostały one ujęte w grupie. Ich szczegółowa klinika należy do neurologii. przeciwobrzękowe. Leczenie guzów wewnąuzczaszkowych jest domeną neurochirurgii i obejmuje leczenie chirurgiczne. Powikłania psychotyczne w guzach wewnątrzczaszkowych. W guzach tej okolicy opisywano także ciężkie zespoły amnestyczne Korsakowa oraz zaburzenia świadomości. ponieważ mózg działa jako całość i wszelkie nieprawidłowości w jednej jego części odbijają się na całym narządzie. objawowych(zaburzenia snu. organiczne zaburzenia nastroju(afektywne). urojeniowe(schizofrenoidalne). chemioterapię. Innych zaburzeń psychicznych spowodowanych uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu i chorobą somatyczną". maniakalne. organiczną chwiejność afektywną(astenię).zaburzenia przytomności i jakościowe zaburzenia świadomości.

Najczęściej występują ilościowe zaburzenia świadomości(senność. posiewy z płynu wypadają dodatnio w 30%przypadków). Wtórnie dołączają się objawy mćzgowe. Najczęściej dochodzi do uaktywnienia wewnątrz ustrojowego ogniska zakażenia w warunkach obniżonej odporności immunologicznej. Tę postać zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu charakteryzuje podstępngy i powolny początek. objawy pozapiramidowe. Stanowią one ponad 9 O'%bakteryjnych zakażeń o. rż). u starszych dzieci. Płyn jest nieprzejrzysty. Śmiertelność wynosi około 3 O%. bogatokomórkowy(liczba komórek wynosi 1000 w lmm'). ropień przywierzcholkcwy zęba. z dużym stężeniem białka. Gruźlicze zapalenie opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu zbierało przed łaty tragiczne żniwo. stężenie białka często powyżej 10 g/1. przewaga komórek jednojądrowych. Górują objawy z zajęciem podstawy 11102)211. półśpiączka)-dotyczą one ponad 90%chorych-stany pobudzenia psychuruchowegc. . którego wynik daje podstawy do wdrożenia leczenia etiouopowego. W/przypadków pozostają następstwa neurologiczne w postaci niedowładów spastycznych. a z powikłań psychiatrycznych-zaburzenia funkcji poznawczych(otępienie)i zaburzenia osobowości(charakteropatia). objawy oponowe. obniżeniu ulega poziom glukozy i anionu chlorowego). afazji ruchowej.Zakażenia bakteryjne. Rozpoznanie etiologiczne opiera się na badaniu bakteriologicznym. Towarzyszy temu wysoka gorączka powyżej 4 O 6 C. Na szczęście połowa chorych wraca dupełnego zdrowia. padaczka. ale zwłaszcza objawy charakteropatyczne. porażenia nerwów czaszkowych. z jednoczesnym podwyższeniem komórek podzielonych. uszkodzenia nerwów 11.wskazują bóle głowy. Jest to zasługa leczenia przeciwprątkowego. afazję. O rozpoznaniu decyduje wynik badania płynu mózgowa-rdzeniowego. U dzieci następstwem gruźliczego zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu jest upośledzenie umysłowe(do 3. ropień lub mnogie ropnie mózgu. O rozpoznaniu decyduje wynik badania płynu mózgowa-rdzeniowego(zwiększenie liczby komórek nie przekraczające 500 w I mm'. Wirusowe zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. Z wewnątrzustrojowegoogniska zakażenia drobnoustroje wysiewane są do krwiobiegu. napady drgawkowe. VIII. wymioty. U około/5%osób po przebytej chorobie utrzymują się objawy neurologiczne:niedowłady lub porażenia spastyczne. młodzieży i dorosłych występują zaburzenia otępienne. zespćl mużdżkuwy. u. Rokowanie od czasu rozwoju antybiotykcterapii znacznie się poprawiło. Mimo to śmiertelność wynosi około ZO%. Na zajęcie*#u n. osłabienie słuchu. objawy wwyczne. ognisko zapalne w płucach itp. Ropne zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. zapalenie zatok obocznych nosa. a nawet wykazuje tendencje zwyżkowe. /rodłem infekcji mogą być:zapalenie ropne ucha środkowego. a także wyniki badań swoistych(próba biologiczna i izolacja prątków daje jednak potwierdzenie tylko w 50%chorych. Obecnie nadal występuje(chociaż nie w tym natężeniu). z przewagą komórek wielojądrowych(7593. Rokowanie jest gorsze niż w ropnych postaciach zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. z obniżeniem stężenia glukozy i chloru:odczyny glubulinowe Pandyóego i Nonnegu-Apeha są dodatnie. puprzedzzna dreszczami i objawami grypopochodnymi. Większość zachorowań występuje u ludzi w wieku 30-60 lat. ropień okołomigdadkowy. zakrzep zatoki jamistej. n.

W takich przypadkach choroba rozpoczyna się mózgowymi zaburzeniami neurologicznymi. We wczesnym okresie występują objawy dyspeptyczne lub grypopodobne z gorączką do 38 C w ciągu tygodnia. W drugiej fazie następuje ponowny wzrost ciepłoty ciała powyżej**#*z towarzyszącymi objawami ze strony oun. tj. Zakażenia grzybicze występują w Polsce rzadko. Zaburzenia świadomości. u. dla których komórki układu nerwowego mają swoisty receptor umożliwiający realizację wstępnej fazy zakażenia. Symptomatologia kliniczna i zmiany w płynie mózgowa-rdzeniowym przypominają etiologię gruźliczą. znalezienie grzybów w preparatach z płynu mćzgowo-rdzeniowego. W rozpoznaniu różnicowym trzeba je jednak brać pod uwagę. układ oddechowy. Zachorowaniami endogennymi nazywamy takie. Również rzadka jest malaria(zimnica tropikalna). hodowla grzybów z płynu mózgowa-rdzeniowego i stwierdzenie obecności swoistychprzeciwciał.toksokaroza-zespćł larwy wędrującej trzewnej. należą do pierwszych objawów obok zaburzeń neurologicznych(porażenia spastyczne kończyn)i internistycznych(zaburzenia oddychania i . jak:odra. Nieco inny przebieg kliniczny mają zakażenia egzogenne ou n. malaria)i robaczyce(inwazje nicieni. bąblowicę muzgu. nasenne). bądź przeciwpsychotyczne(neuroleptyki).takie. inwazje o. ospa wietrzna. Czynnikiem wyzwalającym jest obniżenie odporności. a postacie mózgowe zdarzają się wyjątkowo(zapalenie opon mózgowardzeniowych i mózgu przypomina pod względem klinicznym i zmian w płynie mózgowardzeniowym gruźlicze zakażenie). włośnicę). halucynozy. niekiedy drogą płciową i bezpośrednio do krwi. Do chorób inwazyjnych zalicza się:inwazje pierwutniakowe(toksoplazmoza. n. Konykosteroidymają zastosowanie tylko w wybranych przypadkach. aż do śpiączki włącznie. To k s o p I a z m o z a jest chorobą rzadką(liczba zachorowań w ostatnich latach nie przekracza 300 przypadków rocznie). Leczenie wirusowych zapaleń mózgu nie jest łatwe. w których zapalenie opon i mózgu stanowią bezpośrednie powikłanie chorób wirusowych. zwłaszcza komórkowej. Rozpoznanie ułatwia. różyczka. które zakaziły się przebywając w strefie malarycznej(kraje tropikalne).Dzieli się je na zachorowania egzogenne i endogenne. psychozy z zaburzeniami świadomości)mogą wyprzedzać pojawienie się objawów neurologicznych.. Wyniki leczenia poprawiło wprowadzenie acyklowiru(Zovirax)i gancyklowiru(Cymevene). Znaczenie psychiatryczne infekcji grzybiczych jest niewielkie. Wirusy przedostają się do ustroju głównie przez przewód pokarmowy. Zaburzenia psychiczne przypominają ropne zapalenie opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. półpasiec. stany maniakalne. Zakażenia egzogenne mają przebieg dwufazowy. które zostały spowodowane uaktywnieniem przewlekłego zakażenia wirusowego. np. Chorzy z opryszczkowym zapaleniem mózgu bywają najpierw hospitalizowani na oddziałach psychiatrycznych. Dotyczy ona osób. potem stan pozornego zdrowia przez kilka lub kilkanaście dni. Taki przebieg zachorowania spotyka się w przebiegu zakażenia wirusem opryszczki i cytomegalii. U chorych z powikłaniami psychiatrycznymi stosuje się bądź leki objawowe(uspokajające. utajonego w zakresie ośrodkowego układu nerwowego. W zakażeniach egzogennych podstawową rolę odgrywają wirusy neurotropowe. Istnieją możliwości leczenia przyczynowego.wywołane pośrednimi formami rozwojowymi tasiemców wągrzycę mózgu. grypa. gdyż zaburzenia psychiczne(psychozy paranoidalne. zwanej adsorpcją.

Stany wywołane zmianami miąższowymi:porażenie postępujące. w zależności od umiejscowienia zmian w mózgu. Zaburzenia psychiczne w przebiegu zakażenia krętkiem bladym ośrodkowego układu nerwowego były po drugiej wojnie światowej bardzo częste. u części chorych dodatnie serologiczne odczyny kilowe. później oponowa-naczyniowe. co wiązało się z licznymi świeżymi zachorowaniami na kiłę. Zmiany w płynie mogą się cofnąć samorzutnie. U chorych. kilak mózgu. Wągrzyca daje często objawy guza mózgu. objawów opuszkowych. Leczenie polega na podawaniu sulfadoksyny(Fansidar)i chininy. Obok napadów drgawkowych. Robaczyc e. rokowanie jest dobre. obrzmienie i zaczerwienienie spojówek. Typowe dla włośnicy są bóle licznych grup mięśniowych. ale najczęściej w okresie dwóch lat. napady padaczkowe. kila naczyniowa mózgu i rdzenia. chociaż bez gorączki. nie ma też innych subiektywnych ani obiektywnych odchyleń w obrazie klinicznym. zmiany w płynie mózgowardzeniowym cofają się w czasie kilku dni lub tygodni. ataksji móżdżkowej. Największe znaczenie ma kila układu nerwowego występująca w przebiegu kiły pćżnej. W tej sytuacji trzeba się liczyć z przypadkami kiły układu nerwowego. mogą wywoływać ogniskowe objawy neurzlogiczne. dodatnie odczyny globulinowe. Kilowe(ostre)zapalenie opon mózgowych może się rozwinąć w różnym czasie po zakażeniu. U chorych tych nie obserwuje się żadnych wyraźnych zaburzeń psychicznych. wiąd rdzenia. Powojenna. wreszcie miąższowe i zwyrodnieniowe. .krążenia). najczęstszej postaci tej choroby. Dla celów praktyczne-klinicznych zaproponowano podział kiły układu nerwowego na dwie zasadnicze grupy(Stapiński. Kiła U okresu(zwłaszcza nawrotowa)może prowadzić do zajęcia układu nerwowego. Najpierw przeważają zmiany zapalne oponowe. Niestety w ostatnich kilku latach obserwuje się ponowny wzrost zachorowań. Kila układu nerwowego. wylewy dospojówkowe i liczne wybroczyny pod paznokciami rąk i nóg. Włzśnica przebiega z bardzo bogatą sympromatykąneurologiczna-psychiatryczną. Rzadziej spotyka się psychozy paranoidalne. zwiększony poziom białka. zaburzenia świadomości. u których wdrożono swoisre leczenie. Obraz kliniczny przypomina bakteryjne lub wirusowe zapalenie opon. Sporadycznie pojawiają się napady drgawkowe. Z punktu widzenia psychopatologii występują okresowo dolegliwości przypominające nerwicę neurasteniczną:zdarzają się powikłania psychozami z zaburzeniami świadomości:stany pomroczne i onejroidalne(majaczeniowa-zamroczeniowe). porażeń nerwów czaszkowych. zanik nerwu wzrokowego. obrzęki powiek i twarzy. na zakażenie wskazuje wynik badania płynu muzgowo-rdzeniowego:pleocytoza. 2. W płynie mózgowa-rdzeniowym stwierdza się zmiany zapalne. Stany wywołane zmianami zapalnymi naczyń:kiła bezobjawowa. W kile bezobjawowej układu nerwowego. Kila I okresu nie stwarza problemów neurolzgicznych i psychiatrycznych. ale mogą też wystąpić objawy kliniczne innego zespołu. jednojądrowa. kiłowe zapalenie opon. występują ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości. Akcja W"przyniosła znakomite wyniki. kila oponowa-naczyniowa. porażeń. wysypki skórne. l 992 k 1.

W odróżnieniu od kiły oponowa-naczyniowej. są drażliwi. Jest niewątpliwie najcięższą postacią kiły układu nerwowego. W wyniku nacieków i zakrzepćww naczyniach mózgu i rdzenia rozwijają się liczne zespoły neurologiczne i psychiatryczne. tyczne. Rozpoznanie ułatwia wystąpienie u młodego człowieka udaru mózgowego. mają trudności w skupieniu uwagi. Pod względem pwcmor(alogicznym stwierdza się zmiany w tkane. . Chorzy wypowiadają liczne skargi hipochondryczne. że zanik nerwu wzrokowego występuje też w innych postaciach kiły układu nerwowego. Zaburzenia psychiczne zwykle wyprzedzają zaburzenia neurologiczne. w której stwierdza się patologiczne zmiany w płynie mózgowa-rdzeniowym i dodatnie odczyny serologiczne. Charakterystyczny jest postępujący charakter zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych.W przypadkach leczniczo zaniedbanych może rozwinąć się kiła późna układu nerwowego ze zmianami trwałymi w mózgu(wodogłowie)i objawami otępienia. nerwowej mózgu. Pierwsze objawy pojawiają się 5-25 lat od chwili zakażenia. męczą się. Kila naczyniowa obrazem klinicznym przypomina postać oponowa-naczyniową. Trzeba pamiętać. objawów Argylla i Robensona(brak. W tj postaci kiły pojawia się anizokoria(nierówność źrenic)i brak reakcji na światło oraz porażenia niektórych nerwów czaszkowych. jak i psychiatrycznym. Dołączenie się. Ta postać kiły występuje u około 3'%nie leczonych lub źle leczonych chorych na kiłę. Pojawiają się też pierwsze objawy neurologiczne w postaci dyzartrii. zaburzenia snu. W początkowym okresie występują niespecyficzne objawy neurasteniczne(stadium neurasteniczne porażenia postępującego). oponach i naczyniach typowe dla przewlekłego zapalenia. Porażenie postępujące. Kilak mózgu daje objawy guza wewnąuzczaszkowego tak pod względem neurologicznym. Tarcza nerwu wzrokowego jest szarobiała. Postępująca ślepota dotyczy jednego oka. Zaburzenia psychiczne obejmują zespoły od stanów majaczeniowych do zaburzeń osobowości i otępienia. Choroba nie leczona prowadzi do. Nie odgrywa w psychiatrii żadnej roli. Nierzadko łączy się z porażeniem postępującym(Óboparzhsr). stają się mniej wydajni w pracy. Stwierdza się zawężenie pola widzenia. występują u nich. Kila oponowa-naczyniowa mózgu i rdzenia wywołuje zróżnicowane objawy kliniczne w zależności od lokalizacji zmian. później drugiego. Jego istotą jest zwyrodnienie tylnych sznurów i korzeni rdzenia. reakcji źrenic na światło przy zachowanej reakcji na przystosowanie i zbieżność). płyn jest przeważnie prawidłowy. Choroba należy do grupy przewlekłych zapaleń mózgu o powolnym przebiegu. stany lęku oraz niepokoju psychoruchowego. gdyż jako czysta odmiana naczyniowa jest rzadkością. objawy dyspep. śmierci. cbjawżw ocznych':wąskie źrenice. nierówność źrenic oraz. Zanik nerwu wzrokowego jest skutkiem zapalenia opon w okolicy skrzyżowania nerwów wzrokowych. Wiąd rdzenia jest najczęstszą postacią miąższową kiły układu nerwowego. Przebieg szybki należy do rzadkości.

postać Wicherta(zespół parkinsonoidalny w przebiegu porażenia postępującego). Pacjent powinien przejść badania serologiczne. zmienia się wyraźnie charakter pisma i dołącza nieuzymanie moczu oraz stolca. Taki opis przebiegu porażenia postępującego pochodzi sprzed kilkudziesięciu lat. W psychiatrii wyróżnia się następujące kliniczne postacie porażenia postępującego:otępienną. Vtrudnieniemw postawieniu prawidłowego rozpoznania jest zaprzeczanie infekcji kiłowej przez. Stwierdza się narastające zaburzenia funkcji pamięciowych(pamięć krótkoterminowa i długoterminowa). język przy wysuwaniu zbacza. W cięższych. mowa skandowana. Rozpoznanie opiera się na danych z wywiadu. wstydu. że wprowadzenie penicyliny znacznie złagodziło. Uwaga jest nadmiernie przerzutna. Ze względu na zmniejszenie ogólnej odporności ustroju na zakażenia. choregu. Po kilku lub kilkunastu tygodniach objawy neurasteniczne ustępują miejsca zaburzeniom funkcji poznawczych(otępienie)i zaburzeniom zachowania. siły. postacie schizofrenoidalne. odleżyn. Jest 1 początek U okresu cheruby.neurologicznych w pustaci wzmożenia napięcia mięśni. w którym pojawiają się wielkościowe urojenia(a częściej konfabulacje)o treści wielkościowej(bogactwa. Pacjent staje się nieobowiązkowy. przebieg porażenia postępującego i przyczyniło się do poprawy rokowania. chociaż zdarzają się przypadki z nastrojem depresyjnym lub dysforycznym. poczucie więzi rodzinnej i społecznej. W Ul zkresie porażenia pzstępującego nasilają się objawy neurologiczne. często dochodzi do zaburzeń troficznych. języka i mięśni okrężnych ust. Napęd psychoruchowy(raczej w sensie pobudzenia ruchowego)nieznacznie się podwyższa. ekspansywną albo klasyczną. . Proces chorobowy toczy się najczęściej w okolicach czołowych mózgu w związku z czym stosunkowo wcześnie obniżeniu ulega uczuciowość wyższa. wzmożenia i nierówności odruchów okostncwych i icięgnowych każe podejrzewać porażenie postępujące li okres choroby). postać Lissauera(porażenie ogniskowe). nadmiernej potencji seksualnej i sukcesów w kontaktach z kobietami itd. Nierzadkie są ogniskowe objawy korowe(afazja)i napady drgawkowe. obrzęków. W sferze uczuciowej obserwuje si znaczną chwiejność i nietrzymanie afektu. dość charakterystycznym obrazie klinicznym(neurologiczna-psychiatrycznym)i na wynikach badań dodatkowych. U niektórych chorych zaburzenia pamięci składają się na pojęcie zespołu amnestycznego. Przestaje dbać o własną opinię i wygląd zewnętrzny oraz higienę osobistą. wiądoporażenie i porażenie postępujące okresu młodzieńczego. nastrój jest przeważnie euforyczny. występują udary i rzekome udary mżzgowe oraz postępujące po nich niedowłady. patologicznych złamań kości itd. Pojawia się logoklonia. co skłania pacjenta do pudjmowania wielu chaotycznych działań. spląraniową(amentywną). W ogólnym badaniu płynu mózgowa-rdzeniowego stwierdza się duże zmiany:pleocytozę. Wczesna diagnostyka i wczesne leczenie doprowadziły do wyeliminowania III okresu choroby. wzrastająca w ostatnim czasie liczba świeżych zachorowań na kiłę każe myśleć w różnicowaniu etiologii otępienia o kile układu nerwowego. władzy. zaś obraz psychopatologiczny przedstawia głębokie otępienie. Dołączają się drżenia włókienkowe mięśni. taktu i dystansu. Wraz z pzstępem choroby napęd ulega obniżeniu. lojalności. naprzemienną(maniakalna-depresyjną). Istotne znaczenie ma obraz płynu mózgowu-rdzeniowego. depresyjną. Mimika ubożeje. amnestyczną-paralityczny zespół Korsakowa. zatraca ambicje. Trzeba dodać. nie leczonych przypadkach. Jak już wspominaliśmy. twarz jest maskowata.

Po leczeniu utrzymuje się długo wynik dodatni(w niskim mianie). W wyniku przeprowadzania leczenia odczyny te stają się doić szybko ujemne. przy niewielkich zmianach w następnych). FTA-AIS. chociaż trudny technicznie*kosz*ow*. TPI-odczyn immobilizacji krętków(test Nelsona)jest najbardziej swoisty ze znanych testów kilowych. a także na terapii gorączkowej(zimnica). Przewlekłe zakażenia wirusowe. FTA-AIS-odczyn immunnluorescencji krętków jest bardzo czuły i swoisty. Zespół nabytego upośledzenia odporności(AIDS)2.zwiększenie poziomu białka. dodatnie odczyny globulinowe. Po porażeniu postępującym dawki antybiotyków muszą być wysokie. Odczyny krętkowe. Obowiązująca do 1993 r. Chorobę Creutzfeldta-Jakuba. u których liczba limfocytów . przez cu najmniej 2 tygodnie. Niekiedy na podstawie kontrolnych badań klinicznych i serologicznych zachodzi konieczność powtórzenia kuracji. neosalwarsanu. który wykonuje się w oddziałach szpitalnych rutnowu. 1. penicylinę benzatynową G. przed wprowadzeniem penicylin opierało się na wstrzykiwaniu bizmutu. O rozpoznaniu decydują odczyny serologiczne:klasyczne i krętkowe. Leczenie kiły ośrodkowego układu nerwowego. Istotne znaczenie ma odczyn VDRL.nastąpiła. dożylnie. Podostre srwardniające zapalenie mózgu(SSPE):3. Przestano w niej uwzględniać obraz kliniczny choroby. Omówimy tutaj:1. nawet przez kilka lat. zaś w krętkowych(TPI. Odczyny Bordeta i Wassermanna oraz Kolmera straciły na znaczeniu. co zwykle ukazuje się leczeniem niewystarczającym. VSR)używa się antygenu kardiolipidowego. W odczynach klasycznych(VDRL. w 1981 r. zmiana definicji. Odczyny klasyczne mogą być nieswoiście dodatnie. wymagają więc potwierdzenia wysoce swoistymi odczynami krętkowymi.w Stanach Zjednoczonych. zwłaszcza porażenia postępującego w psychiatrii. Najczęściej stosuje się:penicylinę krystaliczną G(dzżylnie 20-30000000 j. Ośrodek. Od lat czterdziestych stosowanie penicyliny wyeliminowało te metody. mogą też wygasać samoistnie. Zwalczania Chorób Zakaźnych w USA(CDĆ-Centers fur Disease Contr przyjął nową definicję AIDS. zaś w przypadkach uczulenia na penicylinę stosuje się retacyklinę(500 mg co 6 godzin przez 30 dni). Powikłania psychiatryczne leczy się w zależności od rodzaju zespołu psychopatologicznego. Rządku wykonuje się dzisiaj również złotowy odczyn koloidowy Langego(charakterystyczne było wyraźne odbarwienie w pierwszych probuwkach. I stycznia 1993 r. obejmującą wszystkie osoby seropozytywne względem HIV. bez leczenia. /dobę)z jednoczesnym doustnym zażywaniem probenecidu(Benemid)co 6 godzin po 500 mg. erytromycynę w dawkach jw. Ujemny wynik odczynów klasycznych nie stanowi dostatecznej podstawy do wykluczenia kiły układu OTWOWSZO. Zespół nabytego upośledzenia odporności(AIDS-Acąiredlmmune Deficiency Syndrome)został opisany po raz pierwszy.i cefuiakson 2 g/dobę. TPH)badanie krętkowe opiera się na antygenach uzyskiwanych z krętków.definicja AIDS opierała się wyłącznie na kryteriach klinicznych.

co prowadzi do zapoczątkowania produkcji znacznych ilości cytokin i innych substancji toksycznych dla neuronów. . Powodem tego było włączenie grupy osób spełniających kryteria immunologiczne. . Najczęściej stwierdzanymi zaburzeniami neurologicznymi i psychiatrycznymi. że mózg jest narządem immunologicznie uprzywilejowanym. że otępienie występuje. z punktu widzenia objawów klinicznych. Dzisiaj wiadomo. z uprzywilejowanie to ma charakter względny i polega na fizjologicznej adaptacji procesów odpornościowych do specyficznego środowiska mózgu. że zaburzenia neurologiczne i psychiatryczne mogą mieć charakter pierwotny(następstwa zapalenia mózgu)i wtórnych uszkodzeń układu nerwowego powstających w przebiegu dodatkowych. U-44 stwierdzono objawy otępienia. ale także silny neurnropizm. Przez wiele lat sądzono. wywołanymi bezpośrednim działaniem HIV-I na*#u n. czyli stanowi mniej niż 1-4%ogólnej liczby limfocytuw T. Pierwszym objawem są zaburzenia funkcji poznawczych. i 15. rż. Zakażeniu ulega też obwodowy układ nerwowy. a dopiero w U fazie pojawiają się ruchy mimowolne(rytmiczne mioklonie kończyn.CD. Okres utajenia od chwili zakażenia wynosi od kilku miesięcy do kilkunastu lat. stadiuw rozwoju. W późniejszych okresach czynność bioelektryczna ulega rozlanemu zwolnieniu i pojawiają się zmiany w czynności podstawowej. przez przetoczenie krwi lub używanie(przez narkomanów)nie wyjałowionych strzykawek i igieł do iniekcji. że wirus ten wykazuje nie tylko limfotropizm. Leczeniem zajmują się wyspecjalizowane ośrodki leczenia AIDS. Podostre stwardniające zapalenie mózgu(SSPE)występuje w przebiegu utajonego zakażenia mutantem wirusa odry. Jest to rzadka choroba w Polsce zapadalność roczna wynosi I przypadek na I milion ludności. Najczęściej chorują osoby między 10. u których choroba nie osiągnęła. grzybicze i pierwomiakowe. Bardzo charakterystyczny jest obraz GIG:rytmiczne. Chodzi tutaj o zakażenia wirusowe. uogólnione wyładowania grup wysokonapięciowych fal(U i Ul faza).pomocniczych(w mniejszym stopniu limfocytów B i monocytów). Najnzwsze badania wskazują jednak. Z innych badań wynika. 4%kilkunastmiesięczna obserwacja ujawniła epizody maniakalne. często ze sztywnością pozapiramidową). Zmiana definicji spowodowała statystyczny wzrost ogólnej liczby przypadków chorych na AIDS. rzadziej bakteryjne. Zakażenie następuje poprzez stosunek płciowy(zakażeniu ulegają osoby zarówno w wyniku stosunków homo-. 2. U 1. Przyczyną zaburzeń immunologicznych. że pandemia HIV trwa już na świecie kilkanaście lat. które uznano za kryteria AIDS według starjdefinicji. Wirus jest wrażliwy na podwyższoną ciepłotę i guza organizmem gospodarza szybko ginie. u około 20%osób zakażonych HIV. są zaburzenia motoryczne i funkcji poznawczych(demzmia). oportunistycznych"infekcji lub procesów nowotworowych rozwijających się w warunkach upośledzonej odporności immunologicznej. jest mniejsza niż ZOO/ul. Zważywszy. Trzeba wreszcie dodać. Z badań przeprowadzonych w połowie lat dziewięćdziesiątych w USA(Baltimore)wynika. jak i heteroseksualnych). jest infekcja retrowirusem z grupy lentiwirusów. wywołanych uszkodzeniem i obniżeniem ilości limfocytów T. że w grupie 1001 pacjentów zakażonych HIV 162 wymagało pomocy psychiatrycznej-u 52 rozpoznano depresję według kryteriów DSM. powstały warunki do prowadzenia badań dotyczących zaburzeń psychicznych w AIDS na stosunkowo dużych grupach chorych. W AIDS wirus HIV zakaża bezpośrednio komórki mikrogleju.

Zmiany w płynie mózgowa-rdzeniowym nie wykazują swoistych zmian, z wyjątkiem obecności przeciwciał odrowych. Jak dotąd, nie ma skutecznego leczenia. U większości chorych zgon następuje w ciągu 3-5 lat. Największe nadzieje wiąże się ze szczepieniami przeciwodrowymiu dzieci(pierwsze w l 3, -14, miesiącu życia, drugie w wieku szkolnym). Tego rodzaju profilaktyka może się przyczynić do likwidacji SSPE. 3. O ho re ba Ćre u tz fe I d ta-J ak oba stanowi podostrą encefalopatię gąbczastą występującą u ludzi na całym świecie, wywołaną przez, wirus powolny"(inkubacja trwa kilka do kilkunastu lat). Choroba wzbudziła w ostatnim czasie zainteresowanie badaczy ze względu na możliwość zakażenia ludzi przez mięso wołowe(choroba szalonych krów). Dowodem wirusowej etiologii może być fakt, że udało się chorobę(wirus:)przeszczepić z mózgu ludzi chorych na szympansy. U zwierząt odtworzono zespół kliniczny i morfologiczny choroby Creutzfeldta-Jakoba. Jedną z hipotez dotyczących patogenezy choroby Creutzfeldta-Jakoba jest teoria prionów stworzona przez kalifornijskiego badacza Stanleya 8. Prusinera(laureata nagrody Nobla w 1997 r.), próbująca wyjaśnić mechanizm przenoszenia choroby ze zwierząt na ludzi(choroba szalonych krów). Priony, mające strukturę białkową(proteiny), znajdujące się w każdym organizmie, zmieniają swój charakter pod wpływem, złych"prionów, tj.mających odmienną strukturę przestrzenną. Owe priony mogłyby być przenoszone drogą pokarmową. Tłumaczyłoby to epidemię u brytyjskich krów, które były karmione paszą zawierającą domieszkę mączki uzyskanej z padłych zwierząt. Do tej pory uczeni odnosili się sceptycznie do pogląduw Prusinera, ale obecnie nie wyklucza się możliwości, że spożywanie, zakażonego"mięsa chorych zwierząt może prowadzić do rozwinięcia się choroby Creutzfeldta-Jakuba, będącej ludzką odmianą choroby szalonych krów. Czas pokaże, czy hipotezy te znajdą potwierdzenie w dalszych obserwacjach klinicznych i szczegółowych badaniach. neuropatologicznych. Pozycja nozologiczna tego schorzenia nie jest jednak jasną. ponieważ u ponad 10%chorych stwierdza się rodzinne jej występowanie. W częśd*przypadków opisywano przekazywanie choroby według typu dominującego aut somalnego. Być może mamy do czynienia z niejednolitą(niehomogenną)grupą chorób. Choroba(postać rodzinna)występuje w piątym lub szóstym dziesiątku lat.. Najczęściej około 40, rż, , znacznie rzadziej w młodszym wieku(20, lż). Zapadalność gazu nielicznymi ogniskami endemicznymi, wynosi w wielu krajach, około I na i milion ludności rocznie(Kulczycki, l 992). Rozpoznanie zpiera się na badaniu neurologiczna-psychiatrycznym i badaniach. pracuwnianych. Jednym z pierwszych objawów jest szybko narastające otępienie. Po kilku tygodniach obserwuje się ruchy mimowolne o charakterze zrywań mięśniowych i mioklonii, drżenia, niezborności kończyn, zaburzenia równowagi. W niektórych przypadkach może się rozwinąć ślepota korowa. Spośród badań pracownianych najbardziej przydatne jest badanie EEG. W okresie pełnego rozwoju choroby rejestruje się uogólnione zwolnienie czynności bioelektrycznej z rytmicznymi synchronicznymi falami ostrymi o częstości 0. 5-3 Hz. Płyn mózgowa-rdzeniowy nie wykazuje odchyleń od normy.

Tomografia komputerowa głowy może w późniejszym okresie ujawnić mierny zanik mózgu. Rokowanie jest niepomyślne, nie ma bowiem leczenia przyczynowego. Śmierć następuje w okresie od roku do 2 lat od wystąpienia pierwszych objawów. Ze względu na przypuszczalną etiologię zakaźną obowiązują surowe reguły antyseptyczne. Wyrazem działań profilaktycznych jest likwidacja stad bydła zainfekowanych wirusem choroby szalonych kruw. Padaczki. Definicja, etiologia i patogeneza Szczegu(owych infzrmaji na temat padaczek powinny dostarczać podręczniki neurologii, gdyż problematyka ta jest przede wszystkim przedmiotem zainteresowania tej specjalności medycyny. Nie oznacza to jednak, że padaczki przestały interesować psychiatrów. Epileptologię, czyli gałąź medycyny zajmującą się tymi zespołami chorobowymi, umieszcza się na styku kilku specjalności:neurologii, neurochirurgii, pediatrii, psychiatrii i kilku innych. Wystąpienie napadu padaczkowego nie oznacza jeszcze padaczki. Napady padaczkowe stanowią jedną z podgrup napadów pochodzenia mózgowego(Mąjkowski, 19861:należą do nich napady z niedokrwienia(np.napady w wyniku nagłego zatrzymania czynności serca), napady pochodzenia neurotoksycznego, napady w następstwie zatrucia wodnego, napady pochodzenia metabolicznego(np.niedocukrzenie, niewydolność wątroby, zatrucie alkoholem), napady psychogenne, związane z rytmem snu(np.narkolepsja), ruchowe mimzwolne pochodzenia pozapiramidcwego(np.napady dyskinetyczne w trakcie leczenia neuroleptykami), np.o nie ustalonym pochodzeniu, lecz nie związane z wymienionymi czynnikami. Napad padaczkowy jest wyrazem gwałtownego i nadmiernego wyładowania komórek nerwowych w następstwie depolaryzacji błony komórkowej. Temu zjawisku towarzyszą wyładowania czynności bioelektrycznej neuronów, a także zróżnicowane objawy kliniczne:zaburzenia ruchowe, zmysłowe, przytomności i świadomości, emocjonalne, wegetatywne, intelektualne(poznawcze), a niekiedy różne kombinacje tych objawów. Powtarzanie się napadów upoważnia do rozpoznania padaczki. Nie istnieje ścisły wykładnik liczbowy, który by określał, ile napadów oznacza padaczkę. Padaczkę określa się zwykle jako przewlekle zaburzenie mózgowe o różnej etiologii, charakteryzujące się nawracającymi napadami. Tylko wyjątkowo można rozpoznać padaczkę po jednym napadzie, jeżeli zapis 810 wykazuje bezsporną i charakterystyczną patologię(np.symetryczne wyładowania iglic, fal ostrych lub zespołów iglicy i fali wolnej). Nikt już dzisiaj nie uważa padaczki za chorobę w znaczeniu jednostki nozologicznej. Dla określenia polietiologii tego zespołu świadomie użyliśmy w tytule określenia, padaczki"W praktyce klinicznej używamy najczęściej terminu padaczka szczątkowa lub organiczna, np.po przebytym urazie czaszkowe-mózgowym lub padaczka objawowa, jeżeli napady padaczkowe są wyrazem toczącego się aktualnie procesu chorobowego w mózgu, np.guza nowotworowego, ('oraz rzadziej natomiast rozpzznaje się padaczkę samoistną, używając raczej określeń:padaczka czynnościowa, nie ustalonego pochodzenia, skrytopochodna. Mówiąc o e fi o I o g i i padaczki musimy pamiętać, że jej ustalenie nie należy do łatwych zadań. Nie zawsze rzucający się w oczy lub sugerowany w wywiadzie, czynnik etiologiczny"jest w istocie odpowiedzialny za wystąpienie padaczki. Zdarza się często, że, ustalona etiologia"jest jedynie prawdopodobna lub domniemana. Przypadki z rzeczywiście ustaloną etiologią stanowią zaledwie 20-306. Szczegółowe rozważania na temat p r z y c z y n padaczek należą do neurologii. W naszym rozdziale zajmujemy się przede wszystkim aspektami psychiatrycznymi padaczek.

Dla przypomnienia podamy, że wśród różnych przyczyn pierwsze miejsce zajmują urazy głowy(łącznie z urazami okołoporodowymi). Udział innych czynników etiologicznych jest procentowo zbliżony. Wymienia się przyczyny toksyczna-metaboliczne, czynniki zapalne(zapalenie mózgu i opon mózgowych), choroby naczyniowe mózgu, choroby zwyrodnieniowe(np.zespoły otępienne, pierwotnie zwyrodnieniowe typu Alzheimera), nowotwory itd. W tym miejscu należy przypomnieć, że w każdym przypadku napadów padaczkowych lekarz powinien dążyć do ustalenia ich przyczyny, a nie poprzestawać na postawieniu ogólnikowego rozpoznania "padaczka"Również patogen e z a padaczek i napadów padaczkowych należy do neurologii. Poniższe informacje mają charakter przypomnienia wiedzy wyniesionej z wykładów neurologii, mogą być bowiem przydatne w rozpatrywaniu aspektu psychiatrycznego padaczek. Przede wszystkim trzeba sobie uświadomić, że napad padaczkowy jest skutkiem zmienionej reaktywnzici lub stanu lizjzlogicznegoczęści lub ca(ziej mózgu. Wyładowanie bioelektryczne(padaczkowe)i napad padaczkowy są wlaściwziciamizaruwno zdrowej, jak i uszkodzonej komórki nerwowej. Pobudliwość komórek nerwowych jest związana z tzw.pługiem drgawkowym, będącym indywidulaną cechą człowieka. U ludzi z niskim progiem, nawet bodźce fizjo. logiczne mogą wyzwolić napad padaczkowy. Tym samym napad padaczkowy, można wywołać w zasadzie u każdego człowieka i zwierzęcia. Nie można zatem(rozpatrywać mechanizmu napadów padaczkowych bez uwzględnienia genetycznie. uwarunkowanego pogotowia padaczkowego lub niskiego progu pa-. daczkowego. Nasuwa się tutaj analogia do rodzinnej ta więc genetycznie uwarunkowanej)skłonności lub podatności na niektóre inne choroby, np.chora niedokrwiennej serca, astmy, cukrzycy, miażdżycy, nadciśnienia tętniczego itd. Działanie tego samego czynnika etiologicznego(np.urazu głowy)u człowieka. z wysokim progiem padaczkowym i niskim pogotowiem padaczkowym może nie. spowodować napadów padaczkowych, podczas gdy u osoby z niskim progiem drgawkowym i wysokim pogotowiem padaczkowym prawdopodobieństwo wy-. siąpienia napadżw jest znacznie większe. Istnienie pogotowia padaczkowego usiłowane tłumaczyć za pomocą różnych hipotez. Symptomatyka napadów padaczkowych zależy od rodzajów dróg i sposobów propagacji(szerzenia się)wyładowań. Przeważnie chudzi o wyładowani miejscowe. Przestrzenną sieć komórek, zbejmującą pewien obszar mózgowia, będącą źródłem wyładowania bioelektrycznego określa się nazwą ogniska padaczkowego(albo padaczkorodnego). Oprócz ogniska pierwotnego mogą powstawać ogniska wtórne, a więc obszary wyładowań napadowych oddalone od pierwotnego ogniska przynajmniej o jedną synapsę. Bardzo często wtórne ogniska padaczkowe usadawiają się w płacie skronizwym(padaczka skroniowa), co ma związek z bogatymi połączeniami obydwu półkul przede wszystkim przez spowiło wielkie mózgu. Najprawdopodobniej mechanizm powstawania wtórnego ogniska jest podobny, lub taki sam, jak w przypadku eksperymentalnego ogniskw padaczkowego u zwierząt metodą kindlingu. Zjawisko kindlingu(ang.rozniecenie, rozpalenie)opisał Goddard w 1971 r. Chodzi z jedną z technik stosowanych w epilepwlogii doświadczalnej, polegającą na powtarzalnym drażnieniu, np.bodzcem elektrycznym, określonego pola mózgowego. Regularne drażnienie słabym, podprogowym prądem elektrycznym nie wywołuje początkowo u

zwierzęcia doświadczalnego żadnych zmian w jego zachowaniu(behawwralnych), dopiero drażnienie przez wiele tygodni doprowadza do, spontanicznych"ogniskowych wyładowań i ostatecznie-do napadów padaczkowych. Zdaniem Majkowskiegz(1986)technika ta prowadzi du długotrwałych zmian plastycznych neuronów mózgu, wyrażających się powstawaniem nic tylko ogniska padaczkowego, ale i innych rozsianych zmian w ca(ym mózgu. Zjawisko kindlmgu ma dużo wspólnych cech z procesem uczenia i pamięci. Decydującą rolę w poznaniu pawmechanizmu padaczkowego odegrały badania bioelektryczne. Dzięki badaniu lfG stało się możliwe poznanie zasadniczego elementu patofizjologicznego, jakim jest wyładowanie bioelektryczne w uszkodzonych neuronach. Klasyfikacja padaczek i napadów padaczkowych. Zarówno padaczki, jak i napady padaczkowe dzielono w przeszłości według różnych kryteriów. W tym zwięzłym rozdziale pominiemy jednak ich historyczny przegląd. Zgodnie z międzynarodowymi ustaleniami obowiązuje obecnie podział pada czek na trzy zasadnicze grupy(podział GastautkPadaczki uogólnione:1. Pierwotnie uogólnione:2. Wtórnie uogólnione 3. Nie określone uogólnione. Il. Padaczki częściowe. Ul. Padaczki nie sklasyfikowane Masland(według Majkowskiego, l 9 b 6)zaprzponował szerszy podział, wychodząc z kategorii semantycznych:etologii, fizjologii(postać napadu), podłoża anatomicznego i wieku lub okoliczności wystąpienia zespołu. W ren sposób powstały cztery grupy klasyfikacyjne, kłute dzielą się jeszcze na wiele szczegółowych podgrup. Z klasyfikacją Gastaut padaczek zbieżna jest klasyfikacja napadów według propozycji Komisji ds. Klasyfikacji i Terminologii Międzynarodowej Ligi Przeciwpadaczkowej(LL. AJ. ).Była ona przedmiotem kilkakrotnych rewizji. Opracowanie z 1981 r.przedstawia się następującz:1. Napady częściowe(ogniskowe, napady miejscowej:A. Napady częściowe proste(bez zaburzeń świadomości). 1. Z objawami ruchowymi:a)ogniskowe objawy ruchowe bez, marszu", b)napady Jacksona, c)napady wersywne(ogólnie kontrowersywne)d)pastoralne, e)fonacyjne(wokalizacja albo zahamowanie mowy). Z objawami autonomicznymi(wegetatywnymi). Z objawami nadwrażliwości somatycznej albo z objawami zmysłowymi(sensorycznymi)-proste zaburzenia spostrzegania np.kłucia, mrowienia, błyski świetlne, szumy. Z objawami psychicznymi(zaburzenia wyższych czynności nerwowychka)afatycznymi, b)dysmnestycznymi(np.dćja vu), c)myślenia(np.myśli przymusowe), d)afektywnymi(dystymicznymi-przygnębienie, złoić, lęk)e)spostrzegania, np.w rodzaju napadowej mikropsji, fi złożonymi zaburzeniami spostrzegania, np.muzyka, sceny. apady częściowe z objawami złożonymi(z zaburzeniami świadomości)1. Początek napadu częściowego prostego z następowymi zaburzeniami świadomości:a)z objawami

częściowymi prostymi(Al do A 4)i zmienioną świadomością, b)z autumatyzmami. 2. Z zaburzeniami świadomości już na początku napadu:a)wyłącznie z zaburzeniami świadomości, 13Psychiatria. b)z prostymi objawami częściowymi(od Al do A 4), c)z automatyzmami. Napady częściowe, z kturych rozwijają się uogólnione napady toniczna-. -kloniczne(napady toniczna-kloniczne, z częściowym początkiem). 1. Napady częściowe proste, które uogólniają się w napady toniczna-, -kloniczne. 2. Nlapady częściowe z objawami złożonymi, kture uogólniają w napady toniczna-kloniczne. 3. Napady częściowo proste, przechodzące w napady częścioyz objawami złożonymi, uogólniające się następnie w napady toniczna-kloniczne. Il. Napady uogólnione(drgawkowe i niedrgawkowec 1. Napady absencyjne(absencje). 2. Napady miokloniczne. 3. Napady toniczne. 4. Napady toniczna-kloniczne. 5. Napady atoniczne. 6. Napady akinetyczne. 7. Napady niemowląt. Ul. Napady jednostronne lub przeważnie jednostronne. IV. Napady nie sklasyfikowane. Nawet pzwyższy uproszczony pzdział uwidacznia, jak dalece zróżnicowany obraz kliniczny mogą mieć napady padaczkowe. Trzeba nie lada biegłości i doświadczenia, aby prawidłowo rzzpoznać i zaklasyfikować poszczególne gatunki napadów. Stopień trudności diagnostycznych wzrasta, gdy u jednego chorego występuje kilka rodzajów napadów padaczkowych. Epidemiologia padaczek. Określenie rzeczywistych wskaźników zachorowalności i rozpowszechnienia padaczki jest trudne z przyczyn metodologicznych. Większość statystyk odnosi się bowiem do tzw.zarejestrowanych przypadków palaczki. Duża część chorych skutecznie zataja fakt choroby, leczy się w warunkach zapewniających maksymalną dyskrecję. Również wyniki badań epidemiologicznych, nawet w różnych próbach populacyjnych, traktujemy z ostrożnością.

Wiarygodne źródła informacji to:dokumentacja szpitalna, poradniana lub specjalne rejestry chorych na padaczkę. Ankietowe badania ludności są niepewnym źródłem, gdyż ankietowani nie muszą się do choroby przyznawać, nawet gdy zapewnia się im anonimowość odpowiedzi. Wskaźniki zachzrowalności i rczpzwszechnienia wykazują duże wahania w różnych krajach i w różnych populacjach. Nie wskazuje tu jednak na jakieś regionalne zależnzści, lecz wynika z niejednakowych kryteriżw definicyjna-rozpoznawczych(np.włączanie do statystyk tzw.drgawek okolicznościowychgorączkowych). Wskaźnik rozpowszechnienia padaczki ocenia się na 0. 5-O, /'%:liczbę chorych na palaczkę w Polsce-na ukute 150 tysięcy. Rozpowszechnienie ostrych i przewlekłych zaburzeń psychicznych u chorych na padaczkę podano poniżej. Klinika napadów padaczkowych. Nie jest rzeczą możliwą omówienie w tym krótkim rozdziale obrazu klinicznego i przebiegu wszystkich rodzajów napadów. Z przedstawionej wyżej klasyfikacji wynika, że istnieją dwie duże grupy napadów:uogólnione i częściowe. Napady uzgólnione mogą mieć od początku charakter zgeneralizuwany(padaczka pierwotnie uogólniona)lub być następstwem wtórnego uogólnienia się napadu częściowego(ogniskowego). Najczęściej spotykane typy napadów to:uogólniony(toniczna-kloniczny)napad drgawkowy, napad absencyjny(dawna nazwa:napad mały, gem md, niepoprawny termin-napad nieświadomości), napad częściowy prosty lub złożony. Przed omówieniem poszczególnych napadów godzi się jeszcze raz podkreślić że występowanie objawów w sposób napadowy nie może być podstawą do rozpoznania padaczki. Napadowe zjawiska pochodzenia mózgowego wymagają odpowiedzi na cztery zasadnicze pytania:1. Czy chudzi o napad padaczkowy czy niepadaczkowy? 2. Jaki jest'rodzaj napadu padaczkowego(od początku uogólniony czy częściowy)? 3. Jaka jest przyczyna napadu padaczkowego(etiologia zudaczki)? 4. Jakie jest rokowanie(padaczka czy reakcja padaczkzwa, ewentualnie rokowanie co do choroby podstawowej)? Bardzo pomocny w rozpoznaniu padaczki jest szczegółowy i ukierunkowany wywiad, a znaczenie rozstrzygające w przypadkach wątpliwych ma zaobserwowanie napadu przez lekarza, najlepiej z możliwością wykonania w trakcie lub bezpośrednio po napadzie badania EEG. Duży postęp w rozpoznawaniu padaczki dało wprowadzenie techniki magnetowidu i telemetrii do zsynchronizowanej obserwacji napadów padaczki i zapisu EEG. Napad drgawkowy uogólniony(toniczna-kloniczny), napad duży(grand mw). Napad pierwotnie uogólniony rozpoczyna się bez żadnych objawów zwiastujących nagłą utratę przytomności. Chory upada z powodu tonicznego skurczu wszystkich mięśni ciała. Niekiedy wydaje z siebie krzyk(mdor)podobny do krzyku pawia. Ze względu na przewagę mięśni prostowników nad zginaczami chory pręży się, kończyny dolne prostują się, usta otwierają, ręce są zgięte i przywiedzione, palce zaciśnięte, kciuki wtłoczone w dłonie. Po krótkim okresie znieruchomienia(zkres tężcowy)całego ciała odbywa się powolny skręt tułowia

w stronę silniejszych antagonistów-np.głowa skręca się w bek. Oczy są otwarte, gałki oczne zwracają się w tę stronę co głowa, źrenice są rozszerzone i nie reagują na światło. W następstwie bezdechu pojawia się sinica. Fu 20-30 sekundach trwania skurczu tonicznego występują drobne drżenia w mięsniach, potem drgawki kliniczne:szybkie, rytmiczne i przeważnie symetryczne. W tej fazie napadu, w następstwie naprzemiennych skurczów zwieraczy może dojść do oddania moczu, stolca i wytrysku nasienia(u mężczyzn). Pojawiają się oddechy, sinica powoli ustępuje. Ślina na ustach może być podbarwiona krwią wskutek przygryzienia języka lub zranienia błony śluzowej. Całość napadu drgaw. kowego, łącznie z okresem tonicznym i klonicznym, trwa od I do 1, 5 minuty(jem nie dłużej niż 2 minuty). Po ustąpieniu drgawek chory jest w stanie śpiączki, kłom stopniowo ustępuje miejsca półśpiączce, przechodząc w sen. Napad wtórnie uogólniony bywa poprzedzony okresem zwiastunów trwającym kilka godzin lub dni. Chory uskarża się na złe samopoczucie, pmggnębienie, apatię, bóle i zawroty głowy. Obserwuje się zmianę nastroju, rozdrażnienie. 'kłótliwość i skłonność do konfliktów z otoczeniem. Na krótko(kilka sekund)przed uogólnieniem się napadu występują obja, sygnałowe"(Gastaut), noszące w tradycyjnej epileptologii nazwę aury(powiewu), a błące w istocie początkiem napadu częściowego. W zależności od obszaru mmzapoczątkowującego napal uogólniony mogą to być napady częściowe proste(ruhywe, wegetatywne, sensoryczne, psychiczne:dysmnestyczne, ideacyjne, dystymiczne i lub złożone, tj.zawierające elementy jakościowo zmienionej świadomości. Napad drgawkowy uogólniony może przebiegać zgodnie z omówionymi fazami w sposób symetryczny, jeżeli chodzi o składnik drgawkowy, może jednały wykazywać odchylenia od tego schematu. Częste napady poranne lub jednostronne. (pobudzenie padaczkowe nie przechodzi na drugą półkulę mózgu). Napad niedrgawkowy uogólniony, napad mały(zem na(, alrewce), absenny lub nieświadomości. Napady te mogą mieć rćżny przebieg. W typowej postgpolegają na krutkiej(5-15 sekund)przerwie w strumieniu świadomości i nie ypoprzedzone żadnymi objawami zwiastunowymi. W trakcie napadu absegcyjn ego zablokzwane jest spostrzeganie, chory jest, psychicznie nieobecny"(stąd termin mrewce), nieruchomieje, przerywa wykonywaną czynność, milknie mbardzo krótko, by po chwili podjąć przerwany wątek rozmowy. Pacjenci przeważnie nie mają poczucia przebytegz napadu. Powtarzające się w krćrkich odstępach czasu napady noszą nazwę piknolepsj i. Nietypowe odmiany napadów absencyjnych przebiegają z miokloniami, ze zwiększeniem napięcia mięśniowego-symetrycznym lub niesymetrycznym z nagłą utratą napięcia mięśni postawy(atonia), z prostymi automatyzmami(mlaskanie ustami, ruchy połykania)i z objawami wegetatywnymi. W rozpoznaniu różnicowym w stosunku do innych gatunków napadów padaczkowych ważna rola przypada badaniu EEG. Napadom absencyjnym towarzyszą symetryczne i synchroniczne wyładowania iglic-fal o częstotliwości 3 c/y(odmiany nietypowe mają zbliżony rytm). Napady c z ę i c i owe pros te przebiegają z objawami:ruchowymi(drgawki typu Jacksona), wegetatywnymi(napadowy ślinotok, poty, zaczerwienienie twarzy przyspieszenie akcji serca),

sensorycznymi(parestezję, błyski, elementarne dźwięki)i psychicznymi(napadowa afazja, złudy pamięciowe utożsamiające typu doją vu, myśli przymusowe, krótkotrwałe zmiany nastroju). Napady częściowe mogą również przebiegać z objawami złożonymi, np.w zakresie funkcji spostrzegania-chory słyszy napadowa stale 1 sarną frazę muzyczną lub widzi złożone sceny(dawna nazwa:stany marzeniowedreamy states). W piśmiennictwie epileptologicznym używa się niekiedy na określenie tych stanów błędnej nazwy, napadowe halucynacje". Zjawiska te różnią się od omamów tym, że przebiegają bez sądu realizującego, czyli poczucia rzeczywistości. Nie używa się dzisiaj również nazwy, napady psychcsensoryczne". M. Jarosz nadał im, w celu odróżnienia od halucynacji, nazwę halucynoidów. Napady częściowe z objawami złożonymi mogą początkowo wyrażać się objawami prostymi, a ich złożoność polega na występowaniu zaburzeń świadomości(od samego początku napadu lub w jego przebiegu)i dołączaniu się automatyzmów ruchowych. W nowej klasyfikacji nie używa się terminu, napad psychomotoryczny"(dawna nazwarównoważniki pomroczne). Pod względem psychopatologicznym mamy oczywiście do czynienia z nagłą jakościową zmianą świadomości. Jeżeli chodzi o symptomatykę, to rozróżniamy następujące automatyzmycj 1)pokarmowe(żucie, przełykaniek 2)mimiczne, które mogą wyrażać jakieś stany afektywne, np.strach 3)gestykulacyjne, skierowane ku jednostce lub ku otoczeniu:4)poruszeniowe(lokomocyjne):5)słowne. Ognisko zapoczątkowujące napad częściowy z objawami złożonymi znajduje się przeważnie w płacie skroniowym(układ skroniowa-limbiczny)i stąd w starszym nazewnictwie używano określenia, padaczka skroniowa"Stany padaczkowe. Mianem tym określa się przewlekanie się czasu trwania pojedynczego napadu padaczkowego lub występowanie napadów w krótkich odstępach czasu. Każdy rodzaj napadów może osiągnąć rozmiary stanu padaczkowego. Z punktu widzenia klinicznego i elektroencefalograficznego rozróżnia się stany napadów uogólnionych, jednostronnych i częściowych. Psychiatra styka się najczęściej ze stanem padaczkowym napadów uogólnionych(smws grand-ma(, (IM), stanem typowych napadów absencyjnych(Ówwzem-mai, FM)i stanem napadów częściowych złożonych z automatyzmami(mmezsycWzmztzncar). We wszystkich tych stanach padaczkowych mamy do czynienia z ilościowymi zaburzeniami przytomności lub jakościowymi zaburzeniami iwiadoTOSCl. Ostre zaburzenia psychiczne w padaczkach. Pojęcie, psychozy padaczkowe"ma dzisiaj znaczenie wyłącznie historyczne:było ono zresztą zawsze wieloznaczne. Psychozy u chorych na padaczkę należałoby podzielić według tego samego klucza klasyfikacyjnego, jaki generalnie obowiązuje w nozogrwii psychiatrycznej, a mianowicie na psychozy somatogenne, endogenne i psychogenne. Takie stanowisko zajmują eksperci WHO(por. Słownik terminologiczny-padaczki):według nich nie zaleca się stanowczo terminów "ostra i przewlekła psychzza padaczkowa", lecz proponuje określenie, psychozy u chorych na padaczkę". Terminologia ta bowiem nie przesądza z góry związku patogenetycznego psychozy z padaczką. Udowodnienie związku między psychozą a wystąpieniem napadów padaczkowych nie jest sprawą prostą.

Nie ma np.wątpliwości co do związku przyczynowego z padaczką takich psychoz, jak przed-i ponapadowe zamroczenie czy omćwione w poprzednim podrozdziale stany padaczkowe przebiegające z zaburzeniami przytomności i świadomości(stan psychomotoryczny). Znacznie trudniej udowodnić tę zależność w psychzzach schizofrenicznych, ufektywnych itd. Klasyfikacja psychoz u chorych na padaczkę przedstawia się następuąggl. Psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości(pozostające w zwig-ku czasowym z napadami i bez wyraźnego związku z napadami)-sąg(pomroczne o różnym stopniu zamącania świadomości, stany majaczeniowe. (delirium emlezacam według dawnych autorów). 2. Zespoły z grupy chorób afektywnych(depresyjne, maniakalne). 3. Zespoły schizofreniczne. 4. Inne powikłania psychotyczne:stany o typie psycAcsir residadir pa przebyciu majaczenia lub psychozy unejroidalncj, zespoły paranoiczne(np.zespół pieniaczy), zespoły parafreniczne(typu halucynozy). Wymienione powyżej powikłania psychotyczne padaczki nie wyróżniają si jakąś swoistoicią symptomatolugiczną od psychoz wywołanych innymi przyczynami. Wymagają oczywiście wnikliwego różnicowania. Częstość powikłań psychotycznych u chorych na padaczkę nie jest dokładnie znana. Ocenia się ją cj*k**-*Rokowanie w psychozach u chorych na padaczkę zależy od podłoża padaczki, rozległości i umiejscowienia zmian organicznych w mózgu, postaci oraz częstotliwości napadów padaczkowych. Przewlekle zaburzenia psychiczne w padaczkach. Wśród wielu lekarzy panowało do niedawna przekonanie o nierozłączności napadów padaczkowych oraz, charakteropatii"lub, otępienia padaczkowego". Tymczasem obydwa te terminy zostały we współczesnej nauce o palaczkach uznane za błędne. Wskazywały bowiem bezpodstawnie na napady padaczkowe jako przyczynę zaburzeń funkcji poznawczych i zachowania. Patogeneza zmian nępienno-charakteropatycznych u chorych na padaczkę jeszłożona. Zmiany te zależą przede wszystkim od organicznego uszkodzenia mózgu, wywołującego zarówno padaczkę, jak i przewlekłe objawy psychiatryczne. Rodzaj i nasilenie tych objawów ma przyczynowy związek z rozległością i umiejscowieniem uszkodzenia mćzgu. Tylko u pewnej części chorych, w wyniku częstych napadów toniczna-klinicznych(np.po przebyciu stanu padaczkowego), następowego obrzęku mózgu i wgłębienia podnamiotowego hipokampa, może dojść do, uszkodzeń drgawkowych"mózgu. Niedocenianą rolę w patogenezie objawów ot(piennych i charakteropatycznych u chorych na padaczkę odgrywa też przewlekła toksyczność lekowa, na którą narażeni są zwłaszcza chorzy leczeni więcej niż jednym lekiem(encefalopatia toksyczna polekowa). Niekiedy przyczyną wtćrnych zmian organicznych w mózgu są skutki urazowe związane z upadkami chorych w czasie napadów i ciężkimi obrażeniami czaszkowa-mózgowymi. Częstość występowania zmian ztępiennych u chorych na padaczkę zależy głównie od doboru chorych i metody ich badania. W reprezentatywnych badaniach odsetek przypadków z wyraźniejszymi zmianami otępieniami ocenia się na 5-l 5'%.

współwystępowania innych chorób)i wreszcie od tolerancji leków. Od-. doświadczenia bowiem ostatnich lat wykazywały pierwszeństwo monoterapiiprzed politerapią. ich stosunku do rytmu snu i czuwania. . że 50%pacjentów nie ujawnia odchyleń charakterologicznych. Z punktu widzenia interesu chorego dobiera się lek u najszerszym zakresie działania i wpływający korzystnie na stan psychiczny. stanu ogólnego chorego(np. Bardziej zróżnicowane dane liczbowe odnoszą się do zaburzeń osobowości(charakteru). Leczeniem przyczynowym można objąć tylko niewielki odsetek chorych. O ile nie jest możliwe leczenie przyczynowe. Rokowanie. Leczenie chorych na padaczkę uzależnia się od wielu czynników.przypadków padaczki objawowej. Dzięki postępom diagnostyki i terapii rokowanie u chorych na padaczkę jest pomyślniejsze niż przed kilkudziesięciu łaty. Współistnienie zmian otępiennych i charakteropatycznych obciąża ujemnie zarówno rokowanie społeczne. za wszelką cenę". w nowocześnie pojętej farmakoterapii chorych na padaczkę. do monitorowania stężenia leku we krwi. Istnieją nawet poglądy c korzystnym działaniu. która jest indywidualną cechą każdego pacjenta.wieku chorego. Po włączeniu leku konieczna jest kontrola farmakologiczna. ProOl dobowy leku przeciwpadaczkuwego powinien mieć ścisły związek z rytmiką napadów. Dotyczy ono np. rozładowującym"napadu drgawkowego. które są szczegółowo omawiane w podręcznikach neurologii. oczywiście u niektórych chorych(dotyczy to np. Powinno się bowiem unikać zwalczania napaduw. Leczenie choroby podstawowej powoduje ustąpienie napadów padaczkowych. Główna rola przypada farmakoterapii. jak i medyczne. W miarę możności staramy się ograniczyć do jednego leku przeciwpadaczkowego. Niektórzy autorzy są zdania.osób z długo utrzymującymi się stanami pomrocznymi). Niektórzy epileptolodzy wiążą charakteropatię(zespół zachowania agresywnego)z umiejscowieniem ogniska padaczkowego w płatach skroniowych. kontrolującym wszystkie rodzaje napadów i pozbawionym jakichkolwiek działań ubocznych(niepożądanych). morfologii i częstotliwości napadów. Chorzy ci częściej rezygnują z systematycznego leczenia. Nie dysponujemy jeszcze idealnym lekiem przeciwpadaczkowym. Przed rozpoczęciem leczenia pacjent powinien być poddany kompleksowej ocenie:klinicznej(rozpoznanie różnicowe)i elektroencefalograficznej. W Polsce Grudzińska(1974)rozpoznała charakteropatę u 4%zarejestrowanych na padaczkę. o tyle w każdym przypadku padaczki udaje się dzisiaj zapobiec napadom lub przynajmniej istotnie zmniejszyć ich częstotliwość. m in.W statystykach szpitalnych(szczegćlnie psychiatrycznych)odsetek ten**ww wpscy. Zależy ono od wielu czynników. Leczenie. niekiedy nadużywają alkoholu i mają duże trudności z przystosowaniem do środowiska. W przeważającej liczbie przypadków leczenie sprowadza się do zapobiegania napadom. Szczególną uwagę przywiązuje się.

stany padaczkowe dzielimy na drgawkowe i nie drgawkowe(np. pochodne benzodiazepiny(klonazepam). klonazepami wigabatrynę. kwas walproinowy i jego pochodne. jak i postawa pacjenta. Od samego pzczątku należy podać dostępne leki przeciwpadaczkowe. Jeżeli nie ma tych leków.powiedz kliniczna koreluje na ogół dodatnio z wynikami badań EEG i parametrami'farmakokinetycznymi. Badania stężenia leków we krwi wykazały bowiem. Wskazane są pochodne hydantoiny. z grupy pochodnych pirymidyncwych-primidon. Najgroźniejszy dla życia chorego jest stan padaczkowy drgawkowy. Leczenie stanu padaczkowego. nie zażywa leków w ustalonej przez lekarza dawce lub zalecanym okresie. psychomotorycznych itd).fenytoma. intensywnej opieki medycznej lub oddział psychiatryczny). fenobarbital i klcnazepam. a u dalszych 15-25'%znaczącą poprawę. Jednym z nich jest brak*zdyscyplinowania chorych. Ważnym zadaniem personelu pielęgniarskiego jest dbałość o drożność dróg oddechowych(podtrzymywanie żuchwy. Istotny wpływ na ostateczny wynik leczenia ma zarówna osobowość lekarza. Niepowodzenia lecznicze mzgą mieć różne żrudła. Każdy lekarz. fenobarbital. .stan napadów absencyjnych. Właściwe postępowanie lecznicze daje gwarancję całkowitej kontroli napadów u 50-609 chorych. prymidon. następnie wyrównać zaburzenia elektrolitowe. Jak już wspomniano. Przede wszystkim należy przerwać napady i zapobiec ich nawrotom. lecz przede wszystkim morfologię i częstotliwość. Napady częściowe proste. klonazepam i wigabauyna(Sabril). a przez cały czas zapewniać choremu stalą opiekę lekarska-pielęgniarską. w ramach doraźnych działań ratujących życie. Nlajlepiej podać dożylnie klcnazepam(I-2 mg)lub diazepam(10 mg). można wstrzyknąć domięśniowo 200 mg fenobarbitalu lub paraldehyd w dwóch. aby nie dopuścić dc powikłań. prymidon. którzy nie są dostatecznie kontrolowani. W leczeniu poszczególnych odmian napadów bierze się pud uwagę nie ich miejsc w układzie klasyfikacyjnym. oraz jego rodziny. Każdy chory w sranie padaczkowym powinien znaleźć się w szpitalu(oddział neurologiczny. U chorych z napadami małymi(pemmu()trzeba pamiętać o niebezpieczeństwie uaktywnienia się napadćw dużych(toniczna-klonicznych). Napady drgawkowe uogólnione(duże). Zachodzi wówczas konieczność włączenia drugiego leku. Za najskuteczniejszy lek uważa się od wielu lat karbamazepinę. odchylanie głowy). powinien umieć udzielić pomocy choremu w stanie padaczkowym. a potem kolejno-fennoinę. Za najskuteczniejszą grupę leków uchodzą dzisiaj pochodne kwasu wa(promowego. w dalszej kolejności etosuksymid. aby uniknąć zachłyśnięcia się wymiotami lub wydzieliną. Napady częściowe złożone. Napady uogólnione absencyjne(małe). że'połowa leczonych chorych. Większość epileptologów uważało do niedawna pochodne kwasu barbituranowego za podstawową grupę lekuw w leczeniu tych napadów. np. Chorego układa się w pozycji na bok. Dzisiaj stosuje się je raczej w ostateczności i przez krótki czas. We wszystkich odmianach tych napadów ogniskowych mają zastosowanie(w kolejności zmniejszającej się skuteczności):fenytoina. który by temu zapobiegał. karbamazepina. karbamazepina.

niekiedy zaburzenia psychiczne o charakterze epizodycznych psychoz(dawny termin-. Prostowanie błędnych poglądów jest obowiązkiem wszystkich lekarzy. nie wykazuje żadnych odchyleń w stanie psychicznym i jest zdolna do nauki i pracy. psychzzy padaczkowe'). W niektórych przypadkach padaczce towarzyszą przewlekłe objawy psychoorganiczne.leki neuroleptyczne. Powoduje to działania dyskryminujące wobec dzieci w szkole. Padaczkę utożsamia się często niesłusznie z chorobą psychiczną. U chorych z zaburzeniami zachowania wskazane są leki w rodzaju karbamazepiny. W tym zwięzłym rozdziale staraliśmy się dowieść. kwas walproinowy lub leki z grupy benzodiazepin. że niektóre leki psychotropowe(np. Stany padaczkowe medrgawkowe nie wymagają tak intensywnego działania. staje się przyczyną objawów i dzlegliwości w sferze psychicznej:obniżenia nastroju. Stopień inwalidztwa będzie zależał zarówno od częstotliwości napadów. Pacjenci wykazujący objawy demencji i charakteropatii wymagają nic tylko optymalnego dawkowania leków przeciwpadaczkowych. Poniższe zestawienie zdaje swyczerpywać najważniejsze aspekty psychologiczna-psychiatryczne choroby so-matycznej:chorzba somatyczna. niektóre napady padaczkzwe przebiegają w postaci zjawisk psychopatologicznych. psychofarmaknerapiazaburzeń psychicznych. jak i od nasilenia objawów nępienno-charakteropatycznych. Większość. Szczególnie troskliwej opieki wymagają dzieci i osoby starsze. Postępowanie takie można powtórzyć pu 30 min. jeżeli nie ulało się przerwać napadów. Sprawą wielkiej wagi jest propagowanie w społeczeństwie właściwych postaw wobec tych chorych. 10. takt sytuacja trudna. Nie mniej ważny aspekt psychiatryczny wiąże się z leczeniem padaczek(farmakoterapia napadów. Podsumowanie. Przesadzone są też poglądy o rzekomej dziedziczności padaczki. Charakterystyka problemu. Leczenie psychoz u chorych na padaczkę nie różni się od postępowania przyjętego w psychiatrii. Konieczne jest zatem równoległe stosowanie leków przeciwpadaczkowych w odpowiednio dużej dawce. zapobieganiem zaburzeniom psychicznym(psychzprofilaktyka)i rehabilitacją. bo'Z. ale przede wszystkim postępowania rehabilitacyjnego.stanów napadów absencyj nych).wstrzyknięciach domięśniowych po 5 mg. przeciwdepresyjne)obniżają próg pobudliwości drgawkowej. psychoterapia zaburzeń zachowania). którmogą być podłożem powikłań psychiatrycznych. Przekazywana z rodziców na dzieci skłonnzićdo zachorowania nie oznacza dziedziczenia choroby. Nie jest możliwe wymienienie wszystkich chorób i zaburzeń somatycznych. W stanach napadów częściowych złożonych stosuje się karbamazepinę. ale w dużym stopniu psychiatrycznym. Polskie społeczeństwo stałz się nietolerancyjne. Zaburzenia psychiczne spowodowane chorobą somatyczną. że padaczki były i są nie tylko zagadnieniem neurologicznym. anksjolityki lub małe dawki neuroleptyków. Adam Bilikiewicz. chorych na padaczkę. wobec pracowników w zakładach pracy itp. Niektóre po kilku godzinach mijają samorzutnie(np. poczucia niewydolności i niesprawności. Należy pamiętać. .

zaawansowana choroba nowotworowa)staje się źródłem objawów depresyjnych z myślami o samobójczej śmierci(chory wymaga wówczas szczególnie troskliwej opieki). Przede wszystkim wyłączam zaburzenia otępienne. Bonhoe(Ter wymieniał ograniczoną liczbę chorób somatycznych. przebiegająca zwłaszcza ostro i burzliwie. I tak. bezsenności itd:objawy psychopatologiczne. Z tego samego powodu pomijam również omówione gdzie indziej zaburzenia psychosomatyczne. somatyczna'':przewlekła choroba somatyczna. czyli reaktywnych zaburzeń psychicznych. najczęściej typu neurastenicznego. pzwoduje pzczucie mniejszej wartości. że zarówno choroba somatyczna. gośćcowych. zwłaszcza przebiegająca ze zmianami w ośrodkowym układzie nerwowym. które różnią się istotnie od zaburzeń psychicznych. egzogennego typu reakcji"kryły się wszystkie szkodliwości. uzależnieni od maszyny"(np. Bonhoeffera(lb 68-1948)bytu wprowadzenie pojęcia. prowadzić do egzogennego typu reakcji(obejmującego ilościowe zaburzenia świadomości. kilowych. w tym psychotycznych. opisy dotyczyły psychoz durowych. jak sądził. konykosteroidami. jak i wikłające ją zaburzenia psychiczne są wypadkową wielu czynników biologicznych i psychospołecznych. czyli psychoz endogennych. jakie upłynęły od wprowadzenia przez tego autora pojęcia. np. które mogą. odrębne zagadnienie stanowią powikłania psychiatryczne zastosowanego leczenia choroby podstawowej(antybiotykami.halucynoza. chociaż mogą się zdarzyć inne. Zgodnie z współczesnym spojrzeniem na patogenezę chorób i holistyczne podejście do człowieka zdrowego i chorego. może prowadzić do następstw psychoorganicznych(nępiennych i charakterupatycznychkchoroba somatyczna o niepomyślnym rokowaniu(np. stąd mówi się o stadium neurastenicznym wielu chorób(np. W określeniu. Nie oznacza to jednak. trzeba w tym miejscu przypomnieć.lęku.zakaźnych):choroba somatyczna. zespoły schizeirenoidalne itp. wstrząsające przeżycia".chorzy na padaczkę. psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości oraz zespół Korsakowa). występujących niezależnie od chorób somatycznych. Najczęściej chodzi tutaj o psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości. cheruba psycho. W takim wypadku używa się zkreślenia. egzogenny .:w eriopwogenezie choroby somatycznej mogły odegrać znaczną rolę czynniki psychospołeczne. "reakcję rezygnacyjną':podobny. Organizm ludzki na wiele czynników szkodliwych odpowiada ograniczoną liczbą odczynów chorobowych. mogą poprzedzać wystąpienie choroby somatycznej.przewlekle dializowani. odczuwana bywa jako coś upokarzającego. Ze zrozumiałych względów w rozdziale tym mogę omówić tylko niektóre aspekty psychologiczne chorób somatycznych. Tym zagadnieniem zajmuje się psychoonkologicważny problem psychologiczna-psychiatryczny stanowią chorzy somatycznie. może być. że między poszczególnymi chorobami cielesnymi a psychopatologicznym typem reakcji egzogennej zachodzą swoiste związki. Z perspektywy blisko 90 lat. powikłana jedną z psychoz. pourazowych itd. co Bonhoeffer w swoich pracach wyraźnie podkreślał. pląsawicę. Wielką zasługą niemieckiego psychiatry K. nzsiciele wirusa HIV iuLcj. choć nieco odmienny aspekt wiąże się z chorobami o widocznym kalectwie lub wzbudzającymi w otoczeniu postawy zdrzuctjące(np. Sytuacja ta. egzogennego typu reakcji psychotycznych". będąca żrćdłem przewlekłego stresu. przedstawione w poprzednim rozdziale. mający wszczepiony rozrusznik serca). Wielkim utrudnieniem dla studentów uczących się psychiatrii przed kilkudziesięciu łaty były opisy psychoz w przebiegu różnych chorób. które w sensie fizycznym zakłócały funkcjonowanie organizmu. lekami obniżającymi nadciśnienie itd). Wspomniany autor nie zaliczał tutaj reakcji psychicznych na.

W rozdziale tym nie będę powtarzał opisów poszczególnych zespołów psychopatologicznych. egzogennego typu reakcji psychicznych"zostało przez Bonhoeffera stworzone na podstawie bogatego doświadczenia w zakresie chorób infekcyjnych. Ostre zakażenia. obrzęku śluzowatego. Dotyczy to np. Wskazuje na to zresztą nazwa choroby(źródłosłów pochodzi od. jak i wirusowe.bionicy i tężca. Trzeba także zwrócić uwagę. chorób serca. Duże znaczenie ma też stan ośrodkowego układu nerwowego z okresu przed zachorowaniem. Warto jednak odnotować. przebiegają bardzo często z powikłaniami psychotycznymi. dołączają się bowiem zmiany autoimmunizacyjne. niemal nigdy nie pociągają za sobą nawarstwień psychotycznych. stanów wyniszczenia i niedokrwistości. najczęściej u charakterze enzymatycznym. w których syntezie i wydalaniu do podłoża biorą udział bakterie. Na zakończenie tych ogólnych uwag pragnę podkreślić. ktćre wydaje się właściwsze. Istotna rzla przypada też składnikom pozakomórkowym. I tak rzeczywiście jest w przypadku powikłań psychiatrycznych cherub reagujących na antybiotyki. W stosunku do wielu chorób zakaźnych rozporządzamy jedynie pojedynczymi opisami kazuistycznymi powikłań psychiatrycznych. Przyczyną egzogennych zaburzeń psychicznych są zarówno infekcje bakteryjne. wiemy dzisiaj. iż unikamy dzisiaj określenia "zaburzenia psychiczne objawowe". . Zaburzenia psychiczne w przebiegu chorób zakaźnych wzbudzały cd dawna zainteresowanie psychiatrów. odurzenia'). jak dur brzuszny i osutkzwy. Badania nad nimi były spełnieniem dążenia do ustalenia etiologii psychoz. Inne zakażenie natomiast. Liczba zatruć wykazuje we wszystkich cywilizzwanych krajach tendencję zwyżkową. choroby Basedowa. niektżre zakażenia. że pojęcie. w przebiegu których mogą wystąpić powikłania psychopatologiczne. Powikłanie psychiatryczne nie jest bowiem swoistym objawem czy zespołem pojawiającym się w przebiegu choroby somatycznej. policytemii. Działanie wirusów jest bardziej złożone. jeżeli zaistnieją szczególne warunki patogenetyczne.typ reakcji". Dalsze badania nad. Zatrucia. że każda choroba somatyczna może doprowadzić do powikłań psychotycznych. Ostre powikłania psychotyczne występują częściej u osób z cechami encefalopatii. Rozpoznanie etiologiczne daje bowiem zawsze większą nadzieję na zastosowanie leczenia przyczynzwego. cukrzycy. Zaburzenia psychiczne są następstwem uszkadzającego wpływu różnych substancji toksycznych na ośrodkowy układ nerwowy. choroby Addisona i chorób przewodu pokarmowego. Rola niektórych czynników etiopatogenetycznych somatogennychzaburzeń psychicznych. egzogennym typem reakcji"poszerzały listę chorób somatycznych o kolejne jednostki chorobowe. ale również medycyngy. że obok bezpośredniego oddziaływania czynników infekcyjnych na oaLn" ważną tulę patogenetyczną odgrywają zaburzenia termoregulacji(nadcieplność). nawet ciężkie. Niemieckojęzyczni psychiatrzy używają natomiast określenia "zaburzenia psychiczne towarzyszące chorobom somatycznym"(psychische Begleiterscheinungenkórperlicher Krankheiten). wpływ lekćw bakteriobójczych i bakteriostatycznych. mocznicy i rzucawki porodowej. w tym psychi aurii. Chociaż każda choroba infekcyjna może stanowić podłoże psychozy. zaburzenia przemiany wodna-elektrolitowej. W związku z narastaniem skażenia środowiska problematyka ta w coraz większym stopniu staje się nie tylko obszarem zainteresowań ekologii. Z zakażeń bakteryjnych szkodliwie na układ nerwowy działają egzo-i endotoksyny. tężyczki.

w wadach serca itd. triortokrezylofosforanem(oleje techniczne).metoklopramid)i inne stosowane w zaburzeniach przewodu pokarmowego(np. alfa-metylodopa. talem(środki grzyba-i gryzoniobójcze). a także zatrucia w następstwie skutkćw interakcji tych środków i lekuw. bądź świadomości(ilościowe i jakościowe). tlenkiem węgla. Na temat związku przyczynowego między działaniem leków w chorobach somatycznych a zaburzeniami psychicznymi należy wypowiadać się jednak bardzo ostrożnie. np. pilotów lotniczych nie używających aparatćw tlenowych. Wśród zatruć przypadkowych i samobójczych wymienia się zatrucia:alkoholem metylowym. Ostre stany niedotlenienia ujawniają się błyskawicznie w postaci utraty przytomności. w stanach niedostateczności krążenia mózgowego. mogą nie wywoływać początkowo objawów chorobowych. klonidyna. Niektóre trucizny wchłaniane w niewielkich dawkach. Niedobór tlenu. ołowiem. Jakkolwiek mechanizm działania różnych leków jest odmienny. po(śpiączka)lub zaburzenia jakościowe świadomości. Właściwości kumulacyjne mają np. czteroety(kiem ołowiu. są:1)jednostronne odżywianie się będące wynikiem narzucanych rygorów dietetycznych:2)zaburzenia wchłaniania z przewodu pokarmowego:3)niemożność wykorzystania witamin.cymetdyna). chlorkiem winylu. dwusiarczkiem węgla. zdaniem Wąsika(19883. Z przewlekłymi stanami niedoboru tlenu mamy do czynienia w niewydolności krążenia prawokomorowej. w chorobach wątroby:4)zaburzenia flory bakteryjnej biorącej udział w syntezie niekrurych witamin np. można wyodrębnić następujące zespoły:1)ostre i przewlekłe zatrucia wypadkowe:2)ostre i przewlekłe zatrucia wskutek narażenia zawodowego:3)uszkodzenia układu nerwowego w wyniku ubocznego działania niektórych leków:4)szkodliwe działanie alkoholu i innych używek oraz środków uzależniających. leki przeciwwymiotne(np. np. w okresie karmienia .w trakcie stosowania antybiotyków doustnie:5)wzrost zapotrzebowania na witaminy. w których następuje zatrucie. W okresie poprzedzającym wystąpienie objawów zatrucia możemy mieć do czynienia ze skargami typu neurastenicznego. W ich patogenezie współdziałają zwykle różne czynniki. benzyną. kolejno wchłanianych dawek. wskutek sumowania się małych. powikłania psychiatryczne mają charakter bądź zaburzeń nastroju(przeważnie depresja). Odgrywają w patogenezie wielu zaburzeń psychicznych istotną rolę. leki betaadrenolityczne)mające działanie depresjogenne.w czasie wykonywania ciężkiej pracy fizycznej. leki steroidowe.Biorąc pod uwagę okoliczności. mniejszych od ich. w ciąży. Niedobory witamin. przeciwprątkowe. występują objawy zatrucia. Powodują one lżejszego stopnia zaburzenia przytomności(senność. Tutaj chciałbym wspomnieć o lekach stosowanych w chorobach somatycznych. Działanie leków. Łagodniejsze i dłużej trwające srany niedoboru tlenu dotyczą np. czteroetylek ołowiu i wiele innych.alpinistów. Dopiero po przekroczeniu tego progu. które też nie są oczywiście swoiste. którymi. Ogólnie trzeba stwierdzić. W krajach rozwiniętych jest on zwykle wtórny dc pierwotnych przyczyn. progu toksycznego. rtęcią. rozkurczowe o działaniu chulinolitycznym. Wśród zatruć wskutek narażenia zawodowego można wymienić zatrucia:manganem. Udowodniony jest ujemny wpływ niektórych leków na czynność układu nerwowego. których działanie może być szkodliwe na układ nerwowy i wywoływać powikłania psychiatryczne. chlorowanymi węglowodorami aromatycznymi i związkami fosforoorganicznymi(insekrocydy). siarkowodorem itd.związki kadmu. Można tutaj wymienić:leki hipotensyjne(rezerpina. że zaburzenia psychiczne nie są swoiste dla rodzaju trucizny. O ubocznym działaniu i pzwikłaniach po lekach psychotropowych mowa jest w innej części podręcznika. benzenem.

wykazują osoby z niedoborem witaminy 8. (ryboflawiny). Niedobór kwasu foliowego spotyka się u chorych długotrwale hospitalizowanych w szpitalach psychiatrycznych. upośledzeniem czucia i osłabieniem lub zniesieniem odruchów głębokich. obserwuje się spowolnienie psychoruchowe. wywz(uje zaburzenia w sferze psychicznej. N i e dobór w i 1 a m i ny B Oiaminy)w następstwie upośledzenia wchłaniania i jednostronnego odżywiania się spotyka się w przewlekłych fazach uzależnienia alkoholowego. utratę łaknienia i objawy neurasteniczne. U osób uzależnionych od alkoholu spotyka się również ni edobór witaminy 8. Większe zróżnicowanie zaburzeń psychicznych można stwierdzić w następstwie awitaminozy lub hipowitaminozy BQ-od objawów neurastenicznych z męczliwzścią i sennością dz zespołów psychotycznych o charakterze urojeniowymi otępienia. Do zespołu witamin grupy B należy również kwas foliowy. Psychopatologicznym wyrazem jej braku jest obniżenie nastroju. nadwrażliwość zmysłową oraz bezsenność. męczliwość. (piryloksyny). Poza zaburzeniami psychicznymi w hipowitaminozie B stwierdzaj się objawy zapalenia wielonerwowegoz parestezjami. u których zanik łaknienia doprowadził do zmniejszenia ilości spożywanych pokarmów i ich ważnych skladnikuw. z dużym pobudzeniem ruchowym i agresywnością. . Częste są objawy neurologiczne i zaburzenia psychiczne. wykazują dużą różnorodność-od objawów neurastenicznych do stanów psychotycznych z zaburzeniami świadomości w cięższych przypadkach awitaminozy. nie wywołuje zaburzeń psychicznych. Zaburzenia psychiczne. a więc mało swoiste objawy w stanie psychicznym. jeśli występują. W miarę narastania objawów neurologicznych(poił neuropatia)pogarsza się stan psychiczny chorych. ale nie tylko.kurzą ślepotą i zaburzeniami dermatologicznymi. Dotyczy to również osób w podesz(ym wieku z objawami otępienngymi. płaczliwość. Chorzy uskarżają się na osłabienie. Również przedawkowanie witaminy 1. objawiający się tzw. Awitaminoza B u alkoholików. Niedobór witaminy O(kwas askorbinowy)w krajach cywilizowanych należy do rzadkości. Podobne. może doprowadzić do encefalopatii krwotocznej mózgu i psychozy Korsakowa. Następstwa psychopatologiczne hipowitaminozy są mało swoiste i przypominają zespół neurasteniczny:osłabienie. trudności w skupieniu uwagi. pacjentów z długimi fazami depresyjnymi. W różnicowaniu awitaminozy PP trzeba brać pod uwagę toczeń rumieniowaty. Dotyczy to również chorych na padaczkę. Mogą wystąpić stany psychotyczne z jakościowymi zaburzeniami świadomości(stany pomroczne). o tyle jej przedawkowanie powoduje nadmierną pobudliwość emocjonalną. senność i spowolnienie psychoruchowe. O ile n te dobór w i tam i ny A. Niedobór tej witaminy powoduje objawy pelagry. leczonych pochodnymi hydantoiny. z którym spotykamy się zazwyczaj u dzieci.niemowlęcia itd. które w początkowych okresach przybierają charakter objawów neurastenicznych. Jego niedobór jest zwykle wynikiem niedostatecznej podaży i zaburzeń wchłaniania. H i po w i tam i no za powstała w następstwie jednostronnego żywienia może wystąpić u niektórych chorych na schizofrenię. Do witamin grupy B zalicza się witaminę PP(amid kwasu nikotynowego). o czym będzie jeszcze mowa w tym rozdziale.

Dopływ bodźców do układu nerwowego jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. ale również o działanie przewlekłego stresu. Polegają one przede wszystkim na ilościowych i jakościowych zaburzeniach świadomości. Fakt ten powinien być uwzględniany w szerszym zakresie przez personel szpitali. pobudzenie psychoruchowe. zubożenie zainteresowań. Przewlekłe stany niedożywienia mogą prowadzić do następstw otępiennych i charakteropatycznych.więźniów gułagów i obozów koncentracyjnych. pu okresie paradoksalnego pobudzenia i agresji. ale również do jakościowych zaburzeń świadomości. wody. Może także być przyczyną reakcji psychotycznych. ma niebagatelny wpływ na stan psychiczny. Może tu chodzić o porażenie piorunem lub prądem z sied. tłuszczów. Nlastępsrwa psychopatologiczne polegają na objawach neurastenicznych z silnym komponentem wegetatywnym. a także znane z obserwacji klinicznych fakty przyczyniły się do poznania mechanizmu patogennego deprywacji zmysłowej. Prąd elektryczny. np. Dotyczyło to np. majaczenie głodowe". Walce z bolem i różnym aspektom psychologiczna-psychiatrycznym tej przykrej dolegliwości poświęca się w piśmiennictwie światowym ostatnich lat wiele uwagi. Stosuje się ją w psychiatrii jako lek psychostymulujący. Deprywacja sensoryczna. płaczliwość. U chorych okulistycznych operowanych z powodu zaćmy obserwuje się niekiedy halucynozę wzrokową z dużym lękiem i niepokojem ruchowym. Ból. ale również na układ nerwowy i stan psychiczny osób szczególnie narażonych(robotnicy). Chodzi zarówno o niedobór ważnych dla życia składników pożywienia.. zwłaszcza przewlekły. soli mineralnych. węglowodanów. występują jakościowe zaburzenia świadomości. . Ich patogeneza jest złożona. powtarzające się poniżanie i upokarzanie ludzi prowadziło do stanów astenicznych i reakcji rezygnacyjnych. Zagrożenie życia. Głodzenie i wyniszczenie bywa często przyczyną zaburzeń psychicznych. Dolegliwość ta wpływa wyraźnie na zachowanie człowieka. obniżenie nastroju. który ma obowiązek przeciwdziałania deprywacji sensorycznej u chorych przewlekle unieruchomionych w łóżkach. a więc białek. Hałas i wibracje w krajach uprzemysłowionych to niedoceniany czynnik wpływający szkodliwie nie tylko na układ kostna-stawowy i narząd słuchu. Powoduje rozdrażnienie. Znane z psychzfizjologii doświadczalnej spostrzeżenia nad zachowaniem się osób przebywających w komorach deprywacyjnych. Awitaminoza witaminy K może prowadzić do skazy krwotocznej z objawami ze strony układu nerwowego i powikłaniami psychiatrycznymi. witamin. stały lęk. które w gwarze więźniów określano terminem. Przegrzanie i przechłodzenie organizmu doprowadza najczęściej du zaburzeń przytomności aż do śpiączki. muzo(manienie". U osób odratowanych należy się liczyć z objawami encefalopatii i następowymizaburzeniami psychicznymi(zespoły otępienne i charakteropatyczne). W miarę pogłębiania się deficytu kalorycznego u osób głodujących. Ze skraj ną kacheksj ą mamy też dc czynienia w krajach trzeciego świata(kraje Afryki i Azji). Zanik popędu samozachowawczego i utrata wiary w przetrwanie były zjawiskiem groźnym i odbierały więźniowi szanse przeżycia w tych nieludzkich warunkach.Nie są znane zaburzenia psychiczne w następstwie n i edoboru w itam iny E. Z silnym przewlekłym bolem spotykamy się zwłaszcza w chorobach nowotworowych.

Powoduje zakłćcenia w metabolizmie białkowym i układach enzymatycznych.w następstwie niewydolności krążenia. nie ma udowodnionego działania szkodliwego na ukłanerwowy. a tym samym na stan psychiczny.po operacjach gruczołu tarczowego. W następstwie zarówno ostrego. jak i przewlekłego niedotlenienia w korze płatów czołowych stwierdza się zmiany neurohisropwolugiczne. Przez kilka godzin. jak i przewlekłe choroby narządu krążenia można sprowadzić do omówionego już w tym rozdziale niedoboru tlenu. Promieniowanie jonizujące wywołuje zaburzenia neurasteniczne. Porażenie prądem może być też przyczyną odczynów nerwicowych z uporczywymi bolami głowy. wpływ leków stosowanych po operacji(antybiotyki. obniżeniem nastroju i objaw wegetatywnymi. wiek pacjenta i jego osobowość. zaburza przepuszczalność naczyń krwionośnych i błon komórkowych. ale też w pozostałych okolicach mózgu. że operacja-jako sytuacja trudna może być źródłem zaburzeń reaktywnych typu nerwicowego. . do których można jeszcze dodać:zaburzenia rytmów biologicznych. nadnerczy.zabiegi na otwartym sercu). hematologiczne i wiele innych. Może on towarzyszyć nawet niewielkim zaburzeniom rytmu serca.psychoz pooperacyjnych. Promieniowanie elektromagnetyczne o wysokiej częstotliwości. zmian nowotworowych in Istotna jest też rozległość zabiegu i uszkodzenia tkanek. cytostatyczne. nagłej otrucie przytomności chory może przez pewien czas wykazywać objaw stanu pomrocznego. obniżonym pojmowaniem. niepokojem. Choroby narządów wewnętrznych. deprywację snu. a nawet kilka dni mogą si utrzymywać po narkozie zaburzenia świadomości jakościowe z dezorientacją skłonnością do halucynacji. zmiany warunków meteorologicznych. zjawiska immunopatologiczne. ale może być przyczyną(subiektywną)dolegliwości neurastenicznych. Może tutaj chodzić o różne związki patogenetyczne. Przede wszystkim trzeba uwzględnić wpływ znieczulenia ogólnego. Choroby narządu krążenia. generowąiieprzez różne urządzenia. Niemałe znaczenie mają tutaj zmiany w układzie nerwowym występujące przed operacją. nie są bynajmniej jednolitą grupą zaburzeń psychicznych. Powyższe zestawienie czynników patogenetycznych nie wyczerpuje oczywiście listy możliwych przyczyn reakcji egzogennych. podczas gdy zmian tych może nie być nie tylko w innych narządach. Z tego względu zarówno ostre. Głębsze zaburzenia psychiczne mogą wywoływać operacje z długotrwałym znieczuleniem połączonym z krążeniem pozaustrojowym(np. Trzeba też pamiętać. a w bardziej zaawansowanych stadiach objawy psychotyczne(jakościowe zaburzenia świadomości). wątroby). leki immunosupresyjne. Zabiegi chirurgiczne mogą prowadzić dc tzw.Następstwa takiego wypadku są podobne do skutków urazu mechanicznego. hormonalne).. Promieniowanie jonizujące ma natomiast wyraźnie szkodliwy wpływ mośrodkowy układ nerwowy. rodzaj narządu ogólnoustrojowe skutki metaboliczne zaibiegu(np. które. Ma to określone konsekwencje psychiatryczne. Pierwszym objawem jest lęk. trzustki. np. Najwrażliwsza z wszystkich tkanek ustroju na niedobżr tlenu jest tkanka nerwowa. Stany te mijają bez śladu. powikłania pooperacyjne o typie zakażeń i zakłóceń przemiany wodna-elektrolitowej. Nieprawidłowa praca serca odbija się natychmiast na funkcji mózgu.

wrażeniu ogólnego rozbicia. bradyfrenii.zaburzeń i chorób psychosomatycznych. są niebezpieczne. jaką serce pełni w wyobraźni każdego człowieka. złe samopoczucie.amemia. w zapaleniu mięśnia serczwego. Wiemy. jak ważną rolę pełni przede wszystkim wątroba. nastroju depresyjnego itd. a następnie psychoorganicznymi. a w przewlekłych stadiach rozwija się encefalopatia wątrobowa ze stanami pomrocznymi. np. Tutaj spotykamy zespoły depresyjna-urojeniowe. Z jednej strony czynniki emocjonalne odbijają się na pracy przewodu pokarmowego. W okresie żółtaczkowym pojawiają się niekiedy objawy depresyjne.dolegliwości hipochondrycznych. W stanie psychicznym przejawia się to zmianami nępiennymii charakteropatycznymi. gdyż obciążają nadmiernie układ krążenia. Poważnych problemuw epidemiologicznych przysparzają chorzy z wirusowym zapaleniem wątroby.cardiacarrest). W stadium zejiciowymwystępują ilościowe zaburzenia przytomności(wzpcr. Każda nieprawidłowość w funkcjonowaniu wątroby odbija się natychmiast na czynności układu nerwowego i stanie psychicznym. 14-Psychiatria.panie disorler-uważane przez psychiatrów amerykańskich za odrębną jednostkę nozologiczną). prowadzi Iz zaburzeń metabolicznych w mózgu i en c e fa I o p at i i. drażliwość i bezsennośpowodują. w wadach zastawkowych. Polegają one na złym samopoczuciu. Na tle zaburzeń krążenia dochodzi czasem dz psychoz. w mętna pezÓrb(dusznica bolesna). . W okresie zwiastunów spotyka się częste objawy neurasteniczne. Wie o tym każdy człowiek. Tutaj chcę natomiast zwrócić uwagę na zaburzenia psychiczne. W ostrych stanach zapalnych trzustki spotyka się zespoły majaczeniowe i majaczeniowazamroczeniowe. Kto przed ważnym egzaminem nie odczuwał różnych dolegliwości z nudnościami. zaburzeniach potencji itp. zespoły onejroidalne. najczęściej typu majaczeniowego. Zejściem niektćrych przypadkćw wirusowego zapalenia wątroby jest marskość wątroby. których przyczyna tkwi w cherubach układu trawiennego. Nieokreślone dolegliwości bólowe. drażliwości. wymiotami i biegunką włącznie? Przewlekle działające czynniki psychospołeczne prowadzą z drugiej strony Je tzw.(np. ale może też przybierać inne postacie. ang. choć rzadkie. comu). Choroby trzustki. które na wiele tygodni wyprzedzają objawy somatyczne. u osób z sercem płucnym. Zarówno ostre niedotlenienie xu n. Metabolizacjaluźnych substancji jest bowiem warunkiem utrzymania homeostazy.w następstwie zatrzymania akcji serca. zwłaszcza przewlekłe stany zapalne narządu bywają w pierwszym okresie błędnie diagnozowane jako nerwica hipochondryczną. Lęk jest nieodłącznym objawem towarzyszącym duszności. Psychozy z pobudzeniem ruchowym. osłabieniu. ang. np. Obserwuje się to u chorych po zawale mięśnia sercowego. jak i długotrwałe niedotlenienie u chorych z przewlekłymi chorobami układu krążenia. Choroby układu trawiennego. Ostra niewydolność wątroby wywz(uje ilościowe zaburzenia przytomności(śpiączka wątrobowa)i psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości:majaczenie. że lekarz ogólny kieruje pacjenta do psychiatry. męczliwości. splątanie. Przybiera on charakter lęku przed śmiercią. U osób z zespołem wypadania zastawki dwudzielnej stwierdza się częściej niż u osób zdrowych objawy lęku napadowego(napady paniki. Istnieją ścisłe związki między stanem psychicznym a funkcją układu trawiennego.Wynika to z roli.

paranoidalny i mieszane. W ciężkich przypadkach tyreoroksykozy(choroba Basedowa)opisywano zespoły psychotyczne:majaczeniowy. która pozostaje w związku z gruczolakiem lub zatruciem para(hormonem. Bleulera(1954)i jego szkoły wzrosło zainteresowanie tzw. Autor wprowadził pojęcie zespołu psychoendokrynnego(albo psychoendokrynopatycznego). W ciężkich postaciach choroby mogą występować depresyjne zmiany nastroju. skrócony sen). psychozy majaczeniowe. splątamowy. wyrażającymi się chwiejnością emocjonalną. W gruczolaku trzustki występują napady hipoglikemii poprzedzane dolegliwościami hipochondrycznymi. Nliektórzy autorzy chorobę tę zaliczają do zaburzeń psychosomatycznych. Zniszczenie lub ciężkie uszkodzenie tarczycy w czasie życia płodowego lub we wczesnych latach dziecięcych prowadzi do matołectwa i upośledzenia umysłowego. wzmożoną pobudliwością. gadatliwość. stępienie życia emocjonalnego. osłabienie iidz i zaburzenia potencji u mężczyzn. porywczością. W eriupatogenezie cukrzycy odgrywają rolę nie tylko czynniki genetyczne. jak i w fazie rozwiniętej choroby. organiczne halucynozy. Na ogół u pacjentów z cukrzycą nie stwierdza się zaburzeń psychicznych. a następnie przymgleniem świadomości. O rozpoznaniu nuzclogicznymdecydują oczywiście badania stanu cielesnego i wyniki badań hormonalnych łącznie ze scyntygrafią. Z powikłań psychiatrycznych należy wymienić zespoły paranoidalne. Już z powyższych uwag dotyczących trzustki wynika. Zaburzenia czynności gruczołów przytarczycznych. spowolnienie psychoruchowe. Powikłania psychotyczne mają zwykle pewne zabarwienie maniakalne(podwyższony nastrój. nadwrażliwością na hałasy i innymi objawami przypzminającymihipersteniczną odmianę nerwicy neurastenicznej. Różneendokrynopatiemogą powodować zbliżone obrazy psychopatologiczne. . napędu oraz elementarnych popędów. Jest to odmiana zespołu psychonganicznego bez wyraźniejszych zaburzeń sfery intelektualnej. wewnętrznym niepokojem. dorosłych niedoczynność tarczycy zbyt późno rozpoznana lub źle leczona prowadzi szybko do zespołu otępiennego. bezsennością. a inne u dorosłych. które w rozwiniętej hipoglikemii może przejść w stan majaczenia. Matołectwo endemiczne występuje w okolicach górzystych i wzdłuż przebiegu rzek:łączy się z niedoborem jodu w pokarmach.Odrębne zagadnienie stanowią zaburzenia wewnątrzwydzielniczej części trzustki. U dzieci i młodzieży przewlekła choroba może być przyczyną homilupatycznych zaburzeń osobowości. Choroby układu wewnątrzwydzielniczego.psychiatrią endokrynologiczną. Niedoczynność tarczycy powoduje inne następstwa psychiatryczne u dzieci. Dzięki badaniom M. Trzeba jednak dodać. akrównież psychospołeczne. że zaburzenia psychiczne nie są swoiste dla podłoża endukrynopatycznego i to zarówno w okresie początkowym. Chorych cechuje znaczna apatia. trudnościami w skupianiu uwagi. Nadczynność tarczycy może przebiegać z objawami nieruwnuwagi życia afektywnego. Poniżej podaję krutką charakterystykę najczęściej spotykanych zaburzeń wewnątrzwydzielniczych. że czynność wydzielnicza niektórych gruczołuw ma duży wpływ na stan psychiczny człowieka. Stosun*kawo rzadkim schorzeniem jest nadczynność przytarczyc. a nawet śpiączki. dąs hirnlokale Psychosyndrom według określenia Bleulera). Ten sam obraz psychopatologiczny stwierdza się u chorych z uszkodzeniami ograniczonymi do określonych struktur(zespół miejscowego uszkodzenia mózgu. na który składają się trzy grupy objawów:zaburzenia nastroju. katatoniczny.

obcy mżenie napędu psychoruchowego. Należy też wspomnieć o guzie chromochłonnym nadnerczy(yzzcmmwwcmw). Zdarzają się też powikłania psychotyczne o charakterze zespołów paranoidalnych i stany depresyjne przypominające obrazem klinicznym depresję endogenną.Wśród powikłań psychiatrycznych spotyka się zespoły zaburzeń świadomości. bóle. Nadmierne wydzielanie androgenów nadnerczowych prowadzi. Poza typowymi objawami somatycznymi(twarz księżycowata. osteoporoza. W cięższych postaciach choroby widywano zespoły depresyjne. stan ten może przejść w amencję zapowiadającą zejście*śmiertelne albo w osłupienie kataleptyczne. dużą męczliwość. Towarzyszące tym zmianom zjawiska psychopatologiczne mogą mieć charakter zaburzeń osobowości. Objawy narastają zwykle w ciągu wielu lat. z zanikiem napędu życiowego i zobojętnieniem podbarwionym depresyjnie. niekiedy rozpoznaje się jadłowstręt psychopodobny(anoreaiamentulis s. U chorych z pierwszą postacią górują objawy neurasteniczna-hipochondryczne niepokój. przedwczesnego dojrzewania płciowego u chłopców i wirylizacji u dojrzewających dziewcząt. zanik popędu płciowego. zwężeniem pola świadomości połączonym z lękiem i pobudzeniem psychoruchowym. Zaburzenia czynności nadnerczy mogą się przejawiać w pustaci nadczynności kory nadnerczy. głowy. drażliwość i wybuchowość. wzrost stężenia glukozy we krwi. zespzly zaburzeń świadomości. Zaburzenia'te bywają przyczyną omyłek diagnostycznych. się poza osłabieniem fizycznym.nervosu\. zachzwań nerwicowych lub psychoz somatogennych(zespoły zaburzeń świadomości). niekiedy ilościowe. na wzmożoną potrzebę snu. potliwość. do:wrodzonego rzekomego obojnactwa u dziewcząt. w zależności od okresu wystąpienia objawów choroby. W chorobie Addisona(czyli pierwotnej niewydolności kory nadnerczy)widuje. Niedoczynność przysadki mózgowej(zespół Glińskiegc i Simmondsa)przebiega ze znamiennymi zaburzeniami łaknienia. zespołu wzmożonego wydzielania androgenów(zespół nadnerczowo-płciowy)i niedoczynności kory nadnerczy(choroba Addisona). senność i przeczulenie. Zmniejszona aktywnzść hormonalna przytarczyc przejawia się tężyczką(rewma). na dużą wrażliwość na zimno. rozstępy na skórze podbrzusza i ud. cukromocz. Przyczyną zespołu Cushinga jest najczęściej gruczolak lub rak kory nadnerczy. zaburzenia napędu psychoruchowego(obniżenie lub rzadziej podwyższenie). u kobiet cechy wirylizacji)stwierdza się zmiany w stanie psychicznym:chwiejność uczuciową. I/-oksykonykosteroidów(zespół Cushinga). Choroba Addisona jest bezwzględnym przeciw-gwskazaniem do leczenia neuroleptykami ze . Chorzy uskarżają się na szybką męczliwoić. której wyrazem jest wzmożone wydzielanie kortyzonu. a także ich uszkodzenie w trakcie operacji tarczycy. a taki przewlekle psychozy urojeniuwe. Ciężkie przypadki*tężyczki mogą przejawiać się drgawkami padaczkowymi. hydrokortyzonu i I I-. i jakościowe zaburzenia świadomości. Wyodrębnia się dwie postacie kliniczne guza:ze stałym lub napadowym wydzielaniem amin katechclowych. przebiegającym z nadciśnieniem tętniczym. reaktywne zaburzenia nastroju(depresja psychogenna u kobiet w związku z wyglądem zewnętrznym). nastrój przygnębiony. wrażenie podwyższonej temperatury. Przyczynami są choroby zapalne i zwyrodnieniowe gruczołów przytarczycznych. nadciśnienie krwi. Rozpoznanie idzie początkowo w kierunku depresji. nudności i drżenie rąk. kołatanie serca. Jeżeli nie udzieli się choremu szybkiej pomocy. Zespół nadnerczowo-płciowy może mieć charakter pierwotny i wtórny. W pustaci napadowej nagłym zwyżkowym ciśnieniom krwi towarzyszy silny lęk oraz niepokój ruchowy.

że stanowią one. w którym ośrodkowy układ nerwowy nie wykazuje przeważnie najmniejszych zmian wstecznych. zatrucie lub wyzwolenie się endogennego procesu psychotycznego(schizofrenia.względu na ryzyko zapuści i dużych. *zaburzeń psychicznych. nieślubna i nie chciana ciąża itp. Jeżeli w którymś z tych okresów zdarzy się psychoza. chociaż nie należy jej przeceniać. porodowych. Prawdą jest natomiast. a po drugie musiały zaistnieć jeszcze dodatkowe sytuacje eticpatogenetyczne odpowiedzialne za wystąpienie psychozy. Tzw. Wystarczy wskazać na fakt. muszą w grę wchodzić jeszcze inne czynniki etiologiczne endoiegzogenne. W związku z tym wszelkie zakłócenia równowagi stanu emocjonalne-popędowego należ rozpatrywać w szerokim kontekście biologiczna-psychospołecznym. chwiejność uczuciowa ze skłonnością do płaczu i drażliwości. Funkcje rozrodcze kobiety pozostają w życiowym związku z czynnościami psychicznymi i stają się źródłem stanów nierównowagi emocjonalnej. a niekiedy psychotycznych. Świadomość. jak każda biologiczna sytuacja kryzysowa. choroba afektywna). psychozy inwolucyjne". lęk i uczucie wewnętrznego napięcia. psychozy klimakteryczne". złożona. Przede wszystkim należy podkreślić. Byłby to zresztą pogląd redukcjenistyczny. dyspozycję dc występowania zaburzeń nerwicowych. Nie istnieje pojęcie psychozy menstruacyjnej". Nie ma psychoz ciążowych. a więc zakończenie życia płciowego. ale poza procesem fizjologicznym. spadków ciśnienia krwi. To samo można odnieść do takich stanów fizjologicznych. jak obniżenie nastroju typu depresyjnego lub dysforycznego. Miesiączka jako taka nie staje się natomiast nigdy podłożem psychoz. np. Wokół zaburzeń psychicznych związanych z przekwitaniem(inwolucja i meno-pauza)narosło wiele nieporozumień. występujące w okresie pzkwitania i przekwitania. laktacja itd. wrażenie ciągłego zmęczenia. Ale i tutaj nie zachodzi związek między ustaniem czynności płciowych a pojawieniem się zmian zwyrodnieniowych w tu n. zakończenie działalności zawodowej. że u 30%kobiet występuje tzw. u kobiet przypada zwykle na okres. Nie można zwłaszcza niedoceniać wpływu czynników psychologicznych i spzłecznych. pustka egzystencjalna-to czynniki niekiedy ważniejsze zd samych wpływów hormonalnych.przełomy hormonalne. same przez się nie prowadzą do. Inwolucja hormonalna. Zupełne bezpodstawne jest również utożsamianie przekwitania z okresem przedstarczym. że nie istnieją ani. połogowych i laktacyjnych. Te właśnie czynniki w połączeniu z niedojrzałością emocjonalną bywają przyczyną .. ani. połóg. Roi a gro czzłów płc i owych w patogenezie zaburzeń psychicznych jest. Składają się nań takie objawy. poród. W okresie inwolucji zarówno u kobiet. zaburzenia snu. to po pierwsze trzeba określić jej charakter. jak i u mężczyzn występują stosunkowo częste stan depresyjne i psychozy urojemowc. jakim jest przekwitanie. jak ciąża. Trzeba reż uwzględnić wpływ czynników psychospołecznych:lęk przed porodem. że życie płciowe się kończy. Okmpokwitania i występujące w tym czasie przeobrażenia fizjologiczne zbiegają się zwykle z różnymi oddziaływaniami środowiskowe-wychowawczymi. Inaczej u mężczyzn. Tzw.zespćł napięcia przedni i e s i ączkowego.infekcja. bóle głzwy i inne dolegliwości hipochondryczne.cimacrznwm wrwc przypada rzeczywiście na okres przedstarczy.

U chorych tych widuje się różnorodne zaburzenhpsychiczne. U dorosłych mężczyzn. kwalifikowaniem ich do dializy wykazywali cechy przewlekłej choroby somatycz-. chociaż poza samym porodem występują u tych kobiet jeszcze inne przyczyny przygnębienia. rokowania itdcj. Toczeń rumieniowaty układowy(jazie ermiemuwsar). że pod koniec tego. Choroby układu krwiotwórczego. się cyklicznie w odstępach kilkudniowych. 4'horoby nowotworowe są często przyczyną zaburzeń psychicznych. obserwuje się obniżenie nastroju. bywają podłożem ostrych i przewlekłych powikłań psychiatrycznych. W patogenezie tych zaburzeń trzeba również uwzględnić wpływ leków. Słabnie napęd psychoruchowy. Przewlekła niewydolność nerek powoduje konieczność regularnego i wieloleąniego stosowania dializ. utrzymujący się przewlekle. pojawia się szybka męczliwość. leki przeciwnowotworowe i przy ciwbólowe mogą wywierać toksyczny wpływ na c u nJ:6)ból. ale układają się w zespół psychoendokrynny zależny od zaburzeń wewnątrzwydzielniczych. U chorych tych zachodzi konieczność zastosowania leków przeciwdepresyjnych. Pod względem psychiatrycznym mogą się pojawić różne zespoły psychopatologiczne. Zaburzenia psychiczne o różnym obrazie klinicznym(zespoły zaburzeń świadomości)występują też w innych chorobach krwi. cz powoduje. zwłaszcza konykosreroidów. niekiedy bardzo silny. chociaż może być powodem zmniejszenia popędu płciowego. Objawy te są nie tylko wynikiem sytuacji psychologicznej. Ich patogeneza jest złożona.. czynnikiem zakaźnagorączkowym. 4)stopień intoksykacji ustroju:5)rodzaj stosowanego leczenia(radioterapia. należący do kolagenoz. .. ktćre porzucają swoje nowo narodzone dzieci na wysypiskach śmieci. Niekiedy upraszcza się mechanizm ich postępowania. Wytrzebienie(kastracja)dorosłego nie musi dawać widocznych zaburzeń psychicznych. Do najczęstszych zaburzeń psychicznych należy depresja przebiegająca nierzadjko z myślami i zamiarami samobójczymi. Fu drugie-dializy odbywają. Istnieją doniesienia o możliwości wystąpienia stanów depresyjnych po porodzie. prowadzących przedtem aktywne życie płciowe. reakcją psychogenną na sam fakt przewlekłej choroby i stosowaniem leków. pojawienie się zaburzeń psychicznych może się wiązać z wieloma czynnikami. zwłaszcza w białaczkach. w 5060%przypadków przebiega z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego. przypisując je etiologii psychogennej(reuktywnej). Zaburzenia neurologiczna-psychiatryczne mogą występować pod trzema postaciami jako:uogólnione organiczne uszkodzenie o u n. Po pierwsze-chorzy przed za.zdumiewających i odrażających zachowań niektórych młodych matek. wśród których wymienia:1)osobowość chorego:2)zaburzenia psychiczne w przeszłości. stany drgawkowe i ogniskowe uszkodzenia mózgu lub rdzenia kręgowego. wśród których należy wymienić przede wszystkim niedokrwistość złośliwą typu Addisona-Biermera. W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie psychiatruw tą chorobą. Po pewnym czasie zachowanie tych osób zmienia się. Jak słusznie podkreśla Pużyński(l 98 b). kastracja nie musi prowadzić do impotencji. net z jej psychologicznymi i fizycznymi skutkami. w tym zespoły depresyjne i psychozy z zaburzeniami świadomości. leczenia. zwłaszcza z kręgu chorób afektywnych:3)stosunek lekarza i otoczenia do pacjenta(komunikacja z chorymi na temat choroby. Wiąże się je przyczynowo ze zmianami naczyniowymi w o u n.

zwany HIV(Human lmmunedeficiencyWirus)z grupy ludzkich wirusów T-limfocytotropowych(HTLV). zmiany okołoodbytnicze wywołane przez wirus Aerpew. Po trzecie-dializa ogranicza funkcjonowanie społeczne chorego i uzależnia go od sztucznej nerki. że chorobie należy również w podręczniku psychiatrii poświęcić nieco więcej uwagi. Rozwinięty pełnoobjawowy zespół choroby AIDS występuje u około 15%zakażznych chorych. Wśród objawów klinicznych AIDS do częstych(20-259)należą objawy neurologiczne:bóle głowy. Chorobę AIDS wywołuje retrowirus. tulzwia i kończyn. pewne rodzaje grzybic. powikłań naczyniowych w związku z zapaleniem wsierdzia oraz krwawień do o u n. Od te czasu liczba chorych rośnie w zastraszającym tempie. Wynik tego badania nie jest oczywiście równo-znaczny z rozpoznaniem AIDS. a także w Europie Zachodniej. świadczącym o organicznym uszkodzeniu o u n. l 99 O):kandydozajamy ustnej. Nabyty zespół upośledzenia odporności AIDS(Aeąuired lmmune Defeiency.z powodu trcmbocytopenii(była o tym mowa w rozdziale dotyczącym zespołów otępiennych). Niektórzy chorzy buntują się"a nawet rezygnują z zabiegów. co powoduje zatajanie faktu nosicielstwa. Synlrome)stanowi na tyle powwżne zagrożenie dla zdrowia i życia. Obiektywnym dowodem zakażenia wirusem jest obecność przeciwciał anty-HIV lub wyizolowanie samego wirusa. Pierwsze przypadki choroby(chociaż zachorowania zdarzały się wcześniej)opisano. leukoplakia włochata na powierzchni języka. zwłaszcza na kontynencie. plamica małoplytkzwa. amerykańskim i afrykańskim. Istnieje też wykaz chorób. w 1980 r. w tym mocznika. a także w Zatrze(Afryka). Część osób zakażonych pozostaje klinicznie zdrowa. związane zarówno z niskim poziomem kultury seksualnej. zmiany okołozęboweo typie nietypowego zapalenia dziąseł i wrzodziejące zapalenie dziąseł. jak i z nietolerancyjnymi postawami niektórych grup społecznych wobec zakażonych osób. guza mózgu(chłoniak pierwotny). wystąpienie może wskazywać na istnienie niedoboru immunologicznego typu komórkowego.mięsak Kaposiego). Istnieje poważne niebezpieczeństwu wzrostu zachorowań. półpasiec. Istnieje hipoteza. że za jej powstanie odpowiedzialny jest glin. Objawom neurologicznym. pojawia się encefalopatia. Z punktu widzenia rckowniczego dla wystąpienia choroby AIDS mogą mieć znaczenie następujące objawy(cytuję według Lutyńskiej. Zakażenie wirusem prowadzi do uszkodzenia układu odpornościowego i przypomina inny znany defekt tego układu-wrodzoną dysplazję albo agenezję grasicy. Chodzi tu o niektóre nowotwory(np. Można je ująć w 4 grupy:1. Po czwarte-u chorych przewlekle dializowanych. której objawy narastają. Są one wyrazem uszkodzenia układu nerwowego w następstwie podostrego zapalenia mózgu. podłożem powikłań psychotycznych. wyraźnie wzrasta liczba chorych na AIDS i zakażonych wirusem HIV.w Stanach Zjednoczonych i na Haiti. objawy ogniskowe i oponowe. łojotokowe zapalenie skóry twarzy. Encefalopatia dializowanych może być.towarzyszą objawy . zakażeń bakteryjnych i wirusowych. W Polsce również. niektóre robaczyce i choroby pierwotniakowe.okresu w ustroju chorego gromadzą się zbędne i szkodliwe produkty przemiaqymaterii. Z chorobą AIDS wiąże się też różne aspekty psychiatryczne. których. mięczak zakaźny w postaci drobnych guzkńw na skórze.

otępienia. spowolnienie psychoruchowe.alkohol. potwierdzone badaniem serologicznym. Przede wszystkim mam na myśli podnoszenie poziomu wiedzy na temat źródeł zakażenia wirusem HIV i krzewienie właściwych postaw wobec ludzi zakażonych.majaczenie). rewizji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych . utrudnione skupienie uwagi. przestępczość). aż do bezruchu i mutyzmu. straty emocjonalne i materialne. Ignorancja dotycząca źródeł zakażenia chorobą oraz kolportowane informacje o jej nieuleczalności zwiększają u ludzi poczucie zagrożenia i postawę lękową. W rozdziale tym zostaną omżwione właściwości środków leczniczych i nicie niczych. istnieje prawdopodobieństwo. Rozwój komunikacji w XX wieku przyczynił się du powstania czarnego rynku na środki psychoaktywne. Występują zaburzenia pamięci krótkotrwałej. narkomani. Zachorowanie na AIDS lub jedynie zakażenie wirusem HIV. Wprowadzenie. llowoczesne techniki obrazowania mózgu z tomografią komputerową(TK)i jądrowym rezonansem magnetycznym(MRD pozwoliły na wykrycie zmian zamkowych w strukturach podkorowych. ale również. recepty z wturnikiem). jak i psychotyczne o charakterze urojeń hipochondrycznych. wycofanie się z kontaktów społecznych. Andrzej Piotrowski. jak i dotyczące działań psychoprofilaktycznych. Część tych irzdkżw znajduje się w obrocie handlowym. U niektórych chorych mogą one wyprzedzać inne objawy choroby. ludzie prowadzący zbyt swobodne życie seksualne z wielu partnerami. W 10. tych środków ma działanie przeciwbólowe. których wspólną cechą jest zdolność modyfikowania samopoczucia. mimo negatywnych wyników badań w kierunku zakażenia wirusem HIV(Jakitowicz i wsp. wiążą się straty zdrowotne jednostki. gdzie nie uprawia się roślin będących dla nich S UTOWCTI. a zawsze z uzależnieniem od nich. że przed psychiatrią piętrzą się w najbliższym okresie liczne obowiązki związane zarówno z leczeniem zaburzeń psychicznych u chorych na AIDS lub zakażonych wirusem HIV. a jeszcze inne są powszechnie używane jako środki uspokajające. choć w mniejszym zakresie. inne dostępne są wyłącznie na recepty(niektóre tylko na. chorzy na hemofilię)mogą się pojawić zarówno objawy nerwicowe. Z powyższych uwag wynika. hipochondrycznej samoobserwacji i rezygnacji z obowiązków zawodowych oraz wszelkich kontaktów społecznych. zanik zainteresowań. Chociaż etiologia zmian otępiennych u chorych na AIDS nie jest całkiem jasna. haszysz. . w korze mózgowej. iż ich przyczynę stanowi bezpośrednie zakażenie wirusem HIV. inne wyróżniają się silnym działaniem nasennym. W grupach zwiększonego ryzyka(homoseksualiści. i zachowania. Są to zatem środki psychoaktywne. a jeszcze inne są pozyskiwane na czarnym rynku. . l 99 O). W przebiegu organicznego uszkodzenia mózgu mogą pojawiać się stany psychotyczne o typie organicznej halucynozy lub zespoły jakościowych zaburzeń świadomości(np. Z przyjmowaniem środków psychoaktywnych. ponoszone przez rodzinę. niektóre pobudzającym. 'zęść. straty ekonomiczne i społeczne(koszty związane z leczeniem uzależniniych i pomocą dla nich. zwłaszcza tam. Właściwości niektórych ircdkćw były znane już w starożytności. Il. może być potężnym stresem powodującym głębokie reakcje depresyjne i przewlekle odczyny nerwicowe z przewagą lęku. opium). Zaburzenia psychiczne spowodowane używaniem środków psychoaktywnych. pełnił one znaczącą rolę w rozwoju kultur(np.

w którym środek jest przyjmowany po to. procesów poznawczych. może mieć miejsce przyjmowanie środka(lub środka z tej samej grupy)w celu zmniejszenia nasilenia lub uniknięcia wystąpienia zespołu abstynencyjnego.wyróżniono następujące stany jako następstwa epizodycznego lub stałego kontaktu ze środkiem psychoaktywnym:Ostre zatrucie. aby doświadczyć oczekiwanego i pożądanego działania albo też uniknąć złego samopoczucia z powodu braku środka. jest różna w odniesieniu do różnych środkćwu tych samych osób. Zależność psychiczna nie prowadzi do pojawiania się objawów zespołu abstynencyjnego. żuhaczka zakaźna w przypadku przyjmowania środka dożylnie).zapalenie trzustki po nadużyciu alkoholu)lub psychiczne(obniżenie nastroju po ciągu alkoholowym). afektu lub innych funkcji i reakcji psychofizjclogicznych. 3. które charakteryzowały jednostkę przed uzależnieniem się. gdy dla osiągnięcia zamierzonego efektu konieczne jest przyjmowanie dawek wyższych niż te. . najprawdopodobniej związanych z układami enzymatycznymi. Można przyjąć. które wcześniej taki efekt zapewniały. jego ilości i zaniechania przyjmowania(np. Używanie szkodliwe. gdy ma miejsce jej załamanie się. gdy środek(środki z tej samej grupy)jest przyjmowany w coraz to większych dawkach. powodujący zaburzenia świadomości. Zespół zjawisk fizjologicznych. gdy jednostkę charakteryzują trzy lub więcej spośród 6 niżej wymienionych cech:1. gdy przyjmowanie środka(lub grupy środków)dominuje nad zachzwaniami.sytuacji. Zespól uzależnienia. Przyjęcie środka nawet po długim okresie abstynencji może powodować gwałtowny nawrćt innych objawów zespołu. że zasadne jest rozpoznawanie uzależnienia. alkoholu oraz uspokajających i nasennych. pragnienie przyjmzwania środka psychoaktywnego. potrzebnych do osiągnięcia zamierzonego efektu. spostrzegania. Utrata istniejących przed uzależnieniem się zainteresowań i poszukiwania przyjemności i skoncentrowanie się na zdobywaniu środka. Zależność fizyczna powstaje. tj.przerwania ciągu alkoholowego). 4. jeśli środek zostaje odstawiony. Stan gdy kontaktowi ze środkiem przypisuje się następstwa somatyczne(np. Fizjologiczne objawy występujące. Istnienie tolerancji. odczuwane jako nie do odparcia. 5. 2. Jest tu stan pc wypiciu alkoholu lub przyjęciu innego środka. Silne pragnienie lub poczucie przymusu przyjmowania środka psychoaktywOSZO. To I era n ej a zależy od właściwości osobniczych. Przyjmowanie środka mimo istnienia jawnie szkodliwych następstw(marskość wątroby u alkoholika. 6. behawioralnych i poznawczych powstający. gdy dochodzi do zaniechania przyjmowania środka lub wydatnego zmniejszenia dawki dobowej:objawy zespołu abstynencyjnego są charakterystyczne dla przyjmowanego środka(środków z tej samej grupy). jeżeli środek zostaje odstawiony. Trudności z samokontrolą w powstrzymaniu się od przyjęcia środka. Krócej lub dłużej trwający kontakt ze środkiem o potencjale uzależniającym prowadzi do wytworzenia się zależności psychicznej. Tolerancja zachodzi tyłku wobec trzech grup środków:oplątów. Wyróżniającym się objawem zespołu jest silne. Jest to stan. Zachodzi zatem zjawisko tolerancji w następstwie wytworzenia się neuroadaptacji i pojawiania się zespołu abstynencyjnego.

ł'zynniki natury społecznej. alkoholizm u ojca). Do inicjacji dochodzi najczęściej w wieku młodzieńczym. Innym przykładem może być nacisk wywierany przez grupę na jednostkę. chęć zaakceptowania przez grupę rówieśniczą(przyjmowanie. otępienie. Zespól abstynencyjny. chęć zddalenia się ud obarczeń emocjonalnych. że może być rozumiana szkodliwość i zagrożenie związane. że tylko te grupy mogą prowadzić do wytwarzania się zależności fizycznej. trwale zaburzenia osobowości i zachowania. Uwarunkowania psychologiczne dotyczą niemal wszystkich przypadków. nie może liczyć na akceptację ZTUOV. przewlekle występujące zaburzenia afektu.Oznacza to. . Zaburzenia psychotyczne przewlekle(najczęściej w przebiegu alkoholizmu). Zaburzenia powstałe w związku z długotrwałym przyjmowaniem środka:krótkotrwałe(trwające sekundy lub minuty)powracanie doznań psychotycznych(np.omamów po przebytym majaczeniu). jeśli nie pije. Represyjnie mogą reagować rodzice na wiadomość o używaniu przez ich syna narkotyków. narkotyków"może być warunkiem akceptacji przez grupę). który. Składają się nań objawy somatyczne oraz objawy ze strony stanu psychicznego o różnym nasileniu. wąchacz"kleju jest narkomanem i jako taki jest kierowany przez szkołę lub doprowadzany przez rodziców do poradni wyspecjalizowanej w leczeniu uzależnień. Właściwy dla tego wieku kryzys tożsamości może pzwodować potrzebę natychmiastowej gratyfikacji(niezależnie od tego. potrzeba zachowania się w sposób odrzucany przez starsze pokolenie(protest. bunt przeciwko normom i konwencjom tego pokolenawyraża się poprzez niezgodne z tymi normami zachowania dewiacyjne). jeśli pojawi się jako reakcja środowiska na przyjmowanie środków psychoaktywnych-mimo że celem represji jest eliminacja dewiacji. może je znaleźć najłatwiej u innych przyjmujących środki. zaburzenia procesów poznawczych. Mechanizm etykietowania społecznego Oabellmg)sprzyja także utrwalaniu zachowania dewiacyjnego. po-szukiwanie wglądu w niejasno uświadamiane sobie własne problemy. wyrażenie agresji wobec osoby lub osób znaczących. Przyjmowanie narkotyków było wówczas wyznacznikiem identyfikacji z wartościami rej subkultury. im bardziej zaburzone są układy i związki w rodzinie tak w sferze emocjonalnej. która często chce się takiega ucznia pozbyć. Zespół abstynencyjny z majaczeniem. Kryzys wieku młodzieńczego jest zazwyczaj tym bardziej nasilony. Wejście w kontakt ze śrzdkiem i utrwalanie się tego zachowania są natury psychologicznej. W odczuciu środowiska młodociany. przeciwdziałanie złemu samopoczuciu. na przykład przez robotników budowlanych na. nowego". z przyjmowaniem środka). kulturowej i biologicznej. Uwarunkowania przyczynowe używania środków psychoaktywnych. W każdym przypadku znaczenie każdego z tych uwarunkowań bywa mniej lub bardziej znaczące. Utrwalaniu zachowania dewiacyjnego sprzyja represja. Czynniki natury psychologicznej mogą powodować rozpoczęcie przyjmowania środkżw uspokajających i nasennych przez kobiety po 40. zamanifestowanie własnej niezależności. ji społecznej(objawy nerwicowe u matki. społecznej. Czynniki re szczególną rolę pełnią u młodzieży z uwagi na istniejące w tym wieku dążenie du unifikacji postaw:pewne znaczenie może mieć także moda młodzieżowa. Młodociany w takich sytuacjach poszukuje oparcia emocjonalnego. Przykładem może być moda na zachowania hippisowskie w latach siedemdziesiątych. lub szkoła. rż" gdyż często ujawniają się u nich objawy nerwicowe.

Młodociani w początkowym okresie są skłonni eksperymentować z luźnymi środkami. zdają się być determinowane genetycznie. Czynniki biologiczne wpływają na. głębokość"odpowiedzi na jednorazowe przyjęcie środka i są szczególnie istotne dla czasu. np. aby proces odtruwania nie postępował zbyt intensywnie.Nwbywu w ten sposób etykietę narkomana. Liczba przyjęć do oddziałów psychiatrycznych z powodu psychoz alkoholowych. Nie znaczy to. aby doświadczyć ich działania. O tendencjach do zwiększania się lub zmniejszania różnych uzależnień w populacji ogólnej informują wskaźniki pośrednie. jakie czerpie ono ze sprzedaży alkoholu:zbyt niskie ceny powodują zwiększony popyt i wpływają na wydajność pracy. że często pacjenci zatajają wielkość dawek przed rozpoczęciem detoksykacji(zazwyczaj dawkę zawyżają). Czynniki ekonomiczne. zwłaszcza związanej z zachowaniami agresywnymi. Polityka cen prowadzona przez państwo musi uwzględniać wpływy. Właściwości osobnicze. jak wiadomo. Niektóre środki są w codziennym użyciu w kulturze euroamerykańskiej(np. W li ag nos ty ce uzależnień. a ich pozyskiwanie jest nielegalne. Wiadomo z badań adopcyjnych o podatności na wytworzenie się alkoholizmu u synów alkoholików. W kulturze arabskiej jest. że pomoc nie powinna być udzielona.przewlekłe zatrucie irzdkaminasennymi i uspokajającymi). a także o mniejszej tolerancji na alkohol u Japończyków i Chińczyków niż u mężczyzn rasy białej. Powinna ona koncentrować się na problemach osobowościowych czy objawach nerwicowych u młodocianego. Jest to tym bardziej istotne.marihuana)znajdują stena liście środków narkotycznych. Wysoka cena może stanowić zaporę dla rozpowszechniania się środka w określonym kraju(np. jest odzwierciedleniem zwiększenia się lub zmniejszenia konsumpcji alkoholu per cwziw w skali kraju. Daje to podstawę do korekty szacunkowego rozpowszechnienia uzależnień od alkoholu w danej populacji. Jakkolwiek-mówiąc o uzależnieniu-ma się na myśli przyjmowanie jednego środka. lub też nie są w stanie odtworzyć ilości przyjętych środków w dniach i godzinach poprzedzających detoksykację(np. duże znaczenie ma oznaczanie środków psychoaktywnych w płynach ustrojowych. w jakim u danej osoby wytworzy się tolerancja wobec środka powodującego zależność fizyczną na tle istniejącej wcześniej zależności psychicznej. podczas gdy inne(np.alkohol). Zdarza się. Wiąże się z tym także nielegalna produkcja. wyrażające się różną szybkością wytwarzania się tolerancji. Czynniki kulturowe mogą niekiedy decydować o wyborze środka. tu często ma miejsce zastępowanie preferowanego środka przez inny z tej samej grupy(dotyczy to zwłaszcza alkoholu i oplątów).w Polsce stale jeszcze dotyczy to kokainy i heroiny). a ceny zbyt wysokie powodują nielegalną produkcję i redukują wpływy ze sprzedaży. że środki z różnych grup bywają przyjmowane wymiennie(np. na odwrót. a ponadto spotyka tam pacjentów trwale uzależnionych.liczba zgonów z powodu ostrych zatruć barbituranami lub opłatami porównywana corocznie. a samu zachowanie dewiacyjne należy traktować jako przejaw leżących u jego podłoża zaburzeń. a także liczba stwierdzanych każdego roku przypadków marskości wątroby(pomijając przypadki marskości w krajach o znacznym rozpowszechnieniu żółtaczki zakaźnej). obserwowana każdego roku.opłaty i diazepam). Wysokie spożycie alkoholu(w Polsce obecnie okuło I I I czystego etanolu per cqyww)wpływa na wzrost przestępczości. Trudno oszacować występowanie różnych uzależnień w populacji ogólnej. Kontrola laboratoryjna jest niezbędna również w czasie postępowania . szczególnie ostrych zatruć.

w tym uzależnionych na 600000. . pije znaczna część populacji mężczyzn(picie wćdki w krajach WNT. w tym obarczenie emocjonalne i zaniedbywanie ekonomiczne rodziny. osób z problemem alkoholowym ocenia się w Polsce na około 3000000. abstynencji). ale zazwyczaj niecodziennie. U podłoża uzależnienia u kobiet. bezskutecznie podejmowane prżby wejścia w okres trzeźwości. O znaczeniu alkoholu i związanych z nim problemuw społecznych oraz pozycji jaką zajmują wpływy ze sprzedaży alkoholu dc Skarbu Państwa. Ponad 5 O'%czynów przeciwko życiu i zdrowiu jest popełnianych pod wpływem alkoholu. Polsce. Ocenia się. społeczne i ekznumiczne są większe niż w krajach. choć niekoniecznie uzależnionego. że pogarsza się w następstwie picia. Alkohol. a także zaburzenia osobowości. Wyróżniają się takie zachowania. Istnieją znaczne różnice kulturowe w stylach picia:alkohol w pustaci wina w krajach romańskich stanowi w zasadzie składnik codziennej diety. Grupy środków o działaniu uzależniającym. tzw.twarde alkohole w dużych ilościach. U kobiet największe spożycie przypada na wiek 30-40 lat. że co czwarta cszba ma w swoim utoczeniu kogoś z problemem alkoholowym(kogoś. picie alkoholi niekonsumpcyjnych. Z alkoholizmem wiąże się ściśle przestępczość. Jednak straty zdrowotne.jakościowa kontrola oplątów celem ustalenia. Spożycie alkoholu per cwziw jest różne w poszczególnych krajach europejskich. ale ograniczone do weekenduw picie dużych ilości alkoholu oraz ciągi picia występujące naprzemiennie z okresami trzeźwości. częściej niż u mężczyzn. Finlandii). Uzależnienie od alkzholu dotyczy wielokrotnie częściej mężczyzn niż kobiet(stosunek hospitalizowanych w oddziałach psychiatrycznych i odwykowych od lat wynosi b-9:I). znaczna część wypadków drogowych wiąże się z prowadzeniem pojazdów mechanicznych w stanie nietrzeźwości. Największe ilości alkoholu są wypijane przez mężczyzn w wieku 20-30 lat(w większości jeszcze nie uzależnionych). można dostrzec obniżenie nastroju i objawy nerwicowe. regularne. później spożycie się zmniejsza. piwo pije się codziennie w niekrćrych krajach(np. Polska znajduje się w środku tabeli w przeliczeniu na czysty spirytus rocznie. Liczbę. czy pacjent nie łamie. Należy pamiętać. w których dominuje spożywanie alkoholi niskoprocentowych(udział wódki w strukturze spożycia wynzsi okuło BO%). jak niemożność ograniczenia ilości wypijanego jednorazowo alkoholu lub powstrzymanie się ud picia. podczas gdy testy ilościowe są mniej czułe(znaczna liczba wyników fałszywych).rehabilitacyjnego(np. Uzależnienie od alkoholu charakteryzuje jeden z trzech niżej wymienionych sposobżw picia:codzienne wypijanie alkoholu w celu utrzymania zadowalającego funkcjonowania. kontynuowanie picia mimo istnienia stanu chorobowego.przerwy w życiorysie(nieodtwarzaniezdarzeń w stanie upicia się). kro ponosi straty osobiste w związku z piciem alkoholu lub którego picie powoduje straty u innych). tzw.w Bawarii). o którym wiadomo. Nie do oszacowania są straty społeczne. że większość testów jakościowych odznacza się znaczną czułością(mało wyników fadszywych). dobrze informuje udział w dochodach budżetu wynoszący od lat około l 4%.

upośledzeniem uwagi. jeszcze w czasie trwania ciągu. albo mogą pojawić się cechy jakby obce osobowości. Wyrażają się one agresywnością. Najlepiej opanowywać. bezsenność. Intensywne wymioty. dobie. rzucające się w oczy drżenie rąk i języka.ktoś skryty i zahamowany w stanie upojenia alkoholem zaczyna okazywać otwartość i ekspansywność. Zespól abstynencyjny z odstawienia alkoholu występuje zazwyczaj nie pćżniej niż w 12-24 godziny po zaprzestaniu picia. chwiejnością afektu. Ponadto zaburzenia elektrolitowe i dość częsta w abstynencji hipoglikemia mogą być przyczyną wystąpienia napadćw także u alkoholików bez cech uszkodzenia*#u n. Niezbyt nasilone objawy mogą wystąpić również wówczas. którego następstwem bywa często krwiak podtwardówkowy. że zaprzestanie picia może być wynikiem załamania się funkcji któregoś z narządów. W cięższych przypadkach wskazane jest. to nie ma uzasadnienia dla rzzpoznawaniamajaczenia alkoholowego. najczęściej typu paranoicznego. upojenie wiąże się ze znaczną urazowością.Stan zwykłego upojenia alkoholem może powodować znaczne zmiany w zachowaniu. a nawet napady gromadne. . Wielu alkoholików ma za sobą ciężkie urazy głowy. że napady miały miejsce u pacjenta w przeszłości. Należy pamiętać. podawanie anksjolitykuw. nawet bez zastosowania środków uspokajających. że może ono maskować objawy doznanego urazu głowy. ból głzwy. Należy pamiętać. mogą być następstwem stanu zapalnego błony śluzowej żołądka. W większości wypadków zespół abstynencyjny można opanować ambulatoryjnie. Zespół abstynencyjny jest następstwem neuroadaptacji osobnika dc stałego utrzymywania alkoholu we krwi. może wystąpić napad padaczkowy. . podwyższenie ciśnienia krwi. nie dłużej niż przez 7-10 dni. gdy ilość wypijanego alkoholu w ostatnich dniach uległa wydatnemu zmniejszeniu. Głębokość i szybkość pojawiania się objawów upojenia alkoholem zaJeżą od indywidualnej tolerancji na alkohol(objawy re mogą pojawić się. a także od stanu odżywienia-w ogóle i w dniu upicia się. np. u innych smurkiemt. męczliwość. Cechy osobowości mogą przejawiać się albo intensywniej. Jeżeli jest zachowana orientacja auto-i allcpsychiczna. typowo w 2. Objawami tego zespołu są zaburzenia żolądkowu-jelitowe. lub 3. W okresie narastania objawów abstynencjnych. Mogą wystąpić zaburzenia elektrolitowe-tym znaczniejsze. pobudzeniem. często doznane w stanie upojenia alkoholem i nie odtwarzane później. W stanach upojenia alkoholem dochodzi do zachowań kryminalnych. u jednych euforią. to konieczne jest podawanie diazepamu(Kelanium)doustnie do 20. niepokój. zbjawy zespołu abstynencyjnego hydroksyzyną. nadpobudliwość.podejrzliwość może prowadzić do interpretacji urojemowych. np. w toku picia może dojść do niewydolności wątroby i stanu zapalnego trzustki. przyspieszenie tętna. im gorszy był stan odżywienicwymioty mogą pogłębiać zaburzenia równowagi elektrolitowej. Mogą wystąpić iluzje i sporadycznie niezbyt nasilone doznania omamowe. W każdym przypadku konieczne jest podawanie dużej ilości płynuw oraz tiaminy(50-100 mg/d)i kwasu foliowego(1-3 mg 7 d). gdy stężenie etanolu w surowicy wynosi 3 Omg/ dl lub nie pojawić się przy stężeniu 150 nng'li). Jeżeli w czasie abstynencji wystąpił napad padaczkowy lub wiadomo. Towarzyszy temu zamazana mowa i brak koordynacji ruchowej. potliwość.

godzin-zależnie od nasilenia pobudzenia psychoruchowego. jeżeli pacjent przyjmuje leki.mg/d. delirium)jest usną psychozą alkoholową. to podanie 30 mg diazepamudożylnie jest konieczne. Majaczenie alkoholowe stanowi bezwzględne wskazanie do hospitalizacji. Dlatego wcinam może maskować objawy innej choroby. Występuje w toku abstynencji. Sekcyjnie stwierdza się często krwiaki nadtwardćwkowe. zaburzenia w miejscu i otoczeniu są mniej nasilone). jak i stanu ogólnego-powinny być podjęte natychmiast przez lekarza izby przyjęć. Zaburzeniom spostrzegania towarzyszą urojenia. Ryzyko zejścia śmiertelnego zwiększa się wraz z upływem czasu od wystąpienia objawów. Pobudzenie psychoruchowe narasta w miarę pogłębiania się innych objawów. . Przeżycia psychztyczne pacjenta mogą być przyczyną agresji wobec otoczenia lub podjęcia próby samobójczej. najczęściej wzrokowe. Jeżeli wystąpienie majaczenia jest poprzedzone napadem padaczkowym. Śmiertelność w delirium bez towarzyszącej innej choroby wynosi od I'%do 59. Zadaniem lekarza prowadzącego leczenie zespzlu abstynencyjnegu powinno być zawsze motywowanie pacjenta do utrzymania abstynencji. zawdy mięśnia sercowego i zapalenia płuc. Pomocne pacjentowi może być uczestnictwo w mitingach AA i podjęcie leczenia w placówce lecznictwa odwykowego. gdy nie towarzyszy mu inna choroba-jest zawszistanem groźnym dla życia. dobie od odstawienia alkoholu. W przypadku objawów rozwiniętego maj uczenia należy jak najszybciej podać środki uspokajające. najczęściej są tu interpretacje doznań omamowych:obraz psychopatologiczny bywa zdominowany przez lęk związany z innymi objawami. Nasilenie niepokoju osiąga bardzo znaczny rozmiar. Oprócz omówionych wyżej objawów zespołu abstynencyjnego. W przypadku wymiotów diazepam należy podawać dożylnie. najczęściej u osób po 25. doustnie 10 mg co 4-6. może zmniejszyć jego szanse:ponadto jakaść opieki w szpitalu psychiatrycznym może być gorsza z uwagi na słabą bazę laboratzryjną i dzstępność konsultacji specjalistycznych. nawet jeśli leczenie rozpzczęto dostatecznie wcześnie i nie ma zastrzeżeń co do jakości udzielonej pzmocy. dawka dobowa nie powinna przekroczyć 100 mg. negu trzustki. Majaczenie drżenne(majaczenie alkoholowe. Należy pamiętać. Naciśnięcie gałek zcznych prowzkuje wystąpienie omamów(objaw Liepmanna). Z krańcowym pobudzeniem może wiązać się gorączka. że do zaprzestania picia dochodzi często w związku z urazem mechanicznym. i co najmniej kilkuletnim okresie intensywnego picia. np. a następnie. lub 3. zazwyczaj w 3. obostrzeniem stanu zapal. Należy pamiętać. że transport chorego. Leczenie i diagnostyka-tak majaczenia. zapaleniem błony śluzowej żołądka lub niewydolnością wątroby.do odległego szpitala psychiatrycznego. w majaczeniu pojawiają się również zaburzenia świadomości(najwyraźniejsze są zaburzenia orientacji w czasie. Współwystępowanietakiej choroby oraz deWiwm o ciężkim przebiegu wiąże się ze śmiertelnością wynzszącą tkało 309. rż. Zejście śmiertelne może nastąpić wskutek załamania się bilansu energetycznego w związku z ekstremalnym pobudzeniem ruchowym i(lub)nasilonymi zaburzeniami równowagi elektrolitowej. Wymioty. wymagają określenia stężenia elektrolitów i podawania płynów we wlewach dożylnych. infekcją. Diazepam połaje się początkowo dożylnie w ławce. gdyfrozwinięte-nawet wtedy. towarzyszą mu iluzje i omamy. Wmg.

zazwyczaj domięśniowo w dawce 10 mg co 4-6 godzin. Nie ma zaburzeń świadomości lub są one jedynie śladowe i wiążą się z nasileniem lęku. Jednocześnie może wystąpić zapalenie wielonerwowe. powinien on znajdować się w jasnym pomieszczeniu. może trwać kilka tygodni. Omamom mogą towarzyszyć związane z nimi treściowo urojenia. niekiedy z objawami encefalopatii Wernickego. Zaburzeniom pamięci może towarzyszyć apatia lub częściej pobudzenie z towarzyszącą euforyzacją. tj. Takie postępowanie zmniejsza prawdopodobieństwo przejścia majaczenia w zespół Korsakowa. z uwagi na przeżycia psychotyczne. ale często upzśledzeniezapamiętywania może być zejściem zespołu ostrego. Jeżeli objawy halucynozy trwają dłużej niż 7 dni. Podstawowe znaczenie w leczeniu majaczenia ma podawanie witamin z grupy B w dużych dawkach. oksazepam).przejść w halucynozę przewlekłą. Objawy wegetatywne. Należy także pamiętać o znacznej urazowości wśralkoholików:uraz głowy może być . o treściach prowokujących u pacjenta lęk i zagrożenie(omamy słuchowe komentujące. Znaczną popularność w Polsce uzyskał klometiazol podawany we wlewach. Ostra halucynoza alkoholowa występuje u pacjentów z wieloletnim uzależnieniem w 2. jest*to metoda skuteczna. Pacjent. dobie abstynencji. Nonrupil).Jeżeli majaczeniu nie towarzyszą napady padaczkowe. to należy przyjąć. oczopląs. jeżeli nie jest możliwe natychmiastowe*intubowanie pacjenta(zaleganie w drzewie oskrzelowym w przypadku nie rozpoznanego zapalenia oskrzeli). układające się w zespół encefalopatii Wernickiego(ataksja. Rozwinięcie się zespołu Korsakowa może być poprzedzone majaczeniem. Lekiem z wyboru jest haloperydol. W obrazie psychopatologicznym dominują omamy. Podstawowe miejsce w leczeniu zajmuje tiamina stosowana w bardzo dużych dawkach. mzże rżwnież narastać powoli. zwłaszcza omamy słuchowe słowne. Zaburzeniom zapamiętywania mogą towarzyszyć objawy neurologiczne. tj. ale ryzykowna. w tym drżenie. Zespól amnestyczny Korsakowa zajmuje pozycję pośrednią pomiędzy psychozami ostrymi i przewlekłymi. może być niebezpieczny dla siebie i innych. lub 3. Dożylnie należy podawać witaminę G. W obydwu przypadkach za przyczyny uważa się niedobćr tiaminy. jak i wzrokowych. wypełnia konfabulacjami. szczególnie dotyczy to tiaminy. które nie miały miejsca. Otępienie w przebiegu uzależnienia od alkoholu może być zejściem zespół Korsakowa. groźby pozbawienia życia itp). Następnie dawkę obniża się do 5-10 mg doustnie.podaje fakty. 1. że halucynoza może się utrwalić. W przypadkach pobudzenia konieczne jest unieruchomienie pacjenta. (np. W celu opanowania pobudzenia psychoruchowego nie należy stosować chlorpromazyny z uwagi na jej działanie hipotensyjne i tendencję do obniżania progu drgawkowego oraz hepatotoksyczności(potencjalnie u każdego z leczonych istnieje niedomoga wątroby). Amerykanie chętnie stosują krótko działające pochodne benzodiazepiny(lorazepam. to można stosować haloperydol. aż do uzyskania uspokojenia. Pobudzenie może wymagać stosowania środków neuroleptnych. niekiedy układa je w ciągi zdarzeń. Należy ograniczyć dopływ bodźców-zarówno słuchowych. Pacjent nie odtwarza zdarzeń bieżących. podawane są także inne witaminy oraz metabolity mózgowe. Bardzo ważna jest pielęgnacja chorego. nie są wyrażone lub tylko miernie nasilone. objawy rozsiane). czego nie pamięta.

. tygodniu abstynencji. U mężczyzn tych występuje zazwyczaj wzmożony popęd seksualny. Paranoja alkoholowa pojawia się zazwyczaj u mężczyzn o relsgywme mniej nasilonym uzależnieniu. Nasileniu doznań omamowy towarzyszy widoczny dla obserwatora lęk. zatruwania"przez żonę. Przyczyną urojeń są zarzuty niewierności adresowane do żony lub partnerki życiowej.ze stanami majaczeniowymi. uzależnienia:niektóre cechy osobowości mogą sprzyjać rozwojowi urojeń i oma-ęmów oraz ich treści. Przyjmuje się. Opiaty. Intensywne nadużywanie alkoholu. a nawet sklaniającc do samobójstwa. Przewlekła halucynoza alkoholowa może być poprzedzona jej ostrą formą albo rozwinąć się samoistnie. która zdaje się często mieć patologiczny charakter. często konieczna jest pomoc psychoterapeutyczna i leczenie przeciwdepresyjne. depresja może być także maskowana w czasie clą picia. przy jednoczesnym obniżeniu potencji. a niekiedy utrzymywaniu zdolności do pracy. System urojeń może obejmować inne osoby. Wydaje się. Swoim przebiegiem przewlekle psychozy alkoholowe mogą. co prowadzi do stałego zwiększania dawek. zarobkowej. depresja może mieć charakter reaktyw(pacjent jest konfrontowany ze swoją sytuacją życiową. przypominać psychozy schizofreniczne. zmniejszenie nasilenia doznań prawa zazwyczaj do dyssymulacji przy nie zmienionym zewnętrznie zachowaniu. dobrym przystosowaniu społecznym. a niekiedy miesięcy. Omamom mogą towarzy. Leczenie farmakologiczne(neuroleptyki)jedynie tłumi objawy. Często formułowanie urojeń jest poprzedzone wieloletnim ujawnianiem zazdrości. Glćwnym objawem są omamy słuchowe słowne. np.współodpowiedzialny za wystąpienie otępienia Rozpoznanie można ustalić nie wcześniej niż w 3. może towarzyszyć manii. O bj a w y d epre sj i mogą pojawić się w późnym okresie zespołu abstynennego. . a w okresie abstynencji ujawnić swój endogenny charakter.przypadkowo nabyto zadrapania na ciele. Depresja w okresie abstynencji może przyczynić się lu jej złamania. że jest środkiem o niezwykle dużym potencjale wytwarzania uzależnienia z powodu bardzo szybko rozwijającej się tolerancji. Z opiatami związał się historyczny już termin-narkomania. szyć treściowo z nimi powiązane urojenia. o przykrej treści. zanim dostrzeżono. U wielu alkoholikuw. de(ich nie eliminuje. Heroina była szeroko stosowana jako skuteczny środek przeciwbólowy i uspokajający. obserwuje się obniżeni nastroju utrzymujące się przez wiele tygodni. nie tylko w okresie abstynencji. którą objawy mogą zamazywać obraz psychopatologiczny. Zona jest poddawana ustawicznemu śledztw dowodami"mogą być np. że mogą one mieć trojakie uwarunkowania przyczynowe:za objawy depresji mogą odpowiadać zaburzenia przewodnictwa w układach noradrenergiczi sernoninergicznym w okresie abstynencji. psychoz leżą czynniki predysponujące do ich wystąpienia pc wielu latach. że u podłoża omawianych.do-. niż w przypadkach przebiegających np. zawodową i rodzinną)zmieniającą się w tzku picia). bywa to interpretowane jakz wynik. Przewlekle psychozy alkoholowe charakteryzują się wieloletnim utrzymywaniem się objawów psychotycznych(omamy. urojenia)przy jednocześnie dość. mniemanych kochanków żony. Pacjentew formułujących po latach system urcjemowy często charakteryzują rysy osobowości paranoidalnej. sprawiające wrażenie ciągu picia. komentujące sytuację pacjenta lub nakazujące mu wykonane jakiejś czynności..

Prowadzi to często do załamania immunologicznego. Zatrucie może prowadzić do porażenia ośrodka oddechowego. Ważnym środkiem z grupy oplątów srał się metadonz uwagi na znaczenie w programach rehabilitacyjnych. przewlekłe stany zapalne. Postępowanie zależy od nasilenia objawów-odwodnienie wymadożylnego podawania płynów. że liczba uzależnionych od oplątów jest dość stała i nie przekracza 30000(liczba leczonych corocznie w placówkach lecznictwa wyodrębnionych dla uzależnionych-wyłączając alkohol-wynosi około 3000 osób). ropowicę). Do niedawna była najbardziej poszukiwanym środkiem na czarnym rynku w USA. przyjęcia ostatniej dawki. obecnie jej miejsce zajęła kokaina i inne środki pobudzające. mowa jest zamazana. najlepiej na oddziale toksykologicznym lub intcnę. W Polsce narkomania opiatowa pojawiła się wśród młodzieży na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Zespól abstynencyjny z odstawienia oplątów rozwija się około 12 godzin od. nie potwierdzonych później bardziej specyficznymi testami. niekiedy wymioty. nerek. bezsenność. Niemniej rozpowszechnienie kiły jest w tej populacji duże. tak jak wcześniej w innych krajach. a także grupa pracowników służby zdrowia(z uwagi na dostęp do oplątów). Stan wymaga 15-Psychiatria. występują zaburzenia koncentracji uwagi. katar. Zdrowotne następstwa uzależnienia od oplątów są bardzo poważne. przyjmujących środki dożylnie. którymi mogą być bardzo toksyczne alkaloidy.zapalenia wsierdzia. Rozpowszechnienie różnych schcrzeń. jest wielokrotnie wyższe niż w populacji ogólnej(żółtaczka zakaźna.przedawkowania. domięśniowo podaje się witaminy. są to środki stosowane pod ścisłą kontrolą. Od roku 1988 w Polsce. Ocenia się. spowolnienie. Duża umieralność wśród uzależnionych wiąże się także z przyjmowaniem tych środków dożylnie za pomocą niesterylnego sprzętu(dlatego wiele programów prewencyjnych na świecie przewiduje nieodpłatne wydawanie strzykawek jednorazowych). Przed pojawieniem się narkomanii wśród młodzieży. ziewanie. Konieczne bywa podawanie naloksonu. w tym np. Najsłabiej uzależniającym środkiem z grupy oplątów jest kodeina. w populacji uzależnionych. nasilenie zależy od wielkości dawek przyjmowanycw dniach poprzednich. *Morfina i jej pochodne mają szerokie zastosowanie w leczeniu bólu. Ich liczba stanowi 60-70%wśród wszystkich odczynów dodatnich. stałym objawem są bóle mięśniowe. rozszerzmkźrenic. Wśród hospitalizowanych proporcja mężczyzn do kobiet wynosi 4-5:1. każdego roku w Polsce rejestrowano około 2000 osób uzależnionych w toku leczenia zespołów bólowych. natychmiastowej hospitalizacji. apatia i senność. Pojawia się biegunka.Heroina nie jest obecnie stosowana ze wskazań lekarskich. Nabywcy na czarnym rynku zazwyczaj nie jest znane stężenie substancji czynnych zawartych w. towarze". czyli nieco później niż w Europie Zachodniej w okresie ruchów kontestacyjnych młodzieży i popularności subkultury hippisowskiej. W Polsce rejestruje się corocznie około 100 zgonów z powodu tzw. sywnej terapii. z uwagi mznaczny niepokój i bezsenność konieczne jest . Stan ostrego zatrucia opłatami przebiega ze zwężeniem źrenic. Umieralność wśród przyjmujących opłaty wynosi około 29 rocznie i jest pięciokrotnie większa niż w populacji ogólnej w tym samym wieku. czym zapewne tłumaczy się stwierdzenie dużej liczby dodatnich odczynów WR. zaczęto wykrywać u uzależnionych od oplątów dodatnie odczyny HIV.

a akcje uświadamiające. Odrzucanie społeczne prowadzi do zatajania przez nosicieli HIV tego faktu.hasło.podawanie środków uspokajających. me podanie opiatćw. Dość skutecznie objawy tłumi kłoniły-na. np. co może być groźne. jest zaangażowanych w organizowanie programów prewencyjnych i rehabilitacyjna-readaptacyjnych obok systemu leczenia i rehabilitacji psychiatrycznej służby zdrowia. Bez zmiany postaw społecznych trudno oczekiwać akceptacji realiów. zwłaszcza stomatologiczna. np. Pobyt na oddziale detoksykacyjnym powinien trwać około 3 tygodni. że podawanie metadonu. Oprócz Cawmwir do grupy tej należą marihuana i haszysz. Skuteczność oddziaływań jest podobna do osiąganej w ośrodkach zagranicznych. Jest to postępowanie substytucyjne. Uznano. et jest sygnalizowane pojawieniem się zaburzeń świadomości:w takiej sytuacji powinno być rozważone jednorazowe lub kilkakro-.gdy potrzebna jest interwencja lekarska. Zasady społeczności terapeutycznej są podstawą pracy ośrodków. w ostatnich latach wdrożono programy metadonuwe. (mogą tu być leki anksjolityczne z wyłączeniem diazepamu. . Wielu pacjentuw zgłasza się w celu dokonania detoksykacji bez rzeczywistej motywacji do wejścia w abstynencję. Narkoman postrzegangy jest jako źródło. a następnie kontynuuje si ambulatoryjnie. nie należy podawać fenotiazyngy. a z szerszym środowiskiem społecznym-zerwaniu). Pojawienie się dodatnich odczynów HIV i zachorowania na AIDS spowodowały nasilenie postaw odrzucających. W kilku ośrodkach w Polsce. narkomanów w okresie utrwalonej abstynencji. czyli irzdka opiatowegu powodującego uzależnienie. Pomyślnie przebiegający proceyrehabilitacji powinien kończyć się podjęciem przez pacjentów pracy lub nauki może to nastąpić nie wcześniej niż po około roku pobytu w ośrodku. zarazy". wśród nich MONIAK. a pod presją środowiska lub w sytuacji toczącego si postępowania karnego. ale reintegracja w środowisku wolnym od nich może być jeszcze trudniejsza(zwykle więzi ze środowiskiem rodzinnym uległy rozluźnieniu. Kanabinole. Podawanie metadonu rozpoczyna się w toku detoksykacji. w tym okresie należy przekonać pacjenta o potrzebie kontynuowania leczenia w ramach programu rehabilitacyjnareadaptacyjnego w ośrodkach lecznictwa psychiatrycznego lub prowadzonych przez Stowarzyszenie MONAR. tyłku krew i seks"są mało skuteczne. a pełny program kończy około 20%z nich. Wiele organizacji. Tylko niektórzy bywają przenoszeni do ośrodków rehabilitacyjnych. chloprotykscgtiapryd). Osiągnięcie trwalej abstynencji w uzależnieniu od Optatów jest trudne. prowadzi do istotnego zmniejszenia szkżd zdrzwotnych(podawanie doustne)oraz redukuję kryminalizaję. w związku z rozpowszechnieniem HIV w populacji narkomanów. podawanie jej w dużych dawkach wymaga stałej kontroli z uwagi na silę działanie hipotensyjne. Wybitnie ciężki przebieg zespołu abstynencyjnego może wiązać się z zagrożeniem życia. co jest niezbędne do readaptacji. Kluczowe znaczenia dla powodzenia wszelkich przgrunów leczniczo-rehabilitacyjnych mają postawy społeczne wzbec zjawiska.

napadów lęku. abstynencyjnego.Wytworzenie się zależności następuje po wielu kontaktach z środkumi tej grupy.środka twardego(heroiny. tak jak alkohol. Wymagana jest też stała kontrola stanu krążenia i wydzielania nerek. funkcję socjalizacyjną:dają poczucie. w krutkim okresie czasu). że przy poszukiwaniu marihuany można otrzymać ofertę nabycia na tymże tynku tzw. Niezbędne jest stałe oznaczanie stężenia barbituranów. że lepiej rozumie się innych i przez nich jest się lepiej rozumianym. agresywnością. klonazepam. pełniąc. a przyjmuje je nadal. szczególnie dotyczy to barbituranuw. Jest objęta spisem środków narkotycznych i można dostać ją tylko na czarnym rynku. zmiennością nastroju. W stanie ostrego zatrucia konieczna jest hospitalizacja na oddziale internistycznym lub intensywnej terapii. płaczu bądź śmiechu. ciężkiego zatrucia. Uzależnienie zd tego rodzaju środków dotyczy co najmniej 3-kramie częściej kobiet niż mężczyzn. Objawy somatyczne ograniczają się do przyspieszenia czynności serca i suchzści w jamie ustnej. . podobnie jak alkohol. gdyż środki z tej grupy wytwarzają zależność fizyczną. Są to zazwyczaj osoby po 35. ruzszerzający świadomość". Ponieważ przyjęcie oznacza zdstawienie środka. Objawy często przypominają upojenie alkoholem. Przyjęcie dużej dawki powoduje zagubienie upływu czasu. dochodzi do wystąpienia zespoli. tzw. aż do dysforii. gdyż nie jest ona w stanie zapamiętywać. Aby istotnie zmienić stan psychiczny. potrzebne jest przyjęcie dużej dawki(wypalenie wielu papierosów. Krańcowo duża dawka może spowodować pojawienie się omamów i urojeń utrzymujących się przez wiele dni. złego samopoczucia i redukcji niepokoju. kompotu. Stan przewlekłego zatrucia charakteryzuje się niezbornością ruchową. ciel można zaobserwować u osób przyjmowanych do szpitala z innej przyczyny. że środki z tej grupy są przyjmowane codziennie. Oprócz barbiruranćw do grupy tej należą pochodne benzodiazepiny. ile. ale często ma to miejsce tyłku w czasie weekendów. lż" stosujące środki nasenne i uspokajające dla poprawy snu. Marihuana zasłynęła jako środek. alprazolam). którzy zlecają stosowanie środków nasennych i uspokajających przez zbyt długi okres. Zespół abstynencyjny z odstawienia barbituranów(benzodiazepin)nączę-. tywanie i krytycyzm. jest często używana do inicjacji. U osób przyjmującej systematycznie środki nasenne i(lub)uspokajające może dojść do*przypadkowego. tabletek przyjęła w ostatnich godzinach. Za jedno z głuwnych zagrożeń z nią związanych uważa się fakt. Upośledzeniu ulega zapamię-. Marihuana. Bywa. skłonność lu interpretacji urojeniowych. Z biegiem czasu zachodzi potrzeba zwiększania dawek. kokainy). .skrętów. Leczenie polega na podawaniu płynów.. Środki nasenne i uspokajające. Znaczny udział mają w tym lekarze. Postępowanie w tych przypadkach bywa odmienne niż w innych ostrych zatruciach środkami psychoaktywnymiod chwili nawiązania kontaktu z pacjentką należy bowiem wznowić podawanie barbituranów(możliwość wystąpienia napadów padaczkowych lub majaczenia). niektóre z nich mają znaczny potencjał wytwarzania uzależnienia(diazepam.

W toku odstawiania barbituranów należy systematycznie kontrolować ich stężenie w surowicy krwi pacjenta. Przyjmowanie niewielkich dawek daje poczucie siły i euforyzaję. nasilenie objawów zależy ci przyjętej dawki. jaki środek był przyjmowany. Rozpoznanie wymaga potwierdzenia badaniem krwi lub metabolitów w moczu.Pojawiają się:nudności i wymioty. nudnzici i wymioty. drżenie rąk i języka. a także w krajach europejskich. Objawy po odstawieniu kokainy nie są gwałtowne i ograniczają się do męczliwości. Postępowanie odtruwające jest długotrwałe i zwykle trwa około miesiąca. hipotensja. Zakończenie postępowania powinno wiązać się z oceną. liście('zew są żute lub jest ona przyjmowana dożylnie-co jest najniebezpieczniejsze dla konsumenta i otoczenia. w tym amfetaminy. lęk. przyspieszenie akcji serca. Leczenie ostrego zatrucia wymaga stosowania środka neuroleptycznego(np. . a niekiedy do obniżenia nastroju. drażliwość. omamy wzrokowe i niekiedy dotykowe. podwyższenie ciśnienia krwi. crack'). należy podać dawkę fenobarbitalu(Luminalu). Kokaina. a zachowanie normalizuje się. rozszerzenieźrenic. Systematyczne. Obj awy ostrego zatruć i a:pobudzenie psychoruchowe z agresywnością(wymagające niekiedy unieruchomienia). przyspieszenie akcji serca. konieczną do. Następnie dawkę należy codziennie zmniejszać. W toku abstynencji(lub znaczącego obniżenia przyjmowanej dawki dobowej)mogą pojawić się napady padaczkowe i(lub)majaczenie. W Polsce w ostatnich latach gwałtownie wzrosło przyjmowanie amfetaminy. przyspieszenie oddychania. potliwość. Haloperydolu 10 mg domięśniowo. Uzależnienie od kokainy jest szczególnie rozpowszechnione w USA(kontakt z nią miało co najmniej(O'%populacji). Wtedy uzasadnione jest rozpoczęcie leczenia psychoterapeutycznego. Celowe jest oznaczanie jakościowe innych środków uzależniających. Przyjmowanie środków nasennych i uspokajających stanowi niebezpieczeństwo dla ruchu drogowego. Kokainę pali się w postaci papierosów(najbardziej rozpowszechniona forma to. Skutek wstrzyknięcia dożylnego jest natychmiastowy. Rośnie nielegalna produkcja:cena amfetaminy na czarnym rynku jest dość niska. dawkę można powtarzać). branie"może prowadzić do wystąpienia zespołu urojeniowego. będące wyrazem załamania się neuroadaptacji. Inne środki niż kokaina. w początkowej. Po ustąpieniu pobudzenia pacjentowi należy zaproponować wykonanie testu HIV. zaburzeń snu oraz apatii. co oznacza łatwą dostępność dla konsumentów. wywołania ataksji-niezależnie od tego. jednak nie więcej niż o/dawki podanej w dniu poprzednim. Niewielkie dawki przyjmowane doustnie powodują euforyzację i przyspieszenie łuku myślenia. Jeżeli chód chorego staje się zborny. o działaniu pobudzającym. W ostatnich latach kokaina pojawiła się również na czarnym rynku w Polsce. Jeżeli mimo takiego postępowania wystąpi napad padaczkowy lub zamącenie świadomości. interpretacje urojeniowe. należy powrócić do dawki wyjściowej i ponowić płoccy zmniejszania dawki w sposób podany wyżej. czy u pacjenta występują objawy nerwicowe lub depresyjne-często to one są podłożem uzależnienia.

często zdarzają się ostre zatrucia. drażliwość. Kontakt z amfetaminą o cechach trwałości prowadzi do niedoboru wagi. Ostatnio znaczną popularność zyskała ekstazy. Preparaty z grupy pochodnych amfetaminy były do niedawna dopuszczone do legalnego obrotu i stosowane w leczeniu otyłości. zachzdzi wówczas potrzeba różnicowania ze schizofrenią. środek z grupy pochodnych amfetaminy. Objawy ostrego zatrucia amfetaminą:wzmożone samopoczucie i pobudzenie psychoruchuwe. apatia lub obniżenie nastroju. przyspieszenie akcji serca. Obj awy ostrego zatruci c wzrost ciśnienia krwi i przyspieszenie tętna podwyższenie temperatury. lęk. neuroleptyki w dawkach wystarczających do uspokojenia(haloperydol. )Konieczne jest stosowanie neuroleptyków(np. Nikotyna. zaburzenia spostrzegania(omam wzrokowe i rzadziej słuchowe). przyjmowanie regularne lub krótkotrwałe w dużych dawkach może spowodować wystąpienie zespołu urój eniowego. meskalina(pejotl). rzadziej bywają przyjmowane w formie papierosów.Do częstych zjawisk należy przyjmowanie dożylne. Duże dawki powodują pobudzenie psychoruchowe. obniżenie nastroju. halucynogeny uznano za środki "rozszerzająceświadomość":popularne było przeżycie przez eksperymentatorów tzw. Konieczne jest także nawadnianie. że powstające doznania są bardzo zbliżone do przeżyć omamowa-umjeniowych w schizofrenii. Haloperidolu). dreszcze. psylocybina(w Polsce grzyby zawierające ten związek). LSD bywa używane w celu wywoływania psychoz eksperymentalnych. Diagnostyka laboratoryjna-patrz opłaty. Zazwyczaj potrzebne bywa też unieruchomienie. niekiedy depersonalizacja. rozszerzenie źrenic. W Polsce rozpowszechniło się palenie suszonych grzybów zawierających substancje halucynogenne. fencyklidyna(POP). rozszerzenie źrenic. Najczęściej używanymi środkami są dietyloamid kwasu lizergowego(LSD). podwyższenie ciśnienia krwi. Konieczna jest pełna diagnostyka laboratoryjna(możliwość zbieżnego w czasie przyjmowania barbituranów. nastawienia urojeniuwe. Halucynogeny. W latach sześćdziesiątych w USA. . w toku ciągu am(etaminowego pojawia się brak łaknienia. niekiedy agresywność. Po odstawieniu amfetaminy pojawia się męczliwość. poty. Nikotyna została uznana za środek psychoaktywny. Środki te są przyjmowane zazwyczaj doustnie. Środki amie(aminowe bywają łączone z alkoholem i barbituranami. perfenazyna)są niezbędne w leczeniu. senność. Stan psychotyczny w następstwie przyjmowania halucynogenów wymaga leczenia na oddziale psychiatrycznym lub toksykzlogicznyrn. benzodiazepiny i oplątów):kontrola elektrolitów. sądzono. bowiem. a także nawadnia Tlić. Zależnie od stopnia pobudzenia psychoruchowegu. kilkudniowymi ciągami. nudności. zwiewne urojenia zwykle o treści prześladowczej.uipu. we wczesnej fazie fascynacji ideologią hippisowską. Niekiedy stany psychotyczne wywołane przez halucynogeny utrzymują si przez wiele dni.

Naprzemienne przyjmowanie środków psychoaktywnych. aerozole-zawierają substancje Inne przeważnie o strukturze węglowodorów aromatycznych. a także przepisy umożliwiające penalizację nielegalnej produkcji tych środków i obrotu nimi. Wielokrotne wziewanie powoduje uszkodzenia mózgu. plastry z nikotyną. Zespuł abstynencyjny utrzymuje się przez wiele tygadni. agresji. . Pojawia się niezborność ruchowa. nafta. Wziewanie dotyczy dzieci i młodzieży ze szkół podstawowych i zawodowych. stosowanie gumy do żucia z zawartością nikotyny. wpływ grupy rówieśniczej). Uzależnienie pojawia się dość szybko. na głowę wkładany jest worek plastikowy.Straty zdrowotne w skali całej populacji przewyższają straty związane ze wszystkimi innymi środkami. Istnieje wiele technik. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawa o zapobieganiu narkomanii Ustawy te zawierają przepisy określające sposoby zapobiegania uzależnieniom i używaniu środków psychoaktywnych. co może prowadzić do zgonu. Wielu. a jeśli trzeba także ilościowe barbituranów. środki czyszczące. Ostre zatrucie jest stanem groźnym dla życia. objawy te mogą nie odpowiadać w pełni opisywanym dla jednego ze środków. Dlatego zasadnicze znaczenie ma oznaczanie jakościowe. Środki te-kleje. W odróżnieniu od innych środków nikotyna nie powoduje zmian zachowania ani też nic zaburza funkcjonowania. W początkowej fazie pojawia się drażliwość. Zwłaszcza w początkowej fazie może mieć miejsce przyjmowanie kilku środków przez kilka dni przed wystąpieniem objawów zatrucia. Aby wzmocnić działanie środka. Decydujące znaczenie ma jednak siła własnej motywacji. zaburzenia mowy(bełkotliwość). które mają ułatwić przejście przez abstynencję:terapie awersyjne. pochodnych benzodiazepiny. zaburzenia koncentracji uwagi spowolnienie akcji serca i wzmożenie łaknienia. Polsce najbardziej rozpowszechniony jest butapren. szpiku kostllCZO. bule głowy. a także psychzterapia grupowa. rozpuszczalniki. w tym z kompotem. a w ciężkim zatruciu osłabienie odruchów i oczopląs.palenie rodziców. Lotne rozpuszczalniki organiczne(środki wziewne). Przez wiele miesięcy utrzymują się uporczywe myśli o powrocie do nałogu. a w konsekwencji przyrost masy ciała. Wziewanie w Polsce jest jedną z częstszych form inicjacji. alkoholu i oplątów. emalie. wąchaczy podejmuje próby z innymi środkami. benzyna. zachowań impulsywnych. Dla inicjacji palenia zasadnicze znaczenie ma odwzorowywanie zachowań(np. Również objawy zespołu abstynencyjnego mogą być nietypowe. akupunktura. niepokój. wątroby. Intoksykacja prowadzi do euforyzacji.

Z tego powodu w układach klasyfikacyjnych chorób psychicznych mówi się o "schizofrenii.23 ustawy). . chyba że jest to ilość nieznaczna. który jest pojęciem niejednoznacznym. razem z chorobami afektywnymi. 12. Adam Bilikiewicz. przeznaczona na własny użytek". serce). z wyjątkami określonymi w ustawie o zebranie zdrowia psychicznego(np. Bleuler.rozum. nie udało się dotąd wyjaśnić etiologii tej grupy psychoz endogennych. wzluzz-rozszczepiam.Ustawa o zapobieganiu narkomanii z roku 1997 umożliwia sądowi wydanie wyroku skazującego za posiadanie. Jedni uważają ją za jednostkę chorobową(nozologiczną)seasa smcrz. Postanowienie sądu może zobowiązać do leczenia ambulatoryjnego lub na oddziale odwykowym(łącznie pobyt nie może być dłuższy niż 3 miesiące. Ustawa o zapobieganiu narkomanii przewiduje możliwość zawieszenia kary za przestępstwa pozosujące w związku z używaniem środków odurzających. ani tym bardziej potwierdzić ich jednolitości etiologicznej. Ustawa zawiera wykaz środków odurzających. grupie schizofrenii". ale również w przebiegu. zArew . a postanowienie jest ważne przez okres 2 lat). że może tu chodzić o niehomogenną grupę chorób mających podobny lub zbliżony obraz kliniczny. jego zdaniem. środków odurzających. Już E.na podstawie art. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu al ko hol i z m o w i daje sądowi możliwość zobowiązania osoby uzależnionej do leczenia. Wśród psychiatrów przyjął się jednak dość powszechnie termin diagnostyczny "schizofrenia". albo. Zdaniem E. taki tytuł nosi rozdział w klasyfikacji ICD-10. Mimo trwających od wielu lat intensywnych badań na świecie. Może to mieć miejsce. Po zakończeniu leczenia. Psychozy schizofreniczne. należy do najważniejszych problemów psychiatrii klinicznej. Od ponad 80 lat trwają bowiem spory na temat etiologicznej jednolitości schizofrenii. użył(w roku 19 i I)rozmyślnie liczby mnogiej. Określenie i pozycja nozologiczna. tj. inni sądzą. Hospitalizacje uzależnionych na oddziałach psychiatrycznych i odwykowych poza przedstawionymi wyżej sytuacjami-mogą mieć miejsce jedynie za ich zgodą. podkreślając w ten sposób różnorzdność obrazów klinicznych. a jednocześnie daje możliwość zobowiązania do poddania się leczeniu i rehabilitacji przez okres nie dłuższy niż 2 lata. twórca terminu "schizofrenia"(gr. zaburzeniach typu schizofrenicznych". czy orzeczoną karę pozbawienia wolności należ wykonać. zastępując nim kraepelinowskie pojęcie demewna prwecza(otępienie wczesne). Grupa psychoz schizofrenicznych.przyjęcie pacjenta z powodu majaczenia alkoholowego lub pacjenta z zespołem urojeniowym powstałym w następstwie kontaktu z innym niż alkohol środkiem psychoaktywnym. że uzasadnione jest rozpoznanie uzależnienia)oraz społeczne(wywiad przeprowadzony przez ośrodek pomocy społecznej). Bleulera między poszczególnymi psychozami tej grupy zachodziły różnice nie tylko w obrazie psychopatologicznym. Mówił mianowicie o. rozpad lub rozszczepienie(dissccimiz)osobowości. rokowaniu i przyczynach. jeśli spełnione są wymogi medyczne(stwierdzenie biegłego psychiatry lub psychologa. i rehabilitacji sąd rozstrzyga. Cechą wspólną tych psychoz miał być.

-25. jak i rozpowszechnienia schizofrenii w populacji ogólnej ujawnia dość istotne różnice w poszczególnych krajach i regionach świata. krure przez wiele lat żyły oddzielnie. Trzeba dodać. -35..przez Rosenthala w USA badań szpitahyQwynika. Próby wyjaśnienia tych różnic. Jest ono jednakowe dla mężczyzn i kobiet. Metoda badania bliźniąt należy do najstarszych w genetyce człowieka i opiera się na poruwnaniu zbieżności(konkordancji)występowania cechy u bliźniąt monozygotycznych(o identycznym genotypie)i dwuzygotcznychu proporcji wspólnych genów równej/y. z których jedno z rodziców cierpiało na psychozę od 8 do IB%. rozpowszechnienie punktowe miesięczne. jak i różnymi wskażnikmij(zapadalność roczna. 1995). a w szpitalach psychiatrycznych-lU 3. co sprawia. . u rodzeństwa od 3. że mimo wysiłkuw podejmowanych w celu ujednolicenia kryteriów rozpoznawczych tych psychoz na świecie. Ocena rzeczywistej częstości występowania nowych przypadków zachorowań na schizofrenię(zapadalności). że przebieg schizofrenii jest dzisiaj pomyślniejszy niż przed kilkudziesięciu łaty Ważnym argumentem przemawiającym za rolą czynników genetycznych w powstaniu psychoz schizzfrenicznych jest zjawisko konkordancji cech schizofrenicznych u bliźniąt. gdy oboje rodzice chorowwi i wynosiło li-5 O%. jak i socjologicznego. posługują się zaruwno różnymi metodami badań.rż. Dla krewnych drugiego stopnia średnia wartość ryzyka wynosiła Z. 59 ż. Jednak przeciętny wiek zachorowania jest niższy dla mężczyzn(I 5. zgu dzieci. Ryzyko zachorowania w ciągu życia ocenia się na całym globie na około 1%i jest najwyższe w trzeciej dekadzie życia. wynosiła 77. Porównywanie wskaźników w różnych krajach utrudnia też fakt. że zbieżność występowani schizofrenii u bliźniąt.na 1000 mieszkańców:w poradni zdrowia psychicznego-0.schizofrenii i innych zaburzeniach psychotycznych"(w DSM-IV). mimo iż wykrywalność zaburzeń psychicznych w tym zaburzeń schizofrenicznych. rż). a wśród późniejszych kobiety. Epidemiologia i ryzyko zachorowania. 1 I-0. 3 do 2. niż dla kobiet(25. W badaniach amerykańskich rozpowszechnienie punktowe miesięczne wynioskdla schizofrenii i zaburzeń typu schizofrenii(schizophreniform disorders)0. Zapadalność roczna na schizofrenjwynosi 0. zarównz z punktu widzenia biologicznego. Otóż w znanych dotąd badaniach bliźniąt zbieżność występowania cech schizofrenii u bliźniąt monozygotycznychwahała się od 15 dc 86%(w nowszych badaniach jest to 3 O-5 O%). Owe zróżnicowania regionalne wskaźników zapadalności i rozpowszechnienia nie są jasne. 2 do IZ%. W Polsce wskaźniki ujawnionej(zarejestrowanej)zapadalności w placów-gkach psychiatrycznych wynosiły w 1988 r. 0 do l 4%.7. że wśród wczesnych zachorowań przeważają mężczyźni. chociaż można się domyślać. że ryzyko zachorowania na schizofrenię w populacji generalnej i u dalszych krewnych tych osób wahało się od 0. Z przeprowadzonych w 1971 r. u bliźniąt dwuzygotyczmch od 2 dz l 7'%. że autorzy badań epidemiologicznych. u rodziców probandów schizofrenicznych ud 0. 18. Ryzyko zachorowania rosło. Pocieszające sinformacje. że w ciągu ostatniego stulecia nie obserwowano istotniejszych wahań wskaźników epidemiologicznych. obserwuje się w tym zakresie różnice. nie przyniosły jednoznacznych rozwiązań. roczne i w ciągle całego życia). 89. 7 m 100 rezydentów(Regiel i Bruke. NOe brakuje też opinii. z całą pewnością wzrosła.

poza psychozami schizofrenicznymi. schizolreniogennych"warunkach środowiskowych. 1986)ująć w trzy grupy:1. zwłaszcza rodzinnych we wczesnym dzieciństwie. zwłaszcza wirusowe(np. stanowiących jedną z form reakcji psychicznych. Z drugiej strony warunki wychowania mogą pogarszać lub poprawiać skutki obciążenia biologicznego. wpływ fennypowy po przekroczeniu pewnego progu. Schizofrenia jest psychozą egzogenną tzn. Mimo istniejących różnic w prowadzonych na świecie badaniach rodzinne występowanie schizofrenii nie ulega wątpliwości. stanów granicznych(borderline). struktury osobowości. jak i wspomniane wyżej badania naukowe. W porównaniu z grupą normalnych.związaną z działaniem czynników zewnętrznych. adoptowane dzieci w rodzinach schizofrenicznych częściej przejawiały objawy schizofrenii. Schizofrenia jest chorzbą o przyczynach endogennych(dziedziczna-metabolicznych).61. Poglądy dotyczące przyczyn powstawania psychoz schizofrenicznych można(według Pużyńskiego. Udział czynników genetycznych w powstawaniu psychoz schizofrenicznych jest niewątpliwy. Przykład adoptowanego potomstwa matek chorujących na schizofrenię dowodzi.poligeniczny z jednym genem o dominującym znaczeniu. ze stosowania przez badaczy rożnych kryteriów diagnostycznych i traktowania bleulerowskiej. a także innymi psychozami. które występują u osób wykazujących "predyspozycję"do takich reakcji. 2. osiągając wartość 9 l. różne churobyg 2)monogeniczność(jeden gen recesywny lub dominujący o różnej ekspresji i peneuacjik 3)wieloczynnikowa poligeniczność z efektem pługowym-liczne geny możliwe różne kombinacje ich wpływu. Możliwe są trzy sposoby:1)rozłączna heterogennoić(różne geny. gdy bliźnięta wychowywały się i żyły razem. Schizofrenia jest grupą zespołów psychopatologicznych. wzrastała natomiast. tj. jako wyraz dostosowania się jednostki do środowiska(etiologia psychogenna). Możliwe są również różne mieszane sposoby przekazywania. co wynika mJn. że przekazywana jest nie tyle podatność na schizofrenię. 5%. wśród których wymienia się:zakażenia. ile skłonność duwystąpienia różnych zaburzeń objawiających się. w jakich były wychowywane obciążone dziedzicznie dzieci. Potwierdzają to zarówno lekarze praktycy. Duże postępy w zakresie genetyki molekularnej-badania sprzężeń schizofrenii z polimorfizmem . Nie zzstał dotąd poznany sposób przekazywania tej podatności. Największe nadzieje wiąże się z trzecim sposobem. których przynajmniej jedno z przybranych rodziców chorowało na schizofrenię. Etiologia i patogeneza. że czynnik dziedziczny dochodzi do głosu ze wzmożoną siłą niezależnie od warunkżw. W jakimś sensie sugestie re potwierdzają badania dzieci adoptowanych. jak:trudności przystosowania. takimi zachowaniami. Z prowadzonych badań wynika.osobowość schizotymiczna według Kretschmera):istnienie swoiście ukształtowanej w.wirusami powolnymigzaburzenia immunologiczne. cechy schizoidii lub osobowości paranoidalnej(badania Rosenthala). grupy schizofrenii"jako jednostki nozologicznej. przy czym predyspozycja ta ma oznaczać:istnienie wrodzonych cech(konstytucyjnych)osobowości(np. zaburzenia z pogranicza psychoz.nie obciążonych schizofrenią rodziców. Wnioski z tych badań są jednak zróżnicowane. zjawiska związane z autoagresją:zatrucia pochodzenia metabolicznego lub egzogennego w ścisłym sensie. nLm. zaburzenia osobowości. Wynik ten mógłby wskazywać na rolę rodziny w ujawnianiu się cech schizofrenii. np.

albo jakiś jeszcze nie znany wirus. że taki defekt może być punktem wyjścia patogenezy schizofrenii-wirusowej lub autoagresywnej. jak i schizofrenia mogą przebiegać w postaci zaostrzeń i remisji. Do najbardziej znaczących wynikły doszli Czisrowicz i Morozow. Wielu zwaleń-*ników ma na świecie wirusowa teoria schizzfrenii. niekiedy stwierdza się ich wieloletnią bezobjawową obecność w tkankach gospodarza. których w tym rozdziale. w tym schizofrenii. co może właśnie przemawiać za heterogenicznością lub poligenicznością zaburzeń. nagromadzono wiek ciekawych obserwacji uzasadniających celowość dalszych badań w tym kierunku. mogą być inkorporowane do genomu komórek i przekazywnastępnym pokoleniom.. schizowirusem"mógłby być albo jeden ze znanych wirusów neuuopowych. a także próby wytłumaczenia mechanizmu działania leków psychotropowych ożywiły na nowo poszukiwania czynników sprawczych psychoz endogennych. ale. iż nie kłóci się zna z hipotezą genetycznego uwarunkzwania schizofrenii. Badaczy nie zraża fże inne badania nie potwierdziły takiej lokalizacji w innych rodowodach. Do najstarszych zaliczyć należy teorie. Nie udało się dotąd potwierdzić istnienia. Zgodnie z drugą grupą poglądów. Wyniki tych poszukiwań doprowadziły do zgodnej konkluzji. zwłaszcza jego zbecnoici w tkankach.długości*restrykcyjnych DNA-umożliwiło zlokalizowanie genu odpowiedzialnego za występowanie schizofrenii i zaburzeń pokrewnych w kilku rodowodach. U chorych tych stwierdzono różne. ze względu na jego rozmiary. wywołaną np. że przyczyną schizofrenii jest zatrucie organizmu jako następstwo endogennego wytwarzania różnych psychnoksyn. Mimo iż nie dostarczono do dostatecznie wiarygodnych dowodów na jej potwierdzenie. receptory na powierzchni neuronów. Wirus może mieć wspulne. Zarówno cheruby wirusowe. Do najgłośniejszych należała transmetylacyjna hipoteza schizofrenii. pochodnych uyptaminy i serotoniny. specyficznych reakcji odpornościowych. przeniesienia na zwierzęta itp. Wirusy charakteryzują się często neutropizmem. z niekrżrymi neurzregulatorami. Już w przeszłości powstało wiele teorii i hipotez. Zwolennicy teorii wirusowej wyrażają pogląd. Zdaniem tych badaczy w schizofrenii występują zaburzenia uansmetylacji prowadzące do endogennej biosyntezy związków psychuzorwórczych. przedstawiona przez Osmonda i Smythiesa(I 952). Wyniki tych badań skłaniały niektórych autorów do przypuszczeń. a szczególnie dużej częstości zachorowań-w chromosomie 5. iż zaburzenia czynności określonych . że owym hipotetycznym. Jest kilka powodów zainteresowania wirusami jako przypuszczalnym czynnikiem etiopatugenetycznym. Zbieżność zachoronią na schizofrenię bliźniąt mcnozygotycznych można bowiem równie dobrze wytłumaczyć jednoczasową infekcją wirusową bliźniąt w życiu płodowym. nie jestem w stanie omówić. u źródeł kturych leżało przekonanie. Znaczny postęp w dziedzinie badań nad przekażnictwem synaptycznym w układzie nerwowym.czynnikiem infekcyjnym. mało specyficzne nieprawidłowości immunologiczne. schizowirusa". mogą zmieniać funkcję komórek bez jej uszkodzenia. Niektćrzy sądzą. Od dawna wielu badaczy uważało schizofrenię za churzbę autoimmunizacyjną. Ta i inne hipotezy upadły jednak z czasem ze względu na brak dostatecznych dowodów. a takt Sigurdsson i Torrey. Obecnie badaczy zajmujących się etiupatogenezą schizofrenii najbardziej animują czynniki biochemiczne. schizofrenia miałaby być psychozą egzogenną. przede wszystkim biologia molekularna otworzyła całkiem nowe możliwości wglądu w mechanizmy dziedziczenia schizofrenii. które mogły wskazywać na istnienie jakiegoś defektu odpornościowego.

wadliwa dystrybucja substancji przekaźnikowych w obszarze transmisji synaptycznejjako wynik nieprawidłowego stanu błon komórkowych i zmian mechanizmów aktywnego transportu oraz nieprawidłowy stan miejsc receptorowych(zmieniona "wrażliwość"receptzra prę-i postsynaptycznego. Warto też zaznaczyć. dotychczas nie wiadomo. endogenna biosynteza nieprawidłowych metabolitów).wątpliwości. że mechanizm działania neuroleptyków(leków przeciwpsychnycznych)wiąże się z blokowaniem receptorów dopaminergicznych. że u osób chorujących na schizofrenię stwierdzono bimodalny rozkład wyników:u około polowy zmarłych nie obserwowano wzrostu gęstości receptorów D" zaś u pozostałych stwierdzono wyraźne zwiększenie(dwukrotne i wyższe)gęstości tych receptorów. W zgodzie z tą hipotezą pozostają też spzstrzeżenia dotyczące zaostrzania się psychoz schizofrenicznych pod wpływem inhibitorów MAO i środków psychostymulujących w rodzaju amfetaminy. mógłby wskazywać na istnienie dwóch podstawowych postaci schizofrenii:u chorych z objawami wytwórczymi. tj. Przyczyną tych zakłóceń może być(cytuję za S. T. . a ściślej z zakłóceniami przewodzenia(przekazywania informacji)na poziomie synaps. . w miaww i nucleas accwnWem. Pużyńskim. wiele badań zdaje się wskazywać na znaczenie innego neuroprzekażnika. Prace te dotyczą zaburzeń przemiany amin katecholowych i indoloamin(serotoniny)w patogenezie psychoz schizofrenicznych. Crow. występowałoby zwiększenie gęstości receptorów D"u chorych z objawami negatywnymi(osiowymi)nie stwierdzałoby się tych zmian.struktur mózgu. Wśród hipotez szczególne miejsce zajmuje koncepcja dopaminowa. Być może zmiany te mują związek ze stosownymi u tych chorych lekami pczeciwpsychotycznymi(neuroleptykami). W psychozach schizofrenicznych dochodzi najprawdopodobniej do wzmożonej aktywności tych receptorów. Interesujące są badania pośmiertne osób chorych na schizofrenię. w porównaniu z ludźmi zdrowymi lub cierpiącymi na inne choroby. Okazuje się że w tej grupie badanych stwierdza się zwiększoną zdolność wiązania ligandów receptora D. zdaniem niektórych autorów(np. Przypuszczenie to potwierdzają obserwacje kliniczne. należy wiązać z wadliwą transmisją neuronalną. Do koncepcji objawów pozytywnych i negatywnych schizofrenii jeszcze powrucę. Czy miałoby to świadczyć o nadczynności układu noradrenergicznego. zwiększenie liczby receptorów).3-metoksy-4-hydroksyfenyloglikolu(MHPG). l 986 c nieprawidłowa przemiana substancji przekaźnikowych(niedobór lub nadmiar substancji przekaźnikowych. odpowiedzialne za patogenezę psychoz schizofrenicznych. Nowsze badania nad patogenezą psychoz schizzfrenicznych zdają się potwierdzać słuszność założeń hipotezy dopaminowej.noradrenaliny. wysunięta przed ponad 20 łaty przez Carlssuna i Lindąuista(1963)oraz Van Rossuma(l 966). U chorych cierpiących na drżączkę porażną(chorobę Parkinsona)nie spotyka się zachorowań na schizofrenię. Wynik ten. Nie ulega np. W mózgach zmartych chorych na schizofrenię stwierdzono w wielu przypadkach wzrost stężenia metabolitu noradrenaliny(NIA). Najwięcej prac poświęcono weryfikacji koncepcji dotyczących nieprawidłowej przemiany neuroprzekażników u chorych na schizofrenię. tj. tj.omamami i urojeniami. l 986). natomiast znane są przypadki wspó(występowania schizofrenii i pląsawicy Huntingtona. Mimo niezaprzeczalnej roli układu dopaminergicznego w patogenezie psychoz schizofrenicznych.

szczególnie w sensie ich wpływu nąobjawy negatywne schizofrenii. glicyna. to dotychczasowe wyniki badań raczej rozczarowywa(y. pozyuonowa tomografia emisyjna i badanie techniką jądrowego rezonansu magnetycznego). szczególnie limbicznych. Jeżeli chodzi o starania znalezienia zmian patomzr(alogicznych w ośrodków y m u kład z i e n er w o wy m. czy stwierdzane u wielu chorych na schizofrenię zmiany zamkowe mózgu mają charakter uogólniony. Zmiany te nie miały zresztą większego znaczenia.pierwsi Johnstone i inni(l 976). Podstawowymi czynnikami. np. Trzeba też pamiętać. etiopatogenetycznymi tej choroby są:predyspozycja genetyczna oraz uszkodzenie mózgu we wczesnym okresie życia. opisali w obrazie TKposzerzenie komór bocznych mózgu. Badania autopsyjne u chorych na schizufreniwykazały wzrost poziomu 5-HIAA(głównego metabolitu serotoniny)w niektórych strukturach mózgu. np. dotyczą określonych struktur.Ogniwo "noradrenergiczne". jak twierdzi Kostuwski(l 996). zwiększyły zainteresowanie psy-chiatrów i psychofarmakologów rolą układu sernoninergicznego w patogenezie tej grupy zaburzeń. Niektórzy autorzy. nie dale również jednoznacznych wyników u chorych na schizofrenię. Nowsze badania. przy jednoczesnym wzroście receptorów dopaminergicznych D. uszkzdzeń o. . posługujących się metodą pneumoencefalogruficzną.w Polsce przez K. Stwierdzane w przeszłości przez niektćrych badaczy. jak i wprowadzenie do leczenia psychoz schizofrenicznych nowej generacji leków przeciwpsychotycznych. czy. jakkolwiek sugerują istnienie.tomografii komputerowej. pozostałe do tej pory w zasadzie bez odpowiedzi.risperidcnu. udział NA trzeba więc rozpatrywać w szerzkim kzntekście. serutoninergicznym i dopuninergicznym istnieją powiązania i interakcje. Kolejne metody diagnostyczne(ocena regionalnego metabolizmu mózgowego. może odgrywać istotną rolę zarówno w patomechanizmkchoroby. jak i w działaniu lekćw. Nie brakuje reż koncepcji wiążących patumechanizm psychoz schizofrenicznych z neuroprzekażnikami aminukwasowymi(GABA.u znacznego odsetka chzrych na schizofrenię. 1961)u chzrych na schizofrenię nie zostały potwierdzone przez innych autorów(np. że serotonina odgrywa ruwnież rolę w działaniu środkćw psychodysleptycznych i psychostymulujących. ziprasidonu). aminokwas pobudzające)i neuropeątydami. wyjaśnia mechanizm działania neuroleptyków nowej generacji(np. badanie przepływu muzgcwego. Warto nadmienić. Na wzrost zaimeresowamąukładem serncninergicznym wpłynęły wyniki badań nad podtypami receptorów 5-HT(5-hydroksyuyptaminy). Malika w jego pracy doktorskiej). Nowsze badania potwierdziły spadek gęstości receptorów 5-HT" głównie w korze czołowej.. Mimo powyższych trudności interpretacyjnych muwi się często o istnieniu u chorych na schizofrenię deficytu korowa-li mbicznego. Huber. niewielkie zmiany zamkowe mćzgu(G. nie wskazują. Prowadzone ostatnio na świecie badania dostarczają coraz więcej dowodów na biologiczne(organiczne)pochodzenie schizofrenii. u n. że pomiędzy układami noradrenergicznym. Wedle opinii psychofarmakologówblokada receptora 5-HT. odpowiedzialnych za rozwój psychoz schizofrenicznych. Stawiane przez wszystkich badaczy pytanie. Zastosowanie nowszych metol neuroradiologicznych. jednak jednoznacznie na określoną lokalizację tych zmian. Inni opisywali również poszerzenie komory trzeciej.

że schizofrenia jest regresją do stadium narcystycznegolub jeszcze głębiej. chociaż nie dowiedziono w tym zakresie ścisłych korelacji.W następstwie interakcji tych czynników i ich patogennego wpływu dochodzi do zaburzenia rozwoju i lateralizacji mózgu. Istniałyby co najmniej trzy postacie:wrodzona. U chorych na schizofrenię spotyka się częściej schizoidalne(lub łagodniej wyrażoneschizotymiczne)rysy osobowości. nie podejmuje jakiejkolwiek inicjatywy i aktywności. Ten sam badacz. Wracając do koncepcji. że schizofrenia jest chorzbą związaną z zaburzeniem rozwoju mózgu(ang. 1888-1964)wiemy. Zła emocjonalna atmosfera hamuje prawidłowy rozwój osobowości i powoduje że człowiek zaczyna stronić od kontaktów międzyosobowych. Mówiąc o konstytucjonalnej predyspozycji do zachorowania na schizofrenię. wysunęli wprawdzie przed 10 lat psychiatrzy brytyjscy i amerykańscy(Murrayi Lewis oraz Weinberger). najwybitniejszy przedstawiciel konstytucjonalizmu. etioepigenetcznejstruktury schizofrenii. czy np. postać z początkiem w okresie dorosłości oraz schizofrenia o późnym początku. Pomijając doktrynalny i niekiedy spekulatywny słownik psychoanalizy. że bleulerowska. Kaczyński(twórca pojęcia "wczesnej schizofrenii")i T. geny podatności na schizofrenię"mogą się znajdować w niektórych regionach chromosomu 6. Jeśli taki niekorzystny wpływ środowiska trafia na genotyp predysponowany diirozwinięcia się psychozy schizofrenicznej. Wskazuje to na ewentualny udział procesu autoimmunolugicznego w patogenezie schizofrenii. a krótkim ramieniem chromosomu 6 mogłoby dotyczyć miejsc związanych z układem HLA genów zgodności tkankowej. Hipotezę. które zdają się wskazywać. 3:lk/%). że u chorych na schizofrenię spotyka się częściej typ budowy leptosomicznu-astenicznej. 8 i 23. niż pyknicznej(50.rodzice nie rozwiodą się. czyli neurorozwojowa. rż. Mazurkiewicz(twórca koncepcji dyssulucji aktywności korowa-psychicznej). staje się coraz bardziej nieśmiały.li warstwa mieściła organiczne czynniki etiopatogenetyczne schizofrenii). przez różnego rodzaju deprywacje i frustracje potrzeb itd. ćów konsekwencji prowadzi do wykształcenia stanu przedschizofrenicznego. Bilikiewicz(twurca warstwzwej. Środowisko może mieć zatem nie tylko korzystny lub niekorzystny wpływ na zdrowie psychiczne i może zapobiegać rozwinięciu lub wpłynąć na ujawnienie się schizofrenii. o czym była mowa. należy wspomnieć c zależnościach między budową ciała a występowaniem psychozy.neurodevelupment disorder). ktćra jest ciągle jeszcze pojęciem hipotetycznym. wykazał zależność między osobzwością a psychozą. grupa schizofrenii"jest niehomogenną grupą chorób. wtedy oczywiście stwarza to warunki do przekształcenia się w szybkim tempie genotypu w psychotyczny fenotyp. że środowisko rodzinne i panująca w nim atmosfera emocjonalna(klimat emocjonalny)może wpływać niekorzystnie na rozwój osobowości poprzez brak uczuciowej akceptacji. a także w zakresie przekażnicrwa korowa-limbicznego. przez zbyt autorytatywne i apodyktyczne traktowanie przez matkę lub oboje rodziców. można się w niej dopauzeć potwierdzenia opinii wypowiedzianej przeze mnie na początku rozdziału. mówi się o koncepcji neurorozwojowej. Sprzężenie genetyczne pomiędzy predyspozycją do schizofrenii. Szczególnie doniesie są badania nad genetyką schizofrenii. że. Konsekwencją tego jest zmniejszenie liczby neuronów i pojawienie się nieprawidłowości w zakresie połączeń neuronalnych w strukturach korowych płatów czołowych i skroniowych. że o takiej możliwości pisali znacznie wcześniej polscy psychiatrzy J. M. lecz trzeba w tym miejscu przypomnieć. przez częste przeżywanie lęku i obawy.schizofrenii neurorozwojowej. w której tzw. Z badań Kretschmera(niemiecki psychiatra. ale też ma wp(yw na . Wśród koncepcji podkreślających rolę czynników psychospołeczny c h w powstaniu zaburzeń schizofrenicznych nie można pominąć uznawanego przez psychoanalityków poglądu. można się zgodzić. rozpoczynająca się po 60. tzw.

przebieg tych psychzz. Podsumowując różne hipotezy i teorie etiopatogenetyczne schizofrenii trze-ba stwierdzić. twórca pierwszej nowoczesnej nzzologii i nozzgrafii psychiatrycznej. hebefreniczną i katatoniczną. Liczby te wskazują na różnorodność przebiegów psychzz schizofrenicznych. wprowadzając i opracowując szczegółowo pojęcie psychoz schizofrenoidalnych(ang. Wspomniana przeze mnie stałość wskaźników epidemiologicznych na świecie każe jednak wątpić w znaczenie owych prze-żyć dla patogenezy schizofrenii. Bleuler podał następujące dane:powolny początek i niepomyślny przebieg-B%:ostry początek i niezbyt ciężki przebieg przewlek(y-4%:przewlekły początek i średnio ciężki przebieg-ZO%:falisty i niepomyślny przebieg-3%:falisty i średnio ciężki lub lekki przebieg-ZZ'%:jedno zachorowanie lub więcej zachorowań z remisją-39%. jak się wydaje.live-eyems). a mianowicie schizofrenię prostą.w wyniku katastrof. opartego na teorii etioepigenezy. W drugiej grupie-psychugenne reakcje schizofreniczne.zebrano zespoły schizofreniczne w 3 grupy. T. Z tegz względu w nowoczesnych programach leczenia chorych na schizofrenię obejmuje się opieką całą rodzinę(terapia rodzin). np. paranoidalną. tworzy się różne formy(systemy)oparcia społecznego zarówno dla chorych na schizofrenię. J Twórca oryginalnego polskiego układu nozograficznego w psychiatrii. wiele argumentów przemawia za tym. że ta grupa zaburzeń jest wynikiem różnychczynników. przewlekle wydarzenia stresu-łące i silne urażne czynniki. Przebieg choroby. . że choć istniją zwolennicy różngych koncepcji. paranoidalną.schizophreniform states). Już Kraepelin. hebefrenię i katatonię. zwrucił uwagę. iż przebieg schizofrenii(którą zkreślał terminem dememiaprweccr)nie jest w każdym przypadku jednakowy. Podział psychoz schizofrenicznych. W podziale Kahna z 1926 r. które stanzwią grupę zwiększonego ryzykazachorowania. które są o tyle miarodajne. Przeżycia te(czy zdarzenia)odgrywają co najwyżej rolę wyzwalającą psychozę. W pierwszej grupie Kahn umieścił 4 najbardziej znane kliniczne postacie schizofrenii.utrzymanie się poprawy stanu zdrowia po przebytej kuracji lub ponowne pojawienie się objawów psychopatologicznych. We współczesnych klasyfikacjach psychoz schizofrenii cznych odnajdujemy zasadnicze elementy tych podziałów. że pochodziły z okresu. poprzedzają bowiem wystąpienie objawów psychopatologicznych. Chodziło o jakieś gwałtowne przeżycia(ang. Bleulera. A zatem w etiologii schizofrenii uczestniczą zarówno czynniki endogenne(genetyczne). Przytaczam dane liczbowe podane przez klasyka badań nad schizofrenią E. Aby zmniejszyć lub wyeliminować wpływ tych czynników. Podobną koncepcję przedstawił norweski psychiatra Langfeldt(l 937). jak i dla ich rodzin. W licznych badaniach analizowano rolę różnych negatywnych wydarzeń życiowych w patogenezie schizofrenii. ma więc charakter hetercgenny. gdy nie było jeszcze neuroleptyków zmieniających istotnie. jak i egzogenne:biologiczne i psychospołeczne. a w trzeciej schizofrenoidalne reakcje egzogenne. Eugen Bleuler wyodrębnił 4 zasadnicze postacie ki in iczne schizofrenii:schizofrenię prostą.

Podobne. niepełna remisja. pełna remisja. U chorych tych stwierdza się poszerzenie komór bocznych oraz ubytki w korze przedczołuwej i czołowej mózgu. rezydualną. Zdaniem tego autora. butyrofenonu)zawodzą. Objawy negatywne są równoznaczne z objawami osiowymi. reagują dobrze na leki neuroleptyczne. Klasyczne neuroleptyki o działaniu przeciwwytwórczym(pochodne fenutiazyny. a nawet identyczne poglądy przedstawiła Amerykanka NI. nie określone):124-indukowane zaburzenie urojeniowe:F 25-zaburzenia schizoafektywne(zaburzenia schizoafe-ktywne. "prawdziwego"procesu. organiczne uszkodzenie mózgu.wytwórczych(paranoidalnych). W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych(ICD-10 z 1992 r. hebefrenicznego i katatonicznego). hebefreniczny i katatoniczny wiąże się ze swoistym dla nich podłożem schizofrenicznym. schizofrenii złożonych". według tego autora. działające na receptory Dy i 5-HTy. ostre wielopostaciowe zaburzenie psychotyczne z objawami schizofrenii.. zwłaszcza w zakresie receptorów D. inne ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne. ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne. przewlekłego. Andreasen. nie zróżnicowaną. inne ostre zaburzenie psychotyczne z przewagą urojeń. np. tj. Zaskakujące podobieństwo do powyższej koncepcji wykazuje ujęcie schizofrenii przez angielskiego psychiatrę T. który zaproponował wyodrębnienie dwóch podstawowych form schizofrenii. epizodyczny z postępującym deficytem. lepsze wyniki dają neuroleptyki atypowe(nowej generacji). Dla celów statystycznych można używać do sklasyfikowania przebiegu następujących określeń:ciągły. przemijających)zespołów z tegzż kręgu(paranoidalnego. Schizofrenią zaburzenia typu schizofrenii(schizwypowe)i urqjeniowe"wymieniono następujące postacie schizofrenii(FZO):schizofrenię paranoidalną. zaś badania diagnostyczne nie ujawniają zmian organicznych w u u n. Wiele danych wskazuje. wykazujących odmienną patogenezę. Nawiązując do struktury psychozy w ujęciu etioepigenetycznym(T. W okresie przedchorobowym chorzy ci wykazują dobre przystosowanie społeczne.afektywne(cyklofrenię). 16-Psychiauiu. poschizolreniczną. w kolejnych swoich pracach podkreślał konieczność diagnostycznego rozróżniania w grupie psychoz schizofrenicznych. odznaczałby się przewagą objawów negatywnych i odpowiadałby stanowi ubytku schizofrenicznego. a także inne endogenne choroby psychiczne. Typ U schizofrenii. epizodyczny remitujący. typ maniakalny:zaburzenia schizoafektywne. schizofrenię innego rodzaju i nie określoną. jedynie siłą tradycji zespoły-paranoidalny. epizodyczny ze stabilnym deficytem. Orawa(l 98 O). ostre zaburzenia psychotyczne podobne do schizofrenii. inny i okres obserwacji krótszy niż rok. hebefrenicznąkatatoniczną. typ .)(polskie wydanie 1997)w dziale:. Bilikiewicza). któremu odpowiadałaby prosta postać schizofrenii.Bilikiewicz. podczas gdy mogą one wikłać różne choroby somatyczne. Typ I schizofrenii cechowałby się występowaniem objawów pozytywnych. prostą. że u tych chorych dochodzi do wzmożonego przekażnictwa dopaminergicznego. W dziale tym znalazły się ponadto następujące kategorie diagnostyczne:F Z(zaburzenia typu schizofrenii(schizotypowe):123-uporczywe(utrwalone)zaburzenia urojeniowe:133-ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne(w tym:ostre wielopostaciowe zaburzenie psychotyczne bez objawów schizofrenii. objawy negatywne umieścilibyśmy w U warstwie(organicznej). a może też etiologię. nie wywołujące objawów pozapiramidowych. zaś objawy pozytywne w Ul warstwie(zespołów psychotycznych czynnościowych). od zasadniczo czynnościowych(epizodycznych. które mogą się nawarstwiać na ów przewlekły proces schizofreniczny tworząc postacie. postaci procesualnej tej choroby. rdzennego.

a to. Płacz chorego nie wzrusza. w konsekwencji rani godność chorego i skłania go do jeszcze większego odsunięcia się od otoczenia i bardziej hermetycznego zamknięcia w sobie. zauważają dokonującą się w nich przemianę psychiczną. Objawy te(zwane obecnie osiowymi lub negatywnymi)obejmują właściwie całość życia psychicznego. W naszym podręczniku trzymamy się podziału psychoz schizofrenicznych uświęconego tradycją. a nawet gniewną drażliwością. to bardzo powierzchowne lub dotyczące drugorzędnych. a niekiedy fałszywy patos. wyrażająca się utratą związków uczuciowych z innymi ludźmi i uczuciem pustki emocjonalnej w sobie. typ mieszany. Objawy osiowe schizofrenii. inne zaburzenia schizoafektywne. obok swoistych zaburzeń życia uczuciowegz. Trzecim objawem osiowym schizofrenii(a ściśle sympromokompleksem)jest rozszczepienie osobowości. nieszczerość. w szczególności zaniku uczuciowości wyższej . Jest to. swoją wyobraźnią. Polegają one na obniżeniu(lub raczej rozszczepieniu)uczuciowości wyższej i jej zobojętnieniu. Jak wynika z powyższego podziału. Życie uczuciowe nie ulega swzbodnej modulacji zależnie od treści rozmowy lub wypowiedzi. a zarazem i przyczyna pogłębiania się autyzmu w planie uczuciowym. Nie można się wczuć w jego przeżycia. ani ich zrozumieć. a śmiech nie rozwesela. Na każdą próbę wdarcia się w treść jego przeżyć lub wciągnięcia go w jakieś konkretne działanie. Chory z zasady nie ma poczucia choroby psychicznej. że otoczenie coraz częściej odnosi się du takiej autystycznej osoby krytycznie i czasem z dezaprobatą. Autyzm jest więc zaburzeniem komunikacji międzyludzkiej. cielesnych objawów(anzsognosia. Czasem chory zdaje się przeżywać pewne uczucia i werbalizuje je. staje się coraz bardziej dla otoczenia niezrozumiały. Chory żyje swoimi pragnieniami i lękami. schizofrenia"E. Twórca pojęcia. by nie obciążać zbytnio pamięci studentów. Od chorego emanuje chłód uczuciowy. którą pominę. których stwierdzenie uprawnia do rozpoznania tej psychozy. żeby nie powiedzieć zbyt szeroko. Bleuler użył określenia. a jeśli ma. Sztywności afektywnej odpowiada sztywność mimiki. Ponieważ nie dzieli się z otoczeniem treściami swoich przeżyć. zwłaszcza w początkowym stadium cheruby. kiury polega na znacznej przewadze zainteresowania się chorego swoimi przeżyciami wewnętrznymi i na postępującej otrucie istotnego kontaktu ze światem zewnętrznym. Niektórzy chorzy. Ujęto je w trzy grupy:Autyzm jest to pojęcie opisane i użyte przez Bleulera dla oznaczenia psychopatologicznego objawu. dochodzące w dalszym nasileniu do rozpadu struktury osobowości. lecz nie doić głęboko się nią przejmują.depresyjny:zaburzenia schizoafektywne. Postawa wyizolowania i braku syntonii sprawia. Łączność afektywna z chorym bywa bardzo powierzchowna. chociaż staramy się trzymać międzynarodowych wymogów WHO. Podobnie szeroko klasyfikację podtypów schizofrenii przedstawili twórcy amerykańskiego systemu DSM-IV(19943. autorzy UD-10 kategorię psychoz schizofrenicznych potraktowali bardzo szeroko. Wypcnoszgnosia). Drugą grupą objawów osiowych są zmiany w sferze uczuć. lecz w ich zewnętrznym wyrazie jest pewna sztuczność. które doznają najbardziej znamiennych zaburzeń. reaguje on oporem. gdyż nabiera cech sztywności. względnie w kontakt ze światem zewnętrznym. obojętność. zaburzenia schizoafektywne nie określone):128-inne nieorganiczne zaburzenia psychotyczne:129nie określona psychoza nieorganiczna. Jest to konsekwencja. objawy podstawowe"(Grundsymptome).

. Depersonalizację(poczucie obcości własnej osoby)i apersomzację(chorzy przejmują dolegliwości i objawy innych osób. Dość specyficzne zaburzenia pamięci polegające na hipermnezjach lub częściej lukach pamięciowych. decydujące o zaliczeniu danego przypadku chorobowego do jednej z czterech postaci schizofrenii. pisma i ekspresji plastycznej. dziwaczne sformułowania nacechowane swoistą symboliką). Rozszczepienie może spowodować zaburzenie toku i treści myślenia. tutaj stosunek ten ulega zakłóceniu i ani rzeczywistość nie odbija się w poznawczych(kognitywnych)czynnościach chorego. chory mówi:czyniłem zwierzętonakarmialność domową". że w wielu przypadkach schizofrenii nasilenie poszczegćlnych objawów jest mniej wyraźne. w sferze dążeń-ambiwalencja dążeń(ambirendencja). Trzymając się klasycznego opisu Bleulera. Zaznacza się to w braku adekwatnych reakcji mimicznych(paramimia)i nieprawidłowej modulacji głosu(parafonia). Przypisywanie otoczeniu własnych przeżyć psychotycznych(transytywizm)jest bardzo znamiennym objawem dla psychoz schizofrenicznych. omamy). W prawidłowych warunkach zachodzi współżycie jednostki ze środowiskiem. nazwane przez Bleulera dodatkowymi(akcesorj-. dobieraniu słów dla wyrażenia aktualnych przeżyć. nazywamy to dereizmem. iż w ostrym przebiegu choroby dochodzi szybko do rozszczepienia i rozpadu osobowości. sytuacji lub przedmiotu. Nie należy jednak zapominać. Charakterystyczne zaburzenia:mowy(neologizmy. nymi). persewerację. ani jego odczyny uczuciowe nie są do niej dostosowane. Inne objawy charakterystyczne dla schizofrenii. a co ważniejsze:często nic występują one w sposób zgeneralizowany i np.i zdolności modulowania afektu. Objawy osiowe schizofrenii opisano w taki sposób. werbigeracje. Oburzy tworzą neologizmy. tu jest nowe słowa. Niekiedy rozszczepienie osobowości i rozkojarzenie myślenia jest długo nieznaczne. do grupy objawów dodatkowych zalicza się:Różnego rodzaju zaburzenia spzsuzegania(złudzenia. aby wyraźnie uwypuklić ich właściwości. a bywa. w sferze myśli-ambiwalencja sądów(ambisentencja). będące czasem zlepkiem kilku innych słów potrzebnych im na określenie jakiegoś czasem niezrozumiałego działania. urojeniącharakteryzujące się brakiem lzgicznej spójności. Z którejkolwiek strony spojrzymy na strukturę osobowości. Do wyżej opisanych objawów podstawowych(osiowych)mogą dołączać się różne objawy psychopatologiczne. Takie samo rozszczepienie widzi się między poszczególnymi grupami(sferami)czynności psychicznych.zamiast. najistotniejsza właściwość. najczęściej współpacjentów). karmiłem zwierzęta domowe". a także paramnezjach.nadmiernym rozszerzeniemlub zwężeniem źrenic.autyzmowi może towarzyszyć wybiórczo zachowana zdolność do syntonii(czyli współbrzmienia z otoczeniem). Przejawia się to np. czasem . a więc nie ma równoległości między czynnościami myślowymi a uczuciowymi(paratymia). W obrębie pzszczególnych czgnnzici psychicznych także dzchudzi du rozprzężenia zwartości i rozdwojenia noszącego nazwę ambiwalencji(dwuwartościowości):ambiwalencja uczuć. Zaburzenia równowagi wegetatywnej i inne objawy cielesne(zwłaszcza psychoz katatonicznych). np. Powstają też dziwaczne sformułowania. dlatego uwydatniono ją w samj nazwie choroby. wyraża się to rozkojarzeniem myśli i trudnościami w konstruowaniu logicznym zdań. sinością rąk i stóp. wszędzie możemy dostrzec objawy rozszczepienne.

Wskazują na to badania retrospektywne. u których objawy schizofreniczne i afektywne rozwijają się równocześnie. albo innego typu głosy omamowe pochodzące z pewnych części ciała:d)utrwalone urojenia innego rodzaju. jak:urojenia tożsamości religijnej lub politycznej. przygnębieniem cncz zaabsorbowaniem sobą. które można uznać za kryteria ICD-10. wyraźnie odnoszone do ruchów ciała lub kończyny względnie do szczególnych myśli. jeżeli stwierdza się obecność objawów depresyjnych lub maniakalnych(czyli objawów afektywnych). W ICD-10 podkreśla się wyraźnie. Od czasu klasycznego opisu klinicznych cech schizofrenii podanego przez Bleulerawielu autorów dążyło w latach późniejszych do uściślenia kryteriów diagnostycznych rej grupy psychoz. Urojeń. których treść jest niedosrosowanakulturowo i zupełnie niemożliwa do zaistnienia. wystąpienie objawów w czasie trwania stanów zatrucia substancjami psychoaktywnymi lub związanych z ich odstawieniem. że choć nie można wskazać żadnych ściśle pało gnomonicznych objawów schizofrenii. Jest to szczegulnie ważne dla celów naukowych. zaburzeniauni łaknienia-odmową przyjmowania pokarmów albo nadmierną żarłocznością. komentujące na bieżąco zachowanie pacjenta lub dyskutujące o pacjencie między sobą. osobistą wraz z uogólnionym lękiem. są:a)echo myśli. Charakterystyczne zbjawy:obecność dwóch albo więcej następujących objawów przez okres cc najmniej miesiąca(albo mniej w przypadku skutecznego leczeniac 1. dość często zaburzeniami snu. Drugim pc ICD systemem diagnostyczna-klasyfikacyjnym najbardziej rozpowszechnionym na świecie jest DSM(ostatnie wydanie-IV)Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego(I 9943. Do najbardziej znanych należą kryteriacRDĆ Oesearch Diagnostic Criteria). dla celów praktycznych przydatny może być podział wymienionych objawów na grupy. U chorych. jeżeli towarzyszą im albo zwiewne i współuksztahowane urojenia bez wyraźnej treści afektywnej. że schizofrenii nie należy rozpoznawać. którego kryteria diagnostyczne schizzfreniiprzedstawiają się następująco:A. kryteria patgnomoniczne Schneidera. kryteria Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-IV i Światowej Organizacji Zdrowia ICD-10. nasyłanie i zabieranie myśli oraz odsłonięcie myśli:b)urojenia oddziaływania.czyracznością skóry. . .zdolności do oddziaływania na pogodę lub pozostawania w łączności z przybyszami z innego świata):e)utrwalone omamy z zakresu jakiegokolwiek zmysłu. albo gdy występują codziennie od tygodni lub miesięcy:f)przerwy lub w. a nawet miesiące. u kobiet zaburzeniami cyklu miesięcznego itp. Twórcy Klasyfikacji ICD-10 piszą. albo nadludzkich mocy czy zdolności(np. bądź utrwalone myśli nadwartościowe. należy rozpoznawać zaburzenia schizoafektywne(F 25). może wyprzedzać wystąpienie objawów psychotycznych o tygodnie. kryteria Feighnera. Kryteria diagnostyczne schizofrenii. chyba że zaburzenia afektywne są wyraźnie pzprzedzoneobjawami schizofrenicznymi. płytkością oddychania. 2. Rozpoznanie schizofrenii wyklucza też obecność powużnej choroby mózgu. które mają specjalne znaczenie w rozpoznawaniu schizofrenii i często występują razem. o czym będzie jeszcze mowa w tym rozdziale. Objawami. wpływu lub owładnięcia. statystycznych i epidemiologicznych. działań i odczuć:spostrzeżenia urojeniowe:c)głosy omamowe. kryteria Taylora i Abramsa. uporczywymi zaparciami lub biegunkami.

postać tę należy rozpoznawać ostrożnie. Zdaniem Jaroszyńskiego rozpoznanie schizofrenii prostej może być konsekwencją błędu diagnostycznego. Schizofrenia prosta.dyskretnych objawów paranoidalnych lub katatonicznych. Trzeba jednak dodać. Występowanie zaburzeń schizoafektywnych i afektywnych(w oryginale nastroju)wyłącza rozpoznanie schizofrenii. Dysfunkcja społeczna. średnie.kryteria A-faza aktywnych objawów). Daje też możliwość określenia każdego podtypu schizofrenii w trzech wymiarach:psychotycznym(omamy i urojenia).generał medical conditiori). alogii. które rćwnieiutrzymywały się przez ostatni miesiąc lub krócej w przypadku skutecznego leczenia. ale także okres cbjawćw prodromalnych i rezydualnych. zdezorganizowanym(zaburzenia mowy. zachowania i niedostosowanie afektywne-ang. Zachowania grubiańskiego lub katatonicznego. że Klasyfikacja DSM-IV dopuszcza możliwość rozpoznawania dodatkowo:popsychotycznych zaburzeń depresyjnych i proste zaburzenie o charakterze deterioracji(ang. iż schizofrenia prosta występuje stosunkowo rzadko. typowymi zaburzeniami myślenia i uczuciowości. Postacie kliniczne. . ale jest też wzorem przewlekłego procesu psychotycznego. to rozpoznanie schizofrenii wymaga stwierdzenia nasilonych urojeń albo omamów. do ciężkiego nasilenia. W okresie objawów prodromalnych albo rezydualnych powinny występować objawy negatywne albo dwa lub więcej objawów uwzględnionych w kryterium A. schizophrenia). jej stwierdzenie należy rzeczywiście do trudniejszych zadań rozpoznawczych.inappropriateaffec()i negatywnym(deficytowym). niezrżżnicowanyi rezydualny. ogólnym spadkiem wydolności. 3. awolicji. poprzez lekkie. niezdolnością przystosowania. Ciągle oznaki zaburzeń przez co najmniej 6 miesięcy(włączając w to okres pierwszego miesiąca ostrych objawżw-por. zdezorganizowany. Każdy wymiar można też stopniować ok jego braku. Jeżeli w wywiadzie są zaburzenia autystyczne. Są to:typ paranoidalny. wyróżnia znacznie mniej. ze względu na brak ewidentnych objawów.Omamów. 4. nieruzpoznania np. Według wielu psychiatrów. simple. Klasyfikacja DSM-IV. Niektórzy kwestionują jej istnienie. Wyłącza rozpoznanie schizofrenii. Początek choroby może sięgać okresu dziecięcego. Pomijając fakt. Objawuw negatywnych:spłycenia afektu. jeżeli zbjawy są skutkiem działania leków psychoaktywnych i chorób ogólnych(ang. w odróżnieniu zd UD-10. Psychoza charakteryzuje się powolnym rozwojem. czasem ujawnia się w czasie dojrzewania płciowego lub niewiele później. 5. Ta postać kliniczna schizofrenii jest wprawdzie objawowo najuboższa.simple deteriorative disorder. Zdezorganizowanej mowy(razkojarzenie). gdyż jedynie 5 podtypćw schizofrenii nawiązując wyraźnie do pierwotnego podziału Bleulera. katatoniczny.

w szkole stał się miernym lub złym uczniem. chłodny. Niekiedy dłuższy czas utrzymują się szczególne uzdolnienia i talenty. ale stopniowa degradacja społeczna i zulamanie linii życiowej. gdy wszystkie podstawowe objawy schizofrenii są obecne. według DSM-IV. dniami i tygodniami nic nie robić. Ta postać kliniczna schizofrenii jest najczęstsza. jeżeli objawy utrzymują się przez co najmniej rok. że chory do tego czasu niczym się nie różnił od rówieśników. Schizofrenię prostą uważam za podstawową postać schizofrenii. Seksualnie są również małe aktywni. że na początku jest niejasno umotywowany stan lękowy lub nastrój urojeniowy z pobudzeniem ruchowym. stał się innym człowiekiem". Najczęściej choroba postępuje wprawdzie powoli. Schizofrenia paranoidalna. Chorego niemal zawsze mamy sposobność badać dopiero wówczas. Z tego względu pomijam tutaj objawy osiowe schizofrenii. Nie martwił się o przyszłość. gesty i mimika wykazują brak naturalnej harmonijności i wdzięku. np. katatoniczny i ich mieszane odmiany lub zespoły innych kręguw. Brak aktywności i bezczynność chorzy usprawiedliwiają różnymi dolegliwościami hipochondrycznymi. W ciągu lat następuje zmiana nie tylko w reakcjach i sposobie bycia. a czasem z przygnębieniem i bezruchem. ale twórczość schizofreniczna staje się często dziwaczna i dereistycznie absurdalna albo stereotypowa. mam na myśli postać złożoną z przewlekłego procesu schizofrenicznego i zespołu paranoidalnego. zamknął się w sobie. Nad innymi objawami górują omamy i urojenia. Kontakt z takim chorym pozwala zauważyć mniejsze lub większe dziwaczne cechy jego zachowania się. czasem uśmiechał się bez powodu do siebie" duże rozmyślał"itd. nie zastanawiał się nad środkami do życia. zaniedbał swój wygląd zewnętrzny i higienę osobistą. Podczas rozmowy z chorym spostrzega się jego brak zainteresowań lukiem rozmowy i obojętną reakcję na zmieniającą się treść rozmowy. chociaż nie zawsze wyraźne i łatwe do wykrycia. Bywa. choć czasem bez zahamowania wypowiadają głośno swoje poglądy na życie seksualne.depresyjny. Ruchy spontaniczne. ograniczając się dc wyliczenia charakterystycznych cech paranoidalnych. a niekiedy bez skrępowania uprawiają samogwałt. zaczął wygłaszać dziwne poglądy. dla rodziny stał się obojętny. Odsunął się od kolegćw i przyjaciół. Niekiedy psychoza paranoidalna nie od razu wyraża się objawami wytwórczymi. Zazwyczaj uczuciowość wyższa coraz bardziej zanika lub ulega rozszczepieniu.W tych przypadkach dowiadujemy się z wywiadu. Muwiąc c schizofrenii paranoidalnej. jego postępowania nie można zrozumieć. hebefreniczny. że coś złego się stanie:dopiero po paru dniach czy tygodniach pojawiają się przeżycia . chód. potrafił godzinami. W przypadku schizofrenii prostej rzadko zdarzają się znaczne poprawy. maniakalny itp. przylgnęły do niego określenia "samotnik"i. z wrażeniem. zatracił poczucie rzeczywistości. nieczuły lub zły i opryskliwy. Rzadziej zdarza się. a zwłaszcza remisje. Objawy autyzmu. ale stale. że dzieje się coś groźnego. że proces choroby wyzwala nieoczekiwanie nowe zdolności i niezwykłe talenty(Brzezicki nadał tym przypadkom nazwę schizofrenii paradoksalnej społecznie pozytywnej). takie jak paranoidalny. Rozpoznania schizofrenii prostej można dokonać. a zwłaszcza konsekwentna rehabilitacja przy użyciu metod psychoterapeutycznych i socjoterapeutycznych. mędrkować(rezonować). Leczenie. zatracił ambicje życiowe. chłodu uczuciowego i rozszczepienia osobowości są długo dyskretne. odludek". na kturą mogą nawarstwiać się zasadniczo czynnościzwe zespoły. może wpłynąć korzystnie na los chorego. Od pewnego czasu przestał się jednak czymkolwiek żywiej interesować.

terrorystyczną. Ludzie zdrowi ulegają na ogol wpływom życia uczuciowego. urojenia nasyłania i wykradania myśli(zaliczane przez niektćrych du tzw. Urojeniom prześladowczym i ksobnym towarzyszą urojenia wielkościowe. Przy ostrym początku. Bardzo istotne znaczenie diagnostyczne mają pseuóchalucynacje. odegrania jakaś sa. wywiadowczą itd. są urojenia ksobne. fale odczuwane w narządach wewnętrznych. kture występują i w innych psychozach. czy ksobne. Chorzy doznają wrażenia hipnotyzowania. oddziaływania zewnętrznego. Chorzy uskarżają się nierzadko. Wśród patologicznych tworów myślenia górują urojenia prześladowcze. urzjenia pochodzenia(zaprzeczanie realnym związkom rodzinnym-rodzice nie są rodzicami). Najistotniejsze w zespole paranoidalnym. posłannictwo. ksobne czyli odnoszące. . Wszystkie urojenia paranoidalne łączy wspólna cecha. radiu i telewizji chory traktuje jako skierowane do niego. że chorzy odczuwają wydzielanie przykrego zapachu(potu.omamżw psychicznych). uśmiechają się znacząco lub szyderczo. Może rzadziej w zespole paranoidalnym występują urojenia zmiany osoby chorego. Omamy i iluzje dotyczą w zasadzie wszystkich zmysłów. trzewne(prądy. Wypowiedzi te łączą się z szerszym kontekstem. w zwierzę. gazćw jelitowych). urojenia hipochondryczne. Stosunkowo często chorzy są przekonani. wymieniają na ich temat uwagi. a także opisywane w prasie. że ludzie przyglądają im się na ulicy. Chory odczuwa. Należące tutaj automatyzmy ruchowe i ideacyjne nie różnią się od urojeń wpływu na działanie i myślenie. wpływu silnego pula elektromagnetycznego. wcielenie"w mną osobę. Podobne przekonanie polega na tym. Twierdzą. Często zespół paranoidalny wybucha zupełnie nagle. a niekiedy zmianę płci. Niekturzy chorzy odczuwają zmiany zachodzące w ich ciele. czeg 6\na rola. że przypadła im do. rozpoznane przez seksuologów jako transseksualizm(zaburzenie polegające na dążeniu do zmiany płci anatomicznej w związku z nieakceptowmiem dotychczasowej pici). telepatycznego oddziaływania wrogów na odległość. Znane mi są przypadki schizofrenii paranoidalnej. polegwąca na szczególnym rozpadzie układów międzyludzkich.omamowa-urojeniowe. jak gdyby niezależnie od osoby chorego. echo lektny\. U chorych z pzwolnym początkiem cha@k(erystyczne są urojenia odnoszące. urojenia odsłonięcia(inni ludzie znają tajemnice i myśli chorego). radarów. W schizofrenii paranoidalnej następuje rozluźnienie związków między myśleniem a światem zewnętrznym. lęk może być swoim natężeniem dostosowangy lu treści umamuw i urojeń. czyli omamy rzekomesłuchowe(głosy w głowie. nigdy nie spotykamy wzrokowych(co zdecydowanie podkreślał Biegłem. jego dotyczące. najczęściej występują słuchowe. na poszerzeniu lub zwężeniu zakresu związków. rysach twarzy. misja. echo myśli. zależnym od związków uczuciowych z innymi ludźmi. laserów i innych nowoczesnych urządzeń elektronicznych kontrolujących ich myśli. przyglądają się swojemu odbiciu w lustrze i zauważają np. obok urojeń prześladzwczych. Zdarzenia zachodzące w otoczeniu.wydłużenie nosa(dysmorfofobia). którzy po operacji korekcyjnej przeszli leczenie psychiatryczne i żądali powrotu do płci pierwotnej. rozrywanie i wyrywanie trzewi-łączące się z cechami automatyzmu psychicznego. traktowane jako infzrmacja lub ostrzeżenie. uglośnienie myśli. że są śledzeni przez jakąś organizację polityczną. niekiedy c wyraźnym zabarwieniu re\igijny m. francuski psychiatra Ćerwnbault określał tym terminem przeżycia występujące pod wpływem nieokreślonej siły.

autorytetom. jako wpływ. strzegą ich jak swoistej tajemnicy. Stosowane kary i upomnienia nie robią na chorym żadnego wrażenia. Ta postać schizofrenii jest dzisiaj dość rzadka. nachalna. bezczelna. rodzinnych-pozostają bez echa. schizofrenia zdezorganizowana". Zanika elementarne pzczuciezdpowiedzialnuści za własny los i interes. Dzieje się tak zwykle. gruboskórna. jak właśnie w zespole hebefrenicznym. Mimika i ruchy sprawiają wrażenie sztucznej pozy. oderwane od realiżw. radom. wynika tu z rozluźnienia związków z rzeczywistością(myślenie autystyczne). a raczej fantazje wielkościowe. często w okresie pokwitania i niewiele później. Różnicowanie schizofrenii paranoidalnej może być czasem niełatwe. Apele do poczucia obowiązku. nauczycieli. paratymia. Osoba. że hebefrenia występuje w młodym wieku. katatonicznego. świadczące o postawie dereistyczncj trerminBleulera). W schizofrenii paranoidalnej wpływy te mają mniejsze znaczenie. du uczuć społecznych. na który składają się cechy przewlekłej schizofrenii i zespołu hebefrenicznego. np. Od dawna zauważonz. W niektórych klasyfikacjach(np. okazuje zachzwaniekrnąbrne. Chorzy niechętnie przyznają się do tych objawów. krotochwilne. Bardzo charakterystycznym objawem jest spadek aktywności na wszystkich polach-od pracy zawodowej i kontaktów społecznych po najprostsze rozrywki i zajęcia domowe. Schizofrenia hebefeniczna(zdezorganizowana). zwłaszcza w pierwszym okresie. Nlarastające cechy rozszczepienia osobowości. Te i inne objawy są wyrazem zaniku przejawów uczuciowości wyższej. rzadziej jako hebefrenia dziecięca(stąd starsza nazwa:pierwotne otępienie wczesne). nieszczerego patosu. a także pseudohalucynacji.Poddają się sugestiom. hiperkwetycznego. W żadnym bowiem z zespołów schizofrenicznych nie ma tak bardzo rzucających się w oczy objawów rozprzężenia całego życia uczuciowego. co nie zawsze daje się udowodnić. zachowująca się dotąd bez zarzutu. paralogia. Rozpoznanie psychozy schizofrenicznej ułatwia też występowanie objawuw rozpadu struktury osobowości:ambiwalencja. z rzucającym się w oczy rozkojarzeniem łuku myślenia. Również ren termin dotyczy złożonego obrazu klinicznego. Chorzy tworzą własne teorie naukowe. O rozkojarzeniu świadczy brak logicznej systematyzacji urojeń w schizofrenii paranoidalnej. przybierać niepoważne pozy.maniakalnego. drażliwa.amerykańskiej)nazwę tę zastąpiono określeniem. Otoczenie interpretuje te zachowania. przesady. a nawet agresywna. kpiarskie. zdemoralizowwych kolegów". wybucha bez powodu śmiechem. błazeńskie-bez poczucia dystansu w stosunku do rodziców. W szkole czy w miejscu pracy chory pozwala sobie na kpiarskie uwagi. Niekiedy zachodzi konieczność różnicowania z halucynozami i zespołami majaczeniowymi. ekspansywnej pustaci schizofrenii paranoidalnej". przełożonych. gdy dołączą się elementy innych zespołów psychopatologicznych. myślenie autystyczna-niezdyscyplinowane. . dziwaczne urojenia. Staje się nietaktowna. Nastrój chorego określamy jako wesołkowwy. filozoficzne. O rozpoznaniu przesądza oczywiście występowanie omamów. Rzadsze są przypadki podwyższonej aktywności. Niektórzy posługują się w takiej sytuacji terminem. gdyż omamy i urojenia spotyka się również w innych psychozach. zaczyna nagle zdradzać dziwactwa. Na rzecz zespołu paranoidalnego przemawia obecność urojeń wpływu(oddziaływania)czy odsłonięcia. niewybredne dowcipy. Najtrudniejsze jest różnicowanie z zespołami urojemowymi(paranoicznymi).

W ostatnich latach. wykonuje czynności rak powoli. nosi ona . Osłupienie może przebiegać z zachowaną percepcją-nosi wówczas nazwę osłupienia efektorycznegc-lub ze zniesieniem percepcji-ma wtedy nazwę osłupienia receptorycznego. Zdarza się. że z niczym nie może zdążyć(bradykineza). Zachowanie chorych jest bardzo dziwaczne. że w tych stanach chorzy nie przyjmują pokarmów. U wielu tych chorych przyczyną śmiertelnych powikłań było prawdopodobnie nie rozpoznane za życia zapalenie mózgu. Wypowiedzi są rozkojarzone. a nawet szeptem. stosowaniu ogumię ochraniającego leczenia i leków psychotropowych. manieryzmy. że zaburzenia napędu psychoruchowego u tego samego chorego oscylują jak gdyby między dwoma biegunami. W hipzkinetycznej postaci katatonii szybciej lub wolniej rozwija się obraz zahamowania psychoruchowego. Dość charakterystyczne są objawy echolalii i echopraksji-pacjent jak echo naśladuje słowne wypowiedzi albo gesty zwracającej się do niego osoby. choć czasem rozwój pełnego zespołu psychotycznego jest powolny. drą na szbie ubranie. Zdarza się często. mówi cicho. są niezwykle agresywni. śmiertelnej katatonii(cmmoma lewlb she zemicizsa)-Scheidegger. śmiertelność spadła z około 60%do IO%. krzyczą. Katatonia hiperkinetyczna występuje niekiedy z zaburzeniami świadomości podwyższoną temperaturą ciała i innymi objawami somatycznymi. niekiedy uporczywie milczy(muryzm). Stauder. że dochodzi du znacznego osłabienia i wychodzenia. afektu nie udaje się zmodulować. gdyż osłupienie katatoniczne hamuje możliwość prawidłowego. Schizofrenia katatoniczna. Jeżeli nawet nastąpi z czasem uspokojenie. śpiewają. siedzi lub stoi godzinami bezczynnie. Ten obraz rozwija się dość szybko. Często chorzy zanieczyszczają się. skryty i wtedy zwykle rokowanie bywa gorsze. zdolni są do bardzo nawet okrutnych działań. niszczą wszystko dookoła. niż w ostro zaczynającym się przebiegu. Na pytania odpowiada bardzo wolno. dowolnego załatwienia czynności fizjologicznych. grymasy i automatyzmyutrzymują się bardzo długo. Zespół katatonii hiperkinetycznej jest jak gdyby przeciwieństwem poprzedniego obrazu. z dłuższymi przerwami pomiędzy słowami i zdaniami(otamowa. Nadarz jej nazwę ostrej. dzięki doskonalszym metodom diagnostycznym. Długo trwający stan osłupienia sprawia. Zespoły katatoniczne wikłające schizofrenię występują w dwu różngych postaciach. zadają sobie okaleczenia. nastrój obojętny. Często pojawia się negatywizm czynny i bierny. ma toku myślenia). Bornsztjn. Gbury osłupiały może nagle podniecić się ruchowo(rwzmr cwwzmwr)i przeciwnie-ostre podniecenie katatoniczne ustępuje miejsca bezruchowi(wapor cwwzmzar). W stanach tych widuje się najdziwaczniejsze i różnorodne stereotypie ruchowe. Mogą też dołączyć się objawy katalepsji woskowej albo sztywnej. wyrażających się zaburzeniami napędu psychoruchowego(motoryki)albo w kierunku zahamzwania-postać h ipoki n e r y c z n a(akinetyczna)aż do bezruchu. czyli osłupienia katatonicznego. to stereotypie. rzucają przedmiotami. Tę postać schizofrenii opisał pliski psychiatra M. Mimika staje się sztywna.nie pozostawiają wątpliwości cu do psychotycznego charakteru objawów. Wtedy zachodzi potrzeba sztucznego karmienia zgłębnikiem żołądkowym. ruchy przez nich wykonywane niezrozumiałe:skaczą. albo w kierunku pobudzenia napędu ruchowego-postać hi perkinetyczna. pełne perseweracji i neologizmów. chory staje się mało ruchliwy. Ze względu na przeważające w obrazie klinicznym skargi i urojenia hipochondryczne. Schizofrenia somatopsychiczna. a kęs włożony do ust trzymają godzinami nie żując i nie połykając.

np. Od innych postaci schizofrenii różni się tym. pojawiające się epizodycznie w przebiegu chorób afektywnych(cyklofrenii). przewód pokarmowy nie trawi. bądź manii. zaś rćwnuczeiniewystępują objawy schizofrenii(por. Klasyfikacja DSM-IV zawiera następujące kryteria diagnostyczne zaburzeń schizoalektywnych:Nieprzerwany okres choroby. w środku jest pustka. W przypadkach skojarzonej symptcmatykiupośledzenia umysłowego i schizofrenii. W piśmiennictwie spotyka się zresztą inne terminy. Mogą w związku z tym doprowadzić do rozpaczy nie znających diagnostyki psychiatrycznej lekarzy ogólnych i innych specjalistów. Zdarzają się bowiem przypadki wspó(występowania symptomatyki schizofrenicznej i objawów bądź depresji. Pojęcie. katatonicznego i paranoidalnego:udaje się je prześledzić nawet u najmłodszych dzieci. Niekiedy współwystępują u dzieci dyskretne objawy encefalopatii. gdy stwierdzamy ruwnoczesne ewidentne cechy przewlekłego procesu schizofrenicznego i występujące okrescwz zaburzenia afektywne(depresja. epizod maniakalngy albo epizzd mieszany. Zaburzenia nastroju są obecne w aktywnych i rezydualnych okresach choroby. Im później i im ostrzej się ona rozwija. że. mania). W tym samym czasie choroby występowa(y urojenia i omamy przez 2 tygodnie przy braku zaburzeń nastroju. Na tle przewlekłego procesu mogą pojawiać się epizodyczne zaostrzenia(. stwierdzany mimo objawów naruszenia struktury osobowości. Początek schizofrenii u dzieci może przypadać już na okres między 3. tym łatwiej o trafne rozpoznanie. Inne postacie schizofrenii. że objawy rozszczepienia osobowości nie są zbyt głębokie. jak i psychozy schizofreniczne(zespoły:hebefreniczne. Obowiązują tutaj te same kryteria psychopatologiczne. w trakcie którego pojawia się epizod dużej depresji.nazwę schizofrenii hipochondrycznej lub cenestycznej. Schizofrenia dziecięca. a uwaga chorego ześrodkowana jest na narządach wewnętrznych. Rzzpoznanie zaburzeń schizoafektywnychpowinno się stawiać według ICD-10 tylko wuwczas. Rozpoznanie schizofrenii w wieku dziecięcym jest. Zaburzenia nie są bezpośrednim następstwem działania leków psychoaktywnychlub choroby ogólnej. które dotyczą procesu schizofrenicznego u dorosłych. a 4. pozamykało się. Prawidłowy rozwój umysłowy dziecka. schizomaniaitp. wskutek czego są one nieraz trudne do diagnozowania i odbiegają obrazem klinicznym od analogicznych zespoluw występujących w przebiegu schizofrenii u dorosłych.kryterium A tej psychozy). jak podaje Sulestrowska(19783. wszystko w środku ulega zanikowi. Kolejne okresy rozwojowe dziecka nadają jednak tym zespołom swoiste piętno. Dziwaczne urojenia i skargi wyrażają się w lamentach. rzuty')typu hebefrenicznego. .schizofrenii cyklicznej albo okresowej. którzy w najlepszej wierze podejmują się rozpoznawania ich urojonych chorób i próbują je leczyć. występujący w przebiegu schizofrenii prostej. więc jak żyć"Chorzy tworzą własne koncepcje powstawania objawów chorobowych i są głusi na wszelką perswazję. psychoza schizoafektywna"jest wieloznaczne i może obejmować zarżwno opisane wyżej przypadki schizofrenii. wątpliwości diagnostyczne bywają znaczne. posuwy". rż" niektórzy uważają jednak za konieczne ukończenie przez dziecko 3 lat. Przede wszystkim warto wspomnieć o tzw. niekiedy bardzo trudnym zadaniem. katatoniczne lub paranoidalne).psychoza schł zoafektywna. ułatwia rozpoznanie. Schizofrenię somatopsychiczną traktujemy jako zespół c typie pwmcwWypzcńcwdrńzw. .

trwującego co najmniej 2 tygodnie. choć spełnia rolę. Powyższe uwagi odnoszą się oczywiście do przewlekłego procesu schizofrenicznego. brak krytycyzmu w stosunku do przebytych objawów psychotycznych. Termin ten jest dwuznaczny i mało precyzyjny. wzrka diagnostycznego". a nastrój chorego osiąga rozmiary. że u chorych na schizofrenię pu ostrym okresie choroby mogą wystąpić krócej lub dłużej trwające objawy depresyjne. przede wszystkim ICD-10. Jeśli chudzi o napęd i aktywność. że pozycja nozolcgiczna psychoz schizoafektywnych nie jest całkiem jasna. wymieniają tzw. Dzisiaj unikamy rozpoznawania tzw. z uwzględnieniem rehabilitacji). kiedy utrzymują się jeszcze niektóre objawy pozytywne lub negatywne tej psychozy. prawdziwych"mechanizmów nerwicowych. zaburzenia modulacji nastroju itd.pozostać elementy myślenia urojeniowego. czy objawy depresyjne stanowią immanentną składową psychozy schizofrenicznej. Stosunkowo często rozpoznaje się tzw. Szanse re można zceniać bardziej pomyślnie. w miarę pojawiania się coraz skuteczniejszych leków psychotropowych i doskonalenia metod psychoterapii(rozumianej szeroko. W międzynarodowych klasyfikacjach chorób psychicznych używa się terminu. Poprzednio wspominałem o rozmaitych przebiegachchoroby i szansach chorych na pełną lub częściową remisję czy zejście niepomyślne. deprywację potrzeb itp)reaguje uruchomieniem. Próby wyeliminowania tej kategorii diagnostycznej nie puwiodly się. Proces chorobowy może kończyć się objawami resztkowymi.d epre s j ę po s eh i z otrę n i c z ną. wymagające odpowiedniego leczenia. Rozpoznanie to powinno się stawiać wówczas. frustrację. Z powyższego wynika. czy zostały odsloniętepo ustąpieniu np. iż chory na schizofrenię w sytuacji trudnej(w odpowiedzi na konflikt. Autorzy najbardziej znanych systemów diagnostyczna-klasyfikacyjnych. dajmy chorym na schizofrenię prawo do reagowania nerwicą". Mogą np.schizofrenię rzekomunerwicową. Na razie pojęcie to jest w jakimś sensie diagnostycznie użyteczne. ud czasu . Leczenie. Ktoś określił to trafnie słowami:. utrudniającymi zdolności pacjenta do samodzielnego życia i współżycia z innymi ludźmi. przypominają"nerwicę. Nlajczęściej schizofrenia resztkowa przejawia się wieloletnim utrzymywaniem się dyskretnych objawów osiowych. względnie czy nie wywołały ich leki neuroleptyczne? Jest jednak faktem klinicznie dowiedzionym. Nie zawsze łatwe jest rozstrzygnięcie wątpliwości. to w większości przypadków stwierdza się bezczynność. schizofrenia resztkowa(rezydualna)". że wypowiadane przez niektórych chorych skargi. gdy pacjent przebył psychozę schizofreniczną. w którym mieszczą się często przypadki nie dc końca diagnostycznie wyjaśnione. ale nie jest też wykluczone. Z całą pewnością jest to grupa niehomogenna.ubytku schizofrenicznego(kryjącego element fatalizmu i nihilizmu terapeutycznego). epizodu depresyjnego"(F 32). Skargi nerwicowe mogą też poprzedzać(zapowiadać)rozwój schizofrenii.W DSM-IV uwzględniono dwa typy psychozy schizoafektywnej:b i po I arny(obejmuje on stan maniakalny albo mieszany)lub maniakalny i mieszany(z epizodami dużej depresji)oraz depresyj ny(występują wyłącznie epizody dużej depresji).objawów paranoidalnych. Chodzi o to. Postępowanie lecznicze będzie zależało od postaci psychozy schizofrenicznej. Zejście schizofrenii.

klopentiksol. U chorych pobudzonych stosuje się pochodne butyrofenu(np. perfenazyna. pernazyna). Chorych włączamy w szpitalu lu społeczności leczniczej. dwoiste". Średni czas pobytu tych chorych w szpitalach psychiatrycznych skrćcił się dz Z. zaś z pochodnych fenotiazyny małe dawki flufenazyny lub pipotiazyny. a nawet mniej. Stąd mówi się niekiedy o rokowaniu kierunkowym i odcinkowym. U pacjentów zahamowanych(katatonia hipukinetyczna)i u tych. jak i na receptory 5-HT.05 co 3 dni domięśniowo). pomyślniejsze odnosimy do zespołów:paranoidalnego. Z nowszych lekćw zachęcające wyniki leczenia uzyskuje się po risperidonie(Rispolept). chorzy są pobudzeni i zagrażają zdrowiu oraz życiu innych osób. Metody rehabilitacji są dzisiaj bardzo zróżnicowane i rozbudowane(pisze o tym doc. niż sądzono dawniej.haloperidol). można zastosować z grupy fenotiazynowej tiorydazynę. dzisiaj statystyki zawierają wyższe wartości-30-4 O'%.klozapinę. terapię zajęciową. który działa zarówno na recepty D. lewopromazynę. np. a niekiedy psychoterapię indywidualną. u których górują objawy negatywne(osiowe). stosujemy terapię grupową. Jeżeli objawy są burzliwe. Wybór leku nie jest sprawą prostą. kiedy zachowane jest przynajmniej częściowo poczucie choroby i motywacja lu leczenia. że co drugi chory na schizofrenię przynajmniej raz w życiu jest hospitalizowany. T. można włączyć leki przeciwpsychotyczne(neuroleptyki)w warunkach laboratoryjnych. katatonicznego i hebefrenicznegu. tj. niekiedy wbrew woli chorego. risperidon. a także własnemu życiu(autoagresja). W paranoidalnej psychozie włączamy leki o silnym wpływie przeciwwytwórczym. Leczenie od samego początku powinno być kompleksowe. można włączyć leki nowszej generacji. a z grupy tioksantenowejflupentiksol(Fluanxol). Stańczakcwa). 0. . Aż 609 pacjentów osiąga remisję społeczną i zdolność dc pracy(przeważnie w zawodzie wykonywanym przed zachorowaniem). Jeżeli w obrazie klinicznym stwierdza się obniżenie nastroju. Z licznych obserwacji katamnestycznych wynika. decydujemy się na leczenie szpitalne. Jeżeli leki z tej grupy zawodzą. Poważniej sze rokowanie dotyczy przewlekłego podłoża schizofrenicznego. Rokowanie w psychozach schizofrenicznych określamy jako. np. że przebieg psychoz schizofrenicznych jest pomyślniejszy. . Dostępne są leki z rej grupy o przedłużonym działaniu(Clopixcl acuphase-amp. Rokowanie. dobry efekt uzyskujemy stosując pochodne benzamidu(Sulpiryd). ale także pochodne tioksantenowe. Mówiąc o uleczalności psychoz schizofrenicznych. Dzięki nowym możliwościom terapeutycznym rokowanie w tych psychozach poprawiło się istotnie.obejmujące psychofarmakoterapię i psychoterapię z elementarni sojoterapii.trwania i nasilenia objawów. (w układzie dopaminergicznym). Na rynku jest wiele leków o różnym profilu i sile działania. W warunkach polskich najczęściej stosuje się pochodne fenniazyny(chlorpromazyna. rozumiemy cofnięcie się w wyniku leczenia . Szacuje się. U chorych z lżejszym przebiegiem. Kilkadziesiąt lat temu pełną uleczalność oceniano na 20-25%przypadków. (w układzie serotoninergicznym).

Reakcje paranoiczne.DSM-IV). Irena Numyslowskut. lecz są wywołane innymi(nieswoistymi)czynnikami chorobotwórczymi. ktćrych charakteryzują swoiste cechy osobowości(osobowość paranoiczna). które nie występują na podłożu schizofrenii. że mamy do czynienia z odrębną. innych zaburzeń psychotycznych zprócz schizofrenii". nie stwierdza się natomiast omamów ani schizofrenicznych zaburzeń myślenia. choć zdarza się także. tj. Przynależność nozologiczna paranoi i reakcji paranoicznych budzi od dawna znaczne kontrowersje. Często psychoza nie zakłóca poważniej społecznego funkcjonowania.paranoidalnych. cofają się równolegle objawy schizofrenoidalne bez pozostawienia cech rozszczepienia struktury osobowości i innych osiowych objawów schizofrenii. nie ulegaj w łuku choroby dezorganizacji. Jakkolwiek większość psychiaućw jest zdania. Struktura osobowzści chorych na paranoję. najczęściej o charakterze psychologicznego. poprzez reakcje paranoiczne. których poglądy znalazły wyraz w ostatniej wersji Klasyfikacji Amerykańskiego . Definicja i pozycja nozologiczna. ale w istnieniu reaktywnego czynnika w reakcjach paranoicznych. w których. a także zaburzeń nastroju. społecznego czy też biologiczne**s*esu. do schizofrenii paranoidalnej. Inni zaś. także z prawem. Wcześniej wspomniałem z wyodrębnieniu przez Langfeldta tzw. których obraz kliniczny jest bardzo zbliżony do paranoi. paranoję prawdziwą. Część psychiatrów amerykańskich. W takich przypadkach nie należy się spieszyć z rozpoznaniem schizofrenii. podczas gdy paranoja jest psychozą endogenną o nie wyjaśnionej etiologii. Są one następstwem działania różnego rodzaju czynników reaktywnych. to jednak niektórzy traktują paranoję jako postać schizofrenii paranoidalnej.zapalenia mózgu). w psychozach inwolucyjnych. a przede wszystkim przewaga projekcji nad innymi mechanizmami obronnymi. w której czynniki biologiczne dominują nad psychospołecznymi. że podporządkowane urzjemom zachowanie człowieka chorego powoduje znaczne trudności w kontaktach społecznych i poważne konflikty. hebefrenicznei katatoniczne. pdrano*czne. hebefrenicznych i katatonicznych. Mianem tym określa się zespoły:paranoidalne.objawów dodatkowych. Schizofrenia a zespoły schizofrenoidalne(schizotypowe schizofreniopodobne). w przebiegu zapalenia mózgu itd. że istnieje kontinuum zaburzeń paranoicznych-od osobowości paranoicznej. Podstawowa różnica pomiędzy paranoją a reakcjami paranoicznymi zawiera się nie w obrazie klinicznym. gdyż po ustąpieniu somatycznej przyczyny(np. przewlekłą psychozą. Przede wszystkim dotyczą one odrębności nozologicznejparanzi prawdziwej i schizofrenii paranoidalnej. są zaburzeniami psychotycznymi o różnym czasie trwania. jest zdania. zaburzenia schizofrenoidalne"(schizophreniform disorder)omawia się wśród. Paranoja i reakcje. pozostających pod wpływem psychoanalizy. w której usystematyzowane i logiczne urojenia rozwijają się stopniowo.psychoz schizofrenoidalnych. Zespoły te mogą pojawić się w psychozach organicznych pourazowych(Wardaszko-Łyskowska). endogenną psychozą. a reakcje emocjonalne są dostosowane do treści urzjeń. Rozwijają się one najczęściej u ludzi. Na tym stanowisku stoją też twórcy międzynarodowych klasyfikacji(np. Paranoja jest rzadką. 13.

padaczki i manii. Od tego czasu związek paranoi z represjonowanymi tendencjami homoseksualnymi był wielokrotnie podnoszony w literaturze psychiatrycznej. myśl. szczególnie żywe wśród psychiatrów niemieckich. iż zespoły paranoiczne mogą występować objawowo w przypadkach organicznego uszkodzenia ńśrodkowego układu nerwowego. a ryzyko zachorowania w ciągu życia-od 0. l 9 b/)wynosi ono 0. Ten typ psychozy nazwał sensytywnym obłędem ksobnym(paranoja renwaua).sensytywny obłęd odnoszący i innych zaburzeń urojeniowych. obok melancholii. 039. Kryteria ich rozpoznawania to obecność trwałych urojeń. Kretschmer(l 959). Ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne"(F 23). Przedstawiając rozwój poglądów na temat paranoi i reakcji paranoicznych. mogą być rozpoznawane tylko wtedy. 05 do 0. i była długo synonimem obłąkania. I'%. poza czymś i nozs-sens. Pierwsza. w VIII wydaniu swojego podręcznika umieścił paranoję jako odrębną jednostkę nozologiczną. a zwłaszcza druga polowa XIX wieku przyniosła szczegółowe opisy paranoi oraz rozważania na temat jej przynależności nozulogicznej. stanu paranoidalnego. Według niektórych autorów OSM-III-R. Reakcja paranoiczna może zostać zaklasyfikowana dc grupy. mimo. W obowiązującej w Polsce 10. oraz. rozum)została wymieniona po raz pierwszy przez Hipokratesa w jego klasyfikacji zaburzeń psychicznych. że u niektórych osób o wrażliwej osobowości rozwija się zespół urojeniowy pod wpływem negatywnych przeżyć życiowych. jak np. . i podgrupy. padaczki. Inne ostre zaburzenia psychotyczne z przewagą urojeń"(F 23. wyróżniają grupę zaburzeń urojeniowych(Delusional disorders). parwrenii i innych uporczywych podobnych stanów.użył terminu paranoja dla grupy zaburzeń. a zwłaszcza amfetaminy i kokainy. choć może nie tak często. nadużywania leków. a Bander opisał paranoję w sposób zbliżony do obecnego. 3). obok parafeniii otępienia wczesnego. które nie są dziwaczne i nie wynikają z innych zaburzeń psychicznych. takich jak schizofrenia i zaburzenia nastroju. Uporczywe(utrwalone)zaburzenia urojeniowe"(F 22)obok psychozy paranoidalnej. gdy nie istnieje wywołujący je czynnik jrganiczny. Nazwa paranoja(z gr. podkreślał. Kraepelin(19133. Rys historyczny. po okresie dłuższych wątpliwości. nie sposób pominąć Freuda. którego poglądy stymulowały rozwój nowoczesnych koncepcji paranoi wśród psychiatrów niemieckich i skandynawskich. o biologicznej etiologii. zań-obok. który-analizując przypadek znanego prawnika cierpiącego na paranoję-uznał za najważniejszą dla mechanizmu powstawania urojeń projekcje nieświadomych pragnień homoseksualnych.Towarzystwa Psychiatrycznego(DSM-IV). W omówionej powyżej klasyfikacji autorzy nie wymieniają już nazwy pdTdOOl. Ustalenie rozpowszechnienia paranoi i zaburzeń paranoicznych sprawia znaczne trudności. Pozycję nozolzgiczną paranoi komplikuje dodatkowo fakt. traktując ją jako psychozę endogenną. Kahlbaum w 1863 r. Epidemiologia. wersji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji'horób i Problemów Zdrowotnych(ICD-10)paranoja znalazła się w grupie. które nie zmieniają swojego obrazu ani też nie mają tendencji do ustępowania. jak w literaturze psychoanalitycznej i literaturze pięknej.

wystąpieniu reakcji paranoicznych sprzyja istnienie paranoicznych cech osobowości. Wśrud czynników psychospołecznych znaczące miejsce zajmuje patologia więzi rodzinnych.. Te ostatnie żyją w atmosferze izolacji społecznej i kulturowej.2. Jak już wspomniano. Cytowane powyżej przykłady badań wskazują. że odsetek pacjentćw hospitalizowanych z rozpoznaniem paranoi wynosi 0. Narastająca frustracja.. że mamy do. cc jest przyczyną wytworzenia się u dziecka poczucia braku. paranoicznych"postaw wobec otoczenia dotyczy także całych grup społecznych. jakkolwiek naturd uwarunkowań biologicznych nie jest jasna. endogenna. Reakcje(zespoły)paranoiczne.. takich jak etniczne grupy mniejszościowe. .kznieczne jest zaburzenie homestazy biologicznej organizmu lub równowagi. lż. Etiologia i patogeneza. Paranoja i reakcje paranoiczne zwykle rozpoczynają się w wieku średnim. sekty religijne oraz społeczności emigrantów. Często bowiem zachowanie społeczne chorych i ich funkcjonowanie w roli zawodzwej jest na tyle nie zaburzone. że trafiają oni do szpitali psychiatrycznych. Równie ważny w kształtowaniu. Niemniej jednak. W Polsce z diagnozą stanów paranoicznych było leczonych w 1995 r. że rzeczywiste rozpowszechnienie tej grupy zaburzeń jest znacznie większe. przekonaniu o grożącym ze strony tłoczenia niebezpieczeństwie. czynienia z grupą zaburzeń psychicznych o nieznacznym rozpowszechnieniu. Zniekształcony obraz świata prezentowany przez rodziców przyjmują jako własny. że jest to psychozą.7%wszystkich pacjentów. podejrzliwości.. co potwierdzają badaniu empiryczne. pogłębionej barierą językową. najczęściej między 35. jak i szeroko pojęte czynniki psychospołeczne. sami zaś nie mają żadnej motywacji do podjęcia leczenia. paranoję wskazuje na udział czynnikćw genetycznych w jej etiologii. Mechanizm uczenia społecznego. ludności miejskiej. uczą się tych postaw ud najbliższych. paranoicznej postawy wobec świata jest mechanizm uczenia i naśladownictwa. a jednocześnie w poczuciu winy za porzucenie ojczyzny. Większa niż w populacji liczba zaburzeń psychicznych wśród krewnych chorych ną. Wśród psychiatrów panuje jednak przekonanie. Dzieci wzrastające w atmosferze nieufności. i niższych warstw społecznych. Badania epidemiologiczne wskazują na częstsze występowanie tej grupy zuburzeń wirćd kobiet. i europejskich wynika. Obraz kliniczny. 1-0. podstawowego bezpieczeństwa i zaufania do drugiego człowieka.'Z badań amerykańskich 17-Psychiatria. 3%wszystkich leczonych w szpitalach. . a 45. bezsilność i agresja stają się nie do zniesienia i prowadzą do dominacji projekcji nad innymi mechanizmami obronnymi. Członkowie tych grup są szczególnie narażeni na powstawanie zaburzeń paranoicznych. W odniesieniu do paranoi prawdziwej panuje przekonanie. W rozważaniach nad etiologią paranoi i zaburzeń paranoicznych brane są pod uwagę zarówno czynniki biologiczne. emigrantżw.

Jeżeli urojenia utrzymują się ponad 3 miesiące. wynalazczą i genealogiczną. zwłaszcza jeśli jest ono nietolerancyjne i nieżyczliwe. Dwie lub większa liczba osób podzielają to samo urojenie lub system urojeniowy i wspierają się wzajemnie w tym przekonaniu. 3. aż wreszcie nabiera przekonania. nawet jeśli jakoś potrafi porozumiewać się z otoczeniem. Kryteria diagnostyczne:1. Przeniesienie chorego w inne środowisko daje ustąpienie lub złagodzenie objawów. Stosunkowo często reakcje paranoiczne występują u więźniów skazanych na długoletnie. Na tym tle może dochodzić du zatargów z utoczeniem. Szczególne miejsce wśród reakcji paranoicznych zajmuje obłęd u d z i e I on y(folie a deux). jako F 24 indukowane zaburzenia urojeniowe. Urojenia lub omamy obecne przez większość czasu od powstania stanu jawnie psychotycznego. 2. w trakcie samotnych wypraw górskich lub dalekomorskich sprzyja wystąpieniu tego typu zaburzeń psychicznych. Również izolacja więzienna. Kryteria diagnostyczne:1. Zaobserwowano także przemijające stany paranoiczne u osób charakteryzujących się osobowością paranoiczną po nadużyciu alkoholu. . Reakcja paranoiczna głuchych jest dobrym przykładem dla zrozumienia powstawania tego typu zaburzeń. Żyją więc w stanie przewlekłego napięcia. zazdrości. klasyfikowany. przypisuje mu wrogie zamiary. To przekonanie szybko rozbudowuje się. Skazani są na bardzo niepełną komunikację. podejrzliwości wobec innych. pieniaczą. Bilikiewicz(1988)wśród ważniejszych reakcji paranoicznych wymienia:paranoję prześladowczą głuchych i głuchoniemych. rozdrażnienia. Chory zaczyna błędnie interpretować intencje otoczenia. mniejszej wartości. w obcojęzycznym otoczeniu. rozpoznanie należy zmienić na utrwalone zaburzenia urojeniowe(FZZ). czy zaburzeniom towarzyszył ostry stres. często dożywotnie więzienie. Najczęściej stresem takim stają się jakieś nieprzyjemne dla człowieka zdarzenia lub przeżycia. Nie spełnione kryteria dla schizzfrenii(120)ani też dla ostrego wielopostaciowego zaburzenia psychotycznego(F 233)). Treścią jest w tym przypadku przekonanie o zbliżającym się ułaskawieniu. ludzie tacy nie chcą pytać powtórnie. Wstydząc się swojego kalectwa i chcąc je ukryć lub zminimalizować.psychologicznej w postaci nagłego lub przewlekłego stresu psychologicznego. takie jak niepowodzenie w pracy. przegrana sprawa sądowa. doprowadzając do powstania systemu urojeń prześladowczych o charakterze reakcji paranoicznej. nazywany także paranoją indukowaną. jeśli czegoś nie des(yszeli lub nie zrozumieli dokładnie. godzące w obraz samego siebie. budzące poczucie krzywdy lub niesprawiedliwości. wypadek. niemożność rćżnicowaniabardziej subtelnych przekazów i częste pomyłki w ich odczytaniu. reformatorską. że jest obiektem prześladowań. według ICD-10. W klasyfikacji można też używać dodatkowego znaku wskazującego. Ostry początek objawów psychotycznych. Człowiek tracący słuch lub głuchy żyje w stanie znacznej izolacji. a jednocześnie poczucie krzywdy i niesprawiedliwości losu. zerwane zaręczyny. Towarzyszy temu nasilone poczucie niższości.

kompensacyjne poczucie własnej wartości.2. W stosunku do ludzi staje się niezwykle czujny. Są dowody wynikające z powiązań czasowych lub w kontekście wydarzeń. przechodniów rozpoznaje wrogów po specyficznym ubiorze. W tym okresie zachowanie chorego charakteryzuje fasada adekwatności. Zaczyna być przekonany. czując się otoczony siecią knowań i prześladowań. Czas trwania urojeń wynosi cu najmniej 3 miesiące. śledzony.oraz informacji wskazujących na występowanie objawów schizofrenicznych. że urojenie zostało indukowane u biernego członka(członków)paru lub grupy w wyniku kontaktu z członkiem aktywnym. Jak już wspomniano. godzącego w obraz samego siebie. a także najbliższymi. zaczyna się bronić. co z kolei wywołuje rezerwę i niechęć ze strony otoczenia i poprzez mechanizm błędnego koła nasila objawy. Brak danych na temat organicznego uszkodzenia o u n. Pozostają one w niezwykle bliskim związku. że jest obiektem prześladowań i one są odpowiedzialne za jego niepowodzenie. prezentuje się on jako człowiek niezwykle silny. pewny siebie i niezależny. Rozwój w pełni wyrażonych objawuw paranoi przechodzi przez kolejne fazy. Najczęściej obie osoby są związane bardzo silnym związkiem emocjonalnym. Chory pilnie śledzi otoczenie. występującą najczęściej w wieku dojrzałym. połączonym z izolacją spzłeczną. Znajduje bardzo wiele dowodów na to. istnieje przekonanie. Pud wpływem tego wydarzenia nagle powstaje w chorym przekonanie. predysponują do powstawania systemu urojeniowego. u których ona wystąpiła. a nawet społeczność. że prześladowcy są zorganizowani. . Znane są przykłady całych wiosek. a udział czynników psychospołecznych w jej powstawaniu jest znacznie mniejszy niż w przypadku reakcji paranoicznych. wyszukując dowody potwierdzające podejrzenia głęboko skrywane przed obcymi. wśród. pozycji talentów. Chory. czasami nawet kilka lat. Okres narastającej podejrzliwości i nieufności może trwać różnie długo. Paranoja udzielona może dotyczyć więcej niż dwu osób. 3. których mieszkańcy podzielali przekonania urjeniowe chorej osoby. Nie stwierdza się omamów słuchowych w obrazie klinicznym. błędnie interpretując zachowanie innych ludzi. a następnie zaczyna je sama wypowiadać. że jego rozmowy telefoniczne są podsłuchiwane. nieufny. Od tego momentu aktywnie szuka dowodów potwierdzających słuszność swoich unjeniowych przekonań i wszędzie znajduje ich potwierdzenie. W psychozie tj osoba bliska choremu zaczyna wierzyć w prawdziwość wypowiadanych przez niego urojeń. Równocześnie jednak narasta w nim podejrzenie. Przejście od fazy prepsychotycznej dc w pełni rozwiniętych objawów paranoi dokonuje się najczęściej pod wpływem niekorzystnego zdarzenia. nieufność. że zazdroszczą mu sukcesów. takie jak podejrzliwość. Pierwszą fazę można nazwać fazą prepsychotyczną. uśmiechu itp. Paranoja prawdziwa jest psychozą niezwykle rzadką. że jest to psychoza endogenna. Kryteria diagnostyczne:Urojenia stanowią wyłączną charakterystykę kliniczną. skrywana wrogość wobec otoczenia oraz lęk o zachowanie własnej autonomii i nadmierne. Objawy psychozy indukowanej ustępują zwykle po rozdzieleniu osób. że ludzie są przeciw niemu. zwykle żyjących w znacznej izolacji. czasami system unjeniowy chorego przejmowany jest przez całą rodzinę. Niemniej jednak i w przypadku paranoi prawdziwej swoiste cechy osobowości. czuje się obserwowany.

poczucia frustracji i bezsilności. zrywają z przyjaciółmi. hipochondryczna. padaczki. nadużywania leków. po drugie-ześrodkowując urojenia na ograniczonej grupie ludzi-powoduje. stworzył pojęcie pseudośrodowiska paranoicznego(paranoidpseudocommumty). a jeśli to nastąpi. Chorzy potrafią twórczo pracować intelektualnie. Czasami atak ten jest bardzo gwałtowny i może doprowadzić do ciężkich obrażeń ciała. co chroni chorego przed nadmierną izolacją. to zdarza się.W ten sposób z prześladowanego przekształca się w prześladowcę. że sam zjawi sig u psychiatry. Początkowo pisze listy do różnych instytucji. obecność. zwłaszcza obecność zaburzeń uczuć. Dopiero rozszerzanie się po kilku dniach systemu urojeniowego i włączanie do niego osób z personelu szpitalnego skłania psychiatrów do rozpoznania paranoi. . a nawet śmierci zaatakowanego domniemanego wroga. schizofrenicznych zaburzeń my. czasami chorzy w sposób niewytłumaczalny dla bliskich i przyjaciół zmieniają miejsca pracy. brak innych objawów(takich jak omamy i zaburzenia emocji)powoduje. czasami na bardzo odpowiedzialnych stanowiskach. Przemawia za nią większa niż w paranoi dziwaczność wypowiadanych urojeń. Jeśli trafiają do szpitala psychiatrycznego w tym okresie. Ich przebieg przypomina opisany wyżej a jedynie treść urojeń jest inna. występujące w fazie maniakalnej choroby afektywnej dwubiegunowej. Jest to wyimaginowana organizacja osób. najczęściej policji. zamieszkania. Faza przewlekła paranoi może trwać wiele lat i tylko od stopnia aktywności funkcjonowania społecznego zależy. które są włączone w spisek przeciwko pacjentowi. Rozpoznanie różnicowe. Również urojenia wielkościowe. Opisana powyżej paranoja prześladowcza jest oprócz paranoi ksobnej jedną z najczęstszych pustaci tej choroby. a szczególnie urojenia owładnięcia i oddziaływania. że po pierwszej rozmowie lekarz może mieć wątpliwości. omamów. Tworzenie się tego pseudośrodowiska ma dla osoby chorej na paranoję wyraźne funkcjonalne znaczenie. Fu pierwsze stanowi wytłumaczenie własnego niepokoju. Dla najbliższych bywa to czasami całkowitym zaskoczeniem. W rozpoznaniu różnicowym należy przede wszystkim brać pod uwagę schizofrenię paranoidalną. Wybitny psychiatra amerykański. Różnicowania wymaga także występowanie zespołów paranoicznych w przebiegu organicznego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. aby wreszcie samemu zaatakować jednego z prześladowców. Zdarza się także paranoja erotyczna wynalazcza. mogą być mylnie potraktowane jako objaw paranoi wielkościowej(ekspansywnej). że jasność i precyzja ich rozumowania. ślenia. że relacje społeczne z innymi mogą być nadal utrzymywane. Cameron(19851. żądając ochrony lub zadośćuczynienia w postaci ukarania sprawców. czy ma do czynienia z człowiekiem chorym. Szczególnie trudne do odróżnienia od reakcji paranoicznych są psychozy am(etaminowe. logiczność przytaczanych dowodów. pieniacza. Nie zawsze w wyniku psychozy dochodzi do ataków agresji. jak szybko i czy w ogóle chory zostanie zmuszony do szukania pomocy. Jest bowiem niewielka szansa na to. ponieważ funkcjonowanie chorego poza sferą pozostającą pod wpływem urojeń jest prawidłowe. cel wizyty sprowadza się najczęściej do chęci uzyskania zaświadczenia potwierdzającego zdrowie psychiczne. autyzmu oraz postępującego rozpadu osobowości.

że wprowadzenie do lecznictwa neuroleptyków zasadniczo zmieniło rokowanie w rej psychozie. jest ograniczzny. W przypadku reakcji paranzicznych leki psychotropowe. Reasumując. przypisuje się środkom psychotropowym. Z punktu widzenia nozografii psychiatrycznej nie ma różnicy w obrazie klinicznym między para(rentą(późną)i halucynozą. np. Klasyfikację Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-IV). a także z powodu nieufności i podejrzliwości. rzadziej inne neuroleptyki. a zwłaszcza zmiana sytuacji życiowej chorego mogą doprowadzić do ustąpienia ob)IWOW. umożliwiając pacjentowi kontynuowanie normalnego życia. paratymii. minimum poczucia bezpieczeństwa. należy stwierdzić. określamy zespół urojeniowo-omamowy odróżniający się jednak od schizofrenii paranoidalnej(albo zespołu paranoidalnego)systematyzacją urojeń oraz brakiem jakościowych zaburzeń toku myślenia w sensie rozkojarzenia. a postawy konfrontujące i wskazujące na chorobliwość przekonań urqjeniowych są przeciwwskazane. rokowanie. Zgodnie z polską tradycją i poglądami wielu europejskich psychiatrów rozróżniamy przewlekłą para(renie-psychozę pochodzenia endogennego-o nieznanej dotąd etiologii-oraz zespoły parafreniczne(typu organicznych halucynoz-por. Niektórzy są zdania. objawów rozszczepienia struktury osobowości i schizofrenicznych zaburzeń życia uczuciowego(zblednięcia emocjonalnego. a zwłaszcza paranoję. Mianem parafrenii. Najczęściej stosuje się chlcrpromazynę. przy jednoczesnej jasności i precyzji rozumowania oraz pustawy wyższościowej. psychozy parafrenicznej. We wstępnym okresie kontakt ten powinien zmierzać do zapewnienia choremu. paralogii. że próby spokojnej konfrontacji z systemem urojeniowym mogą pomóc pacjentowi w zmianie jego przekonań. psychoterapia. Z tego powodu. paranoicy są niezwykle niewdzięcznymi pacjentami i nawiązanie z nimi kontaktu terapeutycznego jest bardzo trudne. ambiwalencji uczuciowej itd). Podejmowane są też gruby pzznawczej psychoterapii urojeń. że nie podzielamy jegg.Prawidłowa diagnoza choroby podstawowej przesądza o rozpoznawaniu paranoi lub reakcji paranoicznych. Adam Bilikiewicz. Leczenie. jednak po odstawieniu leków objawy zwykle wracają. Duże znaczenie w leczeniu.haloperydol o przedłużonym działaniu. Halucynozy(psychozy parafreniczne). Inni psychiatrzy sądzą. powsujące na tle . 14. że wpływ psychoterapii na zaburzenia paranoiczne. Terapia chorych na paranoję i reakcje paranoiczne sprawia znaczne trudności ze względu na brak motywacji tych osób do leczenia. Wobec konieczności przyjmowania neuroleptyków przez cale życie podjęcie takiej decyzji wymaga wnikliwego rozpatrzenia wskazań. żeby nie omawiać z pacjentem jego urojeń. Leki te tłumią objawy psychozy. a jedynie ograniczyć się do stwierdzenia. zwłaszcza paranoi prawdziwej. Definicja i pozycja nozologiczna. przekonań. W późniejszym okresie chyba najsłuszniejsze wydaje się zalecenie.

obłęd"na oznaczenie paranoi? Z historycznego punktu widzenia termin. późniejszej schizofrenii.(niekiedy później w wieku podeszłym). stanu paranoidalnego i sensytywnego zespołu odnoszącego(parwzia sewsimu).dysfunkcji mózgu. bądź wśród innych psychoz. która może wystąpić w każdym wieku. Parafenia endogenna jest przewlekłą chorobą psychiczną. mimo jednoznacznego stanowiska Kraepelina. Obraz kliniczny. grupa schizofrenii". cz. uważa para(renie za nieschizofrenicznąpsychozę. rozpoczynającą się zazwyczaj między 40. . para(renta"pochodzi od 1. w której wyrósł. twórca pojęcia.halucynozy wzrokowej)przy zachowanej strukturze osobowości. na której obraz składają się usystematyzowane urojenia prześladowcze. najczęściej u osób wykazujących cechy osobowości cyklotymicznej(symfonicznej). Pogłębia się w chorych przekonanie. Chory zaczyna słyszeć głosy dochodzące do niego z ulicy. pozostając wierny szkole. ang. obłędu z omamami"(paranoja hallucinawrid\. Parairenia jest psychozą rozpoznawaną dość rzadko. psychozy paranoidalnej. zaś w Polsce psychozy te są ujmowane bądź w grupie zaburzeń alkoholowych. Objawy psychopatologiczne przewlekłej parafrenii i zespołów paralrenicznych nie różnią się między sobą istotnie. Uporczywych(utrwalonych. dlaczego polska redakcja ICD-10 unika polskiego terminu. jest psychozą pochodzenia egzogennego(tuksycznegz. a 60. Wydzielanie parafrenii jako odrębnej jednostki nozologicznej jest. Kreapelina(1856-l 926).persistem)zaburzeń urojeniowych"(FZZ). smakowe. których treść odnosi się(. infekcyjnego. Są to przeważnie rozmowy różnych osób. wyodrębnił tę psychozę zaliczając ją do. na której obraz składają się usystematyzowane urojenia prześladowcze. zza ściany. ma przebieg ostry lub podostry. Trudno natzmiast określić rozpowszechnienie halucynoz somatogennych ze względu na różne kryteria diagnostyczne stosowane na świecie. W klasyfikacji ICD-I O "para(renta(późna)"pojawia się w grupie. Kategoria diagnostyczna. Bleuler. zespół parafreniczny. włącznie ze wzrokowymi(w rzadkich postaciach tzw. Był skłonny zaliczać para(renie(w liczbie mnogiej)do kręgu schizofrenii. wymieniają szyderstwa. obok paranoi.toksycznym. Podsumowując-należałoby podać dwie następujące definicje halucynoz(psychoz parafrenicznych). Ostrożne stanowisko wobec parafrenii zajął E. parafrenia"w klasyfikacji DSM-IV nie występuje. który z grupy otępienia wczesnego(dememiw prwecca). węchowe i dotykowe przy zachowanej strukturze osobowości. uczucizwoici wyższej i jasnej świadomości. używają przezwisk i epitetów. w rozpoznaniach szpitalnych nie przekracza 19. wciąż sporne. odnoszące(ksobne)i omamy przeważnie słuchowe. Obraz kliniczny jest zwykle bardzo charakterystyczny. Epidemiologia. Halucynoza(polski odpowiednik omamica). Prześladowcy zmawiają się. w przebiegu chorób somatycznych i tzw. za czym miałoby przemawiać dobre rokowanie i łagodny przebieg tych psychoz. Nie rozumiem. że prześladowcy dybią na ich życie. odnoszące(ksobne)i omamy wszystkich zmysłów. w trzeciej osobie')do chorego. związanego z chorobami ogólnymi itd). infekcyjnym. uczuciowości wyższej i jasnej świadomości. Piszący te słowa.

Niektórzy chorzy wysyłają do władz pisma z żądaniami interwencji lub zabiegają o zmianę mieszkania. przypisuje je związkom chemicznym rozpylanym w budynku. omamy i unjeniowe interpretacje prawidłowych spostrzeżeń sprzęgają się w jedną konsekwentną całość. . chorzy są na ogół dobrze zorientowani we wszystkich kierunkach. znane są podziały nozograficzne. że musi się leczyć. próbuje go otruć wsypując truciznę do mleka butelkowego. Objawy halucynoz przeważnie szybko ustępują. ze skutków zbrodniczych działań sąsiadów. czasem poprzedzona jest zwiastunami neurastenicznymi. Oskarżenia kierowane są zwykle pod adresem sąsiadów lub najbliższej rodziny. Powodem hospitalizacji jest zresztą przekonanie chorego. W tych przypadkach rozpoznaje się para(renie ekspansywną. dustacji sanitarnaepidemiologicznej z prośbą o przeprowadzenie ekspertyzy. specjalnie stuka w rury wodociągowe itd. Zapytany. Chorzy w przeważającej liczbie przypadków są przygnębieni. Podobny ostry przebieg mają zespoły parafreniczne na tle niewydolności krążenia. Szczególną postać psychozy parafrenicznej stanowi też halucynoza dotykowa. Wielokrotnie zwracał się do różnych służb. stosownie do treści omamów i urojeń prześladowczych. Postacie. zaś w ich zachowaniu uderza nieadekwwnoić. odczuwający różne nie. dlaczego nie skierował sprawy do sądu lub prokuratury. dowody"potwierdzające jego obawy-są nimi twierdzenia. dostarcza. Jedna z moich pacjentek twierdzi z uporem. Świadomość jest jednak zachowana. pod wpływem perswazji. że sąsiedzi dorobili sobie klucze do jej mieszkania i pod jej nieobecność.Urojenia. którzy zniszczyli mu nerwy". oltalmopatyczna). W obrazie klinicznym góruje silny lęk związany z halucynacjami słuchowymi i urojeniami prześladowczymi. oświadczył. do prezydenta miasta. rzadziej przechodzą w stan przewlekły. zaliczane do halucynoz. Jeżeli urojenia są u chorego wyjątkowo logicznie spójne i tworzą zwarty system taki przypadek zalicza się do parafrenii systematycznej. że ktoś wpuszcza gaz przez dziurkę od klucza. udaje się chorych z psychozą parafreniczną namówić na poddanie się leczeniu. Przyczyną ostrej halucynozy z omamami wzrokowymi może być deprywacja sensoryczna u chorych po niektórych operacjach okulistycznych(halucynoza wzrokowa. Typowym przykładem zespołu parafrenicznego pochodzenia toksycznego jest ostra omamica alkoholowa(Adlwmosis neum pzauzmm). chorób infekcyjnych itd. cierpiący na para(renie późną. mają zazwyczaj ostry przebieg. Z biegiem czasu. buszują"w jej pokojach. co wymaga zróżnicowania z innymi psychozami. Gbury nie reaguje na perswazję. Zespoły parafreniczne. mJn. Psychoza ta wybucha nagle. że. Zdarzają się jednak bardzo rzadko chorzy wypowiadający urojenia wielkościowe. Oprócz podziału nozologicznego psychoz paralrenicznych na para(renie przewlekłą(. oni wszyscy są w zmowie". Jeden z mzich pacjenrćw. (specyficzne dolegliwości. zwłaszcza majaczeniem alkoholowym. Chorzy mogą być pobudzeni psychoruchowo. prawdziwą")i zespoły parafeniczne(halucynozy). których nastrój zabarwiony bywa hipomaniakalnie. uwzględniające przewagę lub charakter poszczególnych objawów klinicznych.

W systematyce chorób psychicznych parafrenia i zespoły parafreniczne powinny być usytuowane między schizofrenią paranoidalną a paranoją. te robaki"na własne oczy. rezydualnej.w przebiegu alkoholizmu. . bardzo dobra łączność uczuciowa(syntonia)i usystematyzowany charakter urojeń. np.psychozy. Rzadkie przypadki omamicy wzrokowej wymagają różnicowania z zespołem majaczeniowym. Jest oczywiście możliwe wystąpienie mieszanej psychozy. Przeciwko dzimww świadczy zachowana świadomość. Znaczne nasilenie objawów stopniowo słabnie. Parafrenia różni się od paranej obecnością omamów. robaki". Od psychoz paranoidalnych różni tę grupę psychoz zwarta osobowość. czul"pod skórą-kształtem przypominały amebę o wydłużonym tułowiu. prawdziwa"parafrenia trwa czasem kilka tygodni. zwłaszcza ostrych halucynoz. aż wreszcie wszystkie objawy psychopatologiczne ustępują i chory osiąga remisję. Stan ten. Paranoja po dłuższym czasie zatraca napięcie afektywne. daje się z czasem opanować. Jeden z obserwowanych przez nas chorych rysował. jak to sugerują niektórzy autorzy. kiedy do trwającej od kilku tygodni halucynozy dzlączy się zstry zespół majaczeniowy(dzYeiam tremem). Na czas trwania tych psychoz ma oczywiście wpływ nowoczesna psychofarmakorerapia. Ten argument przemawia też przeciwko łączeniu halucynozy z majaczeniem w jedną psychozę. U niektórych chorych trwa dość długu przekonanie. czasem. z czym piszący te słowa nie może się zgodzić. Chory odczuwa omamowa. Różnicowanie. Rokowanie. a także. pod wpływem podtrzymujących dawek leków przeciwpsychotycznych(neuroleptyków). lekko postępującym przebiegiem. o cechach. które. drążące w skórze pasożyty". Daleko posunięty bezkrytycyzm niektórych chorych może mieć związek z objawami rozwijającego się równolegle zespołu otępiennego(zwłaszcza parafrenii późnej). pasożytniczej). Przewlekła. pojawia się poczucie przebytcj choroby oraz-w początkowym okresie leczenia skłonność do przemilczania(dysymulowania)urojeń i omamów. iż wszystkie wydarzenia(psychotyczne)istotnie miały miejsce.pasożytnicza(niektórzy autorzy zaliczają tę psychozę dc zespołów urojeniowychobłęd pasożytniczy). wiele miesięcy i dłużej. lecz prześladowcy odstąpili obecnie od swoich niecnych działań i zamiarów. Przypadkowe wykwity skórne lub ślady zadrapań naskórka mają lekarza przekonać o prawdziwości jego twierdzeń. tzw. Znacznie lepsze rokowanie dotyczy zespołów parafrenicznych. Pacjent ten uchylał się od odpowiedzi. Niekiedy nie jest sprawą łatwą rozstrzygnięcie problemu różnicowego między interpretacją urojeniową doznań dotykowych a halucynacjami(w halucynozie dotykowej. 15. czy widział. co podkreślają niektórzy autorzy. Niestety w przytoczonych na wstępie systemach diagnostyczna-klasyfikacyjnych parafrenia w ogóle się nie pojawia albo jest zaliczana do zespołów urojeniowych(ICD-IO).

Pierwsze opisy depresji. jak i maniakalne(często naprzernienne)nazwał "folie circulaire"(I 8543. zwłaszcza genetyczne. choroby afektywne"odnosi się do grupy zaburzeń psychicznych o etiologii endogennej. który wykazał. Faber. jako chorób o przyczynach endogennych. R. Definicja i pozycja nozologiczna. psychoza maniakalnadepresyjna"lub. Leonharda(1957-l 966). Wykazali. zawierają prace Hipokratesa. jako jednostki nozologicznej o etiologii endogennej. który w zarysie odpowiada obecnym charakterystykom osobowości pacjentów z chorobą afektywną jednobiegunową. Autor opisał też rodzinne I występowanie melancholii. w której występują zarówno zespoły depresyjne. Chorobę. Najnowsze badania. że z punktu widzenia genetycznego obie choroby różnią się istotnie. wskazują. w której przebiegu obserwuje się zespoły depresyjne i maniakalne. W psychiatrii europejskiej termin ten jest równoznaczny z pojęciem. Prekursorem nowoczesnej klasyfikacji chorób afektywnych był J. jak i dwubiegunowa nie spełniają kryteriów jednostek nozologicznych. cyklofrenia"Na podstawie badań klinicznych i genetycznych wyodrębniono dwie grupy chorób afektywnych:chorobę afektywną dwubiegunową. że cech osobowości osób z dwubiegunowym przebiegiem choroby i ich krewnych ujawniają istotne rćżnice w porównaniu z osobami z chorobą afektywną jednobiegunową(depresja nawracająca). oraz jednobiegunową-wyłącznie z zespołami depresyjnymi w jej przebiegu(zaburzenia depresyjne nawracające). w przebiegu których występują okresowo(niekiedy regularnie i cyklicznie)zaburzenia nastroju.Choroby afektywne. Badania prowadzone w minionym ćwierćwieczu dostarczyły licznych dowodów. twórcy terminu "melancholia". Zmiana koncepcji psychozy maniakalna-depresyjnej jako jednostki chorobowej wiąże się z badaniami K.melancholii inwolucyjnej oraz część psychozy schizoafektywnej. odpowiadającej współczesnym koncepcjom depresji endogennej. że obie . który wnikliwie opisał depresje oraz stany mieszane. P. Kraepelm stworzył podstawy współczesnych koncepcji chorób afektywnych. Szczegółowy opis depresji(melancholii)podał Aretqjos z Kapadocji. że choroby zarówno afektywna jedno-. J. Burtcn w wwrzmiimelmc*zM(1612)zamieścił wnikliwy opis depresji oraz osobowości przed chorobowej. Do chorób afektywnych należy większość przypadków tzw. u części osób zaś pojawiają się również zespoły maniakalne. Termin. Jest autorem koncepcji psychozy maniakalna-depresyjnej. Rozwój koncepcji w zarysie historycznym. emocji i aktywności w pustaci zespołów depresyjnych(nazywanych depresją endogenną). Perris(1966)stwierdzili liczne istotne odrębności w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej i jednobiegunowej. Angst(1966)i G. Stanisław Pużyński. E.

W klasyfikacji DSM-IV wyodrębniono następujące podstawowe grupy zaburzeń nastroju(ang. w postaci zaburzeń cyklotymicznych i dystymicznych.wymienione choroby nie są jednorodnymi schorzeniami psychicznymi(jednostkami nozologicznymi). major depressive episode'):zaburzenia Jystymiczne(utrzymujące się długo zaburzenia nastrqjuwpostaci stanuw subdepresji).. w tym:duże zaburzenia depresyjne(nawracające zaburzenia afektywne.mood disordersk 1. w skrócie ICD-10. a prawdopodobnie również o różnych przyczynach i różnej patogenezie. Zaburzenia afektywne utrwalone. Zaburzenia dwubiegunowe:naweacające zaburzenia afektywne. Okoliczności te legły u podstaw nowych koncepcji klasyfikacyjnych chorób afektywnych. Zaburzenia depresyjne. schorzeńorganicznych o. uzależnieniami. Zaburzenia afektywne dwubiegunowe. u. Najnowsze badania genetyczne. 2. lecz grupami zaburzeń o różnym przebiegu. w której dziedziczenie jest typu autosomowego(miejsce genowe znajduje się prawdopodobnie w krótszym ramieniu chromosomu I I). jednak są również różnice. u krewnych probandów z chorobą jednobiegunową stwierdza się oba typy zaburzeń afektywnych. (10. w których występują zespoły depresyjne i stany maniakalne(typ I zaburzeń dwubiegunowych)albo depresje i stany hipomanii(typ li zaburzeń). w których występują zespoły depresyjne o wyraźnym nasileniu klinicznym. Zaburzenia nastroju występujące w przebiegu chorób somatycznych. mianowicie w Klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Etologia i patogeneza chorób afektywnych nie są w pełni poznane. uzależnień-są rozpatrywane w innych działach klasyfikacji nie zaś w grupie. n. Wyodrębniono ponadto 4. w postaci długo(lub stale)utrzymujących wahań nastroju(subdepresja-hipomania). u. której transmisja . Obie grupy chorób występują rodzinnie. mood disorders". Do podstawowych grup zaburzeń zaliczone 1. Etiologia i patogeneza. n. które znalazły wyraz w dwóch najnowszych systemach klasyfikacyjnych o zasięgu międzynarodowym.. Szczegćlną odmianą zaburzeń dwubiegunowych są zaburzenia cyklotymiczne. co sugeruje uwarunkowania genetyczne. oraz w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych. major depressive episode'). schorzeniami organicznymi u. 3. W DSM-IV sprecyzowano kryteria rozpoznawania zespołów depresyjnych typowych(. W ICD-10 klasyfikacja zaburzeń afektywnych(ang. że choroba afektywna dwubiegunowa nie jest schorzeniem homogennym i obejmuje co najmniej dwie grupy chorób:jedna. Epizod depresyjny. Zaburzenia afektywne związane z chorobami somatycznymi. Epizod maniakalny oraz S. i druga. kilkanaście razy częściej u osób blisko spokrewnionych. rokowaniu. wskazują na to. wersja opracowana przez Światową Organizację Zdrowia).Zaburzenia depresyjne nawracające.:moud disorders)wykazuje szereg cech wspćlnych z DSM-IV. znanej pod skróconą nazwą DSM-IV. 2. zespołów maniakalnych oraz hipomaniakalnych. w których zastosowano techniki genetyki molekularnej. U krewnych pierwszego stopnia osób z chorobą afektywną dwubiegunową pojawia się ten sam rodzaj choroby.

zmiana pracy). Można tu wyodrębnić stresy typu somatycznego(nazywane też czynnikami egzogennymi)oraz stresy psychiczne(różnorodne wydarzenia życiowe). Sądzą. leki I-adrenolitycz. nihilistycznych ocen. wysiłki i szanse. Patogeneza depresji i manii jest wiązana z okresowo pojawiającymi się zaburzeniami czynności układu limbicznego. m in. że również inne typy neuronów(dopaminergiczne.zgon bliskiej osoby. Liczne przesłanki wskazują. natomiast zaburzenia nastroju(depresja)są wtórne:jednak z chwilą pojawienia się depresji następuje indukcja obu zjawisk. jako następstwa zakłćceń przekażnictwa. zakłada. jeszcze przed zachorowaniem przejawiają swoiste zaburzenia w zakresie wiedzy o sobie w postaci negatywnego obrazu swojej osoby. gabaergiczne. cyklotymia(skłonność do łagodnych wahuń nastroju i aktywności). co prowadzi do wystąpienia depresyjnych zaburzeń myślenia. Taki obraz wiedzy o sobie i otaczającym świecie w pewnych sytuacjach staje się przyczyną pojawienia się nastroju depresyjnego i lęku. Oprócz podejścia biologicznego. że osoby. a neuroleptyki wpływają przeciwdopammowo i noradrenulitycznie. który jest najczęstszym czynnikiem egzogennym wyzwalającym pierwszą fazę afektywną u kobiet. Do stresów somatycznych należy przede wszystkim poród. Osoby takie oceniają negatywnie swoje postępowanie. niekiedy sukces(np. Leki przeciwdepresyjne i neuroleptyczne(stosowane w leczeniu manii)wywierają regulacyjny wpływ na funkcję neuronów monoaminergicznychmózgu-pierwsza grupa leków działa noradrenergicznie i sernoninergicznie. U dużego odsetka chorych(3 O-óO%)początek chorób afektywnych oraz kolejne nawroty depresji i manii są poprzedzane różnorodnymi sytuacjami stresowymi. opraczwany przez A. Negatywny obraz siebie wyraża się w niskiej samoocenie. urazy czaszki oraz niektóre leki.genetyczna jest sprzężona z płcią(miejsce genowe w chromosomie X). z góry skazani na przegraną. negatywnej oceny przyszłości. rezerpina. niewiary we własne siły i możliwości. zmiana środowiska(migracja. zwłaszcza cheruby jednobiegunowej. Do stresów psychicznych należą głównie straty i zawody emocjonalne(m in. rozwód). Becks. myśli i tendencji samobójczych. opracowano koncepcje uwzględniające psychospołeczne uwarunkowania cherub afektywnych. a ich postawę życiową najlepiej charakteryzuje angielski zwrot. Wykazano. zakażenia. Czynnikom tym przypisuje się znaczenie wyzwalające(precypitujące)pojawienie się depresji lub manii. nie może to przynieść sukcesu. jak ekstrawersja.w neuronach noradrenergicznychi serotoninergicznych. Inne sytuacje stresowe to:zaburzenia hormonalne. cholinergiczne)są włączone w proces patogenezy. . że cokolwiek czynią. są przekonani. syntonia. doustne środki antykoncepcyjne. że cheruba afektywna dwubiegunzwapojawia się częściej u osób z takimi cechami. Badania osobowości przedchorcbowej wykazady. preparaty hormonalne zawierujące steroidy nadnerczowe. podwzgórza i układu siarkowatego. u których występują zespoły depresyjne. W modelu tym pierwotne zaburzenie dotyczy myślenia(specyficzny pogląd na siebie i relacje z otaczającym światem). natomiast ojciec wyłącznie curce. niepowodzenia materialne. Oznacza to. że w takich przypadkach chorobę może przekazać matka córce lub synowi. poczuciu malej wartości. negatywnych ocen własnych doświadczeń i postępowania. Kognitywny mzdel depresji. ne. że-oprócz czynników ściśle genetycznych-dużą rolę w ujawnianiu choroby odgrywają czynniki środowiskowe. że zawsze są na straconej pozycji. laser". emigracja. mJn.awans). o-metylodopa.

Depresja. . W poradniach. które charakteryzuje . w pełni rozwinięte turmy depresji. częściej spotyka się ypowe. Choroby afektywne występują 2-3 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn. oraz liczne nieswoiste objawy wtórne. w których występują jedynie pewne cechy zespołu lepresyjnego i częstz brakuje charakterystycznych zaburzeń nastroju. zwłaszcza szpitalnym. Objawy somatyczne i zaburzenia rytmów bioloyicznych. nazywane zahamowaniem psychoruchowym. Depresje występujące w przebiegu chorób afektywnych są często(zwłaszcza w Europie)określane mianem. -w klasyfikacji ICD-10.U osób z chorobą jednobiegunową dominują takie cechy. Jepresja endogenna(typowa)epizod depresyjny o znacznym nasileniu. satysfakcji:niekieyjest to zobojętnienie. w których objawy i cechy zespołu lepresyjnego osiągają znaczne nasilenie i są zwykle zauważane przez chorego jego otoczenie. ich rzzpowszechnienie znacznie zwiększa się w grupie osżb. Lęk. Obniżenie podstawowego nastroju(depresja jako objaw). należą:1. Obraz kliniczny depresji i manii. będące prawdopodobnie eakcją osobowości chorego na pojawienie się objawów podstawowych. Osłabienie tempa procesćw psychicznych i ruchowych. które prawdopodobnie wynikają z podstawowych nocesów patogenetycznych leżących u podłoża zespołu. o obrazie typowym jest termin diagnosyczny:. które przekroczyły 45. zwłaszcza innych niż ioradnie zdrowia psychicznego. Odpowiednikiem(chociaż nie ma tu znaku równości)depresji endogennej. Obie grupy zespołów depresyjnych imawiamy oddzielnie. niemzżności odczuwania radości. melancholiczną". depresji endogennej"lub. Chorobowość z powodu chorób afektywnych(w wąskim rozumieniu tego terminu)jest zceniana na I-4%w ciągu roku. Choroby i zaburzenia afektywne są często nie rozpoznawane i nie leczone. mamy często do czynienia z porunnymi deprejami. 2. Rozpowszechnienie chorób afektywnych. które stanowią poniekąd jądro"'zespołu. schizotymia:ich osobowość przedchorzbowa jest często nazywana. Do objawów osiowych. Stany takie:zęsto sprawiają trudności diagnostyczne. 3. W końcowej części tego podrozdziału podano kryteria diagnostyczne epizodu lepresyjnego według DSM-IV. epizod lepresyjny"c średnim lub znacznym nasileniu. duża depresja)Jbraz kliniczny obejmuje szereg charakterystycznych cech nazywanych reż ibjawami lub cechami podstawowymi albo osiowymi. jak introwersja. przygnębienia. 4. Rzzpowszechnienie grupy zaburzeń afektywnych szacuje się na 10-159. rż. Obniżenie podstawowego nastroju jest przeżywane jako stan smuru. nierzadko atypowymi. W lecznictwie psychiatrycznym. dostrzega je ruwnież lekarz. depresji typu endogennego". szczęścia. duża(lub wielka)depresja"-w klasyfikacji DSM-IV lub. siągającej znaczne nasilenie kliniczne.

jego patogeneza nie jest znana. Granica między opisanym obrazem myślenia i sądami typu urojeniowego nie jest ostra. Zmiany funkcji podwzgórza są przyczyną zaburzeń cyklu miesiączkowego(do zaniku krwawień włącznie)oraz występującego mniej więcej u 50%chorych braku hamowania wydzielania kortyzulu przez deksametazon z towarzyszącą hiperkunyzulemią. rozdrażnienie.napięciowebóle głowy umiejscowione w okolicy karku. *lównie z chorobą afektywną jednobiegunową. Inne przejawy zaburzeń rytmu okułodobowego to charakterystyczne wahania samopoczucia w ciągu dnia. nazywany lękiem wolnopłynącym. V praktyce klinicznej obserwuje się dwa warianty tych zaburzeń:jeden. zniecierpliwienie. występuje znaczne skrócenie snu nocnego. często w parze z zahamowaniem ruchowym. wysychanie błon śluzowych jamy ustnej. w szczególności nie jest jasne. utrzymuje się niemal stale. Są to m in. jak nastrój gniewliwy. swojego postępowania. Charakterystyczny jest również brak łaknienia oraz zmniejszenie masy ciała(niekiedy znaczne). Często jest przez chzrych umiejscawiany w okolicy przedsercowej lub nadbrzuszu(lęk prekordialny). w którym dominują sądy depresyjne. U niektórych chorych. Osłabienie tempa procesów psychicznych i ruchu jest też nazyvaneobniżeniem napędu psychoruchowego lub zahamowaniem. wykazuje falujące nasilenie. osłabienie pamięci. Przejawem zaburzeń układu autonomicznego pochodzenia ośrodkowego są liczne dolegliwości i zaburzenia somatyczne. zamiast tego pojawia się niepokój lub podniecenie ruchowe. senność w dzień). a objawy i cechy zespołu depresyjnego wyraźnie narastają:po południu. której przejawem są takie objawy. . Duże naczenie diagnostyczne wykazują zwłaszcza zaburzenia rytmu snu i czuwania.niezdolność do przeżywania zarćwnoczucia radości. może osiągnąć znaczne rozmiary i ujawniać się w sferze ruchowej(podniecenie)lub w postaci stanów paniki. Dysforia stosunkowo rzadko jest przyczyną poważniejszych konfliktów z otoczeniem. mianowicie we wczesnych godzinach chorzy czują się najgorzej. oraz drugi. Objawy somatyczne i zaburzenia rytmów biologicznych są rzejawem zaburzeń funkcji regulacyjnych podwzgórza i tworu siatkowego. czy wynika on wprost z podstawowych procesów patogenetycznych depresji. Chociaż lęk występuje bardzo często. są psychologicznie zrozumiałymi następstwami opisanego stanu. L ę k występujący w depresji. Przejawem tych aburzeń jest jednostajne spuwolnienie tempa myślenia. perspektyw życiowych. takie jak:depresyjna negatywna ocena siebie. spowolnienie ruchów lokomocyjnych. jak i smutku. spłycenie snu(wielokrotne budzenie si w nocy)i wcześniejsze budzenie się rano. który charakteryzuje zwiększona potrzeba snu(zwiększona liczba godzin snu nocnego. oczucie niesprawności intelektu. zdrowia. niekiedy rzadko)całkowite zahamowanie ruchowe(osłupienie). Doić pospolite zjawisko stanowi dysforia. Liczne objawy. częściej bywa źródłem agresji skierowanej przeciwko sobie(autoagresja)i ma znaczenie przy podejmowaniu prób samobójczych. czy też jest zjawiskiem wtórnym. Wariant pierwszy(częstszy)występuje w obu postaciach chorób afektywnych. zwłaszcza wieczorem. pesymistyczna ocena teraźniejszości i przyszłości. wariant drugi stwierdza się głównie w chorobie afektywnej dwubiegunowej. potylicy lub bóle opasujące głowę(kask). w którym. samopoczucie wyraźnie się poprawia.zaburzenia treści myślenia. Zahamowanie ruchowe i niepokój mogą występować aprzemiennie. zahamowanie ruchowe nie wy tepuje. Stan taki ączy się z dużym lękiem. m 3 n. ktżre często obserwuje się w depresji endogennej. zaparcia.

Zaburzenia funkcjonowania chorych w grupie społecznej(rodzinie. zwykle bez urojeń)oraz depresja. duże zmiany aktywności złożonej. często bardzo wyraźne. poczucie niesprawności psychicznej(zwłaszcza intelektualnej)i fizycznej. w okresie kilku dni(niekiedy jednej doby)osiąga znaczne nasilenie. Utrata zainteresowań światem zewnętrznym. Zamachy samobójcze są przyczyną zgonu 15-25%chorych. nihilistyczne. podołać obowiązkom domowym. niezbyt nasilony lęk. grzeszności(np. w podobny sposób może ustępować. zaburzenia snu. skoncentrowanie się na przeżyciach depresyjnych są przyczyną izolowania się od otoczenia:występuje także osłabienie lub zerwanie kontaktów z ludźmi. zaburzenia wegetatywne. lęk. co skłania do przypuszczeń. zaburzeń funkcjonowania w środowisku). nie osiąga dużego nasilenia. Nasilenie depresji i jej poszczególnych cech wykazuje duże rużnice zarówno u poszczególnych osób. winy. że objawy wtórne są przejawem "reakcji"osobowości chorych na obecność objawów podstawowych. zmniejszenie napędu psychoruchowego. poczucie ciągiegz zmęczenia. że w pierwszej grupie zaburzeń częściej występuje depresja typowa(obecne są głównie objawy podstawowe. należą do najważniejszych problemów klinicznych związanych z chorobami afektywnymi. Częściej objawy narastają stopniowo. natrętne impulsy lub czynności. później u części chorych występują urojenia depresyjne. wynikają bowiem z obniżonego nastroju. gdy treść ocen depresyjnych odbiega w sposób rażący cd realiów(urojenia katastroficzne. natomiast w okresie inwolucji i w wieku podeszłym częściej występuje duży lęk i niepokój ruchowy. U części osób. . Do rzadziej obserwowanych zaburzeń myślenia należą myśli natrętne. głównie z chorobą afektywną dwubiegunową. Najpierw pojawia się obniżenie nastroju. dotyczy to zwłaszcza występowania wtórnych cech depresji(zaburzeń myślenia. ruminacje i próby samobójcze są logiczną konsekwencją opisanego stanu i chociaż nie stanowią zjawiska specyficznego dla omawianego zespołu. jak i u tego samego chorego w czasie kolejnych nawrotów. myśli o zrobieniu krzywdy osobie bardzo bliskiej i inne). mianowicie u osub młodych depresja częściej przebiega łagodnie. Przebieg depresji. myśli. Pewne znaczenie mają również cechy osobowości chorych. Częste w depresji zniechęcenie do życia. a nawet tygodni. Pewne znaczenie odgrywa tu wiek. Liczni chorzy nie są w stanie wykonywać pracy zawodowej. urojenia grzeszności. które rodzą lub nasilają poczucie winy. w której obrazie klinicznym dominuje zahamowanie i zaburzenia snu w postaci hipersomni. psychopatolcgicznie'). U osób z powolnym początkiem choroby często obserwuje się też stopniowe jej ustępowanie. Są tu nawracające wbrew woli chorego myśli lub impulsy o przykrej treści. Badania obrazu klinicznego zespołów depresyjnych w chorobie afektywnej dwubiegunowej i jednobiegunowej(zaburzenia depresyjne nawracające)na ogół zgodnie wskazują. poczucia winy i lęku. w okresie kilkunastu dni. a niekturzy nie mogą zaspokajać elementarnych potrzeb życiowych. u których rozpoznano choroby afektywne. urojenia depresyjne. umiarkowane zahamowanie. nierzadko o treści absurdalnej. kary). niepokojem i bezsennością oraz depresja z urojeniami. abulia. miejscu pracy). Zmiany organiczne w ośrodkowym układzie nerwowym na ogół wiążą się z cięższym obrazem klinicznym depresji.O urojeniach mówimy wtedy. jej poszczególnych cech i objawów wykazuje dużą różnorodność.myśli o treści bluźnierczej. Urojenia występujące w depresji są zaliczane do urojeń wtórnych. w zaburzeniach depresyjnych nawracających-często występuje depresja z dużym lękiem. większość daje się wytłumaczyć w sposób zrozumiały psychologicznie"(a ściślej. W skrajnym nasileniu może to stanowić zagrożenie dla ZyCl 3. są również wtórne w stosunku do objawów podstawowych. hipochondryczne. zespół depresyjny pojawia się nagle.

jak i potwierdzane obserwacjami innych. występujące niemal każdego dnia(widoczne dla innych. jak i dostrzegane przez otoczenie.przed wystąpieniem zaburzeń nastroju lub po ich ustąpieniu). Kryteria diagnostyczne depresji typu melancholijnego(melancholii)według DSM-IV. W żadnej z faz choroby nie występowały ani omamy. nie związany ze stosowaniem diety(np. Utrata zainteresowań lub brak odczuwania przyjemności. występujące niemal każdego dnia(chodzi nie tylko o robienie sobie wyrzutów czy poczucie winy z powodu choroby). Obniżenie nastroju tu młodocianych i dzieci może to być drażliwość)występujące niemal codziennie przez większą część dnia. zaburzenie skupienia uwagi bądź niemożność podjęcia decyji. występujące niemal codziennie(zarówno w ocenie subiektywnej. zarówno stwierdzane subiektywnie. podejmowanie prób samobójczych bądź posiadanie planu popełnienia samobójstwa. związane z każdą lub prawie każdą czynnością. Kryteria diagnostyczne dużej(wielkiej)depresji według DSM-IV. Uczucie zmęczenia lub utrata energii niemal codziennie. nawracające myśli samobujcze bez określonego planu. ani urojenia przez okres 2 tygodni. jak i w obserwacjach otoczenia). którzy opisują je jako trwającą przez większość czasu apatię). Obecność co najmniej pięciu z poniższych objawów:1. 2. występujące niemal codziennie(zarówno podawane przez chorą osobę. 2. Bezsenność lub nadmierna senność. omamy i urojenia niezgodne z nastrojem.I U-Psychiatria. i to bez towarzyszących wyraźnych zaburzeń nastroju(tzn. (Nie są tu zaliczane objawy wywołane w sposób oczywisty stanem fizycznym. Brak reakcji na bodźce będące zwykle źródłem przyjemności(nie występuje nawet przejściowa . Podniecenie lub spowolnienie psychoruchowe. bądź niemal codzienny wzrost lub spadek łaknienia(u dzieci należy wziąć pod uwagę niemożność uzyskania oczekiwanego. albo(2)utrata zainteresowań lub odczuwania przyjemności. Uwaga:Jeżeli żałoba się przedłuża. Wykluczenie czynników somatycznych lub organicznych. tj. Wyraźne zmniejszenie zainteresowań niemal wszystkimi czynnościami oraz związanego z tym uczucia przyjemności.prawidłowego przyrostu masy ciała). Występowanie łączne co najmniej pięciu z wymienionych objawów przez okres 2 tygodni:stanowi to istotną zmianę w porównaniu z poprzednim sposobem funkcjonowania osoby chorej:przynajmniej jednym z tych objawów jest albo(1)obniżenie nastroju. zamiary samobójcze.5%masy ciała w ciągu miesiąca). występujące niemal codziennie. odpowiedzialnych za powstanie lub utrzymywanie się zaburzenia. a także gdy dołączają się takie objawy. to należy podejrzewać depresję endogenną. Zmniejszenie sprawności myślenia. inkoherencja oraz wyraźne rozkojarzenie)1. Zaburzenie nie stanowi zrozumialej reakcji na śmierć ukochanej osoby(niepowikłana żałoba). Poczucie własnej bezwartości lub nie uzasadnionej winy(niekiedy urojenia winy). G. wyraźny spadek wydolności uraz spowomienie psychoruchowe. a nie tylko odczuwane. jak chorobliwe poczucie własnej bezwartoici. Nawracające myśli o śmierci(nie tylko obawy przed śmiercią). Znaczny spadek lub wzrost masy ciała. albo też subiektywne poczucie niepokoju lub spowolnienia).

Depresje poranne(subdepresja. Depresje poranne mogą być samodzielnymi postaciami klinicznymi nawrotu choroby afektywnej. są też wstępną fazą lub zejściem typowego zespołu. na pierwszy plan obrazu klinicznego wysuwają się różnorodne zaburzenia psychofizjologiczne. Często maską depresji są zespoły. i Niekiedy jest to jedna grupa objawów(np. a ściślej znaczne skrócenie snu nocnego. głównie dotyczące narządu krążenia(np. wtedy obraz zespołu przypomina nerwicę lękową i tak często bywa rozpoznawany. 4. w których głównym objawem jest przewlekły lęk lub lęk występujący napadowa. depresje maskowane. jej miejsce zaś zajmują(a ściślej-wysuwają się na)pierwszy plan obrazu klinicznego)inne objawy i cechy zespołu depresyjnego. że zamiast depresji pojawia się inny objaw lub cecha). przewlekle utrzymujący się lęk. red.poprawa samopoczucia. ekwiwalentem depresji(co ma oznaczać. Zahamowanie lub podniecenie psychoruchowe(wyrażające się tylko w skargach subiektywnych). .Kapłan i 8.mjpierścieniowe leki przeciwdepresyjne. Takie atypowe zespoły depresyjne są nazywane. J. Regularne pogarszanie się objawów depresji w godzinach rannych. Gdy w obrazie klinicznym dominują objawy psychopatologiczne. że endogenny zespół depresyjny jest maskowany przez inne objawy). 7. z powodu której chorzy zgłaszają się po pomoc. bądź zespołów. za I polskim wydaniem M. przed normalnym czasem). Brak wyraźniejszych zaburzeń osobowości przed wystąpieniem pierwszej fazy depresji endogennej. takiego jak np. 3. bóle głowy. i behawioralne lęku. przekładu S. Sidorowicz). których wszystkie objawy podstawowe i wtórne są mało nasilone(subdepresja). to bezsenność. 6. sole litu(cyt. inhibitory MAO. w których depresja jaku objaw podstawowy nie występuje(albo jest trudna do wykrycia).zaburzenia snu. zakończona całkowitym lub prawie całkowitym powrotem do zdrowia.ponad 5'%masy ciała w miesiącu). niekiedy długo utrzymującą się. Najczęstszą maską depresji endogennej. 8. 9. depresją maskowaną"(dla podkreślenia. S. gdy zdarzy się coś dobrego). Znaczna utrata łaknienia lub wyraźny spadek masy ciała(np. zwykle o falującym nasileniu. Sadock:Psycnmna Uimczna. Wczesne budzenie się(zwykle 3 godz.zespół prewdżwgina pectns)lub przewodu pokarmowego(stany spastyczne i inne). Gdy dominują zaburzenia układu autonomicznego. 1. W przeszłości stwierdzono korzystne efekty terapeutyczne po stosowaniu odpowiedniego biologicznego leczenia przeciwdepresyjnego. Termin ten jest stosowany w odniesieniu do takich zespołów depresyjnych. W przeszłości wystąpiła co najmniej jedna faza depresji endogennej. z wczesnym budzeniem się. natręctwa). rzadziej jest to nadmierna senność. terapia elekuowsuząsowa. depresja atypowa).

opilstwa okresowego(dipsomnia)oraz okresowego nadużywania leków nasennych. Nastrój maniakalny charakteryzuje stale wzmożenie samopoczucia(stan zadowolenia. Depresje atypowe mogą również przybierać obraz jadłowstrętu(anorewa)ze znacznym zmniejszeniem masy ciała. zwłaszcza. Zespół maniakalny jest w dużym stopniu przeciwstawieniem depresji.Zaburzenia emocji(dysforia). mJn. Część przypadków tzw. Podejrzenie endogennych uwarunkowań tego zespołu pojawia się wtedy. przeciwbólowe. Chorzy z depresjami porannymi(maskowanymi. nasenne. jak i nowe)stosowane w dawkach terapeutycznych przez właściwy okres czasu. szczęścia)z beztroską. bóle w obrębie niektórych nerwów obwodowych(nerw trójdzielny. zmian organicznych o u n. W bardziej nasilonych stanach maniakalnych dobre samopoczucie i pogodny nastrój zanikają. somatycznych(chorób narządu krążenia. u osób nie wykazujących anankastycznychcech osobowości. Podobnie jak w zespole depresyjnym.. którzy rzadko ustalają. 4. gdy chory napotyka przeszkody w realizacji swoich zamierzeń. Zaburzenia napędu psychoruchowegc(podniecenie maniakalne). Dysforia leży u podłoża licznych konfliktów z otoczeniem oraz zachowań agresywnych. Zaburzenia nastroju(nastrój maniakalny). atypowymi)jedynie sporadycznie zgłaszają się do psychiatrów. epizod maniakalny). skłonnością do żartów. że pierwotną przyczyną skwg i dolegliwości jest depresja. dyskomfortu somatycznego. wyłącznie na podstawie stwierdzonej skuteczności leku przeciwdepresyjnego. zwłaszcza wtedy. bóle głowy(takie jak w typowej depresji endogennej). może też współistnieć z nastrojem maniakalnym i ujawniać się w określonych sytuacjach. Udzielają zwykle doraźnej pomocy objawowej. do objawów podstawowych dołączają się u części chorych liczne objawy i cechy wtórne. ich miejsce zajmuje nastrój gniewliwy(dysforia). Do objawów podstawowych należą:1. (np.guza mózgu). bólu lub bezsenności). 3. radości.Trzecia grupa to różnorodne zespoły bólowe. gdy występuje okresowo. pomiędzy nawrotami zaś są okresy całkowicie wolne od natręctw. stosując leki anksjolityczne. brakiem adekwatnych reakcji emocjonalnych na wydarzenia przykre. zwykle korzystają z pomocy lekarzy innych specjalności. Obejmuje grupę objawów podstawowych oraz wtórnych. Ze ściśle. Należy jednocześnie przestrzec przed rozpoznawaniem depresji maskowanych er iawmmwr. . kulszowy i inne). Subdepresja bywa przyczyną nadużywania alkoholu i leków. Właściwą i często skuteczną metodą pomocy są leki przeciwdepresyjne(zarówno trą(pierścieniowe. Zaburzenia wielu procesów fizjzlogicznych i metabolicznych oraz rytmów biologicznych. 2. psychopatologicznych"masek depresji należy wymienić zespół natręctw. Nieodzownym warunkiem rozpoznawania omawianych postaci klinicznych depresji jest wykluczenie innych przyczyn dolegliwości chorych. przeciwbólowych lub anksjolitycznychwiąże się z nawrotami fazy depresyjnej i próbami łagodzenia istniejących dolegliwości(złego samopoczucia. przewodu pokarmowego). D y s fort a może stanowić podstawowy nastrój chorych. Mania(zespół maniakalny.

Usystematyzowane urojenia wielkościowe i prześladowcze należą w manii do rzadkości. zachowania i działania chorych(objawy wtórne). może nawet poprawić się(dotyczy to zwłaszcza odtwarzania dawnych śladów pamięciowych). Pamięć w łagodnych stanach maniakalnych(hipomania)zazwyczaj jest sprawna. przeszkody w realizacji swoich dążeń. Nawiązują liczne przypadkowe i powierzchowne znajomości. Towarzyszy jej poczucie niespożytej #energii i brak męczliwości(chorzy są nader ruchliwi. niekiedy dochodzi do porozrywania związków myślowych.zupełnie zbędne zakupy. agresją słowną. Gdy napotykają przeszkody ze strony otoczenia. Objawy psychopatologiczne zespołu podlegają dobowym wahaniom. niekiedy agresją fizyczną. Do pospolitych zaburzeń rytmów biologicznych należą zaburzenia rytmu snu i czuwania w postaci znacznego zmniejszenia się długości snu nocnego i wczesnego budzenia się. wysuwają projekty usprawnień. podejmują wiele inicjatyw i pochopnych działań. Aktywność ruchowa jest niemal zawsze wzmożona. ulegają wyraźnemu nasileniu wieczorem i w godzinach porannych. niekiedy również życiowo ważne decyzje. Duża odwracalność uwagi(wszystko. urojeń i działań reformatorskich. upośledzona jest jednak precyzja myślenia. które chorzy wypowiadają napotykając. zmianie miejsca pracy. pomijając przy tym istniejące realia. W nasilonych stanach maniakalnych kojarzenie odbywa się na zasadzie przypadkowego podobieństwa słów czy dźwięków. w której znajduje się chory. Wymienione podstawowe cechy zespołu maniakalnego wywołują liczne następstwa w sferze myślenia. jednak przyspieszenie myślenia i odwracalność uwagi często uniemożliwiają użyteczne wykorzystanie poprawy procesów pamięciowych. W stanach podniecenia maniakalnego może pojawiać się gwałtowne. których z reguły du końca nie realizują. wszędzie obecni).przekonania o dużych uzdolnieniach. procesy kojarzeniowe biegną szybko. dążą do natychmiastowej realizacji pomysłów. możliwościach i mogą być źródłem. niekiedy bardzo dużym(słowotok). powierzchowne zainteresowania. co wydarza się w otoczeniu wzbudza przelotne zainteresowanie)nasila zaburzenia myślenia. bezładne podniecenie ruchowe. podobnie jak zdolność uczenia się. Dotyczy to również zwiewnych urojeń ksobnych i prześladowczych. wynalazczych. przypadkowe podróże. może pojawić się gonitwa myśli. realizowane ad izc. bezkrytyczna ocena własnych możliwości oraz niedostrzeganie trudności i przeszkód w realizacji podejmowanych działań.Myślenie jest wyraźnie przyspieszone. U części chorych zaburzenia samooceny noszą wszelkie cechy ocen lub urojeń wielkościowych. Są to np. niekiedy radykalnych zmian otaczającego świata i. Większość takich wielkościowych urojeń to przelotne. przypadkowe kontakty seksualne. niekonsekwentne w treści.decyzja u rozwodzie lub zawarciu związku małżeńskiego. Przejawem opisanych zaburzeń jest wielomówność połączona z przyspieszeniem tempa wypowiedzi. . Działanie jest zwykle mało przemyślane i planowane. Często urojenia są prowokowane przez otoczenie lub bieżące wydarzenia i na ogół nie są podtrzymywane przez dłuższy czas. Pospolitym zjawiskiem jest nasilenie popędu płciowego. nadużywanie alkoholu(niekiedy w postaci ciągów picia). wtedy reagują gniewem. Ujawniają oni liczne. np. na ogół zmiennych co do zakresu i treści. rozdrażnieniem. nierzadko absurdalne sądy wypowiedziane ad Aoc w zależności od sytuacji. W zakresie myślenia pojawia się zawyżona. Charakterystyczna jest aktywność chorych w środowisku. które często staje się zupełnie nieproduktywne. Są to m in.

. chudną. u części dynamika zespołu. których potem nie realizują. W takich stanach mogą pojawiać się zaburzenia świadomości(splątanie. w której pojawiają się typowe zespoły depresyjne i maniakalne. u niektórych zaś stopniowo rozwija się typowy zespół maniakalny. Choroba afektywna jednobiegunowa najczęściej zaczyna się po 40. U chorych z nagłym ostrym początkiem częsty jest również nagły koniec zaburzeń psychicznych. Taki przebieg obserwuje się głównie u osób z częstymi nawrotami i przechodzeniem faz maniakalnych w depresyjne i odwrotnie. obejmujących elementy manii i depresji. Kraepelin opisał kilka atypowych postaci zespołu maniakalnego. które zaliczył do zespołów mieszanych. lż. rokowanie. są te mania z osłupieniem(stupor maniakalny). coraz rzadsze postacie z późnym początkiem(po 40. lż). Można wyodrębnić mniej liczną grupę chorób z wczesnym początkiem oraz grupę podstawową z późnym początkiem choroby(około 50. Przebieg chorób afektywnych. a nawet ją stymulować. Można wyodrębnić dwie podgrupy choroby:z wczesnym początkiem(przed 30. W pełni rozwiniętym zespole maniakalnym aktywność celowa(zwłaszcza zdolność do pracy)jest znacznie zaburzona lub zniesizna. które charakteryzuje występowanie typowych faz depresyjnych oraz zespołów hipomaniakalnych tnie wymagających hospitalizacji). ich strój i wygląd zewnętrzny wskazuje często na wzmożone samopoczucie. szałem maniakalnym"" manią gwadtowną"lub. W stanach hipomanii zaburzenia nastroju i napędu ruchowego są dyskretne. mania nieproduktywna. manią ostrą". U części chorych objawy zespołu narastają stopniowo w okresie kilkunastu dni lub kilku tygodni. majaczenie). a jednocześnie na bezkrytycyzm. Hipomania może nie zaburzać w sposób znaczący aktywności celowej(zwłaszcza pracy zawodowej). rż). W stanie tym dominuje gwałtowne. E. Choroba afektywna dwubiegunowa zwykle zaczyna się przed 40. W tabeli 2 podano najważniejsze różnice. zamieszczono również informacje o cechach. w okresie kilku godzin pojawiają się podstawowe i wtórne cechy zespołu. otoczenie dalsze zaś podziwia dużą energię i sprawność działania. Przebieg choroby afektywnej dwubiegunowej i depresji nawracającej wykazuje wiele istotnych różnic. bezładne podniecenie ruchowe.Chorzy w manii odżywiają się nieregularnie(brak czasu). niekiedy dostrzega je jedynie najbliższa rodzina chorego. często o dużym nasileniu. rż). niekiedy nie ukierunkowane zachowanie agresywne. Początek manii może być nagły. które mogą ułatwiać diagnostykę różnicową obu grup zaburzeń. Mania o maksymalnym nasileniu jest nazywana. Przebieg zespołu maniakalnego. depresja z gonitwą myśli uraz mania akinetyczna. rż. Tabela 2. Obraz i nasilenie zespołu maniakalnego wykazuje duże różnice-od łagodnych stanćw do podniecenia(szału)maniakalnego. (najczęściej obserwowany przedział wieku to 28-35 lat). mania depresyjna. zatrzymuje się"na etapie hipomanii. porozrywanie związków myślowych(inkoherencja). Częściej jednak działanie takich osób kończy się na podejmowaniu licznych inicjatyw i zobowiązań. nie dbają o higienę osobistą.

c) jednobiegunowa. przećiwwskazane. c) często melancholiczna(wg Tellenbacha). c) Po 40 rż. Zaburzenia afektywne jedno-i dwubiegunowe zwykle nawracają. podnieceniem. u chorych ze średnią liczbą nawrotów przeważają zespoły depresyjne(stosunek do maniakalnych 3:I). po b) choroba afektywna dwubiegunowa. a) średnia liczba faz. b) duża skuteczność. 30 rż. c) często skuteczne. anankastyczna. hiperszmnia. c) około 6 miesięcy(często fazy długie). c) mała skuteczność. syntoniczna. introwertywna. eksuawertywna. nagły początek i koniec nawrotów. b) zespoły depresyjne i maniakalne lub hipomaniakalne dwubiegunowa i jednobiegUllOWIlczęste cyklotymiczna. a) Średnia długość fazy depresyjnej. c) często depresja z lękiem. stopniowe narastanie i ustępowawanieobjawuw. b) Często cyklotyniczna.Wybrane cechy różnicujące chorobę dwu-i jednobiegunową(depresję nawracającą). a) Rodzaj faz w przebiegu choroby. a) Węglan litu w profilaktyce nawrotów. b) Dwubiegunowa i jednobiegunowa. b) około 3 miesięcy(często fazy krótkie). ekstrawertywna. c) częściej u kobiet. c) wyłącznie zespoły depresyjne. bezsennością. urojeniami depresyjnymi. a) Początek choroby(wiek). a) Rodzaj cherub afektywnych u krewnych pierwszego stopnia Cechy osobowości przedchorobowej. c) 3-4. b) 20. niepokojem. syntoniczna. b) 6-7. neurotyczna. Tylko mniej więcej u 10%osćb z chorobą afektywną jednobiegunową występuje jeden epizod depresyjny w życiu. Zdarza się. W chorobie afektywnej dwubiegunowej nawroty występują niemal u wszystkich chorych. b) często depresja typowa z zahamowaniem. niezbyt duże nasilenie lęku. Mniej więcej u 60%osób z chorobą afektywną dwubiegunową pierwszy epizod stanowi depresja. a) Pleć. W chorobie dwubiegunowej liczba faz depresyjnych i maniakalnych u poszczególnych chorych wykazuje różnice:u osób z częstymi i bardzo częstymi nawrotami jest często identyczna lub zbliżona. ruchowym. że rżwnież kolejne nawrzty mają obraz depresji i dopiero po kilku fazach występuje . b) ruwnie często u kobiet i mężczyzn. a) Cechy osobowości przedchorobowej. Średnia liczba nawrotów w chorobie afektywnej dwubiegunowej jest 3-kramie większa niż w jednobiegunowej i wynosi odpowiednio 6 i 3. a) Leki przeciwdepresyjne w profilaktyce. po c) choroba afektywna jednobiegunowa(depresja nawracająca). b) nie skutcczne. Podano w kolejności: po a) cecha. a) Niekturc cechy kliniczne depresji.

jak i dwubiegunowej w miarę trwania procesu chorobowego przerwy pomiędzy nawrotami nie są remisjami w sensie ścisłym. Dotyczy tz 15-20%chorych i pojawia się częściej u osób po 50.depresja zimzwa). niekiedy zimątzw. w części przypadków(zwłaszcza gdy nawraca)-jest to wariant zaburzeń afektywnych jednobiegunowych. liczba nawrotów jest duża.utrzymujące się 2 tygodnie). w którym leki przeciwdepresyjneczęsto są mało skuteczne. W obu typach chorób afektywnych. lecz stanami częściowej poprawy z przewlekle utrzymującymi się zaburzeniami nastroju. u części obie choroby mogą mieć przebieg złośliwy. zagęszczania faz Szczególną odmianą przebiegu zaburzeń afektywnych są tzw. U niektórych chzrych może wystąpić jeden lub dwa nawroty w życiu(np. a długość przerw pomiędzy fazami wykazuje u tej samej osoby duże różnice. w których zaburzenia nastroju trwają krócej niż 2 tygodnie(zazwyczaj 2-3 dni). Zaburzenie to jest najczęściej poranną formą choroby afektywnej dwubiegunowej. występuje skrócenie cyklów choroby(głównie okresów remisji z wydłużeniem długzici nawrztów). Pozycja nozologiczna dystymii nie jest jasna. przygnębienie wykazuje dużą zmienność. W obu grupach chorób mogą występować fazy długie(powyżej roku). Choroby afektywne. Dystymia te przewlekły. a okresy remisji krótkie. fazy chorzbowe bardzo długie. co prowadzi do zjawiska. niekiedy występuje przebieg naprzemienny bez remisji. Nigdy jednak nie można wykluczyć możliwości ponownego nawrotu. zwłaszcza dwubiegunowa. Złe samopoczucie. niekiedy związany z porą roku(zwłaszcza wiosną i jesienią. Przebieg i rokowanie chorób afektywnych wykazuje duże różnice u poszczególnych osób. jest często zależne ud bieżących wydarzeń. Formą zejścia jest również przewlekle utrzymujący się stan subdepresji. dotyczy to głównie choroby afektywnej dwubiegunowej. wyzwolony"przez leki przeciwdepresyjne. Stan taki wymaga zróżnicowania z długo utrzymującym się nawrotem depresji. określenie to nie jest w pełni adekwatne w odniesieniu do dużego odsetka chorych.w okresie inwolucji lub w wieku podeszłym). utrzymujący się ponad 2 lata stan subdepresyjny. Średnia długość nawrotów w chorobie afektywnej jednobiegunowej wynosi 6 miesięcy. W chorobie jednobiegunowej nawroty występują mniej regularnie i często nie są podporządkowane określonemu rytmowi. u pewnej liczby chorych ma podłoże nerwicowe lub wiąże się z zaburzeniami osobowości(odpowiada więc terminowi diagnostycznemu "depresja nerwicowa"). wykazują często uporządkowany.zespół maniakalny. U blisko połowy zarówno z rozpoznaniem choroby afektywnej jedno-. rzadziej hipomanii. Podstawową cechą cyklotymii są stale utrzymujące się wahania nastroju.krótkotrwałe. Szczególnym problemem są powiązania między nadużywaniem alkoholu i uzależnieniem od . W klasyfikacjach ICD-10 oraz DSM-IV wyodrębniono dwie poranne postacie zaburzeń afektywnych:zaburzenia cyklotymiczne(cyklotymia)oraz zaburzenia dystymiczne(dystymia). nawet po bardzo długiej remisji. powtarzający się rytm nawracania. w miarę trwania choroby. który oscyluje pomiędzy stanami subdepresji i hipomanii. zdarzają się również nawroty krótkotrwałe(np. w chorobie dwubiegunowej około 3 miesięcy. nawracające zaburzenia depresyjne. najczęściej w postaci subdepresji. u części chorych nawroty występują w rytmie miesięcznym. niekiedy. Zejściem chorób afektywnych u części osób jest całkowite ustąpienie nawrotów i powrót du stanu zdrowia. Do rzadko obserwowanych należy przewlekły stan hipomaniakalny. rż. Chociaż okresy oddzielające nawroty są nazywane remisjami.

że chociaż są doić ścisłe powiązania pomiędzy zamachem samobójczym a zespołem depresyjnym. Trwale inwalidztwo jest najczęściej następstwem ciężkiego(np. Zgon związany z zamachem samobójczym również należy zaliczyć do form zejścia chorób afektywnych(dotyczy to 15-25%chorych). Podstawowe znaczenie w leczeniu zespołów maniakalnych mają neuroleptyki. Przydatność ukierunkowanej psychoterapii w leczeniu ciężkich depresji jest ograniczona. zwłaszcza przebiegających z lękiem. nihilistyczne. )Choroby afektywne u części chorych mogą być przyczyną trwałego lub okresowego inwalidztwa.lewopromazyna). Zapobieganie nawrotom. Samobójstwa". szpital)jest decyzją nader odpowiedzialną. Podstawowym sposobem leczenia są leki przeciwdepresyjne. W chorobie afektywnej dwubiegunowej podstawowym sposobem profilaktyki jest długotrwałe stosowanie węglanu litu. to depresja stanowi ważną. Mania. W tym okresie mają również znaczenie ćwiczenia ruchowe i inne formy aktywizacji chorych. że dobra sytuacja socjalna wyklucza możliwość samobójstwa. Zagadnienie powiązań pomiędzy chorobami afektywnymi i nadużywaniem leków(przeciwbólowych. Psychoterapię(głównie indywidualną)stosuje się w okresie narastającej poprawy stanu klinicznego. w domu rodzinnym. w miejscu pracy. Wyniki badań nad genezą samobójstw w chorobach afektywnych wskazują. które wciąż pzzostają pełnoprawną metodą lecz TUCZĄ. hipomania)i stanowi podstawę do orzekania Ul lub U grupy inwalidzkiej. Podstawą takiej decyzji jest długo utrzymujący się nawrót u chorego ze sporadycznymi. zamieszczane w pracach licznych autorów. . Leczenie nawrotów i profilaktyka chorób afektywnych. Nie oznacza to bynajmniej.naprzemiennego)przebiegu choroby lub przewlekłego utrzymywania się porannych zaburzeń nastroju(subdepresja. Duże ryzyko samobójstwa pojawia się również w głębokich depresjach. Dane statystyczne. katastroficzne:(patrz też rozdział. nasennych. Depresja. Decyzja taka często jest wynikiem współistnienia depresyjnych zaburzeń nastroju i myślenia oraz niekorzystnej sytuacji środowiskowej. W ciężkich zespołach depresyjnych z tendencjami samobójczymi przydatne są elektrowstrząsy. określają to zjawiskz na 3065%populacji chorych z zaburzeniami afektywnymi. chociaż problem ten na pewno występuje. głównie w związku z dużym ryzykiem samobójstwa. Bardziej nasilone stany maniakalne wymagają leczenia w warunkach szpitalnych. wykazujące wpływ przeciw depresyjny(np. W przypadkach depresji przebiegającej z dużym lękiem i podnieceniem ruchowym oraz depresji z urojeniami są stosowane neuroleptyki. lecz długimi fazami. niemożność liczenia na pomoc innych). Decyzję taką(jeśli to mzżliwe)powinien podejmować lekarz psychiatra. z urojeniami depresyjnymi(urojenia hipochondryczne. trudności materialne. podnieceniem. w której znajduje się chory(konflikty w małżeństwie. Wybur metody terapeutycznej oraz miejsca leczenia(poradnia. Przeciwmaniakalny wpływ wywiera też węglan litu. ale nie jedyną przyczynę decyzji o odebraniu życia. osamotnienie. lub leczenie skojarzone(leki przeciwdepresyjnei neuroleptyki). głownie przydatny w leczeniu zespołów hipomaniakalnych oraz manii o umiarkowanym nasileniu.alkzholu a chorobami afektywnymi. Stosując je można uzyskać ustąpienie depresji lub istotną poprawę u okuło/0%leczonych. anksjulitycznych)nie doczekało się dotychczas szerszych badań.

problemy. cielesne i zachowania. ponieważ ich wspólnym podłożem są zaburzenia fizjologicznych procesuw w ośrodkowym układzie nerwowym i psychologicznych . że przyczynami nerwic są psychologiczne konflikty i trudne sytuacje. bogatej i różnorodnej symptomatyce. Obecnie terminem tym określa się grupę zaburzeń niepsychotycznych u przewlekłym przebiegu. myślenia i zachowania. Pojęcie nerwic zostało stworzone przez angielskiego lekarza Cullena 200 lat temu dla opisu zaburzeń czynnościowych układu nerwowego przy braku strukturalnych zmian w komórkach nerwowych. ale nie prowadzą do znacznych jej zaburzeń lub rozpadu. przwadzą one do narastających trudności w stosunkach z ludźmi i pełnieniu określonych ról społecznych. Stefan Leder. Przydatność węglanu litu w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej jednobiegunowej jest wyraźnie mniejsza. reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne"(F 43). Objawy dzieli się na psychiczne. choć niejednoznaczne. nieprecyzyjne i budzące wątpliwości w odniesieniu do nozologicznej odrębności tej grupy zaburzeń. W zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej stosowana jest również karbamazepinaoraz pochodne kwasu wa(promowego. a także. natomiast u chorychtz bardzo częstymi nawrotami(zwłaszcza o przebiegu naprzemiennym bez okresów remisji)często zawodzi. Najlepsze wyniki daje u osób ze średnią liczbą nawrotów(jednak nie większą niż 3 nawroty rocznie). Umożliwia więc ustalenie rozpoznania i inspiruje do podjęcia swoistych działań profilaktycznych oraz leczniczo-rehabilitacyjnych. Zaburzenia przejawiają się w sferach postrzegania. Objawy i dolegliwości najczęściej przypominają i sprawiają wrażenie zaostrzonych i przesadnych reakcji na trudne problemy występujące u ludzi zdrowych. To. 10.Lek ten jest skuteczny u blisko 60%leczonych(całkowite ustąpienie nawrotów lub wydatne zmniejszenie nasilenia manii i depresji). dominujących w obrazie klinicznym. 16. W chorobie afektywnej jednobiegunowej coraz szersze zastosowanie znajdują leki przeciwdepresyjne podawane przewlekle. Definicja i istota. zaburzenia nerwicowe związane ze stresem i pod postacią somatyczną"(F 4 O-483. Pojęcie nerwicy. Nlerwice. wersji Międzynarodowej Klasyfikacji ICD zrezygnowano z klasycznego podziału na nerwice oraz psychozy i używa się określenia. Występują one wprawdzie łatwiej u osób o pewnych wyostrzonych cechach osobowości. Zazwyczaj wspó(występowanie licznych objawów jest przyczyną kształtowania się rozmaitych zespołów psychopatologicznych. przeżywania. niekiedy intensywnej i sprawiającej choremu poczucie dyskomfortui znaczne cierpienie. że objawy i zespoły psychopatologiczne o charakterze nerwicowym występują także w przebiegu innych chorób psychicznych i cielesnych. Przyjmuje się. zawiera jednak określoną treść opisową i sugeruje etioparogenezę tych zaburzeń. zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi"(F 5 O-543. Lek może być stosowany wyłącznie pod kontrolą stężenia litu we krwi. W ostatniej. Od psychoz nerwice różnią się brakiem zniekształcenia rzeczywistości w postaci omamów i urojeń oraz zachowanym krytycyzmem wobec objawńw. których pacjent nie potrafi rozwiązać. W tejże wersji została także wyodrębniona grupa zaburzeń określona jako.

zespół natręctw. trzecia-chorzby somatyczne. Przyjęto również 5-osiowy system dla poszerzenia informacji o pacjencie:oś pierwsza-kliniczne zespoły psychopatologiczne. czasu trwania zaburzeń. lękowe. skowych i osobowościowych na ich występowanie. np. rozwój nerwicowy". cechy wykluczającej możliwość określonego rozpoznania). reaktywne i rozwojowe. opisano zaś zespoły jako:dysocjacyjne. psychoseksualne. tym też tłumaczy się duże rozpiętości uzyskanych wyników. Przykładem tego typu klasyfikacji jest obowiązująca obecnie w Polsce 10. pourazowa itp. W niektórych podziałach figurują pojęcia. Badania re nasuwają duże trudności metodologiczne. cdszkodowaniowa. Należy jednak pamiętać. W niektórych podziałach uwzględnia się charakter społecznej sytuacji lub motywacji osobniczej. w innych. wegetatywne. układowe. hipochondryczną. typ dominujących mechanizmów obronnych(np. . somatopudobne. rodzaj konfliktów wewnączpsychicznych(np. lękowy.prymitywnezłożone). wersja Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych. niedzielna.określenia wpływów środowi. afektywne.analna-edypalna). piąta-najwyższy poziom funkcjonowania adaptywnego w ostatnim roku. małżeńska. dysocjacyjny i pod postacią somatyczną). w której opisano zespoły występujące dość powszechnie i spotykane w praktyce klinicznej(np. nerwice charakteru. roszczeniowa. czwartanasilenie stresów psychospołecznych.nerwica zawodowa. Dane epidemiologiczne. Dzięki badaniem epidemiologicznym można sprecyzować dane o rozpowszechnieniu i zachorowalności na zaburzenia nerwicowe:mogą się one także przyczynić do wykrycia czynników etiopatogenetycznych. Dopiero uwzględnienie całości informacji zawartych w diagnozie poprzecznej i podłużnej.in. przez klasyfikacje oparte na kryteriach służących do operacjonalizacji zabiegżw diagnostycznych(określenie liczby objawów niezbędnych dla ustalenia rozpoznania. fiksacja libido"(np. m. fobijny. w której wystąpiła.funkcji. nieprawidłowa reakcja przeżycwwa". druga-zaburzenia osobowości. W podziałach psychoanalitycznych kryteria dotyczą fazy rozwoju osobowości. że przytoczone kryteria rozpoznawcze mają charakter względny i oparcie się wyłącznie na jednym lub nawet kilku kryteriach w sposób wybiórczy może się przyczynić do popełnienia błędu. W podziałach krajowych wyróżnia się także nerwice:psychasteniczną. relacji interpersonalnych(od-do przeciw ludziom). W klasyfikacjach zaburzeń psychicznych istnieje tendencja do zastąpienia podziałów opartych na opisie zespołów psychopatologicznych i zawierających sugestie w stosunku do różnicowego rozpoznania. naśladownicze. Klasyfikacje.między superego a id). nie przekreśla tej możliwości. seksualne. depresyjny. opisowej i dynamicznej-czyli zawierającej próbę wytłumaczenia genezy i rozwoju nerwicy u konkretnego chorego-umożliwia w większości przypadków postawienie prawidłowego rozpoznania. W amerykańskiej klasyfikacji DSM-Ul zastąpiono kategorię nerwic terminem zaburzeń.

Możliwości te zależą z kolei od wielu czynników. zależność od innych. można się spodziewać. szczególnie pojedyncze. do lekarzy natomiast zgłasza się nie więcej niż połowa tych chorych. W niektórych badaniach stwierdzono nieco wyższe wskaźniki w populacjach o niższym standardzie społeczno-ekonomicznym. Cechy te same w sobie. że-na skutek uczenia społecznego i procesów warunkowania-będą się kształ. Wskaźniki wynoszą od 9 do 45%. jednak. dopiero we współdziałaniu z czynnikami fizycznymi. labilność układu nerwowego. Nlerwice są zaburzeniami. płytkość uczuciowa. zawyżonymi aspiracjami.Wskaźnik rozpowszechnienia nerwic w populacji ogólnej wahał się w rozmaitych badaniach od 0:28 do 53. średnio w krajach wysokouprzemys(owianych wynosi on 9. Za rolą uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego przemawiają także dodatnie zależności pomiędzy patologią ciąży i porodu a występowaniem zaburzeń nerwicowych. Wskaźnik prawdopodobieństwa zachorowania na nerwicę w ciągu życia wynosi okuło 159. a zwłaszcza subiektywnie trudne sytuacje zaburzeniami. Do najistotniejszych sytuacji. 5-2:1. dominacja. Nieprzypadkowo więc opisuje się najczęściej pacjentów nerwicowych jako charakteryzujących się podwyższonym poziomem niepokoju. Odnosi się to także do takich czynników. zmienność. . które wpływa na powstanie mniejszej odporności i większej gotowości do zareagowania na obiektywnie. obciążenia życiowe i trudności w rozwiązywaniu konfliktów wewnętrznych przewyższających możliwości przystosowawcze jednostki. w miastach stwierdza się nieco wyższe wskaźniki niż na wsi. na powstanie których składa się działanie czynników biologicznych. W praktyce ogólnolekarskiej u 5-15%zgłaszających się stwierdzono zaburzenia nerwicowe. płeć(wyższy wskaźnik rozpowszechnienia nerwic wśród kobiet próbuje się niekiedy tłumaczyć większą emocjonalnością. w innych-w grupach rozwiedzionych i owdowiałych. niepewność. 38%. wpływami hormonalnymi itp). Wśród czynników kształtujących osobowość należy wymienić uwarunkowania genetyczne. uległość. nie stanowią patologii. niskim progiem frustracji. których współudział w kształtowaniu cech lękowych i obsesyjnych wydaje się być znaczący. psychospołecznymi i kulturowymi przyczyniają się do ich genezy. tworząc określone konfiguracje. jak konstytucja. u których we wczesnym dzieciństwie stwierdza się działanie licznych czynników patogennych. wrażliwość. szczególnie rodzinnych. Wśród cech tych najczęściej wymienia się:bierność. z których najważniejszymi są cechy osobowości przedchorobowej. zalicza się wymagania otoczenia. społeczno-kulturowych i psychologicznych. W psychiatrycznym lecznictwie ambulatoryjnym wskaźnik ten wynosi około 4 O%. egocentryzm. cechy temperamentu. Etiologia i patogeneza. które wyzwalają objawy i dolegliwości. agresywność. które mogą wywierać wpływ na stan zdrowia psychicznego. Powszechnie przeważają kobiety 1. sztywność. Badania w zakładach przemysłowych i usługowych potwierdziły prawdopodobieństwo wyżej wymienionych wskaźników i dostarczyły danych o znaczeniu czynników związanych z charakterem i warunkami pracy. tować nieprawidłowe cechy osobowości i nieadekwatne postawy. Same czynniki genetyczne nie decydują jednak o powstawaniu nerwic. 59. zwiększają prawdopodobieństwo występowania bardziej licznych i różnorodnych trudnych sytuacji i konfliktów. Widocznie czynniki genetyczna-konstytucjonalne i działanie czynników patogennych w czasie ciąży i porodu stwarzają podłoże. U tych jednostek. w Polsce od/do 3 O%.

zdolności do wywiązywania się z zadań i obowiązków. wydarzenia życiowe"i zaburzenia związane ze stresem. Wtedy reaguje na ogół nasilonym lękiem lub obniżeniem nastroju. a nawet korzyści. gdy stanzwi pewne rozwiązanie trudnej sytuacji. stąd zaburzenia nerwicowe mogą podtrzymywać istnienie objawów oraz zachowań nerwicowych i na zasadzie błędnego kuła je utrwalać. frustracji wiąże się często z przewagą uczuć gniewu i złości oraz z zachowaniami agresywnymi. . stosunków z innymi ludźmi. ale nie powinienem"). ale nie mogę". którymi określa się czynniki wyzwalające zaburzenia nerwicowe. W teoriach poznawczych kładzie się nacisk na sposób postrzegania i oceny zjawisk i faktów oraz powstające w związku z tym emocje. uczenia się. które nie zostały rozwiązane w dzieciństwie. dla samooceny. mających poczucie niższej wartości. Próby ujęcia znaczenia wymienionych faktów i sytuacji w określonych. Nieadekwamośćaspiracji może się przyczyniać do powstawania niedostatecznej lub nadmiernej motywacji do osiągania nierealistycznych celów. inności i krzywdy oraz żalu do innych. . gdy postrzega je jako nieodwracalne w skutkach i niezasłużone-jako kary-buntem z gniewem i żalem. że nie będzie mogła sobie z nimi poradzić. które jednostka nadaje postrzeganym i ocenianym zjawi skom*jak wyjaśnia związek przyczynowo-skutkowy między nimi. jak i prawdopodobnie jej postać. Łatwość występowania stanów zawodu. sprzeczności między obowiązkami a potrzebami. znaczenia osobistego". przy czym reakcje te powstają na drodze modelowania i naśladownictwa lub warunkowania klasycznego i instrumentalnego.skupieniem na sobie. Konflikty wewnętrzne-uświadomione lub nieuświadomwne-sprowadzają się najczęściej do zderzenia dążeń jednostki z możliwościami ich realizacji. przebieg i zejście nerwic. ograniczona swoboda nerwicowa'). Reakcje unikania mogą więc niekiedy zmniejszyć cierpienia pacjenta. urazy psychiczne". koncepcjach teoretycznych doprowadziły do wykrystalizowania się trzech podsawowychteorii etiopatogenezy zaburzeń nerwicowych:psychoanalitycznych i psychodynamicznych. jak postrzega własne możliwości kształtowania przebiegu wypadków. chcę. poznawczych. że choroba dostarcza pewnej ulgi. Istotne konsekwencje przeżycia tego typu wydarzeń i sytuacji wiążą się z tym. dążenie do uzyskiwania uczuć pozytywnych i pomocy od innych bez zauważania ich potrzeb. . Teorie uczenia ujmują nerwicowe objawy jako wyuczone reakcje mogące zmniejszyć lęk lub stanowiące jego przejawy. Rozpowszechnione są pojęcia. . Podwyższony poziom lęku sprzyja nastawieniu się i stałemu oczekiwaniu na zagrażające niebezpieczeństwa oraz przyczynia się do ograniczenia możliwości rozwiązywania sytuacji problemowych i do podejmowania decyzji czy dokonywania wyboru właściwych strategii postępowania(. W pierwszych-w genezie nerwic podkreśla się rolę nieświadomych wewnątrzpsychicznych konfliktów. powstania zagrożenia dla zdrowia i samopoczucia. trudności w nawiązywaniu z nimi stosunków pannerskich i porozumiewaniu się. szczególnie wtedy. Przypisują one istotną rolę. Wzajemne oddziaływanie czynników predysponujących. umiejętności i możliwości. podstawowych. chcę. Mają one dla ludzi znaczenie straty kogoś bliskiego czy czegoś ważnego. chcę. wyzwalających i utrwalających określa w du. a takie znaczenie braku znaczących sprawności. czy jednostka przewiduje. związana na ogół z tym. a także pragnieniami a normami etycznymi(. Postawa rezygnacji jest jednym z czynnikćw utrwalających zaburzenia:innym ważnym czynnikiem jest postawa bierności. ale inni nie pozwalają". Podkreśla się także niekiedy niechęć do samoanalizy. doznania niepowodzenia przy próbie osiągnięcia ważnego celu. nadmierny opór przeciwko postrzeganiu siebie oczyma innych. pełnienie zaś roli chorego może dostarczyć pewnych satysfakcji. a także zdolności i umiejętności rozwiązywania powstałych problemów. pćżniej rezygnacją. żel mierze zarówno wystąpienie.

obaw. depresyjnego. fobijnego. a widoczne lub zakładane przez otoczenie dążenie do uzyskania ulg może się przyczynić do ich oceny jako zamierzonych lub przesadnie eksponowanych. . u pacjentów nerwicowych-około 3 O%. Próby uporządkowania i podziału na kategorie objawów znajdują wyraz w podziałach na objawy somatyczne i psychiczne oraz zachowania. konfliktowych układach. na sygnały zagrażające bezpośrednio i(lub)symboliczne. Wykraczają ponad prawidłowe reakcje na działani stresu. Rozpzwszechnienie tych zaburzeń w populacjach ogólnych określa się na 2-59. ale jeszcze częściej występują zespoły mieszane. Często również wiążą się z przykrymi doświadczeniami w szkole lub w grupie rówieśniczej. Ponadto objawy nerwicowe są znane każdemu z własnego doświadczenia i dlatego też większość z nich wydaje się zrozumiała. a zarazę znajdować wyraz w reakcjach wegetatywnasomatycznych i w zachowaniu się. Zaburzenia lękowe. sprawiając mu znaczne cierpienia i napotykając niezrozumienie otoczenia. Fenomenologia. lęku. inne zaczynają dominować. Niekiedy jednak stopień ich nasilenia. jedne ustępują. szczególnie w rodzinach o niekorzystnych. Organizm reaguje na te zewnętrzne i wewnętrzne-nie zawsze uświadomione-bodźce objawami dyskomfortu w pustaci niepokoju. emocjonalne i przeżyciowe. bezsensowne i niepokojące. zmienność i wpływ na zachowanie się jednostki mogą wydać się dziwaczne. u pacjentów z zaburzeniami kardiologicznymi-10-159. są one bowiem wyrazem reakcji organizmu na niebezpieczeństwo. Mogą one dominować w świadomości. Jednak zarówno charakter objawów.Nieadekwatne rozumienie i poznanie tych procesów przyczynia się do zwiększenia negatywnych emocji i niewłaściwych decyji oraz nieskutecznych zachowań jednostki. hipochondrycznego. U dorosłych najczęściej rozpoczynają się w wieku 20-30 lat. w których objawy różnych zespołów nakładają się na siebie. Powstające w ten sposób zespoły psychopatologiczne ulegają najczęściej przekształceniom. w praktyce ogólnzlekarskiej-ó%. Częściej występują u kobiet. napięcia. zawierający niekiedy jakby ukryte treści. W opisie nerwic uderza duża różnorodność oraz bogactwo objawów i dolegliwości. Ich źródeł i przyczmchory na ogół nie potrafi określić i najczęściej nie wiążą się one z określonymi sytuacjami czy bodzcami. strachu. jak i mechanizmy ich powstawania przemawiają za tym. nierzadkz u dzieci. Wiele dolegliwości i objawów występuje w rozmaitych powiązaniach w przebiegu zaburzeń u poszczególnych chorych. mono-i wielosymptomatyczne. przed zgłoszeniem do lekarza objawy trwają średnio kilka lat. mogą poważnie zakłócać samopoczucie i społeczne zachowanie chorego. wilżą się wtedy z obawami przed utratą lub oddzieleniem się od jednego z rzdziców. lęk może występować w postaci przewlekłego lub okresowo nasilającego się i falującego stanu oraz w formie gwałtownych napadów. ich zmienność i często dramatyczny charakter. że tego typu podziały mają względne znaczenie. Często stwierdza się przewagę poszczególnych zespołów:astenicznego. co z kolei zwiększa liczbę występujących sytuacji. stresowych"oraz zaostrzenie się nerwicowych zaburzeń. Zaburzenia te należą do najbardziej rozpowszechnionych. nauęctw. lękowego.

zgonem w otoczeniu. zwiększoną męczliwość. . Skupiając uwagę na sprawach zdrowia i możliwych zagrożeniach. znaleźć sobie miejsca". przyczyniają się dz lękowego oczekiwania na niekorzystne wydarzenia.Prawie 30%chorych podaje. Mogą one być związane z nadmiernym wysiłkiem. chory może się poruszać i przebywać w domu wyłącznie w jej obecności. Stanowią one dla chorego dramatyczne przeżycia. nadużycie alkoholu. że może upaść. 'Zakłada się. drżenia wewnętrznego. przyczyniają sig do zwiększenia niepokoju.w domu lub na ulicy. wyuczeniu"Wśród licznych sytuacji. dużym napięciem seksualnym itp. aby odczuwał strach czy obawiał się czegoś. użycie środków farmakolzgicznych(np. panie disorder"(F 4 l Jł). powstają. można wymienić zetknięcie się z nieszczęśliwym wypudkiem. w tłumie czy w samotności. serce mi pęka". może wychodzić z domu wyłącznie w dzień. zwiększoną drażliwość.sercu. . zemdleć. Istotną rolę mogą odegrać wiadomości o groźnych chorobach oraz oddziaływania jatrogenne. parastezjiw kończynach. brakiem snu. pacjenci często zgłaszają bóle mięśniowe. suchości w jamie ustnej. Oprócz objawów pocenia. chory zaczyna się obawiać. lęk przed lękiem"(antycypacyjny). dławi . zwariować". imarzenia senne zawierają przeżycia lękowe. przyspieszonego i gwałtownego lub nieregularnego bicia serca. sen staje się niespokojny. że u członków ich rodzin.spadanie z łóżkiem w przepaść. np. trudności w koncentracji uwagi. w klasyfikacji ICD-10 wyodrębniono tę postać pud nazwą. Niekiedy występuje obniżenie aktywności seksualnej. znacznie napięcie i niepokój. Niekiedy wysiłek fizyczny i znalezienie się w sytuacji bez wsparcia ze strony osób bliskich wzmagaj. kawy itp. Niekiedy dolegliwzści i objawy skupiają się na poszczególnych narządach. mogą ulec procesom warunkowania. Czasami chory nie może korzystać ze środków komunikacji publicznej. U większości pacjentów dominuje napięcie i trwoga. niekiedy w nocy.wstrzyknięcie antybiotyków). . życie ze mnie ucieka". Niekiedy mają uczucie zmiany własnej osoby i nierealności otaczającego świata(depersonalizacja i derealizacja)(848. które mogą wywołać wystąpienie pierwszego napadu lęku. chory nie może. Często zmniejszeniu niepokoju sprzyja obecność bliskiej osoby. Natomiast w utrwaleniu lęku znaczną rolę odgrywa mechanizm błędnego koła-skupienie uwagi na objawach i oczekiwaniach na ich wystąpienie nasila je i zwiększa niepokój-. np. trudności oddychania. nczofcbie". mając przy sobie określone leki. Może zmniejszać się masa ciała. nie odświeża. Ponieważ u niektórych pacjentów w obrazie klinicznym dominują napady gwałtownego lęku. chyba umieram". Rolę czynników spustowych mogą odegrać także konflikty zewnętrzne i wewnętrzne. niemożność odprężenia się. uderzeń ciepła. Obraz kliniczny. najczęściej zaprzeczając. częstego parcia na pęcherz. np. że reakcje fizjologiczne. I). Innym mechanizmem napędzającym niepokój mogą być dolegliwości płynące z własnego ciała. skarży się na liczne dolegliwości ze strony układu krążenia i oddychania. towarzyszące lękowi i będące jego objawami. pacjenci obawiają się zbliżeń ze względu na nasilenie się objawów wegetatywnych. chorobą. zwykle u mate występowały stany lękowe. ale może jeździć lub prowadzić samochód. Napady trwają od kilku minut do kilku godzin. przebytym zakażeniem lub inną chorobą somatyczną. Przeżycia tego typu nasilają zazwyczaj niepokój o własne zdrowie. . ma on uczucie zbliżającej się katastrofy:swoje doznania określa następująco:.

wspieranie. w głowie pustka. zwykle w nocy. feochromocytomy)oraz psychicznych(schizofrenii). uraz stopniowego pokonywania trudności przez włączanie się w działania. Stany lękowe mogą występować w przebiegu wielu chorób somatycznych(układu krążenia. tracę przytomność". gdy musi je następnie . nie potrafię oddychać. hipoglikemii. Przebieg i rokowania-przebieg może być ostry i stosunkowo krótki. kardiolog-po obejrzeniu EKG-nakazał całkowite odstawienie papierosów i alkoholu. u pozostałych zaburzenia po leczeniu mają nadal charakter falujący. dychawicy oskrzelowej. Ważne jest jednoczesne uczenie pacjenta przerwania napadu. Pacjentka w wieku 42 lat. Tym skargom towarzyszy drżenie. nogi jak z waty".przez oddychanie do torby papierowej. z bolami w okolicy mosrka. Ważne jest wyjaśnienie pacjentowi istoty i mechanizmów stanów lękowych. nadczynności gruczołu tarczowego. Rozpoznanie różnicowe-przede wszystkim należy różnicować ze stanami depresyjnymi. może głośno wzywać pomocy. a także inhibitory zwrotnego wchłaniania serotoniny-tluoksetyna(Prozac). silnym poceniu się. Przykład. po odejściu męża. w wielu przypadkach ma charakter przewlekły. co pacjentka uczyniła 8 tygodni temu. Pacjentka od kilku lat. Buspirun. szczegćlnie wtedy. Mniej więcej u połowy chorych pc 10-30 latach stwierdza się znaczną poprawę. brak mi powietrza". Wykonano u niej badanie ginekologiczne. bezdzietna. dłużej niż 3-4 tygodnie). w tym cytologiczne. zawrotach głowy. potem przez osoby bliskie-może być pomocne. Od 8 tygodni miewa co kilka dni. z okresowymi zaostrzeniami. zwykle ustępują. nauczenie rzzpoznawania sytuacji lękctwżrczych oraz metod i technik rozluźnienia mięśni i zdprężenia się psychicznego za pomocą metod relaksacjnych. waty w nogach". cu utrudnia hiperwentylaję. w wieku-44 lat. Z leków stosuje się pochodne benzudiazepiny(nie. w leczeniu napadów lub ich ciągów pomocne bywają trą(pierścieniowe leki przeciwdepresyjne. na ogćł u wielu z nich w wieku 50 lat występuje wyraźna poprawa. wieczorem regularnie wypija kieliszek koniaku. których działanie uwidacznia się po pewnym czasie(niekiedy pc kilku tygodniach). zaczynając od sytuacji najłatwiejszych. fluwoksamina i paroksetyna. W czasie napadu chory przejawia niepokój ruchowy.treningu autogennego. pocenie. płakać. Napady trwają 20-30 minut. np. gwałtowne napady bicia serca. choroby Meniere a. matka. a kończąc na najbardziej trudnych. alkoholu. drżeniu. beta-blokery(Propranolol). Gdy trzy miesiące temu wystąpiły pierwsze dolegliwości(bóle w okolicy serca).mnie obręcz. . gdy zjawia się zaalarmowana przez nią sąsiadka:po napadzie czuje się bardzo osłabiona i oddaje dużo moczu. z powodu Ca mammwe. uspokajanie. i medytacyjnych. z uczuciem dławienia w gardle i braku powietrza przy znacznie przyspieszonym oddechu. Postępowanie lecznicze-celem jest obniżenie poziomu lęku. w zespołach abstynencyjnych i po nadużyciu 19-Psychiatria. przyspieszone tętno i płytki oddech. Zespół hiperwentylacyjny może nasilać lęk uraz być jednym z jego przejawćw. ostrej porfirii. uczuciu pustki w głowie i. korzystanie z bio-feed backuoraz ćwiczeń oddechowych. amfetaminy itp. Udzielenie mu pomocy i wsparcia w wykonywaniu tych zadań-początkowo przez personel medyczny. rozwiedziona. zmniejszenie częstości napadćw i nauczenie pacjenta radzenia sobie z objawami. niekiedy pod koniec napadu parcie na pęcherz i stolec. wyraz twarzy pełen trwogi i strachu. np. Ojciec pacjentki zmarł nagle na zawał mięśnia sercowego w wieku 42 lat. których unikał.

mogą występować ubek innych objawów psychopatologicznych. Fobie proste. czerwienienie się.socjofobii i erytrufcbii(obawa przed ośmieszeniem się przez czerwienienie twarzy). powoduje jej cierpienia. lękliwa. mogą spowodować wystąpienie fobii. zwierzętami. burz. niepewna:nie zawsze jest jednak jasne. jest stosunkowo częste. Liczba poszczególnych fobii jest duża. pozostanie w domu zamiast pójścia do szkoły). Bezpośrednie urazy fizyczne i psychiczne. np. drżenie. czy cechy te istniały przed wystąpieniem fobii. 1. Rozpoznanie i obraz kliniczny.wysokości. niekiedy bardzo zaburza życie chzrych. Fobie dominują niekiedy po zejściu stanów lękowych w obrazie chorobowym(np. Niekiedy u tych chorych stwierdza się także niezbyt nasilony niepokój ogólny oraz pewne obniżenie nastroju. . niekiedy u jednego chorego jednocześnie występuje kilka fobii. a także dążeniem chorego do unikania tego typu bodźców lękutwórczych. natomiast fobie poważnie zaburzające życie występują mniej więcej u 0. to samo obserwuje się czasem po ustąpieniu stanu depresyjnego. społeczne fobie rozpoczynają się najczęściej w wieku dojrzewania. W związku z obawą skompromitowania się u chorych występuje zwiększony niepokój. Fobie mogą występować pojedyncze lub bywa ich kilka u jednego chorego. bicie serca itp. Utrwalenie fobii może się wiązać z uzyskiwaniem korzyści. dotyczące chorób-powyżej 30. poświęcania czasu oraz ulgi z powodu uniknięcia przedmiotu lub sytuacji nasilającej lęk. U dzieci fobia szkolna ustępuje często samorzutnie. w przebiegu różnych cherub psychicznych. ale mogą przez swoją intensywność i stopień zakłócenia normalnego życia nabrać charakteru chorobowego. pocenie. np.emocjonalnych. znalezieniem się w sytuacjach publicznych. Fobie społeczne przejawiają się w pustaci obaw przed kontaktami z innymi ludźmi. .po zawale mięśnia sercowego dominuje agorafobia). np. które nie ustępują pod wpływem wyjaśnień i argumentów.wypadek. co stanowi około. ciemnością. 29 wszystkich pacjentów psychiatrycznych. 29 ludności. Niekiedy fobie rozwijają się na zasadzie modelowania przez matkę. Wystąpienie lęku nie poddaje się świadomej kontroli jednostki. Etiopatcgeneza-w opisach cech osobowości pacjentów z fobiami często powtarza się:osoba zależna. od osób bliskich w postaci zainteresowania. Leczy się co czwarta osoba z fobiami.obawa przed brudem(myzufobia)i chorobą(nozofobia). burzą. Wpływ norm kulturowych. zamknięcie w windzie. w wielu przypadkach powstają na zasadzie warunkowania klasycznego i instrumentalnego(np. zwierząt-są najbardziej zbliżone do objawów nie zaliczanych do patologii. Epidemiologia-rozpowszechnienie fobii prostych. Charakteryzują się wystąpieniem intensywnego lęku w określonych sytuacjach i kontaktu z określonymi przed-miotami. Fobie w populacji ogólnej dotyczą najczęściej obaw przed chorobami. wychowania i postaw osób znaczących w dzieciństwie przyczyniają się do powstawania określonych fobii. rż. izolowane-np. zwłaszcza gdy mają charakter nieoczekiwany i szczególnie przykry dla jednostki. wysokością.wykonać samodzielnie. bierna.zwierząt. np. Zaburzenia lękowe w postaci fobii(F 4 O).

Agorafobia nie jest zaburzeniem monosymptomatycznym. że nastąpi napad. Pacjentka w wieku 28 lat. Zespół asteniczny występuje w przebiegu wielu chorób. większość niepracujących kobiet nadal nie porusza się póz domem samodzielnie. przestała się poruszać samodzielnie poza domem. ma bardziej złożony charakter. odwiedzania. Przebiega jako zaburzenie przewlekłe. trudności w podjęciu działań. w pobliżu zaś nie ma nikogo bliskiego do udzielenia pomocy. Często prowadzi do wycofania się z aktywnego życia. aby stale z nim przebywać. szczególnie w układzie grupowym.Pacjenci mają przeświadczenie. padaczce). że umiera. zwiększoną męczliwość. niekiedy początkowe w warunkach stacjonamegoddziału nerwic. np. czyli lęk otwartej przestrzeni. sklepów. Fobie te zajmują jakby miejsce pośrednie między poprzednio wymienionymi a agorafobią. zmienność nastroju. ponieważ chory. rozpadu więzi społecznych. wyczerpanie.pugwałtownych napadach lęku. 3.imipraminy w dawce 75 mgprzez 3-4 tygodnie oraz inhibitora zwrotnego wchłaniania serotoninyfuoksetyny(Prozac). Pomocne może być stosowani m(pierścieniowych leków antydepresyjnych. zwłaszcza w samotności)oraz różne socjofobie. Mogą także zawierać obawy przed skompromitowaniem się wobec utraty kontroli nad sobą. Re ko w an i e jest zrużnicowane. jako zejście lub komplikacja chorób somatycznych. czując się bezpiecznie wyłącznie w towarzystwie małżonka. że otoczenie dostrzega te objawy i negatywnie je ocenia. . drażliwość. zaczęła się bać pozostając sama. wiąże się z obawą oceny w roli dorosłego. Zazwyczaj ren typ fobii rzzwija się w okresie dorastania. schizofrenii. zmniejsza się jednak nasilenie dolegliwości. później w ośrodku dziennym. Wstydzą się więc swoich objawów i coraz bardziej unikają przebywania z innymi. często towarzyszy jej klaustrofobia(obawa przed przebywaniem w zamkniętych pomieszczeniach. Może ona występować w przebiegu rozmaitych chorób psychicznych(np. okresowo się zaostrzając. najmniej korzystne w agorafobii:u 25%pacjentów po leczeniu utrzymują się obawy. Agorafobia wymaga systematycznego kompleksowego leczenia. Proste fobie monosymptmatyczne są podatne na terapię technikami behawioralnymi. Są to skargi na osłabienie. Najkorzystniejsze bywa w ostro odgraniczonych fobiach. po wstrzyknięci antybiotyku miała zapaść z uczuciem. zwłaszcza infekcyjnyci somatycznych. Obawy dotyczą najczęściej tego. atrakcyjnego partnera itp. kilkakrotnie telefonicznie wzywała męża dz domu z powodu obaw. i dlatego jest lu niej zbliżona pod względem wielkości i charakteru objawów występujących w obrębie układu aurullOllllCZllCgO. W czasie pobytu w szpitalu z powodu przerwania ciąży wystąpiły u niej stany gorączkowe do 3 b O. Neurastenia(F 40. Po kilku dniach została wypis jednak w domu zaczął narastać niepokój. np. . W wielu krajach termin ten wyszedł z użycia-nie ma go w amerykańskich klasyfikacjach DSM-Ul i DSM-IV jednak do lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej częstz zgłaszają się chorzy z typowymi dla tej postaci zaburzeń dolegliwościami.w chorobie afektywnej. publicznego przemawiania i zabierania głosu. Fobia ta rozwija się najczęściej jako kolejna faza nerwicy lękowej. usiłuje doprowadzić do tego. Wielu pacjentów z agorafobią wycofuje się z pracy zawodowej i przechodzi na renty inwalidzkie Przykład. w tym niekiedy małżeństwa. wychodzenia na ulice. że może nastąpić coś strasznego i niebezpiecznego. . Agorafobia. zabaw.

długotrwale przebywanie w warunkach nadmiernego hałasu. oraz hiposteniczna. stałe oddziaływanie przykrych sytuacji. . obarczenie licznymi obowiązkami rodzinnymi i zawodowymi. w nocy nie sypiam'). Nadal trwają kontrowersje. po przebudzeniu nie czują się wypoczęci. drażnią go ludzie i hałas. wiązano je z konstytucją. Student. zaburzenia wegetatywne i seksualne(przedwczesny wytrysk. Pacjent w czasie sesji jesiennej ma przystąpić do nie zaliczonego na wiosnę egzaminu. zajęcia ruchowe. Nierzadko u tych pacjentów stwierdza się chwiejność tętna i ciśnienia krwi. u których one występują. w DSM-Ul nerwica dystymiczna. Nerwica depresyjna lub w DSM-III-dystymiczna. jak:strata matki przed I I. leczenie-pacjenci skarżą się na ogólne osłabienie i wyczerpanie. Próbując wytłumaczyć indywidualne różnice w powstawaniu zjawisk zmęczenia. wilgotności itp. obawia się. że jest w ciąży. apatię. nie może się skupić podczas lektury fachowej. ale-ze względu na powiązanie tego zjawiska z czynnikami psychologicznymi jego udział w patogenezie nerwic jest prawdopodobny. głowy i całego ciała. pobyty sanatoryjne. zawsze są zmęczeni. szybkie zniechęcanie się i rezygnowanie z zamierzeń. trudności w zasypianiu lub bardzo płytki sen(. wzmożona wrażliwość na jaskrawe światło. narzekają na osłabienie pamięci. Obraz kliniczny. lękliwość.mogą sprzyjać wystąpieniu tego zespołu. wzmożenie odruchów ścięgnistych. czy różne postacie depresji są uwarunkowane ich przynależnością do odmiennych jednostek nozologicznych. Częste są bok. apatia. osłabienie popędu). schudł z powodu braku łaknienia o 3 kg. kłopoty z jedzeniem)oraz działanie takich czynników i wydarzeń. wersji klasyfikacji ICD prawdopodobnie będzie istniał podział na głębokie i łagodne zespoły depresyjne. W klasyfikacji ICD(wersja Q figuruje nerwica depresyjna. zmianę środowiska. zmienność nastroju. można stwierdzić konstelację określonych cech i zachzwań w dzieciństwie(trudnzści kontaktu. domaga się od niego zajęcia stanowiska. przebieg. że do jej powstania przyczynia się długotrwale przeciążenie na skutek wysiłku. Niekiedy występują jakby kolejne fazy-hipersteniczna. przynależność do warstw społecznych o niższym statusie i gorszych warunkach materialnabytowych. rż" brak bliskich satysfakcjonujących relacji z ludźmi. W tych ostatnich uwarunkowania zewnętrzne odgrywają decydującą rolę. u chorych zaś. w której dominuje zniechęcenie. jego wynik zadecyduje o pozosuniu na uczelni. zniecierpliwienie. wibracji. któremu towarzyszą ujemne przeżycia. od kilku tygodni sypia po 4-5 godzin. częste choroby. nie mogą się skupić. Pacjent w wieku 23 lat. w której występuje drażliwość. typem układu nerwowego i z takimi cechami osobowości. Psychofizjclogiczne mechanizmy procesu zmęczenia się nie są znane do końca. anhedonia. wieczorami narasta niepokój. Ostatnia dziewczyna powiadomiła go. jak słaby napęd. potliwość. że cierpi na jakąś poważną chorobę. fizykoterapię. nie może sobie znaleźć miejsca. wzmożona pobudliwość. ostatnio kilkakrotnie miał trudności ze wzwodem podczas prób zbliżeń seksualnych. Z kolei w koncepcji stresu astenię rozpatruje się jako fazę nieswoistcj reakcji organizmu na bodźce otoczenia. niewłaściwe odżywianie. żywy dermografizm. natomiast w 10. Przykład. Również trudne warunki bytowe. niektóre leki. brak energii i inicjatywy. W leczeniu wykorzystuje się wypoczynek. hałas. narzeka na stałe uczucie zmęczenia.niekiedy wiąże się z działaniem substancji toksycznych. Stąd dane. zależność.

poczucie osłabienia. przy czym niekiedy zmiana .Przyczynia się to. że jednostka w zetknięciu się z obiektywnie i dla niej subiektywnie trudnymi sytuacjami będzie prawdopzdobnie postrzegać i oceniać je. wyjaśnień i uspokojeniu uraz zażywaniu preparatu Smeąuan w dawce 25 mg 3 razy dziennie wystąpiła wyraźna poprawa nastroju. mogą być rozmaite wydarzenia życiowe. przewiduje niekorzystny przebieg wydarzeń. fobie. myśli o bezsensowności życia. łaknienia i snu. Nierzadko obwinia innych za swój stan. przebieg i leczenie-jeśli w obrazie psychopatologicznym występuje znaczny niepokój. brak łaknienia. napady lęku. zapatruje się pesymistycznie na przyszłość. że niewiele rzeczy go obchodzi i interesuje. skargi na niemożność zajęcia się czymkolwiek i zaangażowania się w rozmowę lub lekturę nie znajdują potwierdzenia. Nie wierzy w swoje możliwości. Po zabiegu ivrzerezwmii zaczęła zgłaszać skargi na obniżenie nastroju. ponieważ chorzy wybiórczo postrzegają i wychwytują ujemne bodźce i sytuacje. wyuczona bezradność'). po udzieleniu informacji. wczesnego budzenia się. zniekształcając ich znaczenie. ale częściej widzi głćwnie własne błędy i wady. trudność zaśnięcia. zaburzeń cyklów biologicznych. Zwykle dominuje duża chwiejność nastroju. rzeczywistość oraz przyszłość negatywnie i pesymistycznie. Należy pamiętać. zwłaszcza o charakterze utraty. niezadowolenia. ucisk w klatce piersiowej. Ogólny stan pacjenta ulega na ogół poprawie po upływie 2-4 miesięcy. osamzmieniabezradności. napaduw lęku prekorlialnego i składników psychotyczngych. niepokoju. iż dokonana operacja oznacza niemożność kontynuowania życia seksualnego i stratę cech kobiecych. Niekiedy zainteresowania skupiają się prawie wyłącznie na własnej osobie. że własnym działaniem nie są w stanie zmienić swojej sytuacji(. do faktu. niemożności doznania radości i satysfakcji. że ma duże trudności i opory. łaknienia(zmniejszenie lub zwiększenie masy ciała). niekiedy chorzy eksponują zaburzenia snu(płytki. brak chęci do czegokolwiek. W takim ujęciu czynnikami wyzwalającymi nerwicę depresyjną. . Takim myślom towarzyszy niepokój i obniżony nastrój. że-rozpoznując depresję nerwicową-należy wykluczyć liczne choroby somatyczne. trudności podjęcia jakiejkolwiek aktywności. u także częstość występowania. oprócz innych urazowych doświadczeń. podczas których wyjaśniło się. nadmierna senność). budzenie się o około czwartej nad ranem i niemożność ponownego zaśnięcia. Personel medyczny niekiedy odbiera zachowanie się pacjentów jaku demonstracyjne i domagające się. że pacjentka uważała. skargi dotyczące zaburzeń pamięci mają charakter subiektywny. które mogą się przyczynić do rozwoju zespołu depresyjnego. niespokojny sen. Mają reż nierzadkzprzekonanie. Po przeprowadzeniu kilku rozmów. w wykonywaniu swoich obowiązków. a także obniżenie popędu seksuulnego. że nie potrafi się skupić. beznadziejności swojej sytuacji. Rozpoznanie. co łatwo może się utrwwić. to zróżnicowanie z głębszą depresją z kręgu. Przykład. endogennych"może być trudne.. trwającą co najmniej kilka miesięcy. Często w zgłaszanych dolegliwościach ważne miejsce zajmują bule głowy i w całym ciele. Przeciwko temu rozpoznaniu przemawia brak wyraźnej okresowości. U niektórych chorych dopiero wyniki leczenia tró(pierścieniowymi lekami przeciwdcpresyjngymi i późniejszy przebieg ułatwiają ustalenie rozpoznania. rolę w swoim życiu. Stosunkowo mulą wartość mają wypowiedzi o myślach samobójczych. Obraz kliniczny-pacjent zgłasza skargę na uczucia smutku. Twierdzi. zaniku popędu seksualnego. Pacjentka w wieku 48 lat. zjawiska depersonalizacji i derealizacjioraz znaczne obniżenie aktywności. siebie. również aktywność w ciągu dnia ulega znacznym wahaniom.

stanowiące odpowiedź na oczekiwane lub istniejące trudne i frustrujące jednostkę sytuacje.nagły niedowład górnej kończyny u młodocianego w chwili jej uniesienia z zamiarem uderzenia ojca)albo ukryte motywacje(np. Tłumaczy to również. nagłością wystąpienia. hipochondria. Do czynników kształtujących te cechy osobowości zaliczamy czynniki konstytucjonalnadziedziczne. opierając.zmniejszenie lęku. Wyobrażenia o chorobach powstają na podstawie własnych obserwacji. konwersja. Nerwica histeryczna lub-według ICD-10-zaburzenia pod postacią somatyczną(w tym somatyzacja. o przewadze procesów emocjonalnych nad intelektualnymi. że objawy często sygnalizują i przekazują innym ludziom w sposób pośredni. choć je ułatwia. uwagi. Zawsze wskazana jest psychoterapia podtrzymująca oraz poznawcza. że istnienie cech zsobowości histerycznej(zależność od innych dążenie aby nimi manipulować oraz kontrolować swoje otoczenie. ekspresyjne.otoczenia i leczenie farmakologiczne(hydroksyzyna do 200 mgdziennie. Przyczyn tego należy szukać w fakcie. których jednostka nie potrafi opanować i rozwiązać. Zaburzenia czuciowa-ruchowe obejmują hipo-i hiperfunkcje. Konsekwencją dramatycznego i wywołującego inwalidztwo charakteru zaburzeń jest często uzyskanie pewnych ulg-np. ulgi. istotę przeżywanego przez jednostkę konfliktu(np. symboliczny. mowa ciała". . się skutecznie powtarzającym się próbom wyrugowania tego terminu z aktualnie istniejących klasyfikacji. motywacją wzbudzającą skojarzenia z dążeniem chorego do uzyskania ulg. Oznacza to. przekazujące określone treści i komunikaty otoczenia. a także nieuświadomione motywy o charakterze życzeniowym. Zwracają uwagę otoczenia intensywnością i dramatyzmem wyrazu. mogą mieć charakter ostry i przewlekły.. zależne od wyobrażeń. W mechanizmach patogenetycznych dużą rolę odgrywają wyobrażenia jednostki o chorobach oraz ich przejawach. nie kontrolowana emocjonalność. opieki). czytelnym charakterem. Ta najstarsza postać nerwicy wykazuje zadziwiającą żywotność. imitujące"różne choroby somatyczne i neurologiczne. posiadanej wiedzy. małe dawki chlorprnyksenu itp)mogą być pomocne. psychogenne zaburzenia bulowe. Najczęściej występuje nagły początek i niekiedy nie mniej nagłe ustąpienie zaburzeń. mające niekiedy symboliczny charakter. Nierzadko jednak zaostrzenia lub ponowne wystąpienie stanów depresyjnych jest coraz częstsze i nerwica nabiera charakteru przewlekłego. ukształtowanej pod wpływem czynników społeczno-kulturowych. skłonność do dramatyzowania i fantazjowania. Obraz kliniczny jest bardzo różnorodny. pełnienie roli społecznej chorego itp. wiedzy i pragnień chorego. Dla obrazu psychopatologicznego charakterystyczne są zaburzenia świadomości i zaburzenia w układzie czuciowa-ruchowym oraz zachowania o prymitywnym reaktywnym charakterze. atypowe zaburzenia somatyczne)F 45 oraz zaburzenia dysocjacyjne****.drżenie rąk lub nagła ślepota u żołnierzy w czasie działań wojennych)oraz jej oczekiwania wobec innych(np. niedojrzałość)nie jest niezbędne do powstania zaburzeń histerycznych. zmienny.udzielenia pomocy. brakiem zgodności zakresu objawów z innerwacją fijolzgiczną. Zaburzenia dysocjacyjne 144. co z kolei może je utrwalić. Prymitywny reaktywny charakter zachowania świadczy o rezygnacji lub niemożności zmierzenia się z wymogami rzeczywistości. bogaty w liczne objawy. że doświadczenie i obserwacje kliniczne potwierdzają istnienie określonych zespołów psychopatologicznych o pewnych wspulnych cechach(w tym przebiegu)oraz patogenetycznych mechanizmów psychofiz(alogicznych. podobieństwem wielu objawów do występujących w przebiegu chorób organicznych. zmiennością obrazu związaną z zachzwaniem się otoczenia choregz. korzyści. niekiedy określanym jako. ale rolę decydującą odgrywają procesy uczenia się w zetknięciu z trudnymi sytuacjami.

może także wystąpić w postaci samodzielnego zespołu). całokształt obrazu klinicznego i jego dynamiki. Przebieg i całowanie przedstawiają się bardzo rozmaicie. U pacjentów. należy dążyć do jak najszybszego usunięcia poszczególnych objawów. stany niepamięci. dwustronne i połowiczne. Wyrwane z kontekstu pojedyncze objawy i cechy zaburzeń. Objawy dysocjacyjne występują w przebiegu napadów drgawkowych. ruchy mimowolne. a także wtórne korzyści(społeczne i interpersonalne). zaburzeniach słuchu łącznic z głuchotą. Również osłupienia lub pobudzenia psychoruchowego. Taka postawa personelu medycznego może przeważnie zaciążyć na stosunkach z pacjentami. Wśród hiperfunkcj i ruchowych najczęściej występuje grubufaliste drżenie głowy. aerofagię(łykanie powietrza). ma. We wszystkich tych stanach stwierdza się zaburzenia świadomości. jak:teatralność zachowania się. w tym tiki. kamptokormia(nieprawidłowe ustawienie tułowia). skóry i błon śluzowych. sytuację. życzeniowe lub wręcz agrawacyjne. także astazja-abazja(niemożność słania i chodzę. możliwe jest utrwalenie zaburzeń. która może spowodować inwalidztwo. Wśród zaburzeń o charakterze hipofun ket i układu czuciowego należy wspomnieć o znieczuleniach głowy.Do najczęstszych hipofunkcj i ruchowych należą niedowłady i porażenia kończyn-jednostronne. rzadko występującą ciążę rzekomą. tzw. np. nie mogą decydować o określeniu zaburzeń jako histerycznych. . transu. charakter urazu psychicznego i przeżywanego konfliktu. dodatkowo komplikując . wzdęcia. dysuria. afonia lub mówienie szeptem. osobowość mnogą i naprzemienną. wymaga doświadczenia i współpracy lekarzy rożnych specjalności.życzeniowamotywacja lub symboliczny charakter objawów. Lekarze niekiedy lekceważą zaburzenia histeryczne i określają je jako ucieczkzwe. zamroczenia jasnego. Do h i perto n k ej i można zaliczyć parestezję i hiperstezje. belle indifference"-obojętność wytworna. u których decydującą rolę w wystąpieniu objawów odegrały czynniki sytuacyjne. Mogą im towarzyszyć przykurcze. Jednak nie jest wskazane ustalenie diagnzzy na zasadzie per zacArizwew. Obserwuje się zaburzenia monosymptomatyczne(opadniecie powiek. W celu przeciwdziałania takiej możliwości. jąkanie się. Diagnostyka różnicowa jest częste rzeczą trudną. języka. reaktywne zachowania ze zmniejszoną samokontrolą. spastyczny skurcz prze(yku(. szczękościsk). hipersomnii(nadmierna senność). zaburzenia chodu. wymagające dokładnego różnicowania z napadami padaczkowymi. U pacjentów z cechami osobowości histerycznej nierzadko występuje szybkie ustąpienie objawów. wymioty. Do grupy zaburzeń pod postacią somatyczną zalicza się też niekiedy czkawkę. człon irriÓ(ile. zaburzeniach wzroku ślepota lub koncentryczne zwężenie pzla widzenia. napady drgawkowe. niekiedy również nawrotów i wystąpienie innych zespołów psychopatologicznych. a także przyczynić się do jatrogenii i powstania niejednej tragedii osobistej.przy braku dostatecznej motywacji do wyzdrowienia lub niewłaściwym postępowaniu lekarzy. kończyn. kula w gardle'). natomiast uznanie bólu za objaw histeryczny wymaga dużej ostrożności(w ICD-10 "uporczywe bóle psychogenne"). w kturj się znalazł chory oraz cechy jego osobowości. Zalicza się także do nich fugi(ucieczki z niepamięcią). w postaci omdleń. Powinno się uwzględniać okoliczności wystąpienia zaburzeń. zespołu depersonalizacyjnego.

moralnymi. Wewnętrzna walka między dążeniem do kontroli nauęctw a uleganiem im ogranicza stopniowo funkcjonowanie chorego. Przewaga tego typu myślenia ma być Uem. słowa. ale jednocześnie domagają się wielokrotnych zapewnień. rozważania. przeciwstawiają się próbom ograniczenia wykonywania przez nich czynności natrętnych. szczególnie złożongychrytuałżw. symbolicznego i magicznego. U najbliższych krewnych tych chorych zaburzenia. impulsy. wśród nerwic-3-(r%. do nadmiernego uogćlniania:może ono być sztywne i jakby pozbawione napięcia emocjonalnego oraz napędu. Współczynnik nerwicy natręctw w populacji ogólnej wynosi 0. Widoczny jest wtedy narastający strach i niepokój z towarzyszącymi wybuchami wrogości i agresji. upór. przeznaczenie)występujących także u ludzi zdrowych lub w przebiegu chorób neurologicznych i psychicznych. możliwością zakażenia się. ruchy są mało płynne. porządkowania i zabezpieczania się przed niepowodzeniem lub poczuciem winy. Występuje równie często u mężczyzn. problemami pracy. z koniecznością sprawdzania. impulsów. sumienność. przeżuwania".przebieg i zejście zaburzeń. jak u kobiet. wysoki poziom aspiracji. Sprawiają wrażenie. Wśród najczęstszych można wymienić myśli związane ze stanem zdrowia. Obraz kliniczny-pacjenci często sprawiają wrażenie skutych. zabrudzenia. nieokazywanie emocji. wątpliwości)lub ich ciągów oraz kompulsji(działania proste lub czynności złożone). N atręc(w a mogą mieć charakter pojedynczych obsesji(myśli. wyobrażeń i czynności jako niechciane. wyobrażenia. Mniej więcej u 50%chorych stwierdza się cechy zscbowości anankastycznej. pedantyczność. jakby się ich wstydzą. upewniania się. zawierające na ogół irracjonalne treści. Opis ten odnosi się do natręctw występujących w przebiegu nerwicy-niekiedy określanej także jako choroba nauęcrwi nie dotyczy fenomenów anankastycznych(ananke-los. niepożądane. Cechy te są zazwyczaj zaznaczone u pacjentów o osobowości anankastycznej. brak rozluźnienia postawy ciała i wyrazu twarzy. Widoczne jest wzmożone napięcie mięśniowe. Niejednokrotnie z uporem. Obsesje mogą występować samodzielnie lub razem z kompulsjami. dążenie do dominacji. psychiczne występują częściej niż u pacjentów z innymi nerwicami. 8-I'%w praktyce psychiatrycznej-I-29. jednostajna intonacja. że nie są w pełni krytyczni wobec treści natręctw oraz ich absurdalności. w sposub zdecydowany. na którym łatwiej występuje zjawisko. . narzucone i przymusowe. religijnymi. sztywne wartości moralne i normy społeczne. Pustać ta charakteryzuje się stosunkowo jednolitym i ograniczonym charakterem objawów oraz niekorzystnym rokowaniem. częstz długo nie ujawniają ich lekarzowi. u których stwierdza się także dokładnzść. porządku. Treści nwręctw są w dużej mierze związane z czynnikami kulturowymi. z zagadnieniami seksualnymi. Pacjenci najczęściej niechętnie. zasadniczość. z trudem. uboga mimika twarzy. niekiedy abstrakcyjnymi. Istota przeżywanego konfliktu sprowadza się często dz walki między potrzebami a zasadami. wyjaśnień i uspokajania. Jednocześnie próby przeciwstawienia się im najczęściej zwiększają lęk. mogą ulegać zmianom w przebiegu zaburzeń. Pacjenci odczuwają objawy w postaci natrętnych myśli. czystości. agresji wobec siebie lub innych.matematycznymi. a także anankastyczneprzymusy kontrolowania. niewiele mówią o swoich objawach. np. agresywność. Wywołują one napięcie i niepokój. Zaburzenia obsesyjna-kompulsyjne(l 42). Funkcje intelektualne chorych na nerwicę natręcrw charakteryzują się tendencją do przewagi myślenia abstrakcyjnego.

objawy występują zazwyczaj przed 20.w postaci natrętnego poprawiania zadań szkolnych. gdzie jest stosowany kompleksowy program terapeutyczny. Istnieje na ogół tendencja do stopniowego wygasania nauęctw. Przebieg. Anwranilu w dawce do 200 mg). brak cech osobowości anankastycznej. którzy systematycznie odwiedzają lekarzy różnych specjalności. wyrywanie sobie włosów itp). rokowanie i leczenie. istnieje uporczywe przekonanie o uszkodzeniu lub schorzeniu mało podatne na przekonywanie i argumenty. liczenia numerów domów.W ciężkich przypadkach zwraca uwagę prawie całkowity brak uwzględniania potrzeb i interesów innych. gdy u chorego dominuje zainteresowanie własnym zdrowiem. niekiedy dopiero po wielu latach rozpoznanie ulega ZDUBOIC. przymusowe czynności samouszkadzające. próby walki z nimi zastępuje rezygnacja i nasilające się obniżenie nastroju. w kturych natręctwa występują w przebiegu zespołów depresyjnych. fizycznym lub przebytym zakażeniu. wypowiadając liczne skargi na przykre doznania i dolegliwości. łącznie z metodami psychoterapii-w tym szczególnie technikami behawicralnymi-oraz podawanie leków(np. sensytywnych. również kompulsje. spędzanie wielu godzin na wykonywaniu czynności przymusowych. rż" np. Dla tych pacjemżw ważny jest niekiedy długotrwały związek terapeutyczny z lekarzem. do istniejących obsesji dochodzą coraz to nowe. nerwicy lękowej. zwłaszcza internistów. Niekiedy hipochondryczne nastawienie jest charakterystyczne dla całego życia pacjenta. Istnienie tej postaci nerwicy jest podawane w wątpliwość. postępujące izolowanie się. po urazie psychicznym. Przeżywane uczucia zagrożenia pobudzają wielu z tych chorych du zapewnienia sobie bezpieczeństwa przez stałe kontrolowanie siebie i innych oraz otaczających domniemanych wrogo nastawionych sil. ma własną koncepcję ich chorobowego pochodzenia i całkowicie skupia swoje obawy oraz uwagę na przeżyciach chorobowych. Taki przebieg występuje zwykle u chorych z osobowością anankastyczną. Hipochondryczne skargi należy odróżniać w stosunkowo licznej grupie pacjentów w starszym wieku. np. ponieważ zespół hipochondryczny zwykle występuje w przebiegu innych zaburzeń. Pacjent. o cechach psychastenicznych. mogą one jednak występować długz w stosunkowo małym nasileniu. nagły. Są to sporadyczne przypadki. u których w wywiadzie stwierdza się uraz porodowy.po porodzie. U pozostałych pacjentów początek jest na ogół ostry. np. objawy okresowo się nasilają. Początkowy opór chorego wobec natręctw słabnie. Nerwica hipochondryczna. a nawet zabiegami operacyjnymi. łącznie z uszkodzeniami fizycznymi(szorowanie dłoni środkami dezynfekującymi. jako objaw zaś w nerwicy natęctw. lecz dalszy przebieg charakteryzuje się częstymi pobytami w szpitalach. ale rozstrzygnięcie tego wymaga niekiedy próby leczenia er iłowa(ur. wymagających opieki otoczenia. przebieg staje się przewlekły. który stanowi dla nich autorytet i istotne źródło wsparcia oraz nadziei. W okresie dzjrzewania często występuje onanizm o cechach kompulsyjnych. Niektórzy z tych chorych prowadzą życie inwalidów.schizofrenii czy depresji. zwłaszcza u jednostek niepewnych. Leczenie farmakzlogiczne może być pomocne w tych przypadkach. można wtedy je oceniać jako postać zaburzenia osobowości. Nerwicę hipochondryczną należy rozpoznawać wtedy. chodzenia po określonych płytach chodnikowych. doprowadzanie się du stanu wyczerpania. przy czym stwierdza się nieznaczne i krótkotrwałe poprawy pu aktualnym leczeniu na oddziałach stacjonarnych. V pewnych chorych. wyobrażenia o treści seksualnej lub bluźnierczej. . Poszukiwanie pomocy ma miejsce dopiero po upływie kilku lat.

nagłą śmierć jednoczesną kilku bliskich osób. Do tych wydarzeń zalicza się katastrofy żywiołowe.. Występuje dotkliwe. U kobiet mogą się przejawiać w postaci braku reakcji na bodźce seksualne. To samo dotyczy zaburzeń obserwowanych w okresie adaptacji do istotnych zmian życiowych lub do następstw trudnych. napady. aktów terroryzmu. . stresującego"wydarzenia życiowego mogą wystąpić zaburzenia u określonym obrazie psychopatologicznym i przebiegu. Reakcja na cigżki stres i zaburzenia adaptacyjne F 43. że po przeżyciu wyjątkowo nieoczekiwanego.u byłych więźniów obozów koncentracyjnych). W obrazie dominują początkowo zwężenie pola świadomości. pćżniej rozpacz. które niekiedy przejawiają się przez dziesiątki lat. Zaburzenia adaptacyjne stwierdza się zwykle nie dłużej niż w miesiąc po. awersji. jednak nierzadko jako stosunkowo ograniczony zespół psychopatologiczny. Są to opóźnione lub/i przedłużone reakcje na wydarzenie lub istnienie krćtko-lub długotrwałej sytuacji o wyjątkowo obciążającym i zagrażającym charakterze(w czasie wojngy. utrata osoby bliskiej. holocaustu. farmakoterapię. objawy różnorodne. zaistnieniu sytuacji trudnej lub zmiany życiowej(np. gwałty. Zaburzenia seksualne o charakterze nerwicowym 152 u mężczyzn mogą dotyczyć zdolności do wzwodu(impotencja wzwodu). trwa nie dłużej niż rok.migracja. zamartwianie się. niekiedy występują objawy lękowe i/lub RgTCSVWOC. wystąpienie choroby somatycznej). przejście na emeryturę itp. braku potrzeb. wyobrażeniach na jawie lub w snach oraz obojętnienie uczuciowe. osłupienie)lub pobudzenie i nadmierna aktywność(ucieczka. określa się. jaku trwałe zmiany osobowości po przeżyciu sytuacji ekstremalnej-(np. itp. Personel medyczny w tej sytuacji spełnia zadania terapeutyczne. smutek. mających mniejsze znaczenie urazowe. Zwykle pc trzech dniach objawy ustępują. depresja. Zaburzenie ma zwykle charakter przemijający. gniew. gwałtu. opóźniony. sytuacje wojenne-bitwy itp. lęk. wyłączenie się(amneja. nadmiernego popędu. Druga grupa tych zaburzeń nosi nazwę. a próby ich usamodzielnienia na ogół nie przynoszą rezultatów. Trwają od kilku tygodni do 6 miesięcy. zaburzenia orientacji.. wychodząc naprzeciw tym pacjentom:przebieg zaburzeń jest w rej grupie chorych najczęściej przewlekły. pochwicy. izolowanie się. dyspareunii(bólów w czasie stosunku). psychoterapię krótkoterminową. która charakteryzuje się szybkim ustąpieniem po nagłym przeżyciu katastroficznej sytuacji przez osobę. stresujących"wydarzeń życiowych. natrętne przypomnienie sobie sytuacji lub wydarzeń we wspomnieniach. Są to zazwyczaj ludzie samotni o bardzo ograniczonych więzach społecznych. Przewlekłe późne następstwa. przygnębienie. wytrysku(przedwczesny. zorientowaną na wsparcie i na rozwiązanie problemu. przeżycia tortur. fuga). Większość tych zaburzeń występuje w przebiegu nerwicy. zatrudnienia. brak)i odczuwania szczytowania. zaburzenia lub brak orgazmu. Wyróżnia się ostrą reakcję na stres. wypadki. okupacji. stresowe pourazowe". która poprzednie nie miała zaburzeń psychicznych. unikanie bodźców wywołujących wspomnienia. Pełnienie roli społecznej pacjenta oraz utrzymywanie społecznego i emocjonalnego kontaktu z lekarzami srało się dla nich jedynym bardzo ważnym spzsobem zaspokojenia potrzeb własnych. związanych z klęskami żywiołowymi. glćwnie obniżenie nastroju. . Podstawą dla wyodrębnienia tej kategorii zaburzeń stały się obserwacje. Postępowanie lecznicze we wszystkich tych zaburzeniach powinno uwzględniać interwencje kryzysowe.szukając kontaktu i wsparcia. poczucie niemożności poradzenia sobie i ograniczona zdolność do wykonywania codziennych czynności. anhedomi.

Dużą rolę w wystąpieniu i utrwaleniu tych zaburzeń odgrywa lękowe oczekiwanie niepowodzenia. o czym marzy. co potrafią sobie przekazać i nazwać. Podstawowym sposobem ustalenia rozpoznania jest rozmowa. Pierwsze trudności lub niepowodzenia w podjęciu życia seksualnego mogą na zasadzie błędnego koła. życia uczuciowego i seksualnego. postawą ciała. reakcjami wegetatywnymi. że w powstaniu i przebiegu tych zaburzeń istotną rolę odgrywają czynniki psychologiczne. zgłosił się ze skargami na przedwczesny wytrysk. ale najczęściej wymaga współpracy partnera pacjenta. co pacjent stara się zbagatelizzwać. zwłaszcza wtedy. gdy występują u osoby. partnerka gc wyśmiała. że ma to znaczenie. pracy. ruchowymi. Rokzwanie w przypadku wczesnego podjęcia leczenia(psychoterapia. Pacjent. Po kilku rozmowach. Przyjmuje się. udzieleniu informacji z mechanizmach przedwczesnego wytrysku. relacji z innymi ludźmi:nader istotne jest. Wśród zespołów behawioralnych związanych z zaburzeniami fizjologicznymi wymienione zostają zaburzenia odżywiania się(F 5 O). jakie uczucia wzbudzają w szbie uczestnicy procesu wzajemnej komunikacji i interakcji. jednak często dochodzi do różnorodnych pieszczot. w których występują i się nasilają. Rozpoznawanie nerwic. który występuje w trakcie pieszczot przed immbiz pems. całym swoim zachowaniem. szkoły. okoliczności. odrzucające seksualność i jej przejawy. małżeństwa. rodziny. Dla rozpoznania ważne jest także. jak pacjent postrzega siebie oraz swoje trudności i problemy. podczas których u pacjenta występuje wytrysk. przy próbie zbliżenia pod wpływem alkoholu z przygodną znajomą podczas prywatki. która nie zgadza się na stosunki seksualne przed ślubem. co pragnie zmienić w sobie i w swoim życiu. objawów i cierpień pacjenta. który jest uwikłany w wystąpienie lub utrzymywanie zaburzeń u chorego. o czym wspomina jakby mimochodem lub zaprzeczając. Czasem nie mniej ważne informacje można uzyskać odczytując to. Przykład. doszło do wczesnego wytrysku. Od kilku miesięcy ma narzeczcną. nieorganiczne zaburzenia snu(dyssomnia. co przeszkadza w nawiązaniu . który uprawiał zarówno w dzieciństwie. która powinna dostarczyć jak najwięcej informacji na temat dolegliwości. stać się początkiem przewlekłych zaburzeń. znacznych różnicach czasowych w dochodzeniu do orgazmu i wytrysk o nieszkodliwości onanizmu oraz wskazawek co dc możliwości przedłużenia cz przed wystąpieniem wytrysku skargi i obawy ustąpiły. Wiele przekazuje on również mimiką. Wiąże się to z onanizmem. intonacją. oraz środki farmakologiczne)jest raczej korzystne. zwłaszcza techniki behawinalne. ponieważ wtedy relacje seksualne stają się często narzędziem walki i manipulacji. dysfunkcje seksualne nie spowodowane zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną(F 5 O53). Znaczenie ma także brak wiedzy i doświadczenia oraz konflikty z partnerem. do czego dąży. lat 21. skupianie się na przebiegu aktu i doznaniach seksualnych. dotychczasowego przebiegu zaburzeń. jak i intensywnie w okresie ostatnich dwżch lat przed poznaniem obecnej narzeczonej. aktualnej sytuacji pacjenta. utrwalenia odruchu warunkowego. która przeżyła uraz seksualny w dzieciństwie lub ma wpojone sztywne normy moralne. Przez następne 2 lata pacjent nie podejmował prób rozpzczęcia życia seksualnego. Ważne jest uzyskanie szczegółowego wywiadu dotyczącego dzieciństwa. parasomnie). traktowanie sprawności seksualnej jako miernika własnej wartości. W wieku 18 lat.

wpływu na pacjenta.kontaktu i utrudnia powstanie empatii i zrozumienia u lekarza. że jego zaburzenia i objawy mają uwarunkowania psychogenne: 2) usunięcie. a jego stylem interakcji z ludźmi. które-oprócz określenia zespołu psychopatologicznego-powinno zawierać charakterystykę psychologiczną pacjenta. elekt placebo"i jest wynikiem działania nieswogtychczynników leczniczych. wykorzystując systematyczne oddziaływanie za pomocą wypowiedzi słownych.. W zależności od celów. że się chce i potrafi mu pomóc że jest się zaangażowanym w jego sprawy. ponieważ w ten sposób wzorce zaburzonych. oprócz obowiązkowego badania somatycznego i neurologicznego. umiejętności i motywacji do wyzdrowienia i współpracy z terapeutą. w miarę możliwości. Ta poprawa samopoczucia jest określana mianem. efekt placebo"stanowi istotną pomoc dla pacjentów z reakcjami nerwicowymi. z rozmaitych badań dodatkowych u poszczególnych pacjentów. Pomocne jest. nerwicowych"relacji pacjenta z ludźmi ujawniają się czytelnie. aby po ustaleniu rozpzznania. pcwstająca i rozwijająca się między pacjentem i lekarzem w przebiegu leczenia. Jednakże u większości pacjentów z nerwicami psychoterapię należy stosować w sposćb świadomy i planowy. które określa lekarz. Niezbędne jest więc przekazanie pacjentowi. jego umiejętności fachowych. Często na tej podstawie można sformułować pozytywne rozpoznanie. stwierdzając nerwicowy charakter przeżywania. które mogą powstać w psychoterapii. że psychoterapia jest podstawową metodą leczenia nerwic. Gdy wymienione warunki są spełnione. lekarz musi pzrozumieć się z pacjentem zaspokoić jego oczekiwania oraz potrzeby uzyskania wsparcia i informacji. Ułatwia to lekarzowi trafne zrozumienie przekazywangych mu informacji oraz dostrzeżenie związku między problemami i konfliktami pacjenta. Lekarz w swojej codziennej praktyce stale spotyka się z pacjentamigz objawami nerwicowymi i musi umieć im pomóc. Stąd ogromne znaczenie osobowości terapeuty. oddziaływań w ramach relacji lekarz-pacjent staje się najważniejszym czynnikiem leczenia. walorów moralnych. a co za tym idzie-w stanie jego. przyczyn wyzwalających i utrwalających zaburzenia: 3) stworzenie . kcmunikatżw niesłownych i własnego zachowania. postrzegania i zachowania pacjenta. wówczas stosowanie psychologicznych. wiedzy zawodowej. Nie oznacza tu naturalnie. Aby to osiągnąć. zdolności dgsamounalizy i samokontroli. nakreślić plan i sposób realizacji proponowanej terapii. że lekarz nie powinien przeprowadzić diagnostyki różnicowej i że nie należy korzystać. Dlatego też nie mniej ważna niż jego wiedza teoretyczna jest umiejętność wywierania psychoterapeutycznego. że się go rozumie. W psychoterapii indywidualnej (diadycznej) decydującą rolę odgrywa intensywmwięź emocjonalna. wczuwa w ję@gcierpienia i dręczące go obawy oraz wątpliwości. czynności nerwowo-psychicznych i narządów wewnętrznych. sygnalizuje mu możliwe trudności i problemy. opis indywidualnych mechanizmów etioparogenetycznych oraz ocenę jego możliwości. psychoterapię zgćlnie możną podzielić na podtrzymującą i restrukturalizującą. W wielu przypadkach. Wspólnymi jednak celami stosowania tych odmian są: 1) zrozumienie i akceptacja przez pacjenta zależenia. ponieważ ułatwia im samodzielne radzenie sobie przyczyniając się w ten sposób do ustąpienia dolegliwości i powrotu dgTOWOOWBZ I. Samz wzbudzenie i umocnienie nadziei na wyleczenie. Leczenie i zapobieganie Przyjmuje się powszechnie. Jest to isrztne. wiw możliwość uzyskania pomocy i ulgi przyczynia się do wystąpienia korzystnych zmian w stanie emocjonalnym pacjenta.

najkorzystniejszych warunków współdziwania terapeuty i pacjenta. widząc u lekarza zainteresowanie. dążą do leczenia psychoterapią: początek ich zaburzeń był nagły i wiązał się zaistnieniem sytuacji urazowej. W innych przypadkach sugestia słowna może być wypowiedziami w stanie czuwania pacjenta przy jednoczesnym pzdaniu placebo. Lekarz początkowo podczas rozmów. niekiedy udziela rad i wskazówek. u n. wyjaśnia i tłumaczy. niekiedy nawet dyrektywny. bezradni. która jest stosowana przeważnie w lecznictwie psychiatrycznym ambulatoryjnym. zaburzeń wegetatywnych. do wyrażania swoich uczuć.. ułatwia wypowiedzenie się o najbardziej trudnych. Chorzy z drugiej grupy znajdują się w sytuacjach. przykrych i intymnych stronach swojego życiu. ograniczeń i niebezpieczeństw tej metody. nieszczęśliwi. umożliwia mówienie o sobie. Celem psychoterapii podtrzymującej. W rękach doświadczonego i odpowiedzialnego terapeuty. które stanowią o. cieplngy itp. brak dezaprobaty lub oceny.przez uwzględnienie w wyborze stosowanych metod i technik oddziaływania zsobowości pacjenta i charakteru jego problemów: 4) poprawa samopoczucia pacjenta oraz jego fizycznego i społecznego funkC (006%10 Kl. W niektórych przypadkach (psychogenne zaburzenia świadomości.monosympwmwycznychzaburzeń histerycznych. m in. może cna być skutecznym środkiem pomocniczym w leczeniu np. obawach i uczuciach. Jest ona wskazana u dwóch odmiennych grup. niekiedy i wobec życia. że za pomocą hipnozy u niektórych chorych można uzyskuć ustąpienie objawów. znaczny współudział chorób somatycznych lub zmian organicznych w o. Do osiągnięcia wyników leczniczych nie jest niezbędne wywołanie głębokiego stanu hipnotycznego. kryzysowym i oddziałach surnatyez-. niejednokrotnie może sobie sprawić po raz pierwszy ulgę mówiąc o wszystkim. zachęca i przekonuje. pełni obaw i niepokoju. uspokaja. który zdaje sobie sprawę z możliwości.dożylne wstrzyknięcie preparatu Amytal) . zwiększenie jego tolerancji na trudne sytuacje i bardziej skuteczne sposoby radzenia sobie z nimi. u innych-znaczne odprężenie i poprawę samopoczucia. Często stosuje również pośrednią i bezpośrednią sugestię. Chorzy w pierwszej grupie charakteryzują się pozytywnymi doświadczeniami w rozwiązywaniu złożonych problemów i umiejętnościami w radzeniu sobie z trudnymi sytuacjami. niekiedy zrezygnowani i poddający się. ukształtowania innej postawy wobec uwarunkowań i konsekwencji swoich zaburzeń.. przeżywania i reagowania. swoich dzlegliwościach. kryzysu"życiowego. postać zaburzeń. czuciowa-ruchowe zaburzenia histeryczne) można np. udziela informacji. które trwają od 30 do 50 minut i odbywają się I-3 razy tygodniowo przez okres od kilku dni do 2-3 miesięcy. Wspólne dla pacjentów tych dwóch grup jest ich samopoczucie-najczęściej są napięci. które trudno zmienić rokowanie przedstawia się niekorzystnie ze względu na długotrwałość. gdy jest przekazana pacjentowi w stanie hipnozy. wykazują zespół cech. niekiedy po podaniu leków (np. chęć zrozumienia i udzielenia pomocy. wskazuje na osiągnięcia i postępy. do prób nowych rozwiązań. kłopotami. zaburzeń snu itp. Lekarz jest aktywny w rozmowie. podeszły wiek. w jeszcze innych może być najbardziej skuteczna wówczas.prąd faradyczny) . skupia się głównie na aktualnych sprawach i sytuacjach. z przeżyciem. modyfikacja jego sposobów postrzegania. pobudza do aktywności. przeżyciami. Dlatego też przede wszystkim potrzebują wsparcia. Oznacza te.zastosować bodziec bólawy (np. z jednoczesną energiczną sugestią słowną. dobrych rezerwach". małą zdolność dz psychologicznej refleksji. długi okres tasowania biologicznych metod leczenia. Obery ma możność podzielenia się swoimi zmartwieniami. nych jest zmiana stosunku pacjenta do dolegliwości i cierpień. Leczenie hipnozą powinno zawsze być uzupełnione innymi metodami psychoterapeutycznymi i . dźwiękowy.

reakcji lub wzorców zachowania. modelowanie i naśladownictwo. Terapia ta jest określana jako terapia behawioralna. arteterapią. Integrująca (restrukturalizująca) psychoterapia systematyczna jest wskazana u pacjentżw z przewlekłymi nerwicami. pacjent musi systematycznie ćwiczyć przez wiele tygodni. skonfrontowania własnych ocen ze zdaniem innej osoby. ćwiczenia odwykowe (awersyjne) . interpretacja emocjonalnycwydarzeń w życiu pacjenta. W większości przypadków należy po kilku seansach hipnotycznych zastosować trening autogenny. źródeł swoich trudności i sposobów przeżywania oraz reagowania. Istnieją rozmaite sposoby stosowania technik behawioralnych: ćwiczenia pozytywne. Spotkania odbywają się najczęściej I-4 razy w tygodniu. trwają do 2 godzin. polegająca nazmianiestosunku pacjenta do siebie. która polega na stosowaniu systematycznych planowych ćwiczeń. oraz w wytworzeniu zachowania pożądanego. odtwarzanie układów i relacji z innymi ludźmi. że pacjent stopniowo jakby własnym wysiłkiem dochodzi do rozumienia samego siebie. obejmuje-jak w psychoterapii podtrzymującejodreagowanie pacjenta. na'przykład przeżywane w życiu konflikty. w których duże znaczenie ma także przekazywanie innym przeżywanych emocji. Dąży do uzyskania zmiany zasadniczych postaw pacjenta. choroby i utoczenia oraz jego postępowania i przeżywania. ich związków z życiem i cechami osobowości pacjenta oraz objawami i przebiegiem zaburzeń. Grupy liczące 9-I I uczestników mogą mieć charakter otwarty lub zamknięty. Osiągnięcie takiej reorientacji stanowi główne zadanie tego typu psychoterapii. Psychoterapia grupowa w warunkach ambulatoryjnych jest zwykle stosowani samodzielnie. możliwe uzależnienie się pacjenta od lekarza i hipnzzy. ich ogólna liczba może wynosić od 10-15 do 30-40. Często psychoterapię indywidualną kojarzy się-zwłaszcza w warunkach leczenia stacjonarnego-z psychoterapią grupową. Niekiedy szybszą poprawę uzyskuje się wtedy.stosowane niezbyt długo ze względu na. początkowo pod kierunkiem personelu medycznego. Terapia stawiająca sobie takie cele trwa zazwyczaj długo (kilka miesięcy) . jego mówienie o najtrudniejszych sprawach i zagadnieniach (catharsis) . jego związków z ludźmi przyczynia się do tego. oprócz swojego specyficznego działania. Polegają na odgrywaniu pewnych scen przez pacjentów przy współudziale terapeutów oraz na omawianiu ich przebiegu i analizie zawartych treści. Ważne odmiany to psychodrama i pedagogiczne odgrywanie ról. Aby opanować tę umiejętność. ich skład może być hetero-lub homogenny. Wszystkie wymienione formy aktywności grupowej. dostrzeżenia pewnych związków. Podobne korzyści może przynieść psychoterapia treningowa. pacjent ma mzżność przemyślenia pewnych faktów. Pierwszy etap wymaga nawiązania kontaktu. a ich treść i charakter są zróżnicowane. . Wyjaśnienie i dostrzeżenie głównych bodźców i sytuacji chorobotwórczych. pomagających w wygaszeniu nieprawidłowych nawyków. terapią zajęciową. stopniowo coraz trudniejszych. gdy wprowadzi się także terapię grupową. ćwiczenia negatywne. Jest to faza wypracowania wglądu. Podobny charakter mogą mieć scenki pantomimiczne. niekiedy fizykoterapią itp. Gdy rozmowa dotyczy szczególnie bolesngychi drażliwych tematów czy sytuacji z życia. Ta postać psychnerupii stosowana jest głównie w oddziałach stacjonarnych. co niekiedy jest równoznaczne z modyfikacją osobowości. w trakcie którego pacjent sam wywołuje u siebie stan odprężenia psychicznego. za którą następuje faza reorientacji. wymaga kilkudziesięciu spotkań terapeutycznych. terapią ruchową.

u pacjentów z zespołami astenicznymi i cechami rozkojarzenia .mogą być wykorzystane do celów psychoterapeutycznych. Z pochodnych benzodiazepiny chlordiazepoksyd (Elenium. ich kombinacje-np. nie udziela się pacjentowi optymalnej. Bellacom) . działanie których. temazepam (Signopam) -20-40 mgdziennie. związanych z lękiem. diazepam (Relanium. Farmakoterapia jest w praktyce niekiedy główną czy nawet jedyną metodą leczenia nerwic. tiorydazynę (30-60 mgdziennie) . ponieważ skuteczne stosowanie systematycznej psychoterapii jest często dopiero możliwe po zmniejszeniu znacznego nasilenia cierpień. oksazepam (Oxazepam) 10-30 mg dziennie. 3 mg) . Atarax) -2060 mg dziennie doustnie lub domięśniowo (lek bezpieczny! Z leków trą (pierścieniowych o działaniu przeciwdepresyjnym stosuje się klomipraminę (Ana (ranił. gdy są stosowane u pacjentów z zaburzeniami nerwicowymi. W wielu przypadkach właściwe jest kojarzenie psycho-i farmakoterapii. alprazolam (Xanax-I-2 mgdziennie) . klunazepam (uzależniający) . pochodne atropiny i sporyszu. zaburzeniami snu itp. sposobów reagowania i zachowania. Szeroko stosuje się także środki. Ouwoksamina. Pramolamdo 300 mg dziennie oraz selektywne inhibitory wychwytu serotoniny fluoksetyna (Prozac-0. ma charakter identyczny lub podobny. paroksetyna. że podczas stosowania psychoterapii pacjentom nie należy podawać leków. Z innych leków przeciwdepresyjnych stosuje się opipramol (lnsidon. nitrazewn (Mogadon) -5-10 mg na noc (o działaniu nasennym. imipraminę (w agarufbii) . problemów i emocji. natręctwami. medazepam Oudotel) -10-30 mg dziennie. jeśli-poprzez proces społecznego uczenia się-sprzyjają korekcji nieodpowiednich postaw i rozwijają umiejętność rozwiązywania problemuw. jeśli ułatwiają pacjentom ujawnienie i omawianie ich konfliktów. które przede wszystkim wpływają na układ autonomiczny (Propranolol do 40 mg dziennie. 25-I mg) . Należy również wymienić nadal stosowaną pochodną difenylumetanu (Hydroxizinum. chlorpnnyksen (Truxal) -do 80 mg. Hydiphen) -do I 50 mg dziennie (zwłaszcza w leczeniu nauęctw!) . Na ogół samym stosowaniem leków. doksepinę (Sineąuan) -do 300 mgdziennie. Choć przyczyny takiego postępowania lekarzy są zrozumiałe. Farmakoterapia. aby lekarz ograniczył liczbę stosowanych specyfików do lepiej znanych mu z doświadczenia i aby dążył do ich szybkiego odstawienia ze względu na prawdopodobieństwo uzależnienia się chorego oraz niekorzystnego wpływu na jego motywację do stosowania psychoterapii. Dlatego też wskazane jest. W niektórych przypadkach-np. Najczęściej w leczeniu nerwic stosuje się leki anksjolityczne (ataraktycznekojące) . Poza tym niekiedy podaje się środki roślinne oraz ich mieszanki (Nleospazmina. Nervogran) lub prometazynę (Diphergan) -do 50 mg dziennie. 20-Psychiatria. zaburzeniami wegetatywnymi i czuciowaruchowymi. Jednak również błędne jest twierdzenie niektórych psychoterapeutów. stąd konieczność ich krótkotrwałego podawania. Valium) -5-15 mg dziennie. nawet uwzględniając wykorzystanie czynnika sugestii. Librium) doustna dawka dobowa-5-20 mg. Istnieje niebezpieczeństwo uzależnienia się od tych leków. promazynę-do 500 mg dziennie (w psychogeriatrii) . jest ono jednak błędne. Lekarze dyspznują obecnie bardzo dużą liczbą rozmaitych środków farmakologicznych. Nervosol. mazałam (Halcion-0. ale wyraźnie uzależniający!) . obniżeniem nastroju. a nawet właściwej pomocy.

sprzedawcy. Często dopiero zmiana otoczenia chorego. fobijna. np. Adam Bilikiewicz. I/. czynności ruchowe. zakładające konieczność identyfikacji grup zwiększonego ryzyka i opracowanie dla nich planów prewencji. turystyka. Większość chorych przejawiających nerwice może i powinna być leczona w warunkach ambulatoryjnych. 1) dzieci nowo narodzone. Ponieważ jednak terapia nerwic musi być jak najbardziej zindywidualizowana. Wyniki leczenia sanatoryjnego są także związane ze zmianą środowiska i ewentualnym uregulowaniem trybu życia (stosunek czasu przeznaczonego na aktywność i wypoczynek. robotnicy pracujący na zmiany itp. jak i ujemnych. histeryczna) . giętka i do stosowana do konkretnych możliwości oraz okoliczności.regulacji gruczołów dokrewnych-istnieją wskazania do podawania witamin. Orzekanie o niezdolności do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia (I grupa inwalidzka) jest bardzo rzadko celowe. Obecnie powodzenie rokują programy działań profilaktycznych. środków tonizujących (np.przez bezrobocie: 8) grupy zawodowe pracujące w warunkach znacznego obciążenia psychicznego (np. gdy specyficzny rodzaj pracy jest niewspółmierny do możliwości pacjenta i można zalecić zmianę rodzaju pracy lub zawodu albo wykonywanie pracy w mniejszym zakresie. Najczęściej wymienia się następujące grupy o zwiększonym ryzyku zachorowa (118.cola) . lektura. wobec ktćrych rodzice mają negatywne postawy: 2) dzieci z rodzin rozbitych: 3) dzieci z rodzin społecznie i ekonomicznie dyskryminowanych: 4) dzieci wyrastające w warunkach długotrwałego konfliktu rodzinnego 5) studenci: 6) wdowy: 7) jednostki narażone na utratę statusu społecznego. wskazania mogą zachodzić w niektórych przypadkach długotrwałych nerwic o znacznym nasileniu objawów (nerwica natręctw. sport. . W warunkach leczenia sanatoryjnego istotną rolę odgrywa fizykoterapia. preparatów hormonalnych (np. udział w rozrywkach. tyroksyna) . Definicja i pozycja nozologiczna. szerokiego kierowania do uzdrowisk lub przyznawania rent inwalidzkich. jest określana przez czynnik sugestywny (wiara w skuteczność procedur wodnych oraz związanych ze stosowaniem prądów) . że pozostawienie pacjenta w pracy pogarsza jego stan i przekracza jego możliwości. dziennego lub sanatoryjnego stwarza optymalne warunki dla intensywnej terapii. Zapobieganie. prawidłowe odżywianie. Ma to zresztą znaczenie w każdym przypadku leczenia pacjenta z nerwicą.testosteron. aktorzy.k 9) jednostki z subklinicznym zespołem nerwicowym: 10) osoby. Zaburzenia reaktywne. oprócz działania bodźcowego. możliwość stworzenia i realizacji określonego reżimu i programu leczenia w warunkach oddziału stacjonarnego. Do przyznania Ul grupy inwalidztwa wskazania istnieją wtedy. niekiedy dopiero przyznanie renty umożliwia oddziaływanie terapeutyczne. Każda decyzja tego typu wymaga starannego rozważenia ewentualnych skutków. zarówno dodatnich. związanych zwłaszcza z kontrowersyjną zasadą jej uzależnienia od okresowych badań stanu zdrowia chorego. przy czym jej skuteczność. ograniczenie środków pobudzających) . również i te metody postępowania i oddziaływania powinny być wykorzystane w razie istnienia wskazań. które usiłowały popełnić samobójstwo. bez udzielania długotrwałych zwolnień chorobowych. lekarze. Nieraz zaburzenia są tak nasilone.

świadomości i tożsamości. Chociaż tak rzeczywiście może być (np. Obraz kliniczny. b. Ad. Klasyfikacja. Podział kliniczny zaburzeń reaktywnych. iż chudzi o silny jednorazowy bodziec. Zaszeregowanie nozolugiczne zaburzeń reaktywnych według kryteriów tradycyjnych oznacza. . z zarzutem. Epizodyczne stany reaktywne: a. Ostra reakcja na stres. a. które znajdują się w klasyfikacji międzynarodowej. 1. Reakcje dysocjacyjne z zaburzeniami pamięci. będący niewielką modyfikacją klasyfikacji zaproponowanej przez M. c czym pisze prof. c. Zaburzenia przystosowawcze.O stanach czy zaburzeniach reaktywnych mówimy tradycyjnie w przypadkach objawów wywołanych przez uraz psychiczngy Quvcńorwmw) . Psychozy reaktywne właściwe: a. . że obydwa re terminy nie były i nie są dalej dość precyzyjnie zdefiniowane. Zespoły sytuacyjne (pograniczne między reakcją psychotyczną i symulacją) . śmierć osoby bliskiej itp) . 111. c. Przede wszystkim lepiej unikać określenia. aby odróżnić tę kategorię diagnostyczną od nerwic. W Międzynarodowej Klasyfikacji ICD-10 zrezygnowano z podziału na psychozy i nerwice. uraz psychiczny". psychozy reaktywne". iż reakcja psychotyczna powstała w wyniku jakiejś sytuacji psychospołecznej (distresu) . Stefan Leder w rozdziale poświęconym nerwicom. IV. uzupełniając go o te kategorie rzzpoznawcze. Depresja reaktywna. klęska żywiołowa. b. przedstawia się następująco: 1. W niniejszym podręczniku przyjmujemy podział obowiązujący w Polsce. Il. Histeryczne zespoły psychotyczne. lecz psychosojogennych. trwającej dłuższy CZ'IS. Reaktywna psychoza schizofrenoidalna (paranoidalna) . iż należą cne do objawów psychopatologicznych egzogennych (w odróżnieniu od endogennych) . Reaktywny zespół paranoiczny. Jarosza (19883. które trudno byłoby jednoznacznie określić jako psychozy. Obecnie podejście do tych zaburzeń jest szersze i uwzględnia zespoły psychopatologiczne. chociaż można się zgodzić. W starszych podręcznikach psychiatrii rozdziały poświęcone rej problematyce opatrywano tytułem. które jest zbyt ogólnikowe i sugeruje. a nie somatogennych.katastrofa. W polskiej psychiatrii podział ren jednak utrzymuje się. istnieje wiele przykładów.

Polegają one na pogorszeniu funkcjonowania społecznego. co go otacza. porażenia emocjonalnego".a. nagle nieoczekiwa. wycofanie się z kontaktów społecznych itp. napadu uczuciowego"albo. Zwykle przejawia się zaburzeniami emocjonalnymi pod postacią paniki. Do epizodycznych stanów reaktywnych z zaburzeniami świadomości i pamięci zalicza się tzw. Z punktu widzenia klinicznego może chodzić o reakcje depresyjne. lęku. re samobujstwa. pustki emocjonalnej"-zobojętnienie wobec wszystkiego.Ostra reakcja na stres powstaje nagle w wyniku zadziałania wyjątkowo silnego czynnika psychicznego lub fizycznego (np. Zachowanie pacjenta uderza nienaturalnym spokojem i zobojętnieniem. Określoną wartość diagnostyczną mogą mieć wypowiedzi i zachowania pozostające w treściowym związku z rodzajem wydarzenia stresowego. Jarosza w rozdziale poświęconym psychopatologii ogólnej. Depresja reaktywna. zmienione. pustą teczkę. Pod wpływem stresu psychospołecznego mogą się pojawić stany podobne do transu z poczuciem derealizacji i depersonalizacji (wszystko. sam sobie wydaje się obcy) . Reakcja na stres wyzwala bowiem silną emocję. Depresja reaktywna nie ma nic wspólnego z depresją endogenną.ludzi. co chorego otacza. chociaż jej obraz kliniczny może . Ad. Reakcje dysocjacyjne mogą przybierać bardzo zróżnicowany obraz kliniczny. gdy natężenie i czas trwania odczynu przekracza zwykłą miarę. zaburzenia zachowania (antyspołeczne) . Ich główną cechą jest nagle zdekompensowanie dotychczas sprawnych mechanizmów przystosowawczych. Zaburzenia orientacji i subiektywnie odczuwana utrata kontaktu ze światem realnym bywa przez chorych porównywana do. Pewna pacjentka. śmierć kogoś bliskiego. b. Przytacza się tutaj niektóre przypadki dezercji z wojska czy z innego posterunku. Czynnikami wywołującymi są wydarzenia i trudności życiowe przekraczające indywidualne możliwości adaptacyjne jednostki. albo osłupienia (stuporu) przypominającego odruch znieruchomienia u owadów. która nie podlega osobowościowym mechanizmom integracyjnym i kontroli działania. strachu. wybuchy gniewu. Nliekiedy terminu tego używa się w niewłaściwym znaczeniu. którzy w atawistycznym odruchu fugi wybiegali z płonącego domu wynosząc jakiś mało ważny przedmiot-budzik. niepokoju.c. podpalenia itp. stanowią również reakcję na stres psychospołeczny. ja będę mogła wrócić na studia. stany lęku. książkę-będący akurat w zasięgu ręki) . która odczuwała lęk przed powrotem na studia (po dłuższej przerwie) powtarzała wielokrotnie zdanie (persewerując) : . relegowanie ze szkoły lub studiów. O depresji reaktywnej mówimy wówczas. Sprawia wrażenie. np. Il. Zaburzenia przystosowawcze.rozpad rodziny.katastrofa kolejowa) i trwa od kilku godzin do kilku dni. jest obce.afekt patologiczny omówiony przez prof. utrata pracy. porzuceniu niektórych ról społecznych. prawda? W starszym piśmiennictwie krótkotrwałe reakcje psychotyczne określono obrazowym terminem "reakcji krótkiego spięcia". działania we śnie".o fizjologicznym przygnębieniu będącym adekwatną reakcją na doznaną przykrość czy uraz. mówiąc np. Niekiedy reakcja przybiera charakter. W obrazie klinicznym mogą jednak górować zaburzenia napędu psychuruchowego pod postacią nagłego pobudzenia. panicznej ucieczki przed siebie (opisywano np. odległe.

Dochodzący swych praw popełnia błędy. samcoskużania się. Określenie zespuł urojeniowy nie precyzuje zatem. że związek czasowy zdarzeń i choroby nie musi dowodzić związku przyczynowo-skutkowego. a więc pod wpływem stresu psychospołecznego. który w większym lub mniejszym stopniu usposabia do reakcji urojeniowej. . ale w tym miejscu warto wspomnieć. w którym urojenia są logicznie spójne.pieniactwo. Namyslowskiej) . a odczyn emocjonalny adekwatny do wypowiadanych treści. Chorzy tracą łaknienie i chęć do jakiegokolwiek działania. ksobnego. w tym przypadku karnych o obrazę sądu. natomiast zaburzenia snu dotyczą raczej I fazy. łatwiej reagują odczynem urojeniowym. Na ogół nie pojawia się też lęk prekordialny. trzeba określić jego rodzaj: np. a więc zaburzenia rytmów biologicznych. podejrzliwi. wolno płynący.reakcja paranoiczna typu prześladowczego. w depresji reaktywnej pojawia się poczucie krzywdy. Zazwyczaj są to urojenia różnej treści (prześladowcze. Stres psychospołeczny może być czynnikiem wyzwalającym prawdziwą psychozę schizofreniczną (w sensie procesu endogennego) . Na ogół są to bardzo rzadkie przypadki. gdy uda się ustalić rzeczywisty związek przyczynowy między czynnikiem reaktywnym a pojawieniem się psychozy.b. gniewliwości) gćruje nad smutkiem.) . prof. pretensji. odnoszące. winy. zaparcia stolca itd. Ludzie nieufni. czuli na opinię innych osób w trudnych sytuacjach życiowych. popada w tzw. c. Urojenia wchodzą oczywiście w zakres luźnych zespołów psychotycznych. wykazującym pewne podobieństwo do schizofrenii paranoidalnej mamy prawo mówić tylko w takim przypadku. Całkiem innym zagadnieniem jest typ osobowości przedpsychnycznej (przed chorobowej) . mówiąc o odczynie urojeniuwym (paranoicznym) . Taką sytuacją mogą być np. świadczący o zwartej strukturze osobzwoici. przewrażliwieni. W terminologii panuje pewne zamieszanie.rozdz. czyli zasypiania. a to staje się powodem kolejnych spraw sądowych.rzeczywiste krzywdy lub brak zadośćuczynienia w procesie cywilnym.różnego rodzaju bólćw. Nie należy lekceważyć wypowiadanych przez chorych gróźb samobójczych. chociaż przeważnie mają one charakter demonstracji. że nie ma zasadniczej różnicy między reaktywnym zespołem uojeniowymi paranoicznym. O reaktywnym zespole schizofenoidalnym. beztematyczny. Powsrające błędne kołu pogrąża pieniacza coraz bardziej. Człowiek dążący dc zaspokojenia roszczeń. W miejsce poczucia malej wartości. oddziaływania. obraża sąd zarzucając mu stronniczość lub przekupstwo. Reaktywny zespól paranoiczny o różnym czasie trwania należy Je częstych odczynów psychotycznych. Nie ma też gorszego samopoczucia rano. pieniacze itd. winy innych osób. Nie spotyka się też zwykle w depresji reaktywnej objawów somatyzacji (np. Nastrój dysforyczny (zrzędliwy.wykazywać pewne podobieństwo do tego zespołu psychopatologicznego. paranoiczny"mamy na myśli zespół psychopatologiczny. zazdrości i niewierności małżeńskiej. które z punktu widzenia psychopatologii stanów reaktywnych jest odczynem paranoicznym. Trzeba bowiem pamiętać. o jaką psychozę chodzi. Jest te istotny element diagnzstyczny. stając się przyczyną przewlekłego stanu urujeniowego. Dc sprawy rej powrócimy (por. ubiegający się o odszkodowanie czy satysfakcję moralną. pełen niezadowolenia. Używając określenia. W związku z tym. pieniaczegc itp. zazdrości.

chociaż zdarza się. w reaktywnej psychozie paranoidalnej stwierdza się częściej omamy rzekome niż prawdziwe. zaś dolna część twarzy pozostaje winka. jest dalekie od konsekwencji widywanej w samutogennychpsychozach z zaburzeniami świadomości. np.mężczyźni falsetem. związanymi często tematycznie z sytuacją urazową. Ad. dorosła kobieta bawi się lalką przemawiając do niej czule itd.pytanie o liczbę palców u jednej ręki. Utrzymująca się niepamięć retropsychotyczna ma przeważnie charakter katatymiczny. Histeryczne zespoły psychotyczne mogą wykazywać różny obraz kliniczny. odpowiadając na pytania bez żadnych zahamowań. trudno też byłoby je zaliczyć do świadomej symulacji. Sam termin sugeruje. Pojęcie zespołów sytuacyjnych wiąże się najczęściej z pobytem w więzieniu (psychoza więzienna) lub inną trudną sytuacją życiową (sprawa karna) . logicznie nie usystematyzowanymi. wybiórczy (amnewupum) . 10-4-5 itd. częściej jednak dołączają się jakościowe zaburzenia świadomości z dezorientacją chorego we wszystkich kierunkach. Zachowanie chorych uderza demonstratywnoicią. iż. marszczy czuło. Niektóre odpowiedzi mają świadczyć o zupełnej gnacie poczucia barw: krew jest biała. 111. mówią szczebiotem.zespół Gansera. Stany takie zalicza się do psychoz zamroczeniowych (zamroczenie histeryczne) . badany odpowiada 6. który występuje pod postacią otępienia rzekomego (prewdzdememiw) lub puerylizmu. sadza w kominie zielona. występujący najczęściej u dzieci. Pokazowy charakter objawów i podatności na sugestię ułatwia rozpoznanie różnicowe. Najczęściej wymienia się tutj tzw.mutyzm wybiórczy tselektywny) . IV. . Chorzy używają zdrobniałych określeń. Ad. Do histerycznych zespołuwzaliczyłbym też tzw. W moim przekonaniu chodzi o pogranicze psychozy i symulacji. ruchy są zwolnione. np.-znamienna jest gra mimiki-badany jak gdyby z wysiłkiem zastanawia się nad zdpowiedzią. śnieg czerwony itd. zwykle nie ma na to dostatecznych dowodów. Polega on na uporczywym milczeniu w stosunku do dorosłych obcych. Istnienie zaburzeń świadomzici w zespole Gansera jest supozycją starszych autorów. chodzi o zachowanie właściwe dzieciom. Charakterystycznymi cechami otępienia rzekomego są: zachowanie bezradne. podanym długopisem pisze odwróconą stroną. Do objawów otępienia rzekomego mogą się dołączyć cechy puerylizmu. zbliżonych do prawidłowych. Świadczy ono o uruchomieniu mechanizmu obronnego regresji (cofania się do okresu dziecięcego) .Poza urojeniami treści prześladowczej i odnoszącej. Mogą mieć charakter osłupienia (stuporu) z elementami katalepsji sztywnej lub woskowej. mydło uważa za czekoladę i z apetytem je spożywa. Również polecenia badany wykonuje w sposób nieudolny. 3-3-10. iż występuje on bez pseudodemencji. Zespoły sytuacyjne nie dają się jednoznacznie zaszeregować do psychoz histerycznych. podczas gdy w obecności członków rodziny i rówieśników dziecko zachowuje się swobodnie. udzielanie odpowiedzi na proste pytania.

Chorzy ci później. zwłaszcza w orzecznictwie dla celów sądowych. nie jest wcale zadaniem łatwym. Symulacja zdarza się znacznie rzadziej. Na ogol w miarę oddalania się w czasie od urazu psychicznego. prokuratorskich. stopnia jego dojrzałości i sytuacji. Znane są przypadki udawania choroby umysłowej przez rzeczywiście psychicznie chorych. Wystrzegać się należy pytań sugerujących objawy psychopatologiczne. Rozmowa z osobą podejrzaną u symulację musi być przeprowadzona bardzo umiejętnie i rozważnie. Osoba symulująca wystawia na pokaz najcięższe zaburzenia pamięci i orientacji. wstrząsu". Najczęściej chodzi o zamiar uniknięcia odpowiedzialności karnej. Wskazówki na ten temat znajdzie czytelnik w kilku miejscach podręcznika. Tak jak przyznanie się oskarżonego do winy. omamów itd. Objawy osoby symulującej nie układają się w konsekwentny zespół psychopatologiczny. równocześnie zachowuje zdolność dostosowania do sytuacji i funkjOOOW (1113. są natomiast zupełnie bezkrytyczni wobec rzeczywistych zaburzeń. Rokowanie. zachęcałbym do przestudiowania rozdziału prof. czyli wypływa z określonych pobudek. przyznają się"do symulowania objawów. w jakiej doszło do zaburzeń. nasilenie objawów słabnie. cywilnych. Trzeba jednak pamiętać. Przy badaniu i rozpoznawaniu symulacji jest dobrze pamiętać o następujących zasadach: Symulacja służy zawsze do jakiegoś celu. Usunięcie czy zminimalizowanie stresu psychospołecznego rzadko leży w możliwościach lekarza. niż się powszechnie uważa. nie musi być zawsze dowodem udawania choroby. Symulant przeważnie ujawnia wybitne poczucie choroby psychicznej. Przyznanie się badanego do tego. nie wyklucza istnienia prawdziwej choroby psychicznej. kiedy odczyn jest wyrazem przeżycia autentycznego. . że udawanie choroby (symulacja) . rentowych itd. ale przede wszystkim ud osobowości pacjenta. podczas gdy w większości ciężkich churub umysłowych poczucia tego brak. Rokowanie w zaburzeniach reaktywnych zależy od kilku czynników. Postępowanie lecznicze w zaburzeniach reaktywnych nie odbiega od terapii innych zaburzeń psychicznych. . Wykrycie symulacji u osoby dobrze obznajomionej z psychiatrią.reakcjach urojeniuwych. że symulował. np. Problem udawania choroby psychicznej (symulacja).urojeń.W stanach tych obserwuje się chwiejność uczuciową i skłonność do płaczu. jak i wyolbrzymianie rzeczywistych dolegliwości lub objawów (agrawacja) . Leczenie. Szczególnie trudne jest to w przypadkach depresji reaktywnej po otrucie kogoś bliskiego lub tzw. Poza opisem poszczególnych metod psychoterapii i somatoterapii. Najczęściej tworzą one zespoły sprzeczne w sobie lub nie istniejące. Uwagi te dotyczą również symulacji. nie musi być dowodem dokonania przestępstwa. Od strony rozpoznawczej problem ten ma duże znaczenie praktyczne. Błędem jest też okazywanie zainteresowania poszczególnym objawom i zachowaniom badanego.

zaburzenia psychosomatyczne"nie został z międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 całkowicie wyeliminowany i występuje w wielu miejscach. Pierwszy rozdział. kierunek wyroslgy z psychoanalizy. chorobom i zaburzeniom psychosomatycznym". zwyciężył głos umiarkowania i rozsądku w podejściu do rej trudnej dziedziny. nie tylko miała. polegająca na odrzucaniu. które mogą niekiedy rzeczywiście wzbudzać wesołość stykających się z nim osób. Czytelnik znajdzie w nim wskazówki praktyczne. katedry psychosomatyki w uczelniach medycznych itd. związanych ze stresem i pod postacią somatyczną" (840-148) oraz w. lub na zupełnie niedopuszczalnym wyśmiewaniu i wyszydzaniu jego zachowań. omówił prof. Związek czynników psychologicznych z niektćrymi objawami i chorobami somatycznymi można odnaleźć w dwóch rozdziałach: . nieorganiczne zaburzenia snu. że tzw. oparte na bogatym doświadczeniu klinicznym Autorki. przeciwdepresyjnych i anksjolitcznych) . poświęconego doraźnej pomocy psychiatrycznej. dysfunkcję seksualną nie spowodowaną zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną. a w szczególności w. pouczaniu go. Z punktu widzenia dydaktycznego rozbicie grupy objawów i zaburzeń psychosomatycznych (mających wszak wspólną patogenezę) nic wydaje się jednak trafne. dotyczący zaburzeń nerwicowych. Zespołach behawioralnychzwiązanych z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi" (F 5 O-F 59) . Wstęp i definicja. Leder. Istnieją naukowe towarzystwa psychosomatyczne. krytykowaniu pacjenta.Wardaszko-Łysków sklej. 18. Obowiązkiem lekarza jest jednak zachowanie powagi i usiłowanie wniknięcia w pobudki zaburzeń i objawów. Leki powinno się jednak stosować przez krurki czas. Niekiedy konieczne jest połączenie psychoterapii elementarnej z psychcfarmaknerapią (włączenie leków przeciw psychotycznych. aby nie utrwalać u chorego poczucia konieczności długotrwałego leczenia. bagatelizowaniu skarg. Zaburzeniach nerwicowych. Czynnikach psychologicznych i behawioralnychzwiązanych z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach". lekceważeniu objawów.medycyna psychosomatyczna. . czasopisma psychosomatyczne. Jak jednak wynika z konstrukcji międzynarodowej klasyfikacji ICD-10. Drugi rozdział obejmuje kilka grup zaburzeń: zaburzenia odżywiania się. nie sklasyfikowane gdzie indziej. także personelu szpitala. Stanowisko ekspertów Światowej Organizacji Zdrowia (twórców ICD-10) nie sprowadza się tylko do spraw nazewnictwa. chociaż jedynie w podtytułach. Rola czynników psychologicznych i behawioralnych w genezie niektórych chorób somatycznych (problem chorób psychosomatycznych). nadużywanie substancji nie powodujących uzależnienia i nie określone zespoły behawwralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi oraz czynnikami fizycznymi. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 nie występuje odrębny ruzdzid poświęcony. zaburzenia psychiczne związane z połogiem. Adam Bilikiewicz. W leczeniu zaburzeń reaktywnych i zespołów symulacyjnych przeszkadza niekiedy niewłaściwa postawa otoczenia. Trzeba pamiętać. ale ciągle jeszcze ma na świecie gorących zwolenników i propagatorów. Termin. wspomniane czynniki psychologiczne i behawioralne związane z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach.

a te z kolei powodują uszkodzenia różnych narządów. niektóre koncepcje wywarły silny wpływ na sposób myślenia lekarzy. w której estry lub przewlekły uraz psychiczny był jedyną podstawową lub znaczącą przyczyną jej wystąpienia lub zaostrzenia. do chorób psychosomatycznych zaliczył 7 jednostek chorobowych: nadciśnienie samoistne. W rozwoju tej dziedziny wyodrębnia się zwykle dwa okresy. wprowadzili do badań rygory eksperymentu naukowego z zakresu psychofizjologii i zastosowali metody epidemiologiczne nad rolą czynników psychologicznych i socjologicznych w zachorowalności. chzrób psychosomatycznych"od czasów Franza Alexandra stale się wydłużała. dychawicę oskrzelową. bywa określany psychofizjulogicznymi podobnie jak pierwszy. nazywany okresem psychodynamicznym. Pierwszy. Dunbar było wprowadzenie hipotetycznej klasyfikacji typów osobowości usposabiających lu zachorzwania na określoną chorobę psychosomatyczną. Albo odnosił się on do koncepcji choroby. uważany za klasyka psychosomatyki. zapoczątkowany na początku lat sześćdziesiątych przez Waliła i jego współpracowników z Garneli University w Stanach Zjednoczonych. podkreślającego znaczenie czynników psychicznych (psychologicznych) w powstawaniu wszelkich chorób. że termin. Chociaż poglądy na istotę zaburzeń psychosomatycznych ewoluowały. psychoanalitykuw z Zygmuntem Freudem na czele. wykazały. utożsamianego z drugim zkresemrozwoju psychosomatyki. i we współczesnej psychiatrii nie odgrywa już większej roli. co cieszyło . którzy nauczyli się doceniać rolę czynnika psychologicznego w etiopatogenezie wielu chorób somatycznych. Drugi kierunek badawczy. Lista. Alexander. wiązał się ściśle z badaniami nad stresem i jego wpływem na powstawanie chorób. zdominowali zwolennicy psychoanalizy. Klasyczna definicja choroby psychosomatycznej określała tym terminem taką chorobę somatyczną. ale zainteresowanie problemami medycyny psychosomatycznej zaczęło narastać dopiero w pierwszych latach obecnego wieku pod wpływem poglądów. trzeba wyjaśnić.Czego dotyczy spór na temat problemu zaburzeń psychcszrnatycznych*Termin "zaburzenia psychosomatyczne"zzstał ogloszzny na początku XIX stulecia. trwający około 30 lat. Ażeby skończyć z rozważaniami terminologicznymi w psychosomatyce. Nadmierne wydzielanie kortyzolu prowadzi do zakłóceń osi podwzgórzowo-przysadkowanadnerczowej. Wedle koncepcji psycholizjolzgicznych termin "uraz psychiczny"należy zastąpić pojęciem stresu. wagowe zapalenie skóry. Zwolennicy tego kierunku. Zwiększa to podatność organizmu na rożne infekcje i inne choroby. trwający właściwie po dzień dzisiejszy. zapoczątkowany został również w Stanach Zjednoczonych. chorobę wrzodową. Dużą zasługą P. zapalenie wrzodziejące jelit. w etiopatogenezie których dowiedziono znaczącej roli czynnika psychologicznego (głównie emocjonalnegokw takim przypadku muwiło się o chorobach psychosomatycznych w węższym ZDdCZCOlU. Zmiany czynnościowe związane z działaniem stresu obejmują wszystkie mechanizmy neurofizjologiczne i naruszają homeostazę. zapoczątkowane przez Hansa Selye go. albo terminem tym określało się konkretną grupę chorób. zwanego medycyną psychosomatyczną. Badania nad stresem. urazu psychicznego"jest zresztą zbyt szerokie. Pojęcie. ktćremu nadane nazwę uogólnionego zespołu przystosowania (generał adaptation syndrome-GAŚ) . psychosomatyczny"bywał używany w dwojakim znaczeniu. Drugi okres. czyli ogólnego kierunku teoretycznego. Jego głównymi przedstawicielami byli Franz Jexander i Flanders Dunbar. że długotrwale działanie stresu wywołuje zbiór nieswoistych reakcji zrganizmu. nadczynność tarczycy i gościec pierwotnie przewlekły. żeby nie powiedzieć ogólnikowe.

zwolenników. a nie choroba somatyczna. Inne zaburzenia występujące pod postacią somatyczną Wszelkie zaburzenia czucia nie spowodowane przyczyną fizyczną i ściśle związane w czasie ze stresującym wydarzeniem (globus hywerizar-wraże. zarzut dualizmu. mowa mózgu za pomocą narządów". W tym ujęciu somatyzaja byłaby bliska pojęciu konwersji lub nawet równoznaczna z nim. czyste"choroby psychiczne i. dolny odcinek przewodu pokarmowego. Niekiedy trywializuje się ten pogląd. zgrzytanie zębami. Takimi objawami somatyzacji byłyby wymioty. chory psychosomatycznie płacze swoimi narządami". drętwienie. i chyba słusznie. Sakela. Treści psychiczne zostają przetworzone w objawy somatyczne. u podłoża których leży czynnik emocjonalny. Mogłoby się bowiem wydawać. odbijania. świąd psychogenny. wymioty. bóle brzucha. psychogenne zaburzenia miesiączkowania. wzdęcia. Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną. . somatyzacja". inne narządy i układy. wprowadzony przez jednego z uczniów Freuda. Kłóciłoby się to z obowiązującym we współczesnej medycynie paradygmatem holistycznym. Zaburzenia hipochondryczne Przekonanie lub obawa występowania poważnej choroby somatycznej.dolegliwości. psychogenny kręcz karku i inne kurczowe zaburzenia ruchowe. Autor ten. nudności. Zaburzenia (dysfunkcje) autonomiczne występujące pod postacią somatyczną Podział uwzględnia narząd lub układ uważany przez pacjenta za źródło dolegliwości. gćmy odcinek przewodu pokarmowego. Sakelużywał określenia. pieczenie. której towarzyszą liczne skargi nie mające uzasadnienia przedmiotowego. nie kluchy w gardle utrudniające połykanie) . bolesność itp: należą tutaj również wykwity skórne (wysypki) . Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną Niezróżnicowane wielorakie skargi nie układające się w obraz kliniczny snnatyzacji (zmienne. Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych IT-10 obejmuje następujące grupy (w podrozdziale F 45 cZaburzenia somatyzacyjne (z somatyzacją) Ze strony układu trawiennego: bóle.: nieprzyjemne doznania: swędzenie. wzdęcia. nie określone (Nie określone zaburzenia psychofizjologiczne lub psychosomatyczne) . Podział zaburzeń. Serce i układ krążenia. Uporczywe bóle psychogennePsychalgia. że. układ oddechowy. będąc wybitnym przedstawicielem kierunku psychzanalitycznego. bóle głowy. przez somatyzację rozumiał typ zaburzeń cielesnych wyrastających z głęboko osadzonych przyczyn neurotycznych. muwiąc. biegunki. Przeciwnicy stawiali. zaburzenia bólowe psycho) (CODO. skargi dotyczące sfery seksualnej i miesiączkowania. bicie serca itp. Do czasów współczesnych przetrwał wreszcie termin. nudności itp. cierpnięcie. błędna interpretacja prawidłowych i pospolitych odczuć. że jest to. uporczywe) : niezróżnicowane zaburzenia psychosomatyczne. układ moczowo-płciowy. a irytowało przeciwnikćw wyodrębniania takiej kategzrii chorób. że istnieją. W. czyste"choroby somatyczne. psychugenne bule krzyża lub głowy.

że w podrozdziale F 54 pt: . iż cierpi na konkretną chorobę. chorobę weneryczną lub AIDS. Po trzecie w wielu przypadkach leczący lekarze popełniają błędy. rodzinnego. ponieważ pacjenci domagając się leczenia uzależniają się od leków uspokajających (anksjolityków) . a także kompetencje badających ich lekarzy. żądając koljnych badań i konsultacji. a chorzy wypowiadają jedynie podejrzenia co do ich podłoża. Na propozycję konsultacji psychiatrycznej lub psychologicznej reagują niechętnie. Dolegliwości hipochondryczne oznaczają skargi somatyczne. zapalenie skóry i wyprysk. Wymieniono tutaj przykładowo dychawicę oskrzelową.Z komentarza tej samej klasyfikacji wynika. Z badaniami pomocniczymi nie należy jednak przesadzwć. co uruchamia mechanizm błędnego koła. Pierwsze kroki kierują zwykle do specjalistów chorób wewnętrznych. że na uporczywość dolegliwości hipochondrycznych (psychosomatycznych) ma wpływ wiele czynników. konflikty emocjonalne i obawy. że pacjenci mają nikłą motywację do psychoterapii.nowotwór. otrzymuje podwójne kodowanie: kod 154 i kod właściwej choroby. Jeżeli rozpoznanie zaburzeń psychosomatycznych (zaburzeń psychicznych występujących pod postacią somatyczną-wedle określenia ICD-10) jest pewne.. jak zmartwienia. łagodne zaburzenia psychiczne". Często kwestionują wiarygodność wyników. wrzodziejące zapalenie jelita grubego i pokrzywkę. Leczenie. Czynniki psychologiczne i behawioralne związane z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach"umieszczono takie. Pc drugie przebiegrzaburzeń wiąże się z długotrwałymi zakłóceniami funkcjonowania społecznego. chorobę wrzodową. Pacjenci wypowiadający skargi na objawy somatyczne niechętnie przyjmują wszelkie sugestie dotyczące możliwości ich uwarunkowania psychologicznego. Przede wszystkim pacjent wymaga bardzo dokładnego przebadania somatycznego. Jest to działanie o tyle konieczne. Domagają się licznych badań potwierdzających podejrzenia. i jest oporny na wszelkie gruby perswazji. kontaktów międzyosobowych. Niekiedy zaburzenia psychosomatyczne trudno odróżnić od urojeń hipochondrycznych. co często jest wyrazem poczucia ich bezsilności. Diagnostyka. rola lekarza i psychologa polega na cierpliwym i długoterminowym tłumaczeniu choremu mechanizmów występowania objawów chorobowych. które trwają przewlekle i mogą odgrywać główną rolę w etiologii chorób somatycznych zamieszczonych w innych rozdziałach ICD-10 (nie dotyczących zaburzeń psychicznych) . przeciwbólowych itd. np. które nie mają przedmiotowego uzasadnienia. Poznanie wszystkich uwarunkowań osobowościowych. . Choroba somatyczna. błoniaste zapalenie jelita grubego. w patogenezie której czynniki psychologiczne odegrały rolę. Zgodnie z definicją urojeń. psychologicznych i środowiskowych pzzwoli choremu uzyskać wgląd i doprowadzi do zrozumienia skomplikowanych związków . pacjent jest głęboko przekonany. Rozpoznawanie zaburzeń psychosomatycznych należy do trudniejszych zadań. Autorzy klasyfikacji wymieniają takie czynniki. gdyż pod niespecyficznymi skargami może kryć się jakaś choroba somatyczna. Trzeba pamiętać. nasennych. Przed wszystkim do pojawienia się tego rodzaju zaburzeń usposabia określony typ osobowości.

jak i somatyczną. Osobiście preferuję małe dawki leków przeciwdepresyjnych lub przeciwlękowych (buspironspamilan) . reagują dobrze na leczenia sugestywne. Jeżeli objawy będą się cofały bez ingerencji farmakologicznej. Wstęp. Poprzestanę na stwierdzeniu. W tym rozdziale omawiamy: zaburzenia odżywiania się. W wielu przypadkach konieczna jest ścisła współpraca z lekarzami innych specjalności (alergolog. Zespoły psychopatologiczne związane z zaburzeniami procesów fizjologicznych. Ich wiara w cudowne zdzlnoici tych osćb przynosi niekiedy zaskakujące wyniki. Nie należy się spieszyć z lekami psychotropowymi.przyczynowo-skutkowych. Jeżeli jednak zachodzi taka konieczność. Pacjenci podchodzący nieufnie do leczenia psychiatrycznego. lekarz powinien się wystrzegać stosowania uzależniających anksjolityków (np. w których chorzy uzyskują kompleksową pomoc zarówno psychologiczna-psychiatryczną. Wpływ czynników emocjonalnych na łaknienie potwierdza się w doświadczeniu osobistym każdego z nas. zaburzenia snu. W Polsce oddziałów tego rodzaju jest niewiele. dermatolog) . wyniki leczenia są zwykle pozytywne. W przekonaniu ogółu łaknienie jest sprawdzianem zdrowia. Podstawowa rola przypada psychoterapii kompleksowej. Zaburzenia odżywiania się. Zaruwno w leczeniu zaburzeń nerwicowych. negujący uwarunkowanie psychologiczne i społeczne swoich dolegliwości. Stąd zapewne brak łaknienia stanowi jedną z najczęściej wypowiadanych dolegliwości. Rokowanie.pochodnych benzoliazepiny) . U chorych z dużą motywacją do leczenia i darzących lekarza (lub terapeutę) zaufaniem. przekona to chorego o właściwym wyborze terapeuty i stosowanych przez niego metod leczenia. uzdrawiaczy". Adam Bilikiewicz. Za postęp należy uznać zatrudnienie w oddziałach somatycznych psychologów. internista. 19. To oni zapełniają poczekalnie przeróżnych. niż ograniczanie się wyłącznie du sfery objawów somatycznych. a jego utrata powodem do niepokoju. tym bardziej że u chorych tych nie są rzadkie stany lęku i depresji. że w tej dziedzinie popełnia się błędy od najwcześniejszego okresu życia człowieka. zaburzenia seksualne. jak i psychosomatycznych istotne znaczenie ma poziom intelektualny pacjenta i jego możliwości zrozumienia psychogenezy objawów somatycznych. Podejście całościowe du pacjenta psychosomatycznego daje znacznie lepsze wyniki. nieracjonalne odżywianie się dorosłych prowadzące do nadwagi i otyłości lub przeciwnie przesadne głodzenie się (zwłaszcza pań) w trosce o smukłą sylwetkę-to może . Przekarmianie dzieci. W wielu krajach istnieją odrębne oddziały i kliniki psychosomatyczne.

Obraz kliniczny i kryteria diagnostyczne. polska edycja 1997) zaburzenia odżywiania się zaliczone zostały do działu: . zespołu behawioralnego związanego z zaburzeniami fizjologicznymi" (twćrcy ICD-IO) . Jadłowstręt psychiczny atypowy. Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi" (F 5 O) . W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 (1992. nie wykluczając Ba psychotycznego i organicznego. Chłopcy zapadają na nią rzadziej w okresie przed pokwitaniem. Poprawniej byłoby mówić o jadłowstręcie psychopodobnym. Zdarzaj się jednak. Wśród licznych publikacji na ren temat można wyodrębnić co najmniej trzy stanowiska. Jadłowstręt psychiczny jest zaburzeniem charakteryzującym się celową utratą masy ciała wywołaną i często podtrzymywaną przez pacjenta. Zaburzenie dotyczy najczęściej dziewcząt w okresie pokwitania i młzdych kobiet (por. Przejadanie się związane z innymi czynnikami psychologicznymi. Wokół tego pojęcia narosłe wiele nieporozumień. Jadłowstręt psychiczny (awwreaiw weeezwz) . Z. w którym obawa przed otyłością przybiera fzrmę myśli natrętnej. co u kobiet przejawia się zatrzymaniem miesiączek. a ponadto za pomocą jednej z wymienionych czynności: prowokowanie wymiotów. że przyczyny nieprawidłowego odżywiania sig mają tło nerwicowe (psychofzjologiczne) i temu aspektowi poświęcony jest ten krótki rozdział. Część autorów (w tym głównie pediatrzy) uważa jadłowstręt psychiczny za odrębną jednostkę nozologiczną. stosowanie środkćw przeczyszczających. wyczerpujące ćwiczenia fizyczne. powodującej narzucenie sobie określonego reżimu dietetycznego i niskiego limitu masy ciała: zaburzenia hormonalne obejmują oś przysadkowa-nadnerczcwą i gonady. Podział. Atypowa żarłoczność psychiczna. Trzecia grupa badaczy uważa ten obraz kliniczny za typowy przykład. Jadłowstręt psychiczny może wystąpić u młodych mężczyzn.najskrajniejsze przykłady. nie określone. stosowanie leków tłumiących łaknienie (reklamowanych jako ułatwiających odchudzanie) i/lub środków moczopędnych: wyobrażenie własnego ciała jest zaburzone i przyjmuje pzstać specyficznego zespołu psychopatologicznego. Zaburzenia odżywiania się. U tych ostatnich zdarza się aż do okresu menopauzy. chociaż rzadziej niż u kobiet.tuczących potraw. godnie z kryteriami ICD do rozpoznania jadłowstrętu psychicznego konieczne jest stwierdzenie wszystkich wymienionych niżej objawów: masa ciała utrzymuje się na poziomie co najmniej 159 poniżej oczekiwanej: pacjenci przed okresem pokwitania mogą nie osiągnąć należnej masy ciała w okresie wzrostu: utrata masy ciała jest wywołana poprzez unikanie tzw. inni traktują go jako wielcprzyczynowy zespół objawów (symptokompleks) . znajdując potwierdzenie tego poglądu w zmienionych parametrach biochemicznych i endokrynologicznych. Inne zaburzenia odżywiania się. a u . Zgodnie z cytowaną klasyfikacją ICD-10 zaburzenia odżywiania się obejmują następujące zespoły chorobowe: Jadłowstręt psychiczny (dworeaia genem.rozdział prof Namysłowskiej dotyczący psychiatrii dzieci i młodzieży) . Żarłoczność psychiczna Oulwua werusu) .

Rozpoznanie jadłowstrętu psychicznego stawia się zwykle zer ea (asionem. Przeważa pogląd. u dziewcząt nie rozwijają się piersi i występuje pierwotny brak miesiączek. jeżeli początek zaburzeń miał miejsce przed okresem pokwitania. Jeżeli jadłowstrętowi psychicznemu towarzyszy depresja albo natręctwa. nieufną. albo prowokują u siebie wymioty lub stosują środki przeczysz GZI) ĘCC. I chi oho odnŚCI. jako przewlekle choroby wyniszczające. OOcGZI) Slogi cho*08) 21. różne próby leczenia. kobiecości. Niektórzy autorzy wspominają o dobrych wynikach uzyskiwanych dzięki metodom nastawionym . Pacjentki. Wskazana jest raczej psychoterapia racjonalna. Powinno się opierać na następujących działaniach: 1) przywróceniu zachwianej homeostazy w organizmie przez doprowadzenie do ruwnowagi elektrolitowej. Nawiązanie z pacjentem pierwszego kontaktu jest trudne ze względu na jego chłodną. lęk przed zbliżeniami seksualnymi) . Różnicowanie.mężczyzn zabu. które wystąpiły w wyniku długotrwałego głodzenia się. U młodych osób należy wykluczyć takie somatyczne przyczyny utraty masy ciała. u których konflikt dotyczy sfery seksualnej (może tu chodzić o wykorzystywanie seksualne w okresie dzieciństwa sprzed zachorowania na jadłowstręt psychiczny. ma natomiast silną motywację do odmawiania przyjmowania pokarmów. co oczywiście nie zwalnia nikogo od obowiązku różnicowania jadłowstrętu psychopochodnegoz chorobami organicznymi (somatycznymi) i psychicznymi. witaminowej. Leczenie jadłowstrętu psychicznego jest zadaniem delikatnym. a tym bardziej psychicznej. przeważnie bez powodzenia. Leczenie. to liczne zjawiska związane z pokwitaniem ulegają opóźnieniu lub zahamowaniu: wzrost zatrzymuje się. białkowej i węglowodanowejoraz usunięciu wtórnych zaburzeń ze strony układu pokarmowego. polegająca na wyjaśnianiu znaczenia spożywania poszczególnych składników pożywienia i analizowaniu objawów. która wyraża się tym. kiedy pediatra lub internista wykonał niezliczoną ilość badań dodatkowych i podejmował. podobnie jak zaburzenia osobowości. że albo w ukryciu dokarmiają się z powodu silnego poczucia głodu. guzy mózgu i zaburzenia jelitowe (choroba Crohna lub zespół złego wchłaniania) . a często agresywną postawę. Pacjenci z anoreksją znani są z przebiegłości. układu krążenia i wydzielania wewnętrznego (endokrynologicznegok 2) równoległym prowadzeniu psychoterapii chorego: 3) prawidłowym ustawieniu diety: 4) terapii rodziny. że przypadki te powinny od samego początku trafiać do psychiatry. Szczególnej ostrożności wymaga w rozmowie poruszanie problemów psychologicznych. mogą powstać trudności w różnicowaniu. Nie ma on najczęściej poczucia choroby fizycznej. u chłopców narządy płciowe pozostają w stanie dziecięcym. stosują silne mechanizmy obronne. brak akceptacji roli kzbiecej i fizycznych cech 21-Psyehi@lri 4. wymagającym od terapeuty cierpliwości i dużego wysiłku.

zaburzeń rytmu serca. którzy mają motywację lub udaje się ją wzbudzić. np. notuje się pewien odsetek zgonów. a w konsekwencji do znacznego spadku masy ciała. Zespół ten charakteryzuje się okresami obżarstwa i nadmiernym skupianiem się na kontroli masy ciała. Pacjenci stosują skrajne metody przeciwdziałania tuczącym skutkom spożywanych pokarmów. Spośród leków farmakologicznych stosuje się niewielkie dawki insuliny. w których zachodzi konieczność przywrócenia właściwego poziomu hormonów. kiedy wzrasta masa ciała. W grupie przypadków zaniedbanych. Należy pamiętać. obraz psychopatologiczny dotyczy chorobliwej obawy przed otyłością: pacjent zakreśla nieprzekraczalne granice masy ciała. z umiarkowanym spadkiem masy ciała i/lub przejściowym zatrzymaniem miesiączek. stosując co najmniej jeden z następujących sposobów: prowokowanie wymiotów. Żarłoczność psychopochodna może wystąpić u chorych leczonych z powodu anoreksji. choć nie zawsze. Wymioty mogą prowadzić do zaburzeń elektrolitowych. U chorych. Rokowanie. Rozpoznanie opiera się na następujących kryteriach ICD-Bkstałe zaabsorbowanie jedzeniem i niepowstrzymane pragnienie jedzenia: pacjent miewa epizody żarłoczności. małe dawki neuroleptyków lub leków przeciwdepresyjnych. preparatów tarczycy lub środków moczopędnych: chory ze współistniejącą cukrzycą może zaniechać przyjmowania insuliny: . odwodnienia. okresowe głodówki. a potem następuje przejadanie się z wymiotami (niekiedy prowokowanymi) . chociaż pierwsze objawy występują w nieco późniejszym wieku. w wywiadzie stwierdza się epizod jadłowstrętu psychicznego. poprawia się łaknienie. a także gdy można terapią objąć całą rodzinę. pojawiają się miesiączki. Żarłoczność psychiczna (żuMma wericsw) lub psychopochodnajest zaburzeniem występującym niekiedy naprzemiennie z jadłowstrętem psychicznym. znacznie poniżej przedchorobowej czy optymalnej według lekarza: często. osłabienia mięśni. tężyczki. Pud tym względem przypominają zachowania osób z jadłowstrętem psychicznym. że próby karmienia pacjenta sondą lub przymusowe dokarmianie mogą nieodwracalnie zburzyć kontakt terapeutyczny. nie mają natomiast znaczenia i są raczej nieskuteczne przetwory hormonalne.wyciągi z przedniego płata przysadki. estrogeny. nadużywanie środków przeczyszczających. rokowanie jest dobre. stosowanie leków tłumiących łaknienie. polegające na spożywaniu olbrzymich porcji jedzenia w krótkich odstępach: pacjent próbuje przeciwdziałać "tuczącym"skutkom spożywania pokarmów. kiedy doszło do wtórnych następstw somatycznych. Okres dzielący te dwa zaburzenia trwa od kilku miesięcy do wielu lat: poprzedzający epizod jest pemoobjawowy lub przebiega w sposób poranny.na zmianę zachowania (terapia behawioralna) . Zastrzeżenia te nie dotyczą oczywiście przypadków. napadów padaczkowych. Żarłoczność psychopochodną różnicuje się ze: schorzeniami górnego odcinka przewodu pokarmowego z nawracającymi wymiotami (nie ma wówczas charakterystycznego obrazu psychopatologicznego i typowych neurotycznych cech osobowościk zaburzeniami osobowości . Różnicowanie. Również w tej grupie zaburzeń spotyka się częściej kobiety.

jedynie na przestrzeganiu odpowiedniej diety i . np. Tutaj będzie mowa o otyłości typu psychogennego. której źródła sięgają często wczesnego dzieciństwa i mają związek z trudnościami emocjonalnymi tego okresu. skutkuje brakiem pewności siebie w kontaktach z ludźmi. względnie innymi lekami. Rokowanie. co rodzi w nich poczucie mniejszej wartości. jak i psychologiczny aspekt żarłoczności. Bioxetiri). Poza metodami terapii behawioralnej stosuje się leki psychotropowe wpływające na stan emocjonalny chorego (np. puszyste"kobiety. trudnościami w funkcjonowaniu poprzez zbyt częste spożywanie posiłków. przygnębienie) .(zaburzenia odżywiania się mogą towarzyszyć uzależnieniu od alkoholu) . np. Nie chodzi zatem o bulimię. która polega na pochłanianiu olbrzymich ilości pokarmów. Otyłość psychopochodna jest skutkiem przejadania się i reakcją na sytuacje stresowe. gdyż wypowiedziałem się o tym powyżej. Leczenie otyłości nie polega. np. W ten sposób radzą sobie z głodem nikotynowym palacze po odstawieniu tytoniu.sterydami. otyłości psychopochodnej"kompleks problemów psychologicznych związanych ze skutkami nadwagi. Nie należy do otyłości psychopochodnej zaliczać przyrostu masy ciała u chorych leczonych neuroleptykami lub lekami przeciwdepresyjnymi. Trzeba się jednak liczyć z możliwością nawrotów. Postępowanie lecznicze powinno mieć charakter kompleksowy i uwzględniać zarówno somatyczny. Nie mieści się też w pojęciu. lękowych i innych objawów nerwicowych. Pomijam sprawy diagnozowania i różnicowania otyłości psychopochodnej. lecz o. a to z kolei wywołuje zaburzenia afektywne (lęk. Jak wiadomo. Otyłość może być przyczyną różnych stanćw psychopatologicznych. zwłaszcza w sytuacjach zwiększonego stresu. ale również leki przeciwdepresyjne o działaniu anorektycznym. Leczenie. jak można by sądzić. drażliwość. a przyrost masy ciała tłumaczą zaniechaniem palenia papierosów.stanów depresyjnych. radzenie sobie"z lękiem.tluoksetyna (Prozac. Jedną z przyczyn tych zaburzeń bywa narzucanie sobie przez ludzi oty (ych surowego reżimu dietetycznego. Leczenie. U chorych prawidłowo zdiagnozowanych i poprawnie leczonych udaje się uzyskać poprawę. na szczęście nie wszystkie. Jest to oczywiście poważny problem psychologiczny wymagający interwencji psychoterapeutycznej.leki anksjolityczne) . niepokój. jest przyczyną zahamowań w kontaktach z dziewczętami itd. przyczyny otyłości bywają zazwyczaj złożone. mają opory w nawiązywaniu znajomości z mężczyznami zakładając z góry. Tak zwane. co. U młodych mężczyzn wskutek przejadania się stwierdza się początki ginekomastii. że są bez szans. W takich sytuacjach otyłość może być przyczyną nadmiernej wrażliwości na punkcie własnego wyglądu.

jako człowieka winnego nabawienia się cierpienia. hipersomnie natomiast. a nie podmiotowy. I'%populacji ogólnej. aby w taki właśnie sposób podejść do problemuw pacjenta. a także do usunięcia objawów nerwicowych. w tym u polowy badanych bezsenność jest ciężka. . iż do pacjenta mają stosunek przedmiotowy. Konieczna jest szczegółowa analiza zachowań pacjenta. lecz dlatego. a raczej w sposób moralizatorski. gościnnego otoczenia"-co bywa niekiedy utrapieniem w polskich domach) . czyli niepożądane zjawiska okresowo występujące podczas TU. zbyt przeteoretyzowane. ich indywidualnych oraz rodzinnych uwarunkowań. Podstawową metodę stanowi psychoterapia. Rokowanie zależy od wytrwałości i stopnia motywacji pacjenta. choć jest to na pewno jeden z ważniejszych elementów terapii. Lekarze (zwłaszcza somatycy) ześrodkowują redukcjonistycznie uwagę na czynnościach poszczególnych narządów wewnętrznych. Rozpowszechnienie zaburzeń snu jest znaczne: w przypadku bezsenności chorobowość roczna wynosi 35'%. w trakcie której omawia się z pacjentem czynniki psychologiczne przyczyniające się do wystąpienia otyłości. Rozpowszechnienie poszczególnych zaburzeń snu podano w tabeli 3. cierpliwości. które otyłości towarzyszą. Skrócony przegląd kategorii uwzględnionych w międzynarodowej klasyfikacji przedstawiono w tabeli 3. że są one niekiedy mało przekonujące. Podajemy w kolejności: po a) rozpoznanie. czyli nadmierna senność w ciągu dnia. a nawet nazbyt skomplikowane. a często niezbędnych wiadomości. wobec których lekarz może być bezsilny (chodzi tu o przyzwyczajenia kulinarne. W epidemiologii otyłości podkreśla się znaczenie czynników ekonomiczna-kulturowych. jak również motywacji. Wielu pacjentów nie przestrzega zaleceń lekarskich może nie z powodu braku zdyscyplinowania. mało zrozumiałe. jego trybu życia. stwierdza się u 7. Aktualna Międzynarodowa Klasyfikacja Zaburzeń Snu obejmuje 88 różnych sobaczeń. Zaburzenia snu. a) bezsenność idiopatyczna. Dążymy do zmiany zachowań pacjenta. Prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń snu narasta w miarę starzenia się. Są to: 1) dysomnia. Postawa ta charakteryzuje się ignorowaniem psychologicznych problemów pacjenta i traktowaniem go nie jak chorego. Tabela 3. co sprawia. 3) zaburzenia snu wtórne do schorzeń psychicznych lub somatycznych. Waldemur Szelenberger. Niepowodzenia lekarza w leczeniu otyłości dadzą się ująć w następujący sposób: 1. Endogenne: a) bezsenność psychofizjologiczna. Niestety lekarzom brakuje na ogół czasu. czyli pierwotne zaburzenia snu nocnego i/lub zaburzenia czuwania w ciągu dnia: 2) parasomnia. obyczaje towarzyskie i naciski. b) 15%leczonych z powodu bezsenności.ograniczeniu dostarczania energii. po b) rozpowszechnienie. Dysomnia. niekiedy poczucia taktu i delikatności. do wyrobienia motywacji ułatwiającej kurację odchudzającą. Klasyfikacja i rozpowszechnienie zaburzeń snu.

b) 0. a) zespół niespokojnych nóg.w chorobie Parkinsonau 60-90%chorych. b) 5%do 10. Parasomnia inne: a) moczenie nocne. a) somnambulizm. Bezsennością nazywamy subiektywną dolegliwość polegającą na zbyt krótkim lub nie pokrzepiającym śnie. a) hipersomnia idiopatyczna.b) 0. l-3%do 18. b) 35%zgłaszających bezsenność. do 20%osób z mocznicą.03%leczonych z powodu bezsenności. b) 12%osab zgłaszających bezsenność. Zaburzenia snu wtórne. np. rż. rz 1%dorosłych. b) 2-5%populacji ogólnej. a) okresowe ruchy kończyn. b) prawdopodobnie zaburzenie bardzo częste. Parasomnia snu NonREM (zaburzenia wzbudzenia): a) upojenie przysenne. a) bezdcchy obturacyjne. do 5%dorosłych. rż. Egzogenne: a) niewłaściwa higiena snu. a) wpływ substancji o działaniu ośrodkowym. Parasomnia. poniżej 1%dorosłych. b) 3%dzieci. b) 5-10%zgłaszających się z powodu nadmiernej scnności.06%populacji ogólnej. a) w przebiegu schorzeń somatycznych. a) zespół opóźnionej fazy snu. b) częstość występowania rćżna. a) Narkolepsja. b) 5-10%leczonych z powodu bezsenności. a) w przebiegu schorzeń ośrodkowego układu nerwowego. b) 5-15%osab zdrowych. a) parasomnia snu REM. np. Zaburzenia rytmu snu i czuwania: a) zaburzenia snu związane z pracą zmianową. rż.w przewlekłej zaporowej chorobie płuc u większości pacjentów. b) schorzenie rzadkie. b) 10-50%do 5. Bezsenność. a) lęki nacne. b) 34%populacji powyżej 60 rż. b) 1-2%populacji ogólnej. b) częstość występowania różna.w zaburzeniach lękowych) oraz pod . Parasomnia snu REM: a) koszmary nocne. b) bardzo częste u dzieci do 5. Bezsenność występuje pod pustacią trudności w zasypianiu (np. a) w przebiegu zaburzeń psychicznych.. b) do 15%dzieci.

a) zaburzenia psychiczne (zaburzenia afektywne. b) w nagłej chorobie somatycznej lub w żałobie. Bezsenność przewlekła: a) bezsenność psychofizjologiczna. zaburzenia lękowe. b) bezsenność wynika ze wzbudzenia emocjonalnego zaburzeń przekażnictwa synaptycznego. b) bezsenność wynika z przewlekłego używania. b) przerwy w oddychaniu prowadzą do hipoksji i wybudzeń lub spłycenia snu. Przyjmowanie leków nasennych w odstępach czasu krótszych niż czterokrotny okres jego biologicznego póhrwania prowadzi do kumulacji. b) od dzieciństwa. chory łatwo zasypia poza własną sypialnią.w epizodzie depresji) . krótkotrwałą (do 3 tygodni) oraz p r ze w I e kł ą (powyżej miesiąca) . b) spowodowana pracą zmianową. a) okresowe ruchy kończyn lub zespół niespokojnych nóg. skuteczność leków nasennych jest zmniejszona. czyli objawy pojawiające się po zachodzie słońca). po b) charakterystyka. Charakterystyka wybranych postaci bezsenności. zaburzenia osobowości).w hotelu. a) bezdechy podczas snu. b) sen jest przerywany przez powtarzające się stereotypowe zrywania mięśniowe w kończynach lub dyzestezje w kończynach dolnych. tolerancji lub odstawienia środków psychostymulujących. lękiem. wyboru określonego leku dokonuje się więc w zależności od jego farmakokinetyki (tabela ó) . a) wpływ substancji o działaniu ośrodkowym. b) wskutek uprzednich skojarzeń czynności związane z udawaniem się na spoczynek powodują wzbudzenie. w bezsenności przewlekłej-gorsze wykonanie zadań i obniżenie nastroju. b) zaburzenia snu są przejawem lub następstwem chorób układu nerwowego oraz innych schorzeń somatycznych.podczas oczekiwania na zabieg operacyjny). a) nocny niepokój w zespołach otępiennych (sundowmng. nagła zmiana otoczenia . nasilenie bezsenności jest proporcjonalne do nasilenia innych objawów. Wybrane postacie bezsenności przedstawiono w tabeli 4 Leczenie bezsenności zależy od jej przyczyn (tabela 5) . a) zespół opóźnionej fazy snu. np. a) bezsenność idiopatyczna. W zależności od czasu trwania objawów rozróżnia się bezsenność przygodną (trwającą przez kilka dni) . Podajemy po a) rozpoznanie. b) utrwalona niezdolność do zasypiania i wstawania o pożądanej porze: chory zasypia u 3:00-6:00 rano.postacią trudności w utrzymaniu snu i zbyt wczesnym budzeniu się (np. b) odwrćcenie rytmu snu i czuwania z dezorientacją. Warunkiem rozpoznania bezsenności są objawy w ciągu dnia: w bezsenności przygodnej i krótkotrwałej-senność i zmęczenie. a) Bezsenność krótkotrwała. Tabela 4. nasennych i alkoholu. niepokojem. zaburzeń rytmów biologicznych. spowodowana uszkodzeniem struktur odpowiedzialnych za sen i czuwanie. a) Bezsenność przygodna. Różnice między pochodnymi benzodiazepiny są prawdopodobnie tylko ilościowe. Postępowanie farmakologiczne polega na podawaniu agonistuw receptora benzodiazepinowego. a) schorzenia somatyczne. zmianą strefy czasu lub nagłym stresem (np. czasem z agresją w godzinach nocnych. czynnikiem wyzwalającym są schorzenia somatyczne.

żałoba. Bezsenność idiopatgczna . Tabela 5. Zaburzenia afektywne. deprywacja społeczna i sensoryczna. Bezdechy podczas snu .właściwa higiena snu. w jak najmniejszej dawce i przez jak najkrótszy okres.5-5.0 mg.nadzorowana abstynencja. długiego okresu po (trwania lub interakcji z innymi lekami: 2) zaburzenia pamięci deklaratywnej. Podajemy w kolejności: po a) lek. ewentualnie farmakoterapia.wyłącznie edukacja. wskutek zbyt dużej dawki.5) a) flurazepam b) 2 c) 47-100 d) 15. sprzężenie zwrotne).leczenie choroby podstawowej. Farmakokinetyka wybranych leków nasennych.). aż do uzyskania pożądanej pory snu. ograniczenie drzemek w ciągu dnia.0 (2.5-1. Leczenie bezsenności. Zespoły otępienne i nocny niepokój (sundownincj) .0) a) lorazepam . a) flunitrazepam b) 1 c) 16 d) 0. Bezsenność spowodowana pracą zmianową . trazodon 100-200 mg na noc. zmiana godzin pracy nie częściej niż raz w tygodniu. farmakoterapia przez 1-2 loby po zmianie godzin pracy. Zespół opóźnionej fazy snu .psychoterapia.). Bezsenność psychofizjologiczna .(hospitalizacja).Farmakoterapia. po d) duwka (mg) dorośli (osoby w podeszłym wieku).0 (0.0-10. ewentualnie środki przeciw depresyjne (10 mg wnitryptyliny lub 200 mg trazodcnu na noc).0 (15.chemoterapia: opóźnianie snu o 3 godziny dziennie. czyli lęk i bezsenność po ustąpieniu działania środka OdSTOCZO. oddychanie powietrzem pod zwiększonym ciśnieniem. po b) szczyt stężenia we krwi (godz.klonazepam. terapia behawioralna (poznawcza.właściwa higiena snu. haloperydol 0. leczenie operacyjne.chemoterapia: stała pora snu. Niewłaściwa higiena snu . po c) okres biologicznego półtrwania (godz.0-30.00). Okresowe ruchy kończyn i zespół niespokojnych nóg . Zaburzenia lękowe .redukcja wagi ciała. Tabela 6. Zapobieganie tolerancji i uzależnieniu polega na podawaniu leków nasennych tylko co trzeci dzień. praca nocna nie dłużej niż 5 kolejnych nocy bez odpoczynku. zwłaszcza pu preparatach o krótkim okresie po (trwania: 3) bezsenność z odbicia.5-1. Bezsenność przygodna lub krótkotrwała . leczenie towarzyszących schorzeń somatycznych. ewentualnie farmakoterapia. Nadużywanie alkoholu i innych substancji o działaniu ośrodkowym . Środki nasenne powodują następujące objawy niepożądane: 1) nadmierna senność następnego dnia. schizofrenia . a) Diazepam b) 1-2 c) 32 d) 5.edukacja: przesuwanie zmian roboczych zgodnie ze wskazówkami zegara. ekspozycja na światło. relaks.

Powyżej 60 rż.5 c) 3 d) 0.0-60.0 (10. a w bezsenności przewlekłej nie dłużej niż 3-4 miesiące. Fu długotrwałym podawaniu trzeba odstawiać lek stopniowo.5) a) nitrazepam b) 3 c) 30 d) 5. prawdopodobieństwo zamachu samobójczego.b) 2 c) 8-24 d) 1. lorazepamu i temazepamu mają niewielkie znaczenie. w bezsenności krótkotrwałej do 3 tygodni.0-2.0)] a) triazolam b) 1.0 (0. bezdechy podczas snu.125) a) zolpidem (pochodna imidazopirydyny) b) 1 c) 1.25 (0.5-5. Zmiany te w przypadku oksazepamu. .5 c) 9 d) 1. gdyż leki te inaktywowane są na drodze sprzęgania z kwasem glukuronowym. Zaburzenia oddychania mogą być jedną z przyczyn zwiększonej umieralności osób nadużywających leków nasennych.5 d) 10. Przeciwwskazaniem do podawania leków nasennych jest ciąża.0) a) temazepam b) 1 c) 8 d) 10. nadużywanie alkoholu i inne uzależnienia.0-20.0 (1.0 (10.75-7.0) a) oksazepam b) 2-3 c) 8 d) 15.5 (3. Przewlekłe stosowanie pochodnych benzodiazepinyo długim okresie po (trwania może prowadzić u ludzi starych do zespołu imitującego otępienie typu alzheimerowskiego oraz do upadków i złamań szyjki kości udowej. który to proces nie jest na starość zaburzony.75) Zaleca się.0 (2. W podeszłym wieku zwiększona jest także wrażliwość układu nerwowego na leki nasenne.5 c) 6 d) 3. metabolizm pochodnych benzodiazepiny może być zwolniony.0-30. by leki nasenne podawać w bezsenności przygodnej tylko przez I-3 dni.125-0. nocny niepokój w zespołach otępiennych (wndzwmng) .0 a) zopiklon (pochodna cyklopirolonu) b) 1.0-2.0) a) lormetazepam b) 1-2.0-20.

rż. tomografia komputerowa i magnetyczny rezonans jądrowy nie wykazują odchyleń od normy.Narkolepsja. Mechanizm katapleksji. takich jak wkładanie ubrania do lodówki albo pisanie po zakończeniu strony. nie jest łatwe.podczas egzaminu. Mięśnie oddechowe są zaoszczędzone. Omamy przysenne są to żywe. Porażenie przysenne polega na kilkuminutowej uogólnionej niezdolności poruszania się i mówienia. Katapleksja polega na nagłej. Zaburzenia koncentracji u 50%chorych prowadzą do upośledzenia pamięci. świadomość zazwyczaj jest zachowana. realistyczne doznania zmysłowe z zachowaną częściowo orientacją co do otoczenia. Nackolepsja to zespół chorobowy. Utrata napięcia trwa do kilku minut. o czasie trwania zazwyczaj 10-20 minut. odwracalnej. Uważa się. a 45. Na tle wzmożonej senności pojawiają się epizody nagłego zapadania w sen. z właściwą dla tego stadium atonią i/lub marzeniami sennymi. Narkolepsja trwa przez całe życie. Całkowita utrata napięcia wiąże się z ryzykiem urazów. Narkolepsji towarzyszą zaburzenia przekażnictwa munoaminergicznego. u 90%chorych: 3) porażenia przysennego.jako tłuczenie talerzy lub jąkanie się pod wpływem zdumienia lub rozbawienia. Częstość napadćw waha się od kilku w ciągu leku dc niezliczonych napadów w ciągu jednego dnia. Początek choroby zazwyczaj przypada na okres pokwitania. głównie metylfenidatuw dawce 10-60 mg dziennie. Rutynowe badanie EIG. u wszystkich chorych 2) katapleksji. u 3050%chorych: 4) omamów przysennych. że zachorowaniu na narkolepsję sprzyja obecność genu zlokalizowanego w chromosomie 6. którego przyczyną jest prawdopodobnie dysfunkcja pnia mózgu. porażenia przysennegz i omamów przysennych polega na intruzjach snu REM w czuwanie. ponowny szczyt zachorowań odnotowuje się między 35. jak i omamy przysenne pojawiają się albo podczas zasypiania. Stała nadmierna senność nasila się podczas monotonnych zajęć. Rejestracja snu nocnego ujawnia spłycenie snu i rozfragmentowanieepizodów snu REM. Alternatywą może być podawanie modafinilu w dawce dobowej 300 mg. albo podczas budzenia się. Leczenie narkolepsji jest objawowe. Niepełne ataki przejawiają się np. np. Krótkie wahania poziomu czuwania między napadami są przyczyną automatyzmów. W Stanach Zjednoczonych do leczenia nadmiernej senności używa się środków psychostymulujących. zwłaszcza nadmierna senność nie ustępuje z czasem. zmęczenie i stres. selegilmy w dawce 30 mg dziennie. Larenja snu jest skrócona do wartości poniżej 5 minut. często w sytuacjach niezwykłych. Dysfunkcja ta ujawnia się pod postacią tetrady objawów: 1) stałej nadmiernej senności oraz napadów snu. jednak pierwotny defekt biochemiczny nie jest znany. Zrównoważenie działania terapeutycznego środków psychostymulującychoraz ich działania niepożądanego. U większości chorych stwierdza się obecność antygenu HLA DRZ i HLA DQI. Zarówno porażenie. Latencja stadium REM wynosi poniżej 15 minut. łącznie z psychozami. obustronnej gnacie napięcia mięśniowego wywoływanej przez emocje. u 20-40%chorych. ewentualnie dekstroamfetaminy w dawce 5-60 mg dziennie. .

Charakterystyczna jest aktywacja układu wegetatywnego. przyspieszeniem oddechu i poceniem się. Przyczyną koszmarów są na ogół konflikty i urazy psychiczne. somnambulizm i lęki nocne. Upojenie przysenne. Koszmary zazwyczaj występują w drugiej połowie snu nocnego. Czas trwania napadu wynosi od kilku sekund do kilku godzin. w przebiegu chorób gorączkowych. Także stres może wyzwalać napady. Konsolidacja procesów snu i czuwania odbywa się w ontogenezie stopniowo. Jest to najczęściej zwykła codzienna aktywność. jak L-Dopa i inne środki przeciwparkinsonowskie. Znane są też przypadki prowadzenia samochodu lub agresji wobec otoczenia. Od lęków nocnych koszmary różnią się dobrą pamięcią marzeń sennych. U dzieci skuteczne jest budzenie przed spodziewanym napadem. Koszmary zdarzają się także po lekach takich. W celu uchronienia chorego przed wypadkiem wskazane bywa zabezpieczenie okien i drzwi. oraz nieartykułowana wokalizacja. z których pacjent budzi się podczas snu REM. upojenie przysenne może występować po niemal każdym obudzeniu się ze snu. . brakiem zaburzeń świadomości po obudzeniu się oraz brakiem objawów wegetatywnych. U niektórych pacjentów. Lęki nocne również powstają podczas wzbudzenia ze snu wolnofa (owego. tyle że nieadekwatna do sytuacji. Czynnikiem wyzwalającym napady somnambulizmu i lęków nocnych jest wzmożenie snu wolnofalowego w toku leczenia neuroleptykami. Napad somnambulizmu przejawia się złożoną aktywnością ruchową podczas snu wolnofalowego (stadium 3 i 4) . Leczenie pozostałych objawów tetrady polega na podawaniu tró (pierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (protryptyliny 2. somnambulizm i lęki nocne mogą występować u tej samej osoby. Ulpojenie przysenne jest to stan zaburzeń świadomości trwający od kilku minut do kilku godzin po obudzeniu się ze snu NonREM. Zaburzenia te polegają na niecałkowitym odzyskiwaniu przytomności podczas budzenia się. Pożądane jest tworzenie grup wsparcia. I-2 razy dziennie.Żaden znany lek nie usuwa całkowicie nadmiernej senności. Po drzemce czujność poprawia się na 2 godziny. wskutek niedoboru snu. Oprócz leczenia farmakologicznego zaleca się profilaktyczne drzemki przez 15-20 minut. Koszmary są to przerażające marzenia senne. Parasomnia snu NonREM (zaburzenia wzbudzenia). Epizody somnambulizmu i lęku nocnego zazwyczaj pokryte są niepamięcią. litem. 5-20 mg dziennie lub imipraminy. z tachykardią. gdy stadia snu REM są najdłuższe. Należą tu upojenie przysenne. Parasomnia snu REM. po alkoholu. Leczenie somnambulizmu i lęków nocnych polega na podawaniu środków tłumiących sen wolnofalowy: pochodnych benzodiazepiny i leków przeciwdepresyjnych. Nieprawidłowe wzbudzenie podczas napadu somnambulizmu lub lęku nocnego przejawia się w badaniu polisomnograficznym serią hipersynchronicznychfal delta poprzedzających napad. dlatego u dzieci nieprawidłowości wzbudzenia traktujemy jako zjawisko do pewnego stopnia fizjologiczne. zwłaszcza u chorych z hipersomnią. klomipraminy czy też dezypraminy 25-200 mg dziennie) albo wiloksazyny 50-200 mg dziennie.

Nagłe odstawienie substancji tłumiących sen REM. między północą a godziną 6. u prawie 509 chzrych na narkolepsję oraz u 2-8%osób cierpiących na bezsenność. choroba Parkinsona. Do rozpoznania niezbędne jest przeprowadzenie badania polisomnograficznego. Zaburzenia seksualne. Osoba dzieląca łóżko z pacjentem. Aspekty prawne parasomnii. Zaburzenia snu utrudniają wykonywanie zawodu. w innych parasomnia snu REM może towarzyszyć różnym schorzeniom ośrodkowego układu nerwowego. pochodnych benzodiazepiny i alkoholu powoduje wyrównawcze nasilenie snu REM i wystąpienie koszmarów. Na ogół przebieg parasomnii bywa łagodny. Znane są kazuistyczne przypadki zabójstw dokonanych podczas napadu somnambulizmu. rż. Z badań symulacyjnych wynika. tró (pierścieniowych leków przeciwdepresyjnych. Według danych brytyjskich zaburzenia snu są odpowiedzialne za 20%wypadków komunikacyjnych. ale i całego społeczeństwa. Parasomnia snu REM (zaburzenia zachowania podczas snu REM. W czasie tych epizodów pacjent nie jest w stanie rozumieć znaczenia popełnianych czynów ani kierować swoim postępowaniem. Epizody parasomnii należy zaliczyć do stanów wyjątkowych. Wszystkie wielkie katastrofy w elektrowniach atomowych miały miejsce w okresie fizjologicznie wzmożonej skłonności do zasypiania. więcej czasu zajmuje zaintubowanie manekina. a także sam pacjent są narażeni na urazy. Ghorują głównie mężczyźni po 50. są też przyczyną wypadków w pracy i podczas prowadzenia pojazduw.leki p-adrenolityczne i hipotensyjne. Część przypadków nie ma widocznej przyczyny. 00. Niepożądana senność w czasie przeznaczonym na czuwanie może być też przyczyną katastrof. Czynnikiem wyzwalającym może być przyjmowanie leków przeciwdepresyjnych oraz przewlekłe nadużywanie alkoholu. Zbigniew Lew-Starowicz. naukę. mJn. Reakcja na koszmar przejawia się agresją wobec otoczenia. REM s (cep behmior disorder) jest to okresowy brak atonii właściwej dla snu REM. a zatem jest niepoczytalny. Zaburzenia snu mają więc wpływ nie tylko na funkcjonowanie jednostki. Zasypianie za kierownicą występuje u 90%chorych z bezdechami podczas snu. takim jak choroby naczyniowe. przystosowanie społeczne i funkcjonowanie w rodzinie. a także na bezpieczeństwo publiczne. zanik oliwkowa-mostowa-móżdżkowy. że sprawność psychiczna u osób cierpiących na nadmierną senność jest nie mniej upośledzona niż wskutek upojenia alkoholowego. Wyniki leczenia są bardzo dobre. Sprawność psychiczna po nocnym dyżurze jest u lekarzy upośledzona. często o charakterze koszmarów. Leczenie polega na podawaniu klonazepamu w dawce I mg na noc. Znane są też przypadki parasomnii snu REM w przebiegu pourazowych zaburzeń stresowych. zgodnie z artykułem 25: I kk. Poruszanie się w stanie nasilonego lęku i zaburzeń świadomości jest niebezpieczne dla chorego i dla jego otoczenia. zawsze jednak istnieje możliwość samookaleczenia lub okaleczenia innej osoby. . ze złożoną aktywnością ruchową i żywymi marzeniami sennymi.

I tak np. ale dość szybko przybrała charakter interdyscyplinarny.powstaje pierwszy w kraju Zakład Seksuologii Akademii Medycznej w Krakowie. W Polsce pionierem seksuologii był Tadeusz Bilikiewicz. 1895 . 1906 .Albert Moll tworzy Międzynarodowe Towarzystwo Badań Seksuologicznych.lmieliński. 1936 . W 1963 r. 1931. a w 1973 r. które organizuje międzynarodowe kongresy naukowe. 1896 . którego był kierownikiem. W kolejno ukaazujących się klasyfikacjach zaburzeń seksualnych jest zauważalny nie tylko dynamiczny rozwój wiedzy. W 1994 roku decyzją Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej został powołany pierwszy specjalista krajowy w zakresie seksuologii. Jest re zatem nauka młoda. 1978 . Ostatni z nich-XIII. 1886 .w Walencji. który w 1969 r. Popielski. która rozwinęła się w zasadzie w XX wieku.Magnus Hirschfeld tworzy Instytut Wiedzy Seksualnej w Berlinie.Zygmunt Freud przedstawia interpretację marzeń sennych.Iwan Bloch tworzy pojęcie seksuologii w ujęciu międzydyscyplinarnym. ale jej historia nie jest znana lekarzom. 1919 . z jego inicjatywy powstała specjalizacja-seksuologia. 1900 . a później stworzył (i dotąd nim kieruje) Zakład Seksuologii i Patologii Więzi Międzyludzkich'enuum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie. Cew-Starowicz.Wilhelm Reich publikuje The function of the orgasm.Alfred Kinsey tworzy Instytut Badań Seksuologicznych przy Uniwersytecie Indiana. W Polsce uprawnienia do leczenia zaburzeń seksualnych można uzyskać na podstawie specjalizacji z seksuologii lub certyfikatu seksuologa klinicznego przyznawanego przez Polskie Towarzystwo Seksuologiczne.Wprowadzenie. ale również zmiana postaw wobec seksualności. którego pierwszym prezesem został Zbigniew Lew-Starowicz. dlatego warte poznać najważniejsze postacie i fakty z nią ZWIĘZ (OC. 1947 .August Forel publikuje Sexual Problems. 1904 . wykładający seksuologię na AM w Gdańsku. Jej pionierami byli głównie psychiatrzy.Van de Velde publikuje Małżeństwo Doskonałe.Zygmunt Freud ujawnia wyniki badań nad histerią.w przeszłości masturbacja czyli onanizm była pzstrzeganajako zaburzenie. odbył się w 1997 r. Drugim pionierem jest 8. 1966 . został nim 2. 1913 .Richard van KraT-Ebing publikuje Psychopatia Sexualis. Prezes Koła Seksuologżw Polskich przy/O Towarzystwa Świadomegz Macierzyństwa.pojawia się pierwszy specjalista z zakresu seksuologii-K.opublikował znane dzieło Klinika nerwic płciowych.Powstaje The World Association in Sexology. 1927. a .Henry Havelock-Ellis wydaje Studies in the Psychology of Sex. W 1991 roku powstało Polskie Towarzystwo Seksuologiczne. Seksuologia jest dziedziną wiedzy i sztuki lekarskiej. Klasyfikacja zaburzeń seksualnych.Powstaje pierwsza klinika seksuologiczna w Amsterdamie.William Masters i Wirginia Johnson publikują pracę-ocenianą jako przełom w seksuologiiWspółżycie seksuane człowieka. od 1962 r.

F65. F64.1 Transwestytyzm fetyszystyczny.1 Awersja seksualna i brak przyjemności seksualnej.0 Transseksualizm. F64 Zaburzenia identyfikacji płciowej. F66. nie określone.3 Oglądactwo (voyeurism).8 Inne zaburzenia rozwoju psychoseksualnego. F66. F52. F64. F65. 0 Brak lub utrata potrzeb seksualnych. Inne stany klasyfikowane w ICD-10 mające związek z seksualnością E30. F52.5 Pochwica nieorganiczna. F65. nie określone. F60-F69 Zaburzenia osobzwości i zachowania dorosłych. F64. F52.0 Opóźnione pokwitanie.8 Inne dysfunkcje seksualne bez przyczyn organicznych lub chorobowych.homoseksualizm jako dewiacja.0 Zaburzenia dojrzewania seksualnego.5 Sadomasochizm.4 Wytrysk przedwczesny.0 Brak lub utrata potrzeb seksualnych. nie określone. Ostatnie rewizje klasyfikacji międzynarodowej ICD-I O oraz Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego OSM-IV) wprowadziły istotne zmiany i rozbudowały zakres zaburzeń seksualnych. F52.10 Awersja. F64.0 Fetyszyzm. E30.9 Zaburzenia preferencji seksualnej. F66 Zaburzenia psychologiczne i zaburzenia zachowania związane z rozwojem i orientacją seksualną.2 Zaburzenia związków seksualnych. F52. F52.2 Ekshibicjonizm.7 Nadmierny popęd seksualny. F66. F65 Zaburzenia preferencji seksualnych. F 52. F 52. 865.3 Zaburzenia orgazmu.2 Brak reakcji genitalnej. F 52. F64. F52.6 Dyspareunia nieorganiczna.8 Inne zaburzenia identyfikacji płciowej.2 Zaburzenia identyfikacji płciowej w dzieciństwie.1 Przedwczesne pokwitanie.6 Złożone zaburzenia preferencji seksualnej. F66. F65.1 Transwestytyzm o typie podwójnej roli. F52. nie spowodowana zaburzeniami organicznymi ani inną chorobą. F65. F65. F66.11 Brak radosnego przeżywania.1 Orientacja seksualna niezgodna z ego (egodystniczna).4 Pedofilia. W klasyfikacji ICD-10 mamy do czynienia z następującym podziałem zaburzeń seksualnych: F5OF59 Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi F52 Dysfunkcja seksualna nie spowodowana zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną 152. F65.9 Zaburzenia rozwoju psychoseksualnego. F 52. F65.9 Zaburzenia identyfikacji płciowej.8 Inne zaburzenia preferencji seksualnej.9 Niespecyficzna dysfunkcja seksualna. .

Wiąże się z rozwojem wieloobjawowych zaburzeń seksualnych: 'horoby układu krążenia (np.choroba wieńcowa. W wielu przypadkach mamy jednak do czynienia z etiologią wieloczynmkową. N95. Q00-Q99 Wady rozwojowe wrodzone. choroby neurologiczne. wobec dorosłych) . zawałykUrazy rdzenia kręgowego. Y05 Przestępstwo (napaść) seksualna przy użyciu przemocy fizycznej. Z61. Obejmuje: okrucieństwo psychiczne. zaburzenia podniecenia seksualnego. dysfunkcje seksualne wywołane lekami. Z00-Z99 Czynniki wpływające na stan zdrowia i kontakt z usługami zdrowotnymi. N48. Y0ó Zaniedbanie i porzucenie. Z60. układu moczowopłciowego: Ceki.4 Problemy związane z domniemanym nadużywaniem seksualnym dziecka przez osobę z najbliższej rodziny (pierwotnej grupy oparcia).1 Stany związane z okresem przekwitania u kobiet. które mogą być celem oceny klinicznej: problemy związane z relacjami (rodzic-dziecko.od alkoholu) prowadzą do zaburzeń seksualnych u 55%uzależnionych. Zaburzenia identyfikacji płciowej Inne stany. Z72. Etiologia i patogeneza zaburzeń seksualnych. X85-Y09 Przestępstwo (napaść).hiperprolaktynemia.N48 Inne zaburzenia członka. np. ginekologiczne. N48.5 Zachowania seksualne z wysokim ryzykiem. Z61. nadużywanie seksualne. zniekształcenia i aberracje chromosomowe. przenoszone drogą płciową. zaburzenia seksualne wiążące się z bolem.0 Problemy związane z niechcianą ciążą.zaburzenia seksualne i identyfikacji płciowej obejmują: Dy stu n kc j e s e ks u a I n e: zaburzenia pożądania seksualnego. Z63. W piśmiennictwie do istotnych przyczyn zaburzeń seksualnych autorzy zaliczają: Uzynniki biologiczne: Przyczyny hormonalne (np.5 Przedmiot (ofiara) dostrzegalnej dyskryminacji lub prześladowania. zaburzenia seksualne wiążące się z ogólnym stanem medycznym.0 Problemy w stosunkach ze współmałżonkiem lub partnerem. nowotworowe. palenie 20 papierosów dziennie przez 25 lat prowadzi do. parafilie. nadciśnieniowa. Y07 Inne nieprawidłowe traktowanie (zespoły złego traktowania). nadczynność tarczycy. między partnerami) . hypogonadyzmcjCukrzyca.5 Problemy związane z domniemanym nadużywaniem seksualnym dziecka przez osobę spoza najbliższej rodziny (pierwotnej grupy oparcia).4 Impotencja z przyczyn organicznych. W cenionej przez wielu psychiatrów klasyfikacji Amerykańskiego TowaczystwaPsychiatrycznego DSM-IV z 1993 r. znęcanie się fizyczne. .3 Bolesny wzwód członka (pnazimue). impotencji u1/4 palaczy: heroina zaburza wytrysk u 52'%uzależnionych i zmniejsza popęd płciowy u ól%: Meno-i andrcpauza: inne zaburzenia i choroby. wnętrostwo. zaburzenia orgazmu. problemy związane ze złym traktowaniem lub zaniedbaniem (przemoc seksualna wobec dziecka.stulejka. psychogennei społecznokulturowe. Z64. Przyczyną zaburzeń seksualnych mogą być czynniki biologiczne. Jest to jedna z częściej spotykanych obecnie OTZVCZVTI. Uzależnienia (np.

np. agresja. zaburzenia identyfikacji z płcią. Dla przykładu podam niektóre z nowszych doniesień. W tabeli 7. niechęć lu p. np. Większość stosowanych leków przeciwdepresyjnych wywiera negatywny wpływ na reaktywność seksualną. np. d) a) Zespoły maniakalne. po c) Zaburzenia orgazmu u kobiet/mężczyzn. zanik atrakcyjności partnera. ujawnianie nadmiernych wymagań i oczekiwań.W wielu publikacjach umieszczone są tabele przedstawiające wpływ leków na reaktywność seksualną. zbyt wczesne doświadczenia seksualne. rywalizacja. że problemy wiążące się z tą orientacją są przyczyną zespołów depresyjnych u 3 P%badanych. Czynniki psychiczne Rozwojowe. U pacjentćw z rozpoznaniem depresji często są spotykane zaburzenia erekcji. rutyna i monotonia w sztuce miłosnej. walka u dominację. lęk przed ciążą. . a częstych myśli samobójczych u Zł'%. hipoaktywne zaburzenia pożądania seksualnegz. patologia rodzinna: Osobowościowe. zaburzenia we wzajemnej komunikacji. w związku z epidemią AIDS zbadano wiele osób o homoseksualnej orientacji i okazało się. mechanizmy przeniesienia z dzieciństwa. Podajemy w kolejności: po a) zaburzenia psychiczne. Zaburzenia psychiczne. b) 53-85. ignorancja. c) 70/47. Częstość występowania zaburzeń seksualnych w zaburzeniach psychicznych (w odsetkach). a 5796 pacjentów zgłasza różne bóle mające związek z seksualnością. negatywne uwarunkowania masturbacyjne i fantazje erotyczne. po b) brak potrzeb seksualnych. niedojrzałość uczuciowa. ukryte preferencje hzmoseksualne. Obecnie pojawia się wiele publikacji omawiających związki między patologią seksualną a zaburzeniami psychicznymi. wykorzystanie seksualne w dzieciństwie. nadmierna samokontrola. a) Zespoły depresyjne. brak akceptacji płci dziecka. negatywne i urazowe pierwsze związki heteroseksualne. wysoki poziom neurotyzmu. niedobór seksualny. lęki i zahamowania w relacjach między płciami.kompleksy. zdrady. Zespoły depresyjne są jednym z najczęściej spotykanych odległych następstw tego typu urazów i obejmują większość ofiar przemocy.w wyniku stosowania leków. impulsywność. negatywne pzsrawy wobec siebie i innych.nieudane i konfliktowe małżeństwo rodziców. Tabela 7. W wielu krajach obserwuje się wzrost rozpowszechnienia różnych form wykorzystywania seksualnego dzieci i przemocy seksualnej. fobie seksualne: Farmerskie. Patologia seksualna może być objawem zwiastunowym lub przyczyną zaburzeń psychicznych.niska kultura życia seksownego. po d) Nadmierny popęd seksualny. rygoryzm wychowawczy w środowisku rodzinnym. konfliktów rodzinnych) . może być jednym z objawów zaburzeń psychicznych lub ich następstwem (np. przedstawiono zakres rozpowszechnienia różnych postaci patologii seksualnej w zaburzeniach psychicznych. rywalizacje w rodzinie. W latach dziewięćdziesiątych.

b) 20. podobnie aktywność masturbacyjna o dziwacznym charakterze. anorgazmia u kobiet wytrysk opóźniony. przestępcy seksualni? a) Trazodon.koitofobia-lęk przed stosunkiem. zaburzenia erekcji. wytrysk opóźniony. c) pochwica dyspareunia wytrysk przedwczesny. nadmierny popęd seksualny wytrysk przedwczesny. a) Pochodne trójpierścieniowe. c) 85/55. c) 35/31. a) Psychozy schizofreniczne. Zespoły lękowe występują u 14%pacjentów i 196%pacjentek z zaburzeniami seksualnymi: są one przyczyną lub następstwem trudności w życiu seksualnym. Dane o wpływie leków psychotropowych na reaktywność seksualną przedstawiono w tabeli 8. Wielu autorów opisuje poczucie zmiany płci u chorych. AIDS-fobia. nadmierny popęd seksualny. brak wytrysku. borderline. a) Inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny. b) brak reakcji genitalnej. a) Uzależnienie od alkoholu. uzależnienie od seksu.b) 15. . pochwica. b) brak reakcji genitalnej. d) 5. Tabela 8. szczególnie osobowości. c) 78/85. nadmierny popęd seksualny. c) wytrysk przedwczesny. b) nadmierny popęd seksualny. c) 10/10. Podajemy w kolejności: po a) leki psychotropowe. b) 30. Wpływ leków psychotropowych na reaktywność seksualną. c) wytrysk przedwczesny. b) brak reakcji genitalnej. b) 15-20. a promiskuityzm bywa niekiedy objawem zwiastunowym choroby. fobie seksualne. d) 5-10. a) Pochodne benzodiazepiny b) zaburzenia erekcji. U wielu sprawców przestępstw na tle seksualnym rozpoznaje się zaburzenia psychiczne. a) Zespoły nerwicowe. d) 5. priapizm. b) 75. po b) seksualne przeciwwskazania. gamofobia-lęk przed małżeństwem. d) 30. a) Inhibitory MAO. c) 2/5. W psychozach schizofrenicznych często są spotykane omamy i urojenia o charakterze seksualnym. czyli lęk przed zachorowaniem na AIDS) . a) Uzależnienie ud narkotyków. Lęki mogą przybierać charakter fobii (np. po c) seksualne wskazania. c) wytrysk przedwczesny. zaburzenia orgazmu. d) 2-5. anorgazmia u kobiet.

jak i organiczne (np.infekcje niedobór estrogenów) . Nie wyklucza możliwości osiągania satysfakcji ze współżycia. z partnerem. Brak reakcji genitalnejU mężczyzn głównym problemem są zaburzenia erekcji członka: trudność w powstaniu erekcji lub jej utrzymaniu. że pierwotny brak orgazmu dotyczy 4-10%populacji. Obraz kliniczny zaburzeń seksualnych.leki. orgazm może być osiągany. a także wiele czynników psychogennych. albo jest znacznie opóźniony. psychogenne (np. Dzięki nowym metodom leczenia uzyskuje się dobre wyniki u ponad 90%leczonych. Wytrysk przedwczesny Niezdolność do kontrolowania wytrysku nasienia w stopniu zapewniającym obu partnerom satysfakcjonujący stosunek seksualny. Jest to objaw podstawowy. Zaburzenia te dotyczą około 10%populacji mężczyzn. a rzadziej brak wytrysku. to można podejrzewać tło psychogenne. Rokowanie jest niepewne. zaburzenia erekcji. Zaburzenia orgazmu Orgazm albo nie występuje. z przewagą w późniejszym wieku. Przyczynami mogą być czynniki organiczne (np. ich rozpowszechnienie zwiększa się w miarę upływu lat. Pojawia się lęk o takim nasileniu. Awersję seksualną należy różnicować z zespołami depresyjnymi. ukrytą homoseksualnością. Wiele jest możliwych przyczyn tego zaburzenia. zaburzone relacje partnerskie. U kobiet głównym problemem jest suchość pochwy (upośledzone zwilżanie) . W Polsce dotyczy to 7. a sytuacyjny-do ZO%.leki. pu obudzeniu się czy w masturbacji. fobiami. a leczenie długotrwałe. c) zaburzenia orgazmu. a nie wtórny. uwarunkowania masturbacyjne. Przyczyną są najczęściej czynniki partnerskie. rygoryzm religijny) . Istnieje ponad 100 chorób mogących być przyczyną zaburzeń erekcji. a niekiedy i do jego osoby. Przyczyną mogą być czynniki partnerskie. wtórny oraz sytuacyjny. Awersja seksualna Polega na odczuwaniu silnych negatywnych uczuć do kontaktów seksualnych. Brak radosnego przeżywania Reaktywność seksualna jest prawidłowa. ale pacjent nie odczuwa przyjemności. a) Moklobemid. . ale powoduje. 6%mężczyzn. choroby) . W ostatnich latach obserwuje się nasilenie tego zaburzenia. że pacjent unika współżycia. poczucie winy. Z raportów socjoseksuologicznych z lat dziewięćdziesiątych wynika. osłabienie pożądania) .c) zaburzenia erekcji. W przypadku mężczyzn częściej spotyka się opóźniony wytrysk. Najczęściej do wytrysku dochodzi tuż po immisji członka do pochwy lub po kilku ruchach . dyspareunia. Przyczyny mogą być zarówno psychogenne. b) nadmierny popęd seksualny. W Polsce dotyczy ono 359 kobiet i I/%mężczyzn. W przypadku kobiet zaburzenie to może mieć charakter pierwotny (kobieta nigdy nie miała orgazmu również w trakcie snu. że mniej jest prawdopodobne zainicjowanie kontaktu seksualnego. aktywności masturbacyjnej) . brak reakcji genitalnej. Tego typu skargi częściej zgłaszają kobiety. Brak lub utrata potrzeb seksualnych (obejmuje oziębłość. Jeżeli erekcje są prawidłowe w trakcie snu.

populacji mężczyzn. Przeważają przyczyny psychogenne. zaburzenia hormonalne) . Fetyszyzm Konieczność posiadania pewnych przedmiotów jako bodżcuw do osiągania podniecenia oraz satysfakcji seksualnej. ale zdarzają się wytryski przed stosunkiem albo bez erekcji członka. dzięki możliwości stosowania różnych metod leczenia. Transseksualizm Pacjent pragnie żyć i być akceptowany jako osoba płci przeciwnej w porównaniu z własną. Reakcja lęku lub szoku u świadka tego zachowania często zwiększa podniecenie seksualne u ekshibicjonisty. że fetysz stanowi najważniejszy bodziec podniecający lub jest niezbędny do uzyskania satysfakcji seksualnej. a u chłopcówdziewczęce. którego przyczyną może być wiele czynników (np. przedłuża"ludzkie ciało. Transwestytyzm o typie podwójnej roli Przebieranie się w odzież płci przeciwnej w celu osiągnięcia przyjemności z chwilowego odczuwania przynależności do płci przeciwnej. Zaburzenia identyfikacji płciowej w dzieciństwie Zaburzenia zaczynające się przed pokwitaniem. mmwr) Rzadko spotykane zaburzenie. że u dziewczynek obserwuje się zachowanie chłopięce. Towarzyszy temu niezadowolenie z powodu swoich anatomicznych cech płciowych. gdy dana osoba osiąga wiek pokwitania. Dzięki wprowadzeniu leków antyandrogennych rokowanie jest dość dobre. jednak bez chęci trwalej zmiany płci. choroby i urazy mózgu.frykcjnych. Nadmierny popęd seksualny (obejmuje nimfomanię.. Często towarzyszy temu masturbacja. Rozpoznania nie można używać. Spotykany niemal wyłącznie u mężczyzn. Dyspareunia Ból w czasie stosunku. lmmisja członka do pochwy jest niemożliwa lub bolesna. Rokowanie jest bardzo dobre. Przyczyny psychogenne i organiczne są równie częste. Dotyczy 1-3%populacji. Nie wystarczy stwierdzenie. Rokowanie dobre. Transwestytyzm fetyszystyczny Płoszenie ubiorów płci przeciwnej w celu uzyskania podniecenia seksualnego. dotyczy do/. Przebieraniu się nie towarzyszy podniecenie seksualne. Cechuje je uporczywe. . Wiele fetyszy jakby. chęć poddania się leczeniu hormonalnemu i operacyjnej zwijanie płd. powodujący zamknięcie wejścia do pochwy.stany maniakalne. bez dążenia do bliższego kontaktu. Rozpoznanie tego rzadkiego zaburzenia wymaga stwierdzenia głębokich zakłóceń prawidłowego poczucia kobiecości lub męskości. Ekshibicjonizm Nawracająca lub uwala tendencja do pokazywania narządów płciowych obcym osobom lub osobom przebywającym w miejscach publicznych. U transseksualistów jest wczesną fazą rozwoju transseksualizmu. . uzależnienia. Rokowanie dobre. Zaburzenie często spotykane. Pochwica Skurcz mięśni otaczających pochwę. Występuje częściej u kobiet (w Polsce u około 15%populacji) . Przeważają przyczyny psychogenne. Różni się od fetyszyzmu tym. głębokie niezadowolenie z własnej płci uraz chęć posiadania cech płci przeciwnej. Rozpoznanie opiera się na stwierdzeniu. że chodzi tu również o przybieranie wyglądu płci przeciwnej.

Zaburzenie częściej spotykane u mężczyzn. aspektów życia seksualnego. hydroterapię. Pojedyncze wydarzenie nie uprawnia do takiego rozpoznania. Leczenie zaburzeń seksualnych. reaktywności seksualnej i satysfakcji ze współżycia seksualnego: pomniejszanie czynników hamujących i blokujących w życiu seksualnym. miejscowo znieczulające. że ten typ aktywności jest dominującym bodzcem lub niezbędnym do uzyskania zaspokojenia seksualnego. upokorzenia. Orientacja seksualna niezgodna z Ja (egodystoniczna) Identyfikacja płciowa czy też preferencja seksualna (hetero-. homo-czy biseksualna) przedpokwitaniowa nie budzą wątpliwości. Zaburzenia dojrzewania seksualnego Osoba cierpi z powodu niepewności dotyczącej własnej identyfikacji czy orientacji seksualnej. co wywołuje lęk lub depresję. które mają trudności w określeniu własnej orientacji (homoseksualna. Pedofilia Preferencja seksualna osoby dorosłej w stosunku do dzieci w wieku przed pokwitaniem lub w okresie pokwitania. zdrowie seksualne jest integracją biologicznych. wybiórczo pobudzające seksualnie hormonalne. ocieractwo. pobudzające. w których partnerzy mogą werbalnie i pozawerbalniewyrażać swoje doznania. masaże. coraz częściej stosuje się iniekcje do ciał jamistych członka z prostaglandyny. pompy próżniowe (w zaburzeniach erekcji) . w której dochodzi do zniewolenia. Pojawia się najczęściej w okresie pokwitania u osób. Współczesne metody leczenia obejmują: Farmakoterapię-leki hamujące.prowadzenie obscenicznych rozmów przez telefon. Podstawę rozpoznania stanowi stwierdzenie.operacyjną zmianę płci. heteroseksualna. Obecnie. które po okresie pozornie ustalonej orientacji seksualnej (pozosrając w dłuższych związkach) zauważyły jej zmianę. zgodnie z definicją zdrowia seksualnego WHO z 1986 roku (. wzmacniające. intelektualnych i społecznych. celem leczenia jest doskonalenie jakości relacji partnerskich. Zwykle prowadzi do podniecenia i masturbacji. zoofilię. Fizykoterapię-elektroterapię. uczucia. Może także wystąpić u osób. gerontofilię. biseksualna) .OglądactwoNawracająca lub uwala tendencja do podglądania osób w czasie ich seksualnych kontaktów lub zachowań intymnych (np. W przypadku zaburzeń erekcji członka. ale dana osoba z powodu współistniejących zaburzeń psychologicznych i behawioralnych chciałaby. Jeżeli dana osoba woli być wykonawcą-mamy do czynienia z sadyzmem. by było inaczej i pragnie się leczyć w celu zmiany płci. mechanoterapię. np. Złożone zaburzenia preferencji seksualnej Występowanie u danej osoby więcej niż jednego zaburzenia preferencji seksualnej. pomoc w neutralizowaniu lęków i niepokojów: kreowanie sytuacji. przeciwdziałanie mitom i stereotypom. również psychogennych o długotrwałym przebiegu. poprawiają swe doznania i reaktywność seksualną. nekrofilię. W przeszłości celem leczenia zaburzeń seksualnych było usuwanie objawów albo poprzez leczenie ukierunkowane na objaw bądź na jego przyczyny. emocjonalnych. SadomasochizmPreferowanie aktywności seksualnej. chirurgię naczyniową i protezowanie członka w . Inne zaburzenia preferencji seksualnej Obejmują ponad sto możliwych rozpoznań. Metody chirurgiczne-np. ważnych dla pozytywnego rozwoju osobowości. jeżeli woli być ofiarą-z masochizmem.rozbierania się) . komunikacji i miłości') . zadawania bólu.

grupową. techniki treningowe ukierunkowane na konkretne cele w zakresie funkcji seksualnych (np. na wstępnym etapie opracowań i weryfikacji empirycznych. tj. że w dotychczasowych koncepcjach i badaniach nad zaburzeniami osobowości można wyróżnić cztery podstawowe kierunki teoretyczne: konstytucjonalne teorie typologiczne. Pierwszoplanowym kierunkiem badań nad zaburzeniami osobowości w psychiatrii klinicznej pozostają nadal tzw.teorie cech osobowości. teorie systemowe. czyli koncepcje. Konstytucjonalne teorie typologiczne.treningi Masters-Johnson. teorie cech osobowości. wywodzące się przede wszystkim z ogólnej teorii sysremuw. teorie dynamiczne. rozwinięta później przez kontynuatorów freudyzmu. Z przeglądu literatury przedmiotu wynika. nawet zasadnicze idee Kretschmeranie znajdują już praktycznego zastosowania. zakładają biologiczne-dziedziczne i (lub) wrodzoneuwarunkowania osobowości. Metody edukacyjne-np. 20. Kapłan. opisowe (deskryptywne) .teorii wiążących określone właściwości psychiczne z typem budowy ciała. Pierwotnym źródłem inspiracji badawczej oraz prób klasyfikacyjnych w odniesieniu do zaburzeń osobowości były koncepcje temperamentu. Hipnoterapię. determinujące zarówno prawidłowy. Ujęcie systemowe obejmuje przede wszystkim poznawcze teorie osobowości próbując jednocześnie łączyć w jednym modelu teoretycznym czynniki biologiczne i społeczno-kulturowe. desensytyzację. Z głównych typologii konstytucjonalnych. znane już od czasów Hipokratesai Galena. Punktem wyjścia była koncepcja charakteru Freuda. terapię implozywną. W tym zakresie największy wkład do interpretacji zaburzeń psychicznych wniosła psychoanaliza klasyczna i kierunki neopsychoanalityczne. Takie pojęcie osobowości stanowi bowiem obecnie najwygodniejszą płaszczyznę porozumienia między psychiatrami i psychologami o różnych poglądach teoretycznych oraz w miarę dogodne rozwiązanie diagnostyczna-pragmatyczne.niektórych typach zaburzeń erekcji członka.popędy. trening kurczliwości mięśnia Kegls itd) . Wstęp. jak i zaburzony rozwój osobowości. znajduje się jednak jeszcze. Metody behawioralne-relaksacyjne. Zaburzenia osobowości są jednym z najbardziej złożonych i spornych zagadnieńwspółczesnej psychiatrii i psychologii klinicznej. To względnie najnowsze podejście teoretyczna-metodologiczne. Stąd np. Zaburzenia osobowości. Teorie dynamiczne wyodrębniają różne mechanizmy osobowości o charakterze sił psychodynamicznych (np. zwłaszcza w odniesieniu do patologii osobowości. które dominowały począwszy od starożytności do lat czterdziestych naszego stulecia.libroterapię.zwolennicy typologii konstytucjonalnych czy psychoanalitycy mogą również posługiwać . Andrzej Jakubik. potrzeby) oraz podkreślają fundamentalne znaczenie procesu wychowania i socjalizacji w formowaniu się zaburzeń osobowościowych. pannerską. Psychoterapię-indywidualną.

egocentryczną. Pomijając odmienność poglądów przedstawicieli różnych kierunków psychiatrii dynamicznej . cu pozwala wnosić o wspólności ich cech i opisywać za pomocą tych samych pojęć. odbiegające zł przeciętnych wzorów przyjętych w danej kulturze. Według przyjętej obecnie w Polsce. Definicje. KW KO DO. że osobowość dyssocjalna występuje u około 3%populacji i 3-10 razy częściej u mężczyzn niż u kobiet. że pod podanymi nazwami powszechnie rozumie się określone zbiory zachowań. definiowany przez przypisywanie ogólnej nazwy zbiorowi wspć (występujących zachowań.daną osobę w kategoriach cech jako nieufną. zakładając. Podstawę teoretyczną takiego opisowego ujęcia osobowości stanowi fakt względnej stałości niektórych elementów zachowania się człowieka w podobnych sytuacjach oraz regularność i podobieństwu zachowań różnych ludzi. Opisujemy np. I'echa byłaby więc skrótowym opisem pewnych zachowań i jednocześnie ich determinantą. a charakteryzujące się mało elastycznymi reakcjami na różne sytuacje indywidualne i społeczne oraz trudnościami w wielu zakresach funkcjonowania psychologiczna-społecznego. liczba definicji osobowości proponowanych na podstawie teorii cech oceniana jest w piśmiennictwie na ponad sto.. Urazów i Przyczyn Zgonów OCD-IO) . lękową. Temu celowi miały i mają służyć dwa współistniejące obszerne systemy