PSYCHIATRIA pod redakcją Adama Bilikiewicza. Podręcznik dla studentów medycyny. Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Autorzy. Prof.

Prof. Prof. Prof. Prof. Prof. Prof. Prof. Dr nProf. Prof. Prof. Prof. Doc. Prof. Prof. Prof. Prof. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. med. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab, dr hab. med. ADAM BILIKIEWICZmed. STANISŁAW DĄBROWSKI med. JAN HORODNICKImed. ANDRZEJ JAKUBIKmed. MAREK JAREMAmed. MAREK JAROSZ med. STEFAN LEDERmed. IRENA NAMYSŁOWSKAADEUSZ NASIEROWSKImed. ANDRZEJ PIOTROWSKImed. STANISŁAW PUŻYńSKlmed. JANUSZ RYBAKOWSKIn, bum.

HELENA SĘKOWA med. TERESA STAńCZAKOWAmed. ZBIGNIEW LEW-STAROWICZmed. WALDEMAR SZELENBERGERmed. ADAM SZYMUSIK med. HALINA WARDASZKO-ŁYSKOWSKA. @Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Warszawa 1992, 1998 Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione. Podręcznik akademicki dotowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Redaktor mgr Mu (gorzała WurcwwyRedaktor techniczny Jounnu Głodowwa Korektor Miłosz Brzeziński. Projekt okładki i stron tytułowych do serii: MicAd Marwiial. ISBN 83-200-2176-6. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa Wydanie II. **Skład, druk i oprawa: Drukarnia Narodowa. Kraków, ul. Marszałka J. Piłsudskiego 19. Przedmowa do drugiego wydania. Drugie wydanie PsycWaoii-podręczm'w dla swdemżw jest wersją unowocześnioną i przeredagowaną książki, którą pod redakcją nieżyjącego już prof. Włodzimierza Stzyżewskiego i niżej podpisanego wydał PZWL w 1992 r. Mimo stosunkowo dużego nakładu podręcznik jest od dłuższego czasu nieosiągalny, stąd potrzeba ponownej edyji. Nie był to oczywiście jedyny powód. Rozwój psychiatrii i dziedzin pokrewnych wymusza stałą aktualizację dzieł podręcznikowych. Pierwsze wydanie zostało przychylnie przyjęte zarówno przez studentów, jak i wykładowców psychiatrii. Nie szczędzono nam też słów krytyki, za które w imieniu autorów i własnym pragnę podziękować. Uwagi krytyczne staraliśmy się w obecnym wydaniu wykorzystać. Podręcznik pozostał dziełem zbiorowym, chociaż skład autorów uległ zmianie. W tym stosunkowo krótkim czasie, jaki upłynął od pierwszego wydania, zmarło aż czterech współautorów. Oddając hołd pamięci profesorom: Pawłowi Gałuszko, Zdzisławowi Rydzyńskiemu, Włodzimierzowi Suzyżewskiemu, Feliksowi Tokarzowi, pragnę podkreślić ich duże zasługi dla powstania podręcznika. Szczególnie we wdzięcznej pamięci zachowam mojego Przyjaciela prof. Włodzimierza Strzyżewskiego, który wziął na siebie nie tylko część trudu redagowania całości, ale był współautorem ważnych rozdziałów, a ponadto służył zawsze mądrą i życzliwą radą w chwilach trudnych. Podejmując się redakcji drugiego wydania zdawałem sobie sprawę, jak niełatwe biorę na siebie zadanie, nie mając wsparcia ze strony Współredaktora. Wśród różnych uwag krytycznych nie zabrakło i tj, która odnosi się wprost do przedmowy do wydania pierwszego. Otóż zarzucono nam, redaktorom, że pominęliśmy fakt, iż w powojennej Polsce ukazało się kilka innych podręczników, co mogło być mylnie odczytane, że nasz podręcznik jest pierwszym, a więc pionierskim dziełem.

Zarzut ten był słuszny i chciałbym naprawić to niedopatrzenie. Wymieniając w chronologicznym porządku kolejne podręczniki psychiatrii pragnę nadmienić, że uwzględniłem tylko te, które miały charakter akademicki były przeznaczone nLm, dla studentów: pominąłem natomiast dzieła dla specjalistów. W 1954 r.ukazał się/urw zsycAiami (Kompendium) prof. Lucjana Korzeniowskiego, oparty na pawłowowskiej patofizjologii zaburzeń psychicznych, gdyż nauka Pawłowa była w owym okresie doktryną dominującą w medycynie, i nie tylko. W latach 1965-1969 ukazały się trzy kolejne wydania Zarysu psycAiuniLucjana Korzeniowskiego, ale już sama ich numeracja świadczy o tym, że nie traktowano ich jako kontynuacji wersji z 1954 r. Zarys z roku 1965 potraktowano jako pierwsze wydanie, co oznaczało, że autor odcinał się od jednostronnej pawłowowskiej interpretacji zjawisk psychopatologicznych, jaka cechowała wspomniane Kompendium. W 195/r.PZWL wydal podręcznik radziecki W. A. Gilarowskiego Prycvuma-w tłumaczeniu polskim pod redakcją prof. Andrzeja Jusa. Był on przeznaczony zarówno dla lekarzy, jak i studentów (tytuł oryginału: PscAimnyarwzwzdwsrwo dla wrwczej i swdemzw) . W tym samym wydawnictwie ukazała się w I 969 r. Wowwczesww ysycWatna Muczna autorstwa psychiatrów amerykańskich, Arthura P. Noyesa i Lawrence a G. Kolba, w tłumaczeniu polskim pod redakcją prof. Jana Jaroszyńskiego. W nauce polskiej nastąpił zwrot od ea enemę lar do er occideme larrozpoczął się okres fascynacji psychiatrią zachodnią, z amerykańską na czele. Dwóch wydań doczekał się, poczynając od roku 1970, podręcznik dla studentów medycyny Psycaaow autorstwa Tadeusza Bilikiewicza i Haliny Grabowskiejopracowany według dzieła prof. Tadeusza Bilikiewicza Psycńiaoia (iwcznd (przeznaczonego dla specjalistów) . Od 1976 r.nakładem PZWL-u ukazywały się kolejne edycje PzdsmwpsycAidtni-podręczmłd dla studentów, pod redakcją Marka Jarosza i Stanisława Cwynara, który cieszył się wśród studentów zasłużonym powodzeniem nie tylko z uwagi na treść, ale i zwięzłość. Od wydania piątego (1988) prof. Marek Jarosz był jedynym redaktorem dzieła, po śmierci prof. Stanisława Cwynara. W moim przekonaniu nic nie stoi na przeszkodzie, ażeby pozycję tę wznawiać wzorem wielu krajów na świecie, w których ukazuje się równocześnie kilka podręczników. Daje to zarówno studentom, jak i wykładowcom psychiatrii możliwość wyboru. Naszą intencją było i jest dostarczenie podręcznika, w którym uczestniczyliby wszyscy lub prawie wszyscy wybitni znawcy przedmiotu w kraju, co powinno przyczynić się do ujednolicenia wymagań z zakresu psychiatrii. Wszak po wejściu Polski do Unii Europejskiej nasze dyplomy lekarskie nie będą w krajach Unii wymagały nostryfikacji. Nla nas spoczywa zatem ogromna odpowiedzialność za poziom przygotowania z zakresu psychiatrii absolwentów uczelni. Jednym z elementów tych starań było uwzględnienie w podręczniku kryteriów klasyfikacyjnadiagnostycznych Światowej Organizacji Zdrowia pod nazwą ICD-10 a także w miarę możności kryteriów DSM-IV Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, zyskującego na świecie coraz więcej zwolenników. Polscy lekarze muszą re międzynarodowe zasady rozpoznawania zaburzeń psychicznych znać, przynajmniej w podstawowym zakresie.

Wyrazem dostosowania polskiej psychiatrii do standardów światowych i europejskich było uchwalenie przez Sejm ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. W ten sposób został uzdrowiony nieprawidłowy stan prawny w zakresie opieki psychiatrycznej w Polsce. Mam nadzieję, że obecny układ podręcznika, odpowiadający w miarę możności wymogom nowoczesności, spotka się z pozytywnym przyjęciem. Autorzy będą też wdzięczni za wszelkie uwagi krytyczne, jakie nasuną się Czytelnikom w trakcie studiowania podręcznika. Uwzględnimy je przygotowując kolejne wydanie. Adam Bilikiewicz Gdańsk, październik 1997 r. Spis treści. Zakres psychiatrii oraz jej miejsce w kulturze i wśród innych dyscyplin nauki-Adam BilikiewiczZarys dziejów psychiatrii. Kierunki w psychiatrii- (qdearz WasierowsiFizjologiczne podstawy czynności psychicznychWaldemar ózelenłeręerEtiologia i patogeneza zaburzeń psychicznych-Jamuz RyłułuwskiInterakcja czynników etiologicznych w patogenezie zaburzeń psychicznych Biologiczny substrat zaburzeń psychicznych Czynniki genetyczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych Zmiany czynności mózgu w następstwie różnych czynników etiologicznych a zaburzenia psychiczne Czynniki psychospołeczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych. Psychopatologia i syndromologia ogólna Wprowadzenie-Marek Jarosz Drobne nieprawidłowości psychiczne występujące u ludzi zdrowych Pojęcie objawu i zespołu psychopatologicznego Proces chorobowy a zmiany trwałe Uwagi ogólne o procesach poznawczych i zaburzeniach spostrzegania Złudzenia i omamy Zaburzenia myślenia i ich podział Urojenia Idee nadwartościoweNatręctwa i fobie Zaburzenia myślenia z przewagą zaburzeń toku Niedoczynność pamięci i inne jej nieprawidłowości Zaburzenia ukierunkowania czynności poznawczych Psychopatologia emocji Zaburzenia aktywności i działań ruchowych Podstawowe zespoły psychopatologiczne i uwagi ogólne o ustaleniu rózgo 203018 Zaburzenia świadomości-Adam Wiliłiewicz. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zagadnienia nazewnictwa 8 ilikiew tez Uwagi ogólne Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Adam. Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych (epidemiologia) Wstęp i definicja Cele epidemiologii Metody epidemiologii Wskażni ki epidemiologiczne Trudności metodologiczne badań epidemiologicznych w psychiatrii Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych Prognoza dotycząca częstości zaburzeń psychicznych. Adam Bilikiewicz. Badanie chorego Badanie psychiatryczne-Adam AihiewicrZnaczenie wywiadów w badaniu psychiatrycznym Ocena stanu psychicznego Badanie stanu cielesnego Badania pomocnicze Plan postępowania diagnostycznego Zapobieganie jatropatogenii. Zachowania terapeutyczne Badanie psychologiczne Wybrane metody psychologicznych badań diagnostycznych-helena 5 p@waBadania neuroradiologiczne-Marek Jaremu Badanie elektroencefalograficzne-Waldemar 3'ze (emergerinne badania pracowniane: testy specyficzne, badania neurohormonalne, problemy immunologiczne-/dw M.homdhicłi. Zaburzenia psychiczne na tle organicznym-Adam Bilikiewicz.

Marek Jaremu Wprowadzenie Definicja otępienia Epidemiologia Klinika zespołów otępieniach Neuropatologia Zespoły otępienie naczyniowe (naczyniopochodne) Zespoły otępicnne i inne zaburzenia psychiczne w następstwie urazów czaszkowa-mózgowych Patogeneza i podział urazowych zaburzeń psychicznych Guzy wewnątrzczaszkoweZaburzenia psychiczne w neuroinlekcjachPrzewlekłe zakażenia wirusowe Padaczki. Zaburzenia psychiczne spowodowane chorobą somatyczną-Adam żililiewiczCharakterystyka problemu Rola niektórych czynnikuw etiopatogenetycznych somatugennych zaburzeń psychicznych Choroby narządów wewnętrznych. 156. IV Zaburzenia psychiczne spowodowane używaniem środków psychoaktywnychAndrzej PiotrowskiWprowadzenie Uwarunkowania przyczynowe używania środków psychuaktywnych Grupy środków o działaniu uzależniającym. Psychozy schizofreniczne. Adam Bilikiewicz. Określenie i pozycja nozologicznaEpidemiologia i ryzyko zachorowania Etiologia i patogeneza Przebieg choroby Podział psychoz schizofrenicznych Objawy osiowe schizofrenii Inne objawy charakterystyczne dla schizofrenii Kryteria diagnostyczne schizofrenii Postacie kliniczne Cec zenie Rokowanie Schizofrenia a zespoły schizofrenoidalne (schizotypowe, schizofrenopodobne) Paranoja i reakcje paranoiczne-Irena WmnsłowskaDefinicja i pozycja nozologicznaEpidemiologia Etiologia i patogeneza Obraz kliniczny Rozpoznanie różnicowe Leczenie, rokowanie. Halucynozy (psychozy parafreniczne) -Adam 8 i@@ewicz. Definicja i pozycja nozologicznaEpidemiologia Obraz kliniczny Postacie Rokowanie Różnicowanie. Uhoroby afektywne-ótanisław Pużm@Definicja i pozycja nozologicznaRozwój koncepcji w zarysie historycznym Etiologia i patogeneza Rozpowszechnienie chorób afektywnych Obraz kliniczny depresji i manii Przebieg chorób afektywnych, rokowanie Leczenie nawrotów i profilaktyka chorób a Nerwice-Stefan lderDefinicja i istota Klasyfikacje. ektywny eh. Dane epidemiologiczne Etiologia i patogeneza Fenomenologia Zaburzenia lękowe Rozpoznawanie nerwic Leczenie i zapobieganie Farm akoterapia. Zaburzenia reaktywne. Adam Bilikiewiccj. Definicja i pozycja nozclogicznaKlasyfikacja Obraz kliniczny Rokowań te Leczenie. Rola czynników psychologicznych i behawioralnych w genezie niektórych chorób somatycznych (problem chorób psychosomatycznych) -Adam 8 ili@ewiczWstęp i definicja Podział zaburzeń Diagnostyka Leczenie Rokowanie. Zespoły psychopatologiczne związane z zaburzeniami procesów fizjologicznych Zaburzenia odżywiania się-Adam WiliJewiczZaburzenia snu-Waaemwr 5 ze (emerger Zaburzenia seksualne-Z? (gmew Lew-Nwrowfcz. Zaburzenia osobowości-wdrzęy JakubikWstęp Defi ni cle Patogeneza i epidemiologia Obraz kliniczny i różnicowanie Leczenie. Samobójstwa i zaburzenia psychiczne (zwłaszcza depresje) -Stanisław PużyńskiGeneza samobójstwa Epidemiologia samobójstw Zaburzenia psychiczne i samobójstwa. Psychiatria dzieci i młodzieży (wybrane zagadnienia) Odrębność psychiatrii dzieci i młodzieży Etiologia i patogeneza Epidemiologia Rozwój psychiczny dziecka i cykl życia rodziny Psychiatria dzieci. Irena Namysłowsku.

2 b 42852 b 728 b 301302305. I. Starzenie się i zaburzenia psychiczne wieku podeszłego (problemy psychogeriatrii) -Ałun BilikiewizWstęp Ogólna charakterystyka Starzenie się Zaburzenia psychiczne u osób w wieku podeszłym Ogólne zasady postępowania w psychogeriatrii Organizacja opieki psychogeriatrycznej. Somatoterapia zaburzeń psychicznych-Adam żiliłiewicz, **anislw Pużms@Leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyki) -Adam żili@ewiczLeki przeciwdepresyjne-Stanisław HżmwiLeki przeciwlękowe (anksjulityczne) -Adum AiliiewiczLeki nootropowe, prokognitywne (geriatryczne) -Adum WilłkiewiczLeki pobudzające (psychostymulujące) -Adam WiliśiewiczLeki nasenne (hipnotyczne) -Adum AiMiewiczLeki tymcproflaktyczne-Adam żiO@ewiczLeki przeciwparkinsonowskie-Adam AiliaewiczInne leki psychotropowe-Adun Ailikiewicz Środki psychozotwórcze-Adam żiliłiewicz. Farmakologiczna profilaktyka chorób psychicznych-Jonasz RybakowwiPojęcie farmakologicznej profilaktyki w psychiatrii Farmakologiczna profilaktyka chorób afektywnych Farmakologiczna profilaktyka schizofrenii. Psychoterapia. Stefan Leder. Definicja i istota psychoterapii Odmiany i cele psychoterapii Psychoterapeuta Pacjent Przebieg psychoterapii Techniki i metody psychoterapii Psychoterapia grupowa. Doraźna pomoc psychiatryczna-halma Wmlaszw-Wwwwd Specyfika psychiatrycznej pomocy doraźnej. Zaburzenia Zaburzenia Zaburzenia. Depresj a Pacjent nadużywający alkoholu Pacjenci uzależnieni od innych związków psychoaktywnychPacjent z zachowaniami agresywnymi, gwałtownymi Pacjent dokonujący samouszkodzenia. Aktywność samobójcza Pacjenci powtarzający próby samobójcze. Spńs treści. psychiczne, które częściej niż inne wymagają pomocy w trybie doraźnym psychiczne c podłożu organicznym lękowe. 28. Psychiatria konsultacyjna. Psychiatria związków z medycyną Halina W urduszko-tys kaw skd. Konsultacja psychiatryczna Modele konsultacji Konsultacja jako proces Czynniki wpływające na skuteczność pracy konsultanta Działalność edukacyjna konsultanta Badania naukowe. Psychiatria środowiskowa i organizacja ochrony zdrowia psychicznego Teresą StuńczukowuTradycyjne formy oddziaływań środowiskowych na psychicznie chorych Ochrona zdrowia psychicznego Organizacja psychiatrycznej opieki zdrowotnej w Polsce Stacjonarna opieka psychiatryczna Program ochrony zdrowia psychicznego. Ustawa o ochronie itunbłuw Dąbrowski Wdrażanie. Psychiatria sądowa i Opinie w sprawach. Skorowidz. zdrowia psychicznego (ważniejsze przepisy i wdrażanie) . orzecznictwo-Adam ózwusW cywilnych. Orzecznictwo inwalidzkie. Niektóre problemy etyczna-deontologiczne w psychiatrii-Aden AiOliewicz. Słownik terminologiczny-Adam WiliOcwicz.

1. Zakres psychiatrii oraz jej miejsce w kulturze i wśród innych dyscyplin nauki Adam Bilikiewicz. Wychodząc z leksykalnego określenia, psychiatria jest dziedziną medycyny, której przedmiotem zainteresowania są zaburzenia psychiczne z ich licznymi uwarunkowaniami rodzinnagenetycznymi, konstytucjonalnymi, biologicznymi, psychologicznymi i społecznymi. Obejmuje ich etiologię, patogenezę, symptomatologię, klinikę i leczenie. Można przytoczyć wiele argumentów przemawiających na korzyść tezy, iż psychiatria w kulturze i wśród innych dyscyplin nauki zajmuje miejsce szczególne. Psychiatria w swoich poszukiwaniach teoretycznych i praktycznych czerpie ze zdobyczy neurologii, neurofizjologii, neurochemii, genetyki, biologii nuklearnej, antropologii, etologii, cybernetyki, psychologii, socjologii, a także z licznych szkół i kierunków filozoficznych. Psychiatrię dzielimy tradycyjnie na symptomatologię ogólną, czyli psychopatologigi psychopatologię szczegółową, czyli psychiatrię właściwą. W tej ostatniej wyodrębnia się współcześnie wiele, w jakimś sensie usamodzielniających się działów: psychiatrię kliniczną (dorosłych oraz dzieci i młodzieży) , społeczną, środowiskową, konsultacyjną, sądową, psychopatologię kryminalną, penitencjarną, geriatryczną lub gerontopsychiatrię, kulturową i transkulturową. Problematyką psychoprofilaktyki, zwłaszcza w aspekcie społeczno-wychowawczym, zajmuje się higiena psychiczna. Bazując na założeniach teoretycznych (ideologicznych) wyodrębnia się też psychiatrię humanistyczną, powiązaną z humanistycznymi kierunkami psychologii, psychiatrię antropologiczną, opamą na filozoficznym kierunku egzystencjalistycznym i psychiatrię biologiczną (przeciwstawianą niekiedy niesłusznie psychiatrii humanistycznej) , zakładającą prymat uwarunkowań biologicznych nad psychospołecznymi przyczynami zaburzeń psychicznych. Związki psychiatrii z innymi dyscyplinami nauki zmieniały się na przestrzeni dziejów i zależały, najogólniej mówiąc, od panujących w danym okresie poglądów na zjawiska psychiczne. O ile w starożytnej Grecji i Rzymie panowały niezwykle postępowe poglądy na temat zaburzeń psychicznych i ich pochodzenia, o tyle w okresie od średniowiecza do końca XVIII wieku dla nauk przyrodniczych i medycyny nastały czasy głębokiej ciemnoty, doszło do zastoju i bezdusznego przeżuwania szczątków kultury starożytnej. Psychologią mogli się zajmować jedynie teologowie. Ich badania obracały się w kręgu introspekcji, opierały się na mistycyzmie, supranaturalizmie lub przesądach. Momentem przełomowym była rewolucja francuska, w czasie której doszło do radykalnego przewartościowania stosunku do psychicznie chorych i ich symbolicznego wyzwolenia z kajdanów przez Ph. Pmela (będzie o nim jeszcze mowa) . Od tego momentu notujemy wspaniały rozkwit psychiatrii, w szczególności im. panujący rozwój szpitalnictwa psychiatrycznego, chociaż w wielu krajach europejskich nie brakowało przykładów zacofania i barbarzyństwa w obchodzeniu się z psychicznie chorymi jeszcze w pierwszych latach XIX stulecia. Ten przykład dowodzi, jak psychiatria jest głęboko osadzona w kulturze i jak wielkiego formatu ruchy społeczno-polityczne wpływają na jej kształt i społeczny odbiór. Ktoś słusznie powiedział, że miarą kultury danego społeczeństwa jest legł stosunek do psychicznie chorych, a może należy powiedzieć szerzej-stopień tolerancji wobec ludzi odbiegających swoim zachowaniem od przeciętnej miary. Zapoczątkowany przez Pinela i jego zwolenników rozwój psychiatrii trwa do dziś, chociaż w ostatnich larach nie zanotowano jakichś spektakularnych odkryć w dziedzinie diagnostyki i terapii

zaburzeń psychicznych. Różne nowoczesne metody obrazowania mózgu (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, pozyuonowa tomografia emisyjna itd) odgrywają główną rolę w neurologii i neurochirurgii. Ich znaczenie w psychiatrii jest raczej niewielkie. Z drugiej jednak strony jesteśmy świadkami paradoksalnego zjawiska, które polega na zadziwiającym braku równoległości między rzeczywistym postępem naukowym w dziedzinie badań nad etiopatogenezą chorób psychicznych i ich leczeniem z jednej strony, przynajmniej w okresie kilku ostatnich dziesięcioleci, a postawami społecznymi wobec zagadnień psychiatrii i chorych psychicznie z drugiej. Psychiatria i choroby psychiczne bywają co najwyżej źródłem inspiracji dla pisarzy i autorów scenariuszy filmowych lub teatralnych, ale to zupełnie inny problem. Całkiem innym zjawiskiem, które nawiązuje w jakimś sensie do wspomnianego wyżej paradoksu, jest pojawienie się na coraz większą skalę różnego autoramentu, uzdrawiaczy", reprezentujących tzw.medycynę niekonwencjonalną. Czym tłumaczyć fakt ich ogromnego powodzenia u społeczeństwa, mimo tak widocznego postępu w dziedzinie diagnostyki i terapii zarówno w medycynie zachowawczej, jak i operacyjnej? Nie znam prostej odpowiedzi na to pytanie. Sądzę jednak, że nowoczesna, naukowa medycyna uległa zbytniej technicyzacji i odhumanizowaniu. Została też pozbawiona pewnego pierwiastka mistyczna-magicznego, jaki znajdował pacjent w czasach odległych u swojego lekarza, a dzisiaj jeszcze wśród ludów prymitywnych. Jestem przekonany, że ten właśnie element decydował o powodzeniu terapeutycznych seansów telewizyjnych dr. A. Kaszpirowskiego. Obecnie chciałbym się zatrzymać nie tylko nad wykazaniem związków między psychiatrią a niektórymi gałęziami nauki, ale nad przyczynami wspomnianego paradoksu i możliwościami jego przezwyciężenia. Historycznych przyczyn tego paradoksalnego stanu rzeczy trzeba szukać właśnie w XIX wieku, kiedy to ukształtowały się dwa zasadnicze, choć zupełnie przeciwstawne kierunki w psychiatrii. Zwolennicy pierwszego kierunku-przyrodniczego, ściśle związanego z rozwojem nauk podstawowych, widzieli w zaburzeniach psychicznych następstwo choroby mózgu. Doprowadził on zarówno do sformułowania adekwatnej definiji choroby psychicznej, jak i do powstania układu klasyfikacyjnego zaburzeń psychicznych, na wzór podziału chorób somatycznych, opartego na kryterium nozologicznym. Nie ulega wątpliwości, że szczególny wpływ wywarta tutaj patologia komórkowa R. Virchowa, a także postępy bakteriologii stworzonej przez L. Pasteura i R. Kocha. Ten kierunek reprezentuje współcześnie psychiatria biologiczna. Drugiemu, przeciwstawnemu kierunkowi, nadano obowiązującą do dzisiaj nazwę psychologicznego, gdyż wiązał się z rozwojem psychologii. eksperymentalnej, a w późniejszych czasach z psychoanalizą i kierunkami pochodnymi. Ten sam zakres pojęciowy ma termin, psychiatria dynamiczna"Mimo iż przedstawiciele obydwu tych kierunków zwalczają się namiętnie po dzień dzisiejszy, zdają się zapominać co ich podzieliło w przeszłości i co ich łączy współcześnie, przynajmniej w sensie genezy. Otóż na tym dwoistym ujmowaniu zaburzeń psychicznych zaciążyło dualistyczne traktowanie problemu psychofizycznego na przestrzeni wieków. Nieustanny wpływ miało arystotelesowskie przeciwstawianie się najwyższych przejawów ludzkiej duszy życiu psychicznemu zwierząt.

Pominę tutaj metafizyczne spekulacje na temat ciała i duszy, jakie odnajdujemy w całej historii filozofii, zatrzymam się jedynie krótko na paradygmacie kartezjańska-newtonowskim. On bowiem wywarł decydujący wpływ na kształtowanie się poglądów naukowych w fizyce, biologii, medycynie, psychologii, naukach społecznych itd. Jak pamiętamy, Kartezjusz swoją teorię przyrody oparł na podziale na dwie niezależne i odrębne sfery: sferę ducha, której nadał nazwę rzs czgiwnr (rzecz myśląca) i sferę materii, czyli res eazemw (rzecz rozszerzona) . Rew czgiams stała się obszarem zainteresowań nauk humanistycznych, do res edensa nawiązywali w swoich badaniach przedstawiciele nauk przyrodniczych. Trzeba reż przypomnieć, że dla Kartezjusza cały świat materialny był maszyną. Stąd mówimy o mechanistycznym poglądzie na świat tego wybitnego myśliciela XVII wieku. Wszystkie zjawiska przyrodnicze można bowiem, zdaniem Kartezjusza, tłumaczyć w kategoriach praw mechaniki, w kategoriach układu i ruchu poszczególnych części składowych. Nic więc dziwnego, że uległ on fascynacji atomistycznym modelem materii stworzonym przez 1. Newtona. W tym matematycznie idealnym modelu wszechświata każdą zmianę można, jak twierdził Newton, wytłumaczyć dzięki znajomości praw, jakimi rządzą wprawione przez Boga w ruch cząstki materialne. Jeżeli znamy dokładnie stan szczegółu jakiegoś systemu, to potrafimy z absolutną pewnością przewidzieć przyszłość systemu-głosił Newton. Te redukcjonistyczne zasady filozofii kartezjańska-newtonowskiej, stosowane z powodzeniem w nauce XVIII i XIX stulecia, przetrwały do dzisiaj, chociaż jak twierdzi P. Capra (1987) -, świat znajduje się obecnie w punkcie zwrotnym"Mówiąc najkrócej, oznacza to odejście od redukcjonizmu na rzecz holizmu, czyli całościowego ujmowania zjawisk. Dokonanie tego zwrotu nie jest zadaniem łatwym. Redukcjonistyczne nawyki i schematy myślowe są głęboko zakorzenione, a ich obrońcy z uporem bronią straconych, jak by się wydawało, pozycji. Ćapracytuje w swojej książce zdanie ze współczesnego dzieła z zakresu biologii (Ph. Handler (red k żiz (zgy dnd We Futurę qf Mm. New York l 97 O) , które pozwolę sobie w tym miejscu powtórzyć: "...jednym z niezawodnych dowodów rozumienia jakiegoś obiektu jest umiejętność złożenia go z elementów składowych t.. ) specjaliści biologii molekularnej dowiodą w końcu, że poznali budowę komórki, podejmując próbę jej (..) syntezy". Czyż zacytowane zdanie nie jest dosłowną egzemplifikacją paradygmatu kartezjańskanewtonowskiego? Sukcesy biologii komórkowej, mikrobiologii, biologii molekularnej, inżynierii genetycznej, mikroskopii elektronowej-to jedynie przykłady zaczerpnięte z nauk przyrodniczych. A jeśli dodać ogromny postęp w dziedzinie fizyki cząstek elementarnych i w innych obszarach nauk ścisłych, łatwo zrozumieć, jak wielkiego skoku myślowego trzeba dokonać, aby przejść od redukcjonizmu do całościowego, holistycznego ujmowania zjawisk. 2-Psychiatria. Przekonanie, iż poznanie szczegółów budowy narządów, tkanek, komórek i ich części pozwoli lepiej poznać funkcjonowanie organizmów żywych legło u podstaw medycyny pokanezjańskiej. Pod wpływem paradygmatu kartezjańskiego zrodził się w myśli medycznej tzw.model biomedyczny. Wedle tego modelu ciało ludzkie w trzy wieki po Kartezjuszu traktowane jest nadal jak maszyna, a choroba interpretowana jako nieprawidłowe funkcjonowanie mechanizmów biologicznych tej maszyny, badanych z punktu widzenia biologii komórkowej i molekularnej. Skupiając uwagę na coraz mniejszych elementach ciała ludzkiego, współczesna medycyna traci

preferując w ich miejsce socjogenezę. jak i nerwicowych) należy szukać w nieprawidłowych relacjach człowieka z jego środowiskiem rodzinnym. a dalszy rozwój zapewnili psychologowie i psychiatrzy o orientacji psychodynamicznej (humanistycznej) . iż obydwa przeciwstawne kierunki w psychiatrii. W odpowiedzi na te postawy narodził się właśnie inny skrajny kierunek w psychologii i psychiatrii. a więc zarówno biologiczny. Każdy medal ma jednak dwie strony. jak widać. którzy przejęci entuzjazmem dla modelu biomedycznegopróbowali. sztuki i kultury. Używając coraz dokładniejszych. ale w równym stopniu o szukanie nowych. duchowe"-które nie chcą się zmieścić w wywodzącej się od siedemnastowiecznych jatrornechanistówzasadzie Pondere. o wypracowywanie metod oddziaływania leczniczego (socjoterapia) i . gdyż. optymalnych rozwiązań organizacyjnych lecznictwa psychiatrycznego. że przyczyn zaburzeń psychicznych (zarówno psychotycznych. że w całej historii medycyny i psychiatrii nikt poza Freudem nie stał się tak głośny poza kręgami zawodowymi. Trzeba zresztą przyznać. na twórców antropologii. mensuru et numeru Deus omniu jecit (Bóg wszystko stworzył wagą. drugorzędnego. którego twórcy przyjęli postawę krytyczną zarówno wobec psychiatrii biologicznej. Pole badań tego podejścia w psychiatrii jest więc wspólne z socjologią. zawodowym itd. chociaż w gruncie rzeczy jest on również przejawem redukcjonizmu. że odrzuca on w zasadzie bio-i psychogenezę zaburzeń psychicznych. . oczywiście w skrajnej postaci.często z oczu samego pacjenta jako istotę ludzką. Poglądy freudystów budziły w ruwnym stopniu podziw i uwielbienie. miarą i liczbą) . wyobrażenia. o której obszernie będzie jeszcze mowa w dalszych rozdziałach. jak i sprzeciw. mimo obecnego postępu. zrozumieć zjawiska psycbofijologicznei psychopatologiczne wyłącznie w wąskich kategoriach zmian morfologicznych i zakłóceń fizjologicznych w układzie nerwowym. Tutaj dopatrywałbym się jednego ze źródeł owego paradoksu. szkolnym. socjologii. kartezjańskiemu podejściu mechanistycznemu (człowiek postrzegany jako maszyna) . W tych poszukiwaniach gubi się jednak zjawiska psychiczne-. tkanek i komórek. uczucia i inne podmiotowe przejawy życia psychicznego? Ten negatywny. mierzyć i wyrażać liczbowo myśli. Jak jednak ważyć. etnografii. Nie ulega jednak wątpliwości.tabu seksualnego. Naukowe miałoby być tylko to. Trzeba wreszcie wspomnieć o jeszcze jednym kierunku. mało poznawalnego". która nie chce być traktowana jedynie jako suma narządów. zwłaszcza naruszenie przez psychoanalizę tzw. o którym wspomniałem na początku. Niewiele też przypadków popularności znaleźlibyśmy w całej historii kultury. Redukcjonizm w formułowaniu podstaw naukowych tego kierunku polega na tym. są wyrazem redukcjonistycznego podejścia du zjawisk psychicznych w normie i patologii. neurofizjologii i w neuropatologii. któremu początek dała psychoanaliza S. nie chodzi oczywiście wyłącznie o określanie społecznych determinantów zaburzeń psychicznych. powiedziałbym więcej. jak i humanistycznej. Wpłynęły one. pogardliwy stosunek do psychologii i psychiatrii wśród niektórych przedstawicieli medycyny somatycznej wynikał i często wynika z traktowania obszaru zainteresowania tych dziedzin jako mniej ważnego. i szyderstwa. Ten redukcjom styczny model biomedyczny zapanował zwłaszcza wszechwładnie w neuroanatomii. Trudno bowiem zaakceptować postawę niektórych przedstawicieli skrajnego odłamu psychiatrii biologicznej (organicznej) . W psychiatrii społecznej. Hołdują oni. Chodzi o kierunek społeczny. wręcz wyrafinowanych metod badawczych w zgłębianiu ujemnie układu nerwowego osiągnięto zadziwiający postęp. co da się wyrazić w kategoriach matematyczno-fizycznych. Wyznawcy społecznego kierunku w psychiatrii stoją na stanowisku. jak i psychologiczny. Freuda. i czynią to niestety nadal.

która w błagalnych listach do syna pisała ". niepowodzenia w walce z uzależnieniami są również konsekwencją podejścia redukcjonistycznego. Zjawiska te dawno przekroczyły ramy problematyki medycznej i zyskały rangę klęski społecznej. oczywiście na trzeźwo. Warto zresztą nadmienić. nie przynoszący niektórym psychiatrom zaszczytu.wykorzystywania psychiatrii do celów politycznych. lecz pozostawali w opozycji do istniejących systemów społeczno-politycznych. składająca się na treść poruszanego przeze mnie paradoksu polegającego na rozbieżności między obiektywnym postępem w wielu dziedzinach psychiatrii a jej widzeniem przez szerokie kręgi społeczne. Konstatacja owa. organizacje ponadnarodowe. zakaz uprawy maku i innych roślin będących źródłem substancji psychoaktywnych itd. nisko i powoli"Tutaj dochodzę do punktu zasygnalizowanego na początku. Przejawami redukcjonistycznego widzenia problematyki uzależnień jest bowiem stosowanie różnorodnych. zastępowanie wysokoprocentowych alkoholi napojami o małej zawamości alkoholu. iż zwolennicy tego ruchu atakowali nie tylko oficjalną psychiatrię. wręcz już dzisiaj truizmu. Do walki z narkomanią i z mafiami producentów oraz dystrybutorów narkotyków musiały się włączyć rządy państw. Interpol itd.lataj.. Wyrazem podejścia redukcjonistycznego jest też ciągłe. synku. Podejmowane w ramach psychiatrii społecznej badania nad wpływem warunków panujących w niektórych szpitalach psychiatrycznych na stan psychiczny leczonych tam pacjentów doprowadziły do smutnych wniosków. że współczesna psychiatria nie przestając być . Stosunek ten. Szczególne. również w Polsce jest mało przychylny. zwłaszcza duże. Szczególnie złą sławą. niekiedy wprost radykalnych. z których narodził się amynozologiczny ruch społeczny zwany antypsychiatią. Apele te przypominają stary dowcip mówiący o matce pilota w czasie li wojny światowej. kulturalne picie". mianowicie.charakteryzowanie. może w samych psychiatrach wzbudzać ujemne odczucia i rodzić kompleks winy. zmniejszanie liczby punktów sprzedaży napojów wyskokowych. chociaż i ten bolesny problem. Nie oni. włączając się w nurt różnych działań kontestacyjnych. apelowanie w środkach masowego przekazu o ostrożne prowadzenie pojazdów mechanicznych. w tym dla psychiatrii. będące organizacyjnymi reliktami XIX stulecia. chociaż zupełnie nieskutecznych działań prohibicyjnych: ograniczanie czasu sprzedaży alkoholu. interdyscyplinarne miejsce zawdzięcza psychiatria uzależnieniom (alkoholizmowi i narkomanii) . jak i humanistyczną. a ostatnio nawet w niektórych państwach ekonomicznej. (przykładem może być walka z mafią narkotyczną w Kolumbii) . z wykorzystaniem metod socjologicznych. tj. stosunku społeczeństwa do problemów psychiatrii. może lepiej-nie tylko oni są temu winni.polityzacji psychiatrii. Na tym przykładzie widać. Niestety. że psychiatria nie zawsze ma dobrą opinię. Pomijam w tym miejscu sprawę tzw. odegrał w jakimś sensie pożyteczną-wręcz "wstrząsową rolę"uświadamiając społeczeństwom dramatyczne położenie chorych psychicznie. zarówno biologiczną. Dzisiaj należy on raczej do przeszłości i choć mamy do niego stosunek krytyczny. choć mało skuteczne. archaiczne szpitale psychiatryczne. nawoływanie o. Zacznę od stwierdzenia. jakie są środki zaradcze i drogi odejścia od redukcjonizmu? Odpowiedź na to pytanie może mieć kluczowe znaczenie dla rozwoju różnych dziedzin nauki. będzie musiał znaleźć swój obiektywny osąd i zapis historyczny. cieszą się"niektóre instytucje psychiatryczne. jak wykazały liczne badania. jakich widownią stało się wiele krajów rozwiniętych. iż psychiatria wychodzi często ze swoich ram specjalności medycznej i znajduje miejsce wśród różnorodnych zjawisk i tendencji społeczno-politycznych.

Wiadomo bowiem. teorii informacji. Postaram się więc w sposób syntetyczny nakreślić genezę i podstawy teoretyczne nowego kierunku w psychiatrii. z drugiej zaś strony zmiana otoczenia człowieka (np. nie pomijając samego twórcy teorii. pozostaje w stosunku wzajemnej zależności.nadsystemu.nauką medyczną. wojskowe (np. z którym on. ale same się zmieniają lub wpływają na zmianę otoczenia. czyniąc z niej specjalność wielce atrakcyjną intelektualnie dla młodych adeptów medycyny. System stanowi zbiór elementów i zachodzących między nimi wzajemnych relacji i sprzężeń. szczególnie w zakresie badania i tworzenia życia psychicznego człowieka. Z jednej strony może następować zmiana samego systemu (np. że systemy żywe nie tylko adaptują się do środowiska. Te relacje z otoczeniem są przeważnie dwukierunkowe. logiki matematycznej i teorii systemów. że powstaje z nich względnie niezależna całość. sterowania systemem jako całością i sterowania zależnością między systemem a nadsystemem. Wymaga on jednak przestawienia się na zupełnie nowe myślenie. musiałbym ten rozdział znacznie rozszerzyć. jest więc spójny z tymi przeobrażeniami świata i rzeczywistości. Nowa propozycja intelektualna. yon Bertalanffy'ego po raz pierwszy w latach trzydziestych. ujęcia systemowego i ogólnej teorii systemów jest jedną z charakterystycznych cech nauki i techniki drugiej połowy naszego stulecia. jak i skrajny model psychospołeczny. Jak trafnie zauważa Jakubik (l 989) . Podsystemy. jakich jesteśmy dzisiaj wszyscy świadkami. stanowiące jego elementy składowe. To one sprawiają. który nazywamy holistycznym albo systemowym. złożone urządzenia techniczne. organizacje socjologiczne. Wśród wielu entuzjastów nowych propozycji w sposobie dostrzegania i opisywania zjawisk. Żeby to bliżej wyjaśnić. że gwałtowne rozpowszechnianie się idei badań systemowych. Relacje i powiązania między poszczególnymi elementami (podsystemami) są tego rodzaju. zwanego psychiatrią systemową. pojawił się z biegiem lat pewien sceptycyzm co do możliwości stosowania uogólnionego opisu matematyczno-logicznego (algorytmu działania systemu) . ekonomicznych. system"wcale nie jest łatwe.system obrony przeciwrakietowej "Pamot") itp. politycznych itd) . W cybernetyce (czyli nauce o sterowaniu) za system uważa się organizmy żywe. odrzuca zarówno skrajny model biomedycznyzaburzeń psychicznych. tj. mogą funkcjonować samodzielnie w ramach systemu szerszego. Kierunek ten zapewnia właściwe miejsce psychiatrii wśród innych dyscyplin nauki. Jakubikiem (l 989) . tworzących zdolną do funkcjonowania całość. Zdefiniowanie pojęcia. ekonomiczne. zmiana warunków społecznych. (rok założenia Towarzystwa Badań Systemów Ogólnych) . że rozwiązania nierealne stają się możliwymi. człowiek.choroba psychiczna uwarunkowana biologicznie) . ich narządy i układy. zwana ogólną teorią systemów. system korzysta z procesów przystosowawczych w trzech głównych celach: sterowania związkami między jego podsysremami. W tym ujęciu konieczne jest też uwzględnienie otoczenia systemu. . traktowany jako system wchodzący w skład grupy społecznej będącej nadsystemem. Ujęcie albo podejście systemowe ułatwia międzydyscyplinarnąintegrację wiedzy o człowieku. w naszym przypadku człowiek. przedstawiona przez 1. rozpowszechniła się wyraźnie dopiero po 195-4 r. której właściwości nie dadzą się sprowadzić do sumy cech tych elementów. Przykładem może być.zmiana struktury rodziny. Można się w pełni zgodzić z A. Ukształtowanie się nowego paradygmatu nauki współczesnej wynika bowiem z szybkiego rozwoju cybernetyki. dając pierwszeństwo względnie nowemu paradygmatowi.

Wychodząc z podstawowych założeń teorii regulacyjnej. Jest tu niestety. nie wyłączając psychiatry. Mimo tych trudności można przytoczyć wiele przykładów zastosowania. w którym leczeniem będzie się zajmował jeden lekarz (lekarz rodzinny. uczy się lub pracuje. oddają się wielce szkodliwej iluzji. domowy) . a wszelkie jego cierpienia i zaburzenia powinny być rozważane wyłącznie holistycznie. naukami ścisłymi (matematyką. neurochirurgią.normy życia psychicznego. zyskają równą innym specjalnościom pozycję. iż fragmentaryczna wiedza zdobywana w toku studiów ulegnie w pewnym momencie (przypominającym schizofreniczne olśnienie) scaleniu. psychiatrów. w procesie leczenia uwzględnia się relacje wewnąuzrodzinne pacjenta psychiatrycznego i obejmuje oddziaływaniami terapeutycznymi całą rodzinę. podejścia systemowego w psychologii i psychiatrii. i M. Wija ta wymaga jednak całkowitej zmiany sposobu kształcenia lekarzy. ujmując człowieka w sposób całościowy. przyczyniając się do ulepszenia psychoterapii w tych przypadkach. że dzisiaj nie możemy sobie tej specjalności wyobrazić bez najściślejszej łączności zarówno z naukami humanistycznymi (filozofią. A. innymi. czy starania te wydały owoce. jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. Oddziały psychiatryczne przestaną być azylami wzbudzającymi lęk w społeczeństwie. naukami biologicznymi (genetyką. jak i choroby. dowiadujący się pod koniec swojej edukacji. Jestem przekonany. Innym przykładem wykorzystania teorii systemowej jest tzw. Teoria systemowa musi dowieść swojej wartości i użyteczności w praktyce. że zmieni się radykalnie kierunek organizacji służby zdrowia. cybernetyką) . Niestety w obecnie obowiązującym. zasłona dymna". Psychiatria systemowa ułatwia zrozumienie. Byłoby oczywiście błędem traktowanie kierunku czy podejścia systemowego jako panaceum na wszystkie słabości teoretyczna-metodologiczne współczesnej psychiatrii. Traktując rodzinę jako system. informatyką. interną. neurologią. Poszczególni kierownicy dydaktyczni. pozostającą w stosunku interakcyjnym ze swoim środowiskiem. Jednym z nich może być Regulacyjna Teoria Osobowości J. że stwierdzenie to jest dzisiaj aksjomatem odnoszącym się do całej medycyny.osobowość neurotyczną) jako zakłócony mechanizm regulacyjny. patomorfologią. a nawet szerzej-cale środowisko. Reykowskiego.terapia rodzin. Naszym. korzystający w miarę potrzeby z porady (konsultacji) lekarza specjalisty. że człowiek jest całością psychologiczna-społecznobiologiczną. fizjopatologią. Czytelnicy ocenią. neurofizjologią) . reprezentujący swoje dziedziny wiedzy. staroświeckim programie hołduje się daleko posuniętemu redukcjonizmowi. aby ta par eacellenceludzka specjalność medyczna zyskała wreszcie właściwą do swojej roli pozycję wśród innych dyscyplin nauki. . prawem) . mimo nieszczerych zapewnień organizatorów procesu dydaktycznego o dążeniach do nauczania zintegrowanego. logiką. Rogiewiczowie zastosowali ją w praktyce klinicznej. gorącym pragnieniem jest. psychologią. ale również życie psychiczne (psycYe) . Na zakończenie pragnę wyrazić nadzieję. pediatrią i wielu. Student medycyny.Dotyczyć to może zarówno zjawisk tzw. że przyjęcie paradygmatu holistycznego (systemowego) przez przedstawicieli całej medycyny sprawi. będą bowiem wkomponowane w szpitale wielospecjalistyczne (na wzór modelu włoskiego) . w którym on żyje. przedstawili nerwicę i nerwicowy rozwój osobowości (tzw. Urok i intelektualny powab psychiatrii polega jednak na tym. jak i innymi specjalnościami klinicznymi: endokrynologią. kryjąca dawną formę i treść kształcenia. często na miesiąc przed dyplomem. iż człowiek chory ma nie tylko ciało (mmę) . fizyką. i to z dużym powodzeniem. socjologią. biochemią.

znajdowała się na przestrzeni dziejów w dwojakim położeniu. do lokowania psychiatrii na obrzeżu medycyny. przy braku znaczącego postępu w badaniach biologicznych. Historia psychiatrii-to nie tylko dzieje procesu stawania się psychiatrii jedną z dyscyplin medycyny. W konsekwencji psychiatrię traktowano jako dyscyplinę. Zarys dziejów psychiatrii Kierunki w psychiatrii. nie może wynieść ze studiów całościowego spojrzenia na człowieka. Tadeusz Nasierowski. co przyczyniało się. ale także w czynnikach natury cielesnej. Źródło owej polaryzacji stanowisk społecznych stanowiła i stanowi rozbieżność oczekiwań kierowanych w stronę psychiatrii. . zaś według innych-bronić interesów społeczeństwa. Przy takim podejściu w historii psychiatrii możemy wyróżnić dwa zasadnicze okresy: okres przednaukowy (do XVIII wieku) i okres naukowy (od wieku XIX) . Pierwszy etap okresu przednaukowego charakteryzował się tym. jak żadna inna gałąź medycyny. że jego przyszli pacjenci będą preferowali dr. a w najlepszym razie mało przychylny stosunek do psychiatrii. Z jednej strony wciąż podejmowano wysiłki zmierzające do osiągnięcia takiego stopnia obiektywności metod badawczych. Proponowanym rozwiązaniom. Dodatkowo specyfika psychiatrii. która według jednych ma stać na straży interesów jednostki. charakteryzujące się skrajnością poglądów i postaw. czego wyrazem były nun. których cechuje podmiotowe.które ulega takim samym zakłóceniom. Z drugiej zaś rozwój psychiatrii związany był z poszukiwaniem sposobów rozwiązywania problemów psychologicznych. Jedni oceniają średniowiecze poprzez pryzmat. sprawiała. niejako sarna z siebie. a nie przedmiotowe traktowanie pacjentów. to także dzieje przemian w stosunku społeczeństw do osób chorych psychicznie. To również czas prób organizowania pomocy dla chorych psychicznie. prawnych i filozoficznych. że psychiatria i psychiatrzy z jednej strony byli przedmiotem najwyższego uznania. którą więcej podobieństw łączy z religią i polityką niż nauką. Dla Europejczyka punktem odniesienia w badaniach nad historią psychiatrii są dzieje kultury i cywilizacji europejskiej. pojawiających się w polu działań psychiatrycznych. na który przypada początek poszukiwania przyczyn zaburzeń psychicznych nie tylko w woli opatrzności. Drugi etap to czas medycyny antycznej. po prostu z powodu zachwiania proporcji między przedmiotami "somatycznymi"a odnoszącymi się do zjawisk psychicznych. często odbierano walor naukowości. że zaburzenia psychiczne przedstawiane były w ramach dominującego wówczas animizmu oraz supranaturalizmu wyrażanego w języku mitów i legend. czas Platona i Arystotelesa. wyprzedzającym niejednokrotnie rozwój takich dyscyplin jak psychologia i socjologia. relacje pomiędzy pojęciem choroby i normy psychicznej w danej kulturze i epoce historycznej. uosobionej w postaciach HipokratesaGaleria. Nic też dziwnego. Kaszpirowskiego lub innych uzdrawiaczy. Będzie też miał negatywny. Trzeci etap okresu przednaukowego stanowi średniowiecze. z drugiej zaś najwyższej pogardy.oficjalną lub naukową medycynę we wdrażaniu do praktyki zasad medycyny systemowej (holistycznej) ? Odpowiedź na to pytanie pozostawiam Czytelnikom naszego podręcznika. Psychiatria. Czyżby więc owiuzdrawiacze wyprzedzili tzw. 2. 'elsusa. który pozwoliłby na zaliczenie jej do nauk medycznych. co z reguły utożsamiane było z kierunkiem biologicznym.

Pinel. Tuke'a (173: -l 822) . ale także choroby innych narządów wewnętrznych. XIX-wieczna psychiatria podlegała wpływom dominujących w ówczesnej medycynie doktryn filozoficzne-lekarskich: witalizmu oraz kierunku anatemo klinicznego. Dla nich średniowiecze to początek wschodnio chrześcijańskiej tradycji jurodiwych-szaleńeów bożych. który zastosował ją do analizy i klasyfikacji zaburzeń psychicznych. Psychiatria XIX wieku to przede wszystkim kierunek kliniczna-nozologicznydo którego rozwoju przyczynili się zarówno witaliści. iż zaburzenia psychiczne mogą ulegać zmianom. poprzez skrupulatne przestrzeganie zasad metody analityczna-porównawczej. Witalizm stanowił reakcję na dominujące dotychczas szkoły patologiczne jatrufizyków i jatrochemików.niemiecki fizjolog i klinicysta J. że podłożem tych zaburzeń są nie tylko organiczne uszkodzenia mózgu. Ob.inkwizycji. tortur. J. może się zmieniać ich obraz kliniczny. Początek witalizmowi dało skojarzenie hipokratyzmu szkoły Montpellier z. szpitalnictwa kościelnego i świeckiego. założyciel pierwszego czasopisma psychiatrycznego. Wtedy to dostrzeżono w osobie z zaburzeniami psychicznymi człowieka chorego. wymuszając niejako zajęcie się tą kwestią także od strony teoretycznej. W. oraz jedne postacie mogą przechodzić w drugie. Jana Bożego. Pmel. Chiarugiego (1759-IBZO) . jak i reprezentanci szkoły anatomoklinicznej. lochów.niestosowaniem wobec chorych przymusu fizycznego-rezygnacja z okowów i łańcuchów. jak w żadnej innej dyscyplinie medycznej. wyrażające się m in. będąc dezaprobatą dla charakterystycznego dla tych szkół mechanistycznego pojmowania życia. 1. że początki nowożytnej psychiatrii naukowej przypadają na koniec XVIII wieku. czy też działalność Św. płonących stosów. czynienia nad chorymi egzorcyzmów. W konsekwencji chorych zaczęto traktować jako przedmiot obserwacji. istniało wiele niekiedy wzajemnie zwalczających się kierunkuw i szkół skupionych wokół wybitnych osobowości potrafiących narzucić większości swój punkt widzenia.Słabła (1660-l 734) . sprowadzającej się do przedmiotowej obserwacji faktów. zaś ich zachowanie . Drudzy podkreślają panującą wówczas wiarę w moc słowa. Uważał on. Witaliści. psychiatria". W 1808 r. W. rozwój medycyny klasztornej i uniwersyteckiej. odrzuciwszy sposoby badań stosowane w fizyce i chemii. W historii psychiatrii. Podkreślał. animizmem"G. Dodatkowo jej dzieje nierozerwalnie splecione były z historią myśli psychologicznej i filozoficznej. który uprzednio sam doświadczył losu osoby chorej psychicznie. Conollyóego (1794-l 866) . Reil (1759-l 8 l 3) . która przyczyniła się do godnego traktowania chorych psychicznie. Reformy Ph. polegającą na porćwnywaniurozmaitych przejawów życia w celu odnalezienia najpierwotniejszych czynników (pierwiastków) w zjawiskach złożonych i wyjaśnianiu tych zjawisk za pomocą syntezy. Jednym z twórców owej metody był P. Magazin fur psychische Heilkunde" (1805) wprowadził do terminologii naukowej pojęcie. założyciela zakonu szpitalnego bonifratrów. Pinela (1745-I 826) . łączyły się też z wprowadzeniem do medycyny zagadnienia opieki nad chorymi psychicznie. niejako samoograniczył się. zaczęli posługiwać się metodą analityczna-porównawczą. Nie jest dziełem przypadku.

Swopsir nzszlogiae. P. A. którą zapoczątkował witalista M. którego prace Pmel przetłumaczył na język francuski. L. płcią i porą roku-zapoczątkował epidemiologię psychiatryczną. autor pracy. Falretowi (1794-1870) i J. Pmel był ojcem psychopatologii ogólnej. Rush (1745-l 853) . które ulegają zmianom w procesach chorobowych. której istotę stanowił pogląd. X. zwany ojcem psychiatrii amerykańskiej. Bayle (1799-1858) opisał w lb 22 r. będącej jedną z pierwszych prób systematyzacji chorób. Esąuirol (1772-l 84 O) . Morela (1809-I 873) o dziedzicznym zwyrodnieniu psychicznym. P. Cullen (1712-17901. Opisanie zmian anatomopatologicznych w porażeniu postępującym postawiło pod znakiem zapytania zasadę klasyfikowania zaburzeń psychicznych jedynie na podstawie objawów psychopatologicznych. Zasada pogłębionej obserwacji pozwoliła 1. P. nowa zasada zaś brzmiała: poznanie choroby to poznanie właściwych dla niej zmian anatomicznych. który utrzymywał. Krańcowym wyrazem takiego podejścia stała się teoria 8. Odtąd choroba przestała być jedynie zbiorem objawów klinicznych. że ośrodkiem życia i choroby jest. Z krytyką witalizmu wystąpili przede wszystkim fizjologowie. jednakże o jego upadku zadecydowała nowa nauka kliniczna oparta na anatomii patologicznej. zwany ojcem patologii nerwowej. Uczeń Pmela. jednakże okazała się bezowocna w patologii klinicznej. iż . dając początek kierunkowi anatomoklinicznemu w psychiatrii. P. czynnik nerwowy"regulujący napięcie w organizmie. której podstawą stała się wprowadzona przez niego metoda analityczna-porównawcza. G. twórca terminu nerwica.typowy obraz kliniczny pum (ysis prcgresivu i uznał jego zależność od zmian w oponach mózgowych i mózgu. Bichat (1771-18021. UczniemCullena był 8. J.poddano normalizującemu treningowi ze strony lekarza zwanemu terapią moralną. z wyjątkami. Baillargerowi (1809-1890) opisać psychozę maniakalna-depresyjną jako. Znaczącymi dla dalszego rozwoju psychiatrii okazały się prace nad porażeniem postępującym. Ówczesna wiedza o chorobach pozbawiona była konkretnych podstaw i sprowadzała się. E. folie circulaire''. Prekursorem kierunku kliniczna-nozologicznego w psychiatrii był W. Bichat poszukiwał w ciele ludzkim pierwiastków anatomicznych. A. do opisu objawów klinicznych. Za takie uznał tkanki. Metoda analityczna-porównawcza przyczyniła się do znacznego rozwoju nauk biologicznych. 1. sformułował podstawy metodyki badania psychiatrycznego oraz-badając związki między występowaniem zaburzeń a wiekiem.

Dalsze badania nie potwierdziły jednak koncepcji badacza. jakie toczyli między sobą członkowie utworzonego w 1864 r. 8. J. Rotbego (I 832-1903) -autora podręczników PsycWzpuAolzgw ńrensiroraz Prychiatriu. 'ondillaca. której najwybitniejszym przedstawicielem był M. V. autor pracy O chcrwwch amwzwwl (I 845) . które mogą być przekazywane potomstwu.. Oddziału Chorób Umysłowych. A. że dusza nie choruje. Jako pierwszy użył terminu. W rezultacie w I połowie XIX wieku powstały w Niemczech dwie szkoły-psychików i somatykówgłoszące przeciwstawne poglądy na temat zaburzeń psychicznych. zaś choroba mózgu może mieć charakter pierwotny lub wtórny w stosunku do innej choroby cielesnej. o tyle w Niemczech zetknięcie się witalizmu z filozofią Kama i Schellinga skłaniało bardziej ku rozważaniom metafizycznym niż badaniom empirycznym. autor dwutomowego podręcznika psychiatrii (1868. Frydrych (IBOO-l 867) . Psychicy uważali. Psychozy organiczne nie były przez nich zaliczane do chorób duszy. G.początkowe-nawet nieznaczne-odchylenie od normy jest dziedziczznez coraz większym stopniem nasilenia. spowodowane czynnikami zewnętrznymi. P. psychosomatyczne"w stosunku do zaburzeń psychicznych będących skutkiem poczucia. l 884) . zwolennik poglądów Magnana. wprowadził podział na psychozy egzogenne (zewnątrzpochodne) . szkodliwe wpływy środowiskowe i społeczne. którego członkami założycielami byli m 3 n. Morel uważał choroby psychiczne za wynik zwyrodnienia wywołanego działaniem szeregu czynników zewnętrznych. Heinroth (1773-I 843) . które są uwarunkowane psychicznie. czyli o chorobach umysłowych O 885) . takich jak zakażenia. . Nerwowych i Psychiatrii Sądowej Warszawskiego Towarzystwa Lekarskiego. Spór psychików z somatykami znalazł odbicie w sporach. reprezentował filozoficzna-teologiczny punkt widzenia. Pląskowski (1821-I 896) . O ile we Francji kierunki symptomarologiczny i anatomokliniczny wyłoniły się w wyniku zetknięcia się witalizmu z psychologią filozoficzną Locke'a. Najwybitniejszy przedstawiciel psychików. a usze pracy Dzieje psychiatrii w Rosji i Polsce lb 93\. Należy jeszcze wspomnieć A. wpływ alkoholu itd. Magnan (1835-1916) oddzielił zaburzenia powstałe w wyniku degeneracji od zaburzeń nie będących skutkiem degeneracji. W konsekwencji uważali. stan zapalny. o nieznanych przyczynach powstawania. częściowo pokrywające się z psychozami degeneracyjnymi. Somatycy głosili. pierwszego polskiego podręcznika psychiatrii. W odpowiedzi na poglądy głoszone przez psychików powstała szkoła somatyków. J. pierwszy polski docent psychiatrii (l 869) . Teoria Morela zapoczątkowała kierunek etiologiczny w psychiatrii. oraz psychozy endogenne (wewnątrzpochodne) . Jacobi (1775-l 858) . oraz R. choruje tylko ciało. zatrucia. że wszystkie zaburzenia psychiczne są uwarunkowane somatycznie. winy". iż istnieją właściwe choroby duszy. kiła. Ćabanisa nastawioną na empiryczne poznanie człowieka. Moebius (1853-l 9 O 7) . takimi jak uraz. procesy rozrostowe w mózgu.

Psychicy i somatycy nie odwoływali się w swych pracach do psychologii w Anglii natomiast w I połowie XIX wieku psychiatria znajdowała się pod znacznym wpływem psychologii. którym ulega. 1. zwany. Gila (l 8 O 6-l 873) . jako wyodrębniona i autonomiczna dyscyplina naukowa. Beli (l 774-l 842) . zmienności i przekształceniom. W Niemczech zasady afizjologicznej asocjacjonistycznej psychologii J. E. E. Purkinje (1787-1866. Zellera (1804-1877) o jedności procesu chorobowego pomimo różnorodności form. Głosił pogląd wypowiedziany wcześniej przez E. psychologia"kryły się dwa sposoby myślenia o procesie psychicznym. Badaczem. wyjaśniającą czynności psychiczne. W 1879 r. Herbaria (1776-1841) wprowadził do psychiatrii W. ukształtowała się dopiero w połowie XIX wieku jako nauka o świadomości. do zwolenników której należał także M. J. W każdym z nich wytworzyły się specyficzne metody badawcze. Wundt (1833-1920) utworzył w Lipsku pierwszą na świecie pracownię psychologii eksperymentalnej. Griesinger (1817-1860. która traktowała zjawiska psychiczne jako analogiczne do zewnętrznych zjawisk fizycznych. Helmhohz (1821-1894) i inni. Weber (1795-1870. Molier (1801-l 85 O) . Baina (lblB-1903) -przejęli pionierzy psychologii empirycznej-'h. G. Tradycję filozofów asocjacjonistów-T. Były to psychologia eksperymentalna związana z biologią i fizjologią. W. J. A. Fechner (1801-l 887) . W owych czasach pod terminem. że procesom psychicznym towarzyszą procesy materialne będące wyrazem czynności mózgu. badającą świat specyficznie ludzki drogą doświadczenia wewnętrznego. mesingerjako pierwszy postawił problem historii rozwoju psychiki (duszy) . On też jako pierwszy przyjął asocjację za kategorię uniwersalną. za pomocą introspekcji. G. Browna (17/9-IBZO) . Hartley (1705-l 757) . M. oraz psychologia filozoficzna. A. W rozwijającej się psychologii fizjologicznej obowiązywały dwie zasady: przyczyna-skutek i struktura-funkcja. w jakich się przejawia. był D. J. S. a więc jako poddające się pomiarowi i wyjaśnieniu drogą rozumowania indukcyjnego poprzez genezę i przyczyny zewnętrzne. Psychologia. Milla (l 773-l 936) . T. który dał początek psychologii fizjologicznej. Uważał. teorią jednej psychozy". J. . traktująca psychologię jako dyscyplinę nieprzyrodniczą. M.

hebe (renie i różne psychozy urojenioweo przewlekłym przebiegu oraz psychozę maniakalna-depresyjną.opisał psychozę będącą skutkiem neuropsychiatrycznym długotrwałego nadużywania alkoholu. Meynert (1833-18921. uczeń Wundta. odruchów psychicznych". psychiatrii przebiegu".przez filozofa asocjacjonistę M. Zastosowanie w badaniach techniki mikroskopowej zaowocowało odkryciem komórki i przejściemdzięki R. Wernicke (1848-1905) rozwijali kierunek neuroanatomopatologiczny. która dotąd służyła wyjaśnianiu zagadnień klinicznych. W. W Polsce kierunek ten reprezentował M. jednostka chorobowa"oraz rozwinął pojęcie. zwieńczone opisaniem zmian histopatologicznych w przebiegu porażenia postępującego. . Swoją klasyfikację zaburzeń psychicznych oparł na zasadzie związku przyczynowo-skutkowego. Odkrycia Virchowa spowodowały. Uważał. wprowadził metody psychologii eksperymentalnej do kliniki psychia. którym objął katatonię. że anatomia patologiczna. Kraepelm przejął od Kahlbauma termin. którzy-wzorując się na medycynie somatycznej-upatrywali główne zadanie psychiatrii w wyodrębnianiu naturalnych jednostek chorobowych. Kahlbaum jako pierwszy opisał katatonię oraz heboidofrenię. Falreta i BaillargeraKraepelin wydzielił dwie duże grupy zaburzeń endogennych: otępienie wczesne (demewia pmecoa) . założyciel Polskiego Instytutu Badań Mózgu (l 928) . chorób zamkowych mózgu. który jako pierwszy opisał różne postacie amencji. Nissla (1860-l 9 l 9) . który w lb 87 r. tycznej. stała się dyscypliną samodzielną. będącą łagodną postacią hebefrenii opisanej przez E. Podobne podejście prezentowali przedstawiciele kierunku neuroanatomopatologicznego. zaś K. Virchowowi (1821-1902) -od opisu zmian w tkankach do opisu zmian w komórkach. Na podstawie własnych badań katamnestycznych-opierając się na pracach Kahlbauma. P. Morela i Magnana. że zaburzenia o tej samej etiologii powinny mieć identyczny przebieg. Kleist (1879-1960) i jego uczeń K. Po Griesingerze T. jednakowe objawy i zejście oraz charakteryzować się takimi samymi zmianami anatomicznymi. Heckera. Kose (1883-l 937) . którego szczytowym osiągnięciem były badania A. a także K. Powstała anatomopatologiczna klasyfikacja chorób. Leonhard (1904-l 988) . Zdaniem Griesingera przedmiotem psychiatrii powinno być badanie.Nleumann (1814-l 884) . Korsakow (1854-l 9 OO) . Spielmayera (1897-l 935) . Kraepelin. Kahlbaum (1828-1899) i E. Olbrzymi wkład do rozwoju kierunku kliniczna-nozologicznego wnieśli Kahlbaumi Kraepelin. rozwijając w jego ramach koncepcję psychoz endogennych. Wydane w 1855 r. W Rosji przedstawicielem kierunku nozologicznego był S. Heckera (1843-l 9 O 9) . S. Współcześnie podejście neurologiczna-psychiatryczne kontynuowali K. Kraepelin (1856-1926) kierunek kliniczna-nozologiczny. a nawet zaczęła dominować. L. Problemy kliniczne podporządkowano anatomii patologicznej. Alzheimera (1864-l 9 l 5) . Wprowadził do psychiatrii metodę katamnestczną. niedorozwoju umysłowego.

M. Punktem wyjścia do powstania psychoanalizy były prace nad hipnozą i histerią. Bilikiewicz (1901-l 9 bO) . W Polsce przedstawicielem neojacksonizmubył J. określany mianem. że ta sama przyczyna może wywoływać różne postacie zaburzeń psychicznych. w zasadzie biologiczny. twórca oryginalnej teorii zaburzeń psychicznych. . Mistrzami S. Pierwszymi wybitnymi przedstawicielami kierunku ewolucyjnego w psychiatrii i neurologii byli M. Myśl Spencera. Hoche (1865-l 943) . zwanego ojcem psychiatrii rosyjskiej. Bearla (1839-l 8 b 3) o neurastenii oraz J. rewolucji psychoanalitycznej". Bonhueffera (lb 68-1948) o reakcjach egzogennych (infekcje. Charceta (1825-1893) i S. . M. Jackson (1835-191 I) . Do odejścia ud powyższego kierunku przyczyniły się m in. Freuda (1856-1939) o histerii. z których wynikało. W rezultacie w psychiatrii klinicznej nastąpił podział na dwa kierunki: 1) nozologiczny. zatrucia itp) . że różne czynniki etiologiczne mogą wywoływać zaburzenia o takim samym obrazie psychopatologicznym. że kierunek anatomoklmicznyzostał wyparty przez kierunek etiologiczny. stawiający przed psychiatrią zadania poznania etiopatogenezy chorób psychicznych: 2) syndromologiczny. Mazurkiewicz (1871-l 947) . W Polsce teorię etioepigenezy psychoz opracował T. z wyjaśnieniem których anatomia patologiczna nie mogła sobie poradzić. ktńrego zwolennicy na pierwszym miejscu stawiali badania kliniczne mające na celu dokładny opis zaburzeń. M. psychiatra i historyk medycyny. że świadomość powinna być analizowana w płaszczyźnie adaptacji biologicznej zapoczątkowała przeniesienie zainteresowań psychologii z problemów świadomości na problemy zachowania. ostatecznie zadecydował o tym. Maudsley (1835-1918) oraz J. zaś Jackson opracował teorię. autor podręcznika Psychiatria Uinicznu oraz współautor pracy Psychiatria polska na tle dziejowym\P 962 ą. najwybitniejszy polski psychiatra. jak też. Problem chorób zakaźnych. ktćre dały początek współczesnemu ujęciu oligofrenii. Sceptycyzm w stosunku do nozologiczncj koncepcji Kraepelina wzmogły prace K. Mierzejewski był uczniem J. Freuda byli J. w zasadzie psychologiczny. Koniec XIX wieku stanowił dla psychiatrii przełom.Spencera (1820-1903) Pnncizles qfzychology stanowiły pierwszą próbę połączenia psychologii z ewolucjonizmem biologicznym. Dominacja kierunku anaromoklinicznego spowodowała pojawienie się specjalizacji oraz skupienie uwagi na problemie lokalizacji chorób.prace G. Balińskiego (I 827-l 9 O 2) . na podstawie kturych choroby te zaliczone zostały do zaburzeń funkcjonalnych. Breuer (I 84: -l 92 ói) . Mierzejewskiego (lb 38-19083. Polaka. W Rosji kierunek ewolucyjny uzyskał najpełniejszy wyraz w pracach polskiego psychiatry 1. Kierując się konsekwentnie zasadą ewolucji psychiki Maudsley stworzył podstawy psychiatrii dziecięcej. Twórcą pojęcia zespołu objawowego był A. powstały w wyniku rozwoju bakteriologii. E. zgodnie z którą ewolucja i dyssulucja są pochodne w stosunku do ewolucji i rozpadu układu nerjłNł Cjj 3.

hebefrenię. James (1842-1910) i J. który był także założycielem Polskiego Towarzystwa Higieny Psychicznej (l 948) . Dąbrowski (1902-l 98 O) . . Ruch psychoanalityczny na skalę światową rozpoczął się od rozłamu w kole współpracowników Freuda. przypadek"G. W. Pierwszym dysydentem był A. u której podstaw legło przekonanie o istnieniu związku między budową ciała człowieka a jego charakterem.'harcot i M. która. o tyle Bleuler łącząc je w grupę schizofrenii. twórcy psychologicznego nurtu pragmatyzmu. które uświadomiły środowisku medycznemu znaczenie relacji międzypodmiotowych. Freuda. G. Dewey (1859-l 952) . Adler (1870-l 937) . Kretschmer (1888-1964) stał się wyrazicielem w psychiatrii idei konstytucjonalizmu. W Polsce jego symbolem stał się K. które nazwał objawami podstawowymi (osiowymi) . w tym relacji pacjent-lekarz oraz wskazały na. Schneider (1887-1967) autor pracy Klimsche Prychzzmhclzgie (19313. dyrektor Instytutu Higieny Psychicznej (1935-1949) 1 Wyższej Szkoły Higieny Psychicznej (1943-l 952) . W 191 I r. Jung (1875-l 96 l) . bo skuteczną.M. Osoby te wytyczyły drogę dla przyszłych odkryć S. twórca psychologii indywidualnej. która dominowała w medycynie początku XX w. Był on twórcą konstytucjonalnej teorii osobowości. Freuda Anna Freud (1895-19823. twórca teorii dezintegracji pozytywnej. twórca koncepcji objawów pierwsza-i drugorzędowych schizofrenii. W. E. patrząc na nie z punktu widzenia ich przebiegu i zejścia. której ucieleśnieniem był zamknięty szpital psychiatryczny. Jako pierwszą udaną. katatonię. "rozprzestrzeniła idee Freuda na demezma prwecor"Duży wkład w badania nad schizofrenią wniósł K. 1. krytykowali asocjacjonizm. który dzięki napisaniu autobiografii A mina rhm yound irse (f (1908) zapoczątkował światowy ruch higieny psychicznej. O ile Kraepelin połączył w jednostkę nozologicznądememia pmecor m in. Bleuler opublikował monografię Dememiawdecor oder Grwype der 3 chizoyWremew. jak sam napisał. Była to jednocześnie pierwsza próba "poszerzenia pola psychoanalizy"E. Beersa. Niezależnie od prowadzenia badań i towarzyszących im gorących sporów istniała psychiatria instytucjonalna. Bleuler (1857-1939) przeszedł do historii jako twórca pojęcia schizofrenii i badacz tej grupy psychoz. Znaczny wpływ na rozwój psychiatrii amerykańskiej wywarł pragmatyzm będący odmianą pozytywistycznego scjentyzmu. że przewidywane przez Kretschmera zależności faktycznie nie istnieją. więź"psychiki z'somatyką jako nierozwiązaną zagadkę. drugim G. twórca psychologii analitycznej. Okazało się. próbę buntu przeciwko panującym w nim warunkom można uznać. Bernheim (l 84 O-l 9 l 9) . wyodrębnił objawy wspólne dla wszystkich tych zaburzeń. Jeszcze za życia Kretschmera podjęto próby empirycznego sprawdzenia trafności orzeczeń wynikających z proponowanej przez niego typologii. Pierwsze próby leczenia psychoanalizą dzieci podjęła córka S.

istnieje ciągłość procesu chorobowego od nerwicy do psychozy. gią. Heideggerai zapoczątkował tzw. gdy za istotę choroby uznano zmiany anatomiczne. sprowadzając zarazem istotę procesów psychologicznych do obserwowanych obiektywnie stosunków bodziec-reakcja. Watson uczynił z człowieka rodzaj maszyny biologicznej. P. Od momentu. bunt"wobec dominującej w XIX wieku psychologii świadomości w postaci behawioryzmu. Zaburzenia psychiczne-podobnie jak normalne procesy zachowania się-są według Meyera dynamicznymi reakcjami adaptacyjnymi na stres i konflikt. gdyż nie można do nich dotrzeć metodami biologicznymi. Metoda ta nazwana została fenomenologią zastępczego doświadczenia. Konorski był autzrem cybernetycznego modelu czynności mózgu. Wiek XIX był wiekiem chirurgii-najbardziej racjonalnej metody leczenia z punktu widzenia kierunku anatomoklinicznego. Według Binswangera przedmiotem psychiatrii powinien być człowiek jako taki. manifestu behawiorystycznego" (1913) był J. fizykalnymi lub psychologicznymi. Kierunkiem filozoficznym. Meyer traktował osobowość jako niepodzielną całość. W kształtowaniu się osobowości. lekarze utracili wiarę w działanie środków farmakologicznych. Egzystencjalistą był także K. nerwicy i psychozy działają te same czynniki.przypisując doświadczeniu charakter ciągły. Kępiński (1918-19721. W Polsce metodę tę stosował A.Watson (1878-l 958) . była fenomenologia i związany z nią egzystencjalizm. Na powstanie koncepcji Warsona znaczny wpływ wywarły prace W. M. Meyera (1866-1950) do stworzenia koncepcji psychobiologicznej. tylko o różnym stopniu nasilenia. W Polsce kierunek ten reprezentował J. W przeżycia człowieka należy się wczuwać. Binswanger (1881-1966) przeniósł do psychiatrii idee M. Jaspers (1883-l 969) . W Polsce propagatorem pragmatyzmu był R. W psychobiologii nie ma różnic jakościowych między normą a patola. czego wyrazem było wprowadzenie przez Jamesa pojęcia strumienia świadomości. Millerem (1903-1942) odkrył instrumentalne odruchy warunkowe. autor Al (ęemewe Prycńzpmo (zgie (19131. twórca teorii metabolizmu informacyjnego. Bechterewa (1857-1927) i 1. Olbrzymie znaczenie dla psychiatrii miał. . Autorem. Oryginalnym wkładem Kępińskiego do psychiatrii światowej jest koncepcja zaburzeń psychicznych jako rezultatu zakłócenia porządku wartościującego (aksjologicznego) . Pragmatyzm stał się inspiracją dla A. założyciel Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (l 92 O) . Pawłowa (1849-l 936) . W psychiatrii ów nihilizm terapeutyczny pogłębiły koncepcje Morela i Kraepelma.analizę bytu (Daseinsanalyse) . Radziwiłłowicz (1860-19: 6. który "odkrył"nowy sposób widzenia rzeczywistości pacjenta. Egzystencjalista L. który wraz z S. Konorski (l 9 O 3-l 973) . 8. który przy badaniu zjawisk psychopatologicznych dążył do "uobecnienia"w swojej wyobraźni stanu psychopatologicznego pacjenta.

że. w 19/7 r. o tyle w ZSRR psychiatria była wykorzystywana do celów politycznych i walki ideologicznej.Jego konsekwencją stało się uznanie chorych psychicznie za ludzi nie godnych życia. Sakel (1900-1957) wprowadził metodę wstrząsów insulinowych (doświadczenia kliniczne rozpoczął w 1933 r. Magneta-Jauregga (1857-l 94 O) .osób. który w 1917 r. ) . Ćerletti (1877-1963) i L.została zatwierdzona przez Światową Federację Psychiatryczną tzw. zaś tylko w latach 1940-1941 około 70 tys. W wyniku tego podczas U wojny światowej zgładzono m in. Początek rozwoju biologicznego lecznictwa psychiatrycznego związany jest z osobą J. Bini (1908-196-4) zastosowali wstrząsy elektryczne (19383.chorych psychicznie obywateli polskich. Charakterystyczny dla psychiatrii przełomu XIX i XX wieku nihilizm terapeutyczny został przełamany w wyniku znacznego postępu w rozwoju biologicznych metod leczenia. Sesja Pawlowska Akademii Nauk ZSRR (zainspirowana przez KC WKP-Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego) . przebiegająca pod hasłem. w ZSRR tylko człowiek chory psychicznie może występować przeciw socjalizmowi".około 27 tys.psychiatra A. psychoterapii. Hochei prawnik K. J. Chruszczowa z 1959 r.chorych psychicznie obywateli niemieckich. Binding w pracy Wie Fre (gme der Vemicżwwg lebewswwwenewŁeWews (Wyuwwe zniszczenia brzr me wwrhcW życia) . Jej stosowanie spowodowało poddanie sterylizacji w Niemczech około 323 tys. Chorzy psychicznie Polacy. Równolegle nastąpił rozwój psychochirurgii. za co przyznano mu Nlagrodę Nobla (l 949) . za co otrzymał Nagrodę Nobla (l 927) .. era leków psychotropowych". będąca zbiorem wskazań etycznych w pracy lekarza psychiatry. Jej pionierem był E. zapoczątkowała wykorzystywanie teorii 1. . idealistycznymi koncepcjami w psychiatrii". Meduna (1896-1964) metodę wstrząsów pemetrazolowych (l 935) . Pawłowa w walce z. Dlatego nLin. Z Pawlowem przeciw Virćhowowi". Został on prawnie usankcjonowany w 1933 r. O ile w Niemczech system totalitarny przeznaczył chorych psychicznie na zagładę. zaś U. Przełomowym momentem w rozwoju psychiatrii był rok 1952. Moniz (1874-l 955) .wprowadził do praktyki klinicznej leukotomię. Deklaracja Hawajska (druga wersja-19833.tajnej komisji do uśmiercania chorych pud nazwą T-4. Pogląd ów przedstawili w 1922 r. od którego rozpoczęła się.w Niemczech ustawą o zapobieganiu potomstwu obciążonemu dziedzicznie. który w 1936 r. Tzw. Znaczny postęp odnotowano w latach trzydziestych XX wieku.zastosował malarię trzydniową w leczeniu porażenia postępującego. Pozwoliło to na umieszczanie dysydentów w szpitalach psychiatrycznych. jak również opieki pozaszpitalnej. Kolejny etap wykorzystywania psychiatrii do celów politycznych rozpoczęło stwierdzenie N. zagazowani w październiku 1939 r. kiedy M. Konsekwencją takiego myślenia stało się utworzenie w lipcu 1939 r. rehabilitacji. stali się pierwszymi ofiarami zainicjowanej przez Niemców akcji zabijania ludzi na skalę masową metodami przemysłowymi. L.w Forcie VII w Poznaniu.

a także przed osobnikami tego samego gatunku lub innych gatunków. a u niektórych gatunków-umiejętności polowania lub gromadzenia zapasów. Dziwić może fakt. We współczesnej psychiatrii istnieją następujące kierunki: 1) kliniczny. Bateson i grupa Paola Alfo) . 1903-1990) czy w zaburzeniach komunikacji w rodzinie (G. . Jednakże każdy doświadczony praktyk wie. patologicznym otoczeniu" (8. Zorganizowane działanie przystosowawcze całego organizmu nazywamy zachowaniem. Wielość czynników etiologicznych w przypadku zaburzeń psychicznych. filozofia czy prawo sprzyjają istnieniu wielu kierunków i szkół diagnostyczna-terapeutycznych. Stąd jedynie uwzględnienie wszystkich czynników i zachowanie właściwej dla danej sytuacji proporcji może zapewnić sukces terapeutyczny. że przyczyny. Do przetrwania konieczne jest także utrzymanie optymalnych warunków środowiskowych. Bettelheim.Dominacja psychofarmakologiiw praktyce lekarskiej wywołała dalszy rozwój psychosocjoterapii i psychiatrii społecznej. Życie jest nieustannym utrzymywaniem równowagi. Pojawił się również kierunek antypsychiauyczny. się klasyfikacja zaburzeń psychicznych) . choroby"nie należy szukać w osobie z zaburzeniami psychicznymi. którego przedstawiciele krytykowali tradycyjny system lecznictwa psychiatrycznego. Obecnie w psychiatrii znów dominuje kierunek biologiczny. Tej właśnie adaptacji służy elementarna czynność ośrodkowego układu nerwowego-zbieranie i przetwarzanie danych. Może to być ochrona przed czynnikami fizycznymi. ograniczoność naszej wiedzy patofizjologicznej (czego odbiciem jest stale zmieniająca. trzeba reagować na informacje napływające z otoczenia. Dlatego podstawową cechą tkanki nerwowej jest pobudliwość. jak psychologia. a wszystkich żywych stworzeńadaptacja. Waldemar Szelenberger. jak również interdyscyplinarność psychiatrii obejmującej krąg spraw związanych z takimi dyscyplinami. różne formy opieki nad potomstwem. a niektórzy negowali nawet istnienie zaburzeń psychicznych. Utrzymanie integralności jednostki i stałości środowiska wewnętrznego wymaga zaspokojenia potrzeb metabolicznych. populacji neuronów. Innym rodzajem odpowiedzi na dominację kierunku biologicznego było powstanie szkół i grup głoszących. eksploracji terenu. Podtrzymywanie gatunku jest realizowane za pomocą takich mechanizmów. Fizjologiczne podstawy czynności psychicznych. komórkowym. w którym w zależności od preferowanych metod diagnostyczna-terapeutycznych można wyróżnić odmianę biologiczną lub psychologiczną: 2) społeczny: 3) psychoanalityczny: 4) behawiorystyczny: 5) egzystencjalny: 6) antypsychiatryczny. że dopiero w latach pięćdziesiątych XX wieku zwrócono uwagę na stosunki wewnątrzrodzinne. Aby zachować własną integralność i zapewnić genom przetrwanie. ale w. co zapoczątkowało terapię rodzin i małżeństw. Funkcjonowanie mózgu może być badane na różnych poziomach: molekularnym. 3. budowa domu. iż w procesie leczenia osób chorych psychicznie równie ważne jak wiedza biologiczna są kwestie psychologiczne i społeczne. jak zaloty. jako jedną z przyczyn zaburzeń. Temu celowi służą zachowania ochronne. a więc okresowego pobierania pokarmów. łączenie się partnerów.

i awers y j n e. służący opanowywaniu środowiska. człowiek nadmiernie obciążony stresem zapada na choroby psychosomatyczne. obrony potomstwa lub zamieszkiwanego terytorium. Mechanizmy te są nazywane popędami. Popęd macierzyński może przeważyć popęd samozachowawczy. Popędy hamują się wzajemnie. Zaspokajanie potrzeb bytowych jest łatwiejsze we współdziałaniu z innymi. u zwierząt agresja jest zachowaniem mającym na celu usunięcie czynników zagrażających. czyli zachowania afiliacyjnego. popada w osłupienie lub furię. Jest to przyczyną tworzenia się grup. Podobnie jest u ludzi. Na przykład w stadzie kur najwyższa rangą dziobie wszystkie. demonstracja uległości. przejawia się jako ucieczka lub różne formy agresji. Struktury mózgu podtrzymujące mechanizmy dążenia i unikania noszą nazwę układu nagrody i kary. Dominacja u zwierząt łączy się nie tylko z przywilejami. W stanie zagrożenia człowiek może się wycofać aż do granic autyzmu. czyli emocjami. Popędy mogą być apetytywne. może reż-na zasadzie mimikry-zatracić własne zdanie i indywidualność. gdyż potępienie i ostracyzm także we współczesnej cywilizacji są zagrożeniem dla życia jednostki. a bul i rozczarowanie-jaku wzmocnienie negatywne. Agresja międzygatunkowa może wynikać z konieczności obrony własnej. Kolejka elektryczna miewa dla małpy większą silę przyciągania niż talerz z owocami. wywodzą się z popędu samozachowawczego. takie jak fobia przed publicznym wygłaszaniem przemówień. następna stanowiskiem podporządkowuje się najsilniejszej. łącznie z walką i zabijaniem. czyli nagroda. Elementarne potrzeby biologiczne są realizowane za pomocą pobudzenia określonych struktur mózgowych i wyzwolenia aktywności ukierunkowanej na zaspokojenie owych potrzeb. Osobną kategorię stanowi ciekawość i skłonność du manipulowania. Reakcje na niebezpieczeństwo są jednakowe dla całego świata ożywionego: znieruchomienie. Wobec niebezpieczeństwa popęd awersyjnyokazuje się silniejszy niż popędy apetytywne. czyli takie. Każde zachowanie jest dążeniem du redukcji popędów. czyli takie. ucieczka i agresja. . partnera seksualnego czy schronienie. czyli popęd e k s p I o rac yj n y. które służą unikaniu czynników szkodliwych. tak samo jak przedstawiciele innych gatunków. Redukcja popędu jest odbierana jako wzmocnienie pozytywne. czyli kara. Grupy mogą być luźne lub hierarchiczne. Najniższa w hierarchii pariaska jest dziobana przez wszystkie kury. Agresja wewnątrzgatunkowa jest skutkiem współzawodnictwa o żywność. ale i z odpowiedzialnością. Tylko człowiek zabija bez biologicznej potrzeby. lecz dziobie pozostałe. które są motorem dążenia do bodźców pozytywnych (pokarm.Utrzymywanie właściwego dystansu międzyosobniczego. czyli zachowanie agonisiyczne. W stadzie pawianów dominujący samiec pierwszy wychodzi na spotkanie lamparta. Małpa odpowiedzialna za pozostałe może przypłacić swoje obowiązki chorobą wrzodową. partner seksualny lub inni członkowie grupy) . Ten porządek 3-Psychiatria. dziobania (pecking order) służy wyeliminowaniu współzawodnictwa i anarchii. Nawet zachowania odległe od podstawowych biologicznych mechanizmów ochronnych. Pobudzanie i zaspokajanie popędów jest połączone z określonym stosunkiem do zjawisk. W grupie hierarchicznej słabsze lub mniej agresywne jednostki podporządkowują się silniejszym lub bardziej agresywnym. W sytuacji skrajnej.

pokarmem) powoduje. np. afiliacji. a kto prześladowcą? Umiejętność dokonywania właściwego wyboru jest nabywana na drodze uczenia się. Na zasadzie wdrukowania jest nabywana mowa we wczesnym dzieciństwie. należą więc do mechanizmów zapewniających przetrwanie. Przykładem jest następujące doświadczenie. jak wdrukowanie.śpiew u niektórych ptaków. Różne doznania emocjonalne człowieka mogą być wyuczone w toku warunkowania klasycznego. Habituacja występuje nie tylko w przypadku bodźców obojętnych. Wzrost ciśnienia krwi. ale i w przypadku realnego niebezpieczeństwa. Bardziej złożone organizmy wciąż stają przed dylematem: kto jest łupem. tzn. Jest to mechanizm służący.z bodzcem bezwarunkowym. Małemu chłopcu pokazywano białego szczura. Jak twierdził Antoni Kępiński. są kojarzeniem nowego bodźca z odziedziczoną reakcją. nawet błahy bodziec jawi się jako źródło zagrożenia. Wdrukowanie powstaje wyłącznie w określonej fazie rozwoju. Prezentacja bodźca obojętnego (tzn. Taki sztywny program może wystarczyć nicieniom.gusty i uprzedzenia.okresie krytycznym. G. Kojarząc przykry bodziec bezwarunkowy. Habituacja (przyzwyczajenie) polega na zanikaniu wrodzonej reakcji na wielokrotnie powtarzany bodziec. Typowy przykład wdrukowania stanowi podążanie piskląt za matką. Lęk czyni czujnym. Jest to najpospolitsza i prawdopodobnie najstarsza filogenetycznie forma uczenia się. który pierwotnie nie budził w nim lęku i pełnił rolę bodźca warunkowego. Gdy widok szczura zaczęto kojarzyć z przykrym hałasem (bodzcem bezwarunkowym) . Niektóre proste formy uczenia się. gniew umożliwia usuwanie przeszkód. wówczaspo pewnej liczbie skojarzeń-chłopiec reagował lękiem i płaczem już na sam widok szczura. np. Zachowanie ujawniające się w flku życia osobnika bywa odziedziczone i nie podlega modyfikacjom.zasem emocje mogą wtórnie pełnić rolę popędu.identyczną reakcję wywoływały bodźce zbliżone do bodźca . właśnie dzięki habituacji mogliśmy przetrwać walki na froncie i obozy zagłady. Zmiany re obejmują zarówno prymitywne modyfikacje. Warunkowanie klasyczne (pawłowowskie) polega na ustaleniu związku między wrodzoną skłonnością do reagowania a sygnałem towarzyszącym celowi reakcji. np. Później fobia ta uległa uogólnieniu. z bodzcem obojętnym. po którym nie następuje wzmocnienie.Subiektywnym przejawom emocji towarzyszy lokomocja (od odruchu orientacyjnego po wyładowanie ruchowe) oraz wzbudzenie wegetatywne. które żyją we względnie ubogim i stałym środowisku. możemy też poradzić sobie z chorobą i starością. obserwowane u bezkręgowców. w tzw. Uczeniem się nazywamy bardziej lub mniej trwałe zmiany w zachowaniu nabywane pzd wpływem doświadczenia. że po pewnej liczbie skojarzeń reakcję bezwarunkową (ślinienie się) wywołuje sam bodziec warunkowy. w przewlekłym lęku (generalized anxiety disorder) każdy. habituacja i warunkowanie klasyczne. np. Niezdolność do habituacji jest zjawiskiem patologicznym.warunkowego. tworzeniu się więzi rodzinnych i społecznych. Mechanizm ten służy eliminowaniu zbędnych informacji i sprzyja skupieniu uwagi. Wdcukowanie (imprinting) jest ustaleniem związku między wrodzoną skłonnością do reagowania a określonym obiektem. można wytworzyć eksperymentalnie lęk oczekiwania. jak i złożone dyspozycje człowieka. czyli karę.dźwięku metronomu) ze wzmocnieniem (tzn. Wdrukowaniu ulegają również i inne rodzaje zachowania. tachykardia i przyspieszenie oddechu są wyrazem gotowości du działaniu.

odtwarzaną świadomie) i pamięć ni edekl aratywną (odtwarzaną bez świadomego przypominania sobie. Jeśli nie można ustalić logiki wydarzeń. W środowisku naturalnym nie zawsze można przewidzieć karę. . czasem w głuchocie albo w środowisku obcojęzycznym. a następnie zostają przeniesione do zasobów pamięci dł u g otr w al ej.kołnierz futrzany. które-według A. nawyków i umiejętności) . Dziś walka odbywa się raczej w kafkowskiej scenerii i tak nieadekwatna mobilizacja może się przyczynić wyłącznie do powstania zawału. aktywację mechanizmów obronnych i zwiększone wydzielanie przekaźników synaptycznych. wywołuje sensytzację. niestety. gdzie utrzymują się od ułamka sekundy do kilku sekund. np. Pamięć obejmuje całe życie. wówczas lęk. Ludzie w podeszłym wieku. Kiedy wszystko jest zrozumiałe i logiczne. Sensytyzacja może służyć jako model przewlekłego lęku. przeżyte doświadczenia muszą pozostawiać trwałe ślady w układzie nerwowym. Powstaje. A zatem.nadmierne reagowanie na każdy bodziec. Na przykład zwiększenie krzepliwości krwi w chwili zagrożenia dobrze służyło przygotowaniu do walki przez 650 pokoleń. W zespole psychoorganicznym dezinformacja może prowadzić nawet do reakcji katastroficznych. wtedy ślepa agresja bywa jedynym sposobem radzenia sobie w społeczeństwie. lęk słabnie. Przedmiotem pamięci jest nie tylko konkretna wiedza. Pojemność pamięci roboczej jest ograniczona i wynosi 7: 12 elementy. Nie zinterpretowane jeszcze bodźce trafiają początkowo do pamięci sensorycznej (ikonicznejbodźców wzrokowych. Proces ten nazywany pamięcią. uczuć. rozbicie rodziny i nędza zubożałą środowisko wychowawcze na tyle. znacznie gorzej wykształcona. że pojmowanie prawidłowości rządzących światem jest niedostateczne. echoicznej-bodźców słuchowych) . ale i niedostosowania. którzy dotychczas sprawnie funkcjonowali w znanym środowisku. to nie ma żadnej gwarancji bezpieczeństwa. tzn. Analiza informacji odbywa się w pamięci roboczej (krótkotrwałej) . Rozumowa adaptacja do zagrożeń jest. Najprostszym przykładem jest reakcja na przerażające omamy. Dezinformacja bywa też przyczyną agresji. mieliśmy na jej wytworzenie tylko 150 pokoleń. np. Prezentacja wyłącznie wzmocnień negatywnych. nerwica jest to bagaż złych doświadczeń". Ślady pamięciowe przechowywane są w trzech odrębnych magazynach. Aby się czegokolwiek nauczyć. czyli eksperymentalne karanie bez powodu.warunkowego. umieszczeni w szpitalu niejednokrotnie reagują majaczeniem. W innym jeszcze modelu rozróżnia się pamięć deki araty w ną (werbalną. wszystkie emocje od najdawniejszej przeszłości. które nie ma nic wspólnego z chorobą podstawową. Toffleraprzeżyliśmy w jaskiniach. Gdy alkoholizm. Można się też wyuczyć nie tylko przystosowania. U sensytyzowanych zwierząt doświadczalnych stwierdza się zmiany morfologiczne w układzie nerwowym: w zakończeniach presynaptycznych zwiększa się liczba i rozmiary aktywnych obszarów zawierających pęcherzyki synaptyczne. nie zwerbalizowaną pamięć uprzednich doznań.w zespole psychoorganicznym. jak to bywa po skrystalizowaniu się urojeń w zespołach paranoidalnych. ponadto ślady re muszą być magazynowane i w miarę potrzeby odnajdywane. bez sygnału ostrzegawczego. Rozpoznanie związku przyczynowego między faktami jest jednym z podstawowych elementów uczenia się i adaptacji.

a utrwalanie się śladu pamięciowego zachodzi dzięki sterowanej przez kwasy nukleinowe modyfikacji białek neuronu. W toku ewolucji powstał układ limbiczny. Podstawowe wzory zachowania są odziedziczone. inaczej engram. jednak żadne zachowanie nie powstaje w vwcwz. uczynnienia już istniejących lub powstania nowych. jest to mózg archaiczny. Konfiguracja połączeń kształtuje się we wczesnym okresie rozwoju. Zwierzęta doświadczalne. wolniej rosną. Działanie mózgu zależy od konfiguracji wewnętrznych połączeń. Najniższe piętro układu. u zwierząt zawiadują one prostymi. Zasięg funkcji zwojów podstawnych jest jednak znacznie szerszy. gdy plastyczność. Jeśli w okresie rozwoju. Małe szczury-chowane bez matki i na niedoborowej diecie wykazują jednak prawidłowy popęd eksploracyjny. Podłożem pamięci niedeklarwywnej jest prawdopodobnie kora nowa i prążkowieDOWC. stanowią one o tożsamości człowieka. doświadczenia nazywamy plastycznością. że hormonalna reakcja na stres jest u zwierząt doświadczalnych opóźniona i wydłużona. niektóre z nich są plastyczne przez całe życie. co nazywa się wewnętrznym życiem psychicznym. międzymózgowie i zwoje podstawne. Każda z owych części ma własną pamięć. że w amnezji stwierdzanej w zespole Korsakowa (upośledzeniu pamięci deklaratywnej) uszkodzone są struktury przyśrudkowe płata skroniowego i podwzgórze. ciocia"nie może ich wprawdzie wykarmić. są tworzywem i niezbędnym warunkiem tego. Z ewolucyjnego. Plastyczność mózgu zależy od plastyczności neuronów. Wyjaśnia to. prawdopodobnie stanowią one .Indywidualne zasoby pamięci. osobnik podlega nieprawidłowym wpływom zewnętrznym. Równomierny rozwój układu limbicznegoi nowego mózgu jest unikatową cechą człowieka. od wczesnego dzieciństwa pozbawione matki. własne zdolności ruchowe oraz własne podłoże anatomiczne. wrodzonymi aktami ruchowymi. co może być morfologicznym wykładnikiem pamięci długotrwałej. Zwojom podstawiam tradycyjnie przypisuje się koordynowanie motoryki i napięcia mięśni. ukształtowane w triasie u zwierząt stanowiących formy przejściowe między gadami a ssakami. mimo odpowiedniego karmienia. Powtarzająca się stymulacja prowadzi do zwiększenia liczby synaps. a także fizjologicznego punktu widzenia mózg można traktować jako układ złożony z trzech części. taka. Przyjmuje się. Ślad pamięciowy. Niedostateczna stymulacja w okresie rozwoju powoduje. że pamięć polega na krążeniu impulsów elektrycznych po zamkniętych obwodach neuronamych. Wiadomo. indywidualne różnice odporności na traumatyzujące przeżycia także u człowieka. są pogrążone w trwalej rozpaczy. Zwierzęta te rozwijają się gorzej. neuronów jest znaczna. a następnie-mózg nowy. ich siły oraz sposobu przetwarzania informacji w obrębie pojedynczych neuronów. która może być modelem depresji. Bywa. ale opiekuje się nimi. Według innej teorii pamięć długotrwała ma podłoże biochemiczne. czyści je i zapewnia im niezbędne bodźce. być może. jeśli umieści się w klatce dorosłą szczurzycę. to tworzą się połączenia nieprawidłowe lub nie wytwarzają się połączenia konieczne do właściwej adaptacji. powstaje w wyniku zmian w funkcjonowaniu połączeń synaptycznych. że wpływ czynników genetycznych ujawnia się dopiero we współdziałaniu z czynnikami zewnętrznymi. także fizycznie. inne-tylko w pewnej fazie. Anatomiczne podłoże pamięci nie jest dostatecznie poznane. niezależne od wydarzeń chwili i dostępne tylko danej jednostce (a więc subiektywne) . W skład mózgu archaicznego wchodzą: śródmózgowie. Zdolność mózgu do modyfikacji pod wpływem.

Środki psychostymulujące i opioidy aktywują układ nagrody. położone w grupie przedniej jąder podwzgórza. podwzgórze. część brzuszna nakrywki. Jak pisał Jan Mazurkiewicz" żadna gnoją. istota szara środkowa. żadne sprawności ruchowe nie mogą . część brzuszna nakrywki-są anatomicznym substratem nagrody. pełni rolę endogennego zegara. gromadzenie zapasów. choć mniej od kory precyzyjny. jądra przegrody. najważniejszym szlakiem układu limbicznego jest pęczek przysadkowy przodomózgowia. melatoniny i gonadotropin. elementarnych zachowań. Podstawowe popędy są niezmienne. parzenie się. każda bowiem informacja dostarczana do logicznego opracowania jest już zabarwiona emocjonalnie. czyli sześciowarstwowakora półkul mózgu. hipokamp. Graya. Jako całość układ limbiczny kieruje czynnościami popędowa-emocjonalnymi. Być może uszkodzenie układu nagrody jest przyczyną typowej dla depresji anhedunii. Uszkodzenie układu nagrody u zwierząt uzależnionych od leków powoduje utratę zainteresowania kolejną dawką. dzięki któremu można wykluczyć każdego. one bowiem decydują o przeżyciu osobnika i gatunku.złożony układ analizatorów. znajdowanie kryjówek i pokarmu. prolaktyny. Mózg archaiczny może reagować na zmiany w środowisku tylko nasileniem lub osłabieniem z góry ustalonych reakcji. Podobnie jak torebka wewnętrzna stanowi główne skupisko włókien rzutowych nowej kory. kto jest inny. Mózg archaiczny stanowi podłoże uwarunkowanych genetycznie. wyznaczającego okołodobowerytmy snu i aktywności. ponadto jądra szwu i miejsce sinawe. oraz struktury podkoroweciało migdałowate. a więc potencjalnie niebezpieczny. Można powiedzieć. czyli niezdolności do przeżywania satysfakcji. w którym jest rozpoznawana niezgodność między aktywnością a jej wynikiem. struktury te są narządem rozważania i wątpliwości. umiejętność polowania. Do układu limbicznego bywają zaliczane także jądra przednie wzgórza i jądro półleżące (nuclews accwwuews) . żadna inteligencja. Zawiera ona czuciowe ośrodki odbioru informacji. ruchowe ośrodki manipulacyjne i pola kojarzeniowe. ciepłoty ciała oraz wydzielania hormonów: hormonu kortykouopowego. według niektórych autorów także okolica przed czołowa. Parzyste jądru skrzyżowania. jądra przegrody. Jądra przegrody i hipokamp wchodzą w skład tzw. Rozdział uczuć i rozumu nie jest możliwy. wieloneuronowa droga rozpościerająca się od opuszki i mostu przez podwzgórze do jąder przegrody. takich jak wyznaczanie własnego terytorium. Święte przekonanie o słuszności własnego poglądu ma żrudło w układzie limbicznym. Do układu limbicznego należą struktury korowe. zmienia się tylko ich rozpoznanie i sposób realizacji. Ciało migdałowate reguluje poziom wzbudzenia. zakręt hipokampa. podobnie jak kora mózgu. współzawodnictwo i dominacja. Istota szara środkowa stanowi anatomiczne podłoże przeżywania kary. jest siedliskiem mowy i przede wszystkim-myślenia abstrakcyjnego.behawioralnego układu hamowania. Okolica przedczołowa. wreszcie rytuały i rutyna oraz naśladownictwo-nader ważny mechanizm. Jego poszczególne części mają zróżnicowane funkcje: podwzgórze jest zwojem głowowym utrzymującym stałość środowiska wewnętrznego i kontrolującym wydatkowanie energii. Zgodnie z koncepcją angielskiego psychologa J. takie jak zakręt obręczy. okolice podwzgórza położone bocznic w stosunku do pęczka przyśrodkowego przodomózgowia. Zabarwiona emocjznalnie jest także każda odpowiedź. istota czarna. Nie otrzymuje on jednak żadnych informacji bezpośrednio ze środowiska. agresja. że nowy mózg jest siedzibą rozumu. I (ajwyższe piętro układu nerwowego to mózg nowy.

Wynik uszkodzenia zależy nie. pływa i kopie gorzej od nich. Niektórzy pacjenci z zaburzeniami psychicznymi przebyli urazy głowy lub stwierdza się u nich proces rozrustzwy układu nerwowego bądź porażenie postępujące. Cały organizm broni się przed dezintegracją. Dekortykowane szczury nadal biegają.powstawać same przez się. jak zauważył Valzelli. archaiczna gadzia fizjonomia wychyla się zza ludzkiej maski". Stąd więc wynika trudność w określaniu.amygdalotomia. Jednak. wykształcona na podstawie myślenia symbolicznego zdolność do celowego kierowania się własną wolą. które populacje neuronów kontrolują bardziej złożone zjawiska crwz które z nich są odpowiedzialne za poszczególne zaburzenia psychiczne. Wiadomo. oraz od tego. Nowy mózg służy bowiem nie do adaptacji. umożliwiające selekcję i interpretację bodźców. Chirurgiczne zniszczenie ciała migdałowatego. Jak powiada włoski neurofizjolog Valzelli: . mogą ją przejąć inne układy. Mózg nie jest zbiorzwiskiem generatorów różnych funkcji. w korze też są uświadamiane emocje towarzyszące zbronie. tylko od jego lokalizacji. Liczne są definicje świadomości. z identycznym uszkodzeniem. lecz przede wszystkim do świadomego przekształcania środowiska stosownie do własnych potrzeb. ale także od rodzaju uszkodzenia i przewlekłości procesu chorobowego. ewolucyjnie starsze. tzw. że zachowanie człowieka i zwierząt jest ukierunkowane na adaptację i przetrwanie. psychika jest nienaruszona. ale u wielu innych. walczą. Jest to także charakterystyczna dla człowieka. ale nie budują gniazd i nie opiekują się potomstwem. lecz układem zazębiających się obwodów czynnościowych i żadna z jego struktur nie działa niezależnie. Dwa ostatnie czynniki mają decydujący wpływ na tworzenie się mechanizmów kompensacyjnych. Pozostawiony bez zdobyczy cywilizacji nie mógłby przeżyć jednego dnia. U wielu chorych z uszkodzeniem mózgu stwierdza się zaburzenia zachowania. co się dzieje we własnym umyśle. Nowy mózg nie jest potrzebny wielu zwierzętom do jednostkowego przeżycia. Ocena niebezpieczeństwa odbywa się jednak w korze. dlatego kompensacja jest rezultatem minionej historii jednostki.niedowład spastyczny jest niewątpliwą oznaką uszkodzenia drogi piramidowej. Była już mowa o tym. jedzą. lecz u innych nie ma żadnych uchwytnych uszkodzeń. bogatszych niż zostały przewidziane dla danego gatunku. współczesny człowiek jest mniej sprawny od swoich przodków. niezależnie od dążnzści uczuciowych". Z neurofizjologicznego punktu widzenia jest to utrzymywanie stałego poziomu czuwania. Ustalenie związku między strukturą a funkcją jest możliwe w przypadku najprostszych składowych zachowania. że ciało migdałowate odgrywa ważną rolę w mechanizmach obronnych. subiektywne zdawanie sobie sprawy z przebiegu własnych procesów poznawczych. np. do głosu dochodzi wrogość i przemoc. Świadomość może być też rozumiana jako postrzeganie tego. Nowy mózg stanowi podłoże działań indywidualnych. Gdy określona funkcja wymyka się spod kontroli właściwej struktury. znosi agresję w przebiegu organicznych chorób układu nerwowego. . Być może różnice w emocjonalnym zabarwieniu reakcji są biologicznym wykładnikiem osobowości. u kogo to uszkodzenie nastąpiło. Czasem i u człowieka obserwuje się kryzys zachowań społecznych. biega.

np. przy czym obie półkule mózgu wykazują specjalizację (lateralizację czynnościową) w zakresie niektórych. Do zaburzenia czynności psychicznych dochodzi zwykle w wyniku współdziałania wielu czynników etiologicznych. Zaburzenia czynności psychicznych są ściśle związane z nieprawidłową funkcją określonych struktur mózgowych. Sytuacja zewnętrzna obejmuje stres psychiczny (np. Wyłącznie ludzkim zaprzeczeniem grozy biologicznego istnienia jest idea. Tradycyjnie wyodrębnia się czynniki: 1) endogenne-związane z predyspozycją genetyczną. Predyspozycja (vulnerability) obejmuje: 1) czynniki genetyczne związane z czynnością mózgu: 2) nabyte zmiany biologiczne**#u n. emocjonalnych i motywacyjnych. Biologiczny substrat zaburzeń psychicznych. istoty przecież obce. a półkula prawa emocjonalnych i przestrzennych.: 3) psychogenne-czynniki związane z nieprawidłowym rozwojem psychicznym. Interakcja czynników etiologicznych w patogenezie zaburzeń psychicznych. W nowych koncepcjach etiopatogenetycznych powstanie zaburzeń psychicznych rozpatruje się w kontekście predyspozycji i sytuacji zewnętrznej. Mimo to. uzyskane dzięki rozwojowi nowego mózgu. że delfiny ratują przed zatonięciem ludzi. W korze czołowej i skroniowej dokonuje się integracja i kontrola procesów poznawczych. społecznym uczeniem się oraz sytuacjami i wydarzeniami powodującymi stres psychiczny. Co zatem osiągnął człowiek oprócz pionizacji i wyspecjalizowania ręki? Czy dzięki analizie ludzkiego zachowania można dojrzeć tylko. Ryhakowski. funkcji psychicznych.półkula lewa jest bardziej wyspecjalizowana w zakresie procesów werbalnych. kły i pazury ewolucji'? Samozaparcie w obronie potomstwa lub innych członków stada jest zaledwie nepotyzmem. Przejawy altruizmu obserwuje się także u zwierząt. człowiek zawsze może próbować być czymś więcej niż jest. Zgodnie z koncepcją amerykańskiego psychiatry JulesaMassermanna jest to tylko jeszcze jeden mechanizm obronny. zdarza się.Wyzwolenie się z więzów genetycznej predestynacji. determinującą zaburzenie czynności ośrodkowego układu nerwowego**#u n.) w różnych okresach życia: 2) somatogenne-znane czynniki patogenne i procesy chorobowe doprowadzające do zaburzeń czynności*#u n. Jednak całkowita swoboda działania może być tylko ułudą.: 3) rozwój psychiczny osobowości. Niektóre struktury mózgowe odgrywają tu szczególną rolę. Udział poszczególnych czynników etiologicznych w patogenezie określonych zaburzeń i chorób psychicznych jest zróżnicowany i zwykle jeden z nich pełni w danym zaburzeniu ruję dominującą. Etiologia i patogeneza zaburzeń psychicznych. Układ limbiczny odpowiada za regulację procesów emocjonalnych oraz za kontrolę układu . jest prawdopodobnie największą zdobyczą ewolucji. ale prócz egoizmu wykształcił się w filogenezie również altruizm. jak mówił Sartre.wydarzenie życiowe konflikt wewnątrzpsychiczny) oraz działanie patogennych czynników fizycznych i biologicznych. Janusz. 4.

Do lat. a prawdopodobnie również za niektóre funkcje poznawcze. a także układu odpomościowego. wzgórze. Są to: 1. który odgrywa rolę w procesach wzbudzenia (arousal) i uwagi. zespół psychotyczny. stanowiąc generator energii koniecznej do utrzymywania świadomości. filtr"dla bodźców czuciowych i ruchowych aferenmych oraz eferenmych dochodzących i wychodzących z kory mózgowej. które tworzy. serotonina. Stresory psychiczne. zespół maniakalny oraz zespoły lękowe (nerwicowe) .wazopresyna. np.osi neurohormonalnych. Czynniki genetyczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych. Globalna reakcja ośrodkowego układu nerwowego na różnorodne czynniki i procesy etiopatogenetyczne wyraża się w postaci zespołów psychopatologicznych.endorfiny. Spośród struktur podkorowych istotne znaczenie dla procesów psychicznych mają m. Badania bliźniąt-porównujące zgodność zachorowania na daną chorobę między bliźniętami jedno-i dwuja (owymi: 3. układu hormonalnego. Prawidłowa czynność powyższych struktur mózgowych warunkowana jest adekwatnym przekazywaniem bodźców na ich synapsach neuronalnych.istotne wydarzenia życiowe. Z punktu widzenia patogenezy zaburzeń psychicznych najistotniejsze znaczenie mają nieprawidłowości regulacji tzw. a są unieczynnianepoprzez rozkład enzymatyczny oraz wychwyt do neuronu presynaptycznegoprzy udziale tzw.transporterów. np.in. Badania rodzin-porównujące częstość występowania danej choroby w rodzinach osób chorych i rodzinach osób zdrowych: 2. W warunkach stresu pobudzenie tej osi z jednoczesną stymulacją układu noradrenergicznego następuje poprzez wzmożenie wydzielania neurohormonukunykoliberyny (CRH) . z których najważniejsze to zespół jakościowych zaburzeń świadomości. zespół katatoniczny. Neuroprzekażniki te działają na receptory postsynaptyczne (dla każdego neuroprzekażnika może istnieć kilka rodzajów receptorów) . podwzgórze) biorą udział w czynnościach neurohormonalnych ustroju stanowiąc wyższe piętra tzw. Niektóre struktury mózgowe (układ limbiczny. z których najważniejsze to dopamina. oksytocyna. noradrenalina. W procesie tym uczestniczą neuroprzekażniki mózgowe. Bierze również udział w procesach pamięci #deklaratywnej (hipokamp) i emocjonalnej (ciało migdałowate) .: układ siatkowaty wstępujący. zespół depresyjny.osi stresu (układ limbiczny-podwzgórze-przysadka-nadnercza) . Konsekwencje biologiczne reakcji stresowej polegają na zmianach w zakresie przekaźników mózgowych. Czynność neuroprzekażników mogą sprawować również niektóre substancje peptydowe. są jednymi z najważniejszych czynników uruchamiających oś stresową. będące elementem układu regulacyjnych sprzężeń zwrotnych.neuroendokrynnego (podwzgórze) i autonomicznego układu nerwowego. Badania adopcyjne-porównujące ryzyko zachorowania na daną chorobę u dzieci adoptowanych i wychowywanych przez rodzicuw niebiologicznychoraz dzieci rodziców biologicznych . a także jądra podstawy odpowiedzialne za procesy ruchowe. zespół otępiejmy. kwas gamma-aminomasłowy (GABA) i kwas glutaminowy. substancja P oraz neurohormony (np. Zainteresowanie genetyczną predyspozycją do wystąpienia chorób i zaburzeń psychicznych tradycyjnie dotyczyło chorób afektywnych oraz schizofrenii. konykoliberyna) . osiemdziesiątych naszego stulecia większość dowodów dotyczących genetycznej predyspozycji do tych chorób uzyskano na podstawie badań klinicznych. W strukturach tych znajdują się również receptory dla hormonów obwodowych.

Późniejsze badania prowadzone na innych populacjach zjawiska tego jednak nie potwierdziły. Sprzężenie genetyczne między predyspozycją do schizofrenii a chromosomem 6 może dotyczyć miejsc związanych z układem HLA genów zgodności tkankowej. Wyniki dotychczasowych badań metodami genetyki molekularnej wskazują. im bliżej jest ona spokrewniona z osobą chorą. . W przypadku udziału czynników genetycznych w określonej chorobie ryzyko zachorowania dla danej osoby jest tym większe. że czynniki genetyczne determinują tę chorobę w około 5 O%. czyli że do zachorowania wymagana jest interakcja wielu genów. jak i z czynnikami środowiskowymi. jakie wykazano za pomocą metody klinicznego badania sprzężeń genetycznych. co stanowi potwierdzenie wspomnianych już badań klinicznych. że w większości chorób psychicznych dziedziczenie ma charakter poligeniczny. ponieważ dany odcinek zawiera zwykle kilkaset różnych genów.tylko 306 przypada na czynniki niegenetyczne) . oznacza to. a w niektórych badaniach zgodność zachorowania na chorobę afektywną dwubiegunową wśród bliźniąt jednojajowych sięga 80% (tj. Na podstawie badań kliniczna-rodzinnych schizofrenii uważa się. gene"stwierdzono związek między zachorowaniem na depresję a genami kodującymi transpomer serotoniny (5-HIT) oraz receptor dopaminergiczny D.(rozróżnienie czynników biologicznych i środowiskowych) . W chorobach afektywnych udział czynników genetycznych jest znaczny. że geny podatności na schizofrenię znajdują się w niektórych regionach chromosomów 6.genu dla danego receptura dopaminergicznego czy serotonmergicznego) i badanie związku między zmianą w zakresie tego genu a występowaniem danej choroby. Ostatnie badania genetyki molekularnej potwierdzają możliwość związku podatności zachorowania na chorobę afektywną z chromosomem X. Związek z genem kodującym 5-HIT stwierdzono również w przypadku zaburzeń lękowych. wykazały związek między występowaniem choroby afektywnej dwubiegunowej a odcinkiem krótkiego ramienia chromosomu i I. jak też chromosomy 6. co może świadczyć o możliwości istnienia u niektórych osób wspólnej predyspozycji do zaburzeń depresyjnych i lękowych. W badaniach typu. związanym z chromosomem X. prowadzonych na populacji Amiszuw w stanie Pensylwania. Najczęściej porównuje się częstość występowania określonych wleli danego genu w grupie osób chorych i zdrowych. to stwierdzenie w niektórych rodzinach sprzężenia dziedziczenia choroby afektywnej dwubiegunowej z dziedziczeniem ślepoty na barwy. że gen. Genetyka molekularna stosuje w tym zakresie dwie metody. Jeżeli dane zaburzenie psychiczne wykazuje sprzężenie z określonym markerem DNA. Drugą metodą jest zaproponowanie określonego genu (candidate gene) o znanej lokalizacji (np. candidate. który je determinuje. Jedyne zjawisko. mając do dyspozycji markeryDNA odcinków poszczególnych chromosomów. 8 i 32. W końcu lat osiemdziesiątych wyniki badań metodą sprzężeń DNIA. Wprowadzenie metod biologii molekularnej w latach osiemdziesiątych do badania dziedziczenia zaburzeń psychicznych daje możliwości określenia bliższego związku między zachorowaniem a zmianą w obrębie genotypu. zarówno między sobą. 18 i 21. (DJR) . Wykazano. Pierwszą z nich jest przeszukiwanie całego genomu (positional ciemny) . a w konsekwencji identyfikacji genów odpowiedzialnych za predyspozycję do choroby. 13 i 15. znajduje się w odcinku chromosomu odpowiadającemu danemu markerowi. Identyfikacja genu może być jednak trudna. Wstępne wyniki tych badań wskazują. że mają również znaczenie chromosomy 4.

a genem kodującym receptor dopaminowy Dy OJDFJWynikinajnowszych prac zdają się wskazywać na możliwość związku między predyspozycją do różnych uzależnień a genami kodującymi zarówno receptory dopaminowe. również przedmiot zainteresowania psychiatrii. jak i również transporter tego neuroprzekażnika. Do tych czynników należą różne stany chorobowe samego mózgu (nazywane niekiedy. Są to: gen dla białka prekursora amyloidu na chromosomie 21. ze względu na występowanie w nich zaburzeń psychicznych. Sugeruje się również taki związek z genem kodującym receptor kanabinoidowy. Prawdopodobnie działanie wszystkich tych genów przyczynia się do zwiększonego odkładania białka amyloidowego w mózgu chorych. substancji toksycznych. wykonanych na dużej populacji. O charakterze zaburzeń psychicznych może decydować lokalizacja powstałych zmian w obrębie ośrodkowego układu nerwowego oraz dynamika ich przebiegu.odstawienie alkoholu) .środków amycholinergicznych) czy innych toksyn (np. Może on wystąpić w przebiegu chorób mózgu. leków. W ostatnich latach uzyskano interesujące wyniki w badaniach genetyki uzależnień. Zmiany czynności mózgu w następstwie różnych czynników etiologicznych a zaburzenia psychiczne. gen dla apolipoproteiny E na chromosomie 19 oraz gen dla preseniliny I (chromosom 14) i preseniliny 2 (chromosom I) . ostra niewydolność krążenia lub niedotlenienie. stanowiących. jak również zmiany spowodowane działaniem substancji chemicznych-środków psychoaktywnych. stany po urazach mózgu.padaczka. Obecność allelu 84 apolipoproteiny E zwiększa ryzyko wczesnego wystąpienia choroby i jej ciężkiego przebiegu. ostre infekcje. pozamózgowe"takiego zespołu to ostre zaburzenia endokrynne. Ostatnie lata przyniosły istotne osiągnięcia w zakresie genetyki chorób neurodegeneracyjnych. guzy mózgu. w dalszej kolejności otępienie naczyniowe. jak również następstwa działania substancji psychoaktywnych (np. Najczęstsze przyczyny. 4. 7 i 16. Zidentyfikowano gen choroby Huntngtona (gen autosomalny dominujący. Wstępne wyniki zakrojonego na szeroką skalę projektu COGA (Collaborative Study on Genetics of Alcoholism) wskazują na związek podatności do uzależnienia alkoholowego z regionami chromosomów 1. czynnikami organicznymi) .alkoholem) . Reakcją mózgu na nagłe zadziałanie czynnika patogennego o znacznym nasileniu jest zespół jakościowych zaburzeń świadomości. W pojawieniu się zaburzeń psychicznych istotną rolę mogą odgrywać zmiany w czynności mózgu pod wpływem różnorodnych czynników etiologicznych. Najczęstszą przyczyną takiego zespołu jest choroba Alzheimera. We wskazanym regionie chromosomu 4 zawarty jest m in. stwierdzono związek między zachorowaniem na schizofrenię a genem dla receptora serotonino wego 5-HT. zlokalizowany na chromosomie 4) .tlenku węgla) . choroby . inne choroby somatyczne. Określono również umiejscowienie czterech genów związanych z chorobą Alzheimera. takich jak np. W innych badaniach stwierdzono możliwość związku między uzależnieniem alkoholowym. zwłaszcza jego ciężkimi postaciami. uraz mózgu czy neuroinfekja. Do wytworzenia się zespołu nępiennego dochodzi na skutek długotrwałego działania czynników patogennych na mózg.W badaniach określonych genów.gen kodujący aktywność dehydrogenazy alkoholowej. zaburzenia elektrolitowe czy stany pooperacyjne.. przewlekłe zatrucia (np. leków (np.

urazach. kortykosteroidy. Badania neuropsychologiczne wskazują w tej chorobie na deficyt czynności płata czołowego. takich jak np. infekcyjnych. przeciwbakteryjne. zaburzenia metaboliczne czy przewlekle choroby immunologiczne. przeciwnadciśnieniowe. hipoglikemia. Są w głównie leki przeciwbólowe. choroby naczyń) . podobnych do zmian występujących w tych chorobach psychicznych. a także pod wpływem środków chemicznych i farmakologicznych. niedotlenienie. Zespoły te mogą występować również w wyniku zmian funkcji neuroprzekażników pod wpływem czynników patogennych. zaburzenia tarczycy) . którą obecnie uważa się za chorobę związaną z zaburzeniem rozwoju o u n. izoniazydi lewodupa. test CRH. przeciwzapalne. infekcje mózgowe) i endokrynologiczne (choroba Cushmga. W ostatnich latach uzyskano również dowody na istnienie zmian organicznych i somatycznych w schizofrenii. (np. toczeń) oraz pod wpływem działania substancji. menopauza) oraz nieprawidłowe wyniki testów neurohormonalnych (test deksametazonowy. guzach. Zespoły lękowe mogą ujawniać się w stanach chorobowych cechujących się zwiększoną aktywnością układu adrenergicznegc. a badania neurofizjologiczne-na zaburzenia ruchów oczu. uraz okołoporodowy oraz nieprawidłową apoptozę komórek mózgowych w 10. takich jak częstoskurcz napadowy.roku życia. chorobach afektywnych oraz innych "pierwotnych"zaburzeniach psychicznych. nowotworowych) . zmianach naczyniowych. test z tyreoliberyną) . choroba Hunringtona. w niektórych chorobach somatycznych (AIDS. stwierdzono cechy mniejszej aktywności metabolicznej płatów czołowych oraz mniejsze rozmiary struktur układu limbicznego. przeciwnowotworowe. W zespole nauęctw istnieją wykładniki dysfunkcji czynności jąder podstawy i ich połączeń z korą mózgową.. hipokalcemia. wymienia się infekcję wirusową i reakcję autoimmunologiczną w ciąży. hormonalne.wirusem HIV) . obok predyspozycji genetycznej. niedobory odżywcze. np. Zespoły psychotyczne (omamowe lubi urojeniowe) mogą powstawać w przebiegu chorób mózgu. Niektóre leki i substancje mogą wyzwalać stan maniakalny: są to m 3 n.w zatruciu środkami sympatykomimetycznymi. Występowanie zespołów psychopatologicznych z symptomami podobnymi duobjawów schizofrenii czy chorób afektywnych może mieć miejsce przy lokalizacji procesu chorobowego lub przy działaniu czynnika patogennego w obrębie płata czołowego. szczególnie w padaczce płata skroniowego. z których najważniejszym jest nieprawidłowa regulacja czynności osi stresowej. W schizofrenii. guz chromochłonny nadnerczy.neurodegeneracyjne. choroba Parkinsona. Stany depresyjne mogą powstawać również w wyniku stosowania wielu różnych leków.amfetaminy. W patogenezie chorób afektywnych przyjmuje się istotny udział czynników neuroendokrynologicznych. neuroleptyczne i nasenne. porfiria. -20. Z występowaniem depresji związana jest duża grupa chorób zarówno mózgu (choroba Alzheimera. Na związek chorób afektywnych z czynnikami neuroendokrynnymi wskazuje częstsze występowanie tych zaburzeń w okresach zmian hormonalnych (okres poporodowy. Przyczyną zespołów afektywnych u symptomatologii dwubiegunowej bywają choroby neurologiczne (padaczka. płata skroniowego oraz struktur układu limbicznego.amfetamina czy środki halucynogenne. Jako przyczyny tych zmian. . jak i innych chorób somatycznych (zapalnych. zakażenia c u n. przy nadużywaniu kofeiny czy po odstawieniu leków uspokajających.

nieprawidłowości w zakresie społecznego warunkowania i uczenia się oraz zmiany związane ze stresem psychicznym. emocjonalne i behawioralne odnoszące się do rzeczywistości.zaburzeń lękowych. w wyniku doświadczenia. Tworzą się też hierarchiczne struktury psychiczne: poznawcze. Procesy wywołujące stres psychologiczny to różnego rodzaju sytuacje i wydarzenia życiowe. prowadzących du dysfunkcji psychicznych.Czynniki psychospołeczne w etiopatogeneziezaburzeń psychicznych. rodzina lub grupa samopomocy (system społecznego wsparcia) . Czynniki psychospołeczne obejmują ogół zjawisk związanych z przetwarzaniem przez ośrodkowy układ nerwowy danej osoby informacji o sobie i otoczeniu społecznym w ciągu całego życia osobniczego. jak i psychiczna. jak również następstwa stresu mogą być istotnym czynnikiem patogenetycznym tzw. emocji i zachowań. z najbliższą osobą uraz z otoczeniem społecznym. Najbardziej zaawansowana koncepcja patogenetyczna. w jakim znajduje się osoba poddana działaniu czynników stresowych. Stresorem psychicznym może być choroba zarówno somatyczna. uwarunkowanych plastycznością działania tego narządu. Stres psychiczny można więc określić jako zespól zmian psychicznych i somatycznych. Społeczne uczenie się i warunkowanie rozpoczyna się od urodzenia. dotyczy patogenezy depresji w chorobie afektywnej jednobiegunowej.zaburzeń psychosomatycznych. Istotną rolę w wystąpieniu stresu psychologicznego odgrywa ocena znaczenia wydarzenia lub sytuacji dla danej osoby oraz ocena możliwości poradzenia sobie z ich konsekwencjami. odpowiednich rodzajów myśli. Wśród zaburzeń owych procesów. W jego trakcie następuje przyswajanie. można wyróżnić m in. choć niektóre z nich (np. Nieprawidłowości tego procesu mają istotne znaczenie w etioparogeneziezaburzeń osobowości. Psychologiczne i biologiczne zmiany związane z reakcją stresową. osób. Reakcja stresowa zależy również od kontekstu społecznego. Są nimi mech an i z my ob ranne i mechanizmy radzenia sobie looping) . których wytworzenie ma istotny wpływ na późniejsze funkcjonowanie danego człowieka. Sytuacje te mają zróżnicowane znaczenie dla poszczególnych. Psychologiczna reakcja na chorobę może wywierać istotny wpływ na jej dalszy przebieg i leczenie. W ocenie sytuacji stresowej i reakcji na nią istotną mig odgrywa wiele psychologicznych procesów pośredniczących.śmierć osoby bliskiej) mogą być jednoznacznie ocenione jako krytyczne. możliwość ich późniejszego uzyskania jest zaburzona. jak ruwnież schizofrenii. Opierając się na owej koncepcji sformułowano zasady terapii poznawczej depresji. za pomocą których następuje mzdyfikacja treści i znaczenia sytuacji oraz jej konsekwencji. należy wymienić relację z sobą samym. chorób afektywnych. uwzględniająca nieprawidłowe kształtowanie struktur poznawczych. Procesy te doprowadzają do zmian w czynności mózgu. W odniesieniu do zaburzeń psychicznych stres bywa czynnikiem powodującym pierwsze zachorowanie oraz kolejne nawroty m in. Wśród podstawowych relacji. Rolę tę może pełnić osoba bliska. Reakcja taka jest istotnie słabsza.okresy krytyczne. które są następstwem sytuacji ocenianej jako przekraczającą mzżliwzści poradzenia sobie z nią przez daną osobę. Jeżeli w czasie ich trwania pewne umiejętności nie są nabywane. jeżeli osoba ta odczuwa społeczne wsparcie. . Proces ten przebiega w sposób nierównomierny-występują tzw.

nawet dla osoby. wykształcenia i zainteresowań stykają się z zagadnieniami patologii życia psychicznego. Przeprowadzenie trafnej i wnikliwej obserwacji chorego. jakie zachodzą w obrazie chorobowym. Marek Jarosz. polega m in. . U człowieka zdrowego występują. Pojawiają się zaczątki nowych wątków lub występują pojedyncze elementy myślenia. niezależnie od specjalności. Psychopatologia ogólna zajmuje się opisem objawów zaburzeń psychicznych i wyjaśnia znaczenie używanych nazw. który zdradza zaburzenia psychiczne. I z tego właśnie względu opis najczęstszych objawów psychopatologicznych poprzedzono krótką charakterystyką drobnych nieprawidłowości psychicznych występujących u ludzi zdrowych. Na przykład w stanie senności (lub pogłębiającego się znużenia) pojawiają się zmiany toku myślenia przypominające nieco rozkojarzenie (dbrzziimz) . Podstawowa wiedza z zakresu psychiatrii (m in.5. Lekarz. jeżeli jasno rozumie znaczenie poszczególnych objawów i konsekwentnie posługuje się mianownictwem psychopatologicznym.zgodny z ich znaczeniem. Nieprawidłowości myślenia w stanie senności wykazują. tj. Temu ważnemu zagadnieniu poświęcono podrozdział na str. nieprawidłowość psychiczna"świadczy o chorobie psychicznej lub u innym zaburzeniu czynności psychicznych. ale w miarę pogłębiania się senności myśli. Znajomość nazw objawów psychopatologicznych i posługiwanie się nimi w sposób poprawny. która zajmuje się opisem chorób psychicznych i innych zaburzeń życia psychicznego. jako objaw chorobowy. które pojawiają się w przebiegu różnych chorób somatycznych. pediatry. Zadanie to jednak staje się znacznie łatwiejsze. występowanie wielu różnych objawów oraz ze względu na zmiany. jak wspomniano.52. dąży do tego. która dopiero nabiera doświadczenia w obserwowaniu chorych i opisywaniu dostrzeganych nieprawidłowości. neurologa i innych lekarzy. ześlizgują się"z pierwotnego kierunku. Trzeba zarazem pamiętać. Należy pamiętać także o zaburzeniach stanu psychicznego. Drobne nieprawidłowości psychiczne występujące u ludzi zdrowych. że nie każda. Wprowadzenie. którym zajmuje się psychiatra. podobieństwo do rozkojarzenia toku myślenia. Psychopatologia i syndromologia ogólna. Zapoznanie się z psychopatologią ogólną stanowi nieodzowne wprowadzenie do psychopatologii szczegółowej. Człowiek stopniowo zapadający w sen nieraz próbuje myśleć na jeden temat. które z racji wykonywanego zawodu. i to stosunkowo często. pewne nieprawidłowości czynności psychicznych. aby trafnie dostrzegać i opisywać przejawy zaburzeń psychicznych. chirurga. a zarazem wzajemnego porozumienia między osobami. a niekiedy nawet między poszczególnymi zdaniami.znajomość obrazu klinicznego typowych chorób psychicznych) okazuje się nieodzowna w praktycznej działalności internisty. może być zadaniem dość trudnym z uwagi na złożoną strukturę zaburzeń psychicznych. Rozkojarzenie myślenia. jest warunkiem dokonania prawidłowego opisu zaburzeń psychicznych.na braku związku logicznego między poszczególnymi fragmentami wypowiedzi.

Mimo wskazanego powyżej podobieństwa. Zdarza się. i które-mimo pewnych podobieństw-jest jakościowo różne od myślenia magicznego w schizofrenii. wykształconych. które nazywamy glikozurią emocjogenną i w tym zjawisku nie upatrujemy nieprawidłowości w znaczeniu zmian chorobowych. dobrze wie. które oceniane w sposób izolowany-łatwo stają się przyczyną błędnej interpretacji. że dcfunkcjonowania organizmu człowieka podchodzimy w sposób całościowy. Opisane powyżej lękowe zafałszowanie spostrzegania i obawa przypominająca fobię są bliskie nastawieniu odnoszącemu. ale nie zawsze. którą wyraża powyższe pytanie. są przejawem krótkotrwałych i-co szczególnie istotne-izolowanych zaburzeń. .niedoborem snu lub hipoglikemią) i wiele innych.u kibiców sportowych lub u skoczków spadochronowych) . odpowiedź na wysunięte pytanie jest stosunkowo prosta. jesteśmy skłonni upatrywać w sobie. Dzieje się to dlatego. uleganie przesądom przez ludzi. zjawisko to występuje niekiedy u studentów medycyny. W przeciwieństwie do tego objawy kliniczne stanowią przejawy złożonego procesu chorobowego. że niektóre objawy chorób. Obawy tego rodzaju na ogół nie są głębokie. jak tu bywa chociażby w przypadku przelotnych natręctw u ludzi zdrowych. czy w ogóle można mówić w sposób uzasadniony u nieprawidłowościach (psychicznych lub jakichkolwiek innych) u człowieka zdrowego? Wątpliwość ta. co ułatwia zrozumienie treści tego rozdziału. 'elewa wybrano przykład nieprawidłowości myślenia w okresie senności (bądź w stanie znużenia lub wzruszenia) . że cukromocz z reguły traktuje się jako przejaw zaburzeń regulacji glikemii. a wiąże się ona z niełatwym do zidentyfikowania pojęciem zdrowia i pojęciem choroby. o których właśnie się uczymy. który ostatecznie gubi się wśród przypadkowych skojarzeń. ale również u ludzi dorosłych.złudzenia fizjologiczne) . Do licznych nieprawidłowości psychicznych występujących u człowieka zdrowego należą: niektóre złudzenia w procesie spostrzegania (tj. aby w niespójnym myśleniu.przykre uczucie nieuzasadnionego niepokoju związane z przebywaniem w pustym mieszkaniu lub też obawa przed zachorowaniem na chorobę. Istnieje przecież znane zjawisko przenikania glukozy do moczu w stanach silnego podniecenia emocjonalnego (np. jest uzasadniona. a nie skupiamy uwagi na sztucznie wycdrębniznych z całości przejawach. nie zachodzi oczywiście obawa. Mimo trudności. pewne zniekształcenia materiału zapamiętanego. które występuje niekiedy nie tylko u dzieci.wyobrażeniowe i słowne. np. myślenie magiczne (magiczna-lękowe lub magiczna-życzenia we) . właściwym senności. Z reguły". którzy stykają się coraz częściej z pacjentami i przyswajają sobie wiadomości o różnych chorobach. złudzenia pamięciowe. gdyż jest to drobna nieprawidłzwoić powszechnie znana. Odmienność drabnych nieprawidłowości w stosunku dc patologii rewa wncrcdotyczy bardzo różnych przejawów funkcjonowania ludzkiego organizmu i bynajmniej nie tylko życia psychicznego. o której ostatnio dużo się słyszy. jakie tu napotykamy. Na przykład każdy student medycyny. dopatrywać się rozkojarzenia myślenia charakterystycznego dla zaburzeń myślenia w schizofrenii. ale w sporadycznych przypadkach skłaniają studenta do zasięgnięcia rady lekarza. Przed podaniem dalszych przykładów należy odpowiedzieć na nasuwające się pytanie. który zdał egzamin z fizjologii. w odróżnieniu od objawów choroby. zmienność nastroju u małego dziecka. dostrzegając w fizjologicznych reakcjach ustroju znamiona patologii. Do drobnych nieprawidłowości psychicznych należą także epizodycznie pojawiające się obawy o cechach fobii. przejściowe obniżenie sprawności intelektualnej (wywołane np. Otóż drobne nieprawidłowości. nie związane z głównym rokiem myśli. .

Nastawienie tego rodzaju może mieć różne przyczyny. polega na tym. np. Na przykład człowiek powoli zasypiający widzi w wyobraźni ludzi mijających go na ulicy. a gdzie jedynie mają miejsce przemijające lub drobne nieprawidłowości. które jakby pojawiały się samorzutnie i trwały mimo wysiłków oderwania się od nich. że człowiek odnosi do siebie pewne zdarzenia bez dostatecznej przyczyny. że mówią o nim. czy też tak tylko mu się śniło. a zwłaszcza z niepewnością.z obawą. który nasuwa się już na podstawie tego krótkiego przeglądu.z jego poczuciem uczciwości) . sprowadza się do przekonania. . które często pozostają w związku z treścią przeżyć w ciągu dnia. Rozsądna argumentacja. co było prawdą. zwykle dość szybko rozprasza niepokój i nastawienie odnoszące znika. Ich charakterystyka wymaga obszernego opracowania. iż stwierdzenie nikłych nawet zaburzeń czynności psychicznych powinno być rozpatrywane w sposób dwojaki. mimo takich właśnie nazw. Mimo to człowiek przeżywający gorzko niedawne dowody niechęci. a co snem-jest zarazem przykładem nieprawidłowości myślenia. i że mówią źle. widząc. zbawione cech patologii. Podstawowy wniosek. Pominięto więc opis myślenia rozbieżnego (polegającego na czynieniu bardzo licznych i zbędnych dygresji) . Otóż w stanie przysennym (hipnagogicznym) zasypiający doznaje czasem wyrazistych wyobrażeń wzrokowych lub słuchowych. człowiek zwykle traci zdolności do ich krytycznej oceny: zaczyna je traktować jako odzwierciedlenie aktualnych wydarzeń. albo wręcz przejawy odczynu w pełni fizjologicznego. Nieprawidłowości te są przelotne i pot-Psybiatria. o pomyłkę. Doznania te mogą niepostrzeżenie przejść w marzenie senne. Doznając tego rodzaju wyobrażeń. są zjawiskiem fizjologicznym. kolejny przykład drobnej nieprawidłowości.gdy człowiek z bijącym sercem zadaje sobie pytanie. która oczywiście nie jest żadną chorobą. Nastawienie odnoszące jest też wspó (przyczyną opisanej powyżej tzw. Omamy hipnopompiczne pojawiają się czasem w chwilach po (przebudzenia ze snu lękowego. omamy". Nla przykład przeświadczenie o niechętnej postawie kolegów może utrzymywać się jeszcze wtedy. równoczesnego"skłaniania się do dwóch przypuszczeń niezgodnych ze sobą) . przypominające jedynie objawy psychopatologiczne. Omamy hipnagogiczne"i omamy hipnopompiczne". myślenia paragnomenicznego (dziwacznych i zaskakujących pomysłów. Na kilku stronach nie można dokonać przeglądu licznych drobnych nieprawidłowości czynności psychicznych.choroby studentów trzeciego roku medycyny. rzecz jasna. aby pewne sprawy osobiste nie przeniknęły do wiadomości innych. ale przypominają w niewielkiej mierze urojenia. Przebudzenie ze snu z lękiem-z chwilową dezorientacją co do czasu i miejsca. Po pierwsze-z nastawieniem. poczucia pewnego zagrożenia. że ci sami ludzie mówią coś cicho do siebie. nastawienia rzekomo urojeniowego i wielu innych. niezgodnych-jak się zdaje-z osobowością człowieka. coraz to nowe postacie. z przeświadczenia o braku akceptacji przez grupę lub wiąże się np. np. Pierwsze z nich pojawiają się niekiedy w okresie zapadania w sen. ambisentencji pozornej (.Nlastawienie to. gdy stosunek otoczenia uległ korzystnej zmianie. jest skłonny sądzić. choć trudno tu. wysuwana zwłaszcza w atmosferze autentycznej życzliwości. gdzie jej nie ma. lub przeżywa obrazy migających drzew widzianych jakby z okna pociągu. dziesiątki osób. czy istotnie spadł w przepaść lub czy dosięgnęla go kula. aby nie przeoczyć objawów mogących być zwiastunem rozpoczynającej się choroby i po drugie-by nie dopatrywać się patologii ram. Czasem wypływa z nieufności do otoczenia. a więc użycia słowa.

Należy unikać popełnianego błędu. używamy określenia-objawy psychopatologiczne. w tym samym znaczeniu. będziemy w dalszym tekście wyróżniać jedynie zespoły (syndrzmma) i objawy (symmzmma) . ale i zespołów ułatwia ukierunkowanie rozumowania zmierzającego do ustalenia rozpoznania. O potrzebie właściwego posługiwania się nazwami poszczególnych objawów wspomniano powyżej. Zgodnie z ugruntowaną tradycją. symptomokompleks"lub traktując go jako nazwę o znaczeniu zbliżonym do objawu Pojęcie wymiaru i proporcji w psychopatologii.symptornokompleksem (Sympromenkomplex) . Trafne więc dostrzeżenie nie tylko pojedynczych objawów. Mimo iż w tej nazwie występuje słowo. np. co oznacza to sarno. składają się trzy następujące objawy: podwyższenie nastroju. który bywa zaliczany do "symptomokompleksów". psychopatologiczny". który polega na używaniu określenia objaw. że chory zdradza zaburzenia psychiczne. również w psychiatrii są opisywane objawy. Powyższa krótka charakterystyka. jest tylko jednym z klinicznych przejawów różnych zespołów. W psychiatrii sytuacja jest jednak nieco inna. co jednak głównie dotyczy opisu zaburzeń osobowości (np. kompleks" (czmmexio-połączenie. przyspieszenie toku myślenia. A ot nazwy kilku innych zespołów psychopatologicznych: depresyjny. symptomokompleks"jest pojęciem bardziej zbliżonym do objawów niż do zespołów. upośledzenia umysłowego i inne. majaczeniowy. Każda dziedzina medycyny klinicznej jest związana z nauką o objawach.osobowości psychopatycznej) i niedorozwoju umysłowego. ale bardzo ogólnikowe i znaczy tyle tylko. Na przykład na zespół maniakalny. Przysrając na pewne uproszczenie. zespołu"wymaga pewnego uzupełnienia. Zespół ten występuje w przebiegu różnych chorób.Pojęcie objawu i zespołu psychopatologicznego. ale jest szczególnie charakterystyczny dla choroby afektywnej. objawy zaburzeń osobowości. pobudzenie ruchowe. cecha". które występują łącznie i przez to są charakterystyczne dla niektórych chorób. ale zarazem licząc się z właściwościami różnych zaburzeń stanu psychicznego. Zespół jest to zbiór objawów. a zatem posługując się nazwą o bardzo szerokim zakresie. objaw" (sywzomw) bywa czasem używane zamiennie ze słowem. związek) . .stan pomroczny w znaczeniu zespołu pomrocznego. w przypadkach typowych. a ich znajomość . objawy nerwic lub nerwicowe. Na przykład niepokój psychoruchowy. używa się określenia. Otóż można spotkać się z jeszcze jednym określeniem.zespołu majaczeniowego. psychoorganiczny. Do objawów psychopatologicznych zalicza się: objawy chorób psychicznych czyli psychotyczne (prycAsis-choroba psychiczna) . objawu"oraz. m in. Stwierdzenie. paranoidalny. Te i inne zespoły omówiono dokładniej w końcowej części rozdziału. jest poprawne. że chory wykazuje objawy psychopatologiczne. rezygnując z terminu. Trudno wyobrazić sobie praktyczną działalność lekarza internisty (czy innego specjalisty) bez znajomości tej nauki. mianowicie z tzw. zespół". Czasem zamiast określenia. Określenie. Objawy (swqmcmww) zaburzeń psychicznych wykazują dużą różnorodność: ujmując je łącznie. Oprócz objawu do podstawowych pojęć nozografcznych należy zespół (smdrzmm. stan". które nie zostały bliżej określone. psychiczny"zamiast.

Wy mi ar oznacza pewną jakość. a podział na poszczególne jej gałęzie jest nieco sztuczny i umowny. co nie znaczy. ale w licznych przypadkach autyzm to zaburzenie właśnie wybiórcze. myślenie logiczne-myślenie pseudologiczne. a więc przed ich opisem. bolesne poczucie własnej choroby psychicznej-derealizaja (str. proporcja synloniczno-autystyczna" (pmzzmz rwmnz-mmsacw) . Przeświadczenie. Tego rodzaju dążenie nie jest pozbawione podstaw./4) i poczucie zdrowia. np. a nie globalne. wnikliwe ich dostrzeganie-wymaga niejednokrotnie innych pojęć niż objaw i zespół. że zachodzi potrzeba stopniowego odchodzenia od. Proporcja i wymiar są pojęciami bliskoznacznymi. np. 72) .przekazują specjaliści młodszym lekarzom i studentom. gdy zachodzi potrzeba wyraźnego podkreślenia współwystępowania u tego samego człowieka obu jakości.ekstrawersja introwersja.73) i inne. Ulwagi o wymiarach i proporcjach staną się jaśniejsze po zapoznaniu się z następnymi rozdziałami. wymiaru" (lub. w świecie doznań psychotycznych i izolowanie się od otoczenia i innych ludzi nosi nazwę autyzmu (opisanego obszerniej na str. objawu"na rzecz pojęcia. aby słusznemu . wolno toruje sobie drogę we współczesnej psychiatrii. Zwykle wymiar. iż człowiek myślący w sposób autystyczny i przybierający wobec różnych ludzi postawę autystyczną może-wobec niektórych osób i w pewnych sytuacjach-przejawiać nie autyzm. Schizofrenia. To oznacza. iż nie zachodzi możliwość i potrzeba opisu odpowiednich proporcji w psychopatologii różnych chorób psychicznych. syntonii szukam. ale syntonię równie łatwo można przeoczyć. np. dominowanie-uległość. Dlatego też wzmianki o wymiarach i proporcjach zostały poczynione dalej. a mianowicie postawę syntoniczną. Zgodnie z tym.stałości emocjonalnej i jej chwiejności (wobec różnych okoliczności i zadań) . Ostatecznie medycyna jest jedna. aktywność-bierność. Elementarny podręcznik psychiatrii nie jest miejscem na szczegółowe rozważania poruszonej kwestii. lecz zachowania skrajnie odmienne. dlatego też ograniczono się do powyższej wzmianki i do bardzo zwięzłej charakterystyki niektórych proporcji psychopatologicznych. Objaw ten jest charakterystyczny dla schizofrenii. proporcji') . Z dydaktycznego punktu widzenia nie jest właściwe wyprzedzanie pewnych wniosków. dążenie do wchodzenia w kontakt z ludźmi. charakteryzuje się wybiórczością (selektywnością) patologii i możliwością ujmowania jej opisu w sposób dwubiegunowy (zgodnie z zasadą dwuwartościowości) . o czym będzie jeszcze mowa. bodaj selektywnie zachowanej. co dotąd powiedziano. Zaburzenia życia psychicznego mają jednak tylko dla siebie charakterystyczne właściwości i dlatego opisywanie tych zaburzeń-a przedtem jeszcze. Temu celowi służą także podręczniki psychiatrii.b 5) . która występuje z różnym nasileniem. wydaje się uzasadnione używanie zamiast pojęcia "autyzm"pojęcia i określenia. że tak właśnie jest. Wyraźny autyzm można łatwo zauważyć. myślenie realistyczne-myślenie magiczne (str. ekspansywność-brak ekspansywności i inne. swuzmam gadem-autyzm widzę. Na przykład zamykanie się. zwłaszcza gdy badając chorego nie liczymy się w dostatecznej mierze z możliwością utrzymania się syntonii. Proporcja staje się określeniem przydatnym zwłaszcza wówczas.w psychologii osobowości. Dlatego też przyjęto zasadę. jest określany przez podanie nazw jego biegunów. Wszystkie te proporcje odnoszą się do schizofrenii. Psychiatria jednak zbytnio próbuje naśladować inne dziedziny medycyny. którą-jak sądzę-można ująć następująco: wasmus video. Poniżej podano nazwy niektórych innych wymiarów i proporcji: żywość i adekwatność emocjistępienie emocjonalne (str.

brak objawów prodromalnych lub ich długotrwałe utrzymywanie się. przedmiotem klinicznego opisu pozostają różne stany będące najczęściej zejściem po przebytych chorobach. przebytym we wczesnym dzieciństwie lub w życiu płodowym zapaleniu mózgu. na to. Mówiąc. nie są one bowiem-przynajmniej w niektórych przypadkach pozbawione zaznaczającej się dynamiki. nie tylko psychiczna. mówimy nieraz-proces psychotyczny. zwykle daje się wyodrębnić okres początkowy (narastanie zaburzeń) .wzrokowe. charakteropatia po ciężkim zatruciu. W odróżnieniu od chorób-wyodrębnia się stany względnie trwałe. nie wykazujące zasadniczo elementów procesualnych. od sprawnego funkcjonowania których zależy przystosowanie jednostki do środowiska i jej skuteczne działanie. obejmuje również pamięć. okresy poprawy. na co składa się wiele przyczyn. otępienie spowodowane urazem czaszki uszkadzającym tkankę mózgową. które choć w sposób zasadniczy różnią się ud psychoz. aby zwrócić uwagę Czytelnika na takie właśnie spojrzenie już w trakcie zapoznawania się z treścią kolejnych rozdziałów. Zarysowana tu linia może mieć oczywiście bardzo różny kształt. w sensie gromadzenia informacji i ich odtwarzania. Orientacja w otaczającym świecie jest możliwa dzięki zdolności organizmu dn odbierania i analizowania docierających do niego bodźców. W tym miejscu starano się zwrócić uwagę na dynamiczne właściwości choroby. Proces chorobowy a zmiany trwale. Jednakże wczesne zasygnalizowanie nowego ujęcia.właśnie proces nerwicowy) . obok chorób psychicznych (i nerwic. to jednak też znamionuje je przebieg dynamiczny. zwłaszcza myśleniu problemowemu. okres pełnego rozwoju choroby i ustępowania jej objawów. Szczególna rola w procesach poznawczych przypada myśleniu. Choroba. Powstąjące pod ich wpływem spostrzeżenia. Obszerna dziedzina procesów poznawczych. tj. wydało się potrzebne. Uwagi ogólne o procesach poznawczych i zaburzeniach spostrzegania.odchodzenia od. A w każdym razie obraz kliniczny może wykazywać zmiany. ale również rozszerza poznanie o nowe informacje.porządkowi dydaktycznemu stało się zadość. gwałtowne zaostrzenia. które pod tym względem nie stanowią żadnego wyjątku. nLin. słuchowe. np. odgrywają istotną rolę w procesie poznawania rzeczywistości: stanowią spostrzeżeniowe poznawanie świata. tj. Nabyła wiedza i doświadczenie wpływają wyraźnie na treść poznania spostrzeżeniowego i myślowego. nasilanie lub kompensacja cech charakterystycznych czy też złagodzenie zaburzeń przystosowania u osobnika niedorozwiniętego. Przebieg ren bywa typowy lub pozbawiony cech znamiennych. że jest ona procesem chorobowym. proporcji". .pogłębianie się objawów otępiennych. charakteryzuje się pewnym przebiegiem. dotykowe i inne. Na przykład upośledzenie umysłowe po. ukształtowanie się przebiegu fazowego. osiągnięte w wyniku umiejętnego i długotrwałego rozwijania pewnych sprawności. które umożliwia nie tylko bliższe poznanie spostrzeganych przedmiotów. kładziemy akcent na słowo względnie". objawu"na rzecz. W klinice psychiatrycznej. np. że są to zmiany względnie trwałe. Mając na myśli choroby psychiczne.

Tu właśnie doświadczenie i wiedza umożliwiają człowiekowi trafne wyodrębnienie spostrzeganych przedmiotów z da. Spostrzeżenia bowiem. Domu widzianego z daleka nie mylimy z zabawką i w treści spostrzeżenia zachowuje on swoje rzeczywiste rozmiary.od znajomości przedmiotów podobnych. polegający na odzwierciedleniu przedmiotu działającego na receptor lub receptory. jest jakzścioworóżna i bardziej złożona. Potrącenie struny skrzypiec wywołuje wrażenie słuchowe. Spostrzeżenia są przeżywane przez czuwający podmiot prawie stale i stanowią podstawę procesów poznawczych.Wpływ ten przejawia się m in. Są to przykłady wrażeń. Różnica między tymi zjawiskami. jako nie zmienionych pod względem położenia i kształtu. Na przykład słuchając kogoś i patrząc nań. łatwiej również zyskuje orientację w nowym środowisku. Lekki nacisk szpilką na powierzchnię skóry wywołuje wrażenie dotyku. a także od stanu emocjonalnego w chwili spostrzegania. niezależnie od odległości. oraz widzenia przedmiotów jako pewnych całości. Wyróżnia się więc spostrzeżenia wzrokowe. smakowe. które odzwierciedlają. tylko jedną właściwość działającego przedmiotu-jego masę. słuchowe. dostrzegając tylko niektćre jego fragmenty. doznajemy równocześnie spostrzeżeń słuchowych i wzrokowych. odgrywa niewielką rolę w kształtowaniu orientacji w otoczeniu.patrzący dostrzega je w zwykłych rozmiarach. również w wyniku doświadczenia. na którym występują. Wrażenie natomiast. a ściślej-bodźca określonego rodzaju. tj. przedmioty są spostrzegane w sposób stały. dotykowe i inne. niezależnie od kąta patrzenia. temperaturę bądź barwę. że jednostka jest w stanie rozpoznać przedmiot.wzrokowego. jako zjawisko izolowane. w porównaniu z wrażeniem. zgodnie z podanym określeniem. Spostrzeżenia. które polega na odzwierciedleniu cechy przedmiotu działającego na receptor. że człowiek na podstawie przyswojonych informacji trafnie rozpoznaje znane przedmioty. Treść spostrzeżenia. trzy lub więcej analizatorów. tzn. np.wrażeniami i spostrzeżeniami. zależy m in. jak każde wrażenie. Spośród różnych procesów poznawczych znacznie donioślejsza rola od wrażeń przypada spostrzeżeniom.tym. Probówki z wodą o różnej temperaturze stykające się z powierzchnią skóry. oznacza to. Spostrzeżenie jest to poznawczy proces psychiczny. jego spostrzeżenia są bogatsze. Wrażenie jest zatem poznawczym zjawiskiem (procesem) psychicznym: powstaje ono na skutek działania na receptor przedmiotu. nie sprowadza się do różnic ilościowych. Ponadto. czy też zapach. Najczęściej doznajemy równocześnie różnych spostrzeżeń. srają się źródłem wrażeń termicznych (ciepła lub zimna) bądź jedynie dotyku. a nie jako zbioru elementów. Struktura spostrzeżenia. natężenie dźwięku lub inną cechę. widzianych poprzednio i zapamiętanych. jeżeli temperatura wody jest zbliżona do temperatury powierzchni ciała. Nacisk silniejszy wywołuje wrażenie bólu. Wpływ uczenia się (doświadczenia i wiedzy) na treść spostrzeżeń przejawia się także tym. Podział spostrzeżeń (podobnie jak i wrażeń) jest oparty na rodzajach analizatorów. Stałość spostrzegania przejawia się również w tendencji do widzenia przedminćw. nie są po prostu sumą wrażeń. cu należy silnie podkreślić. Wrażenie jest to elementarne zjawisko psychiczne. . że ich źródłem są zespoły bodźców odbierane przez dwa. a nie pojedynczą cechę przedmiotu (jak w przypadku wrażenia) . odzwierciedlają przedmiot. Osoba dostrzegająca ciemny punkt lub barwną plamę doznaje wrażenia wzrokowego.

Nie można jednak. odczytywany"poprawnie. z pominięciem pozostałych. Tak więc treść spostrzeżenia jest uzależniona od doświadczenia podmiotu spostrzegającego. Uwagi te odnoszą się nie tylko do zaburzeń spostrzegania. mimo oddziaływania na niego każdorazowo takiego samego zespołu bodźców. i to niezupełnie prawdziwe. dzieło techniki i abstrakcji myślowej. mówiąc ogólnie. że są one cechami procesu chorobowego. jego wiedzy. Nie mniej ważne jest nietracenie sprzed oczu zasady. dokonując opisu któregoś z objawów. Są one. podobnie jak myślenie. lub podano mu pewne informacje wytwarzające gotowość do dostrzegania określonych właściwości przedmiotu. Niezależnie od tego. na ogół jest. jakby film z jego akcją. pamiętając stale. z których każda została sporządzona na podstawie szeregu ujęć i stanowi syntetyczny obraz ukazujący charakterystyczne cechy bohatera lub poszczególnych wątków filmu. z podobnych względów.Szukając np. w zespołach) . jeżeli w jednym przypadku jest zmęczony. pozostając jednak tylko opisem dającym pewne wyobrażenie o filmie.złudzenia geometryczne. Wiadomo. człowiek zwykle rozpoznaje je bez dokładnego przesuwania palcami po ich powierzchni. nawet zaznaczony jedynie linią przerywaną. które zostały wyodrębnione w wyniku myślowego procesu abstrahowania i uogólniania z wielu obrazów klinicznych. a więc słuchowych. Złudzenia nie zawsze są wyrazem zaburzeń stanu psychicznego. ale także ogólnie do objawów chorobowych: są one poparte niektórymi przykładami podanymi w dalszych częściach rozdziału. zainteresowania. poglądów i stanu emocjonalnego. mogą one być rozpatrywane osobno. Człowiek doznaje także rożnych spostrzeżeń co do treści. Dlatego też należy odróżnić złudzenia fizjologiczne od złudzeń będących przejawem patologii. . Gdyby teraz z kolei uczynić przedmiotem analizy jedno z tak sporządzonych zdjęć. zgodnie z którą rzeczywistość kliniczną pełniej od objawu oddaje dwubiegunowy wymiar lub proporcja. . dotykowych i innych. należą do procesów poznawczych. Podział ten jest uzasadniony i przydatny. można by łatwo dojść do wyraźnie już fałszywych wniosków. które trzeba wyodrębnić. ze względów praktycznych i dydaktycznych. i to zwykle na pierwszy rzut oka. Typowym przykładem złudzeń fizjologicznych są tzw. Podobnie jest z objawami chorobowymi. ale też widzieć w związkach z innymi objawami Oj. To. tempem i nastrojem przedstawić w postaci serii fotografii. Z tego samego względu zarys znanego przedmiotu. iż spostrzeżenia. Powyższe wstępne informacje o procesach poznawczych stanowią wprowadzenie do omówienia niektórych zaburzeń spostrzegania. uwarunkowane strukturą spostrzeganego przedmiotu. tracić z oczu związków. Dynamiczny proces chorobowy nie jest tylko sumą objawów. jakie zachodzą między tym objawem a wieloma innymi. przyjął się podział na zaburzenia spostrzegania i zaburzenia myślenia. wspó (występującymi. To rak. Treść spostrzeżenia zostaje dopełniona przez informacje zawarte w spoistych i utrwalonych strukturach poznawczych. W psychopatologii. Złudzenia i omamy. zawierałyby wiele informacji. co powiedziano przykładowo o spostrzeżeniach wzrokowych dotyczy w zakresie ogulnych prawidłowości-różnego rodzaju spostrzeżeń. A oto kilka przykładów złudzeń geometrycznych. Takie fotogramy. Do podstawowych zaburzeń spostrzegania należą złudzenia i omamy: zwłaszcza omamy odgrywają dużą rolę w psychopatologii.po ciemku znanych sobie przedmiotów. kiedy indziej znajduje się w stanie pobudzenia emocjonalnego.

. Wiem. To na pewno był on. stanowią złudzenia uwarunkowane przez nastawienie. piątą itd.pionowo. uległem złudzeniu". dostrzegając zwierzęta w różnokształtnych plamach. których chory nie koryguje. łatwo ulegamy złudzeniu i niewyraźne odgłosy mogą nam się wydać krokami spodziewanej osoby. a drugi kół dużych. że jeżeli jeden z rysunków dwóch kół jednakowej wielkości otoczyć pierścieniem kół małych. który wypowiada urojenia prześladowcze i odnoszące. tak jak w podanym przykładzie. trwa przy mylnej interpretacji zniekształconego spostrzeżenia. które również nie świadczą o patologii. ale to był on"Brak krytycyzmu wobec doznanego złudzenia. Złudzenie Zóllnera występuje po przecięciu linii równoległych skośnymi odcinkami. że słyszę jego charakterystyczne kroki. Chory. Oprócz nastawienia wytworzonego przez podanie informacji. a znajomość zagadnienia i sąd korygujący nie mają wpływu na treść spostrzeżeń. Wyodrębniając jednak złudzenia jako objaw psychopatologiczny. to te dwa jednakowe koła wydają się nierówne-pierwsze większe od drugiego. Złudzenia (iAarizwes) w znaczeniu psychopatol o g i czny m tu zniekształcone spostrzeżenia. Złudzeniom tego rodzaju ulegamy za każdym razem. Chory natomiast. Złudzenie tego rodzaju podlega jednak ocenie krytycznej. mimo dowodów bkdności.gniew lub lęk. szóstą itd) przecinają odcinki skośne o kierunku przeciwnym. Nie dzieje się tak w przypadku złudzeń będących przejawem chorobowych zaburzeń spostrzegania. którego poznanie rzeczywistości jest zaburzone.zdawało mi się. trzecią. czy są to wyłącznie urojenia czy też złudzenia. Linię pierwszą.Złudzenie S anie r a polega na tym. również stan emocjonalny. ale to szedł ktoś inny. pozostałe linie (drugą. Już w trakcie rysowania tych odcinków równoległe zdają się zmieniać położenie. Różnica zatem między złudzeniem jako objawem psychopatologicznym a złudzeniem fizjologicznym polega na tym. Każdemu z nas niewyraźna sylwetka może wydać się znajoma. że mieszka daleko i że właśnie dostałem od niego list. często ulega złudzeniu. Przekonujemy się o naszej pomyłce: ".przecinają odcinki biegnące skośnie ku górze.. Inaczej zachowuje się chory psychicznie. wyraża zaburzenia spostrzegania bądź też wiąże się z urojeniami. Osobną grupę złudzeń. Linie równoległe są ustawione np. przypominająca określoną osobę. pozostaje przy fałszywej interpretacji. to informacja owa wystarczy do stwierdzenia. często mylnie spostrzega otoczenie. np. i myślenia. Omamy. 'zekając na powrót do domu osoby bliskiej i niepokojąc się o nią. znam jego wygląd. zostały one określone-jak wiadomo-jako zniekszałcune spostrzeżenia. którym towarzyszy interpretacja urojeniowa. może zafałszować spostrzeżenia. czwartą. Te same plamy pokazywane innej osobie (uprzedzonej. iż zobaczy rysunki kwiatów lub elementów architektonicznych) będą źródłem złudzeń o innej treści. mimo dowodów błędności. dopatrując się np. że człowiek zdrowy koryguje-z chwilą dostrzeżenia pomyłkizłudzenie. Na przykład człowiek. widziałem dobrze. że ulegliśmy złudzeniu. Jeżeli jednak wiemy. Ulegając złudzeniu. W takich przypadkach trudno stwierdzić. że osoba ta w tym czasie przebywa w innym mieście. który spodziewa się-zgodnie z otrzymaną informacją że na ekranie będą ukazywać się na mgnienie oka rysunki zwierząt. któremu uległ. że zaburzenia procesów poznawczych mogą dotyczyć zarazem i spostrzeżeń. których chory nie koryguje. Przykład ten wymownie wskazuje na związki i zależności zachodzące pomiędzy objawami oraz na to.w przechodniach śledzących go wrogów.

Wydaje się jednak. migotanie. przedmioty. np. częściej występujące. obok niego. dotyk) . w jego dalszym otoczeniu. Mogą one mieć cechy wrażeń: chory dostrzega błyski. niezależnie od podziału na elementarne. Chory widzi postacie ludzkie. a więc takich. niezróżnicowane dźwięki. jak i maleńkich istot. W przypadku omamów słuchowych głosy-w odczuciu chorego-docierają do niego z zewnątrz. że chory jest przekonany o rzeczywistym istnieniu przedmiotów. a wówczas treść omamów znamionują ruch i zmienność obrazów.omamy wzrokowe. smak. tj. Poe z u c i e re a I noś c i-dalsza znamienna cecha omamów-oznacza. chory umiejscawia obrazy halucynacyjne ze sobą: są one rzutowane poza pole widzenia. przeżywa spostrzeżenia przedmiotów. proste i złożone. Można więc zauważyć. W przypadku omamów złożonych. że spostrzega rzeczywistość prawidłowo i że jest tak.szybko poruszających się karzełków. Niekiedy halucynacyjne doznania wzrokowe układają się w sceny. omamów. ale są typu spostrzeżeń (nie wrażeń) . przedmioty lub słyszy rozmowę. noszące ogólną nazwę fotopsji (wzropsiae) . często połączone ze złudzeniami. chory wypowiada mylny sąd realizujący: nie ma wątpliwości. nieraz barwnych. które dotyczą jednego analizatora: chory dostrzega postacie. smakowe. przedmioty. słuchowe. Mogą to więc być zarówno postacie olbrzymów. śpiew. że omamy (Aallacinmiones) wykazują trzy charakterystyczne cechyc 1) są to spostrzeżenia (lub wrażenia) powstające bez bodźców działających z zewnątrz: 2) są rzutowane na zewnątrz: 3) towarzyszy im poczucie realności. ogromnych zwierząt. pojedyncze. które nie znajdują się w jego otoczeniu lub w ogóle nie istnieją i umiejscawia je w otaczającej go rzeczywistości. tak jakby znajdowały się one przed nim. Jeżeli są to np. iskry lub podobne elementarne zjawiska. a nazwę. które są treścią jego. Omamy wzrokowe wykazują dużą różnorodność. sceniczne. występują w jakościowych zaburzeniach świadomości i są charakterystyczne zwłaszcza dla zespołu majaczeniowego. Innymi słowy. zwierzęta. W rzadkich przypadkach. Omamy dzielimy na elementarne. dzieli się rak jak i złudzenia-na wzrokowe.dostrzega ludzi i słyszy ich głosy. złożone"zachować dla omamów dotyczących dwóch lub więcej analizatorów: ten typ omamów nosi również nazwę. Mayer-Gross) . Bywa też przeciwnie. synestetycznych" (W. które dotyczą jednego analizatora. dotykowe i czucia ustrojowego. tj. ruchliwe. . Na tym polega rzutowanie (projekcja) na zewnątrz. Omamy. plamy. czasem ze znacznej odległości. np. O mamy e I cmentarne polegają na przeżywaniu doznań typu wrażeń. że dla odróżnienia należy je nazywać prostymi. melodię. O m a m y p r o s 1 e. punkty. charakterystyczna cecha omamów. zwykle w psychozach schizofrenicznych. słyszy oraz czuje (zapachy. jak błyski. zwykle bywają nazwane złożonymi. Takie omamy.żywe. a więc dotyczących dwóch lub więcej analizatorów. Omamy. z licznymi szczegołami. proste i złożone. Wyrazistość omamów jest różna-od ledwo zarysowanych do bardzo wyraźnych obrazów. doznając omamów. węchowe. barwne.Chory.w zależności od rodzaju analizatora. wielkości i kształtu realnie istniejących lub też dziwaczne w swoim wyglądzie czy nienaturalnej wielkości: znacznie powiększone (omamy makroptyczne) lub bardzo małe (omamy mikroptyczne) . tworzą jakby fragmenty filmu. czuje zapach i widzi płomienie. jak widzi. to spostrzeżenia (powstające bez bodźców działających z zewnątrz) . to chory może dostrzegać postacie. chory przeżywa cale sceny. Częściej są to doznania typu spostrzeżeń.

uważa ich za chorobliwe-odróżnia niekiedy od spostrzeżeń realnie istniejących przedmiotów. co często interpretuje urojeniowc. zwłaszcza schizofrenicznych. tzw. Omamy słuchowe. przeżywa jakby marzenie senne-dostrzega pewne przedmioty lub postacie ludzi. wołanie. nawet wtedy. głosami". dzwony kościelne bądź bliżej nie określone dźwięki. tj. bywają przyczyną unikania przez chorego przyjmowania posiłków i leków. polecenia Są to tzw. Nierzadko chory słyszy rozmowy prowadzone jakby pomiędzy dwiema lub więcej osobami i czasem odpowiada na słyszane pytania. Czasem doznaje nadto omamów czucia u strojowegz. płynów. Omamy smakowe i urojenia prześladowcze. Omamy smakowe występują rzadziej od słuchowych oraz wzrokowych i zwykle łączą się z innymi omamami. zakazy. że jedzenie ma smak zmieniony. z innego miasta lub z miejsca. nie ma wielkiego sensu. innych pacjentów) cd głosćw halucynacyjnych. ze ściany. co uważa za potwierdzenie szkodliwego wpływu trucizny na organizm. zwłaszcza węchowymi. czy są to np. wyczuwa"i dostrzega własną postać obok siebie. że chory sam te psychotyczne doznania nazywa. które mogą popchnąć chorego du dokonania czynów skierowanych przeciwko otoczeniu lub groźnych dla niego samego. gdy nikogo nie ma w pobliżu. chory nie jest krytyczny wobec doznawanych omamów.w pojedynczych przypadkach schizofrenii i stanów zaburzeń świadomości. ponieważ jest zatrute. występuje tzw.acousmaru. śpiew. że odnosi się do nich krytycznie. których inni nie słyszą. chory czasem odróżnia głosy wypowiadane lu niego przez otoczenie (rodzinę. co może skłonić go do żmudnych poszukiwań jego źródła. wśród których pojawiają się pojedyncze słowa. bez bliższych wyjaśnień. na jawie. czy czasem w ciągu dnia. rady lub z lękiem nasłuchuje pogróżek. Czy pan słyszy jakieś głosy? "Pytanie tego rodzaju. Mimo to.objaw sobowtóra-chory. w niektórych przypadkach. lub czy nie bywa tak. Zdarza się nawet. czy nie zdarza się. lekarzy. wyraźnych słów. Uważa mianowicie.Niekiedy. jak w przypadku głosów podszeptujących popełnienie samobójstwa. należy unikać formułowania takich pytań. Omamowe doznania słuchowe bywają różnej intensywności-od cichych. lecz że w nieco inny sposób przeżywa omamy niż prawidłowe spostrzeżenia. które zawierają nakazy. badając chorego. kto du choregu muwi lub jak on tłumaczy rozleganie się głosów nawet wówczas. gdy jest sam. którego nie określa. Z chwilą uzyskania odpowiedzi twierdzącej można już wprost zadać pytanie. odczuwa niezwykłość i dziwaczność przeżywanych doznań. W przekonaniu chorego głosy docierają dań z sąsiedniego pokoju. Chory czuje zapach gazu.omamy i mpe raty w ne. które pojawiają się i znikają. Bywają reż omamy. Jak już podkreślano. że słyszy głosy. w tym przypadku zatruwania. omówione stosunkowo obszernie w innym rozdziale. pukanie. Chory odczuwa zmieniony smak potraw. Pytamy raczej. szmery) . że chory słyszy głosy. pukanie. jak: . przyjmując je za wydarzenia realne. mogą być elementarne (trzaski.głosy kobiece czy męskie. Wykorzystując tę właściwość omamów i starając się dowiedzieć od chorego. Omamy węchowe występują często łącznie z omamami smakowymi i zazwyczaj są przykre dla chorego. podobnie jak wzrokowe. lub są typu spostrzeżeń-chory słyszy głosy. lub odrażające . czy doznaje on omamów wzrokowych. Nie oznacza to jednak. Są to już jednak zagadnienia dotyczące badania psychiatrycznego. W przebiegu niektórych psychoz. które-choć nie. ledwo słyszalnych szeptów la głośnych. A mimo to. pytamy o to.

przykre omamy dotykowe są poczytywane przez chorych za dowód szkodliwego oddziaływania na ich organizm za pomocą różnych przyrządów. które trudno choremu bliżej określić. . lub wręcz niezwykłe i nie dające się wyrazić. pseudohalucynacje i omamy mają jedną istotną cechę wspólną. oczami wyobraźni"i które na ogół bez trudu odróżnia od spostrzeżeń realnie istniejących przedmiotów. W niektórych przypadkach chorzy zgłaszają skargi na przykry świąd. lub czują ogrzewanie bądź oziębianie skóry. ale nie wyłącznie. przykrych zapachów pojawiających się napadowa i występujących w padaczce. chociaż chorzy ci. Podobieństwo słów używanych na oznaczenie różnych treści. To zaburzenia psychosensoryczne. Nie trzeba dodawać. Zostały one opisane bardzo szczegółowo przez Kandinskiego w pracy wydanej w 1890 r. zwłaszcza w schizofrenii paranoidalnej. Tego rodzaju omamy są charakterystyczne zwłaszcza. robaków". potwierdza tylko konieczność całościowego (holistycznego) podejścia do pacjenta i do dostrzeganych zaburzeń. Pse udo hal u c ynacj e (pseudoAdlacimmznes) . trupie. 95) . Dokładne zrozumienie opisu pseudohalucynacji wymaga chwili uwagi. oddających całkowicie odmienne sposoby myślenia. w odczuciu chorego. dostrzega obrazy. pod skórą. rzecz jasna.. Odczuwają też poruszanie się mrówek. Pseudohalucynacje są to spostrzeżenia (lub myśli) powstające bez bodźców działających z zewnątrz.str. Jak z powyższego określenia wynika. które widzi. dziwne". są odczuwane jako obce. tę mianowicie. przemieszczanie serca lub żołądka albo zmiany zachodzące w różnych narządach pod wpływem-jak sądzi niszczących promieni skierowanych na jego organizm. . czyli omamy rzekome. hakowe"pochodzi stąd. Objawy te. Na przykład. uczucie ściskania mózgu"należy do dość częstych skarg zgłaszanych przez chorych na nerwice. Tego rodzaju doznania czasem idą w parze z urojeniami pasożytniczej choroby skóry (por. Pozostałe cechy pseudohalucynacji odróżniają je od omamów. iż są to spostrzeżenia powsujące bez bodźców działających z zewnątrz. nie mają cech obiektywnej przedmiotowej rzeczywistości. lecz znamiona wyobrażeń zlokalizowanych w przestrzeni wewnętrznej. Omamy ustrojowe niejednokrotnie występują łącznie z dotykowymi. nie wypowiadają żadnych urojeń. Rzadziej bywają to zapachy przyjemne lub. są również omamami. Niekiedy.zapachy zgnilizny. przeżywając pseudohalucynacje wzrokowe. Omamy czucia ustrojowego są to zwykle elementarne doznania napływające. które chory ocenia krytycznie i dlatego powinny nosić nazwę halucynoidów. Chory. a nazwa. zwykle bardzo wyraźne i żywe. polegają na odczuwaniu. wywołany działaniem promieni. Chory czasem odczuwa ściskanie mózgu. co prowadzi do bardziej złożonych doznań omamowych przybierających różną treść. a będącej przykładem wnikliwej analizy klinicznej zaburzeń procesów poznawczych. że objawy te są spowodowane podrażnieniem zakrętu hakowego. Od omamów węchowych należy odróżnić hal ucynoidy hakowe (nazywane niezupełnie słusznie omamami hakowymi) . z jego narządów wewnętrznych lub z różnych części ciała. Chory może odczuwać obecność na skórze poruszających się owadów lub większych zwierząt. jak. że wyrwane z tego opisu zdanie zmienia swój sens (jak to zwykle bywa w podobnych przypadkach) . Om a my do ty ko we polegają na odczuwaniu przez chorego różnych doznań z powierzchni skóry. zapach nieba". dla alkoholowej psychozy majaczeniowej. mimo iż tak nazywane. narzucone z zewnątrz doznania.

a każdy podział. Treść tych zaburzeń spzstrzegania bywa również bardziej zróżnicowana. jakby. co powiedziano dotychczas. Określenie pseudohalucynacji.doznaje szczególnego uczucia. wewnętrznie': do chorego np. Zaburzenia tego rodzaju leżą również u podłoża innych jeszcze objawów psychosensorycznych. w zaburzeniach świadomości typu oncjroidalnego. słyszy myśli. że zmienia się ich ciężar lub położenie względem tułowia. tj. że jego kończyny wydłużają się. i słuchowe. dostrzega on przedmioty. iż są to głosy (omamy) . w stanach . wbrew woli. należałoby pseudohalucynacjesłowne zaliczyć do zaburzeń myślenia. jest z konieczności mniej lub bardziej sztuczny. przyjmują nienaturalny kształt. zwłaszcza po ustąpieniu napadu. zwykle krótkotrwałym.zaburzeń schematu ciała. polegająca na krytycznej ocenie tych ostatnich: nie towarzyszy im mylny sąd realizujący. smugi.przemawia. że myślenie i spostrzeganie stanowią łącznie procesy poznawcze. których źródło chory umiejscawia wewnątrz swego organizmu. w guzach mózgu. Objawy te. oderwane słowa.typu wyobrażeń. Pseudohalucynaje są najczęściej wzrokowe. dziwaczny smak. lecz przypominają wyraźne. Chory ocenia krytycznie. zaburzenia. głos sumienia"Zgodnie z tym. są charakterystyczne dla padaczki ze zmianami w płacie skroniowym. Zaburzenia psychosensoryczne występują w padaczce.na występowaniu. są zwykle wyrazem zmian organicznych mózgu. które "jak żywe stają przed oczami".przekleństwa. osoby. barwy spostrzeganych przedmiotów oraz na zmianie ich położenia i odległości względem siebie. Pseudohalucynajom poświęcono nieco więcej miejsca ze względu na pewne niejasności i nieporozumienia. lecz o halucynoidach. który próbuje ująć i klasyfikować zjawiska dynamiczne. W czasie napadu psychosensorycznegc świadomość chorego jest zwykle przymglona. Zaburzenia psychosensoryczne polegają również na pozornej zmianie kształtu. wypowiadane w jego głowie i uparcie narzucające się np. zarzuty kierowane do niego. Czasem chory odczuwa falowanie podłogi czy chodnika lub dostrzega obsuwanie się sufitu. ale nie występują jakościowe zaburzenia świadomości. Halucynoidy Mu (lacwzides) są to wrażenia lub spostrzeżenia powsrające bez bodźców działających z zewnątrz: doznania te chory ocenia krytycznie. w kile mózgu. ujmując ogólnie. tj. Uwaga ta jest słuszna. W tym ostatnim przypadku ma miejsce ugłośnienie własnych myśli chorego: chory. jakim uległ: dlatego w tych przypadkach mówimy nie o omamach. takich halucynoidów. ale nie ma jednak zasadniczego znaczenia. jak błyski. Pseudohalucynacje występują w psychozach schizofrenicznych. szmery.zdają się być bardzo małe (mikropsje) lub wyolbrzymione (makropsje) . uważa je za objaw chorobowy. jakie powstały wokół tego terminu. jeżeli pamiętamy. Zaburzenia psychosensoryczne polegają m in. głosy. które krętka scharakteryzowano poniżej. plastyczne wyobrażenia. Doznania te są wyrazem zaburzeń syntezy treści spostrzeżeń. wielkości. jest nie tyle uproszczeniem. tj. a czasem w stanach depresyjnych. Chory np. a nie do zaburzeń spostrzegania. przykry lub niezwykły zapach. Do chorego dociera muzyka. Halucynoidy wchodzą w zakres zaburzeń psychosensorycznych.Obrazy te może również widzieć przed sobą w pewnej odległości. ile zniekształceniem pojęcia pseudohalucynacji. a więc słowne. lecz niejako. Halucynoidy występują w niektórych przypadkach padaczki i guzów mózgu. Zachodzi zatem zasadnicza różnica między omamami a halucynoidami. Tych myśli chory nie słyszy uchem. ale nie zyskują one przez tu cech przedmiotowości. występujące napadowa (napady psychosensoryczne) . które-podobnie jak w przypadku doznań elementarnych-są nieraz zmienione pod względem kształtu. z którym można się spotkać.

Z kolei spowolnienie myślenia może świadczyć o stanie depresyjnym. I tak.objawem choroby psychicznej. omamy są nazywane pełnymi. Urojenia (delarioner) są to fałszywe sądy. chory wyraźnie wskazuje osoby. Urojenia prześladowcze należą do najczęstszych urojeń. Zaburzenia toku myślenia. Omówione objawy pojawiają się niekiedy w jakościowych zespołach zaburzeń świadomości. otruć. zarazem jednak przyspieszenie toku myślenia występuje również w niektórych stanach zaburzeń świadomości. . Zaburzenia myślenia i ich podział. rozkojarzenie roku myślenia nasuwa podejrzenia schizofrenii. jak: urojenia. a zwłaszcza w stanach majaczeniowych. tj. Urojenia.pu przebytym zapaleniu mózgu i po zatruciach uszkadzających. Zaburzenia treści obejmują takie objawy. jak rozkojarzenie. wyczuwa"jednak grożące mu niebezpieczeństwo. Liczba osób objętych kręgiem urojeniowym bywa bardzo różna-od jednej osoby do dziesiątek czy . spowolnieniei inne. choć oczywiście stwierdzenie pojedynczego objawu nie wystarcza do rozpoznania określonej choroby. Czasem. Zaburzenia poznania w zakresie czynności myślowych dotyczą zarówno treści. przyspieszenie. że jest on prześladowany. są interpretowane różnie i-jak zwykle w medycynie klinicznej w zależności od całokształtu obrazu chorobowego. pseudohalucynacjami i halucynoidami. występują przede wszystkim w przebiegu niektórych nerwic. właściwymi lub prawdziwymi. tkankę mózgową. pragną pozbawić go zdrowia. W innych przypadkach chory nie określa bliżej domniemanych wrogów.94) . dla której omamy są objawem dominującym (patrz str. w celu podkreślenia różnicy między omamami (halucynacjami) . które-według niego-szkodzą mu bądź jego rodzinie. a raczej skrajne idee nadwanościowe. mimo oczywistych dowodów błędności. Przyspieszenie myślenia jest jednym z trzech objawów charakterystycznych dla typowego stanu maniakalnego. tzn. Czasem. ale nieznaczne spowolnienie toku myślenia bywa przejawem fizjologicznego przygnębienia. Natręctwa. są wyrazem zaburzenia osobowości. ale pozostaje zawsze cecha wspólna. pomijając przelotne natręctwa u ludzi zdrowych. idee nadwanościowe oraz natręctwa myślowe. W poszczególnych przypadkach wypowiedzi chorych różnią się znacznie. dążą do jego zniszczenia. Urojenia są zawsze objawem psychotycznym. Urojenia różnią się między sobą treścią i budową. Podział urojeń według treści. które chory wypowiada z głębokim przekonaniem o ich prawdziwości i których nie koryguje. jak i roku myślenia. Halucynoza lub omamica jest chorobą psychiczną. Idee nadwanościowe.głębokie przeświadczenie chorego. Każdy z tych objawów ma inne znaczenie psychopatologiczne.

W niektórych przypadkach chorzy czują się prześladowani nie przez ludzi. np.osoby go śledzące. są urojenia zniekształcenia ciała. Niekiedy urojenia hipochondryczne zwracają uwagę otoczenia absurdalnością treści. Natomiast jak w życiu ludzi zdrowych. Doznawanie omamów zwykle pogłębia jeszcze urojeniowe przekonania chorego. wyczytuje"z oczu współmałżonka. Jest to cecha znamienna dla wszystkich postaci urojeń. lecz właśnie urojeniami. mimo iż nazywane dy s m o rfofob i ą (dysmzrwowzżia) . Nierzadko chory-co jest wyrazem nie tylko urojeń prześladowczych. Nieco zbliżone do urojeń hipochondrycznych i odnoszących (por. niepokojąco zmieniona . zwykle drobnych. Urojenia tej treści.niżej) . a ciało ulega rozpadowi. przybierają nieraz formę urojeniową interpretacji wydarzeń rzeczywistych. ale o cechach odrębnych. tak i w treści urojeń-występują elementy właściwe współczesności: jedna z chorych cierpiących na psychozę starczą uciekała z domu w obawie. Postawa nieco powściągliwa to wyraz braku przywiązania uczuciowego i widomy dowód związania się z kimś innym. np. że zostanie umieszczona w obozie kosmonautów. Chory wyraża niezachwiane przekonanie. że jego twarz jest zniekształcona. Urojenia zdrady małżeńskiej są charakterystyczne dla paranoi alkoholowej. próby wyjaśnień czy też milczenie na równi zostają interpretowane według żywionego przekonania o niewierności. Urojenia hipochondryczne polegają na nieuzasadnionym przeświadczeniu u chorobie niszczącej organizm. jego znajomi. Urojeń nie daje się podważyć ani perswazją. a przede wszystkim dowodem zatruwania jego organizmu. lub też ma miejsce urojeniowa interpretacja omamćw bólowych i czucia ustrojowego. odwrócenia uwagi od ukrywanych przed nim potajemnych schadzek. Czasem chory w sposób uojeniowy tłumaczy fizjologiczne doznania ustrojowe.w psychozach starczych i czasem w schizofrenii. aczkolwiek i ta ich właściwzść występuje z różną wyrazistością. Na przykład chory po wielokroć oznajmia. Na przykład omamy słuchowe mogą być dla chorego niewzruszonym dowodem słuszności jego podejrzeń. ani przedstawieniem dowodów ich blędności. Chory. codziennych. np. żołądek jest zniszczony. zwłaszcza w przypadkach. Podejmowane rozmowy. Bywają to osoby z najbliższej rodziny chorego. ale występują i w innych chorobach psychicznych. Diabeł jednak. gdy słyszy głosy donoszące o zbliżającym się niebezpieczeństwie lub zdaje się dań docierać rozmowa wrogów naradzających się nad sposobem zgubienia go. w treści urojeń. dość często natomiast łączą się z omamami. że jego przewód pokarmowy nie funkcjonuje od lat. a poczytywanych za dowody zdrady. bliskie urojeniom prześladowczym. pojawia się dzisiaj znacznie rzadziej niż jeszcze przed kilkudziesięcioma łaty. Urojenia zazdrości. ale i odnoszących niemal na każdym kroku spostrzega ludzi. z jego wyrazu twarzy oznaki miłości kierowanej ku swoim rywalom. Serdeczne zdnoszenie się do chorego uznaje zn za prćbę wprowadzenia go w błąd. nie są fobią. lecz przez siły tajemne. a zwłaszcza twarzy. ale również ludzie obcy. Urojenia wyjątkowo występują jako jedyny objaw psychotyczny. w których rozpoznaje swoich prześladowców.przez szatana. Podobnie omamy smakowe i węchowe są często-według mniemania chorego-wymownym świadectwem działania na jego szkodę.setek osób. w których dopatruje się oznak groźnego cierpienia.

nieraz w okresie dojrzewania. Mimo że te niedostatki urody-u człowieka.i budzi odrazę u innych. W innych przypadkach uderza fantastyczność urojeń. rozległa wiedza. budzą jednak przykre i silne doznania emocjonalne. Nierzadko chorzy zwracają się do chirurga. ani nawet własnego ciała (urojenia nihilistyczne) . czego pragnie. jest niezdolny do niczego. znajomość kilkunastu i więcej języków. Urojenia grzeszności. który z niepokojem zaczyna o nich rozmyślać-nie są niczym nowym i bywają zwykle umiarkowane lub nieznaczne. jest pozbawiony narządów. a więc wspiera się na rozpowszechnionych. gdyż zwykle chorzy. Czasem chorzy obwiniają się o grzechy obciążające najbliższych lub całą ludzkość: czują się ludźmi niegodnymi. Nazwa ta jednak zbyt silnie akcentuje związek treści urojeń z zespołem depresyjnym. Urojenia poniżenia. Z urojeniami sprzęgają się iluzje. Chory może trwać w przeświadczeniu. Na przykład chory trwa w przekonaniu. może dokonać wszystkiego. upośledzenia. ku zgnębieniu chorego. upośledzenia. czy ich treść dotyczy wydarzeń możliwych.niepospolite cechy umysłu.za Napoleona czy Aleksandra Wielkiego. zamiast o urojeniach wielkościowych (lub innych) . domagając się wykonania operacji plastycznej. zbliżają się czasem w swej treści do urojeń hipochondrycznych. czy jest na wskroś absurdalna. którzy nie zasługują na nic innego prócz kary. uszy odstające itp. oddziaływania i owładnięcia wykazują pewne cechy wspólne. winy. nic już nie ma-ani rzeczy (urojenia zubożenia) . że np. Czasem. i wynoszących ponad otoczenie i przeciętność. który popisuje się tego rodzaju. który popchnie wiedzę naprzód. daje przekonujący dowód. zdradzają również objawy głębokiej depresji.dręczący lęk (fobia) i związana z nim natrętna myśl o własnej brzydocie. zubożenia i nihilistyczne bywają ujmowane łącznie jako urojenia depresyjne. Należy dodać. ani zdrowia. nicości (nihilistyczne) . że zna osoby zajmujące najwyższe stanowiska. poniżenia. rozwija się nerwica lękowa. wpływa na ich decyzje. Urojenia wielkościowe często dotyczą pozycji człowieka w kraju i świecie. a sam wydaje polecenia. Są to np. którzy takie urojenia wypowiadają. zubożenia. że jego ciało jest niszczone przez straszną chorobę. że jego ciało wydziela przykrą woń. co odsuwa od niego ludzi. że-wbrew potocznemu mniemaniu-chorzy psychicznie rzadko uważają się za osobistości znane z historii. wiedzą". Chory też nieraz sądzi. lub mówi o. manii wielkościowej". za które. W innych przypadkach chory uważa się za człowieka skrzywdzonego przez ludzi lub zły los. że jest autorem wynalazku. wyróżniające je spośród dotychczas omówionych i wymagają osobnego Uj (Gid. że zreformował stosunki społeczne itp. zwykle u ludzi młodych. najprostszej egzystencji. Urojenia odnoszące (ksobne) dość często występują z urojeniami prześladowczymi lub mogą . W pierwszym przypadku chory głęboko wierzy. Urojenia grzeszności i winy znajdują wyraz w przypisywaniu sobie różnych przestępstw i zbrodni. tj. Urojenia odnoszące. Takie i podobnej treści wypowiedzi są charakterystyczne dla urojeń wielkościowych. Urojenia wielkościowe dotyczą osobistych przymiotów chorego wyróżniających go.dokonał doniosłego odkrycia naukowego. np.chory uważa się za przewodniczącego Świętej Trójcy. w jego mniemaniu. działania. muszą pokutować ludzie niewinni. A więc. cała władza skupia się w jego ręku. ludzie ci radzą się go. iż psychiatria nie jest dla niego dziedziną znaną. np. ale w znacznej mierze fałszywych domysłach. które różnią się jednak swoją budową oraz tym.o tym. Stwierdzenie urojeń zniekształcenia twarzy uzasadnia podejrzenie procesu schizofrenicznego. np. do żadnej pracy. Student. że nos jest zbyt długi lub nieco wklęsły. której dominującym objawem jest dysmorfofobia w dosłownym znaczeniu.

55) . a brak nazwiska tłumaczy pominięciem go dla niepoznaki. Nastawienie odnoszące jedynie nieco przypomina urojenia i nie świadczy o patologii. Tego typu urojenia są charakterystyczne dla paranoi (czyli obłędu) i dlatego noszą nazwę urojeń paranoicznych. Urojenia owładnięcia nie różnią się wyraźnie od poprzednich. . że działa nań jakaś siła. wyczytuje między wierszami"aluzje pod swoim adresem lub wręcz bierze do siebie przeczytane czy usłyszane słowa.towarzyszyć urojeniom wielkościowym. Rozumowanie chorego na temat zagadnień szczegółzwych. tzn. bądź przeciwnie. a więc bywają prześladowcze. myśli nie przebiegają swcbodnie. Nla przykład. podobnie jak i wyobrażenia. Urojenia odnoszące polegają przede wszystkim na urojeniowej interpretacji wydarzeń rzeczywistych. wymieniają słowa i dyskretne znaki. jest nią owładnięty. Podział urojeń według budowy. często tkwiąca w nim samym. czy to bezpośrednio. 95) . iż nie jest on przedmiotem zainteresowania i rozmów. że urojemia paranoiczne różnią się nieraz pod względem treści. Urojenia owładnięcia i oddziaływania występują stosunkowo często w psychozach schizofrenicznych. Od urojeń odnoszących należy odróżnić nastawienie odnoszące. mogą jednak występować także w innych chorobach psychicznych. poczucie obcości nasuwujących się myśli i wyobrażeń. że tak właśnie się dzieje. stąd te baczne wpatrywanie się lub pozory. Chory odnosi do siebie wydarzenia rozgrywające się wokół niego. tworząc zespół Kandinskiego i Clerambaulta (por. może. pozornie logiczne i wykazujące wewnętrzną spoistość. Urojenia oddziaływania polegają na przeświadczeniu chorego. Urojenia paranoiczne to urojenia usystematyzowane. choć z urojeniami związanych. być logiczne i konsekwentne. ale mogą wiązać się również z zaburzeniami spostrzegania (por. Chory czuje się np. które występuje nieraz u ludzi zdrowych. mogą występować wraz z pseudohalucynacjami.tworzące pewien system dotyczący z reguły jednej zasadniczej dla chorego sprawy.str. Chory jest przekonany. Urojenia dotyczą nieraz treści artykułów w prasie czy audycji radiowych bądź programów telewizyjnych. wielkościowe (posłannictwa religijnego. odkrywcze) .hipnotyzowany lub odczuwa naświetlanie. Dla ścisłości dodać należy. gdy jedzie tramwajem lub wchodzi do sklepu. bez udziału chorego lub wbrew jego chęciom. że już w samym pojęciu pseudohalucynacji mieści się.str. że na jego ciało lub umysł ktoś oddziałuje. Są to urojenia powiązane. doznaje nasyłania obcych myśli z zewnątrz. czy za pomocą jakichś aparatów. tej i podobnej treści. elektryzowanie (co może być także wyrazem omamów dotykowych) . które nasuwają się uparcie i niejako automatycznie (objaw automatyzmu psychicznego) . Należy pzdkreślić. Urojenia owładnięcia. są narzucane wbrew woli chorego. a myśli jego są wykradane. Ludzie zapewne coś wiedzą o nim lub znają jego myśli. dostrzega. zazdrości lub inne. Chory czuje. podobnie jak i urojenia odnoszące: te ostatnie są również objawem wielu innych chorób psychicznych. Chory. że ludzie milkną na jego widok lub uśmiechają się porozumiewawczo. jako jego cecha. czasem w psychozach schizofrenicznych. wynalazcze.

wskazują na to. Uformowanie się treści urojeń łączy się czasem z poczuciem ulgi. Co do treści-to podobnie jak paranoiczne-mogą być prześladowcze. że niektóre wypowiedzi rodziny lub listy. iż grozi mu jakieś poważne niebezpieczeństwo. skrzyń złota lub o tym. która w rzeczywistości nie istnieje.. że urojenia w części przypadków występują już na początku psychozy. Występowanie omamów. W miarę rozwoju choroby utrwala się głębokie przeświadczenie chorego o słuszności jego sądów. wielkościowe. jakie grozi mu niebezpieczeństwo lub jaką ma spełnić misję. że w jego otoczeniu zachodzą niepokojące zmiany. w odróżnieniu od paranoicznych. jakie otrzymuje. Może ono dotyczyć przeszłości objętej okresem choroby. Głębokie przeświadczenie chorego o prawdziwości wypowiadanych sądów jest cechą wskazaną w . tłumaczy w sposób urojeniowy. Chory np. Uhory sądzi np. które często towarzyszą urojeniom. sprzyja ich rozbudowie i utwierdzeniu się chorego w słuszności jego sądów. Stara się je zrozumieć i wyjaśnić. A więc mogą być prześladowcze z uwagi na ich treść. mimo oczywistych 5-Psychiatria. lub wielkościowe. m in. że jest np. zazdrości i inne.w urojeniowej postaci schizofrenii. zarazem inkoherenme itd. Urojenia niespójne (mkoherenme) charakteryzuje brak wszelkiej spójności i zmienność treści. majątków. Urojenia nie zawsze jednak dngyczą spraw aktualnych. Analizując obraz kliniczny chorób psychicznych. Chory zapewnia otoczenie o posiadaniu niezmierzonych bogactw. instytucji. daje się zauważyć. zgodnie z tym co powiedziano dotąd. Różne wspó (występujące objawy są często przejawem tej samej choroby i nie można w sposób dowolny jednych objawów wyprowadzać z drugich.zrozumiał niejasne dotąd zmiany zachodzące w jego otoczeniu i że już wie. W takich przypadkach ma miejsce rzutowanie (projekcja) urojeń wstecz. hipochondryczne. Wspomniano poprzednio. że np.krolem wszechrzeczy i wszystkich planet. Częściej jednak okres ten trwa dłużej i urojenia kształtują się stopniowo. Chory np. ale również nie istniejących.zaczyna podejrzewać. a omamy występowaniem urojeń. fałszywe interpretowanie Taktów i trwanie przy mylnym sądzie. dowodów blędnoici. co nazywamy urojeniową interpretacją wydarzeń rzeczywi słych. dotyczą nieraz licznych zagadnień dość luźno powiązanych ze sobą. w istocie fałszywych. Gotowość do myślenia w sposób urojeniowy nosi nazwę nastaw lenia urój eOlOWCgO. Tego typu urojenia są charakterystyczne m in. że padł ofiarą tajnej organizacji. Uwagi powyższe nie oznaczają bynajmniej. czasem chorzy interpretują umjenicwo wydarzenia minione.Urojenia paranoidalne (nieusystematyzowane) .dla porażenia postępującego. z którymi się styka.dochodzi do wniosku i niewzruszenie wierzy. nie wykazują już tak wyraźnej i konsekwentnej budowy. jak i do drugiej z omówionych grup. a nadto dotyczą one już zwykle nie tylko wydarzeń rzeczywistych. Fakty jednak. Urojenia. że charakterystyczną cechą urojeń jest nLin. co z naciskiem należy podkreślić że urojenia tłumaczymy obecnością lęków i omamów. zaledwie w kilka lub kilkanaście dni od dostrzeżenia zmian w stanie psychicznym chorego. a może również sięgnąć okresu przed zachorowaniem. Urojenia paranoidalne należą do najczęstszych i występują w różnych chorobach psychicznych. Poszczególne wypowiedzi chorego są często uderzająco absurdalne. której chory doznaje sądząc. mogą należeć zarazem do pierwszej. a paranoiczne pod względem budowy.

aczkolwiek powszechnie przyjęte. w czym bardzo pomaga prosta i przejrzysta klasyfikacja objawów. jakie przyjmuje wobec ludzi i wydarzeń. przejawiają się przywiązywaniem szczególnej wagi do pewnych dążeń. stał się celem dla siebie. Ludzie przeniknięci ideą nadwartościuwą nieraz pracują długie lata. Natomiast w stosunku do ludzi o prawidłowej osobowości.. Przy wstępnym omówieniu urojeń zaliczono je do zaburzeń treści myślenia. a co za tym idzie-nikła podatność na korygujące wpływy otoczenia. jak sądzę. planów życiowych. w rodzeniu się wątpliwości co do słuszności urojeniowych przekonań: . zasad filozoficznych. Otóż. zapaleni kolekcjonerzy. W odróżnieniu jednak od tych ostatnich. Należy więc dokonać pewnego rozróżnienia.in. Fanatyczne działanie w imię nadwartościowej idei i wiara w jej prawdziwość (czym m. Urojenia bowiem. archeolodzy-amatorzy i inni. które człowiek uważa za szczegulnie ważne. Idee te. daje tym samym wyraz nieprawidłowościom w zakresie nie tylko treści myślenia. niestrudzeni podróżnicy. spostrzeżeniowego poznania świata oraz postaw. dotyczących np. ale zarazem trzeba umieć je wyodrębnić.wiary. nazywane też "myślami nadwartościowymi". Czy aby na pewno jest dokładnie tak. Pzglądy te są niekiedy słuszne. Idee nadwartościowe znajdują swój wyraz w żarliwym propagowaniu pewnych poglądów. w innych przypadkach okazują się błędne i szkodliwe. który wypowiada głębokie i zarazem fałszywe przekonania. Człowiek. "Jest to moment. prawidłowo. aby osiągnąć cel. idee nadwartziciowe nie zawsze zawierają sądy fałszywe i nie są całkiem niedostępne krytycznej perswazji. Otóż stanowisko takie. ktćry dawno stracił swój sens. Nieraz reż charakteryzuje je pewna dziwaczność treści. podobnie jak i inne objawy psychotyczne. Poszczególne objawy należy dostrzegać w ich wzajemnych powiązaniach. skrajna"-bądź też idea dominująca lub wiodąca. a nawet nieco przesadną dominację jednego nurtu w życiu. pozostaje określenie idea nadwartościowaoczywiście już nie. naukowcy. Są wśród nich zapamiętali działacze społeczni. ale również procesów emocjonalnamotywacyjnych. Mimo tego istotnego zastrzeżenia. by nie mylić objawu psychopatologicznego z nieco przejaskrawioną właściwością człowieka zdrowego. Jednak w miarę postępu leczenia i poprawy stanu psychicznego poprawa ta przejawia się mJn. Rzecz jasna. każda idea nadwartuiciowa jest ideą dominującą. oznacza właśnie pewne uproszczenie. nie są jakością izolowaną i autonomiczną. urojenia-ze względów praktycznych-nadal będą umieszczane wśród zaburzeń treści myślenia. Idee nadwartościowe to przekonania. czy może pewne sprawy widzę nieco przesadnie. wytkniętych celćw i ich realizacji.. mając na myśli objaw psychopatologiczny" wydaje się wskazane dodanie do omawianej nazwy przymiotnika. szachiści. ale ujawniających wyraźną. słuszne. upodabnia idee nadwartościowe du urojeń. mogą jednak również charakteryzować ludzi o osobowości ukształtowanej. Idee nadwartościowe. sekt religijnych. Idee nadwartościowe świadczą (w części przypadków) o zaburzeniach osobowości. reformy stosunków społecznych. gdy psychoterapia znajduje szersze niż dotąd zastosowanie w leczeniu choroby psychicznej. skrajna"-skrajna idea nadwartościowa. przy równocześnie niezbędnym kontynuowaniu leczenia farmakologicznego. ale używając określenia idea .idee nadwartościowe różnią się od natręctw) . i z ktćrymi jest silnie związany emocjonalnie.definicji urojeń.

ujmując silnie klamkę i dla pewności kładąc jeszcze raz rękę na kluczu tkwiącym w zamku. dwa razy. tj. Chory próbuje odsunąć od siebie natrętnie powracające myśli lub próbuje zaprzestać wykonywania po wielokroć pewnych czynności.dominująca lub wiodąca (bez. wyróżnia się następujące rodzaje natręctw. przewidując. Rozpatrując zaburzenia treści myślenia-omówiono dotąd urojenia oraz idee nadwanościowe. zaniedbał swych obowiązków. Należą tu również długotrwałe poszukiwania zapomnianego nazwiska czy nazwy miejscowości lub liczenie w myśli do określonej liczby przed podjęciem jakiejś ważniejszej czynności: . Natręctwa i fobie. Z kolei chory sprawdza. Człowiek. który doznaje natręctw.scen o treści erotycznej. Każda idea nadwanościowa odgrywa rek silnego czynnika motywacyjnego i scalającego działanie.wielokrotne sprawdzanie. Postępując w sposób nieco schematyczny. tj. krure należą do zaburzeń procesów emocjonalnych. potem drugi zamek. Nie jest tak natomiast w przypadku skrajnej idei nadwartościowej. uwzględniając zarazem inne pustacie nauęctw. czy aby jego wypowiedzi są dobrze rozumiane przez otoczenie. np. jak w przypadku fanatyków.uporczywie doznawane przez chorego wątpliwości. czy drzwi do mieszkania zostały zamknięte.skupiającego je na jednym celu.ustawicznego mycia rąk w obawie przed zakażeniem. Natręctwa (wwessimer) to myśli lub wyobrażenia uporczywie narzucające się lub czynności ruchowe wielokrotnie wykonywane. zawęża krytycyzm i uniemożliwia harmonijne funkcjonowanie osobowości. czy może tylko raz. czy nie. czy zamknął drzwi dobrze. krany zakręcone. jeżeli idea nadwartościowa nie przekracza pewnej miary. Jej nadmierne nasilenie. To przeświadczenie o niedorzeczności lub chorobliwości odnosi się do wszystkich postaci natręctwi stanowi ich charakterystyczną cechę. ale już policzę i będę miał spokój". Jednak już wkrótce po opuszczeniu mieszkania może pojawić się pytanie: czy sprawdzając. posągów. to okazuje się zwykle korzystną właściwością osobowości. tak że w końcu drzwi są otwarte? . obrażające uczucia religijne chorego. przekręcając klucz również dwukrotnie. najpierw pierwszy zamek przekręca klucz raz. czy podjętą czynność doprowadził do końca. skrajna') nie sugerujemy patologii. mimo przeświadczenia o ich niedorzeczności. które nasuwają się na widok obrazów świętych. mimo że chory wykonuje te czynności z pilną uwagą. Usiłowania re kończą się zwykle niepowodzeniem lub nawet nasilają przykre uczucie wewnętrznego napięcia. Poniżej podano krćtką charakterystykę natręctw myślowych. wykazują niektóre cechy właściwe nauęctwom. Chory np. a potem w lewo. który daremnie stara się je odsunąć od siebie. że dobrze mu znane dręczące pytania z pewnością powrócą. Wiem. którzy ze ślepym uporem dążą do krańcowo wyolbrzymionego celu. Natrętne czynności re np. a klucz pierwszy-czy na pewno przekręcił w prawo dwukrotnie. czy żelazko jest wyłączone.natrętne wyobrażenia i czynności ruchowe. Natcętne myśli to np.zamyka drzwi ostrożnie. Natrętne wyobrażenia są to wyobrażenia np. ocenia je krytycznie. że to nie ma sensu. skrajnej. Z tego względu. nie otworzył przypadkiem drugiego zamka. czy nikłe z pozoru objawy nie świadczą o rozwijającej się poważnej chorobie itp. bez pośpiechu. a zatem przytłaczająca dominacja jednego dążenia. któremu inne zostają podporządkowane. a więc patologicznej. czy właściwie uchwycił sens wyjaśnień lekarza. Opis tych objawów uzupełnia charakterystyka fobii. które opada i rozładowuje się na pewien czas dopiero po wykonaniu czynności natrętnych.

Chory np. należy do automatyzmu psychicznego. Lepiej wrócić do domu i sprawdzić dobrze. która jest procesem chorobowym. Jest to typowa fobia wysokości (aropAWa) . Od natręctw. Fobia występuje np. Automatyzm psychiczny polega na wykonywaniu pewnych czynności (automatyzm ruchowy) .. w padaczce w przypadku pourazowego lub pozapalnego uszkodzenia mózgu. orazrzadziej-w przebiegu niektórych chorób uwarunkowanych zmianami organicznymi. jak i przedmioty. a nie drobną nieprawidłowością. Inne sytuacje mogą u tego samego człowieka nie wywoływać lęku (typu fobii) i rak dzieje się najczęściej. Gilarowski. tj. choroby.. Jeżeli natręctwa dominują w obrazie chorobowym. Podobnie więc jak w stosunku do nauęctw jest zachowana ocena krytyczna. Mimo to nie należy.mycie rąk (mlwomumu) w obawie przed bakteriami.dotyczącą zarówno natręcrw. l 957) . A. sytuacja"rozumianym w szerokim znaczeniu. chociażby zamykania drzwi. są również zaliczane do przejawów automatyzmu psychicznego (W. choć przykre i niepotrzebne. Analogiczna różnica zachodzi między automatyzmem ruchowym a natręctwami ruchowymi. lecz jako jego własne. napływające z zewnątrz. zwierzęta. przyjmują postać pewnego rytuału. kran. Złożone i długotrwałe działania.W myśli analizuje pilnie poszczególne etapy działania. Objawy automatyzmu psychicznego występują w schizofrenii. 10. nie są przez niego traktowane jako myśli obce. Są to zarówno sytuacje. jazda windą. mydląc dłonie określoną liczbę razy-5. Chory. Oprócz czynności ruchowych. na dążeniu do ich unikania oraz na przeżywaniu lęku przed tymi sytuacjami. to czasem używamy określenia zespół anankastyczny. jak i fobii. takich jak poruszanie kończynami. przebywanie na wysokości. także napór obcych myśli (mamyzm) . mogą wydać się czytelnikowi znajome. objaw spotykany najczęściej w schizofrenii. Automatyzm psychiczny w postaci naporu obcych myśli tym różni się od myśli natrętnych. w przypadku fobii. zrywanie się itp: czynności te są odczuwane przez chorego jako obce. wyraźnie odróżniamy zaburzenia określane ogólnym mianem automatyzmu psychicznego.najpierw. z racji doznawanych niekiedy nauęcrw. niż dręczyć się cały dzień. 20. rozpoznawać pospiesznie nerwicy z natręctwami. w sytuacji gdy człowiek spogląda z balkonu na ulicę: balkon ten może być zaledwie na drugim piętrze. aczkolwiek nasuwające się wbrew woli chorego. ale równocześnie przypomina sobie analogiczne czynności wykonywane co dnia: w końcu nie wie już nic: . zachowując z kolei określony sposób odkładania mydła. Natręctwa występują w nerwicach. lub przebiegające wbrew jego chęciom.przechodzenie przez most czy pusty plac. toteż niektóre przykłady. odkaża"spirytusem lub innym płynem brzegi umywalki. uważa swój lęk za nieuzasadniony. a nie na szczycie wieżowca. uderzanie pięścią. np. np. W określeniu fobii posłużono się terminem. zakręcania kranu itp. stanowi uporczywość występowania tych objawów. mimo pewnych rysów podobnych. od niego niezależne. jakimi bywają wędrówki w jasnym stanie pomrocznym. zwłaszcza w nerwicy z natręcrwamii w nerwicy lękowej. Fobie (ywzóiae) polegają na występowaniu lęku w określonych sytuacjach. Przelotne natręctwa pojawiają się również u ludzi zdrowych. że owe myśli. klamkę od drzwi i dopiero potem przystępuje do mycia rąk. "ł'zasem działania natrętne. Te właśnie cechy znalazły wyraz w nazwie omawianych zaburzeń.jako silny lęk. . Inną cechę wspólną. w stanach depresyjnych i czasem w schizofrenii. a więc przymusowe.

a także-mimo pewnych odrębności-rozkojarzenie i splątanie. Ta okoliczność może jednak nie wystarczać. W przypadku osłupienia chory nieraz całkowicie milknie (mwirmur) . Chory.lęku przed podróżowaniem (dromzphzwa) . towarzyszy poczucie głębokiego smutku oraz spowolnienie lub zahamowanie ruchowe. Fobia sporadycznie występuje jako jedyny objaw. zahamowanie oraz zatamowanie. Częściej tubie łączą się z natręctwami oraz stanowią dominujący objaw nerwicy lękowej. który sam nie jest w stanie. lęk przed zabrudzeniem się (wyrzywzia) przed bakteriami twcrzmywziw) . Wyróżnia się dziesiątki fobii. powstaje pustka. Jego nasilenie-co dotyczy również innych fobii. nie wyczerpuje pojęcia fobii. mJn. a więc właśnie w sposób natrętny. Dopiero jednak pćżniejszewypowiedzi choregu dają pud tym względem pełną orientację.Dlatego wspomniano.fobie w czystej postaci (T. która wyzwala lęk. Bilikiewicz) . który-mimo trwania mutyzmu-może być zachowany. cc jednak nie jest jednoznaczne z zahamowaniem procesu myślowego. To jednak. jak wiadomo. iż jego tok myślenia został znacznie zwolniony lub zahamowany. że jego lęk przed przebywaniem w pomieszczeniach zamkniętych (clawstrzphzbw) jest bezpodstawny. Przyspieszenie toku myślenia osiąga różny stopień. Zwolnienie toku myślenia występuje również w niektórych przypadkach padaczki i w innych chorobach uwarunkowanych zmianami organicznymi tkanki mózgowej. zagubieniem się w tłumie. lub wykazuje wyraźnie zwolniony bieg. by niejako czuć za plecami otwartą przestrzeń. jak w głębokiej depresji. wejść do sali kinowej. co powiedziano. przed czerwienieniem się w towarzystwie itp. krytycyzm nie ulega zaburzeniu. Ale ta świadomość nie wystarcza do zwalczania lęku. np. których pragnie uniknąć. zwolnienie. czy aby nie znajdzie się w sytuacji. przy czym myśli te i wyobrażenia mogą pojawić się samorzutnie. czemu. Chory przeżywa bowiem również dręczące lękowe oczekiwanie. więc wybiera miejsce tuż przy drzwiach. Myśl urywa się. Do zaburzeń roku myślenia zalicza się przyspieszenie. są to tzw. przed zachorowaniem na gruźlicę (mmirizzńwiu) . co często występuje w depresji. Pajentuważa np. przed piorunami (cruwzywzwa) . Zwolnienie myślenia bywa nieznaczne. W przypadku fobii. lęku przed przebywaniem w otwartej przestrzeni (aguramicbia) -zmniejsza się nieraz w obecności osób bliskich. Myśl niejako zastyga. przed zachorowaniem na raka (cwrcmzzAóia) . a także przed wypadkiem samochodowym. Zachowanie pacjenta może więc nasunąć przypuszczenie. gdy myśli (słowa i wyobrażenia) przesuwają się bardzo wolno.w przypadkach przygnębienia. Zaburzenia myślenia z przewagą zaburzeń toku. np. charakterystycznej dla stanów maniakalnych oraz niektórych zespołów zaburzeń świadomości. ciemnością. Zahamowanie myślenia polega na zatrzymaniu się wolno przesuwającegu się wątku myślowego. . To lękowe oczekiwanie ma wyraźne cechy natręctwa: człowiek chory częstokroć myśli o sytuacjach. Zatamowaniu myślenia. że fobia polega na występowaniu lęku w określonych sytuacjach. od stosunkowo nieznacznego do gonitwy myślowej. Zatamowanie tu nagłe przerwanie myślenia dotąd przesuwającego się sprawnie. wbrew jego chęciom.. gdy ma kołu siebie osobę bliską. które jest objawem charakterystycznym dla psychoz schizofrenicznych. z czym wiąże się w pełni zrozumiałe dążenie do ich unikania. jak w przypadku klaustrofobii. wchodzi i zajmuje miejsce.

. Tempo myślenia może jednak ulegać wyraźnym zmianom.. W schizofrenii jednak. a ja mogę chodzić do szwalni. nacisk kładziemy na tu.nieraz towarzyszy interpretacja urojeniowa..rozpad myśli (schizcfazja oznacza dosłownie "rozszczepienie mowy") . odciągane". żebym pieniądze oddała. dla której rozkojarzenie myślenia jest objawem szczególnie charakterystycznym. przypadkowymi. Cechą charakterystyczną jest również i to. ale zwykle o strukturze niezgodnej z gramatyczną budową zdania.. Chcieli liczyć. dwojga imion. polski bowiem odpowiednik sałata słowna" (lub "sałatka słowna". jest uwarunkowana nie tylko niejasnością wypowiedzi. to są najmniejsze. Częściej chory mówi w sposób względnie zrozumiały. Jak tak długo leżę.sto dwieście.. Nieostra granica zachodzi między perseweracją a stereotypiami słownymi. Tak znaczne rozkojarzenie nosi nazwę schizofazji wcWzozWdia) . Objaw ten nosi nazwę werbigeracji. polegająca na tym.. coraz mniejsze. że te same słowa czy zdania są wypowiadane (samorzutnie lub w odpowiedzi na pytania) zawsze w sposób niemal identyczny.wynika także z wielokrotnego powtarzania pewnych słów lub pojedynczych zgłosek. Dziwaczność rozkojarzenia. zakazy. Obok bezładnie nagromadzonych słów pojawiają się wypowiedzi złożone z kilku słów. ktoś mu je odbiera. choć jest to nazwa obca. Nasuwa się ewentualnie inne określenie. chory wypowiada pojedyncze słowa lub wtrąca po kilka słów złączonych jakby w zdanie. to zbliżają się i mówią. 8 Przykład wypowiedzi wskazującej na znaczne rozkojarzenie łuku myślenia: Przysłał po mnie Kowalski.. tj. Rozkojarzenie myśli łączy się czasem z przyspieszeniem toku myślenia. tj. występuje ono często bez przyspieszenia toku myślenia. Mówiąc o stereotypiach słownych. nie tworzących żadnej sensownej całości. w tym miejscu. a więc chory może mówić wolno.miałam nakazy.. wtrącając nieraz oderwane zdania.. która polega na uporczywym trwaniu przy tych samych słowach lub zdaniach.. często zaznaczająca się.. moje nazwisko. może nagle ustąpić. A nawet.. porem imię. podejmuje nowy i z kolei ten gubi. Rozkojarzenie polega na braku logicznego związku między poszczególnymi dłuższymi fragmentami wypowiedzi lub między zdaniami. trzydzieści. kturego nie można jednak zrozumieć. chodziłam już kiedyś. niekiedy wśród objawćw niepokoju ruchowego i działań impulsywnych. Ale mnie głowa boli. jak trzeba.. ale łatwo traci wątek. i kture nic nie komunikuje. Wskazane jest używanie tej właśnie nazwy. a również-chociaż rzadziej-zahamowanie. przy przyspieszonym na ogół biegu myśli. Zbliżonym objawem jest perseweracja. że w przekonaniu chorego jego myśli są wykradane. że w schizofrenii rozkojarzenie występuje na ogół przy jasnej świadomości. Zatamowanie myślenia. . a przez to jakby zautomatyzowany. Częste też są persewerację i werbigeracje.równo poukładane. jak radzą niektórzy) świadczy o nieporozumieniu i jest trudny do przyjęcia. przy znacznym rozkojarzeniu.narastać bądź zwalniać się wyraźnie. ale m 3 n.. . czasem połączonych jedynie podobieństwem dźwięku. Pan też ma nakazy. .. skojarzeniami powierzchownymi.wszyscy rak robią. Splątanie toku myślenia (rozerwanie związków myślowych) przejawia się zupełnym porwaniem wątku myślowego. na dziesiątkę. żeby dochodziło do rozpadu myśli. ale zwykle wypowiadanych w odpowiedzi na pytania różnej treści. Rozkojarzenie nie jest na ogół aż tak znaczne. o tu.. w znaczeniu schizofazji. a zarazem w sposób wyraźnie rozkojarzony.

Otóż w podrozdziałach o zaburzeniach myślenia wspomniano. m in. Samo jednak określenie. badając chorego i słuchając jego wypowiedzi. które odnoszą się nLm. myślenie autystyczne"nie wyczerpuje treści tej nieprawidlzwuści. . że jego poznanie rzeczywistości jest spłycone. Splątanie. Przed wymienieniem niektórych z nich i omówieniem dalszych objawów nasuwa się uwaga natury ogólnej. Dotychczasowa charakterystyka zaburzeń myślenia wymaga pewnych uzupełnień. nasuwa się wniosek. jest powierzchowny i względny. które charakteryzuje się przede wszystkim wprowadzeniem wątków ubocznych oddalających od tematu zasadnicznegu. Lepkość myślenia jest cechą charakterystyczną zwłaszcza dla otępienia padaczkowego.Splątanie toku myślenia jest charakterystyczne dla głębokich zaburzeń świadomości. a drugą-zaburzenia toku. że zaburzenia toku myślenia i treści mogą się ściśle ze sobą łączyć. a współwystępowanie sądów sprzecznych (por. wielokrotne powtarzanie jakiegoś słowa nosi też nazwę iteracji. Po zapoznaniu się z niektórymi postaciami zaburzeń myślenia staje się jasne. w jakiej mierze jego słowa wyrażają zaburzenia tzku myślenia.de re i z me m (dereisnue) -ktćrą chory odbiera w sposób zmieniony i przechodzi jakby mimo niektórych jej przcjawżw. Mówiący zdaje się krążyć w miejscu. 8 Kolejne. a w jakiej mierze zaburzenia treści. Myślenie autystyczne jest zaburzeniem myślenia typowym dla schizofrenii razem z rozkojarzeniem myślenia oraz upzśledzeniem życia uczuciowego zaliczamy je do objawów osiowych schizofrenii. że podział ten ma znaczenie wyłącznie orientacyjne. W związku z tymi uwagami. mwwr-sam) . a nawet prowadzących dc jego zagubienia. Nadmiernie szybki potok myśli uniemożliwia głębszą analizę faktów i związków. Przedmiotem myśli chorego są przede wszystkim jego własne doznania. Dlatego.wtedy. Na przykład skrajne przyspieszenie toku myślenia w stanie maniakalnym. przywieraniu"do jednego tematu: chory przy nim trwa nadmiernie długo i podaje wiele mało istotnych szczegółów. jakie między nimi zachodzą. nieprawidłowości mogą dotyczyć również treści myślenia. toteż częściej posługujemy się terminem autyzm (aÓiwuo: od gr. Ta właściwość myślenia jest też nazywana w i s koty c z n o i c i ą (wrczriwr czgiamzmr) . jakby zatartą. myśli. w znaczeniu zaburzeń toku myślenia.niżej-ambisentencja) -aczkolwiek typowe dla rozkojarzenia myślenia (T. gdy bierzemy pod uwagę głównie przebieg myśli. w tym objawy psychotyczne świadczące o głębokim zaburzeniu procesów poznawczych. że daje się je ująć w dwie grupy. Bilikiewicz) -jest przejawem wyraźnych zaburzeń treści myślenia. do zaburzeń myślenia omówionych w końcowej części tego podrozdziału. a więc formalnych.gonitwa myślowa wyrażająca się słowotokiem (logorrwew) . Rozwlekłość myślenia jest zwykle uwarunkowana zmianami organicznymi. przenikając się w sposób trudny do oddzielenia. Objaw ten jest charakterystyczny zwłaszcza dla zaburzeń uwarunkowanych zmianami organicznymi. polega na. musimy czasem zadać sobie pytanie. ale także określoną postawę przyjmowaną przez chorego wobec otoczenia i wobec własnych doznań. przebiegu. Zbliżoną nieprawidłowością jest rozwlekłość myślenia. W przypadku bowiem zaburzeń roku. ale i o tym. że chory myśli bardzo prędko. świadczy nie tylko c tym.występuje w otępieniu starczym. Jedną stanowią zaburzenia treści myślenia. Postawu ta wyraża się odsuwaniem od rzeczywistości-tj. a zespół splątania wy-zespołu amemywnego (amemia) . tj. lecz czynią ją mało przejrzystą. zwłaszcza dla zespołu splątaniowego. a podawane przez niegz szczegóły nie wzbogacają treści. który oznacza myślenie autystyczne. nosi nazwę inkoherencji myślenia (mcclerewhw) . Omówione poprzednio rozkojarzenie nazywamy inaczej dysocjacją myślenia (diwzcimiz) . tj.

ojca. że oba re zdania uważa za prawdziwe. gestem czy spojrzeniem wpływać na bieg zdarzeń.niezgodnego z zasadami logiki. a również myślenie magiczne. że jej mąż. Jest to charakterystyka bardzo wyraźnego autyzmu. należy wymienić ambiwalencję intelektualną. często występujące w schizofrenii. znakom lub formom działania szczególnego znaczenia.wobec matki. symbolu) od tego. co ujawnia się m in. ale z jego innych wypowiedzi wynika. własnego dziecka i w środowisku domowym. powstrzymać je. polega na niedostatecznym odróżnianiu znaku (słowa. Ambisentencja. tj. zwłaszcza w początkowym jej okresie. opis nasz będzie. Bleulera. pogłębia się dystans między chorym a otaczającymi go ludźmi i ich światem. działając w zmowie z kolegami. Myślenie magiczne łączy się zwykle z myśleniem symbolicznym. uogćlnianie i wnioskowanie. nazywana też podwójną orientacją. tj. Chora np. że podobny kolor ubrania odwiedzających go osób świadczy o tym. m 3 n. W przekonaniu chorego można np. W wielu jednak przypadkach schizofrenii. co starałem się uzasadnić w innym miejscu.wypowiada urojenia prześladowcze i obawia się. Z chorym przejawiającym wyraźny autyzm trudno jest nawiązać kzntakr. zmieniać. a zarazem opowiada. gdy w stosunku do licznych chorych na schizofrenię posłużymy się nie słowem autyzm. co on reprezentuje oraz na łączeniu nieracjonalnymi związkami pewnych wydarzeń. lecz określeniem proporcj a sy nt o n i c z n o-a u ty s ty c z n a (pmpzmc wymowo-mmmcm. że są one związane wspólną tajemnicą. łączy w jedną grupę kaczeniec i statek. została określona przez K.słowem. nastaje na jej życie. lecz niekiedy w sposób wybiórczy zachowuje zdolność do syntonii. Na przykład chory.vM-razem i rćwcw-napięcie) . np. Chory nie zawsze jest więc odgrodzony. Na przykład chory pozostaje w przekonaniu. jak abstrahowanie. Ta.w przebiegu klasyfikowania. współbrzmienia"z innymi.do. jak odbył się jego pogrzeb. . Ambiwalencja. Z wielu innych zaburzeń myślenia. również charakterystycznych dla schizofrenii. opisaną przez E. W myśl wyjaśnień chorego trzeba je położyć razem. inaczej wspó (występowanie sądów sprzecznych (lub sądów względem siebie przeciwstawnych) . wyrażającym się przypisywaniem pewnym przedmiotom. bliższy rzeczywistości klinicznej. Pacjent zdaje się tkwić w innym świecie. przejawia zdolność (czasem nawet potrzebę) uczestniczenia w niektórych wydarzeniach realnego świata. a zwłaszcza z takimi operacjami. nadać im inny sens. Myślenie magiczne. Oznacza to. Spetta trafnym terminem ambisentencji. dwuwartościowość myślenia". Dlatego. że chory wypowiada zdania sprzeczne. zaprzątnięty treścią urojeń i omamćw lub innych przeżyć psychotycznych. że chory wobec niektćrych osób i w pewnych sytuacjach. murem autyzmu".Niknie prawidłowe poczucie rzeczywistości. Wspomniana powyżej wybiórczość patologii nie dotyczy bynajmniej tylko autyzmu. jest wyrazem myślenia paralogicznego. Innym przykładem myślenia paralogicznego jest przyjmowanie pojęć zbliżonych za identyczne lub traktowanie cechy indywidualnej desygnatu nazwy jako właściwości nadrzędnej. jak sądzę. dzieląc na grupy rysunki ocznych przedmiotów. polega na tym. autyzm nierzadko występuje łącznie z synton ją (od gr. lecz jest właściwością wręcz znamienną dla schizofrenii i dotyczy różnych przejawów życia chorego. ale także (co należy podkreślić) w schizofrenii trwającej kilka i więcej lat. I w tym znajduje wyraz pzstawa symoniczna. średnica bowiem masztu statku równa się .jego życia uczuciowego i aktywności.

np. tj. Rozległy dział. Spotykamy się również. przechowywaniu. czy aby otoczenie nie jest jakby zmienione. myśli. czy i na ile wpływy środowiska oraz wyniki własnej aktywności zostają utrwalone. jego realność jakby niepełna. ale ma poczucie nieprzerwanej ciągłości i indywidualnej odrębności psychicznej. Podobnie brzmiące nazwy nie mogą przysłonić jakościowych różnic między depersonalizacją (i derealizacją) schizofreniczną a nerwicową. odgrywa niewielką rolę w psychopatologii. Wyróżnia się p ami ęć ś w i eż ą (dynamiczną. W przypadku derealizacji chory odbiera rzeczywistość w sposób zmieniony. zostanie z konieczności pominięty.średnicy łodygi kaczeńcu (8. . rozpatrując zaburzenia myślenia w schizofrenii.zdolność szybkiego zapamiętywania obszernego materiału oraz odtwarzania zapamiętanych treści w sposób dokładny i szybki. Nadczynność pamięci (hvzerwnewu) . której podłożem jest-jak się przyjmuje-uczynnienie zamkniętych.statyczną. Pamięć umożliwia jednostce zdobycie doświadczenia i wykorzystanie go w działaniu. Z tych względów pamięć odgrywa główną rolę w procesie dostosowania jednostki do otoczenia: jej zachowanie zależy w znacznej mierze od tego. zmienionym. przemijającą) . tym innym. Na przykład chory czuje się owładnięty obcą silą. nie zawiera elementów magicznego udziwnienia świata ani-rzecz jasnainterpretacji urojeniowych. Poniżej omówiono zaburzenia pamięci. Spotykamy się też z określeniem derealizacja nerwicowa. ale bynajmniej nie. tj. w podanym określeniu pamięci. ograniczając ren przegląd do objawów podstawowych. niezrozumiały. a sobą kiedyś. i derealizację nerwicową. Świat staje się nierealny. W schizofrenii depersonalizacji może towarzyszyć poczucie braku łączności pomiędzy sobą w chwili obecnej. lecz jedynie psychasteniczne wątpliwości. Niedoczynność pamięci i inne jej nieprawidłowości. a następnie odtworzone. dziwacznych słów (neologizmów) . emocji oraz dokonanych czynności ruchowych. oraz pamięć trwaj ą. wymaga pewnych wyjaśnień. nieraz nawet widząc je w sposób wyolbrzymiony. 8 Słowo. plombażatomowy (w znaczeniu bomby podłożonej pod dom) . swego. narzucając mu obce i kierując jego działaniem. wrażeniowanie i inne. tak jak w ma miejsce w zespole Kandinskiego i Clerambaulta. Konorski. Derealizacjawystępuje w różnych postaciach schizofrenii oraz w zespołach zaburzeń świadomości. l 969) . rozpoznanie". Należy jednak wyraźnie odróżnić re objawy. gdy chory z niepokojem dostrzega i rozważa zachodzące zmiany w jego osobowości. charakterystyczny zwłaszcza dla schizofrenii. tj. W.derealizację jako objaw psychotyczny. ja". Zeigarnik. jaki stanowi psychologia pamięci. udziwniony. Ta ostatnia jest płytsza. Teoperson. inny niż dawniej. Nadczynność pamięci może występować razem z wysoką ogólną sprawnością intelektualną. Depersonalizacja polega na poczuciu zmiany swojej osobowości. Inaczej w depresji. Analogiczna uwaga dotyczy depersonalizacji nerwicowej. która pozbawiła go myśli własnych. z tworzeniem nowych. m in. gdy chory śledzi zachodzące w nim zmiany.w zespołach onejrcidalnych i stanach depresyjnych. l 969) . rozpoznawaniu*i odtwarzaniu (przypominaniu) treści doznanych uprzednio spostrzeżeń. samo wzbudzających się obwodów neuronów korowawzgurzowych (J. Pamięć polega na utrwalaniu (zapamiętywaniu) .

które wykazują np. że to zdjęcie widziałam poprzednio". w miarę wyrównywania się nastroju i ustępowania przykrego napięcia. Nieznaczne napięcie emocjonalne działa tu zwykle aktywująca. dobrze znanego adresu. które spowodowały kiedyś silną reakcję emocjonalną. Zdaje się to dotyczyć zwłaszcza takich wydarzeń. nie mogąc przypomnieć sobie pzzostałych. jednak silne emocje. ale-ogólnie rzecz biorącprzypomnienie zapomnianych treści. bieżącej daty. teraz sobie przypominam. a zwłaszcza zapamiętywania. nie pojawia się. Zaburzenia pamięci uwarunkowane zmianami organicznymi są charakterystycznym objawem zespołu psychoorganicznego (str. Widząc jednak ponownie kilka z nich.Otóż w odniesieniu do pamięci oznacza ono poczucie znajomości (lub. nazwisk. przy nieraz względnie dobrej pamięci wydarzeń . Na przykład osoba badana. gdy jej zaburzenia są spowodowane zmianami chorobowymi. Potrzebna informacja. niedoboru snu lub innych czynników astenizujących. tj. z odległej przeszłości. np. umieszczonych pomiędzy zdjęciami nie eksponowanymi. odtworzyła z pamięci część. nie tylko z dzieciństwa. odzywają w pamięci dopiero po wyjściu z sali egzaminacyjnej. w których zwłaszcza gotowość pamięci bywa podwyższona. Znane są powszechnie przypadki. zawsze tak się dzieje. jak pierwsza większa podróż dziecka.gdy luka pamięciowa jest następstwem przebytegostanu pomrocznego. W przypadkach nerwic chorzy często zgłaszają skargi na. Tego rodzaju kłopoty z pamięcią mogą się przytrafić i najzdrowszemu. znaności') i jest formą przypominania. Zaburzenia pamięci czynnościowe to mań. jak wiadomo. której pokazano 20 fotografii. jak również przypominanie dawnych. ukazujących się z dość znaczną wyrazistością. występują również na skutek znużenia.zdolność szybkiego odtwarzania zapamiętanego materiału. niezwykłe przedstawienie w teatrze. Podobny bywa wpływ emocji na przypominanie. Podobne zaburzenia. 96) . np.takich. gdy wiadomości tak przed chwilą nieodzowne. jego imieniny. jeżeli oczywiście niepamięć nie jest wywołana zmianami organicznymi. O patologii pamięci mówimy wówczas. powodują przejściowe zahamowanie zdolności przypominania. upośledzenie zapamiętywania na skutek rozproszenia uwagi wywołanego stanem wzruszenia. osłabienie pamięci Sprawia im trudność przyswajanie nowych informacji.wiadomości szkolnych. nieraz trafnie rozpoznaje zdjęcia. co pogłębia uczucie niepokoju. Niedoczynność pamięci (ivpcmwzra) może być psychogenna i czynnościowa lub spowodowana organicznym uszkodzeniem mózgu. które widziała: . zwłaszcza przy małej odporności na sytuacje stresowe. Otóż hipermnezja dotyczy czasem osób niedorozwiniętych umysłowo. tj. U chorych na nerwice. Zaburzenia pamięci występujące w tym zespole polegają na upośledzeniu procesu przypominania i przechowywania. Wywołanie podobnych wspomnień. Wzruszenie również może spowodować odżycie w pamięci zdarzeń dawnych. Nadczynność pamięci uwarunkowana zmianami chorobowymi zaznacza się w stanach hipomaniakalnych. pamięć ulega poprawie. choć niewątpliwie znana. aczkolwiek jeszcze przez pewien czas może utrzymywać się subiektywne przeświadczenie o jej mniejszej sprawności. staje się czasem możliwe w hipnozie. a nawet niektórych wiadomości dotyczących zajęć codziennych.jednostronne uzdolnienie wykonywania w pamięci wielocyfrowych działań rachunkowych i zapamiętywania długich szeregów cyfr.

ale czasem trwa długie miesiące. ale odzyskał ją w drodze do szpitala: odpowiadał na zadawane pytania i przejawiał zainteresowanie losem innych. to chory już po chwili zapomina. a nawet lata. np.chory doznał urazu czaszki w wypadku samochodowym. Są tu konfabulacje. Niepamięć (wmeria) . i nie jest w stanie zdać sobie sprawy. Jednak również tego rodzaju luka pamięci może się zmniejszyć i wypełnić stopniowo fragmentarycznymi wspomnieniami. pu napadach padaczkowych lub elektrowstrząsach.na skutek nastawienia lękowego lub myślenia katatymicznegu. np.życzeniowegz) .luka pamięciowa.stan ipiączkuwy lub spląraniowy. jak tu ma miejsce w przypadku rozległego uszkodzenia tkanki mózgowej. stracił przytomność. Po pewnym jednak czasie. już będąc w szpitalu. Jeśli otępienie jest głębokie. nie potrafił odtworzyć tego okresu-nie pamiętał drogi do szpitala. które odzwierciedlają rzeczywistość w sposób zmieniony (np. aczkolwiek wymienione w tym miejscu.po ustąpieniu stanu majaczeniowego lub oncjroidalnego. może obejmować krótki okres liczony w minutach lub godzinach (np. Zafałszowanie pamięci (pwmmeiw) . są przejawem zafałszowania pamięci (por.dalej) . Okres niepamięci stopniowo ulega skróceniu. Niepamięć rozciąga się nieraz na okres poprzedzający utratę lub zaburzenia świadomości. Niepamięć następcza (wuzviw wÓerzwwda) polega na pokryciu niepamięcią okresu. W płytszych zaburzeniach semznam człowiek jest w stanie odtworzyć pojedynczo fragmenty doznań z okresu choroby (są to tzw. . po próbach samzbójczychprzez powieszenie lub zatrucie gazem. tzw.jaku następstwo zaburzeń świadomości) .jadł tego dnia śniadanie. Nie jest to wówczas paramnezja. przypomniane. przejawiającego się klinicznie głębokim. złudzenia i omamy pamięciowe oraz zjawiska typu dćja yu. tj. Głębokie zaburzenia świadomości.niepamięć śródczesną (wmwesiw zzwgrwa) . Jest to niepamięć wsteczna (awmesiw reocgmda) .odległych. mówienia co bądź. pozostawiają całkowitą niepamięć. lecz prawidłowa reprodukacja iluzyjnie zniekształconych spostrzeżeń. towarzyszy jednak temu przeświadczenie. W przypadku niepamięci częściowej pozostają dość liczne wspomnienia z okresu trwania zaburzeń świadomości. bądź też podsuniętą w sugestywnie zadanym pytaniu. potem coraz to bliższe chwili pojawienia się zaburzeń świadomości lub jego utraty. znamienne zwłaszcza dla zespołu psychoorganicznego. co sam mówił lub o co był pytany. czasem wręcz nieprawdopodobną. jaki miał miejsce już pu ustąpieniu zaburzeń świadomości. czy np. Zafałszowanie pamięci należy odrćżnić od zn i e kształceni a treść i spostrzeżeń. zwanego zespołem amnestycznym Korsakowa (str. Niepamięć minionego okresu jest objawem typowym dla zaburzeń świadomości tak ilościowych. Konfabulacje. kolację. Robi to wrażenie zmyślania. czy ktoś go odwiedzał itp. ale zostają wiernie odtworzone.że odzywają w pamięci wydarzenia odległe. A więc np. przypadkową. Występuje ona po urazie czaszki powodującym wstrząśnienie mózgu. 983. zespołem utępiennym. jak i jakościowych. tzn.wyspy pamięciowe) . tj. że odpowiedź jest trafna i właściwie umiejscawia fakty w czasie. Do paramnezji zalicza się konfabulacje (wzmiankowane poprzednio) . Luki pamięciowe chorzy wypełniają nieraz treścią fałszywą.

ujęcie lub zniekształcenie pewnych elementów ich treści. Złudzeń pamięci doznają mJn. Polegają one na przeświadczeniu chorego o realności przeżyć. ale przypomniałem sobie w sposub zniekształcony': są to wówczas złudzenia pamięciowe.stan emocjonalny) lub jest skupiona na doznaniach . gdy treść czynności psychicznej np. uwielbienia lub też wzruszenie. Przyczyną złudzeń pamięciowych bywa postawa niechęci. również w chorobach infekcyjnych przebiegających z zaburzeniami psychicznymi. np. chorzy w stanie maniakalnym. w nocy jest napastowana przez mężczyzn: chory opowiada ze szczegołami. Objawy te noszą nazwy. używając tradycyjnego określenia. Jackson w swych pracach z lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Złudzenia pamięciowe występują u ludzi zdrowych. Krótkie informacje podane w tym podrozdziale dotyczą. Znużenie i inne czynniki astenizujące bywają jedną z ich przyczyn. że dćja vu i objawy zbliżone występują również u ludzi zdrowych. gdy kontroluje przebieg pewnych czynności wykonywanych przez kogoś lub przez siebie. Tak dzieje się np.talem. że w szpitalu. trafnie zauważając. Złudzenia pamięciowe uwarunkowane zmianami chorobowymi mają swe bezpośrednie podłoże w zaburzeniach emocji i treści myślenia. Pacjentka zdradzająca omamy pamięciowe skarży się np. Do paramnezji zalicza się również złudzenia pamięciowe ustożsamiające. a więc nie przeżytej nigdy poprzednio. *ławWwior (gr. siadów pamięciowych". Spostrzegłem trafnie. tj.. Złudzenia pamięciowe utożsamiające występują w formie napadowej w przypadkach padaczki skroniowej. czasem pojawia się poczucie obcości w sytuacji znanej (jamais vu) . już pomyślanego" (leja pensee) i "już słyszanego" (deja entendu) . pomyślny. to objawy.Spzsuzeżeń. lecz polega na skierowaniu czynności poznawczych w określonym kierunku (a również na gotowości do działania) . Na związek deja vu z padaczką zwrócił już uwagę M. które już w chwili ich przeżywania były zmienione przez dodanie. m in. W przeciwieństwie do wymienionych postaci zafałszowania pamięci. ) -upragniony. Zaburzenia ukierunkowania czynności poznawczych. wrogości. jak również stanowią objaw psychopatologiczny. aczkolwiek nigdy nie brał udziału w działaniach wojennych. nie związane z trwałymi wyznacznikami zachowania. zwłaszcza silne. gdy stara się śledzić własny stan psychiczny (np. . Innym pojęciem psychopatologicznym są omamy pamięciowe. gdy jednostka obserwuje wybrany obiekt znajdujący się w jej otoczeniu. Częściej jednak psychopatologiczne złudzenia pamięci są wyrazem unjeniowego zniekształcenia wspomnień. Vwaga nie jest odrębną. już przeżytego" (deja vecu) i. Analogiczne objawy. uległa zniekształceniu w okresie przechowywania lub odtwarzania. a również. zimnicy. Omamy pamięciowe występują w psychozach schizofrenicznych. których nie doznał lub które wystąpiły jedynie w wyobraźni. jak został awansowany i odznaczony na polu bitwy za niezwykłe czyny. a również pogrążeni w depresji.w durze brzusznym. rzadziej wyróżniane. już widzianego" (dćja yu) . Polegają one na poczuciu znajomości sytuacji nowej.postawami. dyspozycją"psychiczną.. oraz niekiedy w przypadkach zatruć. Zafałszowanie pamięci ma miejsce wówczas. co i dzisiaj wyraźnie się podkreśla.myślenia lub spostrzeżenia. uwagi i niektórych jej zaburzeń.

uwzględnia się czasem szczególnie jeden ich aspekt. Uwagę mimowolną wywołują przede wszystkim przedmioty wyróżniające się spośród innych swym kształtem. takich jak. a na inne nie (które uwagi uchodzą) . lecz badamy różne stany psychiczne. pamiętając o poczynionych zastrzeżeniach. co i w jakiej kolejności załatwić. a mianowicie. zwykle jedna przebiega w sposób zautomatyzowany. Opisując różne formy zachowań człowieka. jako takich". Tak więc słowo. Aktywne skierowanie czynności poznawczych na określony przedmiot i (lub) wzbudzenie gotowości do działania. Wspomniano powyżej. mogą być stosowane z pożytkiem dla pogłębienia obserwacji i uściślenia opisu. wiedzą. ruchem. położeniem. notowania słyszanych słów. . uchwycić') w ciągu bardzo krótkiego okresu ekspozycji. Trwałość-utrzymanie uwagi przez czas dłuższy na przedmiocie spostrzeganym lub na poszczególnych etapach działania. jako skrótowych. na który uwaga jest skierowana. żeby przenieść wzrok z jednego elementu na drugi. co pozostaje w związku z zainteresowaniami. wymagający minimalnej kontroli. metody badania uwagi". mimo że sam przedmiot uwagi nie przyciąga. które daje się spostrzec (.czytania. Przerzutność-szybkie przenoszenie uwagi z jednego przedmiotu na drugi. Ściślej rzecz biorąc. zestawieniem elementów lub nasileniem bodźców. np. Podziel ność-jednoczesne wykonywanie dwóch lub więcej czynności z których każda wymaga uwagi. grupowania przedmiotów. Określenia te.) . obserwowanie ruchu ulicznego i rozważanie w myśli. przypominanie. skłania do traktowania określeń. których skuteczny przebieg wymaga uwagi. iż myślenie. obsługiwania określonej aparatury itd. Podobnie rzecz ma się z zaburzeniami uwagi. należałoby bowiem mćwić o metodach badania różnych form działania (np. potrzebami itd. barwą. że uwagi nie można badać z pominięciem czynności kturych dotyczy. Wybiórczość-kierowanie uwagi na niektóre tylko przedmioty (osoby zjawiska) z pominięciem innych. ukierunkowanie czynności poznawczych. To. gdy zachodzi potrzeba udzielania odpowiedzi na wiele szybko padających pytań dotyczących różnych spraw. nowych cech i związków. omawiane w tym miejscu. Jednym z warunków trwałego skupienia uwagi jest możność dostrzegania w przedmiocie. których są źródłem. Skupienie (koncentracja) -ześrodkowanie uwagi na przedmiocie spostrzeganym lub na przedmiocie działania. Nie rozpatrujemy zaburzeń uwagi.w czasie zaimprowizowanego wywiadu. zostało użyte w bardzo szerokim znaCZClllll. przypurządkowywaniaznaków.ustrojowych. lub występuje przerzumość uwagi bądź dochodzi do powiązania czynności w jedno działanie. że uwaga nie jest osobną dyspozycją. zapamiętywanie lub inne. Uwaga mimowolna (spontaniczna) jest natomiast wywołana określonymi właściwościami przedmiotu i występuje w sposób przez jednostkę nie zamierzony. przedmiot". w określeniu powyższym. W przypadku np. Podczas wykonywania dwóch lub więcej czynności ruwnoczeinie. które charakteryzują się tym.bodźców wzrokowych-zbyt krótkiego. Zakres (pojemność) uwagi-liczba elementów. W związku z tym zachodzi potrzeba posłużenia się licznymi określeniami na oznaczenie różnych cech uwagi. nazywamy uwagą dowolną. nastawieniem. w zależności od przyciągających uwagę cech tych przedmiotów lub w zależności od właściwości jednostki kierującej uwagę na jedne przedmioty. Nla przykład jazda rowerem.

Ludzi o sprawnej przerzutności uwagi uważamy za bystrych" (l 979) . która posuwa działanie do upatrzonego celu. Przyspieszenie myśli idzie w parze ze zwracaniem się coraz to ku innej sprawie. Takie sformułowania skrótowo są przydatne i znacznie wygodniejsze. nie polega na szybkim i zręcznym przechodzeniu od jednego tematu do drugiego. polegają na tym. że chory nie może oderwać się od jednego tematu. tj. jakie przyjmuje T. cjonalnego: wtedy również i myśli uporczywie trwają przy jednym przedmiocie lub . nasilenie zaburzeń jest mniejsze i przerzutność uwagi nie tak znaczna. Tak rozumiana przerzumość. przerzutnoić"jest dwuznaczne: występuje w znaczeniu cechy pozytywnej lub przerzutności nadmiernej. Trwa przy nim długo choć okoliczności się zmieniają-mowa jest o czymś innym lub pojawiają się nowe pytania. co innego go zaprząta. Występuje to np. Zdzlność przerzucania uwagi z przedmiotu na przedmiot jest osobnicza różna. polegają głównie na nadmiernej przerzumości lub trudności przenoszenia uwagi z jednego przedmiotu na drugi. tj. która jest zarazem przejawem zmniejszenia trwałości uwagi (jak w stanie maniakalnym) . tj. Zaburzenia uwagi. a więc ogólnym obniżeniem sprawności intelektualnej. Poprzednio (patrz wyżej) było ono użyte w znaczeniu cechy pozytywnej. a ich treść coraz to się zmienia. Różnica polega głównie na tym. że wykazuje on nadmierną przerzut ność uwagi lub brak jej wytrwałości. niejako przeciwstawne do opisanych powyżej. nie posuwający działania naprzód. Bilikiewicz przy omawianiu uwagi u ludzi zdrowych: . To samo można wyrazić mówiąc. a chory nie panuje nad przebiegiem swoich procesów psychicznych. bezproduktywny.formy działania przebiegają w sposób o tyle nieprawidłowy. W stanach płytszych. Nadmierna przerzutność uwagi występuje szczególnie wyraźnie w stanie maniakalnym: chory nie może na niczym dłużej skupić uwagi. tj. i zarazem w rozumieniu takim.chorobliwej. lepkość emocjonalna". jest w pełnym tego słowa znaczeniu zaburzeniem. hipomaniakalnych. nie jest w stanie zwolnić szybkiego biegu myśli. Przerzumość uwagi.nadmierna lub patologiczna. Człowiek nie może uwagi na niczym dłużej zatrzymać. są często zmiany organiczne przejawiające się klinicznie otępieniem. że człowiek zdrowy przenosi uwagę zgodnie z działaniem (w sposób kierowany) . że uwagę lub jej zaburzenia można badać w sposób izolowany. Silne bodźce na moment przyciągają uwagę chorego. które cisną się nieustannie.długie utrzymywanie się raz powstałego stanu emc.w charakteropatii padaczkowej. by po krótkiej chwili już inna treść zaprzątnęła go.trudności przenoszenia uwagi z jednego przedmiotu na drugi. zajmuje się coraz to czymś innym. Zaburzenia uwagi. jako wyraz zmian chorobowych. przerzumość uwagi"wymaga pewnych dodatkowych wyjaśnień. jako objaw zmian chorobowych. chory ciągle jeszcze jest myślami przy temacie poruszonym poprzednio. tj. Dlatego też samo słowo. że człowiek nie jest w stanie na nich się skupić. ale na przenoszeniu uwagi na rńżne przedmioty w sposób bezcelowy. również na krótko. lub też na zaburzeniu trwałości i zakresu uwagi. objawem psychopatologicznym. której typową cechą jest. Zbliżone zaburzenia mogą wiązać się z czynnikami emocjonalnymi. Rozstrzyga ona w dużym stopniu o zdolnościach człowieka. Przyczyną tego rodzaju zaburzeń. w kolejności. byleby nie sugerowały. które trzeba w lot chwytać i udzielać trafnych odpowiedzi. Określenie.szybkiego przenoszenia uwagi z jednego przedmiotu na drugi. Chory nie jest zdolny do wykonywania czynności w sposób uporządkowany. gdy padają raz pu raz trudne pytania.

co uzasadnia ich zamienne stosowanie. Określenie stany emocjonalne będzie używane w znaczeniu nazwy ogólnej obejmującej różne rodzaje emocji. zespołu maniakalnego. jak i dzświad. Z tym zagadnieniem wiąże się określenie roztargnieni a. a więc. natomiast silny strach częściej jest emocją asteniczną. ktćrzy są zwykle zujęci jakimś nurtującym ich zagadnieniem i choć nabierają nawyku uprzejmego potakiwania na słowa rozmówcy. . jak żal. . strach i innych. nastroje". Używając takich określeń. . W podrozdziale tym. Znamy też ludzi. Emocje są dla przeżywającego je podmiotu dzdamie lali iyemne. nie komunikujemy nic bliższego o każdej z tych emocji. Głębokie zaburzenia uwagi występują-oprócz wymienionego poprzednio niedorozwoju. uwzględniono objawy podstawowe. treść tych słów często uchodzi ich uwagi. Słowo to. Emocje wyrażają stosunek podmiztu do ludzi. jest jej funkcja motywacyjna. wzruszenia". bądź do siebie. zjawisk. rozpacz. Dalszą istotną właściwością emocji. słowem. jaką jest długie skupienie uwagi na jednym przedmiocie. Emocje wywierają nadto wpływ na gotowość organizmu do działania. lęk. Od tego rodzaju zaburzeń uwagi należy odróżnić z pozoru tylko podobną właściwość. jak to zwłaszcza ma miejsce u osćb. Na przykład gniew zwykle gotowość tę zwiększa i stąd bywa nazywany emocją steniczną (gr. I mimo innego ujęcia tytułu. Swoje różnią we między sobą treścią. czanych przez innych. co charakteryzuje mJn. dokonano jedynie zwięzłej charakterystyki zasadniczych zaburzeń procesów emocjonalnych.miłość lub nienawiść) są zwykle silnym czynnikiem motywacyjnym. Według jednak niektórych podziałów. co charakteryzuje ludzi pochłoniętych problemem wzbudzającym w nich głębokie zainteresowanie. uczucie"określa się. Emocje i uczucia są terminami jednoznacznymi. nie będącą patologią. a więc popychającym do działania i ukierunkowującym je. swego organizmu lub własnego działania. gniew. która nie dotyczy jednak ogółu procesów emocjonalnych. podobnie jak w poprzednich. znowu występuje w dwóch znaczeniach. ale odróżniamy je pod względem treści. To niezwracanie uwagi na sprawy uboczne jest następstwem zaprzątnięcia czymś szczególnie ważnym. rzeczy. Umiarkowany strach może działać podobnie. ludzi niedorozwiniętych umysłowo. . n (piennego i innych zespołów psychopatalugicznych-w przypadku ilościowych i jakościowych zaburzeń świadomości. Zwłaszcza emocje głębokie (np. poraża". emocje wyższe". zmniejsza bzwiemzdolność dz działania lub wręcz ją. używane głównie w języku potocznym. a relacjonowanych słownie lub rozpoznawanych na podstawie przejawów zewnętrznych. przejawiając się zwłaszcza upośledzeniem trwałości i przerzutności uwagi oraz zwężeniem jej zakresu.mienm-siła) . Znajomość poszczególnych cech emocji ułatwia dokonanie ich opisu. Dotyczy to zarówno emocji doznawanych przez nas samych. W sensie nadmiernej przerzumuści i zarazem braku zdolności skupienia się nad czymś dłużej. Psychopatologia emocji. których działanie i zainteresowania ukierunkowuje idea nadwartoiciowa. właściwe człowiekowi i związane z potrzebami społecznymi. oraz w sensie niezwracania uwagi na sprawy uboczne. afekty"i inne omówione poniżej.wydarzeniu. Cechy emocji.

wzruszenia i afekty. estetyczne.w chorobach układu sercowanaczyniowego i oddechowego. oraz na emocj e wyższe (intelektualizowane) . Natomiast emocj e u j e mnę. co jest wyrazem podziału ewolucyjnego. Jest to właściwość od natężenia różna i wyraża przede wszystkim motywacyjną funkcję emocji. m in. Emocje głębokie skłaniają do długotrwałego działania w określonym kierunku.lęk. Jedną z podswwzwycń cec*emzcji żesr icW siła lub inaczej natężenie. Te ostatnie. które występują zarówno u zwierząt wyższych. Zalicza się tu uczucia moralne. Między innymi zmniejsza się zdolność swobodnegoi logicznego myślenia. według subiektywnej oceny. Typowym przykładem emocji głębokich są emocje związane z ideami nadwartoiciowymi. skuteczność spostrzegania. Oprócz treści. wyróżnia się ewzreąyęi przedmiot emocji. Podział emocji jest przeprowadzany na podstawie różnych kryteriów. Poprzednio wspomniano o emocjach stenicznych i astenicznych: rozróżnienie to wynika z uwzględnienia wpływu emocji na sprawność organizmu. W części przypadków. 7 łpowść emocji. a zwłaszcza uwzględnia różny stopień natężenia emocji i ich trwałość. powstały w związku z rozwojem potrzeb psychicznych i społecznych. Podział ten jest oparty na niektórych podstawowych cechach stanów emocjonalnych. Analiza wydarzeń poprzedzających zmianę samopoczucia i zwrócenie uwagi na drobne . Na przykład człowiek nie wiedzieć czemu popada w przygnębienie lub rozdrażnienie i wówczas już sama obecność ludzi staje się irytująca. przygnębienie. mogą wyzwalać uczucie bezprzedmiotowego niepokoju. W miarę zwiększania się natężenia emocji dość często narasta niepokój ruchowy. Bodźce np. aczkolwiek w stopniu bardzo różnym-od nikłego do znacznego. W przypadku emocj i dodatnich.Różnią się więc znakiem. są to stany bezprzedmiotowe. wydają się poważniejsze niż dotąd. Ze względu na potrzeby analizy psychopatologicznej należy uznać za przydatny tradycyjny podział emocji na nastroje. ale zewnętrznie spokojnych. Tak jest najczęściej. patriotyczne. Ekspres j a jest zewnętrznym wyrazem stanu emocjonalnego i przejawia się w mimice. miłość. np. a kłopoty. a również innych procesów poznawczych. Dzieli się też emocje. trwałości i głębokości. poczucie związku z grupą społeczną i inne. Emocje o dużej sile obniżają. który nie zawsze jednak uzewnętrznia się w sposób łatwy do dostrzegania.radości lub satysfakcji.napływające z narządów wewnętrznych. Nastroje są to stany emocjonalne o nieznacznym natężeniu i stosunkowo długim okresie trwania. ale bynajmniej nie zawsze. natężenia. zwykle w sposób wybiórczy. charakterystyczne dla człowieka. nie odnoszące się do niczego określonego. Silne emocje przebiegają ze znacznym odczynem wegetatywnym. 6-Psychiatrio. jednostka zwykle skłania się do podtrzymywania stanu emocjonalnego. Wskazanie przedmiotu emocj i nie nastręcza zwykle żadnych trudności. ich trwałość. że emocja wyraża stosunek do czegoś lub kogoś. znaku. Charakteryzując emocje uwzględniamy również zAres utrzymywania wie emocji Q. jak i u ludzi. gestach i widocznych oznakach fizjologicznych. jak w przypadku osób głęboko czymś poruszonych. a w określeniu podanym na wstępie podkreśla się nawet. choć nienowe. np. budzą na ogół tendencję do usunięcia ich źródła. ale jednak nie zawsze można wyraźnie wskazać przedmiot emocji. na emocje związane z popędami. współczucie. przyjaźń.

tj.przez wiele miesięcy. obniżenie nastroju jest znaczne i często utrzymuje się długo.ogarnąć silne wzruszenie na widok brutalnie bitego dziecka. Afekt charakteryzuje się nagłym początkiem. Wzruszenie może osiągnąć różne natężenie-od stosunkowo nieznacznego. krótkim czasem trwania oraz znużeniem po ustąpieniu afektu. Również chorobliwie podwyższony nastrój (w zespołach maniakalnych) osiąga skrajną wyrazistość. że oskarżony działał pod wpływem silnego wzruszenia (lub pod wpływem. Afekt patologiczny należy do krótkotrwałych stanów psychotycznych stanowi więc epizod chorobowy. radość. Otóż nazwy dotychczas użyte. W stanach chorobowych. Afekty. Ma tu istotne znaczenie w orzecznictwie sądowa-psychologicznym. Otóż takie emoje jak gniew (zwłaszcza silny) zaburzają zwykle zdolność trzeźwej i krytycznej oceny sytuacji uraz własnego działania: podzbnie oddziałuje strach. że obniżenie zdolności logicznego myślenia nie zawsze występuje wyraźnie. scharakteryzowano afekt patologiczny. Jest to stan fizjologiczny.wzruszenie. stanem psychotycznym. Równie ważne jest uwzględnienie stanu somatycznego. Czasem strach. Tak reż jest istotnie. . Człowieka może np. przystępując dz omówienia zaburzeń procesuw emocjonalnych. obniżonego stężenia glukozy we krwi lub zaburzeń jelitowych prowadzi nieraz do ustalenia przyczyny nastroju pozornie bezprzedmiotowego. jak w przypadku odnalezienia ulubionej zabawki z dzieciństwa. przede wszystkim w zespołach depresyjnych. rozpacz. jednak nie we wszystkich przypadkach. wyraźnymi objawami wegetatywnymi oraz obniżeniem (nie dotyczącym na równi wszystkich przypadków) zdolności logicznego myślenia. jednak różnice dotyczą nie tylko zmian ilościowych. np.przykrości. W określeniu wzruszenia i silnego wzruszenia wskazano. Afekt patologiczny. do bardzo WyNtTCjO. strach.nieznacznej duszności wysiłkowej. jest jakością odrębną. coraz to głębsze. Nawiasem mówiąc. Podłożem afektu patologicznego jest najczęściej uszkodzenie mózgowia. silne wzruszenie (afekt) oraz afekt patologiczny. Stwierdzenie np. sugerują pewną ciągłość i zdają się wskazywać na zachodzące tu różnice ilościowe. może być podstawą innej kwalifikacji prawnej czynu niż wówczas. Stwierdzenie bowiem. co wymaga wnikliwego rużnicowania. prawie że zapomniane". że poszczególne cechy tego stanu przypominają wzruszenie. zaznaczonymi objawami wegetatywnymi. znacznym natężeniem. jak to formułuje kodeks karny) . występujący bardzo rzadko. to stany emocjonalne charakteryzujące się zwykle nagłym początkiem. może czasem wskazać na faktyczną przyczynę podobnego nastroju. tego rodzaju zachowanie w chwili przeżywania strachu świadczy o dużej odporności na stres. Klinicznie afekt patologiczny charakteryzuje się zwężeniem pola świadomości zaburzeniami o . Częściej jednak silne wzruszenie upośledza zdolność logicznego myślenia. nawet silny. np. Poniżej. mimo.gniew. ograniczającego zdolność kierowania swym postępowaniem. a nadto możliwość kontroli i pohamowania własnych czynów. silnego wzburzenia". gdy oskarżony swoim postępowaniem kierował swobodnie. obniża tylko nieznacznie zdolność jasnego myślenia i rzeczowej oceny sytuacji. obniżeniem (w części przypadków) zdolności logicznego myślenia oraz krótkim czasem trwania. Wzruszenia. Silne wzruszenie nosi nazwę afektu.

ale gwałtowność i siła działania są w rażący sposób niewspółmierne w stosunku do bodźca 2) burzliwy przebieg z silnym wyładowaniem ruchowym i często niszczeniem rzeczy znajdujących się w zasięgu ręki. Lęk występuje w zespołach depresyjnych i bywa nieraz. Typowe obtdw**o*1) nagły początek: afekt patologiczny występuje jako reakcja na bodziec sytuacyjny. a zwłaszcza maniakalnych. W części przypadków lęk. lokalizowany przez chorych w okolicy serca (pnor wwecordialir) . Lęk (wnozws. a więc będące objawem psychopatologicznym. objaw typowy dla nerwicy lękowej. a raczej nadużywane. zwłaszcza o znacznym natężeniu. przede wszystkim w depresji endogennej. Przykładem lęku. pmor. Często lęk występuje także jako jeden z objawów stanów pomrocznych. Jeżeli lęk nie stanowi krótkotrwałej reakcji. wyraźnie różni się od wesołości fizjologicznej. Lęk występuje w nerwicach i chorobach psychicznych: w zaburzeniach czynnościowych. omówionego już poprzednio. ale które dopiero mogą lub mają wystąpić. które bywają przeżywane przez ludzi w pełni zdrowych. to określamy go jako stan lękowy. grzeszności i z omamami o zbliżonej treści. groźne lub przykre. w przebiegu której spotykamy się również z gwałtownymi epizodycznymi reakcjami lękowymi. Obniżony nastrój (yÓWwma) . w odrużnieniu od strachu. Obniżenie nastroju. jakim może być np. obraza itp. i to nie tylko stopniem: . objawem zespołu depresyjnego i może osiągnąć znaczną wyrazistość. Strach występuje przede wszystkim w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia. Typowy zespół depresyjny i jego odmiany omówiono w innym podrozdziale (str. nazywamy przygnębi e nie m. lecz utrzymuje się długo (osiągając wówczas zwykle mniejsze natężenie) . czasem niepamięć wsteczna. Obniżony nastrój (lub inaczej obniżone samopoczucie) jest zasadniczym. przebiega na ogół z wyraźnym odczynem wegetatywnym. Termin ten jest stosowany również du oznaczenia obniżonego nastroju u człowieka zdrowego (przygnębienie fizjologiczne) . endogennych i w typowo organicznych. (psychotyczny) zespół depresyjny i nie powinno być stosowane w znaczeniu przygnębienia nerwicowego lub fizjologicznego. są fobie. majaczeniowych i innych zespołów zaburzeń świadomości. Lęk. który nagle zajeżdża nam drogę. zwłaszcza jeżeli nie jesteśmy do niego przygotowani zbyt dobrze. w czym znajduje wyraz typowe dla afektu patologicznego działanie agresywne: 3) objawy wegetatywne bardzo silnie wyrażone: 4) krótki czas trwania: 5) silne znużenie po wygaśnięciu afektu prowadzące zwykle do snu: 6) całkowita niepamięć (lub wyspy pamięciowe) . jest na ogół wyraźne i niekiedy niewspółmierne do sytuacyjnych czynników wyzwalających. jako objaw psychopatologiczny. osiąga różny stopień. Podwyższony nastrój (memwuu) . to przypomina radość przejawianą przez człowieka zdrowego. Należy więc do częstych objawów.. Jeżeli podwyższenie nastroju jest umiarkowane. W licznych przypadkach lęk sprzęga się z urojeniami prześladowczymi lub winy. 9 Q.kłótnia. depresja"oznacza. tj. mwzr) . Na przykład lęk na myśl o decydującym egzaminie. i strach na widok samochodu. słowo. Często używane. Nastrój wybitnie podwyższony. Lęk (rzadziej strach) jest niejednokrotnie wyrazem reakcji chorobowej stanowiącej objaw psychopatologiczny. Lęk natomiast jest przeżywany wobec sytuacji ocenianych jako bolesne. w przypadku zespołów hipomaniakalnych. jeżeli występuje jako objaw nerwicowy. nie wiąże się z żadną uchwytną przyczyną. Przygnębienie nerwicowe.cechach stanu pomrucznego.niejako osiowym. Strach i lęk są emocjami.

W przypadku marli w zachowaniu chorego uderza nie tylko wzmożony nastrój. tj. jak na to zwraca uwagę 1. 92. Reakcje emocjonalne są płytkie. dowcipkowanie. Umiarkowane podwyższenie nastroju. Nastrój dysforyczny. który ulega w pewnych okresach spłyceniu. Mimo skarg na zobojętnienie. męża. wskazując na osłabienie dawnych zainteresowań i obniżenie chęci do działania. Euforia występuje min. ale wesołkowaterozbawienie. polega na obniżeniu nastroju. Apatia bywa doznawana przez ludzi zdrowych. żony. Takie epizodyczne wyładowania nie kontrolowanego afektu noszą nazwę nietrzymania afektu (incontnenta ujfcmw) . Chory popada w gniew z błahej przyczyny lub bez uchwytnego powodu. a zarazem pewne przygnębienie i poczucie rezygnacji. jest charakterystycznym objawem dla guzów płatów czołowych oraz następstw mechanicznego uszkodzenia tej okolicy. Wdowiak. Odsuwa się od nich. zespołach maniakalnych i schizofrenii. Bilikiewicz) . charakteropatii. Apatię należy wyraźnie odróżnić od stępienia uczuciowego.w stwardnieniu rozsianym. brak dystansu i powściągania działań popędowych.moria. charakterystyczne dla chorób psychicznych uwarunkowanych zmianami organicznymi. upatrując jego pzgorszenie w obniżeniu zainteresowań i w zniechęceniu. Chory skarży się na przykrą zmianę nastroju. W niektórych sprawach organicznych chory zatraca kontrolę nad reakcjami emocjonalnymi: przybierają one wówczas postać gwałtownych reakcji gniewu z podnieceniem ruchowym i słownym. . Nastrój dysforyczny jest charakterystyczny przede wszystkim dla organicznych chorób mózgu. Zobojętnienie uczuciowe polega na zaniku uczuć wyższych. w psychozach miażdżycowych. Dysforia w pewnych przypadkach trwałych zaburzeń osobowości stanowi nastrój podstawowy. rodziców. pogody i beztroski.tendencją do wygórowanych reakcji emocjonalnych. Dysforia (dvwznd) . nietrzymaniem afektu u charakteropaty. a przede wszystkim przejawia się dr ażi i w oś c i ą (irntubilitis) . Chory traci dawne zainteresowania oraz zmienia się jego stosunek do bliskich. a również w histerii. nazywany niekiedy nastrojem. w niedorozwoju.reaguje rozweseleniem na tragiczną wiadomość (pwuhwmw) lub ekspresja emocji nie jest zgodna z jej treścią (pmmumia) . w porażeniu postępującym. Człowiek staje się nieczuły na sprawy i los swoich dzieci. lub-przeciwnie występuje z większą wyrazistością. występuje również w nerwicach. Zespoły maniakalne omówiono na str. gniewliwym". Apatia (qpuhia) oznacza obniżenie zainteresowań i aktywności. Chory doznaje uczucia zadowolenia. Zobojętnienie uczuciowe (obmsio mjiecmm przy pobieżnej ocenie może przypominać apatię: zachodzą tu jednak istotne różnice. nosi nazwę euforii (eqphzria) . Podobne zaburzenie nastroju. skrajne podwyższenie nastroju łączy się zwykle z drażliwością. przejawiając brak krytycyzmu wobec swego stanu chorobowego. Występuje w padaczce. i to znaczną. często w postaci wybuchów gniewu i działań agresywnych. przejawiając-w miarę postępu choroby-coraz głębszą pustkę emocjonalną. w stanach pourazowych. Opisany poprzednio afekt patologiczny okazuje się w części przypadków.psychotyczne. chorzy przejawiają zwykle niepokój o swoje zdrowie. jak w przypadku endogennych zmian nastroju w padaczce (T. a czasem nie dostosowane do sytuacji: chory np. Charakterystyczna jest w pełni krytyczna ocena zmian własnego stanu psychicznego. tj.

Nastrój ten występuje na podłożu zmian organicznych. Chory przejawiający otępienie uczuciowe. znamiennym dla schizofrenii. a przynajmniej tak się zdarza w licznych przypadkach.zaleganie afektu) jest objawem typowym zwłaszcza dla charakteropatii padaczkowej.72) nawiązano do zagadnienia wybiórczości patologii w schizofrenii i ujęto go w postaci wymiaru. którą uprawiał przez lata itp.wesoła. wyraźnie zmieniają nastrój. Częściej życie uczuciowe schizofrenika ulega stępieniu w sposób wybiórczy. do wąskiego kręgu działania. obojętny wobec spraw o dużym znaczeniu dla jego własnej sytuacji. której dotyczy. tj. którą pustka uczuciowa dzieli od otoczenia. Zobojętnienie uczuciowe stanowi zarówno jakościowe. Chory często rozrzewnia się. że nie wszyscy psychiatrzy posługują się omawianym nazewnictwem we wskazanym znaczeniu. w postaci proporcji. podobnie jak euforia oraz chwiejność emocjonalna (por. tj. Polega na patologicznej zmienności nastroju. dotyczących jego obecnej sytuacji i przyszłości. zaburzeń pamięci i orientacji. Chwiejność emocjonalna (lalilmzs qjecmw) jest objawem charakterystycznym dla zespołu psychoorganicznego.na wspomnienie ciężkich przeżyć z okresu swej młodości. To znaczy. w przeciwieństwie do osoby chorej na schizofrenię.otępienie uczuciowe (dememia qjecmw) . Lepkość emocjonalna (wscowtaw qyecaua) przejawia się nadmiernie długim trwaniem raz wzbudzonego nastroju lub stanu wzruszenia (tzw. Ambiwalencja (mwiuw (ewiw) oznacza dosłownie dwuwartościowość. np.zobojętnieniem uczuciowym. żywość i adekwatność emocjistępienie emocjonalne". proponując dla niej następujące określenie: . np. tj. tj. wypowiedź nawiązująca do przykrych wydarzeń. Zgodnie z powyższym. Leżąca u podstaw takiego postępowania zasada dwubiegunowości objawów schizofrenicznych odnosi się również do stępienia uczuciowego. Tylko niektórzy chorzy wykazują stępienie uczuciowe uogólnione. zwłaszcza typu otępiennego. Tak więc podobieństwo między apatią a zobojętnieniem uczuciowym. bywa niesłusznie nazywane otępieniem uczuciowym.niżej) . do muzyki. Należy jednak zauważyć. daleki uczuciowo wobec wielu osób i wydarzeń. jak i ilościowe zaburzenie życia uczuciowego. Starano się ukazać różnice.proporcji syntoniczno-autystycznej. a tępym nastrojem organików. jest powierzchowne. Błahe czynniki sytuacyjne. Od zobojętnienia uczuciowego należy też odróżnić tępy nastrój organików. wręcz pozorne. Może to być np. należącym do podstawowych objawów schizofrenii. a nieraz w chwilę potem popada w płaczliwą wesołość wobec oznak życzliwości utuczenia. podobnie jak autyzm.W przypadku głębokiego stępienia uczuciowego chory obojętnieje wobec najbardziej żywotnych spraw osobistych. dlatego ten sam termin nie wskazuje na dziedzinę. Ambiwalencja emocjonalna. właściwego wypowiedziom ludzi zdrowych. mimo obniżonej sprawności intelektualnej. może zachować zdolność do dostosowanych i względnie żywych reakcji emocjonalnych w stosunku do pojedynczych osób.otępieniem uczuciowym. na nazbyt łatwym przechodzeniu nastroju podwyższonego w obniżony i przeciwnie. jakie zachodzą pomiędzy zaburzeniem uczuciowości wyższej. a słowa chorego są pozbawione przydźwięku emocjonalnego. Charakteryzując autyzm (str.ambiwalencja intelektualna (inaczej ambisentenja) lub właśnie ambiwalencja . zaburzenia życia uczuciowego w schizofrenii ujęto. zachowuje na ogół dobry kontakt emocjonalny z rodziną i innymi ludźmi. że ten sam chory. pokrzepiająca uwaga lub. objaw osiowy schizofrenii. Otóż zobojętnienie uczuciowe.

przejawiające się klinicznie nikłą aktywnością (napędem) ale ponadto zobojętnieniem. jest również charakterystyczne dla schizofrenii. mimo pewnych odmienności rozwoju i cech obrazu klinicznego. nazywane ambitendencją. Ambiwalencja emocjonalna występuje przede wszystkim w niektórych przypadkach schizofrenii. Ambitendencja wyraża więc rozszczepienie aktywności. termin. woli". Zgodnie z powyższym.pożądania i niechęci. która-jak wierzy-zestala zgładzona. uporządkowane i wytrwałe dążenie dc określonego celu". a więc u przeciwnym znaku. Czasem powoli zmniejszająca się aktywność jest początkowym objawem zespołu depresyjnego. będąc wyrazem rozszczepienia czynności psychicznych. gdyż w stanie maniakalnym występuje bezładny niepokój. Zaburzenia aktywności i działań ruchowych. Wydaje się. bywają określane jako zespół apatyczna-ab u I i c z y. W psychologii tradycyjnej traktuje się aktywność jako przejaw. Apatię stwierdzamy w nerwicach. zwłaszcza w neurastenii. Nla przykład spowolnienie ruchowe stwierdza się m in. Zaburzenia aktywności. tj. Inną postacią zaburzeń aktywności (oprócz obniżenia i podwyższenia) jest typowe dla schizofrenii. jak i aktywności człowieka. a nie. Zahamowanie ruchowe jest charakterystycznym objawem osłupienia.boleje nad stratą żony. m in. Spowolnienie i zahamowanie ruchowe występuje głównie w zespołach depresyjnych. m in. Poniżej omówiono zaburzenia ruchu. Obniżenie aktywności. że ambirendenję można zamiennie nazywać ambiwalencją dążenia. a zarazem wita ją z oznakami pewnej radości. uporządkowane i wytrwałe dążenie do określonego celu. Zespół ren występuje w niektórych chorobach organicznych mózgu. ambiwalencja"jest uzupełniony przez dodanie właściwego przymiotnika. zarówno katatonicznego. aczkolwiek innego pzchodzenia. Aktywne działanie oznacza świadome.emocjonalna. Obniżenie aktywności jest charakterystycznym zbjawem zespołów depresyjnych u różnej etiologii. Ambitendenja bliska jest ambiwalencji intelektualnej oraz ambiwalencji emocjonalnej. Obniżenie aktywności Mvpzmiw) . oznacza obniżenie zainteresowań. Z tego yczględu może być rozpatrywana zarówno jako przejaw zaburzeń procesów emocjonalnych.przede wszystkim spowolnieniei zahamowanie ruchowe oraz niepokój ruchowy. np. Podwyższenie aktywności Mvpennwia) jest charakterystyczne głównie dla płytkich stanów hipomaniakalnych. nastroju i aktywności. Obniżenie aktywności bywu reż względnie trwałą cechą właściwą niektórym postaciom zaburzeń osobowości. ale nie wyłącznie.w guzach i niekiedy jako następstwo mechanicznego uszkodzenia mózgu. Apatia. Chory np. tj. jak i depresyjnego (i innego) . Chory np. zwłaszcza dla schizofrenii prostej. nie wyzbywając się jednak podstawowego obniżonego nastroju. choć termin ten na ogół nie jest używany. występowanie sprzecznych dążeń. dla podkreślenia bliskości wymienionych objawów. jak wiadome (por.843. a także dla niektórych postaci zcjściowych (ubytkowych) tej psychozy. lecz zatrzymuje się i szybko oddala.psychopatii typu psychastenicznego i astenoidii. Spowolnienie lub zahamowanie ruchowe jest objawem znamiennym dla typowego zespołu . Zbliżone zmiany.w przypadkach senności patologicznej różnego pochodzenia.str.kogoś dostrzega i już dań idzie.występowanie sprzecznych emocji. tj.

W osłupieniu tym. W pozycji leżącej chorzy zwykle utrzymują głowę nad poduszką (objaw poduszki powietrznej) .depresyjnego. zwrócono uwagę prawie wyłącznie na zaburzenia ruchu i to przede wszystkim o typie spowolnienia lub zahamowania. Stereotypie ruchowe polegają na wielokrotnym. Przy próbie przeprowadzenia z miejsca na miejsce chory stawia opór. w porażeniu postępującym. Polega on na aktywnym przeciwstawianiu się: jeżeli ujmujemy dłoń chorego. jaki najczęściej występuje w przebiegu choroby afektywnej. czasem w psychozach wywołanych czynnikami infekcyjnymi. Osłupienie. na polecenie otwarcia oczu. tj. i przeciwstawia się zmianie położenia ciała. z podkurczoną nogą itp. Chorzy zmieniają pozycję. wybuchem gniewu. a chorzy trwają wiele godzin w jednej pozycji. kończyna stosunkowo szybko wraca do poprzedniej pozycji. postukiwanie . Do objawów spostrzeganych zaliczamy m. a w przypadku giętko i ci pseudowoskowej (ńeaibiliwr zwewdzcerew) . to on cofa ją. wysuwanie i chowanie języka. Nieco inne zaburzenia ruchu występują w osłupieniu receptorycznym (onejroidalnym.: stereotypie ruchowe. chodzą wolno. jak kołysanie się. mtoksykacyjnymilub jako osłupienie psychogenne. ociężale. Spowolnienie ruchowe w depresji. Przy próbie zgięcia kończyny. ale również poza tym stanem i bez związku z nim. Z tą m in. pogłębia się stopniowo. Nie stwierdza się wzmożonego napięcia mięśniowego. Spowolnienie ruchowe nie osiąga na ogół pewnego zahamowania. chory nie spełnia kierowanych do niego poleceń. Pogłębiający się stan depresyjny. echopraksję i echomimię. nieraz silny.in. co jest wyrazem tzw. zwłaszcza endogennej. że zahamowanie ruchowe pojawia się nagle (pełne osłupienie może rozwinąć się w ciągu jednego dnia) i osiąga szczególną głębokość w osłupieniu efektorycznym. a negatywizm przybiera inną postać. wiotkim) . że niektóre zespoły depresyjne przebiegają z niepokojem ruchowym.przy ruchach biernych. zaciska powieki. w odróżnieniu od tego objawu. często niefizjologicznej-dziwnie pochyleni. chorzy nieraz przez długie dni lub tygodnie pozostają w całkowitym bezruchu. nazywanym również sztywnym. Napięcie mięśniowe jest wyraźnie wzmożone. Zaburzenia ruchu (wyjąwszy różne formy pobudzenia uwzględnione poniżej) występują w przypadkach niezbyt głębokiego osłupienia. Należy też wymienić zmanierowanie ruchowe oraz natręctwa ruchowe.do stanu osłupienia depresyjnego (swzzr meimcłclicar) . sprawiają wrażenie czynności wykonywanych z dużym wysiłkiem. wiedzie w niektórych przypadkach do zupełnego zahamowania ruchowego i mutyzmu. monotonnym wykonywaniu prostych. lub osuwa się bezwładnie. poruszają się. W części przypadków następuje nagłe rozhamowanie w postaci gwałtownego zrywu ruchowego (eapms cmatcmcus) . tj. Czasem jednak.gibkości lub giętkości woskowej (ńeailiYmrcerem. aczkolwiek najbardziej charakterystyczne dla schizofrenii katatonicznej. czynami agresywnymi. tj. Czasem epizody podniecenia przerywają jedynie na krótko stan osłupienia. z coraz znaczniejszym spowolnieniem. Wiadomo bowiem. próbą wyskoczenia przez okno itp. W osłupieniu efektorycznym chorzy przejawiają n eg aty w i zm c z y n ny. Jest to negatywizm bierny. napotykamy elastyczny opór. występuje również w chorobie afektywnej. który wyraża się bezładną ucieczką z oznakami strachu.takiego. Ruchy chorych stają się powolne. Znaczne spowolnienie lub zahamowanie ruchowe występuje również jako objaw charakterystyczny osłupienia katatonicznego (rmzzr cmwzmcws) . Osłupienie katatoniczne często ustępuje z godziny na godzinę. Podając powyżej fragmentaryczną charakterystykę zespołu depresyjnego oraz osłupienia. Po pokonaniu oporu chory utrzymuje długo kończynę w nadanej pozyji.łożnicą. stale takich samych czynności ruchowych.

W okresach krańcowego podniecenia chorzy drą na sobie ubranie. jakby rozpierał go nadmiar energii. "szałowym podnieceniem maniakalnym"Niepokój ruchowy (i słowny) może również wystąpić w depresji (melmdoliawgitdu) . 'hory wykonuje ruchy szybko. Natręctwa ruchowe omówiono na str. w niektórych psychozach alkoholowych i starczych. W stanie podniecenia maniakalnego chorzy biegają. Chory krząta się. chodząc wykonuje osobliwe wspóhuchy i też przybiera postawę wyrażającą ni to głęboki namysł. Vderza znamienna dla tych stanów dążność do chaotycznych wyładowań ruchowych. jeden za drugim. kręcą się szybko. zwłaszcza w dawnym piśmiennictwie psychiatrycznym. Wymienione objawy (a również echolalia. tj. w okresach mniejszego niepokoju ruchowego. Mimika chorego jest żywa. Skrajne podniecenie psychoruchowe w zespole. w schizzlrenii (szczególnie w postaci katatonicznej i hebefreniczncj) . Czasem podniecenie ruchowe i słowne narasta gwałtownie. Naśladowanie mimiki nosi nazwę ecAomimW. Cechą charakterystyczną pobudzenia ruchowego w zespole maniakalnym jest jego stopniowe narastanie. byle gwałtownych i wyczerpujących. zwłaszcza w sposób jakby zautomatyzowany i po wiele razy. typowe dla schizofrenii. dyryguje. polega na wykonywaniu dziwacznych czynności ruchowych. pomaga.palcami po stole itp. co ma miejsce w pojedynczych przypadkach depresji cyklofrenicznej. okaleczają się. Przy pobudzeniu mniej gwałtownym chorzy przejawiają niepokój przede wszystkim w obrębie łóżka lub wykonują działania ruchowe przypominające nieco zborne zachowanie człowieka zdrowego. również w zespołach jakościowych zaburzeń świadomości o różnej etiologii. która nareszcie znalazła ujście w działaniach ruchowych-jakichkolwiek. co przypomina ruchy taneczne. maniakalnym bywa nazywane. gestykulacja wyrazista. Zmanierowanie ruchowe. W płytkim stanie hipomaniakalnym poszczególne działania ruchowe układają się zwykle w ukierunkowaną całość. Podniecenie ruchowe spostrzegamy w części przypadków niedorozwoju. Pobudzenie ruchowe osiąga różny stopień i występuje w bardzo wielu chorobach psychicznych. a znacznie częściej w zespołach depresyjnych psychoz przedstarczych. Jeżeli chory naśladuje czyjeś ruchy. Na przykład chory przed podaniem ręki zatacza nią szeroki łuk. 68. rzucają się na innych. ale w miarę narastania niepokoju zatraca możliwość wykonywania czynności powiązanych. ni dziwaczną tajemniczość lub np. to zachowanie takie nazywamy echopraksj ą.powtarzanie słów i zdań wypowiadanych przez inne osoby) występują najczęściej w schizofrenii katatonicznej i to zarówno w trakcie utrzymywania się płytkiego stuporu. 'hory zachowuje się tak. Inny obraz zaburzeń ruchowych niż w zespole maniakalnym spostrzegamy w podnieceniu katatonicznym. a także w niektórych postaciach charakteropatii. W rzadkich przypadkach podobne stany epizodycznego podniecenia psychoruchowego pojawiają się niespodziewanie u chorych pogrążonych dotąd w osłupieniu depresyjnym.wyniosłość i lekceważenie. niszczą przedmioty znajdujące się w ich zasięgu. Po wygaśnięciu niepokoju może pojawić się ponownie i nagle gwałtowny zryw ruchowy (rqpur . a zwłaszcza w cyklofrenii. chwytają przedmioty. jak również w hiperkinetycznej postaci tej psychozy. krzyczą. osiągając znaczne natężenie (rqpwr melmclolicar) .

a więc działanie wbrew oczekiwaniu. scharakteryzowanych dotychczas.wzmożeniem lub obniżeniem łaknienia oraz spaczeniem sposobu zaspokajania głodu. Na przykład człowiek niespodziewanie usiłuje ugodzić siekierą kogoś ze swegz otoczenia lub wyrzucić dziecko przez okno. Z przedstawioną poprzednio treścią wiąże się pośrednio zagadnienie zaburzeń czynności popędowych oraz epizodycznych zaburzeń zachowania. Cechą wspólną różnych działań popędowych (uctones impu (siwe) jest trudność lub niemożność pohamowania działania. nierzadko jednak zespół ten okazuje się maską.cmmmcaj. uszkadzaniu naczyń krwionośnych i łykaniu ostrych przedmiotów. melmc*zlicus. lecz zaburzenia epizodyczne. tj. a przede wszystkim brakiem zrozumiałego związku z osobowością człowieka i jego dotychczasową linią życiową. Chorzy czasem popełniają samobójstwo z pobudek urojeniowych lub pod wpływem omamów imperatywnych. często agresywnego wobec otoczenia lub skierowanego przeciwko sobie.samookaleczeń polegających mJn. Zaburzenia popędu samozachowawczego znajdują wyraz w tend cnej ach i zamachach samobójczych. Do czynów tego rodzaju. zaburzeniem jego ukierunkowania i spaczeniem sposobu zaspokajania. w przebiegu schizofrenii. również u osób niedorozwiniętych umysłowo. nakazujących targnięcie się na życie.charakteropatii padaczkowej) .weruosw) . nie jest wyrazem spiętrzenia afektu i przebiega bez oznak . tj. bądź skacze do studni. To samo należy powiedzieć o popędzie do wędrowań i a (poriomania) oraz c popędzie do kradzieży (kleptomania) . Skrótowe ujęcie psychopatologii ogólnej nie pozwala na rozwinięcie tego zagadnienia: podano jedynie wycinkowe informacje. mimo że nie jest oczywiście. Brzezickiego (19521. dochodzi stosunkowo często u osób o nieprawidłowo ukształtowanej osobowości. występujące w padaczce czy w pojedynczych przypadkach schizofrenii. Do działań impulsywnych zalicza się także tzw.j ad to w st re 1 u p syc h i c z n e g o (awzreaiw memwis r. Zaburzenia czynności popędowych wyrażają się m in. ale niezbyt często. stwierdzane zwłaszcza u dziewcząt w okresie pokwitania. przypadki tzw. Jadłowstręt psychiczny bywa psychupochodny. który zachowad dawną nazwę piromania. Nie są tu ani. przejawia się różnie. gdy pacjent odzyskuje krytyczny wgląd w przebyty okres chorobowy i przeżywa lęk przed nawrotem choroby. powstającezwykle na podłożu zmian organicznych mózgu i zwłaszcza. należy wyraźnie odrćżnić parągnumen opisany przez E. Istotne znaczenie kliniczne mają. co należy podkreślić. a przebiegającego z objawami silnego podniecenia. określanych zwykle jako działania popędowe (dcacwes imzwsime) . określanych jako raptu cmaomcar. Z możliwością popełnienia samobójstwa należy liczyć się również w zespołach depresyjnych oraz w przebiegu nagłych stanów podniecenia psychoruchowego. Paragnomen. Samobójstwo bywa też popełniane przez chorych na schizofrenię (lub inne choroby psychiczne) w okresie poprawy. manią". Paragnomen.krótkotrwałe zaburzenie zachowania uderzające nagłością pojawienia się. Epizody tego rodzaju występują u charakteropatów (zwłaszcza w tzw. cyklofrenii. Od działań popędowych. Te epizodyczne stany podniecenia kryją w sobie również niebezpieczeństwo samookaleczenia. niezbyt zresztą częste. manie". Zaburzenia popędu płciowego przejawiają się-ujmując najogólniej-obniżeniem popędu lub wzmożeniem. tj. epilewicws i rqpws mcoAoYcar. aby zaczerpnąć w ren sposób wody itp. ani zsobne choroby.zespołem maniakalnym.popęd do podpalania. lub inaczej wctic ywwe*zr eayiecamcwem. na nacinaniu skóry. pod którą kryje się skąpoobjawowaschizofrenia prosta.

A zatem stanu określanego jako paragnomen nie należy mylić z niespodziewanymi czy agresywnymi działaniami impulsywnymi. którą zawsze należy brać pod uwagę w odniesieniu do chorego w stanie depresyjnym. W odróżnieniu od opisanego powyżej zespołu. Na zespół depresyjny. Oprócz obniżenia nastroju występuje pobudzenie ruchowe. W jednym z poprzednich podrozdziałćw omówiono zespoły zaburzeń świadomości. musi być oceniana z całą wnikliwością i ostrożnością. Otóż paragnomen. Możliwość popełnienia samobójstwa. zwłaszcza lęk. Podstawowe zespoły psychopatologiczne i uwagi ogólne o ustaleniu rozpoznania. by skoczyć na ulicę. Zespół ten bywa również nazywany depresją prostą. Zespół depresyjny z pobudzeniem ruchowym i słownym (melancw (ja agituw) .właśnie zespołu subdepresyjnego. stwierdza się mJn. może na wiele dmi lub tygodni poprzedzić rozwój schizofrenii. Melmclz (ja wgiww charakteryzuje się zwykle obecnością lęku. Zespół depresyjny o umiarkowanej głębokości nazywamy zespołem subdepres yj ny m. tym bardziej że chorzy zwykle ukrywają przed otoczeniem ewentualne zamiary samobójcze. Depresję. Zazwyczaj.psychozach inwolucyjnych oraz w psychozach przedstarczych i starczych. czasem w schizofrenii. ustępuje nagle wśród objawów gwałtownego podniecenia (rwzmwme lanc holicuą. tek myślenia oraz ruchy chorego ulegają coraz to wyraźniejszemu zwolnieniu. W sporadycznych przypadkach zespół depresyjny. składają się następujące objawy: 1) obniżenie nastroju (samopoczucia) 2) spowolnienie toku myślenia: 3) spowolnienie ruchowe. winy. depresja przybiera inny obraz. urojenia. typowego". pojawiającymi się u chorego cierpiącego od dawna na schizofrenię. w miarę pogłębiania się depresji. a który nagle. starczych i tzw. . Zespól depresyjny (wmdmmw deywcxwwow. i na tym mJn. Obraz kliniczny zespołu depresyjnego wykazuje dość często nie tylko trzy podstawowe objawy. ale również inne. dotyczy zwłaszcza depresji mniej głębokiej. hipochondryczne. zdając się wynikać z pobudek myślowych. zamieszczając informacje wyłącznie o zespołach podstawowych.rzuca się do okna. Dlatego też poprawa. a również osłupienie depresyjne. szczególnie poniżenia. nie wiedzieć czemu. polega doniosłość spostrzeżeń Brzezickiego. w niektórych przypadkach. Niebezpieczeństwo wiąże się z zachowaniem pewnej zdolności du działań ruchowych. np. który w części przypadków występuje z dużą wyrazistością.inwolucyjnych. Zespoły depresyjne wykazują dość znaczne rćżnice. co dotyczy około 7'%przypadków tej psychozy. które dotyczą zarówno rzdzaju objawów. polegająca na spłyceniu objawów depresji i zmniejszeniu spowolnieniaruchowego. grzesznoici. Poniżej dokonano przeglądu wielu innych zespołów psychopatologicznych o rożnej symptmatclogii. w tzw. dezrewo) . Lęk jest szczególnie charakterystyczny dla depresji endogennej. Zahamowanie myślenia (czego dostrzegalnym przejawem jest mutyzm) i zahamowanie ruchowe stanowią charakterystyczne objawy o stu pi e ni a dep re s yj n ego (rwpzr melancholio u: ) .wzruszenia. Zespół depresyjny stanowi również jedną z postaci psychoz reaktywnych. Zależnie od głębokości zespołu depresyjnego poszczególne objawy występują z różną wyrazistością. poza chorobą afektywną. jak i ich nasilenia. zwłaszcza w przebiegu psychoz przedstarczych. określany niekiedy jako typowy. a występujący najczęściej w przebiegu choroby afektywnej. upośledzenia. tj. Bywa więc czasem zwiastunem tej choroby.

kupna. nieokreślony niepokój. niepokój. niekiedy znacznie nasilonych. niepokojem psychicznym i ruchowym. niepożądaną ciążą. zarażeniem chorobą weneryczną. zaburzenia wegetatywne) . względnie u lekarzy innych specjalności. zwłaszcza rytmu TU I O/UWUUd. W tym podnieceniu maniakalnym zatraca się możliwość wykonania czynności powiązanych. W stanie maniakalnym chorzy przejawiają skrajne pobudzenie ruchowe i słowne. dzięki którym można stwierdzić. Podejmują pochopnie decyzje dotyczące np. Nastrój chorych jest podwyższony. niekiedy również w schizofrenii. E. Rozległa grupa piąta obejmuje różne zespoły bólowe oraz zaburzenia psychosomatyczne. W niektórych przypadkach depresji obniżenie nastroju. trwożliwego oczekiwania. tj. W zespole hipomaniakalnym chory robi czasem na otoczeniu wrażenie przede wszystkim osoby nadmiernie wesołej i aktywnej. Pużyński proponuje następujący podział depresji maskowanych.Depresja zamaskowana depresja bez depresji" (dezre rriz swz dezrewiznelwwerz Dezrewzw) . wykonują ruchy taneczne. ryzykowne. uwzględniający genezę wiodących objawów maskujących: Zespół subdepresyjny o cechach depresji prostej. obniżenie aktywności. Ze względu jednak na obniżony krytycyzm i brak poczucia choroby popełniają często czyny nierozważne. zawierają również przygodne znajomości. W niektórych przypadkach lęk przybiera postać agorafobii (por. zachodzi zrozumiała konieczność przeprowadzenia wnikliwych badań.str. cz może stwarzać istotne trudności diagnostyczne. .bóle w okolicy serca. Zespól maniakalny Gmdroma mamacwz. Do tej grupy zostały zaliczone przypadki depresji zamaskowanej. m in. bezsenność. krzyczą. Chorzy istotnie wykazują w tych stanach dużo przedsiębiorczości i przebojowości. w których dominuje przewlekła postać lęku z uczuciem napięcia.ze strony układu sercowa-naczyniowego i pokarmowego. zagrożenia. mania) stanowi fazę maniakalną choroby afektywnej oraz występuje w psychozach organicznych. W takim przypadku dochodzi do częstych konfliktów z otoczeniem. Dominują natomiast zaburzenia wegetatywne. Biegają.przede wszystkim w psychozach wieku późnego oraz w porażeniu postępującym (w postaci ekspansywnej tej choroby) . Rodzaj dolegliwości skłania chorego do szukania pomocy przede wszystkim u lekarzy chorób wewnętrznych. a nie u psychiatry. zmiany pracy. sprzedaży. ale przede wszystkim drażliwy (tzw. że pacjent istotnie nie cierpi na chorobę somdr*czną. poczucie obniżonej sprawności psychofizycznej. ani w psychopatologicznym znaczeniu tego słowa. Objawy zespołu tx 1) podwyższenie nastroju (samopoczuciak 2) przyspieszenie toku myślenia aż do gonitwy myślowej 3) pobudzenie ruchowe.69) lub też na plan pierwszy wysuwają się natręctwa. przed przystąpieniem do ewentualnego podawania środków przeciwdepresyjnych. zbliżony nieco do zespołu neurastenicznego (szybkie wyczerpywanie się. przejawów zaburzeń rytmów biologicznych. Chorzy zgłaszają skargi na dolegliwości somatyczne (np. w której objaw wiodący stanowi obniżenie napędu ruchowego lub też stwierdza się wyraźne zahamowanie w sferze psychicznej. Depresja zamaskowana. bóle głowy) oraz na poczucie ogólnego znużenia. co grozi nadużyciami seksualnymi.gniewna mania) . bicie serca. zaburzenia jelitowe. Nie zgłaszają natomiast skarg na depresję ani w pz (ocznym. S. zaburzenia miesiączkowania. odczuwane zwykle przez chorego i relacjonowane jaku głęboki smutek. W tej grupie obraz kliniczny wiąże się z dominowaniem. nie stanowi objawu wiodącego. W przypadku podejrzewania depresji zamaskowanej.

natomiast terminem tym nie należy w żadnym razie określać urojeń. jest używany wyłącznie w tym znaczeniu. gruboskórny. dużo mówią. Zespół hebefericzny. Termin. dokonują samookaleczeń. drą na sobie ubranie. bez wyrazu. należący do grupy psychoz schizofrenicznych. przestaje się odżywiać i pojawia się akineza. Dlatego mówimy o euforii np. rzadkie mruganie powiek. Nastrój bywa przygnębiony (staje się to niekiedy źródłem pomyłek diagnostycznych. Chory nie może nadążyć z wykonywaniem obowiązków (bradykineza) . polegających na rozpoznawaniu zespołu depresyjnego) . bezczelny. w którym chory popada w uporczywe milczenie. Są hałaśliwi. siedzi lub stoi bezczynnie. wymaga z całą pewnością różnicowania z opisaną wyżej manią. a później znaczne zwężenie źrenic. Zachowanie jest nacechowane brakiem poczucia dystansu w stosunku do rodziców. Tok myślenia wykazuje znaczny stopień rozkojarzenia. Wypowiadane przez chorego rozmaitej treści urojenia. Zespół katatoniczny występuje w dwóch postaciach: hipokinetycznej (akinetycznej) i hiperkinetycznej. Obserwuje się znaczną agresywność: chorzy rzucają przedmiotami. śmiać się bez powodu. niekiedy-zniżając własny głos do szeptu-możemy od niego uzyskać więcej informacji. przybierać niepoważne pozy. Kary lub groźby nie robią na nim wrażenia. Stan. która dotąd zachowywała się bez zarzutu. nazywamy osłupieniem (smpor) . nie poddaje się modulacji. Na pytania odpowiada po dłuższym milczeniu (mutyzm) . swoją czystość i potrzeby fizjologiczne. Zanika potrzeba dbałości o higienę. Jego mimika staje się sztywna. śmieją się lub płaczą. Chory staje się nietaktowny. co powoduje wysuszenie rogówek. niekonsekwentne. bezładne. zaczyna nagle zdradzać dziwactwa. można zauważyć typowe zaburzenia wegetatywne: sinica kończyn. bardzo płytka mania". zachowanie chorych jest dziwaczne i niezrozumiałe. Osoba. niespójne logicznie. lecz umiarkowane podwyższenie nastroju uwarunkowane zmianami organicznymi mózgu.Płytkie stany hipomaniakalne (lub po prostu chorobliwie podwyższony nastrój) bywają czasem niesłusznie określane słowem euforia. zaburzenia miesiączkowania. podany jako synonim zespołu maniakalnego. co stan maniakalny. poprzez wszystkie stopnie. Gdy zespół ten utrzymuje się przez dłuższy czas. nosa i uszu. . Typowym objawem jest puerylizm. niszczą wszystko dookoła. obłożenie języka. zmniejszenie masy ciała. są niedorzeczne. często wielkościowe. Nie jest to jednak. Chory mówi cicho. W zespole hipokinetycznym napęd jest obniżony. przypalają niekiedy papierosami skórę. polegający na naśladowaniu dziecka zachowaniem i mową. kpiarskie. W zespole hiperkinetycznym następuje znaczne wzmożenie napędu ruchowego. świadczą o urojeniowej ocenie sytuacji. rozszerzenie. obojętny albo ambiwalentny. drażliwy. aż do zupełnego zaniku. nie ma w nich nawet śladu dążenia do ich usystematyzowania. ale nie w stosunku do porunnej postaci fazy maniakalnej choroby afektywnej. Ich wspólną cechą są zaburzenia ze strony napędu psychoruchowego. osób starszych. nie podporządkowują się żadnej dyscyplinie. okazywać zachowanie krnąbrne. przełożonych. Urojenia i omamy znajdują się na dalszym planie. niestałe. Mania znaczy tyle.w stwardnieniu rozsianym lub w pląsawicy Hunringtona. błazeńskie. mania". przy czym ich wypowiedzi są wybitnie rozkojarzone. nachalny. suchość błon śluzowych jamy ustnej lub ślinotok.

Nawiązanie z nimi łączności intelektualnej jest znacznie utrudnione. Występują zaburzenia świadomości w postaci zbliżonej do zespołu onejroidalnego. bierne. tj. O sł u p i en i e re c ep tory c zn e (oncjroidalne. . U chorych leżących występuje zwykle objaw poduszki powietrznej. co się z nimi i wokół nich dzieje. snują się"po sali. Chorzy poruszają się powoli. echomimia. w psychozach spowodowanych czynnikami infekcyjnymi i intoksykacyjnymi. Często występuje negatywizm bierny. wstają z łóżka. Napięcie mięśniowe jest wzmzżone. w typowych przypadkach. również jako osłupienie psychopochodne (wzcr rewcmuj. Osłupienie występuje najczęściej w schizofrenii katatonicznej. występują w przebiegu choroby afektywnej. słuchowymi i z urojeniami. Chorzy często pozostają przez długie godziny w jednej pozycji. wiotkie) charakteryzuje się spowulnieniem ruchowym. doznaje bólu. Po ustąpieniu stanu zahamowania chory na ogół pamięta zachowanie otoczenia i własne doznania z zakresu choroby. Halucynoza lub omamica (Adacmzw) jest zespołem przebiegającym z omamami jako objawem dominującym. W głębokim osłupieniu występuje całkowity mutyzmi bezruch. często niefiz (alogicznej. Chory więc słyszy. oprócz psychoz schizofrenicznych. Osłupienie katatoniczne na ogół rozwija się szybko i nagle ustępuje. z omamami wzrokowymi. Do obrazu klinicznego. Chory spowalniały może w stanie osłupienia katatonicznego przejawić nagle pobudzenie i dokonać czynu gwałtownego (raptus cmmzmcas) .dziwacznie przegięci. który charakteryzuje się przede wszystkim zahamowaniem lub znacznym spowolnieniem ruchowym. które nie osiąga na ogół stopnia pełnego zahamowania. wykonując niektóre ruchy. zwłaszcza płytszego. należą jeszcze inne objawy. W zmianach płytszych chory czasem odpowiada powoli pojedynczymi słowami lub spełnia polecenia. omijają inne osoby i sprzęty. Uwzględniając całokształt obrazu klinicznego osłupienia katatonicznego (swpzr cmwzmcws) . Długotrwałe pozostawanie w jednej pozycji wywołuje obrzęki. Cierpi na tym również kontakt uczuciowy. Po ustąpieniu osłupienia chory nie pamięta minionego okresu lub jest zachowana jedynie pamięć fragmentaryczna-urywkowe wspomnienia dziwacznego snu. jako skrajne pagłębienie depresji (wwzor melancholicar) . przechodząc czasem w stan podniecenia katatonicznego.osłupienie efektoryczne i receptoryczne. czynne. Stwierdza się ponadto.echolalia. Osłupienie efektoryczne (anergiczne. obejmuje przede wszystkim analizator kinestetyczna-ruchowy) . Słowa kierowane do chorego nie są przez niego odbierane. . Osłupienie (swpor) jest zespołem. w porażeniu postępującym (stupor poru (mens) . wyróżnia się dwie jego postacie. giętkość woskową lub pseuduwoskową oraz negatywizm czynny. tj. ale nie jest zdolny do działań ruchowych (hamowanie ochronne. np. Natomiast prawie całkowicie zanika kontakt chorego z otoczeniem. urojeniowe. zagubionych jakby zaczarowanych. echopraksja. Stany osłupienia. Między obydwiema postaciami zespołu katatonicznego są możliwe stany przejściowe. Chorzy sprawiają wrażenie ludzi całkowicie zdezorientowanych. lub stoją na jednej nodze. stereotypie ruchowe i słowne. którzy nie pojmują. Napięcie mięśniowe nie jest wzmożone (osłupienie wiotkie) . sztywne) przejawia się zahamowaniem ruchowym przy zachowanej zdolności odbierania bodźców. według tradycyjnej interpretacji neurofizjologicznej. widzi.

nieznanej siły) . Halucynoza bywa uwarunkowana czynnikami mtoksykacyjnymi oraz infekcyjnymi. Zespól paranoidalny (zespół urojeniowo-omamowy) . rzadziej innej. Zespół urojeniowo-omamowy może występować w różnych psychozach. zespół paranoiczny"używamy wówczas. zespół paranoidalny"używać przede wszystkim. lecz proces psychotyczny przejawiający się usystematyzowanymi urojeniami jako objawem wiodącym.ób) .automatyzm psychiczny. wyróżnia się halucynozę kiłową Flauta. występuje zwłaszcza w halucynozie alkoholowej. Zespól paralreniczny (wmdroma purmhrenicwn) obejmuje głównie dwa objawy: usystematyzowane urojenia (prześladowcze. usystematyzowanymi urojeniami treści prześladowczej. tj. oraz słowne omamy słuchowe-znacznie rzadziej omamy węchowe. Zespół Kandinskiego i Clerambaulta. Sporadyczne przypadki przewlekłej halucynozy dotykowej są zespołami parafrenicznymi. zmiany miażdżycowe) . że mamy na myśli nie jeden objaw (którymi są urojenia paranoiczne) . wielkościowej. nieraz strach o znacznym natężeniu. a przede wszystkim urojenia prześladowcze powiązane treścią z omamami. rzadziej wielkościowe) zraz omamy (zwykle słuchowe. Nieco częściej występują urojenia pasożytniczej choroby skóry. gdy chcemy podkreślić. Od urojeń pasożytniczej choroby skóry odróżniany parazytofobię. a nawet wyłącznie. to zespół bardzo rządku występujący. w stosunku do psychozy schizofrenicznej. na który składają się pseudohalucynacjeoraz urojenia owładnięcia. występującą sporadycznie. które przebiegają z urojeniami o cechach dość wyraźnej sysrematyzacj i. określonej przez Kraepelina nazwą pwrmcia mjacwmcrw.zanik tkanki mózgowej. str. czasem w psychozach schizofrenicznych.Są tu najczęściej omamy słuchowe. wyodrębniony ze złożonego obrazu psychopatologicznego. a obecność omamów dotykowych jest jedynie hipotetyczna. choroby wątroby. na którą składają się omamy dotykowe oraz urojenia pasożytniczej choroby skóry. Urojenia te w większości przypadków stanowią urojeniową interpretację doznań fizjologicznych. Zespół ten bywa też określany jako wspó (występowanie pseudo halucynacji oraz mantzmu. W niektórych przypadkach wraz z urojeniami oraz omamami li pseudohalucynacjami) występują objawy stanu depresyjnego (zespół paranoidalna-depresyjny) . a więc naporu obcych myśli (por. Podobna bliskość dotyczy zespołu parafrenicznego i tych przypadków omamicy alkoholowej. najczęściej prześladowcze. którym towarzyszą zwykle złudzenia. Istotna rola patogenetyczna przypada organicznemu uszkodzeniu mózgu (np.lęk przed pasożytami. tj. niektóre niedokrwistości. Jako osobną postać. Urojenia pasożytniczej choroby skóry występują w przebiegu psychoz inwolucyjnychoraz psychoz przedstarczych. zaznacza się jednak tendencja. a zwłaszcza świądu i innych dolegliwości uwarunkowanych zmianami skórnymi w przebiegu różnych chorób somatycznych (cukrzyca. Chory słyszy podszepty (szatana. które w pustaci myśli wnikają do jego głowy i czuje się zarazem owładnięty tą zewnętrzną siłą. względnie prześladowcze i odnoszące. ale również czuciowe. robaczki". Zespól paranoiczny charakteryzuje się zwanymi. Lęk. odczyny uczuleniowe i inne) . Na podstawowe objawy tego zespołu składają się urojenia. że pod skórą poruszają się owady. Zespół parafreniczny występuje w parafrenii. Tak zwana przewlekła halucynoza dotykowa Bersa i Ćonrada. hipowitaminozy. Określenia. węchowe i inne) . jednak już w pojęciu pseudohalucynacji .w rzadkiej psychozie. smakowe lub dotykowe. aby określenia. i w psychozach wieku późnego. mrówki"maleńkie zwierzątka"itp. zwykle usystematyzowane i całkowicie niepodatne na perswazję. odnoszącej. Chory z niewzruszonym przekonaniem stwierdza.

W niektórych przypadkach chory doznaje nie tylko naporu obcych myśli. Zespól psychoorganiczny (syndromu mychozrzamcam) to zespół objawów klinicznych świadczących o rozlanym uszkodzeniu lub zaniku tkanki mózgowej. tj. Zorientowanie się w nowej sytuacji i dostosowanie do niej jest często ponad siły chorego. Obniżenie lub brak krytycyzmu. porównywanie. wywołuje szybko narastające znużenie. a zarazem mieszczącym się w szerokich granicach: od względnie nieznacznych zaburzeń pamięci do głębokich. objaw podstawowy. pogłębiając zaburzenia orientacji. a nawet różnice jakościowe. można określić jako. miejsca. są objawem charakterystycznym. tlenkiem węgla. zwłaszcza zapamiętywania. takich jak analiza. oznacza otępienie (dementuj: od tego wiodącego objawu pochodzi nazwa całego zespołu zespół otępiejmy. W tym należy upatrywać przyczynę pogarszania się stanu psychicznego chorych otępiałych z chwilą umieszczenia ich w innym środowisku: szpital nie stanowi tu wyjątku. Postać otępienna zespołu psychoorganicznego. Chory zwykle dość dobrze pamięta wydarzenia dawne. otoczenia i własnej osoby. Zaburzenia krytycyzmu są związane bezpośrednio z obniżeniem sprawności intelektualnej. synteza. a więc wykonywania operacji myślowych. podszepty myśli własnych". jak i pełny zespół Kandinskiegoi Clerambaulta.mieści się poczucie obcości nasuwających się myśli i wyobrażeń. jest charakterystyczny dla schizofrenii paranoidalnej. Na przykład chory zapytany o imiona dzieci lub swój wiek nie jest w stanie. że echo poprzedza myśli. gdy chory znajduje się w nowym otoczeniu i wobec zmienionego biegu wydarzeń dnia.związany z odpowiadaniem na pytania. a zdolność zapamiętywania niknie. ludzie starzy okres młodości. Bywa i rak.postać otępi enną (lub otępieniuwą) oraz charakteropaty czną. na skutek zaburzeń pamięci. powtarzaniem zdań. . Na każdą z nich składa się wiele odmian. np. Poniżej zestawiono podstawowe objawy właściwe dla postaci otępiennej. talem) . a także urazowymi (mechanicznymi) . Obniżenie sprawności intelektualnej. zwłaszcza wtedy. do których przywykł. ale także echa swoich myśli. W miarę narastania zmian organicznych ubytki pamięci stają się bardziej rozlegle. w doznaniu chorego jako pierwsze. Objaw ten. tj. powodujących zupełną dezorientację co do czasu. uogólnienie. lecz odbierane w postaci myśli i dlatego omawiany objaw. liczeniem. Wyróżnia się dwie podstawowe postacie zespołu psychoorganicznego. odległe w czasie. w poszczególnych bowiem przypadkach stwierdzamy różnice dotyczące nasilenia uwzględnionych objawów. naczyniowymi powodującymi niedotlenienie i w jego następstwie trwałe uszkodzenie tkanek. toteż wymaga on szczególnie troskliwej opieki. Wysiłek umysłowy. Cechą dominującą jest upośledzenie zdolności logicznego myślenia. spowodowany czynnikami toksycznymi (alkoholem. W głębszym otępieniu chory okazuje bezradność nie tylko wobec sytuacji nowych. Nie są one słyszane uchem. ale również codziennych. infekcyjnymi (zejście po zapaleniu mózgu i opon mózgowych) . Zaburzenia pamięci. Zapamiętanie natomiast spraw bieżących nastręcza poważne trudności. wnioskowanie i inne. udzielić prawidłowej odpowiedzi. w tej jego postaci. które ukazują jedynie ogólną strukturę tego zespołu. 1. Występuje również upośledzenie zdolności wykorzystywania podanych wiadomości-zwłaszcza w sytuacjach względnie nowych-co jednak pozostaje w ścisłym związku z zaburzeniami logicznego myślenia.ze s pół otęp lenny (smdromudementwum) . występuje.

Tutaj przykładowo wskazano pojedyncze odrębności. czy istotnie chory się TOZTZCWTU. który bywa raki jak w psychopatii. Różnica więc polega nie tyle na objawach czy głębokości zmian. Z kolei w zespole otępiennym. charakteropatia". ma swoje lata. co jednak dotyczy na równi otępienia. świadczące o ważniejszych różnicach. ja jestem ze starego rocznika. W tym nLin. uwzględniono w części drugiej (szczegółowej) podręcznika. Tak więc otępienie może dotyczyć osoby. Podaje nieistotne szczegóły. jej utraty. W płytszych zmianach organicznych bywa i tak. Zapytany z kolei. zwłaszcza płytkim. Chory nadmiernie długo trwa przy jednym temacie: zachowuje się tak. u których rozwój umysłowy został wstrzymany i nigdy nie osiągnął poziomu prawidłowego. krytycyzm chorego bywa dość dobrze zachowany. albo też posługuje się ogólnikami: . że pamięć dobrze mu służy. że chory dostrzega z zakłopotaniem i obawą coraz to wyraźniejsze zaburzenia pamięci.Podaje więc tyłku imiona lub. W niektórych przypadkach dominuje drażliwość i wybuchowość. Przedstawione 7-Psychiatria. lecz szybko weseleje. może odpowiedzieć.piękny dzień. często opowiadamy coś wesołego. jak i niedorozwoju. a niedorozwój polega na wstrzymywaniu rozwoju. natomiast upośledzenie dotyczy wyłącznie osób. jakby nie mógł się od niego oderwać. jego zahamowaniu. z czego jednak nie wynika. Otępienie a upośledzenie wnysłzwe. aby przekonać się. że otępienie jest wyrazem obniżenia sprawności umysłowej. Stosunkowo często zaburzenia osobowości są uwarunkowane uszkodzeniem mózgu i te właśnie przypadki określa się terminem. tj. jednak pewna zmienność nastroju. W obu przypadkach przede wszystkim ma miejsce obniżenie sprawności intelektualnej. Dlatego też. było ich troje": . iż jest np. Objawy otępienia i upośledzenia są zbliżone. 45 albo 75". znajduje wyraz brak krytycyzmu chorego. która w przeszłości uzyskała przeciętną lub nawet wysoką sprawność umysłową. że należy również opowiadać rzeczy smutne. często jest też podbarwiony euwrycznie. lecz etiupatogenezy. Cechy charakterystyczne. Nastrój chorych bywa tępy. jak i charakteropatycznej) wykazuje różne odmiany. Określenie to nie informuje o cechach obrazu klinicznego. czy nie ma kłopotów z pamięcią. tak że chory sam z niepokojem śledzi postępujące upośledzenie pamięci i narastającą męczliwość. jest charakterystyczna dla zespołu organicznego. . Chwiejność emocjonalna nie jest objawem stałym i w niektórych przypadkach nie występuje wyraźnie. Wspomniano powyżej. aż milo patrzeć na świat. Różnica między psychopatią a charakteropatią nie dotyczy więc symptomatologii. wymienia nieprawidłowe. Jedną z charakterystycznych cech zespołu nępiennego u niektórych chorych na padaczkę jest lepkość my śle n i a. Postać charakteropatyczna zespołu psychoorganicznego. badając chorych otępiałych. Bywa ono różnego stopnia. Chory wzrusza się na wspomnienie wydarzeń z odległej wojny lub np.eh ar akt e r o p atia (charwzterzpuhia) . a liczne zdania osnute wokół jednej sprawy nie wzbogacają treści wypowiedzi.swojej trudnej młodości. że zespół psychoorganiczny (zarówno w postaci nępiennej. a zwłaszcza skłonność do popadania w rozrzewnienie. ile przede wszystkim na tym. słysząc wypowie dzianą pogodnym tonem pokrzepiającą uwagę.

płytkoeuloryczny lub dysforyczny. dziś rzadko używanym. w poszczególnych przypadkach miejscowego uszkodzenia mózgu występują zaburzenia procesów emocjonalnych. a poszczegulne choroby gruczołów wydzielania wewnętrznego wykazują właściwą sobie symptomatologię psycho. ogólnej aktywności (napędu psychicznego) oraz nastroi u. Na zespół psychoendokrynulogiczny składają się trzy grupy objawuw: zaburzenia poszczególnych popędów. Przyczyną zespołu Korsakowa bywa też ciężkie zatrucie tlenkiem węgla lub innymi środkami toksycznymi.stanowisko jest wyrazem zapatrywań T. wykazuje cechy wspólne.w obrębie płata czołowego. Stwierdzenie zespołu miejscowego uszkodzenia mózgu ma znaczenie ogólnikowe. Rozległe luki pamięciowe chory wypełnia konfabulacjami. Bilikiewicza. iż są to przede wszystkim zaburzenia procesów emocjonalna-popędowych oraz zdolności ukierunkowania. uwarunkowane chorobami gruczołów wydzielania wewnętrznego. W zespole amnestycznym uwarunkowanym czynnikami toksycznymi (i niedoborem witamin) rozwija się zwykle zapalenie wielonerwowe. Mimo różnych postaci charakteropatii i wyraźnych odmienności. które dopiero co miały miejsce. du określenia ich przyczyn. Głębokiemu upośledzeniu ulega zdolność zapamiętywania. Zespól psychoendokcynologiczny (endokrines Psychosyndrom) został wyodrębniony przez M. często o treści absurdalnej. skroniowego lub ciemieniowego warunkuje pewne odrębności obrazu klinicznego) . a zarazem du charakteropatii. Od tak rozumianego zespołu udrożnia się niekiedy zespół miejscowego uszkodzenia mózgu (las himlokale Psychosyndrom opisany przez Bleulera) . Omawiany zespół może również powodować mechaniczne uszkodzenie mózgu (zespół amnestyczny pourazowy) . oraz ze swoistą drobiazgowością. które przebiegają z zespołem amnestycznym i niepokojem ruchowym. Jedna z psychoz alkoholowych przebiega w postaci zespołu Korsakowa. że świadczy on o rozlanym (globalnym) uszkodzeniu tkanki mózgowej. Zespół ten obejmuje ogólnie ujęte zaburzenia psychiczne. Zespół amnestyczny Korsakowa jest jedną z postaci zespołu psychoorganicznegospowodowanego znacznym uszkodzeniem mćzgu. A mianowicie. można ogólnie przyjąć. mimo różnego umiejscowienia uszkodzenia (np. dzięki czemu można doprowadzić do ścisłego ustalenia objawów klinicznych i. Na obraz kliniczny składają się objawy typowe dla otępiennej postaci zespołu psychoorganicznegoze szczegulnym nasileniem zaburzeń pamięci i orientacji. jak również zdolność przypominania. przyczyniając się do spopularyzowania poglądu o możliwości organicznego uwarunkowania zaburzeń osobowości. Prezbiofenia (Wernickiego) jest określeniem. popędów i napędu psychicznego. . w tym również ważnych wydarzeń bieżących. Przykładem zaburzeń osobowości typu charakteropatycznego jest m. skłonnością do wygotowanych reakcji emocjonalnych i do zalegania afektu. Zespół ten. Zespół ten stanowi tylko ogólne ramy. oznaczającym psychozy starcze. integracji i kontroli działania. Bleulera. Podając ogólną charakterystykę zespołu psychcorganicznego wspomniano.in. Chorzy przejawiają nastrój tępy.charakteropatia u niektórych chorych na padaczkę z typową drażliwością. cc zbliża wyraźnie ten zespół do zespołu psychoendokrynulogicznego. w miarę możliwości. ale zapoczątkowuje postępowanie diagnostyczne. który opisał i zweryfikował liczne przypadki charakteropatii różnego pochodzenia.

iż poranne postacie tego zespołu występują u ludzi zdrowych (por. Uwagi ogólne o ustaleniu rozpoznania. przebiegające z zaburzeniami świadomości (przymglenie. w stanach lęku. po długich przerwach między posiłkami. któregoś z zespołuw zaburzeń świadomości bądź innego jeszcze stanu psychopatologicznego-ale także podłuża. dla której uzupełniono ten rozdział krótką charakterystyką rozpoznania etioepigenetycznego. Zgodnie z podstawowym założeniem. l 966) . zespół majaczeniowy splątaniowy) oraz przewlekle. ale pozostaje bliskie sposobowi myślenia diagnostycznego wielu doświadczonych klinicystów uprawiających medycynę. Reakcje egzogenne BonhoeTera to nieswcisre stany psychopatologiczne wywołane czynnikami egzogennymi. opracowana i wprowadzona do nauki przez T. stwierdzając np.również 2. Poniższe uwagi nie są przeglądem różnych strategii w zakresie postępowania diagnostycznego. l 9/Z) . które doprowadziły do próby wyodrębnienia zespołu psychohipoglikemicznego (M. Teoria ta. Podstawowe cechy: objawy neurasteniczne. stanowi trwały dorobek psychiatrii polskiej. czynniki infekcyjne. Ograniczono się zatem do krótkiej wzmianki na temat koncepcji. należy dążyć do uwzględnienia nie tylko utrzymującego się w danym momencie procesu chorobowego-np. który powstał na podłożu przewlekłej schizofrenii lub też rozwinął się w przebiegu . ma już dość długą historię.zespołu depresyjnego. Jarosz. są oparte głównie na VII wydaniu dzieła T. w okresach przygnębienia) oraz podczas stosowania diety bogatowęglowodanowej. zespół się rozwinął. będącego jedną z postaci tzw. urazy mechaniczne i inne. psychiatra zadaje sobie pytanie. że różne czynniki zewnąuzpochodnemogą wywoływać podobne reakcje psychopatologiczne.zewnątrzpochodnymi. Zamieszczone poniżej wyjaśnienia przeznaczone dla studentów-w przyszłości lekarzy różnych specjalności. ale w obu grupach przypadków jest zaburzony popęd (zaspokajania głodu) . zwłaszcza typu hipostenicznego: wzmożona pobudliwość układu sercowa-naczyniowego: lekkie napadowe stany hipoglikemiczne pochodzenia emocjonalnego (po doznaniu przestrachu. senność patologiczna. Wyróżnia się reakcje ostre. uwagi) : podwyższona tolerancja na glukozę (krzywe hipoglikemiczne) przy prawidłowym na ogół stężeniu glukozy we krwi na czczo. której założenia stały się podstawą nozografii etioepigenetycznej. rzadziej hipomaniakalnych oraz w postaci zmian otępiennych.patologiczną mieszczącą się w obrębie zespołu Bleulera. nawet lekką (przejściowe obniżenie zdolności logicznego myślenia. Te ostatnie występują w postaci zespołów neurastenicznych (rzekumonerwicowych) . Teoria etioepigenezy. czasem z zaburzeniami pamięci właściwymi dla zespołu amnestycznego Korsakowa. czy jest to zespół psychotyczny. tj. toku myślenia. takimi jak zatrucia. ogólny napęd i nastrój. Jest to kolejna przyczyna. Chęcińska i wsp. Na przykład krańcowo różnią się objawy niedoczynności i nadczynności gruczołu tarczowego. Zespól psychohipoglikemiczny (rmdromd pycwjizzg (ycazmizam) . Ustalenie rozpoznania w myśl założeń etioepigenezy jest przydatne i owocne nie tylko dla psychiatrów. Wypełnienie tego zdania wymagałoby obszernego rozdziału. Reakcje egzogenne uważa się za nieswoiste w tym znaczeniu. Bilikiewicza. W toku badań. etioepigenezy. somatyczną.nerwic wegetatywnych (a niekiedy zespołów rzekomonerwicowych) . na którym ten. zespołu paranoidalnego. Bilikiewicza: Psycamria i/juczna. nazwanej również teorią. zaburzenia pamięci.zespół paranoidalny. czasem na czczo: duża wrażliwość psychiczna na hipoglikemię. depresyjnych. Tak więc. stwierdzono.

Jak łatwo się domyślić. Terminowi. Bilikiewicz. Takie postępowanie uwzględnia już warstwę drugą i trzecią: jeżeli jest to osiągalne.o cechach histeroidii. Nie wystarczy. oraz do pytania o jego podłoże. np. mieszczących się w pojęciu. który nawarstwił się na zasadniczo organiczne"podłużę. mogą być hipotetyczne zmiany organiczne właściwe dla schizofrenii przewlekłej Oj. czy też u podłoża obserwowanych zaburzeń psychicznych leżą np. wysuwając pytania i szukając informacji o właściwościach genetyczna-konstytucjonalnych badanego pacjenta. paranoidalny i hebefreniczny. osobowość przedchorobowa".w medycynie. gdyż takie sformułowanie mówi nam bardzo niewiele. świadomość"nadaje się inne-szersze-znaczenie w naukach humanistycznych. gdy jest to osobowość prawidłowo ukształtowana. Warstwa trzecia. Tym podłożem. to proces diagnostyczny zmierza do poznania także okresu pierwszego. Takie postępowanie jest słuszne.somatyczne zmiany inwolucyjne. . który doczekał się kilku wydań i zyskuje na świecie coraz szersze zastosowanie. jako względnie częstego. choć nadal niewystarczające. W celu uproszczenia przykładu ograniczymy się tylko do uwzględnienia zespołu paranoidalnadepresyjnego. a także inne czynniki tworzące warstwę drugą. Oryginalność koncepcji etioepigenetycznej polega przede wszystkim na tym. którą może być np.dziedziczna-konstytucjonalną. . psychozę infekcyjną". Zgodnie z powyższym. czy reż o osobowości zwartej i odpornej. rzecz jasna. ale o określonym profilu. a innewęższe-w naukach przyrodniczych. min. ujęcie całości strukturalnej choroby psychicznej w jej dziejowym rozwoju dynamicznym" (T.różne choroby somatyczne i zatrucia.choroby afektywnej. W myśl przedstawionych poglądów należy dążyć do ustalenia trzypiętrowego (mjwarstwowego i miastowego) rozpoznania. czy zachorował człowiek o osobowości skrajnie niedojrzałej. jak i wykazująca zaburzenia różnego typu i głębokości.okres drugi zmian mwmcznyc\tmorbi. to czynnościowy zespół paranoidalna-depresyjny. do właściwości osobowości człowieka zarówno wuwczas. Według przedstawicieli nauk humanistycznych pojęcie świadomość" (cwuciemia) oznacza . w oderwaniu"ud tradycyjnego podłoża schizofrenicznego. stanowiące przypuszczalne podłoże choroby afektywnej (sabsmuum endogener cyclqphremwe) . Etioepigenetyczny system diagnostyczny ma wiele cech wspólnych z systemem wieloosiowym. jeżeli rozpoznamy. prawdziwej') lub zmiany endogenne. tj. W rozpoznaniu etioepigenetycznym staramy się uwzględnić wszystkie trzy warstwy (a przynajmniej drugą i trzecią) .zespół majaczeniowy (delirium inńcmsum) lub też zespół splątaniowy (amemia) . Nie jest przecież sprawą obojętną dla ścisłości ustalenia rozpoznania i oceny rokowania. gdyż uwzględnia dwa okresy (lub inaczej-warstwy) etioepigenetyczne. Słuszne. opracowanym znacznie później przez ekspertów Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego pod nazwą DSM. tj. w nozogrwii etioepigenetycznej wyróżnia się w sposób oryginalny trzy warstwy (okresy) i przywiązuje istotną wagę do nawarstwiania się zespołów czynnościowych na podłoże organiczne. processus et defectus psychoorganici) i okres trzeci nawarstwień czynnościowych Gmdrzmmw ńmctznalia) . Jej szerokie uwzględnienie jest wyrazem przywiązywania należytej wagi nLm. nozogralia etioepigenetyczna kieruje uwagę również na warstwę pierwszą. we wszystkich rozpatrywanych przypadkach. co umożliwia. będącym drugą warstwą. takie jak katatoniczny. Adam Bilikiewicz. np. Zaburzenia świadomości. l 988) . ale musimy określić rodzaj psychozy. że dzięki niej można dostrzec zespoły czynnościowe.

świadomością". polegającą na zdolności do odbierania. . tworząc jedną funkcjonalną całość w znaczeniu. emocji) . wyobrażeń. że komputer potrafi może. gr. Porównując mózg ludzki do najdoskonalszego komputera. Definicja ta powsiada w wyniku obserwacji zachowania (behawioru) organizmu żywego. które bywa niesłusznie utożsamiane ze.myśli. myśleć". polegającą na. które nie mają nawet najprostszych zalążków układu nerwowego. Wszędzie bowiem tam. mamy do czynienia z pamięcią (gr. Przez przytomność rozumiemy stan gotowości układu nerwowego do reagowania na bodźce albo. odbijaniu''rzeczywistości. gdy zajmiemy się zaburzeniami. ale nie może wiedzieć o tym. umożliwiającego selekcjonowanie i interpretowanie bodźców.najwyższy stopień rozwoju psychiki. Nla zakończenie powyższych rozważań definicyjnych trzeba ustosunkować się do pojęcia. ma orientację w otaczającym go świecie. zdajemy sobie sprawę z faktu. czyli dotyczące przytomności. a także celowego reagowania na bodźce. mneme) . niem. Świadomość byłaby więc końcowym etapem przejścia od prymitywnej psychiki zwierzęcej do psychiki por erceWewce człowieczej. która pojawiła się u człowieka na drodze długotrwałej ewolucji. Ilościowe zaburzenia świadomości. Człowiek ma jednak także sferę przeżyć podmiotowych. Naturalnymi stopniami wahania się stanu czuwania (przytomności) są jawa i sen fizjologiczny. mnemosynej des isy. że tego samego terminu używa się w naukach przyrodniczych (szczególnie w neurologii i psychiatrii) w znaczeniu bardziej elementarnym. Przytomność jest pojęciem wyższym i wchodzi w zakres szerszego pojęcia-świadomości. również tych.. Dzięki temu człowiek nie tylko spostrzega. pamięcio-świadomości" (gr. waking lub vigilance. czyli zdolność introspektywnego przeżywania zjawisk psychicznych (np. Wachheir.yigilantia. mamy prawo zdefiniować świadomość (w znaczeniu seuunum) jako cechę organizmów żywych. W tym ujęciu świadomość oznacza zatem najlepiej zorganizowaną funkcję ośrodkowego układu nerwowego. Niewątpliwym utrudnieniem w porozumiewaniu się badaczy różnych specjalności jest fakt. ang. że świadomość w tym sensie (łac. Uwzględniając ten wywód. Z kolei możliwość wykazania obecności procesów mnemicznych dowodzi przeistoczenia świadomości w pamięć. gdzie organizm żywy odbiera bodźce ze świata zewnętrznego (ale również wewnętrznego) i ma możliwość rejestrowania (lub spichrzania-w języku cybernetycznym) tych informacji. ale-dzięki rozwiniętym procesom myślowym-zdaje sobie sprawę z przeżywania zjawisk psychicznych. To towarzyszące przeżyciom psychicznym poczucie ich przeżywania stanowi subiektywny człon definicji świadomości.wakefulness. Stanowi czuwania odpowiadają następujące terminy obcojęzyczne: łac. świadomości. dostosowując się do zachodzących w nim zmian. Różnice między tymi terminami sraną się wyraźniejsze wówczas. Chodzi bowiem o to. rejestrowania i zintegrowanegz przetwarzania informacji. Istnienie samuświadomzści u człowieka kładzie kres wszelkim spekulacjom i próbom analogii komputera do mózgu człowieka. innymi słowy. utrzymywanie stałego poziomu czuwania. że myśli To poczucie przeżywania myślenia określa się terminem samoświadomość". rmjderOjest cechą wszystkich organizmów żywych. . Zjawiska iwiadzmości i pamięci są ze sobą nierozerwalnie złączzne. przytomność".rensonum.

używając skal określających sprawność różnych funkcji psychicznych (np. obudzić". Analogią tą posługują się również autorzy niemieccy. niektóre używki (np. grymasu twarzy lub cofnięcia kończyny pod wpływem ukłucia. przeprowadzać analogii między snem fizjologicznym a snem patologicznym. Nie należy natomiast.lekkiego poruszenia głowy i mrugnięcia powiekami na klaśnięcie koło ucha. Senność patologiczna przypomina znaczną senność fizjologiczną. zjawiska świadomości łatwiej zrozumieć posługując się prostym modelem światła. Zmiany ilościowe wyrażają się wahaniami w natężeniu. patologiczny sen głęboki. polegające na osłabieniu natężenia światła świadomości.Wahania stanu czuwania oznaczają w warunkach fizjologicznych. świadomość nasza przygasa. ich śledzenia. zakaźne (m in. gdyż bodzcami. Natężenie świadomości zmniejsza się wyraźnie. że fizjologiczne zaśnięcie zupełnie przerywa stan czuwania. występuje np. Przeciwnie.skala stanu czuwania) . czyli utratą przytomności (stanu czuwania) . Nawiasem mówiąc.ranu po obudzeniu się ze snu. Wahania świadomości w warunkach prawidłowych mają charakter zarówno ilościowy. W różnicowaniu ze snem fizjologicznym bierzemy pod uwagę fakt. ale także w sensie mniejszej lub większej wrażliwości (reaktywności) na bodźce z otaczającego świata. Przyczyną senności patologicznej są czynniki toksyczne. a nawet śpiączki. Nie ma żadnej analogii półśpiączki do snu fizjologicznego. ale zamroczony"W warunkach patologicznych będą nas interesowały zmiany ilościowe świadomości. reaktywności na niektóre silne bodźce jest pojawienie się np.zapalenie mózgu) oraz choroby organiczne mózgowia. mówimy wówczas o jakościowej zmianie świadomości. Jeżeli jednak światło świadomości traci swoją klarowność i przejrzystość. który trwa nie tylko w sensie możliwości przeżywania marzeń sennych. patologiczna pojawia się niezależnie od rytmu dobowego. W czasie rozmowy chory zapada w sen. Potocznie zawiera się to w stwierdzeniu. Wymienione powyżej przyczyny senności patologicznej mogą również powodować głębsze zaburzenia świadomości. Charakteryzuje się wyraźną skłonnością chorego do snu. jak i jakościowy. które to porównanie nasuwa się zresztą w języku polskim z uwagi na etymologię. rozjaśniają"światło świadomości. czyli pó (śpiączkę (rzzzr) i śpiączkę (ccmw) . światła"świadomości i zwężeniem jej pola. Wyróżniamy trzy podstawowe zespoły zaburzeń: senność patologiczną (rcwmc/emia) . gdy kładziemy się spać. czyli półśpiączka. Nie oznacza to jednak. nawet najsilniejszymi. w wyniku działania leków nasennych. iż codziennie. można go. że senność. ale po chwili odczuwa znowu nieprzepartą potrzebę snu. Wahania świadomości można dzisiaj mierzyć zarówno za pomocą metod neurofizjologicznych (wielogodzinne zapisy czynności bioelektrycznej mózgu) . polega na wygaszeniu przytomności. czyli-ściślej mćwiącprzytomności. nie można wyprowadzić chorego z tego stanu. jak i psychologicznych. który musi używać dużego wysiłku woli. z zachowaniem odruchów obronnych. Śpiączka jest najcięższym stanem polegającym na całkowitym wyłączeniu przytomności (a tym . aby nie usnąć. mJn.kawa i herbata) . człowiek jest przytomny. O aktywnym stanie mózgu w czasie snu świadczy też badanie EEG. w pewnych oczywiście granicach.stan półśpiączki. jęku. to staje się przymglone i zamączne. niektóre przypadki guzów mózgu i urazów czaszkowa-mózgowych. Wyrazem zachowanej. Sen głęboki. gdy zbliża się czas wieczornego spoczynku. a nawet zapamiętywania. będzie o tym mowa dalej. pod wpływem zmęczenia. przy czym jest zachowana jedynie reaktywność na silne bodźce. których treść bywa niekiedy wplatana w marzenia senne. tj.

zwłaszcza silnego. W warunkach fizjologicznych zwężenie pola świadomości następuje pod wpływem czynników emocjonalnych. na zniknięciu odruchów obronnych. hipoglikemiczna. Warto dodać. jak śpiączka. występują zazwyczaj w ciężkich zaburzeniach mózgowych i pozamózgowych. udarowa. Nie towarzyszy temu jednak zmiana natężenia świadomości większego stopnia. To zanikanie reaktywności jest szybkie i kończy się. W praktyce klinicznej nie da się wytyczyć ostrej granicy między ilościowymi i jakościowymi zaburzeniami świadomości. urojenia niespójne Onkoherentne) . które leżą u podstaw kilku zespołów psychopatologicznych. godziny. miejscu. często prześladowcze. Jeżeli stan śpiączkowy przedłuża się. wątrobowa. rozumienie i kojarzenie: znaczny bezkrytycyzm: niekiedy skłonność do perseweracji (na różne pytania chory udziela stale tej samej odpowiedzi) : wyraźne zaburzenia spostrzegawczości. W zależności od czynnika etiologicznego wyróżnia się wiele postaci śpiączki (cukrzycowa. a także przeżywanie urojeniowe określonych sytuacji (urojenia. sytuaji chorego. określając nim stany snu głębokiego (czyli soporu) . że z godziny na godzinę zaburzenia świadomości pogłębiają się lub ulegają spłyceniu. mamy na myśli ograniczenie w porównaniu ze stanem przecigtnym. zwykle związane treścią z omamami. którym w warunkach patologii odpowiadają wyżej wymienione zespoły. co wyraża się upośledzeniem zarówno zdolności przypominania. cz jest wyrazem patologicznie nasilonej przerzumości uwagi: charakterystyczne wahania głębokości zaburzeń świadomości (najczęściej objawy nasilają się pod wieczór i nocą. w miarę narastania zaburzeń przytomności. ustępują lub łagodnieją w ciągu dnia: zdarza się jednak. W skład zespołu objawów wchodzą: zahamowanie lub nagłe zablokowanie czynności pamięciowych. o istotnym znaczeniu dla różnicowania i postępowania leczniczego. dziania się') -chory . zwłaszcza iż niejednokrotnie przenikają się one nawzajem. spowodowana zewnątrzpochodnymi czynnikami toksycznymi i inne) wykazujących cechy podstawowe. Zespoły rak głębokich wyłączeń świadomości. jakościowych zmian wemcnum. że niektóre treści nie przenikają do strumienia świadomości i nie są apercepowane. Zwężenie pola (lub obszaru) oznacza. Oprócz zmian w natężeniu światła świadomości. Nie uwzględniamy tutaj oczywiście kontrolowanych stanów wyłączenia przytzmności (łącznie ze śpiączką) w anestezjologii. mocznicowa. Stąd pokrótce omówimy kryteria rozpoznawcze. otoczeniu. że niekiedy w praktyce ogólnolekarskiej nadużywa się terminu czmw. Śpiączka może trwać minuty. a nawet co do własnej osoby) słabnący kontakt intelektualny chorego z otoczeniem: obniżenie (oczywiście odwracalne) sprawności intelektualnej: spowalniały rok myślenia: zatracona spójność myślenia (myśli nie wiążą się we wspólną całość) pogorszone pojmowanie. że jego podłoże przeważnie spowoduje agonię. tj. Mówiąc zatem o zwężeniu pola świadomości i właściwym dla tego stanu ograniczeniu percepcji bodźców. do zaburzeń ilziciowych zalicza się tzw. że przy pełnej sprawności poznawczej też tylko część bodźców jest rejestrowana. Wiadomo jednak. Jakościowe zaburzenia świadomości.zwężenie pola świadomości.samym i świadomości) . co wyraża się zniesieniem wszelkiej reaktywności. jak i zapamiętywania: wynikiem tych zaburzeń jest dezorientacja w kilku kierunkach (w czasie. to można sądzić. a w końcowej (preagonalnej) fazie na wystąpieniu arefleksji. pourazowa.wzruszenia. a nawet dni i tygodnie. a ponadto postacie odrębne.

jak i środkami farmakologicznymi-zwłaszcza o silnym działaniu cholinolitycznym. zimnica. tj. głębokością zaburzeń osobowości.przeżywa udział w jakiejś sytuacji i jest przekonany o jej realności. Chory jest zdezorientowany we wszystkich kierunkach. jest rozdwojenie osobowości (naprzemienne) . Po przeminięciu psychozy jest zachowana częściowa pamięć przeżyć omamowych i innych przeżyć z okresu chorobowego. zmiana osobowości może się wyrażać zachowaniem i postępowaniem odbiegającym od dotychczasowej sylwetki charakterologicznej pacjenta. czystym"zespole zamroczeniowym nie występują omamy. doić często rozpoczyna się stopniowo i powoli ustępuje.niezgodne z rzeczywistymi. oprócz jakościowych zaburzeń świadomości i cech stanu pomrocznego. w odróżnieniu od zespołów pomrocznych. nasileniem lęku i zaburzeń nastroju (nastrój dysforyczny lub podniosły. Na obraz kliniczny takich złożonych psychoz składają się. przypominające marzenia senne z poczuciem uczestniczenia w rozgrywających się niezwykłych wydarzeniach. w części jednak przypadków wcinam rozwija się ostro. i złudzenia o treści fantastycznej. przeżycia psychotyczne bywają pokryte niepamięcią. w chorobach infekcyjnych i padaczkowych. Ponieważ zaburzenia świadomości są w tej psychozie głębsze niż w zespole majaczeniowym. czasem wielkościowej lub religijnej) .zamroczenia jasnego-zwawwtiz (aojda) . Owym przeżyciom towarzyszą żywe reakcje: lęki. Zespól pomroczny albo zamcoczeniowy (zlwuiiaaz) dość często narasta szybko i kończy się nagłym przejaśnieniem świadomości. czyli onejruidalnych lub onirycznych. takich jak dur brzuszny. omamy. gdy chory połaje się za kogoś innego. Zespół majaczeniowy rozwija się przeważnie stopniowo.niektórych przypadków majaczenia alkoholowego. nastrój dysforyczny lub o podbarwieniu euforycznym. oraz jako jedna z postaci psychoz alkoholowych (delirium tremens) . Jedną z odmian zespołu pomrocznego. Obok skrajnych przypadkuw. jest stan pomroczny psychopochodny (zamroczenie histeryczne) . Stan majaczeniowy występuje w przebiegu chorób zakaźnych (de (irwm iqyżcazwon) . Zależnie od podłoża przyczynowego w psychozie tej może wystąpić znaczne podniecenie ruchowe o typie gwałtownych wyładowań ruchowych i popędowych: nagłe ucieczki. zwykle płytkiego. czyli pojawienie się nowej (patologicznej) osobowości. wreszcie występowaniem objawów wytwórczych (np. W. Istnieją liczne obrazy kliniczne zespołu zamroczeniowego. wymienia inne. Zespoły pomroczne występują częste u chorych na padaczkę. Osiowym objawem. pseudohalucynacje. ekstatyczny) . szybko zmieniające się. dane osobowe (dotyczy to zwłaszcza tzw. co dotyczy m in. co uzasadnia wyróżnianie okresu przeddeliryjnego (predeliryjnego) . oprócz jakościowej zmiany wewsznam. w następstwie zatruć (delirium tcocwn) zarówno przemysłowych. w ciągu kilku godzin. o czym świadczy najczęściej zupełna . czasem trwania. to nie ten sam człowiek"Jakościowym zaburzeniom świadomości towarzyszą często zmiany ilościowe o charakterze zwężenia pola świadomości. zapalenie płuc. w przypadkach zatruć. niekiedy samouszkodzenia i próby samobójcze. napaści lub inne czyny agresywne. błądzenie. które rużnią się przebiegiem. Osoby znające chorego przed wystąpieniem psychozy określają go słowami: . Zespól splątaniowy albo splątanie (amenta) . w tym również co do własnej osoby. grypa i inne choroby ze znacznym odczynem gorączkowym.urojeń treści prześladowczej. rzadziej występują fragmentaryczne wspomnienia (wyspy pamięciowe) . Zespół unejruidalny występuje niekiedy w psychozach schizofrenicznych (katatonicznych) . Dość często jednak zaburzenia świadomości wykazują cechy zespołów mieszanych: zamroczemowo-majaczeniowych. Przebiega z najgłębszymi zaburzeniami świadomości.

O istnieniu objawów wytwórczych (omamów. który może zapowiadać zejście śmiertelne. chociaż nie jest to. jego wypowiedzi świadczą o rozerwaniu wątku myślowego (inkoherencja) . gdy kryteria podziału są łatwe do sprawdzenia i powtórzenia. ograniczonego zwykle do niewielkiej przestrzeni (. zwłaszcza wówczas. Trudno coś powiedzieć o wewnętrznych przeżyciach chorego. niepokój w obrębie łóżka') . gdy w układzie klasyfikacyjnym chcemy lub musimy uwzględnić więcej niż jedną cechę. Zachowanie chorego charakteryzuje się bezradnością" podniecenie ruchowe osiąga rozmiary bezładnego miotania się (jaktaje) . nie powiązane ze szbą formalnie i logicznie. niekiedy silny przestrach. precyzyjne i logiczne. Adam Bilikiewicz. Bardzo charakterystyczny objaw inkoherencji rozpoznajemy po tym. Ustalanie kryteriów podziału jest zadaniem trudnym i odpowiedzialnym. Oznacza to najczęściej nagły początek i równie nagłe (lub szybkie) ustąpienie zjawisk chorobowych. Biorąc pod uwagę podłoże przyczynowe. Podział oparty na wielu cechach jest jednak pewniejszy i doskonalszy. Epizody psychotyczne trwają od kilku godzin do kilku dni. co sprawia wrażenie. tym bardziej klasyfikacja staje się czytelna i przejrzysta. gdyż rejestracja pamięciowa jest całkowicie zablokowana. że chory wyrzuca z siebie pojedyncze słowa. sporadycznie zaś czas ten wydłuża się dc kilku tygodni lub miesięcy.w niektórych stanach pomrucznych. Zadaniem każdej klasyfikacji jest uporządkowanie i usystematyzowanie przedmiotów (danych. Zespół splątania jest typową psychozą scmatogenną i stanowi powikłanie wyniszczających chorób somatycznych. należy liczyć się z faktem. wyrażające często lęki. np. Od nich bowiem zależy powodzenie każdej klasyfikacji. iż cechą charakterystyczną psychoz z jakościową zmianą szmcriam jest ich epizodyczny charakter. jedyna cecha różnicująca rasy. Czas trwania poszczególnych zespołów i ich licznych odmian (stanów mieszanych łączących elementy różnych zespołów) zależy od czynników etiopatogenetycznych psychozy. Uwagi ogólne. iż wystąpienie zaburzeń świadomości typu splątaniowego jest niekorzystnym znakiem rokowniczym. obserwując zachowanie chorego. jak wiemy.czy przeżywa omamy lub inne objawy wytwórcze (urojenia) .niepamięć po jego minięciu. czytania słownika". chorób zakaźnych i intoksykacyjnych. faktów. Na zakzńczenie podrozdziału o zaburzeniach świadomości należy podkreślić. w części przypadków są tu stereotypie ruchowe. to taki podział nie sprawia trudności. Chory traci kontakt intelektualny i uczuciowy z otoczeniem. Warunkiem takiego podziału musi być występowanie wszystkich ustalonych cech w klasyfikowanych przedmiotach. reaktywność na bodźce zewnętrzne jest zniesiona lub paradoksalnie wzmożona. Przykładem może być podział ludzi wg koletu skóry. Stopień trudności zwiększa się. . urojeń) można jedynie wnosić pośrednio. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zagadnienia nazewnictwa. 6. Im kryteria są bardziej jednoznaczne. tak iż po przeminięciu objawów chorobowych nie stwierdza się przeważnie wysp pamięciowych. np. Gdy dwa przedmioty (lub więcej) można odróżnić na podstawie jednej cechy różnicującej. iluzji. zjawisk) według z góry ustalonych kryteriów.

której szczegóły pominę. próbą klasyfikacji zaburzeń psychicznych na podstawie wiedzy psychologicznej i danych klinicznych. Kraepelinowi (1855-l 926) . sądzenie i wola. uwzględniającym takie pojęcia. tworzenia jednostek chorobowych w psychiatrii na wzór chorób cielesnych. Bleuler (I 857-l 939) . które sprowadzało się głównie (choć nie tylko) dz ich przebiegu. Termin ten przetrwał do dzisiaj. Oegmwyków i melancholików. piromania (chorobliwe zamiłowanie do podpalania lub uczestniczenia w pożarach) itd. Nadał jej miano. lsąuirol. egzogenii"nie pojawia się we współczesnych systemach diagnostycznaklasyfikacyjnych. chociaż nadaje mu się inny niż dawniej sens. Rozwój nowoczesnej klasyfikacji. Pojęcie. w powiązaniu ze stroną kliniczna-opisową zaburzeń psychicznych. niektóre udane. jak myślenie. Do powyższej klasyfikacji nawiązał wspomniany wielki szwajcarski reformator psychiatrii E. sangwiników. lecz przede . Kraepelin wyodrębnił w swojej klasyfikacji dwa duże. Za drugi krąg psychotyczny Kraepelm uznał psychozę maniakalna-depresyjną (cyklofrenię. w związku z szybkim rozwojem nauk podstawowych (zwłaszcza anatomii i fizjologii układu nerwowego) i medycyny somatycznej. otępienie wczesne" (demewiw prewcza) . Autor ten w kolejnych wydaniach znakomitego podręcznika stopniowo rozszerzał i ujednolicad swoje poglądy. endogenii"i. obecnie chorobę afektywną) . Klasyfikacja Pinela.Historia nauk przyrodniczych (do których zaliczamy medycynę. opierała się na kryterium objawowym (symptomatologicznym) . że człowiek od zarania dziejów starał się zjawiska przyrodnicze klasyfikować. podstawowe kręgi psychotyczne. Również zaburzenia psychiczne próbowano w różny sposób klasyfikować. Inny francuski psychiatra. kontynuował myśl poprzednika. który położył główny akcent nie na przebiegu i zejściu psychoz. Hipokratesa na choleryków. W XIX wieku. określając cechy jednostki chorobowej (nozologicznej) w psychiatrii. Przykładem może być wyodrębnienie przez Beyle'a porażenia postępującego jako psychiatrycznej jednostki nozokgicznej-powiązał on typowy obraz kliniczny tj postaci kiły z odpowiednimi zmianami pawmor (alogicznymi. popędowa skłonność do kradzieży) . żyjącego na przełomie XVIII i XIX wieku. Podział ten był udaną. a w niej psychiatrię) dowodzi. Przykładami są: kleprzmania (chorobliwa. wielkiego reformatora opieki nad psychicznie chorymi. Myśl etizlugiczna była zawarta w zasadzie w podziale dychotomicznym na zaburzenia psychiczne endo-i egzogenne. podjęto próby. Przez psychozę endogenną Kraepelin rozumiał zaburzenia bez przyczyn zewnętrznych. Przykładem może być typologia ludzka np. który przeszedł do histzrii uwalniając psychicznie chzrych z kajdan i lańcuchuw w czasie Wielkiej Rewolucji Francuskiej. poriomania albo dromomania (patologicznie wybujały popęd. wędrowniczy) . Do jednej z pierwszych klasyfikacji należał podział francuskiego psychiatry Filipa Pmela. Sprecyzował przede wszystkim kryterium podziału zaburzeń psychicznych. nazwaną później przez Bleulera schizofrenią. Do jednegz zaliczył znane już jednostki-katatonię oraz hebelrenię-i utworzył jedną psychozę endogenną. Tu on wprowadził pojęcie monomanii jednoobjawowych zaburzeń psychicznych) . zawdzięcza psychiatria przede wszystkim niemieckiemu klinicyście E. ruzpoznując zaburzenia psychiczne na poziomie poszczególnych objawów. które-ku utrapieniu psychiatrów sądowych-pokutuje do dzisiaj wśrud niektórych prawników i laików. Współczesna psychiatria odrzuca pogląd o istnieniu monosymptomatycznych chorób psychicznych. jak na ówczesne warunki.

Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych. Zaburzenia nastroju (afektywne) . Podział zaburzeń psychicznych według Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10. ogłoszone przez WHO w 1992 r. wydanie (wersja lub rewizja) tej klasyfikacji. Musieli się przede wszystkim wznieść ponad spory różnych szkół i orientacji teoretycznych dotyczących granic jednostek chorobowych i ich etiologii.psychoz endogennych) . Także we współczesnych układach klasyfikacyjnych odnajdujemy elementy tych podziałów. Aktualne jest 10. na którym np.opiera się klasyfikacja chorób zakaźnych. Na zakończenie uwag ogólnych pragnę wyraźnie podkreślić. u także ich uczniów. wprowadzania nowych pojęć. na długie lata zaciążyły na wszystkich grobach klasyfikowania zaburzeń psychicznych. Istotną trudność stanowiła sprawa terminologii. Poglądy Kraepelina i Bleulera. a nawet tworzenia nowych jednostek chorobowych. obowiązuje międzynarodowa klasyfikacja. dlaczego psychiatrzy tak dużą wagę przykładają do klasyfikacji zaburzeń psychicznych i do kryteriów diagnostycznych. W języku polskim nie ma właściwego odpowiednika "zaburzeń behawioralnych"Studenci medycyny zadają często pytanie. zaburzenia zachowania"w dotychczasowym rozumieniu tego pojęcia. związane ze stresem i pzd postacią somatyczną (somatoform) . (polska wersja ukazała się drukiem w 1997 r. opracowana przez Światową Organizację Zdrowia i przyjęta na konferencji 46 członków tej organizacji w dniu 6 października 1975 r. że angielskie pojęcie. Światowa Organizacja Zdrowia od ponad 20 lat czyni wysiłki w celu ujednolicenia nazewnictwa. Nie spotykali się z tym w innych specjalnościach lekarskich. Twórcy międzynarodowej klasyfikacji musieli zatem pokonać liczne trudności. w oryginale schizotypowe) i urqjeniowe. od nazwy angielskojęzycznej International Classification of Diseases and Related HealthProblems) obejmuje następujące (główne) kategorie diagnostyczne: Organiczne zaburzenia psychiczne włącznie z zespołami objawowymi. kryteriów diagnostycznych i klasyfikacyjnych w skali całego świata. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania". Zaburzenia psychiczne znalazły się w V rozdziale zatytułowanym. grupy schizofrenii". który umożliwiałby obliczenia statystyczne i epidemiologiczne w skali świata. zaburzenia typu schizofrenii (schizoidalne. jak nieomal na całym świecie. Z punktu widzenia etiopatogenetycznego zaburzenia psychiczne są skutkiem wielu czynników. Tutaj trzeba wyjaśnić. ponieważ nie znamy etiologii najważniejszych i najczęstszych chorób psychicznych (tzn. . Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania (behawioralne) spowodowane używaniem substancji psychoaktywnych.wszystkim na kryterium sympwmwclogiczno-patogenetycznym. Otóż wiele wątpliwości i nie rozwiązanych zagadek łączy się z etiologią i patogenezą zaburzeń psychicznych. Schizofrenia. Daje to asumpt do tworzenia licznych teorii. Zaburzenia nerwicowe. Głównym celem przyświecającym autorom klasyfikacji było opracowanie wykazu (katalogu) rozpoznań psychiatrycznych i ich definicji. behayioural disorders"ma w klasyfikacji szerszy zakres niż. iż w psychiatrii nie może mieć zastosowania etiologiczny klucz klasyfikacyjny. zwłaszcza w odniesieniu do. W Polsce.

Ciąża. poród i połóg (np. Zaburzenia osobowości i zachowania dorosłych. Choroby układu nerwowego (np. Choroba układu kostna-stawowego. Rozdział V ICD-10 nie obejmuje oczywiście wszystkich stanów chorobowych towarzyszących zaburzeniom psychicznym wymienionym w tym rozdziale. Nowotwory (np. zanurzenie lub utopienie. padaczka. zespćl Tumem. Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. alkoholowa choroba wątroby) Choroby skćry i tkanki podskórnej (np. Choroby układu moczowo-płciowego (np. Choroby układu trawiennego (np.bolesny wzwód prącia. stany związane z menopauzą) .toczeń rumieniowaty układowy) . Niektóre choroby zakaźne i pasożytnicze (np. Wady rozwojowe wrodzone. krwotok podpajęczynówkowy i mózgowy. Alzheimera. które mogą w praktyce mieć znaczenie psychiatryczne. nie sklasyfikowane gdzie indziej. Wyszczególnione stany.jaskra. Huntingtona. gdzie indziej nie sklasyfikowane. Zaburzenia rozwoju psychicznego (psychologicznego) . zniekształcenia i aberracje chromosomowe (np.zespół łowna-uisomia 31. zespół Klinefeltera-kariotyp 47. cheruba Parkinsona. XXY) . użycie materiału wybuchowego. cechy chorobowe oraz nieprawidłowe wyniki badań klinicznych i laboratoryjnych. w tym ogólne badanie psychiatryczne. Zaburzenia zachowania i emocji rozpoczynające się zwykle w dzieciństwie i w wieku młodzieńczym.ogólne badania lekarskie osób bez dolegliwości i rozpoznania choroby. Omawiam je w dużym skrócie.atopowe zapalenie skóry. Objawy. powieszenie. Czynniki wpływające na stan zdrowia i kontakt z usługami zdrowotnymi (np. Urazy. Choroby układu oddechowego (np.Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi.zapalenie mózgu. skok z wysokości itd. Są to: . Nieokreślzne zaburzenia psychiczne. obserwacja w kierunku podejrzewanych zaburzeń psychicznych itd) . zespół napięcia przedmiesiączkowego. Choroby tka (np.wrzód żołądka i dwunastnicy. Zewnętrzne przyczyny zachorowania i zgonu (np. Upośledzenie umysłowe. o ile towarzyszą zaburzeniom psychicznym lub leżą u ich podłzża dzstają właściwe kodowanie. pierwotne) nadciśnienie.dychawica oskrzelowa) . Poszczególne rozdziały Klasyfikacji zawierają liczne stany. Zaburzenia wydzielania wewnętrznego. Choroby ucha i wyrostka sutkowego. mięśniowego i tkanki łącznej (np. Choroby układu krążenia (np. wodogłowie) . stanu odżywiania i przemiany metaboli CTCT. Diagnostic and Staristical Manuał of Mental Disorders) . zwana w skrócie DSM (ang. et służy przede wszystkim celom statystycznym.zaburzenia psychiczne i choroby układu nerwowego wikłającego ciążę) .samoistne. zatrucia uraz inne określone następstwa czynników zewnętrznych. postrzały z broni palnej.zamierzone samouszkodzenieróżnymi sposobamizatrucia. zespół drażliwego jelita. inne czynnościowe zaburzenia jelit. użycie narzędzia ostrego lub tępego. stanowi jeden z najbardziej znanych i . zawał mózgu itd) .złośliwy i niezłośliwy nowotwór mózgu) . jaskra wtórna polekowa) . Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego.kiła) . przeczosypsychogenne) .

Wysiłki owe mają doniosłe znaczenie dla ogólnoświatowego rozwoju psychiatrii. Zespoły kliniczne (clinical disorders) i inne stany mogące zainteresować k*s*. badaniom transkulturowym itd. zaleca się użycie jeszcze dwóch (IV-V) .) znacznym zmianom. nabyte lub uwarunkowane genetycznie. Pierwszą ci stanowi osobowość przed chorobowa. aby spełniał on następujące warunki: 1) był przydatny w wyborze leczenia i kierowania decyzjami w różnych sytuacjach klinicznych: 2) precyzyjnie określał poszczególne kategorie diagnostyczne: 3) stwarzał szansę zaakceptowania go przez klinicystów i badaczy o różnej orientacji teoretycznej: 4) był przydatny dydaktycznie: 5) utrzymywał kompagybilność z ICD-10: 6) unikał nowej terminologii i koncepcji łamiących tradycyjne poglądy. diagnostyce codziennej. DSM-11. oparty jest również na diagnozie wieloosiowej. Il. a ściśle na trzech osiach. że przy opracowaniu obydwóch klasyfikacji brali udział ci sami ludzie. DSMUl-8. opartym na teorii edoepigenezy T. Podstawą klasyfikacji DSM-IV jest tzw. Widoczna jest pewna unifikacja terminologii z międzynarodową klasyfikacją ICD-10. Twórcy tego systemu dążą wytrwale w kolejnych wydaniach: DSM-1. Bilikiewicza. Ten oryginalny polski system.diagnostyka wieloosiowa. Stany ogólnomedyczne (generał medical condirions) . . W pierwszej części podręcznika wspomniano u układzie nozugraficznym. klasyfikacyjnych. Mezzich I 995) występuje pięć osi. który nie tylko katalogowałby i definiował rozpoznania psychiatryczne we wszystkich krajach. por. celom naukowobadawczym. Oś drugą stanowią biologiczne (somatyczne) czynniki etiopatogenetyczne. w której kształtowaniu odgrywają mań. nerwicowe oraz inne odwracalne) . Oś trzecią tworzą zespoły psychopatologiczne (psychotyczne. z wyjątkiem sytuacji zdecydowanie koniecznych i nie budzących wątpliWOSCl. DSM-IV do spopularyzowania i umiędzynarodowienia zawartych w nim kryteriów diagnostycznych. IV. ale służyłby szeroko badaniom statystycznym. rolę czynniki dziedziczna-konstytucjonalne (genetyczne) .stosowanych na świecie systemów diagnostyczna. Ul. Zaburzenia osobowości i upośledzenia umysłowe. a także czynniki psychologiczne i środowiskowe. Klasyfikacja DSM uległa w ciągu 40 lat istnienia OSM-I powstało w 1952 r. używany w wielu ośrodkach psychiatrycznych w naszym kraju. epidemiologicznym. Osie diagnostyczne DSM-IV przedstawiają się następująco (l 994 k 1. W wieloosiowj diagnostyce amerykańskiej (wypada nadmienić. klasyfikacyjnych i terminów. Obowiązuje rozpoznawanie zaburzeń psychicznych przy użyciu trzech osi diagnostycznych (I-Ul) . Jest tu o tyle zrozumiałe. Twórcy DSM dążyli do tego. 7) określał przydatność diagnostyczną terminów używanych dotąd w sposób niekonsekwentny i umożliwiał uniknięcie używania terminuw o wątpliwej użyteczności: 8) był spójny z danymi pochodzącymi z badań naukowych i jednocześnie zachowywał aktualność przyjętych kategorii diagnostycznych: 9) był przydatny dla opisów naukowych: 10) był otwarty na krytykę klinicystuw i pracowników naukowo-badawczych. DSM-Ul. Ideałem byłoby bowiem stworzenie takiego układu diagnostyczna-klasyfikacyjnego. że psychiatrzy amerykańscy uznali wkład T. Bilikiewicza w diagnostykę wieloosiową.

najbardziej znane i . Zaburzenia seksualne i tożsamości płciowej. gdyż autorzy podręcznika umówili się. dzieciństwie i w wieku młodzieńczym (ang. Poziom funkcjonowania.kryterium wyłączające) . Zaburzenia snu. Do sprawy tej będziemy jeszcze wracali. Dotyczą one m 3 n. Zaburzenia pod postacią somatyczną (ang. które opierają się precyzyjnie bądź na występowaniu jakiegoś objawu. tj. Inne stany. nie sklasyfikowane gdzie indziej. Z praktycznego punktu widzenia wielką zaletą systemu DSM-IV jest możliwość (a nawet konieczność) określania nasilenia poszczególnych objawów. że będą w miarę możności w poszczególnych rozdziałach uwzględniali kryteria amerykańskiej klasyfikacji. np. czynników i zespołów. Poruwnując obydwa systemy diagnostyczna-klasyfikacyjne. Zaburzenia pozorowane (ang. Schizofrenia i inne zaburzenia psychotyczne.poszczególnych zaburzeń. B. wiele redakcji naukowych czasopism psychiatrycznych wymaga od autorów posługiwania się kryteriami DSM. Są też różnice. gdzie DSM zyskuje coraz więcej zwolenników. ale również wyeliminowania pewnych rozpoznań. zaburzenia amnestyczne I UUIC OOZTdWCZd. Autorzy DSM zalecają posługiwanie się w tych celach odpowiednimi skalarni kwantyfikującymi poszczególne objawy. Ze zrozumiałych powodów w naszym podręczniku omówiliśmy jedynie dwie.UD-10 i DSMtrudno nie dostrzec podobieństw. Klasyfikacja OSM-IV obejmuje następujące główne kategorie diagnostyczne: Zaburzenia rozpoznawane zwykle po raz pierwszy w niemowlęctwie. A.delirium) . Zaburzenia psychiczne spowodowane stanami ogólnumedycznymi.somatoform disorders) . W podręczniku posługujemy się podziałem zaburzeń psychicznych przyjętym powszechnie w Polsce. Nawiasem mówiąc. Zaburzenia odżywiania się. Największe znaczenie mają kryteria diagnostyczne. otępienie. Zaburzenia związane z substancjami. Zaburzenia dysocjacyjne (dawne histeryczne-przyp. V. Chodzi o to. Zaburzenia świadomości (ang. Zaburzenia lękowe. Nie odbiega on jednak w sposób zasadniczy ci podziałów międzynarodowych. które mogą być przedmiotem klinicznej uwagi.Problemy psychospołeczne i środowiskowe. chociaż pierwszeństwo dajemy Międzynarodowej Klasyfikacji WHO ICD-I 0.adolescence) . Zaburzenia nastroju. a nawet tożsamości niektórych kategorii diagnostycznych.factitious disorders) . Zaburzenia przystosowania. jak również funkcjonowania społecznego. Zaburzenia kontroli impulsów nie sklasyfikowane gdzie indziej. aby polski absolwent znał DSM w ogólnych zarysach i umiał się nim posługiwać zarówno w Polsce.nerwic z DSM-IV. bądź na jego braku (tzw. jak i w innych krajach. Zaburzenia osobowości. w których amerykańska klasyfikacja zadomowiła się już ud dawna.

uzależnienia od leków. Obecnie trudno sobie wyobrazić planowanie rozwoju opieki zdrowotnej w jakiejkolwiek specjalności bez znajomości aktualnych i przewidywanych wskaźników rozpowszechnienia chorób wchodzących w jej zakres. a więc i skala zainteresowań zarówno psychiatrii. Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych (epidemiologia) . illness) . disorder".disorder) rozumiane jako zespoły objawów manifestujących się zachowaniami lub przeżyciami.lekkie zaburzenia nerwicowe.jednostki chorobowe (ang. występujący zarówno w ICD-10 jak i w DSM-IV. Huntingtona itd) . co nie wyklucza jednak. dotyczący pojedynczej osoby) . ograniczając ich użycie do sytuacji. zaburzenia" (ang. Epidemiologia jest nauką o częstości i rozmieszczeniu chorób (w tym psychicznych) w populacji oraz czynnikach determinujących rozpowszechnienie tych schorzeń. wprowadzili wygodne pojęcie. zespoły i jednostki nozologiczne. regionach i skali globalnej jest znacząca. Adam Bilikiewicz. które wiążą się z: 1) cierpieniem (ang. Obejmuje*#in. We współczesnych klasyfikacjach odstąpiono od tradycyjnego podziału na objawy. niesprawności) : 4) ze znaczną utratą swobody. gdyż rzeczywiście przez długie lata dotyczył występowania. a nie osób. Dzisiaj epidemiologia obejmuje wszystkie choroby. l 993) . psychogenne zaburzenia somatyczne. We wszystkich zaznacza się dążność do stworzenia zoperac (analizowanej diagnozy psychiatrycznej. schizofrenik". Łącznie na świecie funkcjonuje ponad 20 nuzologicznych systemów podziału. A zatem dotyczy to również psychiatrii. epidemiologia"stale jeszcze kojarzy się z kliniką chorób zakaźnych. ale również głębokie zaburzenia psychotyczne.disability) rzutującą się na funkcjonowanie: 3) doświadczeniem zwiększonego ryzyka (śmierci. Klasyfikacje te celowo unikają mniej precyzyjnych i jednoznacznych terminów wskazujących na tzw. Jej rola w organizowaniu opieki zdrowotnej w poszczególnych krajach. Autorzy systemów diagnostyczna-klasyfikacyjnych. co może wynikać z pewnego przywiązania do nazewnictwa tradycyjnego uzasadnionego historycznie. Autorzy klasyfikacji kładą wyraźny akcent na klasyfikowaniu zaburzeń. że mogą one wykraczać poza ten wymiar i wpływać np. chociaż nie zawsze (np. Nie dostrzega się też wyraźnej granicy między nerwicami i psychozami. Termin. Skala zaburzeń psychicznych. bólu. profilaktyki i innych aspektów chorób zakaźnych u ludzi i zwierząt. zaburzenia nastroju . 7. Pieką. jak i epidemiologii psychiatrycznej jest bardzo szeroka. Wstęp i definicja.disease. 8-Psychiatria. W definicji zaburzeń psychicznych podkreślono ich wymiar indywidualny Oj.distressg 2) niesprawnością (ang. ma podkreślać syndromologiczny charakter większości klas diagnostycznych. co wyraża się niestosowaniem pejoratywnych określeń w rodzaju: . neurotyk"itp. (Wciórka. zaburzenia zachowania (osobowości) różnego stopnia i pochodzenia. gdy etiologia zaburzeń jest ustalona.na funkcjonowanie w rodzinie lub innej grupie społecznej.choroba Alzheimera. środków psychoaktywnych i alkoholu. .rozpowszechnione klasyfikacje zaburzeń psychicznych. Termin. wśród których prym wiodą eksperci z krajów anglosaskich.

Poziom Ul. Podstawowymi wskaźnikami epidemiologicznymi są miary zapadalności i rozpowszechnienia choroby. upośledzenia umysłowe i zaburzenia organiczne (otępienia) . w których skład wchodzą badania retrospektywne i prospektywne (inaczej-longitudinalne lub katamnestyczne) . Epidemiologia opisowa posługuje się badaniami przekrojowymi. Współczynnik zapadalności (wz. działającymi na daną populację w sposób kontrolowany. sformułowanych na podstawie badań klinicznych: 4) ustalanie efektywności różnego rodzaju rozwiązań organizacyjnych. uwzględnia badania podłużne. 100 tys. że im większa zapadalność i dłuższy czas trwania choroby. Współczynnik zachorowalności jest ilorazem nowych przypadków ujawnionych w określonym czasie (również w ciągu roku) i średniej dla tego okresu wielkości populacji narażonej na ryzyko zachorowania. Wynikają z tego określone trudności metodologiczne. np. Przez poziom zapadalności rozumie się liczbę nowych przypadków choroby dla danej populacji. Współczynniki oblicza się w stosunku do określonej populacji (oznaczonej literą K) . obejmuje pomiar efektu manipulacji różnymi czynnikami (środowiskowymi. Współczynniki oblicza się wedle następujących 887 iW 39 ł'. Badania epidemiologiczne odbywają się w trzech poziomach zakładających różne choć spójne cele: Poziom 1. Po z i o m 11. prowadzących do wyjaśnienia przyczyn (etiologii) zaburzeń: 3) weryfikację hipotez dotyczących etiologii zaburzeń psychicznych. Metody epidemiologii. tym większe jest . Oznacza to. an ality c z ny. ) Liczba nowych zachorowań w danej populacji w określonym przedziale czasu Wz. określa też przewidywaną częstość występowania zaburzeń. którego celem jest uzyskiwanie danych niezbędnych do planowania. zastosowanych w psychiatrycznej opiece zdrowotnej.w stosunku do I tys. wdrażania i oceny opieki zdrowotnej.(depresje i stany maniakalne różnego pochodzenia) . Badania epidemiologiczne w psychiatrii mają następujące cele: 1) ocenę rozpowszechnienia różnych kategorii zaburzeń psychicznych. Wielkość rozpowszechnienia choroby będzie zależała od zapadalności i czasu trwania choroby. Cele epidemiologii. s-x KŚrednia liczba osób w danej populacji w tym przedziale czasu Współczynnik rozpowszechnienia (wr. ) Liczba chorych w danym momencie czasu Wr. leczniczymi itd) .. zakładający identyfikację czynników przyczynowych.lub I mln ludności. niezbędną z punktu widzenia zapobiegania i leczenia tych sobaczeń: 2) wykrywanie związków między cechami populacji a chorobą. R o z p o w s z e c hnienieokreślone jest liczbą występujących w badanej populacji wszystkich przypadków danej choroby. s-x K Liczba populacji w tym samym momencie czasu. deskryptywny-obejmuje badania opisowe określające rozmiary zaburzeń w populacji ogólnej i w podgrupach. badań eksperymentalnych. Wskaźniki epidemiologiczne. która zaistniała w określonym czasie (najczęściej w skali roku) .

Szczególnych trudności przysparzają przypadki z tzw. powiedzenie. np.ryzyko zachorowania oznaczające prawdopodobieństwo występowania choroby u każdego osobnika żyjącego dostatecznie długo. Wspomniałem o tym w rozdziale poświęconym klasyfikacji zaburzeń psychicznych. może łatwiej rozpoznać chorobę psychiczną (w języku angielskim funkcjonuje zresztą kilka bliskoznacznych określeń: disorder. nie ma ludzi zupełnie zdrowych. Ostatnia część zdania oznacza tzw. że cheruba psychiczna oznacza brak pełnego dobrostanu fizycznego. a nie tylko nieobecność choroby".negatywną koncepcję zdrowia psychicznego. Co do psychiatrii.pogranicza zdrowia i choroby.kobiet. disease. Wśród miar zapadalności i rozpzwszechnienia wyróżnia się tzw. Ważnym. zwłaszcza w psychiatrii. aby osiągnąć wiek narażenia na ryzyko zachorowania. nie mamy do tej pory jednej. nerwica"i. z czym trudno się zgodzić. illness) . że tak naprawdę. Nierzadko popełnia się błąd utożsamiając ryzyku zachorowania ze wskaźnikiem rozpowszechnienia choroby (dotyczy te np. W zależności od źródła danych o liczbie chorych wyodrębnić można współczynniki rz e c z y w i s 1 e (uzyskane na podstawie reprezentatywnych badań populacji) oraz współczynniki ujawnione. mieszkańców miast lub wsi itp) . powyżej którego dana choroba zazwyczaj nie występuje.rozpowszechnienie choroby. niż określić stan zdrowia psychicznego? Od bardzo dawna usiłowano też wyraźnie rozgraniczyć dwa pojęcia: . Funkcjonuje kilka teoretycznych definicji. Zdrowie psychiczne jest to pełny dobrostan (komfort fizyczny. W badaniach epidemiologicznych w psychiatrii napotykamy istotne trudności metodologiczne. umysłowy i społeczny. miernikiem jest tzw. Wartość wręcz anegdotyczną ma.współczynniki ogół ne (określające częstość występowania danej choroby w całej badanej populacji) oraz tzw. są tylko medobadani". Chodzi o tzw. umysłowego i społecznego. tj. Wynikają one zarówno z nieprecyzyjnej definicji choroby psychicznej. Ale czy rzeczywiście brak objawów chorobowych wystarczy dla uznania danej zsoby za zupełnie zdrową psychicznie? Wychodząc z definicji WHO trzeba uznać. psychoza".schizofrenii) . Jedną z nich jest definicja Światowej Organizacji Zdrowia: .przypadki zarejestrowane.współczynniki specyficzne (odnoszące częstość występowania choroby dc wyodrębnionych podgrup badanej populaji. że zdefiniowanie ich nie jest rzeczą łatwą. dotyczy to zwłaszcza zaburzeń osobowości (zachowania) . Za swoistą hipokryzję należy jednak uznać pomijanie owych pojęć w międzynarodowych . obliczone na podstawie danych służby zdrowia dotyczących liczb chorych leczonych z powodu zaburzeń psychicznych. disturbances. gdyż część chorych nie zgłasza sig do placówek leczniczych. powszechnie akceptowanej definicji zdrowia psychiczneąo i choroby psychicznej.wiek. jak i niejednolitych kryteriów diagnostycznych (psychopatologicznych) stosowanych zarówno przez różnych lekarzy w jednym kraju. Zakorzeniły się one w psychiatrii tak mocno. że ich wyrugowanie zdaje się być nierealne. W ogóle dychotomiczny podział ludzi na psychicznie zdrowych i chorych jest zbytnim uproszczeniem. jak i w rozmaitych krajach. osób w podeszłym wieku. Trudności metodologiczne badań epidemiologicznych w psychiatrii. distress. Mimo trwających na świecie wysiłków. To prawda.

kwestionariuszy strukturalizowanych wywiadów itp) dokonywane przez niepsychiatrów. Mają one doniosłą wartość w długofalowych badaniach epidemiologicznych. W warunkach polskich rozpoznanie lub nierozpoznaniepsychozy (choroby psychicznej) może mieć poważne konsekwencje formalno-prawne w świetle przepisów obowiązującej Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. sumują bowiem informacje o konkretnym pacjencie ze wszystkich źródeł lecznictwa psychiatrycznego w czasie.klasyfikacjach. poszerzyć o występowanie w przebiegu psychozy takich jakościowych objawów psychopatologicznych. moim zdaniem. W tym miejscu pozwolę sobie jednak przytoczyć definicję psychozy z UD-9 z niewielką własną modyfikacją: . nie wprowadzono rozróżnienia między nerwicą a psychozą.zwięzłości. dają z natury rzeczy tylko pewien wycinek sytuacji epidemiologicznej. chociaż i w tj dziedzinie panuje pewne zamieszanie i brak zgodności. jak i w innych krajach. . chociaż w tekście pojęcia te pojawiają się. Autorzy klasyfikacji uniknęli natomiast zdefiniowania nerwicy i psychozy. rozszczepienie struktury osobowości. opierające się na statystykach placówek służby zdrowia. warto wspomnieć o tzw. Pozwalają na monitorowanie określonych grup diagnostycznych.ankiet.rejestrach psychiatrycznych. Jest to zaburzenie psychiczne w poważnym stopniu ograniczające wgląd. Definicję tę należałoby. jakościowe zaburzenia świadomości itd. a tym samym stają się pomocne w ustalaniu potrzeb zdrowotnych i ułatwiają planowanie. że definicja zmienia się w ten sposób w opis. a drugi-badania psychiatryczne osób podejrzanych o zaburzenia psychiczne: 3) badania za pomocą odpowiednich narzędzi (np. pozwalają dzisiaj dość precyzyjnie umiejscawiać je w układzie nozograficznym. Wracając do metod badania ujawnionego rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych. Drugą trudność metodologiczną stanowi strona techniczna badań epidemiologicznych. co stanowi kolejną trudność metodologiczną. Rzadko mogą one dotyczyć całego kraju. Pisze o tym w odrębnym rozdziale prof. Definicję nerwicy i zaburzeń nerwicowych przytacza w swoim rozdziale prof. Dąbrowski. Rozważania te nie mają charakteru wyłącznie akademickiego. w których pierwszy etap stanowią badania przesiewa we (skryningowe) dokonywane przez nieklinicystów. zdolność radzenia sobie ze zwykłymi wymaganiami życia lub utrzymania właściwego kontaktu z rzeczywistością". Istnieją trzy możliwości: 1) badanie populacji wybranej przez psychiatrów: 2) badania dwuetapowe. tj. urojenia. Najczęściej badania te obejmują jakąś populację zamieszkałą na określonym terenie. Pomimo trudności definicyjnych kryteria diagnostyczne większości zaburzeń psychicznych. Dla przykładu w ICD-10. w odróżnieniu od poprzedniej edycji tej klasyfikacji. Badania nad ujawnioną zapadalnością i rozpowszechnieniem zaburzeń psychicznych. Są one stosowane zarówno w USA. a wówczas pozbawiamy ją ważnego atrybutu. gdyż pociągają za sobą skutki formalno-prawne. Można zgodzić się z zarzutem. jak omamy. Leder. proponowane przez różne systemy diagnostyki. Przeważnie badania ze względów finansowych ograniczają się do reprezentatywnej próby populacyjnej. Zastosowane w takich ocenach narzędzia nie są oczywiście w stanie objąć pełnego zakresu zaburzeń psychicznych. Bez tego wszelkie badania dotyczące rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych na świecie byłyby pozbawione sensu. Rejestry umożliwiają określanie parametrów epidemiologicznych w wieloletnich okresach.

Dane te wymagają analizy i kontrolnych badań epidemiologicznych. a także chorób afektywnych (O%) . Dane statystyczne pochodzą z placówek lecznictwa ambulatoryjnego (poradni zdrowia psychicznego. a na Taiwanie Ztr%. Wyciąganie z takich różnic wskaźników jakichś pochopnych wniosków byłoby bezzasadne. W badaniach tych wartość medialna współczynników rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych w różnych krajach europejskich i w USA kształtowała się na poziomie Zł%. Największy wzrost wskaźnika leczonych po raz pierwszy zanotowano u chorych z rozpoznaniem uzależnienia lekowego (IO%) i zaburzeń alkoholowych (B%) . że wskaźnik zapadalności na zaburzenia psychiczne. Wskaźniki w pozostałych grupach diagnostycznych nie uległy istotnym zmianom w stosunku do .ludności) jest znacznie większe to blisko/O%) niż na wsi (13331. o których wspomniałem powyżej. wg E. niekiedy znacznie. Jak widać różnice są dość is*o*e. USA i Wielkiej Brytanii mieściły się w granicach 13-l 9 W. (przy czym wartości medialne i zakresy wspu (czynników obliczano w stosunku do 100 tys. Wartości współczynników rozpowszechnienia (punktowego) pod koniec lat siedemdziesiątych w Australii. iż rozpowszechnienie (punktowe) czynnościowych zaburzeń psychicznych u dorosłych wynosiło około l 5%. Warto nadmienić. który cd wielu lat opracowuje roczniki statystyczne. kliniki psychiatryczne) . 5%. l 989) . Dane statystyczne dotyczące rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych i zachorowalności w Polsce pochodzą z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. oddziały psychiatryczne. w których ustalono. w Afryce 24%.ludności) . 6%w stosunku do 1994 r. natomiast spadek zanotowano jedynie u chorych leczonych z powodu psychoz lekowych (prawie ZO%) . zarejestrowany w lecznictwie ambulatoryjnym w kraju. Siupczyńskiej-Kossobudzkiej i T. między sobą. Z analizy wskaźników rozpowszechnienia w poszczególnych grupach diagnostycznych wynika. którzy porównali wyniki około 30 europejskich i amerykańskich badań epidemiologicznych nad rzeczywistym rozpowszechnieniem zaburzeń psychicznych w populacjach w wieku 18-60-65 lat od 1950 dz 1975 r. Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych w mieście (2225 na 100 tys. W roku 1995 wskaźnik rozpowszechnienia osób z zaburzeniami psychicznymi zarejestrowanych w lecznictwie ambulatoryjnym wyniósł 1885 na 100 tys. Trudności metodologiczne w badaniach epidemiologicznych. wyniósł 518 na 100 tys. jedynie przykładowo sprawiają. Dziduszki. U chzrych z rozpoznaniem psychoz schizofrenicz. że w zestawieniu amerykańskim uwzględniono badania przeprowadzone w Polsce. nych wskaźnik zwiększył się o Z. Nlowsze badania przynoszą zbliżone wyniki.ludnzici (i wzrósł o 4. zaś rozpiętość wyników od I do 698% (cyt. Za takim ostrożnym podejściem może świadczyć fakt. że współczynniki rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych podawane przez różnych autorów różnią się. że największy wzrost zanotowano u chorych leczonych z powodu psychoz alkoholowych (o prawie I O%) i chorób afektywnych (b B%) . poradni odwykowych i poradni uzależnień) oraz stacjonarnych (szpitale dla psychicznie chorych.Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych.ludności i utrzymuje się nieomal na poziomie roku poprzedniego (wzrost o I%) . Przytoczę jeden ze starszych przykładów badań prowadzonych przez autorów amerykańskich (Neugebauer i wsp" l 98 O) .

Na dalszych miejscach znalazły się pozostałe zaburzenia niepsychotyczne (13%3.pierwotnie zwyrodnieniowych zespołów . które odgrywają istotną rolę w mechanizmie etiopatogenetycznym depresji. że należy się liczyć ze stałym i systematycznym wzrostem liczby osób z zaburzeniami psychicznymi wieku podeszłego. Pacjenci z zaburzeniami psychicznymi związanymi z alkoholem stanowili l 4%. Bardziej szczegółowe dane epidemiologiczne dla poszczególnych jednostek chorobowych zawarto w kolejnych rozdziałach podręcznika. Uwzględniając rozpoznania. że wzrost zachorowań na chorobę AIDS wywoła zupełnie nowe zadania i problemy dla służb psychiatrycznych.osób. W roku 1995 w stacjonarnych placówkach psychiatrycznych średni dzienny stan chorych hospitalizowanych wynosił prawie 27 tys.osób (40%leczonych ogółem) hospitalizowano po raz pierwszy. z tego pacjenci leczeni z powodu psychoz stanowili 67% (w tym z psychozami schizofrenicznymi-4/%. co może wynikać ze zmiany kryteriów rozpoznawczych tych zaburzeń. nerwicowe (/'%) . zwłaszcza w Polsce. psychoz alkoholowych (o ó%) . W tej liczbie J 7'%to chorzy na schizofrenię.roku 1994. Wskaźniki rozpowszechnienia hospitalizacji osób leczonych ogółem i leczonych po raz pierwszy z powodu zaburzeń psychicznych w 1995 r. Poza wszelką dyskusją pozostaje wzrost liczby chorych z różnymi postaciami depresji.w leczeniu nadciśnienia tętniczego. Prognoza dotycząca częstości zaburzeń psychicznych. 96%z psychozami afektywnymi i I 1%z rozpoznaniem innych psychoz. Interesujące są dane dotyczące I ec z n i c 1 w a s tac j on arn ego. to jest to zadanie niezwykle trudne z uwagi na współdziałanie wielu czynników: demograficznych.przeważali pacjenci z zaburzeniami psychotycznymi (bez alkoholowych) -47%. upośledzenie umysłowe (3%) . Wzrost wskaźników rozpowszechnienia hospitalizacji w stosunku do roku poprzedniego o ponad 5%stwierdzono u leczonych z powodu uzależnienia alkoholowego (o 98%) . społecznych. to grupa psychoz schizofrenicznych utrzymuje się na mniej więcej stałym poziomie. Przesadny był też optymizm dotyczący zachorowań na kiłę i gruźlicę. latach odnotowano ponowny ich wzrost. ważne miejsce wśród przyczyn przypada lekom o działaniu depresjogennym. zaś z niepsychotycznymi zaburzeniami (wyłączając uzależnienie alkoholowe) -I ó%. Jeżeli chodzi o możliwości przewidywania częstości zaburzeń psychicznych. Prawie 60 tys. Drugie miejsce po psychozach zajmują. Wydłużanie się życia ludzkiego sprawia. Dla przykładu nikt nie był w stanie przewidzieć. Z całą pewnością można oczekiwać wzrostu rozpowszechnienia. Co do tzw. kulturowych i ogólnozdrowomych. zaburzenia alkoholowe" (3 O 8%) .146 tys. Chodzi nie tylko o większe rozpowszechnienie tzw. wśród hospitalizowanych ogółem w 1995 r. Wzrasta natomiast rozpowszechnienie chorób afektywnych. Łącznie w zakładach psychiatrycznej opieki stacjonarnej leczyło się w 1995 r.endogennych chorób psychicznych. Wynika to z przedstawionych wyżej danych statystycznych. w ostatnich. używanym np.pacjentów.kształtowały się na poziomie roku 1994. Obok czynników psychospołecznych. zaburzeń psychicznych związanych z nadużywaniem alkoholu i leków psychoaktywnych. Po istotnym spadku liczby świeżych zachorowań na te choroby w okresie po li wojnie światowej.

W wielu przypadkach ocena ta staje się możliwa w zestawieniu z danymi wywiadu przedmiotowego (wywiad rodzinny. drugi na obserwacji zachowania (behawioru) chorego. którzy chętnie udzielają o sobie informacji. tak samo jak w badaniu psychologicznym. a więc do podmiotowych przeżyć chorego. a także metod zapobiegawczych (np. Zbierając od chorego wywiad wnikany w jego podmiotowe przeżycia. Jeden polega na odwoływaniu się do introspekcji. może z wyjątkiem pediatrii. nacechowaną podejrzliwością i dążeniem do dysymulacji. co należy wiązać z postępami diagnostyki prę-i postnatalnej. Badanie chorego. Uwagi ogólne W obecnie obowiązujących programach studiów lekarskich przywiązuje się dużą wagę do zagadnień komunikacji międzyludzkiej. Badanie psychiatryczne. można się posłużyć dwoma sposobami. ale także psychologa czy innego pracownika służy zdrowia. 8. na ogół biorąc. Owa umiejętność jest nie tylko podstawą badania psychiatrycznego. że nie mogą odpowiedzieć nawet na proste pytania. brakuje poczucia choroby i wglądu w objawy chorobowe. Chorzy na depresję z kolei. lecz urojeń. Stopień trudności badania psychiatrycznego wynika z tego. a to wymaga zarówno taktu. choć wrażliwość człowieka i poczucie taktu są ważnymi cechami osobowości.fenyloketonurii) . jak i umiejętnego formułowania pytań.nępiennych typu Alzheimera czy chorobę Parkinsona. Ocena wypowiedzi chorych cu do ich zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy należy do trudniejszych zadań psychiatry. możemy wnioskować z obserwacji jego zachowania-zatyka . Adaw Bilikiewicz. ale o zespoły mieszane związane z chorobami naczyniowymi (miażdżycą) . lecz wypowiedzi te przesycone są skargami hipochondrycznymi do takiego stopnia. O tym. lecz stanowi elementarny składnik każdego badania. ale umiejętnością. Posłużmy się przykładem chorego cierpiącego na psychozę paranoidalną. że nie udaje się uwagi pacjenta przenieść na inny temat. Wiemy. środowiskowy) . W badaniu psychiatrycznym. Kontaktowanie się lekarza. mający silne poczucie choroby. pacjentom psychiatrycznym. Bywa i przeciwnie. że w przeciwieństwie do każdej innej dziedziny medycyny. z człowiekiem chorym nie jest darem wrodzonym. negatywną wobec badającego. Zdarza się też często. cukrzycą i trudnymi warunkami egzystencji w wielu rejonach świata (niedożywienie oraz zaniedbanie środowiskowe) . której trzeba się po prostu nauczyć. plan wysuwają się omamy słuchowe. wypowiadają pod swoim adresem uskarżenia. Spotykamy chorych gadatliwych. Pocieszającym trendem jest spadek liczby niektórych postaci upośledzenia umysłowego (zwłaszcza choroby Dawna) . ale na pierwszy. które nie są odbiciem rzeczywistych przewinień. że chory przeżywa omamy. gdzie chorzy chętnie poddają się badaniom rozumiejąc ich sens i celowość. że chorzy przyjmują postawę nieufną. że w psychozie tej występują omamy różnych zmysłów. Niektórzy chorzy natychmiast bywają tak pobudzeni i mają tak rozproszoną uwagę.

który w osłupieniu katatonicznym zwykle występuje. ale przenosi to na cały zespół leczący. W kontakcie z pacjentem psychiatrycznym obowiązuje szczerość i prawdomówność. Nie należy go wyśmiewać ani wyszydzać. Idąc tym śladem i rozpatrując różne możliwości. ujawnia emzcje świadczące o silnym przeżywaniu*treści omamów itd. czy potrafi wykonać proste polecenie. Posługując się obserwacją zachowania tego pacjenta student mógłby uzyskać wiele ważnych dla rozpoznania informacji. gdy chory twierdzi. gdy przydzielano im chorego z mutyzmem. Ten pierwszy sposób nazywamy behawioralnym. że wypowiedzi chorego traktujemy jako objaw choroby. brak łączności uczuciowej z badanym (sztywnzić afektu) pozwala na właściwe ukierunkowanie dalszegz pzstępzwaniadiagnostycznego. Sam mutyzm jest objawem psychopatologicznym. domach dla obłąkanych". W dawnych. aby badając chorego nie ujawniali kim są. Nie należy więc potakiwać. to nie ma objawu negatywizmu.uszy. obiecywanie im czegoś. wkładano mu do ręki berło. którzy stawali bezradni w czasie egzaminu praktycznego. gdy wzywane mnie na konsultację. Czy jego mimika jest adekwatna do sytuacji i treści zadawanych pytań.czy jest to mężczyzna. czy w zachowaniu uderza brak łączności uczucizwej z badanym. tu potwierdzi on fakt doznawania omamów i poinformuje nas o ich treści i o osobie. z głosami dialog". gdyż ten nie odpowiada na pytania. Z prośbą taką spotykałem się niestety również w oddziałach niepsychiauycznych. ale godzi w autorytet rozmuwcy. Spotykałem studentów. że rodzina ich prosi. a na głowę wsadzano koronę. iż psychicznie chzrym nie wolno się sprzeciwiać. Kłamstwo szybko się wydaje. mówi głośno do siebie*prowadząc.błędne przekonanie. Jeżeli nie reaguje na pytania. Pacjent cierpiący na katatonię hipokinetyczną z mutyzmem nie będzie w ogóle odpowiadał na pytania. czy kobieta itd. co nie jest możliwe do spełnienia. że jest Chrystusem. Niezwykle ważne jest obserwowanie reakcji uczuciowych pacjenta. trzeba ustalić. że badanie psychiatryczne będzie dla chorego wstrząsem lub co najmniej ciężkim przeżyciem. nadawcy np. że nie są w stanie zbadać chorego i postawić diagnozy. jest nie tylko postępowaniem nieuczciwym. ale w taki sposub. drugi można nazwać wywiadem subiektywnym albo autoanamnezą. Musi ono być akceptujące. Chorzy są wdzięczni za szczerość i zachowują się normalnie. jak mutyzm. Jeśli tak. gdyż. negatywizm (czynny i bierny) . a pacjent traci zaufanie nie tylko do badającego. Dzisiaj przeciwstawiamy się urojeniom chorego. Jeżeli uda się nam zdobyć zaufanie chorego. Ludzie wyobrażają sobie. . czy pacjent ten słyszy nasz głos i potrafi gestami odpowiadać na pytania. Okłamywanie chorych. Oświadczali wówczas. Przesadne polemizowanie z urojeniami mija się z celem. odnosi się bowiem do obserwacji zachowania się pacjenta. że jest głuchoniemy lub cierpi na afazję CZUCIOWQ. Psychiatrzy bywają często w takim położeniu. Tymczasem nic takiego się nie dzieje. można podejrzewać. Istnieje np. uwzględnia bowiem introspekcję. zgodnie. Zestawienie takich objawów. ale do rozsądnych granic. ale w rzeczowy sposób poinformować albo w inny sposób dać do zrozumienia. Wszystko będzie oczywiście zależało od zachowania się badającego. aby nie cierpiała na tym jego godność. jeśli chory uważał się za króla.

iż chodzi o badanie lekarskie-zbadać chorego somatycznie. Przeważnie dotyczy to osób starszych.pytać o zawód. musimy robić użytek umiejętnie. jaki niektórzy chorzy adresują do personelu. Unikniemy w ten sposób zarzutu. badanie powinno odbywać się w. choć niekiedy praktykowane w źle zarządzanych oddziałach psychiatrycznych. a jedynie. podobnego do prokuratorskiego. która ulegnie i wpadnie w pułapkę.z definicją. Karygodne. gdyż wszelkie argumenty przeciw urojeniom są przez pacjenta zbijane: . że od tego będzie zależało ich przebaczenie. Najlepiej więc uprzedzić go. per ty"Za zgodą pacjenta lub gdy nie ma z jego strony sprzeciwu. wydarzenia polityczne itd. a obecność osób trzecich onieśmielać. możemy np. są niezwykle uczuleni na wszelkie informacje dotyczące wyników badań lekarskich. . W przebiegu rozmowy dowiadujemy się. Niektórzy pacjenci wypowiadający urojenia niewierności małżeńskiej domagają się od swoich partnerów (partnerek) . która często prosi o nieujawnianie ich źródła. na jego wahanie w głosie. na wynik badania laboratoryjnego reagują bardzo silnie. że dla określenia aktualnego stanu zdrowia konieczne jest zbadanie pamięci. Jest w szczególnie ważne u alkoholików. Sporządzanie notatek zaburza poza tym intymną atmosferę badania i rozprasza uwagę pacjenta. wyczynach". Pacjenci z urojeniami hipochondrycznymi. ale ma też znaczenie w innych przypadkach. przesłuchania". Odtąd piekło zazdrości jeszcze bardziej się nasili. obiecując. Podczas pierwszego kontaktu z pacjentem nawiązujemy z nim swobodnąrozmowę. nawet gdy objawy psychotyczne przeminą. mimo dostarczania dowodów ich błędności. Szczególnego taktu wymagają pytania zmierzające do ustalenia sprawności czynności pamięciowych i orientacji. poruszamy w niej sprawy obojętne. szyderstwa i wyniosłości. Lekarz badający chorego musi kontrolować swoje wypowiedzi. Jeżeli protokołowania wypowiedzi nie potraktują jako. Zbyt obcesowe postępowanie może chorego rozdrażnić. Unikniemy też kompromitacji przepytując np. W niektórych przypadkach dobrze jest-dla potwierdzenia. radiologicznych itd. choroby". ani nie zapisywać wypowiedzi pacjenta na maszynie. rozmawiali"z lekarzem. Pacjenci psychiatryczni są przeważnie bardzo wrażliwi na zachowanie się lekarza. Jeżeli chcemy od chorego uzyskać jak najwięcej informacji. cztery oczy"Są sprawy. Badania psychiatrycznego nie można prowadzić według z góry ustalonego schematu. zainteresowania. może spowodować później konflikt w rodzinie. powołując się później na to w czasie dyskusji na temat. i początek nowego życia"Biada takiej żonie. a więc rozpoznający u siebie konkretne schorzenie. Koniecznie trzeba się w czasie rozmowy z pacjentem wystrzegać sądów oceniających i wartościujących. że to żona nas poinformowała o jego rćżnych. Z informacji uzyskanych od rodziny. Za niedopuszczalny uznajemy ton lekceważenia. to zachowanie to uznają za lekceważące. można używać formy. na jakim pacjent jest poziomie pod względem wykształcenia i sprawności intelektualnej. przyznania się"do zdrady. że nie byli dotąd badani. przecież sama się przyznała"W trakcie badania psychiatrycznego lepiej nie posługiwać się notatkami. których poruszanie może pacjenta krępować. jest zwracanie się do chorych. pracownianych. W ten sposób można do tego poziomu dostosować dalsze pytania. Na każdą nieostrożną wypowiedź lekarza. sądy te nie podlegają sprostowaniu. Bezceremonialne informowanie chorego.profesora matematyki z tabliczki mnożenia.

określane . Wiele rodzin. w imię nie zawsze słusznie pojętego wstydu. niż sądzi otoczenie lub. próbują pewne informacje zataić. Spotykałem rodziców chorych. Odnosi się to też do pewnych zachowań pacjenta. co ważniejsze. gdy pochodzi od rodziny. że cheruba zaczęła się znacznie wcześniej. to przynajmniej zachowujmy się kulturalnie. Zarówno sam chory. z wypowiedziami pacjenta i własnymi spostrzeżeniami poczynionymi w czasie badania. rodzina chorego relacjonuje jego zachowanie w ostatnim okresie.urojeń. Chorzy przeważnie wyczuwają rzeczywiste uczuciowe współprzeżywanie. para (rema) . o których krewni nie chcieliby wspominać.przypadków chorób psychicznych. NOektórzy pacjenci także uważają ten sposób zwracania się do nich za zbyt poufały. chociaż jego obiektywizm może być wątpliwy. przed rozpoznaniem choroby psychicznej. jak i sugerowane przez innych psychiatrów w przeszłości rozpoznania psychiatryczne. Zestawienie tych objawów z ważnymi lub znaczącymi wydarzeniami w życiu chorego ujawnia pewną ich zależność od wpływów psychosucjalnych. Związek ten nie musi mieć oczywiście charakteru przyczynowo-skutkowego. czyli zdolność empatii u lekarza. Zbieranie danych wywiadu nie jest zadaniem łatwym. pani lgo". podobne lub identyczne objawy zdarzały się incydentalnie w minionych latach. uzyskanego od otoczenia. którzy z trudnymi sprawami zwracają się chętnie do innych osób. sprawia. Mamy na myśli ekscesy seksualne. którzy dla zwiększenia obiektywizmu i bezstronności mojej konsultacji zatajali przede mną zarówno poprzednie pobyty pacjenta w szpitalach psychiatrycznych. zwany nieraz wywiadem obiektywnym. wzbudzających u nich zaufanie. Udzielając odpowiedzi na pytania dotyczące początków zaburzeń psychicznych. Jeżeli nas nie stać na autentycznie ciepły i serdeczny stosunek do chorego. Lęk. szoku"pacjenta w reakcji na jakieś błahe wydarzenie zewnętrzne. ale też zachowania kryminalne. Objawy psychotyczne. i pod wpływem alkoholu. trzeba być ostrożnym w łączeniu zaburzeń z nagłymi zdarzeniami życiowymi. taktownie. przyprowadzając chorego psychicznie do lekarza. dość powszechny w naszym społeczeństwie. Uporządkowanie czasowe pewnych wydarzeń pozwala na śledzenie dynamiki rozwoju zaburzeń. Istotne znaczenie ma chronologia faktów. Zestawienie danych wywiadu. gdyż może chodzić o przypadkową zbieżność w czasie. Stąd często spotykane zachowania pacjentów. W trakcie zbierania danych wywiadu okazuje się jednak. np. Ma to szczególne znaczenie w przypadkach zespołów psychotycznych z logicznie usystematyzowanymi urojeniami (paranoja. jak i jego rodzina. składa się na pewien spójny zarys obrazu klinicznego. nałogów i samobójstw w rodzinie. ma z góry ustaloną koncepcję etiologiczną. a nie do własnego lekarza."panie Zbyszku"lub. że dowiadujemy się niekiedy o. Przeciwnie. Znaczenie wywiadów w badaniu psychiatrycznym. Wywiad przedmiotowy. nie jest w wielu przypadkach możliwa bez weryfikacji sądów i wypowiedzi chorego na podstawie wywiadu przedmiotowego. dotyczy to np. nie budzące wśród osób postronnych żadnych wątpliwości. gdy objawy były rzeczywiście bardzo nasilone. tolerancyjnie. Identyfikacja niektórych objawów psychopatologicznych. ma w psychiatrii szczególnie ważne znaczenie.

Środowisko. niezwykłe cechy charakteru i uzdolnienia. moczenie nocne. lękliwość. Zbierając dane wywiadu przedmiotowego. lenistwo. niepamięć śródczasowa. można się posłużyć następującym kwestionariuszem: D ane o s o b i s te chorego: imię i nazwisko. ostatnia miesiączka. ewentualne zażywanie przez nią leków. ewentualne związki pozamałżeńskie. somnambulizm. stan cywilny. cechy usposobienia-kapryśność. bez względu na rodzaj występujących zaburzeń psychicznych. bóle i zawroty głowy. stosunki rodzinne i pożycie małżeńskie. samobójstwa lub próby samobójcze) . zawziętość. porody. gniewliwość. Przebyte choroby: choroby zakaźne (gruźlica. trudności wychowawcze. ząbkowanie. służba wojskowa (ewentualne przyczyny zwolnienia z obowiązku służby wojskowej) . nazwisko panieńskie. że w wywiadzie psychiatrycznym uwzględniamy nie tylko zmiany w stanie psychicznym pacjenta i przebyte przez niego choroby psychiczne oraz neurologiczne. Osobowość przedchurobowa rzutuje w każdym przypadku na aktualny stan psychiczny chorego. uszu. połogi. ich przebieg. życie płciowe (samogwałt. wyuczony zawód. choroby zakaźne. przestępczość w rodzinie i najbliższym otoczeniu. alkoholu i narkotyków lub innych środków psychuaktwnych) . wybuchowość. czy chory pochodzi z legalnego związku. wsteczna i następowa.bywają przez rodzinę jako. stres psychospołeczny. miejsce pracy lub nauki (w przypadku ucznia. płeć. życie płciowe. wrodzone wady rozwojowe. kiedy nastąpiła mutacja głosu. adres. potomstwo (liczba. przebyte choroby i rozwój we wczesnych latach dziecięcych-szczególnie drgawki. źródła utrzymania. uzależnienie od alkoholu i innych środków. stanowisko społeczne. Doniosłe znaczenie mają dane odnoszące się do rozwoju w dzieciństwie. poronienia sztuczne i samoistne. przebieg porodu. uzależnienie od alkoholu i innych środków psychoaktywnych. złe skłonności. urazy porodowe. szczególnie jego cech temperamentu i zainteresowań intelektualnych. Okres dojrzałości: kiedy chory wstąpił w związki małżeńskie. pojawienie się zarostu u chłopców i miesiączki u dziewcząt. nieprawidłowości mowy. imiona rodziców. zamartwica. nadwrażliwość. nosa. choroby ogólne. stosunek do rówieśników. używanie. Okres młodzieńczy i pokwitanie: przebieg nauki (ewentualne trudności) . urazy czaszkowa-mózgowe. zmiana charakteru i zachowania w okresie przedpokwitaniowym lub pokwitania. zawód. ich wiek przy urodzeniu chorego. postępy w nauce. relacje między dziećmi. trudności wychowawcze w okresie pokwitania (kontakt z ruchami kontestacyjnymi. studenta) . nudności i wymioty. rozwój umysłowy. kila i inne) . . dolegliwości okresu przekwitania (menopauzy) . zjawiska napadowe (omdlenia. wiek. wypadki i urazy ze szczególnym uwzględnieniem urazów czaszkowu-mózgowych z dokładnym opisem następstw: krwotok z jamy ustnej. działalność polityczna. lęki nocne. ewentualne przyzakażnepowikłania mózgowe. pali tytoń lub nadużywa leków. stosunek środowiska do chorego w dzieciństwie. pokrewieństwo między rodzicami. szczególnie choroby neurologiczne i umysłowe (należy uwzględnić rodzaj choroby. napady padaczkowe) i ich przypuszczalna przyczyna. luki pamięciowe. silna nerw*cd*p. drażliwość. operacje. zawód rodziców. uzdolnienia. uspołecznienie. z którego pochodzi chory: środowisko społeczne. 'zy i ud kiedy używa napojów wyskokowych. informacje na temat rodzeństwa i ewentualnie ich potomstwa. ukończenie szkoły. data i miejsce urodzenia. skłonność do okrucieństwa. wykształcenie rodziców. szczególne uzdolnienia. ich pożycie małżeńskie. Urodzenie i lata dziecięce: dane o chorobach matki w czasie ciąży. rozwój umysłowy i uczuciowy. ale również wszystkie informacje dotyczące ogólnego stanu zdrowia. Nie muszę dodawać. zachowanie w domu i szkole. polucje) . przekora. kształtowania się osobowości chorego. D a n e rod z i n n e (bez sugestii co do obciążenia dziedzicznegok poważne choroby w rodzinie bliższej i dalszej. Wiek szkolny: cechy charakteru. choroby i przyczyny zgonów) : u kobiet ciąże. ruchliwość. seksualizm dziecięcy. Wykonywany zawód. zaburzenia chodu. towarzyskość.

opis dawnych zaburzeń psychicznych. przebieg. wybuchowość. życia płciowego. uczuciowości. nastawiony pieniacza. Należy uwzględnić wpływ warunków społecznych i osobistych. ekscesy alkoholowe. samookaleczenia. praktyki religijne i bigoteria. myślenie archaiczne. Przyczyny choroby według mniemania padających wywiad: np. wytrwałość i upór w realizowaniu celów itd. choroby zawodowe. natręctwa myślowe i ruchowe. pedantyzm. Obowiązujące w Polsce przepisy ustawowe nakazują lekarzowi okazanie dokumentacji lekarskiejpiszę o tym w rozdziale poświęconym zagadnieniom deontologii. gdyż chodzi o dokument. Osobowość przed zachorowaniem: cechy charakteru.ujemny wpływ zawodu. skłonność do zachowań ekscentrycznych. skłonności aspołeczne i antyspołeczne. aktualne postępowanie śledcze lub sprawy sądowe. który w niektórych sytuacjach może mieć zasadniczy wpływ np. zmiana osobowości. Spisany przez lekarza lub innego pracownika wywiad powinien być podpisany przez osobę udzielającą wywiadu i zbierającą informacje. omamy. zmiana w stosunku do otoczenia. łaknienie. będzie domagał się ujawnienia danych wywiadu w trybie postępowania prokuratorska-sądowego. kiedy i jak był leczony. skrupulatyzm. ich jakość i nasilenie. publiczne ujawnienie wywiadu i przekazanych w nim treści przez rodzinę (lub inne osoby z otoczenia pacjenta) może stanowić niebezpieczny precedens. opis objawów. dotychczasowy przebieg leczenia. pierwsze objawy somatyczne. Jednocześnie musimy osobie udzielającej wywiadu zapewnić pełną dyskrecję. interpretacje magiczne. zachowania agresywne wobec otoczenia. który sprawi. zaburzenia pamięci i sprawności intelektualnej. intelektu. zakaźne itd.na treść orzeczenia sądowa-psychiatrycznego lub służyć za dowód w sprawie o pomówienie lub oszczerstwo.zaburzenia życia płciowego. Początek i przebieg obecnej choroby (aktualnych zaburzeńtpierwsze jej zwiastuny. Lekarz przed przystąpieniem do zbierania wywiadu powinien zatem uprzedzić rodzinę pacjenta lub osobę przekazującą informacje o odpowiedzialności za fałszywe wiadomości. temperamentu.jadłowstręt lub obżarstwo) . Ocena stanu psychicznego. że pacjent bezkrytyczny. skłonności sadystyczne i masochistyczne. kłamliwość. urojenia. zaburzenia lub zmiany w zakresie uczuciowości wyższej. otępienie umysłowe i uczuciowe. poznawcze. . zmiany zachowania. np. warunki pracy. wyraźny ostry początek choroby psychicznej i dalszy jej rozwój. arytmomania. jej rozszczepienie. zatargi z policją. dotychczasowego leczenia szpitalnego i przychodnianego. Moim zdaniem. sen. ruchowego. lenistwo. nieszczęśliwa miłość.dziwactwa. przynależność do sekt religijnych. dochodzenia prokuratorskie. Pomijam tutaj sprawę zagrożenia bezpieczeństwa informatora. zaburzenia przytomności i świadomości. umiejętność przyznawania się do błędów i korygowania swoich zachowań. Jest to ważne. szczególnie rysy patologiczne. zaburzenia afektywne. aktywność i zaburzenia napędu psycho. obozowe) . Zdarzyć się bowiem może. popędowe. Sprawy sądowe i dochodzenia: karalność. że rodziny będą się obawiały przekazywania lekarzom informacji obciążających pacjenta. dawne przeżycia (np. Ostatnio przebyte choroby ogólne. przepracowanie. somatyczne objawy psychogenne (np. skłonności niszczycielskie. nieudane małżeństwo. zdarzenia losowe. myśli lub zamiary samobójcze. kolegium kamo-orzekające. zaburzenia ruchliwości. nie odzyskujący wglądu w objawy psychotyczne w czasie leczenia. odbyte kary więzienia i inne. drażliwość. kamo-administracyjne. choroby organiczne układu nerwowego ośrodkowego i obwodowego. zamiłowanie do hazardu. kamo-skarbowe. Czy był dawniej psychicznie chory: gdzie. dziwaczność i zmanierowanie.wojenne.

słownik chorego. gonitwa myśli: zaburzenia jakościowe rozkojarzenie. w miejscu. bezruch. tiki itd. otoczeniu i sytuacji własnej (allopsychiczna) i cu do własnej osoby (autopsychiczna) . M o w a: gadatliwość. idee nadwartośeiowe. zahamowanie. wesoły. zamącone. Przy zbieraniu danych biograficznych od samego pacjenta możemy się posłużyć kwestionariuszem wywiadu przedmiotowego. zgnębiony. iloraz inteligencji (uzyskany na podstawie badania metodami psychologii klinicznej) . grymasy. Wyraz twarzy: pogodny. przypominania. żywy. Wemzriam przyćmione. Jego napisania możemy oczekiwać ud pacjentów współpracujących z lekarzem. ogólny zanik pamięci. Nie bez znaczenia jest też charakter pisma i popełniane błędy. śródczesna i następzwa. Chorego trzeba uprzedzić. zmiangy jakościowe świadomości. Można pacjentowi podyktować krótki schemat tego życiorysu i ważniejsze jego punkty. zachowanie posłuszne. głuchoniemota. sztywny. psychalgia) . otępienie. dziwactwa. trudności skupienia uwagi. nadwrażliwość zmysłowa (światłowstręt. manieryzmy. Poczucie choroby psychicznej. twarz maskowata. łatwe nużenie się uwagi. przygnębiony. mimika żywa lub uboga. czyli wgląd w objawy chorobowe: niedostateczne. bez poczucia dystansu. sztywna. słowotok. Zaburz e ni a spostrzegani a: złudzenia. aroganckie. natręctwa myślowe. Przed przystąpieniem do szczegółowego badania psychiatrycznego będziemy już zorientowani w zasadniczych danych życiorysu pacjenta. brak poczucia . Należy określić łączność uczuciową z otoczeniem (syntonia lub jej brak) i właściwości afektu: napięty. zjawiska napadowe (halucynoidy-napady padaczkowe częściowe czyli psychosensoryczne) . nadmiernie przerzutna. mutyzm. Nastrój: obojętny. przyspieszony lub prawidłowy. dezorientacja urojeniowa. śpiączka. tępy. upośledzenie umysłowe i jego poziom. mikropsja i makropsja. chwiejny. stereotypie. oporne. euforyczny. przeczulica dotykowa. omamy rzekome (pseudchalucynacje) . U w a g a: rozproszzna. w sposobie wyrażania myśli. pó (śpiączka (sen głęboki) . błazeńskie. kompulsje. spokojne. bezgłos. rozerwanie związków myślowych (inkoherencja) . ale o życiorys lekarski. Świadomość i przytomność: senność. Niepamięć wsteczna. przeciętna. orientując się w jego poziomie wykształcenia. który pisze się zwykle na użytek działu spraw osobowych w zakładzie pracy. omamy. O rie mac j a: w czasie. mierna. maniakalny. zborne.Życiorys pacjenta. aktywność celowa. wybuchowość. dziwaczne. nadwrażliwość na dźwięki. Niedocenianym źródłem informacji jest życiorys napisany własnoręcznie przez chorego. luki pamięciowe. bezkrytycyzm. złudzenia i omamy pamięciowe. którzy rozumieją sens badania i rolę wywiadu. odpowiednio modyfikując lub rozszerzając poszczególne pytania. lepka. otamowanie. Schemat badania psychiatrycznego Zachowanie się i napęd psychoruchowy: ruchliwość. srany lękowe. O zynnośc i myśl owe: zwhurzenia ilościowe-łuk myślenia zwolniony. afazja. podniecenie psychoruchowe. konfabulacje itd. ponury. myślenie magiczne. tępy. stereotypie. iż nie chodzi o życiorys. mutyzm selektywny. Patolog i czn e twory myślowe: urojenia. P a m i ę ć: zdolność zapamiętywania. taktowne. spójność i stopień systematyzacji urojeń. wyspy pamięciowe. persewerację. drażliwość. niska obniżona. mitomania (skłonność du pseudo logizowania) . Inteligenci a (funkcje poznawczej: wybitna. wady wymowy (jąkanie) . otępienie rzekame. leniwy. pobudzenie. zbolały. małomówność. urojeniowa interpretacja trafnych spostrzeżeń. slowutwory (neologizmy) . niedosrosowany. moriatyczny. Zwężenie pola świadomości.

Niektórzy lekarze innych specjalności pozwalają sobie nawet na uszczypliwe uwagi podważające kompetencje lekarskie psychiatrów. Badanie stanu cielesnego. objawy i zachowania nerwicowe. Dla celów naukowych. zanik lub cechy rozszczepienia. zakres jego zainteresowań. przy zastosowaniu odpowiednich programów. symulacja i nastawienie roSZCZCOlOWC. Badanie psychiatryczne jest przeważnie badaniem jakościowym. zubożenie osobowości. z zaburzeniami osobowości. stopień krytycyzmu wobec zjawisk chorobowych dawnych i obecnych. popędy niszczycielskie. nieprawidłowa. w czasie leczenia i po nim) . że pozwalają na szybkie wprowadzenie lanych do pamięci komputera. że zmierza ono do wykrycia objawów i zespołów psychopatologicznych. egotyzm i egoizm. skrupulatyzm. określającego aktualny stan psychiczny. Będzie on raczej służył później do sporządzenia protokołu z badania psychiatrycznego. Psychiatrom zarzuca się niekiedy. samogwałt. rozdwojenie jednoczasowe i naprzemienne. psychodegradacja. gdyż suma uzyskanych punktów daje wymierny obraz głębokości zespołu chorobowego (np. napastnicze. a także-co ma szczególne znaczenie u pacjentów z objawami nerwicowymi. co oznacza. np. obserwacje personelu pielęgniarskiego (w przypadku pacjenta hospitalizowanego) . Skalami można się też posługiwać w codziennej praktyce. Osobowość: cechy osobowości przedchorubowj (osobowość prawidłowa. skłonność do działań impulsywnych. Uczuciowość wyższe jej obniżenie. dewiacje płciowe i zaburzenia orientacji seksualnej. otępienia itp) . korekcja i dysymulacja. z objawami otępienia i cechami upośledzenia umysłowego-wyniki badań psychologicznych. nastawienie hipochondryczne.w badaniach epidemiologicznych. właściwości popędu płciowego. agrawacja. stosowane mechanizmy obronne osobowości. egocentryzm. Schemat ten powinno się mieć w pamięci. aspołeczne. kwestionariusze i testy rak skonstruowane. Trudno się z tym zgodzić. bulimia (obżarstwo) paroreksja (zamiłowanie do szczególnych potraw) .depresji. jak i metodami ilościowymi (kwantyfikacyjnymi) oceny stanu psychicznego. ułatwia wszelkie obliczenia statystyczne. W naszym podręczniku staramy się wykazywać związki między stanem somatycznym a objawami psychopatologicznymi. Życie popędowe: obniżenie lub zanik. struktura osobowości: rozszczepienie (wyliczyć objawy) . ocena poszczególnych uczuć wyższych. inne chorobliwe popędy. zanik napięcia dążeń i ambicji. . dla celów psychofarmakologiiklinicznej (gdy niezbędna jest precyzyjna ocena poszczególnych funkcji psychicznych u chorych przed. skłonności samobójcze. skłonność do samookaleczeń. skłonność do zanieczyszczania się i do nieprzyjmowania pokarmów. ale również dane wywiadu przedmiotowego i podmiotowego. jadłowstręt. że ich zainteresowanie stanem psychicznym chorego powoduje lekceważenie stanu somatycznego. Celowi temu służą skale ocen. W tym syntetycznym podsumowaniu wszystkich uzyskanych informacji o stanie psychicznym chorego bierzemy pod uwagę nie tylko aktualny wynik badania psychiatrycznego. które mogą być wielorakie. skłonności przestępcze i inne. stopień uspołecznienia chorego. neurotyczna) . cu później. zaś samo badanie stanu psychicznego nie musi koniecznie uwzględniać kolejności poszczególnych punktów. stan hamulców uczuciowo-rozumowych.choroby lub przesadne poczucie. w badaniach transkulturowychitp" psychiatrzy posługują się zarówno standaryzowanymi wywiadami. rozpad.

Lekarze nie umieją jeszcze myśleć kategoriami ekonomicznymi. Stopień zaburzeń przytomności ma istotną wartość rozpoznawczą. iż lekarz podejrzewa u niego różne schorzenia albo nie jest pewien swojego rozpoznania (dotyczy to zwłaszcza zaburzeń nerwicowych) . zatrucia egzogenne. psychicznych. krwotoki. W badaniu oceniamy stan internistyczny i neurologiczny. wyciek krwi z nzsa i uszu. można wykonać nakłucie lędźwiowe w celu pobrania do badania płynu mózgowe-rdzeniowego. które nie mają bezpośredniego związku z chorobą psychiczną. określić stężenie we krwi mocznika i glukozy. Obserwujemy oddech choregu i sprawdzamy zapach z ust (alkohol. zatrucia przemysłowe) . Badając stan somatyczny i mając dane z wywiadu. Po jej udzieleniu należy dokonać dokładnych oględzin chorego. Ocena stanu cielesnego jest również konieczna w związku z planowanym leczeniem metodami farmakologicznymi. opłaty) . ślady po wstrzyknięciach domięśniowych i dożylnych (ważne zwłaszcza u osób podejrzanych o narkomanię) . zaburzenia metaboliczne. Badania pomocnicze. Pacjenci psychiatryczni mogą cierpieć na dolegliwości fizyczne. U chorych z objawami zatrucia powinno się zlecić badanie toksykologiczne (barbiturany. odnotowując wszystkie zranienia. zmianę pozycji ciała w odpowiedzi na bodźce akustyczne i bólowe. benzodiazepiny. złamania kości. nerwicctwórcze prowadzą do zaburzeń psychosomatycznych. W stanie śpiączki nie zdołany wywołać reakcji obronnej. W razie potrzeby korzystamy z pomocy konsultacyjnej innych specjalistów. Nadmiar badań dodatkowych może być przez chorego nastawionego hipochondrycznie zinterpretowany jako dowód. Badanie stanu somatycznego może mieć szczególne znaczenie u chorego nieprzytomnego. .u osób z przeszłością kryminalną. Przyczynami zaburzeń przytomności są najczęściej urazy czaszkowa-mózgowe. Każdy lekarz musi umieć udzielić pierwszej pomocy. chyba że znamy przyczynę zatrucia (gaz świetlny. Psychicznie chorzy są przeważnie zdrowi pod względem somatycznym. przejawiających zaburzenia zachowania) itd. eter. Jeżeli badamy chorego z zaburzeniami świadomości lub nieprzytomnego. kontakt z nim jest możliwy na krutko. Czynniki psychospołeczne. Tutaj wspomnę o badaniach podstawowych. w głębokich stanach somatycznych dochodzi do arefleksji. skaleczenia. napad padaczkowy itd.Wymienię tutaj kilka możliwości. wyciek płynu mózgowa-rdzeniowego. a jeśli istnieją warunki i nie ma przeciwwskazań. oznacza ona cofanie ukłutej szpilką kończyny. . podbiegnięcia krwawe wokół oczodołów. możemy określić rodzaj badań w sposób celowy i racjonalny. ślady po samookaleczeniach (spotykane np. Chory somnolentny cały czas drzemie. należy zlecić badanie morfologiczne krwi. zabarwienie powłok skórnych i błon śluzowych. aceton) . grymas twarzy. Jeżeli stan psychiczny pacjenta na to pozwala. Specjalnym badaniom dodatkowym są poświęcone dalsze rozdziały. Nie należy bynajmniej u wszystkich chorych wykonywać kompletu badań. zaraz potem znowu zapada w sen. moczu. ogólnych) prowadzi do zaburzeń 9-Psychiatria. Wiele chorób somatycznych (zakaźnych. W stanie soporu (pó (śpiączki) udaje się wywołać reakcję obronną chorego.

Lekarz nie powinien się sugerować ani rozpoznaniem podsuwanym mu przez rodzinę. Osobiście zalecam następujące postępowanie diagnostyczne. np. Na zakończenie tych rozważań pragnę przestrzec przed stawianiem rozpoznań intuicyjnych.a zwłaszcza gdy istnieją wskazania. czyli określenia przyczyny depresji. czy pacjent odczuwa lęk.zespół depresyjny różnicujemy z zespołem katatonicznym (ze względu na spowolnienie) . które nie odpowiadają stwierdzanym obecnie objawom. ani dotychczasowymi rozpoznaniami widniejącymi w posiadanych przez pacjenta kartach informacyjnych z poprzednich pobytów w szpitalach. mniejszej wartzści. Najpierw ustalamy poszczególne objawy psychopatologiczne. gdzie go umiejscawia i jaki jest jego charakter. Doniosłe znaczenie ma rozpoznanie różnicowe. i na odrzucaniu tych obrazów klinicznych. tj. Rozpoznanie musi się.spowolnienie psychoruchowe. Żądając dalsze pytania ustalamy. kierujemy go na badanie radiologiczne (zdjęcie przeglądowe czaszki. prześwietlenie klatki piersiowej lub jamy brzusznej) . Jeżeli chory potwierdza myśli samobójcze. . czy wypowiada urojenia winy. o początek choroby i wystąpienie w przeszłości podobnych objawów. zwolnienie toku myślenia (bradylrenię) . dążymy do ustalenia rozpoznania nozologicznego. notujemy w pamięci inne objawy. że mamy do czynienia z zespołem depresyjnym. Posłużmy się przykładem depresji. Nie wszędzie istnieją możliwości wykonywania badania ultrasonograficznego (UISG) i tomografii komputerowej (TK) . Zespół depresyjny może wystąpić na podłożu choroby afektywnej (jedno-albo dwubiegunowej) . ale również w przebiegu otępienia. Badanie EKG należy zlecać tylko w uzasadnionych przypadkach. które mają podobyobraz kliniczny. zgnębionego. W postępowaniu diagnostycznym trzeba też uwzględnić cechy osobowości przedchorobowej. Oznacza ono odnajdywanie w pamięci wszystkich zespołów psychopatologicznych. itd. pytamy o przypadki samobójstw w rodzinie. możemy mieć pewność. Plan postępowania diagnostycznego. która na obrazie klinicznym aktualnych zaburzeń-zarówno psychotycznych. Widząc chorego smutnego. W tym celu ustalamy ewentualne obciążenie dziedziczne chorobami afektywnymi. do rozpoznania etiologicznego (nozologicznego) . Chorzy w samym fakcie skierowania na to badanie mogą podejrzewać. Następnie. niepokój ruchowy itd. iż lekarz rozpoznaje u nich chorobę serca. Odrębne różnicowanie przeprowadzamy między zespołami-np. Rozpoznanie choroby jest stawiane przez lekarza na podstawie jego własnych badań i przemyśleń. jak i nerwicowych-może wyciskać swoiste piętno. grzeszności i samooskarżające. płaczliwego. a zespół paranoidalny z zespołami: paranoicznym i halucynozą (ze względu na występowanie urojeń) . Oddzielnie określamy podłoże przyczynowe zespołu. Uwaga ta odnosi się do całej medycyny. schizofrenii. opierając się na wywiadzie przedmiotowym i autoanamnezie. Pytamy o sen i łaknienie. poprzez rozpoznanie syndromologiczne.zawał mięśnia STCOWąZO. W ren sposób myśl diagnostyczna biegnie od rozpoznania symptomatulogicznego.

W celu uniknięcia w kontaktach lekarz-pacjent owych błędów jatrogennych. lekceważenie potrzeby przygotowania pacjenta pod względem psychologicznym do czekającego go zabiegu leczniczego. które są z nią niezgodne. L e c z e n i e (wykonanie zabiegu chirurgicznego lub przeprowadzenie innego rodzaju leczenia bez dostatecznych wskazań. gewewspochodzący) . Skorzystam w tym miejscu z podziału M. to tym gorzej dla faktów". Tutaj wyraźnie określono szkodliwe. chociaż wymienię je w koniecznym skrócie. z punktu widzenia interesu zdrowotnego pacjenta. jeżeli fakty nie potwierdzają teorii. pochodzący od lekarza"i nie zawiera w sobie nic negatywnego. Jatropatogenia to zespół negatywnych. że o sposobach komunikowania się z chorym studenci dowiadują się w czasie zajęć z psychologii lekarskiej i psychiatrii. co odpowiada jego myśleniu katatymicznemu (życzeniowemu) . szczególnie u chorych na nerwice. powinno być uzasadnione i dobrze udokumentowane. Stąd wzięło się przewrotne powiedzenie. mówi się studentom medycyny mało. który zdaje się wyczerpywać sytuacje jatropatugenne. czyli o jauopatogenii. O błędach jatrogennych. że nie dostrzega on objawów. To samo rozumowanie zastosowane do nauki prowadzi często na manowce i do wysuwania błędnych wniosków z wyników prawidłowo przeprowadzonych badań. warto poznać ich rodzaje. Jarosza. Zapobieganie jatropatogenii. zamierzone i bezpośrednie straszenie chorego) .opierać na stwierdzonych faktach. Przekazywanie i odbiór informacji (np.brak informacji lub informacje niewystarczające. trudno byłoby nim określać ujemny wpływ lekarza. M. Wychodząc z etymologii tego ostatniego terminu (jawor-lekarz. Jarosz słusznie zaleca odróżnianie jatroparogenii od jatrogenii. zwiększa szansę zastosowania właściwego leczenia w myśl łacińskiej zasady: . Sidlatacwwsw rzWaw y 7 ecwr (usunięcie przyczyny przyspiesza efekt) . Inaczej ma się rzecz z błędem jatrogennym lub z jatropatogenią. badanie pacjenta w obecności innych chorych. pogłębianie u pacjenta fałszywego i lękotwórczegoobrazu własnej choroby) . widząc tylko to. Zachowania terapeutyczne. Prawidłowe rozpoznanie. prowadzące do farmakomanii i utrwalenie funkcjonowania w roli chorego) . Jatrogenny oznacza po prostu. używanie określeń niezrozumiałych lub niewłaściwie rozumianych przez pacjenta. nieuzasadnione stosowanie leków. oddziaływań ze strony lekarzy i innych pracowników służby zdrowia. a więc patogenne działanie lekarza. że. w każdym razie z własnego doświadczenia dydaktycznego wiem. i to reż nie we wszystkich uczelniach medycznych. B ad an i e lek arsk te (lekceważenie potrzeby całościowego podejścia do pacjenta i wytwarzanie dystansu między lekarzem a pacjentem. zwłaszcza nozologiczne (przyczynowe) . Zaufanie lekarza do intuicji i własnej apriorycznej koncepcji rozpoznawczej sprawia.. lekceważące jego poczucie skrępowania i zawstydzenia. B ad a n i a Jod ark owe (wykonywanie badań dodatkowych liczniejszych niż jest to konieczne. lekceważenie potrzeby przygotowania pacjenta pod względem psychologicznym do czekających go badań diagnostycznych) . . Autor wymienia 5 źródeł błędów: 1.

Niektórzy rozpoznawali nawet zapalenie nerwów lub rzadkie jednostki chorobowe. neurolodzy) zaczęli na różne sposoby oceniać i diagnozować. doszło do złamania dystalnej części kości przedramienia. ponieważ wrba docent. tj. w tym służby zdrowia. Ostatecznie wytworzył się wyraźny zespół urojeniowy. Pacjentka odwiedzała różnych lekarzy i wykonywała coraz więcej badań dodatkowych. jeżeli młody medyk nie zyska głębokiego przekonania o doniosłości psychologicznych problemów pacjenta. Zachowania początkujące kontakt i komunikację Dostrzeganie pacjenta i spostrzeganie zmian.o godz. Sformułowanie.nacechowane szacunkiem zwracanie się do pacjenta. Można się w tym miejscu zgodzić z prof. Następstwa błędów. które badający pacjentkglekarze (ortopedzi. Przypadek ren zdaje się egzemplifikować wszystkie możliwe źródła. Leczenie psychiatryczne. ale reż służb społecznych. lepiej ich zresztą wcale nie popełniać. Posłużę się tutaj przykładem z własnej praktyki lekarskiej. . Mogą polegać nie tylko na pogorszeniu choroby podstawowej. Mimo zrośnięcia się kości. co wiąże się zarówno z niekulturalnym i hałaśliwym zachowaniem personelu szpitala. zachowania terapeutyczne"mówi wyraźnie o tym. opieki społecznej itd. czyli urazów jatrogennych. zrempla owham (słowa uczą. cytuję za Jaroszem. Ponieważ dolegliwości utrzymywały się. jak i bezdusznie zredagowanymi regulaminami. że lekarze nie mówią całej prawdy. U pacjentki z zawodu pielęgniarki. jaką daje rola lekarza. jeśli nie dojdzie do internalizacji pożądanych wzorców zachowań. ale na pojawieniu się nowych objawów chorobowych w sensie zaburzeń nerwicowych.Hospitalizacja (skrajne i sztywne trwanie przy pionowym układzie hierarchicznym. ale nie chodzi tutaj o ścisłe granice i kryteria podziału. . ordynatora. a lekarze nie umieli jej pomóc. Sytuacje powyższe nachodzą oczywiście na siebie. że zachowania te mają nie tylko zapobiegać skutkom błędów jatrogennych. Niewiele zdziałamy. pozbawianie chorego snu i wypoczynku. kiedy trwa dyskusja nad potrzebą humanizacji wielu dziedzin życia publicznego: służby wojskowej. w tym miografii. lecz o samą istotę jatropatogenii. Opisy zachowań terapeutycznych czerpię z książki Haysa/nrerwczizm wirW pmenr (I 962) . odczytach. a nawet psychotycznych. Jaroszem. ale zawierać także element leczniczy. Stała się ona aktualna właśnie dzisiaj. są wielorakie. przyniosło wyraźną poprawę. nadużywając administracyjnej przewagi. pojawiły się dolegliwości. administracji. Przez cały czas utrwalało się w niej przekonanie. którez koniecznymi skrotami-przytaczam za Rugiewiczem (l 9 b 9) . 5 rano budzi się chorego w celu zmierzenia temperatury ciała itd) . oraz jeżeli działania jego nie będą wspó (uwarunkowane potrzebą psychoterapeutycznego wpływania na człowieka chorego"Na szczególne podkreślenie zasługuje sprawa wzorców zachowań. psychosomatycznych. lekami przeciwpsychotycznymi. policji. Przejdźmy teraz do omówienia wspomnianych zachowań terapeutycznych. dyrektora szpitala czy kierownika kliniki. Chodzi tutaj o właściwe. referatach i publikacjach. błędy i następstwa jatropatogenii. niektóre wyniki badań. że nie wystarczy uczyć przyszłych lekarzy deontologii i psychologii lekarskiej. Jedną z ważnych przyczyn błędów jatrogennych jest postawa egocentryczna lekarza. Humanizacja nie może więc polegać wyłącznie na wykładach. którego próżność i zarozumialstwo każe niekiedy traktować pacjenta z wyżyn nieomylnego autorytetu. zaś przykłady pociągają) . W obecności pacjentki interpretowano. zresztą w sposób zmienny. według których np. chora podjęła kilka kolejnych prób samobójczych.

Skłonność do gadulstwa może być przyrównana du połipragmazji farmakologicznej: uspokaja lekarza i zaspokaja jego potrzebę szybkiego i efektywnego działania. Czuje się pan obezwładniony przez lęk". a jednocześnie do zaakceptowania lekarza. Odczuwają je jako stratę czasu. daje sposobność przemyślenia kolejnych informacji. Wyraża się ona w uważnym słuchaniu pacjenta. iż lekarz czeka na jego dalsze słowa. milczenia ujawnia się wiele sposobów komunikacji pozawerbalnej: mimika. Zmniejsza tempo wywiadu. A może jest coś. . Informowanie. zwłaszcza gdy chodzi o człowieka wylęknionego. Wzbudza to do lekarza większe zaufanie. Jaką ładną ma pani dzisiaj fryzurę"itp. że jest uważnie słuchany. Czy sądzi pan. Na pytanie pacjenta: . Pacjent przekonuje się bowiem. Lęk mnie paraliżuje". Oferowanie siebie. Milczenie w znaczeniu terapeutycznym musi być akceptujące. Poświadczenie. Chodzi tutaj u kierowanie zwrotne do pacjenta wypowiadanych przez niego pytań. że jest pan dzisiaj ogolony". Powinno pacjentowi uświadamiać. eliminuje wrażenie pośpiechu. nieprzerywaniujego wypowiedzi. jeśli nie został wymuszony przez chorego. o czym lubi pan mówić? . Słowa pacjenta: . Zachowania podtrzymujące kontakt i komunikację Akcept acj a. uczuć i spostrzeżeń. żądań. gesty życzliwy uśmiech. sądów. okazywaniu gestem i słowem akceptacji niekoniecznie dla treści. Ten sposób podejścia do chorego ma walor leczniczy. odpowiadamy: . przyjęta pozycja itd. Trzeba dodać. Celowo użyte milczenie jest ważnym instrumentem leczniczym. że byłoby to celowe i możliwe? "Sposub ten skłania pacjenta do przemyślenia swoich wypowiedzi. ale warunkuje dobry kontakt i komunikację. co pana szczególnie interesuje. a także odczuć. Przekazujemy w ręce pacjenta inicjatywę stwierdzeniem: . Informacja obniża lęk i zwiększa poczucie bezpieczeństwa. Polega na powtórzeniu sensu wyrażonej myśli. sposób patrzenia. Lekarz lub terapeuta: . Odzwierciedlenie. Umożliwienie szerokiego otwarcia. Niektórzy lekarze reagują niepokojem na zapadające w kontakcie z pacjentem milczenie. Powinno stanowić dla pacjenta zachętę do poruszania interesujących go tematów. ale dla prawa pacjenta do wypowiedzenia się. W każdej dziedzinie medycyny przekazanie pacjentowi dokładnych i wyczerpujących informacji jest nie tylko obowiązkiem lekarza. wpływa dobrze na stan uczuciowy pacjenta. Czy mugłbym dzisiaj opuścić szpital?". Chodzi tutaj o znalezienie czasu dla pacjenta. że w czasie. Jej treść i forma muszą być jednak dostosowane do możliwości odbioru pacjenta. Sposób ten pozwala choremu odczuć. Cieszę się. nieśmiałego. że traktowany jest po partnersku.Ważne jest też dostrzeganie w zachowaniu i wyglądzie pacjenta korzystnych zmian: . M i I c z e n i e. O skutkach niepełnej informacji jako źródle jatropatogenii wspomniałem wyżej.

Nie jestem pewien. dziom pacjenta powinno zachęcić go lu bliższego wyjaśnienia nie tylko zrozumiałych psychologicznie odczuć. Przezwyciężenie oporów pacjenta jest zadaniem doić łatwym. potakiwanie głową. Również tutaj nie należy wypowiedzi chorego interpretować i oceniać. że. . Nazywając rzecz po imieniu. wystrzegać się trzeba sądu wartościującego. a o wyeksponowanie spraw ważnych. myśli. Podsumowanie. Lekarz kieruje prośbę o zauważanie podobieństw i różnic. chciał pan przez to powiedzieć. co nazywa pan głosem wewnętrznym. Podsumowania może dokonać lekarz lub terapeuta. . nie chcą. "Ten sposób ma nie tylko wartość informacyjną. 'Zachęcanie do porżwnań. ". oznacza pańską własną myśl. Zachęcanie do kontynuowania. Zachęcanie do opisu przeżyć. Zainteresowanie okazywane wypowie. . nie chcą ujawnić swoich braków wykształcenia. mówić głupstw". czyli odrzucenie szczegółów mniej istotnych. gdy odczuje on życzliwość ze strony badającego. że pacjent fakty widzi we właściwych proporcjach i sekwencjach. informacji. takich jak: . Może w ten sposób uzyskać wgląd i obiektywizację zdarzeń. I co działo się dalej? "Zachętę wyrażają nie tylko słowa. Słyszę wahanie w pani głosie". ośmiela do dalszych wypowiedzi. czy to. zbieranie tego. Sprowadza się ono do wtrącania do wypowiedzi pacjentów zwrotów. przyciskanie do muru". organizowanie. przyczynia się do poprawienia łączności emocjonalnej.. chodzi o to. czy narzuconą z zewnątrz Sytuacja wymaga dużego taktu ze strony badającego. Może pan wyliczy najistotniejsze punkty swej relacji? Zachowanie pogłębiające komunikację Przekazywanie obserwacji.. W słowach zachęty pacjent nie powinien wyczuwać akceptacji dla przeżyć psychotycznych. Z chaotycznych wypowiedzi pacjenta lekarz wyłuskuje te. urojeń. O ile dobrze zrozumiałem. Sposób ten poprawia komunikację z pacjentem. Pacjent dowiaduje się o spostrzeżeniach lekarza i jego odczuciach: . Porządkowanie zdarzeń w czasie lub wedle ich skutków. że. KI aryfikowanie. zwrotuw. co zaszło poprzednio. ale również zjawisk psychopatologicznych omamów. które go niepokoiły. No i. można też zadanie to powierzyć pacjentowi: .. które mają istotne znaczenie w sensie porządku chronologicznego i przyczynowo-skutkowego. Zachowania porządkujące komunikację Poszukiwania zgodnej oceny. Chodzi o syntezę wypowiedzi pacjenta.. Np. zamiarów samobójczych itd..mówimy: . że wokół ma pan samych wrogów"itp. . ale również gesty. a co najwyżej ukazywać wersję uporządkowaną. Aspekt leczniczy tego zachowania polega na tym. Stanowi próbę nadania jasnego sensu wypowiedziom nieprecyzyjnym i niewyraźnym. Jest pan dzisiaj mniej pewny. Polegają na porozumiewaniu się z pacjentem co do właściwego rozumienia wypowiadanych przez niego słów.. zachęcając pacjenta pytaniami: . ale także rozjaśnia myśli pacjenta. ". wystarczy."Niektórzy chorzy obawiają się wypaść śmiesznie. Nie chodzi tutaj o sposoby przyjęte w śledztwie ani o. a jedynie chęć zrozumienia tych przejawów.

Trudnz w to. albo: . żeby chorzy na oddziale odnosili się do pana wrogo". w gruncie rzeczy skłania chorego do skupienia się na omawianym problemie: . Zachowanie wymagające dużego taktu. Czuję się jak rozpędzony pociąg". Nie należy tutaj prowadzić sprzeczki ani jednoznacznie negować wypowiedzi chorego. Co panią tak rozzłościło? "Sposób ten jest szczególnie ważny. że przestała pana kochać'ć"Modelowanie. Grozi to odwróceniem uwagi od problemów pacjenta. Pacjent mówi u swojej żonie: . analogię. uwierzyć". Jak ten pociąg pokonuje wzniesienia? Kto jest właściwie maszynistą'? ". Chodzi o głębsze sięganie do przeżyć chorego. Ten sposób jest bliski poprzednim. Lekarz: . Polega na przybliżeniu choremu rzeczywistości. lekarz powinien temu przeciwstawić własny zbraz świata. Chodzi o zachęcanie pacjenta do konstruowania mudelizachowań. Lekarz: . Może warto sprawę tę szerzej omówićć"Werbalizacja. która z pozoru nosi cechy dygresji. że postrzeganie i rozumienie rzeczywistzści jest u chorego glębokz zaburzone (złudzenia. Stukanie w rury wodociągowe mogło być przemieszczaniem się w nich powietrza lub rezonansem". zachęcając go raczej dc zrewidowania dotychczasowej oceny. że opisywana sytuacja wprawiła pana w dobry nastrój". Poszukiwanie źródeł emocji. Wyrażamy to słowami: . omamy. że w pociągu tym włączono równocześnie silnik i hamulceć". cu pan mówi. Lekarz w formie taktownej wyraża zwątpienie w trafności spostrzeżeń pacjenta. "Osobiście nic zauważyłem. urojenia. Przypuszcza pan. . a jedynie zasygnalizowanie odmienności widzenia zjawisk interpretowanych chorobliwie przez pacjenta. Lekarz musi zachować granice analizy wypowiedzi pacjenta. Polega na pobudzaniu chorego do wyrażania przeżywanych emocji: . . dercalizacja) . Ona jest niecierpliwa i rozdrażniona. jednak w taki sposób. opisywania ich przez przenośnię. Pacjent: . Lekarz lub terapeuta wypowiada uwagę w trakcie rozmowy z pacjentem.Czy ta sytuacja wydaje się panu znana? ". Zachowania konfrontujące z rzeczywistością Urealni cni e. Właściwie zachowanie to zawartejestw samym haśle. aby nie odczuł on tego jako metody śledztwa. Oznacza początek interpretacji. kiedy wracam do domu". Zdaje się. Czy przeżywał pan już cui podobnego w przeszłości? "Pytania te skłaniają pacjenta do re (lekcji i do bliższego określenia własnych doznań. Kiedy w przebiegu rozmowy dowiadujemy się. . Zachęta do koncentracji. Proszę na ten temat powiedzieć coś bliższego". To wydaje mi się zasługiwać na uwagę i zastanowienie"Ek spiorą ej a. "Mam wrażenie. . Nic należy włączać do rozmowy własnych przeżyć i doświadczeń. Nie chodzi o zcenęczy dezaprobatę. Słowne wyrażanie wątpliwości.

1989) nieterapeutcznezachowania nie muszą być wynikiem zlej woli personelu medycznego. niezaakceptowany i źle oceniony. Pacjentowi należy dać tyle swobody. odrzucony. Jestem Bogiem". Chodzi tutaj zarówno o zachętę do sformułowania planu dalszego działania lub projektowania pracy nad problemami pacjenta. mogą wynikać z życzliwości. Należy się wystrzegać. gdy chodzi o zasadniczy cel kontaktu z pacjentem (rozpoznanie. aby w czytelniku utrwaliło się przekonanie. Np. Ma to być zatem układ partnerski. rozkuj . wyszydzony. wciskanie"choremu własnej interpretacji. który wprawdzie czuje i myśli inaczej. leczenie) . Planowanie. Proponujemy pacjentowi pracę nie dla niego. ale Z 0101. że będzie wyśmiany. Opisane poniżej (za Rogiewiczem. dereistycznych i urqjeniowych wypowiedzi chorego. iż zachowania odmienne są nieterapeutyczne. Nie należy tego oczywiście rozumieć dosłownie. W powyższym podrozdziale ukazano sposoby komunikowania się z pacjentem z zaburzeniami psychicznymi w taki sposób. można sobie wyrobić własny pogląd. kiedy ich przeżycia i towarzyszące im uczucia są przez lekarza właściwie odczuwane. Pacjent powinien w rej technice kontaktu skonfrontować swoje zachowanie z własnym systemem wartości. Ani lekarz. choć dowodzą nieznajomości prawideł komunikacji.u chorych z objawami nerwicowymi. W języku terapeutycznym określa się to jako. współuczestnictwo i dążenie wspólnie z pacjentem do rozeznania jego problemów. silniejszy i lepszy od innych ludzi? "Pacjenci reagują na ogół pozytywnie. ale jest wrażliwy i ma niezbywalne prawo do swobodnego wyrażania swoich sądów bez obawy. Czy jest pan zadowolony z siebie w tej chwili? "" Jak pan ocenia swoje postępowanie? "Próba przetłumaczenia języka uczuć. ani psychoterapeuta nie powinien jednak ponaglać pacjenta czy dopominać się natarczywie o potwierdzanie owych związków. nawet jeśli problem poruszony przez pacjenta'niepokoi lekarza (lekarzowi chodzi z oszczędzenie pacjentakdosłowne traktowanie niedorzecznych (urojeniowych. Chce pan nam powiedzieć. gdyż stopień współodpowiedzialności nie może być czymś stałym. dążymy do nadania im sensu symbolicznego. Zachowania nieterapeutycznei jatropatogenizująceWczytując się w powyższe sposoby prawidłowego komunikowania się z chorym. Zachowania przygotowujące postawy do dalszej terapii Propan o w ani e w spólp rac y. iż każdego chorego należy traktować jako godnego szacunku człowieka. poprawienia jego zdolności do wchodzenia w satysfakcjonujące kontakty z innymi ludźmi. jak i zachęcanie go du przyjęcia współodpowiedzialności za dalszy przebieg terapii. ile jest w stanie udźwignąć bez szkody dla siebie i innych. Lekarz: . którzy nie dostrzegają związków między zachowaniem a emocjami. że jest pan mądrzejszy. lecz zależy od rodzaju zaburzeń-nerwicowych lub psychotycznych. Oznacza ono współudział. w najlepszym razie obojętne. Chcąc uniknąć dosłownej interpretacji niektórych dziwacznych. Błędy w kontaktach z pacjentem wypowiadanie zdawkowych i lakonicznych komentarzy: nagłe odejście od tematu. w mimice czy innych zachowaniach. Oto przykłady: . aby nasz sąd wartościujący nie ujawniał się w tonie. Przeciwnie. Zachęcanie do oceny.pacjent mówi: .

Nie ma powodu do zmartwienia". Wszystko będzie dobrze". ważny zwłaszcza w ośrodkach leczenia nerwic.arzonych) wypowiedzi lub wzywanie do udowodnienia ich prawdziwości: pomniejszanie lub bagatelizowanie cierpień i dolegliwości opisywanych przez pacjenta: wypytywanie z naciskiem.. W tej formie pracy specjalne zlecanie badań ma rzadziej miejsce. Poziom porozumienia między nimi określa przydatność badań psychologicznych. Dlatego należy podkreślić. choć ma w polskiej psychiatrii długą tradycję. że psycholog nie wykonuje zleconych i ściśle określonych badań laboratoryjnych lub psychotechnicznych. Doświadczenia z tej wspułpracy wykazały. aby liczba specjalistów była mniej więcej równa. Rola diagnozy psychologicznej w psychiatrii. Wówczas reż istnieje szansa na w pełni pannerską współpracę. Ze względu na to. W początkowym okresie. Badania psychologiczne mają bardziej złożony charakter i-choć stanowią tylko psychologiczny aspekt diagnozy zaburzeń-są jednak znacznie bardziej samodzielne. a w sprawach poznawania i pomocy pacjentom istnieje stała. w których psychiatra określa nie tylko problem. przedstawiało się różnie w kolejnych okresach rozwoju psychologii klinicznej. leczniczej i badawczej współpracuje z różnymi specjalistami. Członkowie takiego zespołu najczęściej pracują zgodnie z zasadami leczniczej społeczności. codzienna wymiana informacji na temat diagnozy i postępów terapii. że pełne wykorzystanie wszystkich umiejętności różnych specjalistów. iż jest to badanie złożone (najczęściej całościowe) . Głowa do góry". To współdziałanie. jaki jest poziom komunikowania się psychiatry i psychologa oraz innych specjalistów pracujących w zespole diagnostyczna-terapeutycznym instytucji psychiatrycznej lub psychologicznej. zgadzanie się z chorobliwymi sądami chorego lub ich negowanie bez podania uzasadnienia dla swojej oceny. Tego rodzaju pocieszeń otoczenie nie szczędziło pacjentowi (np. do krżrejkażdy wnosi swoje specjalistyczne kompetencje zawodowe i osobiste potencjały. gwarantuje model pracy w zespole diagnostyczna-leczniczym. ale i cel oraz metodę bada-018. w tym także terapeutycznych. . ważne jest. aby na samym wstępie psychiwrs i psycholog jasno określili potrzebę i cel badania. obok form rozwiniętych. także z psychologiem klinicznym. wymaga też. ośrodkach dziennych itp. . Rola badań psychologicznych w psychiatrii zależy w istotny sposób od tego. Należy też unikać doradzania i uspokajania pacjenta: . i profilaktycznych. Zespołowy model pracy.z depresją) przed kontaktem z lekarzem i było źródłem irytacji choregu. Lekarz psychiatra w swojej pracy diagnostycznej. za właściwe uznawano także formy pracy psychologa jako laboranta lub technika. Struktura organizacyjna wielu instytucji lecznictwa psychiatrycznego jest jednak w przeważającej . aprobata lub dezaprobata zachowań. rehabilitacyjnych. Badanie psychologiczne. które zaleca się wszystkim pacjentom. Obecnie formy te można jedynie usprawiedliwiać niskimi kwalifikacjami psychologa lub brakiem rozeznania lekarza psychiatry w możliwościach psychologa klinicznego. Badanie psychologiczne nie jest rutynowym badaniem dodatkowym. terapii alkoholizmu i uzależnień. dociekanie i sondowanie: sugerowanie odpowiedzi: ocenianie.

Psycholog jest też lepiej niż lekarz przygotowany do myślenia dedukcyjnego. depresje itp. a także szczególnie środowiskowych i . oraz ciągle wzbogacaną wiedzą empiryczną. Następnie. W polskiej psychologii klinicznej szczególną uwagę poświęcono metodologii badań diagnostycznych (Susulowska-1966. aby zgłaszane mu zapotrzebowanie lekarza zamienić na problem lub kilka problemów badawczych. Wynik badania psychologicznego powinien być zespołem twierdzeń opisujących zaburzenie na tle niezaburzonych funkcji i struktur. a nie naginanie się do wymagań modeli czysto medycznych wzbogaca diagnozę zaburzeń psychicznych. wówczas zależnie od zadań rej instytucji-najbardziej uzasadniona jest funkcja i model pracy psychologa-konsultanta. Psycholog tylko wyjątkowo wykonuje wycinkowe badania. gdy uzyskane w ten sposób wskaźniki są potrzebne do badań naukowych lub kontroli wyników leczenia. Jarosz i Sęk-1983. czyniąc ją pełniejszą i niekiedy głębszą. o prawidłowościach przebiegu procesów psychicznych. Do poznania człowieka. jako podmiot działań i prezentującymi związki człowieka z otoczeniem społecznym. Studia psychologiczne są studiami humanistycznymi. kulturą i tradycją. jego cierpień i zaburzeń wnosi więc swoją wiedzę o zdrowiu i prawidłowym funkcjonowaniu. ile nowych treści i nowego spojrzenia na pacjenta wnosi. że badanie psychologiczne powinno spełniać kryteria jednostkowego badania naukowego. nerwice. Lewicki-1974. o osobowościowych uwarunkowaniach zaburzeń i o zaburzeniach uwarunkowanych zasadami społecznego życia człowieka. Właśnie ta odmienność. Obecnie za najlepsze uważa się modele pracy zespołowej i konsultacyjnej. Dla zrozumienia zależności między badaniem psychiatrycznym i psychologicznym ważne jest. Brzeziński-l 983) . Rola diagnozy psychologicznej zależy więc nie tylko od jej trafności. uzależnienia. Zgodnie z taką wiedzą i orientacją poznawczą. zaburzenia osobowości. Psycholog kliniczny powinien dysponować bogatą wiedzą teoretyczną. powinien postawić robocze hipotezy wyjaśnienia tych problemów i zastosować w celu ich weryfikacji odpowiednie metody. Obecny stan rozwoju diagnostyki psychologicznej uznaje. rzadziej stosuje się czyste modele nauk przyrodniczych. Ta specyfika wynika przede wszystkim z odrębności kształcenia psychologa kliDlCZOCgO. Psycholog jest zobowiązany do tego. Sęk-1974. Nie wykorzystuje się natomiast w pełni badania psychologicznego. przynależną do różnych nurtów i orientacji. o rozwoju psychicznym człowieka w toku całego życia. polegające na określeniu zaburzeń pojedynczych funkcji psychicznych. Szczególnie cenne jest też to. Ma to miejsce jedynie wówczas. psycholog kliniczny interpretuje zaburzenia psychiczne. ale także od tego. ujmującymi człowieka jako jednostkę. wykonując zadania diagnostyczne i terapeutyczne. gdy oczekuje się od tego badania potwierdzenia lub zaprzeczenia psychologicznego rozpoznania nozologicznego. aby psychiatra znał specyfikę badania psychologicznego. Zadaniem badania psychologicznego jest poznanie i opracowanie psychologicznego aspektu całościowej diagnozy zaburzeń psychicznych u pacjenta. że na kilku lekarzy psychiatrów oddziału czy poradni przypada jeden psycholog. Psycholog kliniczny jest zobowiązany przestrzegać ustalonych zasad postępowania diagnostycznego. że dzięki badaniu psychologicznemu psychiatra poznaje także zdrowe strony pacjenta. wyjaśniających wewnętrzny mechanizm tego zaburzenia oraz przedstawiających udział czynników genetycznych. który pracuje samodzielnie.mierze taka. na podstawie swojej wiedzy.

Dobrze byłoby. środowisku nauki. to powinien móc je wyjaśnić. jako wynik badania. bardzo istotne problemy pojawiają się w toku badania diagnostycznego. miejsca pracy itp.dlatego. Można teraz zapytać. Kolejnym ważnym momentem w roku badania psychologicznego jest etap sporządzania diagnozy jako wyniku (tzw. o przydatności diagnozy. hipotez i osoby badanego metod diagnostycznych. pracy itp W punkcie wyjściowym badania diagnostycznego porozumienie pomiędzy lekarzem psychiatrą a psychologiem klinicznym cc do celu badania decyduje.osobowościowych. Na etapie stawiania hipotez diagnostycznych i ich weryfikacji psycholog pracuje zwykle samodzielnie. pozycji społecznej. któremu ma służyć odpowiedź na te pytanie. za kturymi kryją się prawdziwe wątpliwości diagnostyczne. Od psychologa należy żądać. Także typowe dla psychologa są pytania o znaczenie krytycznych wydarzeń w życiu człowiekautrata bliskich. Pytanie c poziom i strukturę inteligencji powinno być uzupełnione informują dotyczącą celu. Coraz częściej mzżna także pytać psychologa o zdrowotną lub zawierającą duży potencjał ryzyka strukturę rodziny i środowiska pracy. powinna także zawierać projekt wskazań leczniczych lub rehabilitacyjnych. Często dzieje się też tak. co z tego wynika dla wspć (pracy lekarza psychiatry z psychologiem? Odpowiedzią jest. Chudzi o to. np. Tak więc pytaniami typowo psychologicznymi są te. że w tej współpracy niezwykle ważny jest początek i koniec badania psychologicznego. Psycholog. Bardzo trafnie adresowane do psychologów pytania o osobowość pacjentów powinny być raczej sformułowane w postaci problemu dztyczącegu konkretnego człowieka. wpływu sytuacji trudnych i krytycznych wydarzeń oraz roli społecznego kontekstu życia człowieka i znaczenia więzi z osobami znaczącymi w rodzinie. jeśli ma co do tego wątpliwości. Czy motywacja i system wartości pacjenta ma związek z powtarzającymi się stanami depresyjnymi? Czy w rozwoju osobowości znajduje się uzasadnienie dla braku poczucia pewności siebieć". wyjaśniających . z jakimi psychiatra zwraca się dz psychologa. iż na ich wykonanie potrzebny jest czas i odpowiednie warunki. jak poziom inteligencji wpływa na wykonanie zadań zawodowych lub na trudności w szkole.istotna dla całego obrazu choroby jest sprawność pamięci pacjenta lub określenie zdolności do racjonalnego myślenia i podejmowania decyji. Można oczywiście stawiać także pytania szczegółowe. specyficznych dla psychologii klinicznej metod. osobowości.orzeczenie) i jego zakomunikowania innym specjalistom. Jaki rodzaj nastawień agresywnych u pacjenta sprawia. aby także w rej sytuacji obaj specjaliści mogli się porozumieć. aby był to zestaw twierdzeń opisujących zaburzenie. Diagnoza. aby były to pytania. wczesnej dorosłości. gdy np. które dotyczą zdolności. Ważne są pytania i problemy. Psychiatra powinien znać ogólne założenia niektórych. w wieku średnim i podeszłym. Czy chodzi o orzeczenie dla ZUS-u lub sądu. lu przeszłości powinny należeć pytania o ilzraz inteligencji oraz oczekiwania na potwierdzenie diagnozy nozologicznej. m 3 n. że doznaje on tak wielu niepowodzeń w kontaktach interpersonalnych? "Wiele pytań może się też wiązać z kryzysami rozwojowymi osobowości w różnych okresach życia pacjenta: w okresie dorastania. aby miał swobodę doboru najtrafniejszych-z punktu widzenia problemu. żeby rozumieć. . że nowe. zaburzeń w rozwoju człowieka. czy reż istnieje potrzeba poznania. Najistotniejsze jest to.

Tak więc trafność i przydatność diagnozy psychologicznej zależy wprawdzie głównie od wiedzy i umiejętności diagnostycznych samego psychologa. cech. a do oceny wyników zestaw skal szacunkowych. Z tych względów zaleca się. stanowiskach i interpretacji. a ten określa treści. obserwacja. Przebieg rozmowy organizuje cel badania. Wybrane metody psychologicznych badań diagnostycznych. Należy także dopuścić możliwość różnic diagnostycznych. jak i psychologii klinicznej. Dlatego też na tym etapie psycholog i lekarz psychiatra powinni znowu się spotkać w celu uzgodnienia pełnej (całościowej) diagnozy.je w terminach odpowiedniej teorii. W tym celu przygotowuje się schemat rozmowy i obserwacji. np. w toku którego przekazuje się wiedzę uzyskaną o pacjencie jemu samemu lub jego rodzinie. W części dotyczącej wskazań praktycznych należy żądać podania konkretnych wskazań oddziaływania na badanego lub jego otoczenie. Temu porozumieniu służyć ma mJn. Zrozumiałość diagnozy i jej poprawność merytoryczna decydują o przydatności. powiązań ze środowiskiem. Rozmowa psychologiczna. których rozmowa ma dotyczyć. Metody nieswoiste: rozmowa kliniczna (podstawowa metoda) . Ma to także istotne znaczenie dla postępowania. przeżyć. zachowań antyspołecznych itp. tendencji obronnych. Wspólną troską lekarza i psychologa powinno być w czasie komunikowania diagnozy zminimalizowanie skutku "naznaczenia etykietą diagnostyczną". Aby była ona kompletna. zdarzeń. Za najważniejsze dla przeprowadzenia rozmowy uznaje się umiejętności nawiązywania kontaktu z pacjentem. Podczas stosowania metod klinicznych dla celżw badawczych stosuje się je w wersji standaryzowanych informacji tBrzeziński-19743. W tych ogniwach komunikacji po obu stronach są potrzebne umiejętności otwartej wymiany informacji oraz zdolność negocjacji różnych stanowisk. zachowań własnych i osób z otoczenia. z uwzględnieniem potrzeb i poziomu odporności pacjenta. ale jest także w znacznym stopniu uzależniona od przygotowania psychiatry do współpracy z psychologiem.nastawień emzcionalnych. aby komunikowaniu diagnozy towarzyszyło postępowanie terapeutyczne i formułowanie diagnozy w sposób maksymalnie podmiotowy. ale można także oczekiwać. formalnej i interpersonalnej. Rozmowa wymaga przede wszystkim przygotowania od strony treści. ogólna orientacja-zarówno ze strony lekarza psychiatry. że będzie to zestaw twierdzeń zrozumiały dla odbiorcy. Wymaga to jasnego sprecyzowania oczekiwań wobec badania diagnostycznego prowadzonego przez psychologa oraz porozumienia w momencie przekazywania wyników diagnozy psychologicznej. ale także komunikatywnością tej diagnozy. wywiad i obserwacja mogą dotyczyć różnych obszarów życia pacjenta: danych życiorysowych. szacunku i zrozumienia. o ktćre chcemy pacjenta zapytać: najlepiej zachęcać do spontanicznegzich ujawnienia. wywiad. które umożliwiają przełożenie spontanicznych i swobodnychwypowiedzi badanych oraz ich zachowania na szacunkową ocenę pod względem ujawniania badanych cech. Helena Sękowa. aby w konsekwencji pacjentowi przedstawić wynegocjowane i uzgodnione stanowisko. należy mieć przygotowany schemat tych obszarów tematycznych. Psycholog powinien więc nie tylko kierować się poprawnością merytoryczną i metodologiczną. Wówczas w gronie kilku specjalistów trzeba wyjaśnić różnice w wynikach. . kontaktu stwarzającego poczucie bezpieczeństwa. jak i psychologa klinicznego-w podstawach tak psychiatrii.

W celu zobiektywizowania tej metody stosuje się równe systemy kodowe. o ktćrej trzeba pamiętać. Szczególnie ważna jest wówczas. Zależnie od tego co badają. Subiektywna ocena obserwatora może zniekształcać fakty. że jej trafność zależy od określenia celu badań. za pomocą których rejestruje się w systemie określone kategorie zachowań. Obecnie swobodną obserwację coraz częściej zastępuje się s k a I amiob se r w a c y j ny m i. ale zsoba z jego rzdziny. Zasadniczą sprawą. to badający może skorzystać ze specjalnych zasad stawiania pytań. W tym celu prowadzi się specjalne warsztatowe przygotowanie nie tyłku terapeutów. aż do fotograficznej włącznie) i możliwie obiektywnego zapisania tego. kontaktu słownego. co się spostrzega. które podlegają obserwacji oraz dostosowaną do umiejętności obserwatora skalę ocen nasilenia danego zachowania.podczas spotkań grupowych. jest podstawowe prawu pacjenta do zachowania tajemnicy lekarskiej i psychologicznej. Może ona być stosowana samodzielnie i jako metoda towarzysząca innym technikom badania. a modyfikacje wynikają z tego. która nie wymaga ciągłego pytania i w której przeważają spontaniczne wypowiedzi badanego. Jeżeli rozmowa nie przebiega swobodnie. Szczególnej ostrożności pod tym względem wymaga prowadzenie wywiadów w szkole i miejscu pracy pacjenta. przyjmowania korzystnych dla rozmowy postaw itp. Podobne systemy kodowe stosuje się także do obserwacji złożonych zachowań społecznych. Metody swoiste: testy psychologiczne i inwentarze osobowości. wyróżnia się testy inteligencji. dotykających badanego i przekraczających jego poziom intymności.Ważne są także umiejętności interpersonalne. np. że klinicysta powinien w toku obserwacji trafnie rozpoznać. że obserwacje charakteryzują się przewagą subiektywnych interpretacji nad obiektywnym zapisem. Wy w i ad podlega podobnym regułom jak rozmowa kliniczna. odraczania pytań na tematy drażliwe. ucząc ich umiejętności odpowiedniego słuchania. stawianie pytań projekcyjnych. podobnie jak dla lekarza. polegające na przekazywaniu odpowiednich niewerbalnych i werbalnych informacji. Dla psychologa. Dla testów psychometrycznych opracowuje się specjalne podręczniki ze szczegółowymi . uzdolnień i różnych sprawności oraz testy zsobowości. Wśród tych ostatnich można jeszcze wyodrębnić metody projekcyjne i kwestionariusze. zawężania zakresu. gdy z badanym nie ma. Za udaną uznaje się taką rozmowę. Wynika z tego także to. gestów itp. lecz także diagnostów. W uczeniu się stosowania metody obserwacji podkreśla się znaczenie umiejętności dzielenia zachowań na odpowiednie jednostki (obserwacja mniej lub bardziej szczegółowa. znajomy lub współpracownik. życia na bezludnej wyspie itp. Szczególne miejsce zajmują testy psychometryczne. warunków obserwowania i właściwości obserwatora. które muszą spełniać wysokie wymagania związane z pomiarem w psychologii i muszą być standaryzowane. Są to m 3 nczasada naprowadzenia na temat. Dlatego też ważne jest. Należy unikać pytań sugerujących. W badaniach nad metodą obserwacji stwierdzono bowiem. Wielką sztuką jest także umiejętność zebrania wywiadu w rozmowie z rodziną. że rozmówcą nie jest pacjent. podstawową metodą jest u b s e rw acja. aby skale obserwacyjne miały jednoznacznie określone kategorie zachowań. na jaki poziom otwartości pacjent jest przygotowany. w których badanego zachęca się do uruchamiania fantazji na temat idealnego przyjaciela. Bywa. mimiki.

jakie miejsce zajmuje wynik badanej osoby w rozkładzie wyników w próbie normalizacyjnej: w ten sposób określa się m in. zasad obliczania wyników i interpretacji. rzutowała"na ten materiał indywidualne cechysposób ujmowania rzeczywistości.poziom inteligencji. odtwarzając strukturę badanych cech. Test psychometryczny musi być także trafny. Badania neuroradiologiczne. . ekstrawersji itp. a stwierdzanych zmian nie należy wiązać z ewentualnym czynnikiem etiologicznym tych psychoz. w których wykorzystuje się projekcję. Są to metody badania osobowości. a wynika to z założenia. poglądy. potrzeby.plamy atramentowe (Test Rorschacha) .. Testy i kwestionariusze psychometryczne umożliwiają także przedstawienie wyników w postaci psychogramu i profilu. nie spełniają warunków metod psychometrycznych. np. zapominanie i różne procesy myślenia. czyli odnieść niekorzystny skutek w sensie jatrogennego oddziaływania na chorego. następstwami urazów itp) . Projektuje się gu do rozwiązania konkretnego problemu. formach zaburzeń i znajomości metod eksperymentalnych w psy-*chokgii. że gdy człowiekowi przedstawi się wieloznaczny materiał. podobnie jak adaptacja metod powstałych w innym kręgu kulturowym. które leży u podłoża tych metod.instrukcjami stosowania tych metod. jak pamięć. że wartość diagnostyczna badań neuroradiologicznych w schizofrenii lub psychozach afektywnych jest wątpliwa. to osoba badana w toku wykonywania zadań będzie. u których zlecanie wielu różnych badań diagnostycznych może przyczynić się do utwierdzenia przekonania o ciężkim charakterze choroby. opierając się na ogólnej wiedzy o prawidłowościach przebiegu procesów. lęku. psychicznych. płci i typów zaburzeń. chociaż i w badaniach dotyczących genezy psychoz posługiwano się wynikami badań radiologicznych dla podparcia koncepcji organicznego podłoża psychoz czynnościowych. Oczywiście należy przestrzec przed nadużywaniem badań rentgenowskich u pacjemuwz typowymi czynnościowymi zaburzeniami. Konstrukcja tych metod jest bardzo pracochłonna.wadami wrodzonymi. Zdjęcie przeglądowe czaszki. także chętnie stosowane przez psychologów. nie dokończone zdania (Test Nie Dokończonych Zdań) i wieloznaczne sytuacje (Test Apercepcji Tematycznej) . a także normami dla poszczególnych kategorii wiekowych. Badanie to nie może być pomijane we wszystkich przypadkach podejrzewania organicznego tła zaburzeń psychicznych. Testy projekcyjne. rzetelny i dokładny. Eksperyment kliniczny (parapsychologiczny) jest natomiast metodą całkowicie nie standaryzowaną. mechanizmy kontroli itp. Obecnie wydaje się. Marek Jaremu. Do (badania prostych sprawności psychomotorycznych wykorzystuje się także spec-jalistyczną aparaturę. Ich stosowanie w badaniach diagnostycznych wymaga specjalistycznego przygotowania i ścisłego przestrzegania instrukcji. Normalizacja testu umożliwia natomiast określenie. tzn. W tradycji polskiej metody te służą najczęściej do opisu przebiegu takich (procesów. Badania re są szczególnie przydatne w diagnostyce zaburzeń psychicznych uwarunkowanych organicznie. uczenie się. a raczej z innymi czynnikami (np. Ta grupa badań diagnostycznych znajduje szerokie zastosowanie w praktyce psychiatrycznej. zasadami opracowania wyników i przepisami postępowania w toku interpretacji wyników. są one tylko częściowo standaryzowane.

zmiany kształtu. Powietrze można podać drogą nakłucia lędźwiowego lub podpotylicznego. należy dążyć do zacieniowania przestrzeni płynowych mózgu. nudności. czego typowym przykładem jest zespół Morgagniegc. na czym mJn. Skoro zdjęcie przeglądowe czaszki niewiele wzbogaca naszą wiedzę o zmianach strukturalnych w obrębie mózgu. gdy zostanie poproszony na konsultację na oddział neurologiczny w celu wyjaśnienia zaburzeń psychicznych u pacjentów po urazach czaszkowa-mózgowych (np. Zacieniowaniu ulegają przestrzenie płynowe wewnętrzne mózgu (komory boczne. wiąże się ono ze znacznymi dolegliwościami (bóle głowy. Wskazania do wykonania przeglądowego zdjęcia czaszki stanowią te stany. która jest badaniem nieinwazyjnym. kiedy to poszukiwano dowodów na organiczne tłu wielu zaburzeń psychicznych. Kontrastowanie powietrzem układu komorowego mózgu nazywamy pneumoencefa (agrafią (PEG. Jako środka cieniującego można użyć powietrza bądź środków zatrzymujących promienie rentgenowskie. gdyż zastąpiono je tomografią komputerową mózgu. Badanie to należy jednak uznać za inwazyjne. Stewarta i Morela. odma mózgowa) . jeśli nie jest uzasadnione względami klinicznymi. W en try k u I o g r a fi a. ma zastosowanie głównie w neurochirurgii jako zabieg inwazyjny i wymagający interwencji zespołu chirurgicznego. czyli podawanie środka cieniującego pozytywnego do układu komorowego mózgu. Zwracamy uwagę na stan zatok obocznych nosa oraz dokładnie oceniamy siodło tureckie. w zespołach niedokrwienia .z krwiakiem podtwardówkowym) . które utrzymują się przez jakiś czas pc badaniu. Uporczywe bóle głowy. Na zdjęciu przeglądowym czaszki poszukujemy zmian kostnych o charakterze zgrubienia (np. Z punktu widzenia diagnostyki klinicznej nie jest to badanie. należy uznać za niecelowe. czyli cieniujących pozytywnie. Obecnie badania pneumoencefalograficzne mają marginalne znaczenie. przerwania ciągłości kości (po urazach) . wymioty) . zmianę proporcji przestrzeni płynowych lub utrudnienie krążenia płynu mózgowa-rdzeniowego. A n g i o gr a fi a (kontrastowanie tętnic mózgowych) lub wenografia (uwidacznianie żył) również znacznie częściej dotyczy neurologii i neurochirurgii niż psychiatrii. Można przyjąć.Rutynowe zlecanie badania przeglądowego czaszki. iż zmiany strukturalne w obrębie układu kostnego czaszki mogą mieć związek ze zgłaszanymi przez pacjenta skargami lub stwierdzanymi przez nas objawami chorobowymi. wraz ze zbiornikami płynu mćzgowo-rdzeniowego. iż tkanka nerwowa nie jest na takim zdjęciu uwidoczniona. Badanie kontrastowe układu naczyniowego mózgu.spowodowanego odwapnieniem lub zwiększeniem się ciśnienia śródczaszkowego. komora Ul i IV) oraz przestrzenie zewnętrzne podpajęcze. wad budowy czaszki itp. które lekarz psychiatra zaleca często: pozostaje ono w gestii neurochirurgów.przerost blaszki wewnętrznej kości czołowej) lub ścieńczenia (np. Badanie kontrastowe układu pływowego mózgu. aby uwidocznić ewentualne przemieszczenie struktur mózgowych. polega jej przewaga nad pneumoencefalcgrafią. a dostarcza natomiast wielu danych dotyczących stanu tkanki mózgowej. z tej prostej przyczyny. zuburzenia widzenia i równowagi należy także uznać za wskazania do tego badania. w których podejrzewamy. Wobec tego należy zalecać to badanie w zaburzeniach pourazowych związanych z utratą przytomności oraz w zaburzeniach świadomości towarzyszących zaburzeniom neurologicznym. Lekarz psychiatra może się z tym badaniem zetknąć wówczas. kiedy to rozpoznanie przerostu kości czołowych utwierdza nas w rozpoznaniu zespołu czołowego. że uzyskane w tym badaniu dane diagnostyczne dotyczą głównie wyjaśnienia tła niektórych psychoorganicznych zaburzeń psychicznych. Było ono bardzo rozpowszechnione w latach sześćdziesiątych.

zmieniona (guz. Badania izotopowe. jak i w psychiatrii. napadach utraty przytomności.mózgu. iż tomografia komputerowa głowy (TK) stanowi obecnie najważniejsze badanie neuroradiologicznezarówno w neurologii. można ją więc stosować w przypadkach podejrzewania*dysfunkcji pewnych większych obszarów mózgu. Badania te wymagają od badającego znacznej sprawności manualnej. Koszt aparatury i mała zdolność rozdzielcza obrazu ograniczają stosowanie tej techniki w praktyce. ale przez zespół czujników. wszelkie uwagi dotyczące scyntygrafii przy użyciu izotopu technetu stosuje się także do badań z izotopem ksenonu. ropień. W rezultacie uzyskujemy obraz mózgu z zaznaczonymi obszarami emisji fotonowej. a obraz jest przetwarzany przez urządzenie cyfrowe. że brak. Jest to jednak technika mało. Niemniej jednak. Stosuje się tu zjawisko emitowania fotonów przez izotop. Można przypuszczać. im bardziej były nasilone kliniczne objawy psychozy. Badania naczyniowe uwidaczniają przebieg i pozycję naczyń mózgowych. wychwytywania znacznika w pewnym obszarze mózgu sugeruje. gdyż dostarcza danych dotyczących całego obszaru mózgowia. przestrzeni płynnych. Swego rodzaju wariantem techniki izotopowej jest tomografia komputerowa pojedynczego fotonu (single photon computed romographySPICT) . jako metoda nieinwazyjna i dokładniejsza. obciążająca pacjenta. nie należy więc sądzić. ponieważ dzięki niej można stwierdzić anomalie co 10-Psychiatria. że lekarz psychiatra będzie się tym badaniem posługiwał w swojej codziennej praktyce. podczas gdy jego nadmierne gromadzenerównież budzi niepokójpodejrzenie zmian naczyniowych bądź nowotworowych. który możni podawać drogą wziewną. które dodatkowo było tym wyraźniejsze. które ulegają zmianie w procesach wypierających mózgu. iż tkanka jest tam. krwiak) . Należy się zgodzić. bolach głowy naczymopochodnych itp. Tomografia komputerowa. Scyntygrafia mózgu jest badaniem mało dokładnym. krwiakach i ropniach wewnątrzczaszkowych. ale też tkanki . Wskazaniem do scyntygrafii mózgu będzie więc podejrzewanie procesów wypierających wewnątrz czaszki oraz zmian naczyniowych. dokładniejszy niż w scyntygrafii. a technika badawcza jest podobna do powszechnie znanych badań izotopowych gruczołu tarczowego. Scyntygrafia mózgu to badanie polegające na wykorzystaniu wychwytywania znacznika przez tkankę mózgową i następnie uzyskaniu obrazu rozmieszczenia tego znacznika w mózgu. naczyniakach itp. zmianach zatorowych i zakrzepowych naczyń. Jest więc badaniem o małej selektywności stwierdzanych zmian. najwyżej w obrębie poszczególnych płatów mózgu. W przypadku zaburzeń psychicznych bez wyraźnego th organicznego wartość diagnostyczna tego badania jest znikoma. stwierdzano u niekturych pacjentów ze schizofrenią zwiększone gromadzenie się znacznika w lewej półkuli mózgu. Stosując tę technikę. Oprócz izotopu technetu stosuje się także izotop ksenonu-"Xe. Znacznikiem takim bywa najczęściej izotop technetu-""Te. jednak emisja ta nie jest rejestrowana w komorze scyntygraficznej. Wprowadzona na początku lat siedemdziesiątych metoda szybko wyparła wszelkie badania kontrastowe (przede wszystkim PEG) . Badanie to można także zaliczyć do technik komputerowych. co oczywiście eliminuje inwazyjność techniki badawczej. Zaletą TK jest nie tylko dobre uwidacznianie struktur czaszki. Posłużyło to do poparcia tezy u dysfunkcji między półkulami mózgu w schizofrenii. jak w klasycznej scyntygrafii.

Ujawniało więc ono zmiany podstawowe (guzy. że fukt ten ma tyłku pozornie. W takich przypadkach ze wszech miar celowe jest zalecenie badania TK. które umożliwia wczesne rozpoznanie guza i odpowiednio wczesną interwencję terapeutyczną. krwiaki) . Z pewnością nie ma charakterystycznych dla schizofrenii czy depresji endogennej zmian w TK. by uzgodnić. przekroju"badanego narządu w różnych warstwach i płaszczyznach. gdy jedynym sposobem ujawniania nieprawidłowości w przestrzeniach płynowych mózgu było wykonanie odmy mózgowej. znaczenie kliniczne. Sugeruje się. że u tych pacjentów następuje wyraźna utrata neuronów serotoninergicznych i noradrenergicznych. jednocześnie obserwuje się gorsze wyniki terapeutyczne po leczeniu neuroleptykami. a nieswoistość tego rodzaju zmian jest faktem. podczas gdy u chorych na schizofrenię i osób bez zmian zamkowych utrata dotyczy głównie neuronów dopaminergicznych. Jak wiadomo. że zmiany zamkowe mózgu obserwuje się częściej w przewlekłej schizofrenii niż w odpowiednio dobranych wiekowa grupach kontrolnych. Obraz mózgu w TK pozwala na dokładne pomiary przestrzeni płynowych. u których rozpoznaje się w TK poszerzenie układu komorowego mózgu. stwierdzono u niektórych chorych jedynie poszerzenie przestrzeni płynowychmózgu. W okresie. który może. Wydaje się. Osobnym zagadnieniem są zmiany stwierdzane w TK w psychozach endogennych. Zwiększenie gęstości tkanki mózgowej obserwujemy np. czyli znaczną obiektywizację wyniku badania. ale nie musi. Wraz z rozpowszechnieniem badań TK pojawiły się relacje o istnieniu zmian zamkowych mózgu w różnych procesach chorobowych. jednakże często w schizofrenii bywają opisywane poszerzenia komór bocznych.w procesach rozrostowych mózgu. Zasada działania TK polega na rejestrowaniu metodą cyfrową wartości absorpcji promieni rentgenowskich przez badaną tkankę. przy czym uzyskuje się obrazy. nie związanymi z patogenezą schizofrenii. Faktem jest. zmniejszenie-w procesach niedokrwiennych tkanki mózgowej. niehigienicznym trybem życia. Wielką zaletą TK jest możliwość oceny gęstości tkanki mózgowej w jednostkach Hounsfielda i na tej podstawie ocena procesów toczących się w samej tkance nerwowej. Trzeba było czasu. Wartość diagnostyczna zaników mózgu stwierdzanych radiologicznie ma znacznie mniejsze znaczenie. np.urazami głowy.mózgowej. w których dotychczas zaników mózgu nie podejrzewano.zespołem neurastenicznym i pojedynczymi objawami zwiększenia się ciśnienia śródczaszkowego. Pozostaje jedynie pytanie. niewłaściwym odżywianiem. co za pomocą dotychczasowych technik neuroradiologicznych było niemożliwe. Ogromna jest rola badania TK w podejrzeniu procesów wypierających mózgu. . np. Niektórzy doszukując się związku pomiędzy zanikami mózgu a schizofrenią-stwierdzili. komory III lub rowków mózgowych. Podnoszony bywa także fakt intensywnego leczenia pacjentów z przewlekłą schizofrenią. na ile jest to spowodowane czynnikami dodatkowymi. ze zrozumiałych względów badanie to wykonywano rzadko i w ściśle określonych przypadkach. wyliczanie odpowiednich wskaźników mózgu. nawet u pacjentów bez podejrzenia procesów wypierających czy bez wyraźnych objawów neurologicznych. że u tych pacjentów. procesy te mogą przejawiać się początkowo w sposób niecharakterystyczny. Nadal jednak wyraźnie poszerzenie przestrzeni płynowych mózgu świadczy o zanikach mózgu i jest zjawiskiem nieprawidłowym. mieć wypłw na występowanie zmian zamkowych mózgu. że poszerzenie przestrzeni płynowych mózgu postępuje z wiekiem i dlatego trudno jest u wszystkich pacjentów rozpoznawać zaniki mózgu. a niejako dodatkowo-zmiany zamkowe W momencie powszechnego stosowania badania TK.

inaczej są zbrazowane świeże. . aparatury reanimacyjnej itp) . np. u których badanie TK często nie wykazuje żadnych zmian.Cenne jest także badanie TK w stanach nagłej utraty przytomności.istna szara i biała mózgu. W pewnych przypadkach stosuje się wzmocnienie kontrastowe w badaniu TKprzez dożylne podanie środków cieniujących. metodą nieinwazyjną.rozrusznika serca. Ponieważ technika NIMB jest bardziej skomplikowana niż TK. można rozpoznać na zdjęciach NMR. Techniczne utrudnienie w ocenie obrazu TK stanowi obecność przedmiotów metalowych.klipsów po zabiegach operacyjnych mózgu. Dlatego powszechnie mówi się o wyższości badania jądrowego rezonansu magnetycznego nad tomografią komputerową. icieńczenieciała modzelowatego. Dlatego pacjent poddany badaniu nie może mieć żadnych przedmiotów metalowych (w tym np. Wartość tego badania. Dzięki technice NMR można uwidocznić dynamiczne zmiany w obrębie mózgowia: np. np. Warunkiem wykonania badania jest konieczność umieszczenia pacjenta w silnym polu magnetycznym i poddanie go działaniu fdelektromagnetycznych. trudno opisać ją tu szczegółowo. Prawdopodobnie uwidaczniają się w ren sposób obszary zwiększonej zawartości wody (miejscowe obrzęki) . jakie spotyka się na zdjęciach NMRpacjentów z otępieniem naczyniopochodnym. niewidoczne w TK.u alkoholików w stadium zatrucia alkoholowego NMR ujawnia obszary zmienionej tkanki mózgowej. prostsze. że niektóre zmiany mózgowe. iż wprawdzie badanie TK jest. ale posługujemy się tu promieniowaniem rentgenowskim. Daje to wiele możliwości oceny nie tylko obecności zmian. Wynika stąd. Ponieważ badanie to wymaga utrzymywania leżącej pozycji ciała przez pewien czas. Pojawienie się napadów utraty przytomności stanowi również wskazanie do tomografii komputerowej. 'a więc należy unikać zbytniej ekspozycji pacjenta na to promieniowanie. zwanego powszechnie jako badanie NMR (nuclearmagnetic resonance) lub MRI (magnetic resonance imaging) polega na jeszcze większej selektywności obrazowania zmian w badanym narządzie niż w badaniu TK. cz niesłusznie skłania niektórych klinicystów do rezygnacji z badania tomograficznego. móżdżku. Ta technika badawcza opiera się na rejestracji przetworzonego komputerowo obrazu zmian rezonansu magnetycznego jąder cząsteczek badanej materii. a inaczej starsze zmiany krwotoczne) . mogą być odmiennie przedstawiane w zależności od zastosowanej techniki NMR. Uczulenie na środek cieniujący. gdyż obecnie TK stanowi badanie podstawowe. Szczególnie jest tu zasadne w podejrzeniu zmian naczyniowych mózgu i nowotworów. cofające się po odstawieniu alkoholu. ale nawet czasu powstania (np. zaburzenia krzepnięcia krwi czy ropne zmiany skórne będą także przeciwwskazaniem dla tego rodzaju badania. Nie należy też zapominać. Trudno jest mówić o przeciwwskazaniach do badania metodą tomografii komputerowej. w zaburzeniach świadomości lub szybko rozwijających się zespołach katatonicznych jako ostrych reakcjach egzogennych. Nie jest to postępowanie godne polecenia. Typowym przykładem takich zmian są obszary niedokrwiennew głębokich strukturach istoty białej mózgu. a dla celów diagnostyki psychiatrycznej zupełnie wystarczające. U chorych na schizofrenię stwierdzano liczne zmiany w badaniu mózgu techniką NMR: zmniejszenie objętości płatów czołowych. Magnetyczny rezonas jądrowy (MRI) . Pewnym rozwiązaniem jest możliwość uspokojenia pacjenta farmakologicznie. tańsze. zrozumiałe. iż nie można go wykonać u pacjentów pobudzonych i nie współpracujących z lekarzem. oprócz nieswoistych zaników mózgu. które zanikają w okresie utrzymywanej abstynencji. Te same badane struktury.

procesach wypierających. podany związek szybko zostaje wbudowany w cykl przemian mózgowych. Oczywiście. Dzięki emisji pozytronów izotopu fluoru.Zmiany te najczęściej lokalizowano w tzw. W przypadku badania neuroradiologicznego znacznikiem tym bywa najczęściej podawana dożylnie'F-deoksyglukoza. otrzymuje się przetworzony komputerowo obraz aktywności metabolicznej mózgu. nie należy jednak przypuszczać.NMR: guz w lewej półkuli mózgu uciskający na komorę boczną.NOIR: zmiana o charakterze oponiaka w obrębie kanału kręgowego. a więc we wszelkiego typu stanach niedokrwiennych mózgu. dzięki podaniu znacznika wchodzącego w cykl przemian ustroju. Przykłady zmian w badaniu NMR ilustrują ryciny I-4. Badanie PET jest metodą inwazyjną. Nla pewno ta technika jest pomocna w diagnozowaniu psychicznych zespołów egzogennych.objawów negatywnych (np. . W chorobach afektywnych dopatrywano się u niektórych pacjentów zmian w obrazie NMR w płatach czołowych i skroniowych.apatii. przynajmniej na obecnym etapie rozwoju wiedzy psychiatrycznej. W obrazie tym obszary dużej aktywności zwykle są oznaczone barwami ciepłymi (czerwień-brąz) . otrzymuje się dane cyfrowe odpowiadające aktywności metabolicznej mózgu w różnych jego obszarach. które normalizowały się w trakcie skutecznej terapii litem. zmiany w PET obserwuje się w tych stanach.TK) . Pozymnowa emisyjna tomografia opiera się na komputerowym obrazowaniu emisji pozytronowej. Ryc. 1. która jest rejestrowana przez system czujników. wymaga bowiem zarówno skomplikowanej aparatury rejestrującej. Ryc. Z opisywanych tu metod diagno-. Ryć. a więc bardziej obciążająca dla chorego niż TK. czego nie udaje się dokonać innymi technikami w neuroradiologii. -4. 3. stycznych jest to badanie najbardziej kosztowne. że dostarcza danych o zmianach nie tylko strukturalnych (jak np. oprócz obrazu barwnego. Skłaniało to niektórych psychiatrów do wysuwania hipotezy. Tu skrótowe przedstawienie możliwości badawczych NMR powinno uzmysłowić.grzbietowa-bocznej korze przedczołowej. korzyści diagnostyczne są za to nieporównywalne z żadną obecnie stosowaną techniką. droga. 2. ale i czynnościowych. tępego afektu. NMR: naczyniopuchodne ognisko w obrębie głębokich struktur półkuli lewej z następowymposzerzeniem rogu czołowego komory bocznej. jak i wyspecjalizowanego laboratorium (wyposażonego np. 'hociaż aparatura NMR jest. Pozytronowa emisyjna tomografia (PET) .w cyklotron) do produkcji znacznika. Jak można się spodziewać. na poziomie O. w których zaburzeniu ulega ukrwienie mózgu. Wielką przewagą PET nad innymi technikami jest to. a obszary małej aktywności metabolicznej barwami zimnymi (błękit-fizlet) . związane z dominacją w obrazie klinicznym tzw. iż część tych chorych wykazuje wczesne zmiany strukturalne mózgu. jak ważna jest to technika diagnostyczna. abulii) . Ponieważ glukoza jest jednym z najważniejszych składników w metabolizmie mćzgu. badanie to z pewnością będzie zyskiwało coraz szersze zastosowanie w diagnostyce psychiatrycznej. iż dostarcza danych ułatwiających wyjaśnienie tła psychoz endogennych. Umożliwia wgląd w intensywność mózgowego metabolizmu (w podanym przypadku-glukozy) .

Nagła zmiana częstotliwości i/lub amplitudy nosi nazwę czy nn o ści n ap ad ow ej. Na schematach widoczne jest 5 i następnych przedstawiono materiał Kliniki. Badanie EEG polega na rejestracji biopotencjałów z elektrod umieszczonych na głowie pacjenta w standardowych punktach. W chorobie Alzheimera natomiast obserwowano zmniejszony metabolizm glukozy w okolicach skroni i ciemienia. o częstotliwości od 8 do l 3/s i amplitudzie około 50 uV. Jak więc widzimy. Czynność bioelektryczna mózgu rejestrowana z powierzchni głowy jest wypadkową potencjałów generowanych przez dendryty neuronów zewnętrznych warstw kory. ciemieniowych i tylna skroniowych. są rejestrowane z odprowadzeń czołowych i centralnych. występują w czuwaniu. Fale theta mają częstotliwość od 4 do 7 s. hiperwemylację. jej podstawowym elementem są ponadto fale o ostrym wierzchołku i czasie trwania 20-70 ms (iglice) lub 70-200 ms (fale ostre) . Mowa tu o tych przypadkach. stymulację błyskami świetlnymi. określeniu ich amplitudy. Prawidłowy zapis EEG osoby dorosłej standardowe rozmieszczenie elektrod. w których mamy do czynienia z miejscowym zaburzeniem procesów metabolicznych mózgu. Bada się również reakcje czynności bioelektrycznej na próby aktywacyjne: otwarcie oczu (reakcja zatrzymania) . Waldemar Szelenberger. Ryc. Przykładem mogą być badania PET w schizofrenii. w stanie czuwania. o częstotliwości powyżej l 3/s i amplitudzie do 30 uV. wydaje się jednak. oj. W zaburzeniach nastroju obserwowano w fazie depresyjnej całkowite obniżenie metabolizmu mózgowego w części ponadnamictowej mózgu. . Fale beta. Zwiększenie się aktywności metabolicznej następowało w remisji i w fazie maniakalnej. Badanie elektroencefalograficzne. iż najczęściej jest to obniżenie metabolizmu mózgowego w okolicach czołowych oraz asymetria wykorzystania glukozy między półkulami mózgu i w jądrach podstawy. badania PET uwidaczniają zmiany dynamiczne w procesach muzguwych w różnych stanach chorobowych. Psychiatrycznej AM w Warszawie. Suma tysięcy pojedynczych potencjałów postsynaptycznych składa się na zapis odbierany z każdej elektrody. Wprawdzie obecnie nie osiągnięto jednomyślności co do rodzaju zmian w PET u tych pacjentów. Dodatkowym argumentem przemawiającym za swoistością tych zmian jest fakt. należy jednakże oczekiwać dalszego szybkiego postępu wykrywania zaburzeń czynnościowych w bardziej precyzyjnie wyselekcjonowanych obszarach muzgu. Może obecnie nie są to zmiany charakterystyczne dla poszczególnych jednostek chzrobowych.W tych przypadkach badanie angiograficzne także jest pomocne. W innych stanach PET jest jedyną metodą dającą korzyści diagnostyczne. (Na ryc. Fale alfa. odpowiadających określonym okolicom anatomicznym (ryć. nic związanym ze zmianami strukturalnymi. W uzyskanym zapisie wyróżnia się zdefiniowane empirycznie grafoelementy. Badanie elektroencefalograficzne 351. iż wartości obniżonego metabolizmu uległy normalizacji wraz z poprawą kliniczną schizofrenii. częstotliwości i lokalizacji. a fale delta-poniżej 4/s. głównie w odprowadzeniach potylicznych. 5. Interpretacja zapisu polega na rozpoznaniu typu fal.

Po epizodzie snu wolnofalowego występuje sen z szybkimi ruchami gałek ocznych (rapid eye mwement-REM) . chorobach metabolicznych. Stłumienie sduwolnofalowego (spłycenie snu) stwierdza się w nerwicach. Jest to sen wolnofaluwy. rozpadem czynności alfa i z falami beta oraz thetac 3) uogólniona dysrytmia z zachowaną czynnością alfa i beta i z falami thetai delta. otępieniu. W pierwszych cyklach widoczna jest przewaga snu wolnofaluwegu. W miarę pogłębiania się snu coraz częściej występują wysokonapięciowe fale delta. Rejestracja polisomnogramu umożliwia obiektywną ocenę zaburzeń snu w przebiegu chorób psychicznych. Może to być: 1) zapis monotonny z hipersynchronią i z czynnością alfa w przednich odprowadzeniach: 2) zapis labilny. We śnie stwierdza się cykliczne zmiany czynności bioelektrycznej mózgu (ryc. Rejestracja EPG jest jednak tylko kolejnym etapem badaniąklinicznego. Wieloletnie doświadczenie kliniczne pozwoliło jednak na ustalenie pewnych prawideł. Zmiany ogniskowe sugerują rozpoznanie zlokalizowanego procesu patologicznego. nieprawidłowym zapisem 110 i zanikiem podkorowym w tomografii komputerzwej podłożem choroby jest prawdopodobnie strukturalne uszkodzenie mózgu w okresie rozwojowym. Ponadto u osób z rozpoznaniem schizofrenii. następnie okresowo są widoczne wrzeciona snu 13-l 4/s (stadium 3) . W przypadkach tych zmiany EEG są nieswoiste. U zdrowej osoby dorosłej cykl snu trwa około 90-100 minut i powtarza się w ciągu nocy kilkakrotnie. że uogólniona dysrytmia-w porównaniu z zapisem monotonnym zapowiada pomyślniejszy przebieg choroby i korzystniejszą reakcję na leki. schizofrenii.w zatruciu. pod koniec nocy-snu REM (ryć. pojawiają się natomiast fale wolne 3-Ys (stadium I) . blakowana przez otwarcie oczu. Zaburzenia te nie są swoiste.Ocena zapisu wymaga uwzględnienia dwu podstawowych czynników modyfikujących obraz EEG: wieku badanego i stanu. Sen REM i wszystkie pozostałe stadia. czuwania. w stanie czuwania. Badanie EPG jest więc pomocne w diagnostyce chorób psychicznych o podłożu organicznym. ó) . Niektóre obrazy charakteryzują się pewną swuistościątypowy przykład stanowi skojarzenie napadów nieświadomości i zespołów iglicy z falą wolną 3/s. jak i w depresji psychotycznej. W populacji chorych psychicznie częściej niż u osób zdrowych spotyka się nieprawidłowe zapisy 810. zaburzeń afektywnych lub zaburzeń osobowości częściej niż u zdrowych rejestruje się rożne niecharakterystycznezmiany w odprowadzeniach skroniowych: fale theta. Uogólniona czynność fdwolnych może wystąpić np. dominuje najczęściej czynność alfa. 7) . np.guza mózgu lub udaru. uzależnieniu . U osoby dorosłej. tworzą cykl snu. Uważa się. niskonapięciową czynnością w EHG i obniżeniem napięcia mięśni. czyli sen Non-REM. Nie ma patognomonicznych zapisów EEG. Wymienione rodzaje zapisu nie są swoiste: zapis monotonny obserwuje się zarzyna w schizofrenii. z desynchranizacją. Źródłem wielu istotnych informacji diagnostycznych jest także rejestracja EEG podczas snu. Podczas zasypiania fale alfa znikają. delta lub ostre. umownie dzielony na stadia 3 i 4. ale na ogół proporcjonalne do nasilenia procesu chorobowego. W przypadkach schizofrenii z dyskretnymi odchyleniami w badaniu neurologicznym.

stłumienie fal alfa oraz nasilenie fal theta. Stan czuwania (W) -zapis 110 z czynnością alfa.polisomnogram: 100-clekuookulogrwn. Ryc. Oznaczenia jak na ryc. Poligraficzne badanie snu. otępieniu. snu REM i jego przewaga w pierwszej połowie nocy. Analiza widma 110 u osoby zdrowej przed podaniem i po doustnym podaniu diazepamu (Relanium. napięcia mięśni i wrzecion podczas kolejnych stadiów snu. Na osi odciętych-zakresy częstotliwości widma. U chorych na schizofrenię stwierdzono większy udział fal delta w odprowadzeniach czołowych. czyli do elektroencefalograficznej oceny działania lekuw psychotropowych (ryć. działania przeciwpsychotycznegonasilenie fal theta i delta oraz stłumienie fal beta i alfa. Wszystkie związki chemiczne zmieniające zachowanie modyfikują czynność bioelektryczną mózgu.od alkoholu. Dla epizodu depresji typowe jest skrócenie latenji. tj. Ryc. czyli analiza widma EEG. Uważa się. 8. Kierunek zmian w EEG zależy od klinicznego działania leku. EIG-zapis elektroencefalograficzny. że udział fal o różnej częstotliwości oraz dynamika EEG w zaburzeniach lękowych. zapis ruchćw gałek ocznych. czyli zapis ruchów gałek ocznych. działania przeciwdepresyjnegu-wzrost szybkiej czynności beta. w BÓG szybkie ruchy gałek ocznych. Pole zakreskowane-stan przed podaniem leku.Schemat przebiegu snu podczas epizodu depresji. skrócenie czasu trwania snu i stłumienie snu wolnofalowego (ryć. jest źródłem wielu nowych informacji. Polia) . zaburzeniach afektywnych oraz w schizofrenii są inne niż u osób zdrowych. stadium I-czynność złożona z ful 3-7/s. stadium 4-fale delta zajmują więcej niż 50%badanego odcinka czasu. stadium REM-EIG jak w stadium I. 8) . stadium 3-wysokonapięciowe falc delta zajmują mniej niż 5 O'%badanego odcinka czasu. w EMG spadek napięcia mięśni. Od gćry: diagram klasyfikacji na stadia. 6. Wyodrębnienie poszczególnych częstotliwości z sygnału zbiorczego w danym odprowadzeniu i w danym odcinku czasu. na osi rzędnych-moc poszczególnych zakresów częstotliwości. Dzięki analizie widma EIG można przewidywać działanie nowe zsyntetyzowanych środków . Rozwój technik komputerowych otworzył elektroencefalografii nowe perspektywy. EMG-zapis elektromiograficzny. 9. U góry-wybrane fragmenty zapisu EEG. 7. Analiza widma BIG jest stosowana także w farmakoelektroencefa (ograli. Ryc. Po godzinie zwiększa się moc czynności beta-I (działanie anksjulitycznc) oraz czynności theta i delta (działanie uspokajające) . u dołu-widmo uirednwne w ciągu 4 minut. Ryć. aktywność fal delta. czyli hipnogram. stadium 2w pierwszej i szćstej sekundzie widoczne wrzeciona snu. Fizjologiczną miarą działania anksjclitycznegu jest wzrost wolnej czynności beta (I 3-ZO/s) . (21-3 O/s) .Schemat przebiegu snu u zdrowej osoby dorosłej. 9) .

badania neurohormonalne problemy immunologiczne.psychotropowych. Potencjały endogenne tevent rclatcd pctentials-ERP) zaznaczone linią kropkowaną. przemiany materii. Jan M.podwzgórze-przysadka-gonady. IO) . Załamki te odpowiadają kolejnym etapom procesów poznawczych. Horodnicki. Dodatkowych informacji dostarcza analiza przestrzenna rozkładu potencjałów: u chorych na schizofrenię stwierdzonz obniżenie amplitudy 8300 w odprowadzeniach czołowych. Potencjały o czasie utajonego pobudzenia od 10 do 100 ms są generowane głównie w polu słuchowym (auditory evokedpnentials-ABP) . W ślepocie i głuchocie histerycznjpotencjały wywołane są prawidłowe. Farmakologiczna lub chirurgiczna ingerencja w układ endokrynny zakłócić może regulację . czyli potencjały endogenne. Zakłócenie organizacji układu hormonalnego. dlatego wyodrębnia się je z czynności podstawowej za pomocą techniki uśredllldllld. 10. Załamek P 3 OO potencjału endogennego (dodatnie wychylenie o czasie utajonego pobudzenia 300-500 ms) powstaje podczas rozwiązania sygnalizowanego przez bodziec problemu. Celem niniejszego rozdziału nie jest systematyczne przedstawienie integracji neurohormonalncj i immunologicznej. ubytkowych uszkodzeń układu nerwowego. przekazu informacji systemu immunologicznego. gdy bodziec zawiera jakąś informację. przez ekspozycję na działanie androgenów w krytycznym okresie rozwoju ontogenetycznego może być przyczyną zachowań homo-lub biseksualnych w dorosłym życiu. występuje w sposób nieoczekiwany lub jest związany z wykonywaniem określonego zadania. jako regulatory podstawowych procesćw: reprodukcji. Bodźce odbierane przez narządy zmyslżw wyzwalają reakcję ze strony ośrodkowego układu nerwowego w postaci serii fal.Schemat potencjaićw wywołanych bodzcem słuchowym (w skali logarytmicznej) . pełnią swoje funkcje za pośrednictwem materiału genetycznego. Załamki o czasie utajonego pobudzenia do 10 ms stanowią odpowiedź struktur podkorowych. Latencja P 3 OO jest wydłużona u pacjentów z otępieniem. Parametry wczesnych załamków są w znacznej mierze uzależnione od fizycznych właściwości bodźca. są zależne od stanu psychicznego osoby badanej. Inne badania pracowniane: testy specyficzne. a także w narkolepsji. ale zasygnalizowanie perspektyw badań patogenezy psychoz oraz mechanizmów działania leków psychotropowych. Wczesne załamki potencjału wywołanego reprezentują pobudzenie dróg swoistych. Obniżenie amplitudy P 3 OO można traktować jako wyraz nieswoistegoczynnościowego upośledzenia funkcji poznawczych: stwierdza się je u chorych na schizofrenię i zaburzenia afektywne. która odpowiada za środowisko wewnętrzne organizmu i legł zdolności adaptacji do zmian. a pojawiają się wtedy. . niezależnie od ukształtowania męskiej funkcji podwzgórza u dziewczynek. Są to słuchowe patencjały wywołane pnia mózgu (bram auditory cwkcd pctentials-BAEP) . Rejestracja wczesnych załamków jest szeroko stosowana w diagnostyce. np. natomiast załamki późniejsze. Ryć. Hormony. czyli potencjałów wywołanych (ryć. Amplituda potencjałów wywołanych jest niska (I-10 uV) .

nie dały jeszcze rezultatów umożliwiających powiązanie niezwykle złożonych neurouansmisyjnych i metabolicznych układów regulacji z luźnymi teoriami w psychopatologii i psychofarmakolzgii. klinicystów i farmakologów. Niektóre ich analogi syntetyczne mają wielokrotnie większą siłę biologicznego działania od peptydów naturalnych. Podobny efekt uzyskujemy u części pacjentek po podaniu fosforanu pirydoksalu. NT beja-LT. Wydaje się jednak. Przblem ten można ująć następująco: zaburzenia hormonalne-choroby psychiczne: zaburzenia emocjonalne-dysfunkcje hormonalne: choroby psychiczne lub choroba mózgu zaburzenia hormonalne. ale dzielą te funkcje z wielkimi integracyjnymi ośrodkami wzgórza. gonadotropin OM i FSH) . ma znosić niektóre produktywne objawy schizofrenii. które zmieniane są przez farmakologiczny wpływ leków psychotropowych. obecnych niemal we wszystkich regionach ośrodkowego układu nerwowego. podobnie jak tu stwierdzono w. zespole napięcia przed. *silnie aktywnych biologicznie. np. hormonalnego i immunologicznego. jak choroby afektywne i schizofrenię w aspekcie ich patogenezy i etiologii. CCK. Postęp w produkcji przeciwciał monoklonalnych i rozwój technik radioimmunologicznychi immunolluorescencyjnych oznaczania hormonów otworzył perspektywę wyjaśnienia funkcji układów neuronalnych rąbka i podwzgćrzaw chorobach afektywnych i w schizofrenii. prolaktyny (PRL) .wydzielania hormonu wzrostu (GH) . która zmniejsza prulaktynemię fazy lutealnej. jednak nie zmieniają powinowactwa TRH do receptora. L-RH. agonista receptorów dopammowych (DA) . gdyż istnieje funkcjonalne sprzężenie układów nerwowego. Dotychczasowe badania nad dysfunkcjami układu hormonalnego i immunologicznego w psychozach o nie odkrytej neuropatologii. Wykazano bowiem. Peptydy uwalniające TRH i L-RH wyzwalają hiper-lub depolaryzację neuronów w wielu obszarach mózgu i jednocześnie stymulują syntezę prolaktyny w komórkach przysadki mózgowej. wrogość i napięcie związane są z podwyższonym stężeniem PRL i obniżonym stężeniem progesteronu w surowicy. jak i psychiczne objawy tego zespołu znosi radykalnie bromokryptyna. a także system odpornościowy. Poznano już ośrodkowe działanie wielu peptydów. że w najbliższych latach strategia neuroendokrynnaumożliwi badanie ośrodkowego układu nerwowego i jego dysfunkcji towarzyszących psychozom.ACIH. adrenokonykompowegc (ACTH) . Podobne zmiany osobowości wywołują zakłócenia procesów neurouansmisji w układach monoaminergicznych. które biorą udział w regulacji neuronów sekrecyjnych. INS. Od wielu lat problemy nadwzgórzowej i podwzgórzowej regulacji wydzielania hormonów w psychozach o nie ustalonej dotychczas patogenezie i etiologii. VIP. Neurony podwzgórzowo-ljkowe nie są jedynym centrum regulacji hormonalnej. jest bardziej złożony. a przedmenstruacyjne obniżenie nastroju pojawia się podczas zmniejszenia stężenia'estrogenów w surowicy. że przedmensuuacyjna drażliwość. TRH. Nalokson. /arćwnofizyczne. ss. węchomózgowiai innymi. które zwiększają odpowiedź prolaktynemią po stymulacji TRH. Komórki te są wrażliwe na estrogeny i hormony tarczycy. Jednak mechanizm działania witaminy 8. Nowe perspektywy przyniosło odkrycie peptydów przeciwbólowych: endorfni enkefalin w*#u n. miesiączkowego". antagonista receptorów opiatowych. Uszkodzenia organiczne wykazanych na rycinie obszarów mózgowia wyzwalają wielkie zaburzenia emocjonalne i zmiany zachowań. . a także ocena wpływu leków psychotropowych na neuronalne mechanizmy rej regulacji stanowią cel badań. GLUK.

Homeostazę hormonalną utrzymują zarówno procesy neurotransmisyjne. Ulega ona rozregulowaniu. podstawowy lek przeciwdepresyjny. Weryfikacja wyników badań nad dysfunkcjami hormonalnymi stwierdzanymi w chorobach afektywnych i w schizofeniachjest bardzo trudna i wskazuje na potrzebę sformułowania nowej strategii dla rozwiązania tego problemu nozologicznego i terapeutycznego. . a MSH nie wydziela się po uszkodzeniu unerwienia N?. w psychozach afektywnych. Klorgilina-selektywny inhibitor MAO-A. rozregulowanie dobowego pulsacyjnego wydzielania konyzolu i innych hormonów. przesunięcie czasowe w pulsacyjnym dobowym wydzielaniu ACTH i konyzolu oraz niedostateczne hamowanie sekrecji po deksametazonie. że u chorych z depresją endogenną do zahamowania syntezy MSH wystarcza 300-500 b. podobnie jak w zespole Cushinga. receptorów adrenergicznych alfa. Obejmowały problemy ich infekcyjnej lub immunologicznej etiologii. Jednak obserwacje re okazały się niespecyficzne dla chorób afektywnych. Zwój szyjny górny i jądra nad skrzyżowaniem nerwów wzrokowych stymulują syntezę MSH za pośrednictwem beta-i alfa-adrenergicznych receptorów. a nie cGMP. 5-HT i GABA. Hormon ten syntetyzowany jest z serotoniny przez enzymy: n-acetylouansferazę (NAT) i hydroksyindolo-uno-metylotransferazę (HIOMT) . klonidyna-agonista aUay i atenolul-blokerreceptorów beta-hamują uwalnianie MSH. a hamujący nalokson. zwiększa syntezę NAT i uwalnia MSH. a ACTHi MSH silnie hamują wydzielanie PRL. lmipramina. a przede wszystkim skuteczność terapii deprywacją snu i światłem. jak i sprzężenia zwrotne. Cykliczny i sezonowy przebieg chorób afektywnych. DA. także zwiększa stężenie MSH w surowicy chorych z rozpoznaniem depresji endogennej.Nleurotenzyna stymuluje. narządzie podspoidiuwym i szyszynce. Być może umożliwią to postępy w informatyce medycznej. Duże podstawowe stężenie LH w surowicy i większa niż u osób kontrolnych odpowiedź na stymulację L-RH stanowić może potencjalny marker depresji endogennej. Wydzielanie MSH indukuje cAMPza pośrednictwem zwiększenia syntezy NAT. Stwierdzono objawy malej lub dużej kortyzolemii w surowicy. przemawiającym za nadwrażliwością receptorów adrenergicznych lub za niedoborem przekażnictwa NIA. gdyż indukuje ją rolipramselektywny inhibitor fosfodwuesterazy cAMP. Odchylenia w regulacji wydzielania hormonów tarczycy i TSH obserwowane w chorobach afektywnych. Badania dotyczące dysfunkcji immunologicznych w chorobach afektywnych i schizofreniach były prowadzone niesystematycznie. Okazało się. U ludzi synteza NAT jest pod kontrolą światła. Moderujący wpływ na wydzielanie tego hormonu mają neuroprzekażniki Ach. zwłaszcza dobowy rytm wydzielania kortyzolu. Jednak u chorych na schizofrenię obserwowano podobne jak w depresji wydzielanie IM. zwłaszcza niedostateczna odpowiedź wydzielnicza TSH pc stymulacji TRH. wysokie stężenie kortykoliberyny w płynie mózgowa-rdzeniowym. Podobny efekt wyzwala prostaglandyna E. przedwczesne fazy REM. zwróciły uwagę na możliwość badania czynności nadwzgórzowych mechanizmów regulacji wydzielania hormonów i procesów neurouansmisyjnych za pośrednictwem zależnego od światła wydzielania melatoniny (MSH) przez szyszynkę. i opiwy. związanych z drugimi przekaźnikami odpowiednim cAMP i inozyncfsfranem. może być następstwem dużej konyzolemii. Natomiast. większej zapadalności chorych z depresją na nowotwory i infekcje niż w populacji ogólnej. Fakt ten mugłby być testem specyficznym w diagnostyce depresji. Ośrodki regulujące wydzielanie MSH zlokalizowane są w komórkach wyścić (ki komory Ul. prazosyna-agonista. kiedy u osób zdrowych około 2500 b.

Reguluje on w okresie rozwoju ontogenetycznego proces różnicowania podklas limfocytów T na żerne. Skuteczność terapeutyczna tymoleptykćw i neuroleptyków została udowodniona i fakt ten potwierdza biologiczną naturę chorób afektywnych i schizofrenii. Wymagają one dalszych badań oraz weryfikacji w aspekcie ich przydatności do nozologicznej klasyfikacji chorych. Zatem odpowiedź biologiczna komórki i narządu regulowana jest przez niezwykle złożone mechanizmy nerwowe i hormonalne. a także układy drugich przekaźników cAMP. a także terapii. estrogeny zaś stymulują nabłonki grasicy i układ śródbłonkowo-komórkowy. U chorych na depresję stwierdzono małą liczbę limfocytów T i 8. Polipeptydowy hormon grasicy-tymozynę alfa-wykryto w ośrodkach okołokomoruwych i w podwzgórzu. że u około 10%hospitalizowanych pacjentżw występuje w surowicy niedobór lgM. a także dla neuroprzekażników acetylocholiny. hamują syntezę limfokinin. ACTHi kortyzolu. Natomiast u chorych na schizofrenię. Natomiast małe stężenie lgM. granulocyty mają receptory dla insuliny. lgG i lgE. hormonu wzrostu. kortykosteroidów. a także redukują . które są przedstawione na schemacie funkcjonowania systemu kinazy białkowej (ryc. Glukokortykuidy. Same wytwarzają białko limfokininę-o właściwościach hormonu. Kompleks lg-T-antygen wiąże się z makrofagami i jest prezentowany komórkom 8. Problemy dotyczące neuroprzekażnikowych.zmniejszenie gęstości przedsynaptycznychreceptorów NA i 5-HT i istotne zwiększenie receptorów zasynaptycznych. makrofagi. Hormonalna kontrola układu immunologicznego jest rzeczywista. Na. Duże stężenie immunoglobulin w surowicy może przemawiać za aktywacją procesów odpornościowych. wazopresyny. Limfocyty mają również receptory hormonów w jądrze komórkowym i układy ekspresji genów. stwierdzano częściej podwyższone stężenia lgA. hormonów tarczycy. Tymcleptyki. hormonalnych i odpornościowych dysfunkcji stwierdzanych w psychozach afektywnych i schizo (rentach są fragmentaryczne i często kontrowersyjne. Nieliczne przeglądowe publikuje dotyczące problemów odporności w depresjach wskazują. podobnie jak stres. z wyjątkiem beta-adrenergicznych. tj.Główne systemy odporności humoralnej. która jest produkowana przez komćrki plazmatyczne oraz podwyższone stężenia lgA. gdyż limfocyty. Limfokinina stymuluje wydzielanie GH. wskazywać może na większe jej zużycie. jedynej immunzglobuliny wiążącej dopełniacz. niezależnie od profilu farmakologicznego działania i selektywności. Wykazują reż wiele zależności z układem nerwowym i wewnątrzwydziellllCZyTl. IZ) . jednak wykazywały one prawidłową odpowiedź na mitogeny. noradrenaliny i serotoniny (Ach. cGMP i inozynowych. pomocnicze i supresorowe. adrenaliny. komórkowej. lgG i lgM. Niedobory odpornościowe limfocytów B wiążą się z dysfunkcjami genów zlokalizowanymi w chromosomie X. dają podobny opóźniony efekt. U zwierząt z niedoborem immunologicznym zdolność do odrzucania przeszczepów przywraca hormon szyszynki-melatonina. Niedoborom komórkowym limfocytów T towarzyszyć może nadmierne wytwarzanie limfokinin. podobny związek wykazuje zachorowalność na choroby afektywne. który jest miejscowym przekaźnikiem informacji dla śródbłonków. para (hormonu. fagocytozy i dopełniacza działają niezależnie i uzupełniają się. hormonów gruczołów płciowych. 5-HT) . Substancje stymulujące receptory alfa-adrenergiczne zmniejszają odpowiedź immunologiczną.

6. zaburzenia organiczne"rozumie się zespół psychopatologiczny uwarunkowany dysfunkcją mózgu wywołaną jego chorobami. Ryzyko powikłań zwiększa się w przypadku. w tym także mózgu. nie wyróżniają pacjentów reagujących dobrze na poszczególne preparaty psychotropowe. że koszt nawrotów psychozy. Organiczne zaburzenia psychiczne włącznie z zespołami objawowymi". np.impiraminą lub chloropromazyną. Zaburzenia funkcji mózgu mogą być pierwotne. 4. a zwłaszcza nowym selektywnym. 12. ICD-X.układowa)dotyka różnych narządów.: chlorprctyksenu i chlorprornazyny. Wynika on z faktu. długotrwałego blokowania centrum katalitycznego enzymu przez jeden lek i podanie kolejnego leku utlenianego w tym samym układzie 3. W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowomydf(ICD10)uwzględnia się zaburzenia psychiczne na tle organicznym w grupić'kategorii diagnostycznych. kiedy choroba(np. DSM-IV i inne.stężenie metabolitów MHPGi 5-HIAA. Pojęcie. kiedy nozologicznalub empiryczna diagnoza zidentyfikuje pacjentów wrażliwych na leczenie. Kojarzyło się ono w starszej psychiatrii z wprowadzonym przez 1. Postęp w psychofarmakoterapii będzie możliwy wówczas. odpowiedzialnych za szybkość utleniania i eliminacji szeregu leków psychouopzwych 1. . Użyteczność metody leczenia i możliwe alternatywy powinna determinować właściwie przeprowadzona analiza ekonomiczna problemu nakłady/pożytki: zdrowotne. Jednak może okazać się. W ostatnich latach zwiększyła się luka czasowa dotycząca wykorzystania w klinice wyników badań podstawowych. Zaburzenia psychiczne na tle organicznym. ale drogim lekiem. Utrzymują się nadal kontrowersje dotyczące nadczynności czy niedoczynności przekażnictwa dopaminergicznego w tej psychozie. Przez. 8. 29. Badania genotypu techniką łańcuchowej polimerazy (PGR) nie są jeszcze wykorzystane w praktyce klinicznej z uwagi na ich koszt. urganiczności"przeszli w psychiatrii pewną ewolucję. 9. trifluoropernazyny i haloperydolu do receptorów-DA i DA. lub wtórne. Wprowadzenie. Znaczny postęp w neurofarmakologicznych i morfologicznych badaniach podłoża różnorakich funkcji ośrodkowego układu nerwowego przyniósł impas w psychofarmakulogii.WHO. Powinowactwo poszczególnych neuroleptyków. np. 23. niedostatecznego dawkowania leku lub leczenia powikłań toksycznych w psychozach jest wielokrotnie większy niż jednorazowe badanie genotypu chorego. uszkodzeniami lub urazami. Adam Bilikiewicz. izoenzymówcytochromu P-450. np. /. społeczne i ekonomiczne. Genetycznie uwarunkowany szybki lub wełny proces utleniania leków może warunkować terapeutycznieniedostateczne stężenie leku podawanego w rutynowych dawkach lub powikłania toksyczne 5. że dotychczasowe (stare i nowe) systemy nczologicznejklasyfikacji chorych. dotyczy@bezpośrednich uszkodzeń mózgu. 12. 10. nie wykazuje prostej zależności z ich siłą przeciwpsychotycznego działania w schizofrenii. Murek Jaremu. Ponadto rozwijane aktualnie badania farmakogenetyczne wykazały duży polimorfizm i mutacje genów odpowiedzialnych za syntezę monooksygenaz. 12. 14. 5.

w których stałymi dominującymi cechami są albz zaburzenia takich funkcji poznawczych. Zmiany w pełnieniu ról. w którym żyje pacjent. wychodząc z założenia. a ponadto z psychozami somatgennymi i wywołanymi używaniem środków psychoaktywnych. orientacja. że zespoły zaburzeń świadomości powinngy być szczegćlowo zpisane w części ogólnej dotyczącej syndrumologii. jak pamięć. Z definicji otępienia wynika. nie powinny być stosowane jako kryteria otępienia. a czasami je poprzedza. jak:mycie się. że często przebiega ono bez objawów dodatkowych.Bleulera pojęciem zespołu psychoorganicznego(las organischiPsychosyndrum). korowe. Zgodnie z tradycją polskiej psychiatrii. Podział otępień. Otępienie naczyniowe. liczenie. albo zaburzenia sewonum(świadomości)i uwagi określone umownie zbiorczym terminem delirium. Taki zespćł objawów występuje w chorobie Alzheimera. Zgodnie z definicją. rozumienie. obniżenie kontroli nad reakcjami emocjonalnymi. niektórzy psychiatrzy(zwłaszcza niemieccy)dzielili zespc(y psychoorganiczne na nieodwracalne i odwracalne. jak możliwość utrzymania lub znalezienia pracy. wydalanie i czynności higieniczne. Do pierwszej należą zespoły. Podział otępień według ICD-10 obejmuje następujące kategorie:Otępienie w chorobie Alzheimera. Amerykańska klasyfikacja wyszczególnia:otępienie niepowikłane. omamów. urojeniami i z nastrojem depresyjnym. nie wywołany alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi. a także otępienie z delirium. Grupa kategorii diagnostycznych ICD-10 obejmuje wprawdzie dość szeroki zakres objawów psychopatologicznych. Lista Organicznych zaburzeń psychicznych"obejmuje ponadto:Majaczenie nie wywołane alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi. Organiczny zespół amnestyczny. Aby osłabić ten efekt rozpoznania. Definicja otępienia. społecznymi. ubieranie. zdolność uczenia się. głównie uojeniowych. Przejawy tego spadku zależą głównie od środowiska społecznego i kulturowego. w otępieniu naczyniopochodnymi innych stanach pierwotnie lub wtórnie wpływających na mózg. Otępienie w innych chorobach klasyfikowanych gdzie indziej. podstawowe objawy tworzą jednak tylko dwie grupy. język i ocena. Uszkodzeniu funkcji poznawczych(kognitywnych)towarzyszy zwykle. czyli otępień. higienę osobistą. jak:pamięć. w tym rozdziale omawiamy jedynicpierwszągrupę zespoluw. zespćl psychcorganiczny miał być zawsze skutkiem trwałych i znacznych zmian morfologicznych mózgu. Otępienie jest zespołem spowodowanym chorobą mózgu. Inne zaburzenia psychiczne spowodowane uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu i chorobą . z powodu dużych różnic kulturowych oraz częstych. zwykle c charakterze przewlekłym lub postępującym. Otępienie bliżej nieokreślone. myślenie. jedzenie. zachowaniem i motywacją. uwarunkowanych zewnętrznie. w kturym zaburzone są takie wyższe funkcje. Klasyfikacje ICD-10 i DSM-IV Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego przewidują możliwość innych objawów. zmian w dostępności pracy. z czym wiązało się pesymistyczne rokowanie. Otępienie powoduje znaczący spadek funkcji intelektualnych i zwykle wpływa na podstawowe aktywności życiowe. Dzisiaj cała ta dyskusja należy do historii. Świadomość nie jest zaburzona. intelektiuczenie się. depresyjnych i mieszanych.

że otępienie dotyczy około 10%osób. W badaniach epidemiologicznych prowadzonych na świecie stwierdza się różnice w częstości występowania poszczególnych przyczyn otępienia. Trzeba w każdym przypadku rozważyć inne przyczyny otępienia. Przyczyny otępień. inne choroby pierwotnie zwyrodnieniowe:choroba Pieką. uszkodzenie i dysfunkcję mózgu"powodującą otępienie można spotkać w każdym wieku.somatyczną. których intelekt jest dobrze rozwinięty. w wieku powyżej 65. W UISA i krajach zachodniej Europy oceni się. zaś w pozostałych 5%mamy do czynienia z innymi przyczynami. nawet gdyby były one rzadkie. że najczęstszą przyczyną otępienia jest choroba Alzheimera. ang. wystąpienie jego objawów nie powinno sugerować lekarzowi rozpoznawania choroby Alzheimera. Nieokreślone zaburzenia psychiczne. guzy wewnątrzczaszkuwe. osiągając wartość około 50%u osób(powyżej 80. rż).yascular dementia). niedobór witaminy Ba itd. lż" rośnie z wiekiem. Parkinsona. Częstość występowania otępienia wiąże się ściśle z wiekiem badanej populacji. Określa się. organiczne lub objawowe. wodogłowie normutensyjne. A. Na drugim miejscu wymieniana jest choroba mózgowa-naczyniowa(otępienie naczyniowe. Zasadniczy podział otępień uwzględniający etiologię omówiliśmy powyżej.. że choroby naczyniowe wyprzedzają nępienetypu Alzheimera i zajmują wśród czynników etiologicznych otępienia pierwsze DUSSCC. a poziom ustabilizowany(zazwyczaj po 4. Chociaż otępienie jest zespołem typowym dla wieku podeszłego. . nadmierne używanie leków lub 0)alkoholu. choroba Hunringtona. W 15%przyjmuje się etiologię mieszaną(proces zwyrodnieniowy typu Alzheimera i zmiany naczyniowe). zaburzenia hormonalne i metaboliczne(niedoczynność tarczycy. Liczba czynników chorobowych prowadzących do otępienia nie jest dokładne określona i waha się od 50 do 140 u różnych autorów. Jakkolwiek otępienie dotyczy osób w podeszłym wieku. nawet u dzieci. ktura dotyczy 37%osób z demencją. Z badań prowadzonych w Polsce wynika. W innych krajach występowanie otępienia u ludzi powyżej 65. W Stanach Zjednoczonych ocenia się. Dodany tylko. ocenia się na 45%. to. cz. z czym w ostatnich latach mamy du czynienia. Zaburzenia osobowości i zachowania spowodowane chorobą.). Częstość występowania otępienia jest różna w różnych krajach. otępienie mogą powodować urazy czaszkowa-mózgowe. kila. B). że obok już wymienionych przyczyn otępienia(choroba Alzheimera. rż. Epidemiologia. choroby naczyniowe. choroba Creutzfeldta-Jakoba). że powoduje ona 57%wszystkich przypadków otępienia. uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu(w polskiej psychiatrii jest najczęściej w użyciu termin "organiczna charakteropatia"albo "osobowość encefalopatyczna"-przyp. neuminlekje:HIV.

TK(tomografię kzmputerową). tym szybciej cofają się zaburzenia psychiczne. u którego stwierdzono kliniczne objawy otępienia. Ocenia się. . Przebieg i rokowanie. Im wcześniej włączy się leczenie przyczynowe.spowodowane niedoczynnością tarczycy. i kwasu foliowego. Badania obejmują ocenę podstawowych funkcji życiowych. Jak wspomniano. Bentona. W takich przypadkach decyduje szybkość działań diagnostycznych. Stąd konieczność bardzo szczegukwego badania każdego chorego. Mówiąc ogólnie. powinien być skonsultowany przez neurologa i okulistę(dno oczu i pole widzenia). T. B "kiłą układu nerwowego. nie ma możliwości odwrócenia procesu chorobowego. Niestety w postępujących chorobach mózgu. opadanie krwinek(OB). badanie moczu na obecność ewentualnych związków toksycznych. skład chemiczny krwi. Bender. Wykonuje się badanie składu morfologicznego krwi z rozmazem. niektórymi guzami wewnątrzczaszkowymi).. których przyczyny nie są znane(np. odczyny swoiste w kierunku kiły i ewentualnie HIV. U większości osób ma zastosowanie leczenie objawowe. Niezwykle przydatne jest badanie neuropsychologiczne przy zastosowaniu odpowiedniego zestawu testów(np. leczenie przyczynowe zespołów otępieniach dotyczy stosunkowo wąskiej grupy chorych. stężenie we krwi witaminy B. Deprywacja sensoryczna i pozbawienie chorych wysiłku intelektualnego pogłębia zaburzenia pamięci i deteriorację osobowości. Rozpoznawanie nozologiczne otępienia odbywa się poprzez eliminację kolejnych czynników etiologicznych. chociaż istnieją szanse jego spowolnienia. Graham-Kendall). niedoborem wir. próby czynnościowe wątroby i poziom aminouansferaz. Każdy pacjent. o czym piszemy w rozdziale dotyczącym problematyki psychogeriauycznej. poziom hormonów tarczycy T. MRI(jądrowy rezonans magnetyczny). Przez cały czas choroby należy dbać o właściwą dietę. TSH.otępienia pierwotnie zwyrodnieniowe). badanie płynu mózgowardzeniowego. zaś z punktu widzenia psychoterapeutycznego niezwykle ważne jest aktywizowanie chorych. próby czynnościowe nerek. EKG i EEG. zdjęcie radiologiczne czaszki i klatki piersiowej. Leczenie. U chorych z głębszymi zaburzeniami funkcji poznawczych najważniejsze zadanie przypada opiekunom chorych. dostarczanie witamin. że u okuło 10%pacjentów otępienie jest odwracalne(np.Badania dodatkowe. Klinika zespołów otępieniach. niesłuszne było przekonanie o złym rokowaniu w każdym przypadku otępienia. . Leczenie farmakologiczne omawiamy w poszczególnych grupach diagnostycznych.

spowolnienie psychoruchcwe. zauważalne przez współpracowników. W niewielki m otęp ten i u można zaobserwować zagubienie się w czasie podróży. Powyższym objawom mogą towarzyszyć przygnębienie. psychiaućw). Pierwotne zespoły ot(pienne 4'horoba Alzheimera. Kobiety chorują częściej. i ma w początkowym stadium przebieg utajony. gdyż dopiero badanie sekcyjne(neurohistcpawlogiczne)daje stuprocentowe potwierdzenie lub wykluczenie rozpoznania przyżycicwego. np. Brak zaburzeń poznawczych:Il. imion bliskich osób.W rozdziale ograniczamy się do bardziej szczegółowegz omówienia niektórych chorób i zaburzeń prowadzących do otępienia. Alzheimer(1907)opisał przypadek otępienia bez znanej przyczyny. stany lękowe. zubożenie słownictwa. W większości przypadków*choroba rozpoczyna się po 60. Od tego czasu wyodrębnia się zespół otępienny pierwotny o dość jednolitym i charakterystycznym obrazie klinicznym. numeru telefonu. oraz przebiegu. a nawet dłużej i prowadzi nieuchronnie do całkowitej utraty samodzielności psychicznej i fizycznej pacjenta. Niewielkie otępienie:IV.adresu. jego rytm dzienny . Reisberga(19823. W początkowym stadium choroby pacjent uskarża się na zapominanie. nadmierna podejrzliwość(. wymaga pomocy przy wykonywaniu codziennych czynności(może nie trzymać moczu). Rozpoznanie choroby Alzheimera jest zawsze prawdopodobne. W zn acz nym otęp i en i u pacjent jest nieświadomy ostatnich wydarzeń ze swojego życia. Postępujący proces otępienia może trwać 10-15 lat. których zntjzmość należy do specjalistów(neurologów. a w końcu dc śmierci. rż. W badaniu nie potrafi sobie przypomnieć większości istotnych danych dotyczących swego bieżącego życia. otępienie atypowe lut'mieszane i nie określone. stwierdza się zaburzenia orientacji i skupienia uwagi. który nazwano chorobą Alzheimera. gdzie położył przedmiot codziennego użytku. W otępi en i u u m fajkowanym stwierdza się zubożenie wiedzy na temat aktualnych i wcześniejszych wydarzeń:mogą też występować ubytki pamięciowe dotyczące życiorysu. Na początku obecnego stulecia Al. Znaczne otępienia VII. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 uwzględnia się:otępienie w chorobie Alzheimera c wczesnym początku. Obiektywnie zaburzenia pamięci krótkoterminowej ujawniają się wyłącznie w trakcie wnikliwego badania psychiatrycznego. neurcchirurgćw. gorsze wykonywanie dotychczasowych obowiązków zawodowych. W otępieniu średnio nasilonym chory nie może się obyć bez pomocy osoby drugiej. Umiarkowane otępienie:V. Średnio nasilone otępienie:VI. Ramy podręcznika uniemożliwiają wyczerpujący opis innych rzadszych chorób. kłus mnie okrada'). Przy określaniu kolejnego stadium(lub stopnia)otępienia można się posłużyć Skalą Ogólnej Deterioracji według 8. o późnym początku. która uwzględnia siedem stadiów:1. Bardzo ciężkie otępienie. Pogranicze otępienia:Ul. Proces otępienny przebiega w kilku stadiach. zapomina też nazwiska ludzi dobre wcześniej znanych.

mimo nie naruszonych funkcji motorycznychkc. organizowania. mimo nie naruszonych lunkji sensorycznychkd. Deficyty poznawcze zawarte w kryteriach Al i AŻ zaburzają w istotny sposób czynności zawodowe i funkcjonowanie społeczne w stosunku do stanu sprzed choroby. Zaburzenia nie są zaliczane do zespołów I osi. E. Wielkość tych zmian narasta w miarę postępu choroby(zależność od stadium choroby). Stwierdzenie jednego objawu(lub więccjca. Neuropatologia. W bardzo ciężki m otępieni u pacjent traci wszelkie zdolności językowe. co najwyżej chrząka. Upośledzenie funkcji pamięciowych(upośledzenie zdolności do uczenia się nowych informacji lub przypominania zapamiętanych wcześniej)2. często w ogóle nic mawi(mutyzm). G.do dużej depresji. całkowity zanik aktywności celowej. pomocne są badania dodatkowe. Typowymi zmianami mikroskopowymi w chorobie Alzheimera są blaszki starcze i zwyrodnienie neurolibrylame w neuronach. o których była mowa wyżej. Terminalne stadium choroby oznacza w zasadzie życie wegetatywne. agnozja(niemożność rozpoznawania i identyfikowania przedmiotów. Badanie neurologiczne ujawnia liczne objawy(niedowłady.powtarzanie stale tych samych czynności). Stopniowe pojawianie się licznych zaburzeń funkcji poznawczych:1. psychoz schizofrenicznych itd. Oburzy giną najczęściej z powodu zapalenia płuc i niewydolności krążeniowa-oddechowej. Amerykański System DSM-IV uwzględnia ścisłe kryteria diagnostyczne zespołu otępiennego typu AlzheimercA. ogniskowe objawy korowe).innymi somatycznymi przyczynami otępienia i wpływem środków psychoaktywnych. zaburzenia w zakresie planowania. D. obok szczegółowego wywiadu. Szczególnie charakterystyczne są zmiany w zespole hipokampa. Deficyty poznawcze zawarte w kryteriach Al i AŻ nie są spowodowane innymi chorobami o u n. przestrzegania sekwencji. układu komorowego. Gen odpowiedzialny za wytwarzanie tej substancji znajduje się w chromosomie 21. Wielkie nadzieje wiąże się z badaniami nad apolipopreteiną E i jej związkiem z otępieniem. zwykle symetryczne. Przebieg choroby charakteryzuje się ciągłym i postępującym obniżaniem się funkcji poznawczych. afazja(zaburzenia mowykb. Pojawia się całkowity zanik zdolności psychomotorycznych(chzry przestaje chodzić). tj. objaw lustra(chory rozmawia ze swoim odbiciem w lustrze):występują objawy kompulsywne(np. pojawiają się zaburzenia zachowania(czuje się oszukiwany przez ztoczenie). Badania TK i MRI wykazują wyraźny zanik kory mózgu i poszerzenie. lęk i agresja.jest zakłócony. 8. W ustaleniu rozpoznania. Podstawową substancją wchodzącą w skład blaszek starczych jest amyluid(glikoproteina). Niesprawność zwieraczy występuje u wszystkich chorych. P. Być może wynik tego badania będzie stanowił rodzaj markerachoroby Alzheimera. Badanie genotypu(analiza DNA)daje już dzisiaj podstawę przewidywania wystąpienia choroby. . apraksja(niezdolność do wykonywania złożonych czynności ruchowych. Deficyty poznawcze nie są związane z jakościowymi zaburzeniami świadomości. abstrahowania.

kwrycnaliczono ponad 100. płeć(kobiety żyją dłużej i dlatego częściej chorują). *Cierpią też inne układy neuroprzekażnikowe-niedobór noradrenaliny. Jerzego Dymeckiego z Zakładu Neuropatologii Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie). że ponad 90%wszystkich chorych stanowią przypadki sporadyczne choroby Alzheimera. l 997.U niektórych chorych z rodzinną postacią choroby Alzheimera.c h o I i n erg icznejhipotezy choroby. U osób. wykształcenie(osoby z niższym wykształceniem chorują częściej). mutacje tego genu są odpowiedzialne za wystąpienie choroby. wspomagający"może się znajdować także na chromasomie 1. neuropeptyd Y. Gen dla Ago E występuje w trzech izotermach E 2.Zwyrodnienie wlókienkowe Jzheimcra w neuronach kory mćzgu. 14 lub 19(gen dla Apolipuprneiny E-Ago E). Fakt rodzinnego występowania sugeruje tło genetyczne. dla których nie znaleziono. Do czynników zwiększających ryzyko zachorowania należą:wiek. Dużą wagę przykładano do badania tzw.czynników ryzyka. Barwienie metodą Bielschowsky'ego.Liczne blaszki starcze w kurze mózgu. miażdżyca(dawniej zaprzeczano związkom otępienia typu Jzheimera z miażdżycą). że z punktu widzenia etiopatogenezy mamy do czynienia z grupą chorób niehcmogennych. Zmiany w układzie cholinergicznym posłużyły wysunięciu tzw. sratyna. która nie straciła na aktualności dając pewne możliwości leczenia. Blaszka starcza w powiększeniu. że w przebiegu choroby zmniejsza się w mózgu zawartość acetylotransferazycholinowej i acetylocholiny(według Matejkowskiej i Kwiecińskiego. Wiele przemawia za tym. E 3 iE 4. które mają dwa alicie Ago E 4/84 prawdopodobieństwo zachorowania na. ny. serotoni--. Ryc. . przebyty uraz czaszkowa-mózgowy. Etiologia i patogeneza. Wiele danych wskazuje. W przebiegu choroby Alzheimera zmniejsza się znacznie liczba synaps. skroniowej i ciemienizwej. z wczesnym początkiem. jak:somato-. Barwienie metodą Biclschzwskyócgo. że czynnikiem ryzyka jest obecność izotermy apolipoproteiny E 4. 14. jak dotąd. 13. Ryc. GABA i innych biologicznie aktywnych związków. występowanie w rodzinie zespołu Dawna itd. Niektórzy podejrzewają tło infekcyjne(wirus powolny). Przyczyna choroby nie jest znana. Trzeba jednak dodać. 1 choroby Alzheimera gen. Stwierdzono też. W innych postaciach rodzinnej. I 5. substancja P. Barwienie metodą Biełschowsky'ego(zdjęcia udostępnione dzięki uprzejmości prał'. Ryc. w tym*przede wszystkim liczba cholinergicznych zakończeń presynaptycznych w 11. Istnieje kilka teorii próbujących wyjaśnić etiologię i patogenezę choroby. genu odpowiedzialnego za otępienie. III i V warstwie kory czołowej. dopaminy.

moklobemid. donepezil(Aricept). Niestety. leki psychostymulujące. niemniej na całym świecie trwają próby znalezienia odpowiedniego leku. składającego się z 40-42 aminokwasów(beta-amyloid). aminokwasy pobudzające. komórki astroglejowe. zimeldina. Dobre wyniki daje mianseryna. leki przeciwzakrzepowe. Źródłem powstawania prekursora amyloidu(APP)mogą być neurony.białka tau. Mają zastosowanie następujące grupy leków i środków:leki noouopowe(albo prokognitywne)i poprawiające metabolizm mózgowy(np. Tajemnica patomechanizmu choroby Alzheimera wiąże się ściśle z rolą białka. . Niektóre cechy różnicujące otępienie w chorobie Alzheimera z pozornym otępieniem w depresji. komórki(ściany naczyń. a) początek. leki obniżające hipoksję*#u n. nie dysponujemy możliwościami leczenia przyczynowego. l 996). c) otępienie w depresji. pirydostygmina. GABA. Funkcja biologiczna tego jbiałka nie jest jeszcze wyjaśniona. które je częścią większej cząsteczki białka prekursorowego APP. fluwcksamina. środki zapobiegające syntezie białka-tau i gromadzeniu amyloidu(na razie są to ambitne zamierzenia):gennerapia(?)i leczenie skojarzone. Nie została reż wyjaśniona ro tzw. fosfatydylcseryna(Bras). Genetycznie uwarunkowany defekt prowadzi do patologicznej przemiany białka APP. a nawet surowica krwi. Exelon. c) niepostępujący. DA. Giezłu proponowanych lub używanych obecne leków w leczeniu otępień typu Alzheimera przekracza 200(Pużyński. neuropeptydy. 4-aminopirydyna. W kolejności: a) cecha. b) otępienie w chorobie Alzheimera. przygnębienie-niekiedy zespćl depresyjny(leki przeciwdepresyjne z wyłączeniem leków o działaniu cholinulitycznym. środki chelatujące glin(niektórzy patogenezę choroby wiążą z podwyższonym w organizmie poziomem tego pierwiastka). neutrofiny. betanechol. c) różny. c) znana w depresji raktywnej.chorobę Jzheimera zwiększa się l 4-krotnic. 5-HT. amyloidowego. Ponadto w leczeniu choroby Alzheimera mają zastosowanie leki łagodzące niektżre objawy lub usuwające pewne zespoły wikłające otępienie. b) podostry. antagoniści kanałów wapniowych. Najczęściej stosowane są leki pobudzające przekażnictwo w układzie cholinergicznym:takryna(Cognex). inhibitory MAOB(selegilina. Częstym objawem jest lęk(anksjolityki). klunidyna. guanfacyna. b) postępujący. Spośród leków wpływających na układ monoaminoergiczny:lewodopa. milacemid). b) nieznana. Leczenie. komórki mikroglejuwe.. witaminy. a) przyczyna.trójpiericieniowych). leki przeciwzapalne. cholina. lecytyna. Tabela 1. a) przebieg. tj. leki działające na układy neuroprzekażnikowe(NA. fizostygmina. agresywność(małe dawki neuroleptyków z grupy fenotiazyn lub butyrofenonćw). Podejmuje się leczenie różnymi sposobami. a zwłaszcza ACH).piraceram-Nootropil). poprawiające krążenie mózgowe i obniżające ciśnienie.

Choroba Pieką. Proces zwyrodnieniowy obejmuje korę mózgu i jądra podkorowe. W obrazie klinicznym górują objawy zespołu czołowego:euforia do rozmiarów marli. c) Pozorne. c) niecharakterystyczne. a) obniżenie sprawności intelektu. napady drgawkowe. W 1983 r. a) zaburzenia neurologiczne.. c) nieobecne.a) przebyte choroby. -45. c) duża. b) nieobecne. Choroba Huntingtona(pląsawica Huntingtona). b) wyraźne. a) korowe zaburzenia poznawcze. Występuje 5-7 razy rzadziej niż choroba Alzheimera. znaczny bezkrytycyzm. Przebieg i obraz kliniczny choroby jest podobny do otępienia typu alzheimerowskiego. udało się zlokalizować gen choroby w chromosomie 4. b) deterioracja intelektualna. a) objawy depresji. b) bez znaczenia. za pomocą techniki analizy DNA. c) zaburzenia afektywne. Cheruba rozpoczyna się mało charakterystycznymi objawami zwiastunowymi w ktńrych . chociaż zaniki dotyczą również kory skroniowej. c) nieobecne. c) przebyte epizody zdarzeń afektywnych. b) Rzeczywiste. a) choroby w rodzinie. Makroskopowo stwierdza się ogólny zanik mózgu. deterioracja osobowości z obniżeniem uczuciowości wyższej i innymi zaburzeniami charakteru(drażliwość. Dziedziczenie jest autosomalne dominujące. Częstotliwość występowania pląsawicy Huntingtona określa się na 4-7 przypadków na 100 tys. rż" wyrażająca się klinicznie ruchami mimowolnymi(pląsawiczymi)i postępującym otępieniem. Choroba pojawia się wdzianie. chwiejność emocjonalna). występująca najczęściej około 35. b) żadna. Zmiany zwyrodnieniowe umiejscawiają się zwłaszcza w płatach czołowych. a) skuteczność leków przeciwdepresyjnych. b) choroba Alzheimera. cechy organiczne. b) obecne. Jest tu genetycznie uwarunkowana zwyrodnieniowa choroba mózgu. a) wyniki testów psychologicznych. c) charakterystyczne. c) zmiany w zakresie osobowości. b) obecne. z pełną penetracją genu. a) zaniki mózgu. W tym typie otępienia zaburzenia pamięci i funkcji poznawczych nie są tak głębokie jak w chorobie Alzheimera. nieuzymanie afektu. Na przekrojach widać poszerzenie komór i zanik jądra ogoniastego.

. po zatruciach i lekach(neuroleptykacw przebiegu miażdżycy naczyń mózgowych itd. że w patzgenezie choroby odgrywa rolę zmniejszenie się liczby receptorów dopamincwych w wymienionych strukturach. w takich przypadkach obserwuje się głębsze objawy zespzłu otępieniowego. Chorzy umierają w ciągu 15-20 lat od chwili. Niektórzy autorzy są zdania. wzmożona potliwość. Zmiany. ślinotok. W miarę trwania choroby dołączają się objawy nępienne. Charakterystyczne są czyny impulsywne. że wszystkie środki blokujące. kwasem gammaaminomas(owym(GABA). łez. Z tego powodu. logoklonia(mowa chorych staje się stopniowo coraz mniej wyraźna). W przypadkach powikłań depresyjnych i psychotycznych stosuje się odpowiednie leki psychotropowe.penenazyna(Trilafon). Obraz kliniczny jest na tyle charakterystyczny. Choroba Parkinsona(drżączka porażna)jest zwyrodnieniową chorotąmózgu o nieznanej etiologii:rozpoczyna się zwykle w dość późnym wieku. Z biegiem czasu ogarniają one wszystkie mięśnie ciała. np. że nie powinno być trudności diagnostycznych. patomor(alogiczne są zlokalizowane w istocie czarnej i prążkowiu(układ nigrostriatalngy). również preparaty fenotiazynowe. sonuidalnymi po:zapaleniu mózgu. U niektórych pacjentów stwierdza się wspó(występowanie objawów choroby Alzheimera(objawy korowe). Często występuje też akatyzja. że tzw. wzrost napięcia mięśniowego i hipokinezja. czyli pierwotnej choroby Parkinscna odróżnia się zespołami parkin-. podejrzliwość. Nie którzy chorzy są gwałtowni i skłonni do czynów impulsywnych.parki n sen i zm mi ażdży cewy może. zdarzają się przypadki depresji ze skłonnościami samobójczymi. duża drażliwość i nieuzymanie afektu. chud drobnymi krokami. Prawie zawsze stwierdza się objawy wegetatywne:łojotok(twarz naoliwiona). Dochodzi do niedoboru lcpaminy. wadze pomiędzy czterema głównymi neuroprzekażnikami:dopaminą. U większości chorych dominuje nastrój euforyczny. Zaburzenia psychiczne(otępienie i zaburzenia charakterologiczne występują u większości chorychdo BO%). Objawy podstawowe to drżenie(rąk. Ruchy mimowolne datyczą najpierw twarzy(grymasy). Leczenie jest objawowe i skierowane na opanowanie lub zmniejszenie ruchowi pląsawiczych. palilalia. np. Biorąc pod uwagę patomechanizm choroby-zaburzenia w równo-. psychiatrzy częściej niż neurolodzy zajmują się leczeniem tej grupy otępieniaąRokowanie jest niepomyślne. głowy i tułowia). W przebiegu choroby nierzadkie są napady padaczkowe. Z punktu widzenia pawmechanizmu uważa się. postawa pochylona do przodu. być chorobą Parkinsuna występującą u osób z miażdżycą tętnic mózgowych. Przypuszcza się. Od. wskazane są neuroleptydz silnym działaniu antydzpaminowym. Z innych objawów neurologicznych mogą wystąpić:pro-. pojawienia się pierwszych objawów. samoistnej. niektórzy bywają przy-gnębieni. . retro-i lateropulsja.dominują:drażliwość. szyi i kończyn górnych. brak ruchów balansowania kończyn. (w układzie dopaminergicznym)mogą wywołać ten zespół. serotoniną i acetylocholiną.pochodne butyrnenonu(halopeńdol). zaburzenia pisma mikrografia i paligrafia. receptory 1. wybuchowość.

Powyższy mechanizm patogenetyczny ma wpływ na wybór leczenia. marskość wątroby i uszkodzenie nerek. DSM-IV otępienie naczyniowe(vuscalar dementuj. sztywność mięśniowa. Wśród czynników zwiększających ryzyko zachorowania na miażdżycę wymienia się:przewlekłe . dotyczący zwłaszcza drzbnych tętnic mózgowych. inne rodzaje otępienia naczyniowego. Otępienie wielozawałowe(wielozatorowe). choroba Wilsona(zwyrodnienie wątrobowa-soczewkowe)rozpoczyna się stosunkowo wcześnie i jest łatwe do różnicowania z innymi postaciami otępienia pierwotnego. niepowiklane. Według tej koncepcji syntetyzowana w ścianach tętnic prostacyklma rozszerza naczynia i hamuje zlepianie się płytek krwi. Typowe są zmiany w badaniach laboratoryjnych. Lepsze rokowanie dotyczy wtórnych zespołów parkinsonzwskich. Główną rolę w etiopatogenezie otępienia wielozawa(owego odgrywają liczne drobne zawały(zatory)mózgu. Stwierdzono. Oczywiście nie wszystkie zawały prowadzą do otępienia. Objawy otępienne rozwijają się stosunkowo późne.utraty równowagi między tromboksanem AŻ a prostacykliną. Należy też uwzględnić ewentualne zaburzenia zachowania. Ze środków farmakologicznych stosuje się leki przeciwparkinsonowskie(antycholinergiczne)i zwiększające aktywność receptora dopaminergicznegu(L-Dupa). że gdy zawały uszkodzą mniej niż 50 mi tkanki mózgowej. Zastąpił on dawny termin:otępienie miażdżycowe. Obciążenia te mogą być typu mechanicznego wibracja). które powstają w następstwie obciążeń hemodynamicznych działających na śródbłonki tętnic. Miał bowiem powodować stałe niedokrwienie tkanki mózgowej. nie wywołują otępienia. chemicznego(hiperlipidemia)i toksycznego. dzieli się na cztery grupy:otępienie naczyniowe. przede wszystkim obniżenie stężenia ceruloplazminyw surowicy krwi. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 uwzględnia się kilka kategorii diagnostycznych:otępienie naczyniowe o ostrym początku. Zespoły otępienne naczyniowe(naczyniopochodne). z zaburzeniami świadomości(deiriam). Polscy badacze Gryglewski i Szczeklik są autorami koncepcji. Próby wszczepienia lu mózgu chorego komórek wytwarzających dopaminę dają pewną nadzieję. tromboksan AŻ działa odwrotnie. Spośród metod leczenia pierwsze miejsce zajmuje I-penicylaDllOB. Czynnikiem rozpoczynającym proces miażdżycowy są zaburzenia w odżywianiu i dotlenieniu błony wewnętrznej tętnicy. wielozawałowe.Zdarzają się powikłania depresją i zespołami psychotycznymi(urojeniowymi i halucynozami). Leczenie w chorobie Parkinsona ma charakter objawowy. ruchy mimowolne. otępienie naczyniowe nie określone. z zaburzeniami nastroju. iż zmiany miażdżycowe wynikają z niedoborów prostacykliny. Termin ten wprowadził Hachinski i wsp. Rokowanie jest niepomyślne ze względu na postępujący charakter choroby. że rozlany proces miażdżycowy. z urojeniami. tj. mieszane korowe i podkorowe. Jej charakterystyczne objawy to:pierścienie Kaysera-Fleischera. podkorowe. ale podejmowane są w nielicznych ośrodkach neurochirurgicznych na świecie. Dawniej sądzono. w 1974 r. jest sam przez się odpowiedzialny za otępienie.

występującym najczęściej. alzheimerowskiego. lecz raczej stopniową przgresję otępienia.anginomogra(ja. odruch Babińskiego. i psychiczny. czyli scyntygrafia mózgu). Kryterium O dotyczy występowania cech i objawów neurologicznych(wygotowanie głębokich odruchów icięgnowych. nadużywanie alkoholu. :deMiww). ale jednzczeinie stwierdza się pogłębienie zaburzeń poznawczych(otępienie). cukrzycę. W klasyfikacji DSM-IV wymienia się następujące kryteria otępienia naczynia pochodnego(wielczawa(owego). Ukrwienie tkankowe określa się jednak przede wszystkim z użyciem technik izotopowych(krypton 15. mózgu występuje częściej u mężczyzn w wieku podeszłym. Wyróżnia się dwa typy otępienia wielozawdowego. np. Kryterium D:Deficyty poznawcze nie wiążą się przyczynowo z zaburzeniami świadomości(cryg. Pewne znaczenie ma też badanie EEG. obserwuje się narastanie otępienia w miarę kolejnych. Obraz kliniczny otępienia wielozawalowego będzie zależał ud rozległości i umiejscowienia zmian w mózgu. objawy rzekomoopuszkoweitd. Pod względem psychiatrycznym mogą tz być krótkotrwałe epizody psychotyczne(z jakościową zmianą świadomości:zamroczenie. . osłabienie siły mięśniowej w kończynach albo obecność w badaniach dodatkowych cech wskazujących na chorobę naczyniową mózgu. Pośrednio krążenie mózgowe można ocenić za pomocą ultrasonografii dopplercwskiej rezonansu magnetycznego(MRI)i pozytrcnowej tomografii emisyjnej(PET). zaostrzeń". b(uleżą tutaj różne odmiany angiografii mózgowej(angiografia zwykła. Kryteria A i 8.nadciśnienie tętnicze. charakteryzuje się inną dynamiką. Zespół otępiejmy jest podobny do otępienia.obecność licznych zawałćw w korze lub strukturach podkorowych. Miażdżyca tętnic. ksenon 133 itd). zaburzenia chodu. np. palenie tytoniu. zespoły urojeniowe lub afektywne. majaczenie. powodujących następstwa w stanie psychicznym-w sensie zaburzeń poznawczych). czyli udarów(przebieg skokowy). Rzadziej w stosunku do wariantu pierwszego stwierdza się ogniskowe objawy neurologiczne. specjalna. Pod względem neurologicznym. Ich wyrazem są zaburzenia świadomości oraz objawyubytkowe(ogniskowe)o charakterze lakunarnym. Najistotniejsze znaczenie mają badania krwi i przepływu mózgowego. angiografia radioizotopowa. Ważna rola przypada czynnikom genetycznym. Z punktu widzenia rozpoznania ważne są objawy zwiastunowe:bóle i zawroty głowy oraz zaburzeniaOROllCCl. stres fizyczny. Metody diagnostyczne ułatwiające rozpoznanie otępienia naczyniowego są dzisiaj bardzo rozwinięte. zwiększone stężenie cholesterolu. W typie drugim otępienia wielozawałowego nie obserwuje się nagłych pogorszeń. Ponieważ sieć tętnicza mózgu jest bardzo bogata. splątanie. lekki niedowład kończyn lub jednej kończyny. zwłaszcza depresja). po kilku dniach lub tygzdniach krążenie zostaje przywrócone i następuje poprawa kliniczna(dawne pojęcie(aojdów iwerudlam). W typie pierwszym. porażenie rzekomo opuszkowe. może to być przemijające zaburzenie mzwy(często mowa bełkotliwa-dyzantyczna). jak w otępieniu typu Alzheimera.

Patogeneza i podział urazowych zaburzeń psychicznych. w których rozwija się motoryzacja. zaburzeń ogniskowych(afazję. Wystarczy wspomnieć. że liczba pacjentów w Polsce z urazami zwiększyła się w ostatnim 25-leciu 5-krotnic. Trwałym następstwem tych urazów bywa padaczka pourazowa. Rokowanie jest dość zróżnicowane. W stanach niedokrwiennych celem leczenia farmakologicznego jest przede wszystkim zatrzymanie progresji choroby przez utrzymanie na odpowiednim poziomie wydolności mikrokrążenia muzgowegokrwi. Parkinsona). ślepota). gdyż chorzy źle tolerują tę grupę środków. Liczba wypadków połączonych z urazami czaszkowa-mózgowymi zwiększa się gwałtownie we wszystkich krajach cywilizowanych. W różnicowaniu uwzględnia się zespoły nępienne innej etiologii. zwłaszcza w tych. Pud względem psychiatrycznym dochodzi do powikłań psychotycznych i głębokich zespołów otępieniach. Polska wiedzie prym w europejskich statystykach dotyczących liczby ludzi ginących w wypadkach drogowych i ciężko rannych. najczęściej rćżnicuje się z otępieniem typu Alzheimera. wymiany przezwlośniczkowej. pozostawiają też następstwa neurologiczne w postaci porażeń i niedowładów. O takich zaburzeniach można mówić tylko wtedy. W przypadkach z przebiegiem postępującym i w postaci zaostrzeń rokzwanie jest niepomyślne. W Stanach Zjednoczonych urazy czaszkowa-muzgowe są główną przyczyną śmierci osób do 44 rż. Często są przyczyną śmierci. Urazy czaszkowa-mózgowe dzielimy na otwarte i zamknięte. np. z wgłobieniem kości. . . witamina E. Zespoły otępienne i inne zaburzenia j psychiczne w następstwie urazów czaszkowamózgowych. cenuofenoksyna. Leczenie jw. W urazach otwartych następuje złamanie kości pokrywy czaszki. W przypadku powikłań psychotycznych i w depresji stosuje się odpowiednie leki psychotropowe. środków pobudzających metabolizm komórek nerwowych mózgu i innych środków działających objawowo na czynności nerwowe i psychiczne. w przebiegu chorób naczyniowych mózgu jest działaniem wielokierunkowym:składają się na nie:leczenie farmakologiczne. a niekiedy z ubytkami i zranieniem tkanki mózgowej.pyritinol(Enerbol). kiedy doszło do przemijającego lub trwałego uszkodzenia mózgu i udowodniono związek przyczynowy między tym uszkodzeniem a następstwami psychiatrycznymi.i innych zaburzeń psychicznych. zachowując ostrożność w dawkowaniu. tepowanie zmian pierwotnie zwyrodnieniowych(choroby:Alzheimera. Rokowanie u chorych z mieszanymi postaciami otępienia pogarsza współwys.Bada się przepływ mózgowy całkowity. zależy bowiem ud rozległości i umiejscowienia zmian w mózgu. Pomocna od struny klinicznej może być prosta skala niedokrwienia Hachinskiego. z uszkodzeniami. a w populacji ogólnej zajmują czwarte miejsce. i stale się zwiększa. podaży substancji energizujących. Rozpowszechnienie. regionalny i lokalny. piracetam(Noouopil)i inne. postępowanie psychoterapeutyczne(psychokorekcyjne)i terapia fizykalna-usprawniająca(rehabilitacja).

splątaniowe i pomroczne z dużym pobudzeniem psychoruchowym. ziewnę poty. Wstrząśnienie mózgu przejawia się zawsze utratą przytomności. Zaburzenia przytomności trwają znacznie dłużej niż w czasie wstrząśnienia. Zagadnienia te należą bowiem do. a później na. wymioty. należą nudności. pzprzedzoną niepamięcią wsteczną. . przyspieszenie czynności serca. Tutaj pragniemy zwrócić jedynie uwagę. burza wegetatywna':rozkojarzenie czynności serca. zwyżki temperatury ciała. Oprócz ilościowych zaburzeń przytomności pojawiają się powikłania psychotyczne w postaci majaczenia. Ucisk mózgu jest następstwem zwiększonej ciasnoty wewnątrzczaszkowejz powodu obrzęku mćzgu. Stłuczenie mózgu polega na uszkodzeniu powierzchni mózgu. Pod względem patomorfologicznym stwierdza się wybroczyny. iż następstwa każdego urazu dzielimy na bezpośrednie i odległe. która trwa zazwyczaj zd kilku do kilkunastu minut.afazja. krwiaka nad-lub podrwardówkowegc czy reż krwotoku śródmózgowego. może się utrzymywać kilka miesięcy. Zdarzają się uszkodzenia nerwów czaszkowych. Zaburzenia psychiczne związane bezpośrednio z urazem. nierówność źrenic. krwawienie podpajęczynówkowei obrzęk mózgu. brak łaknienia. ślepota korowa). zblednięcie powłok. a w ciężkich przypadkach na rozerwaniu mózgu i opon. Po odzyskaniu przytomności chzrzy uskarżają się przez pewien czas na bóle i zawroty głowy. Zaburzenis pamięci u ludzi młodych mogą się dość szybko cofnąć. Objawy przypominają zespół towarzyszący guzowi wewnątrz czaszkowemu:tarcza zastzinowa na dnie oczu. uczucie rozbicia. Dzięki nowoczesnym metodom leczenia i intensywnemu nadzorowi oraz opiece medycznej wielu chorych udaje się uratować. rozciągająca się na wiele tygodni. Stan chorych jest ciężki. zespołów amentywnych i zunroczeniowych. wahania ciśnienia krwi. nudności. Do objawćw wstrząśnienia muzgu. trudności w skupieniu uwagi. W czasie utraty przytzmności(śpiączka. uszkodzeniu naczyń. obniżenie nastroju. bradykardia. niepewność chodu. stłuczenie mózgu i ucisk mózgu. Chorzy po odzyskaniu przytomności mają rozległą lukę pamięciową z zkresu zaburzeń świadomości(wszystkie rodzaje amnezji). Z okresu utraty przytomności stwierdza się niepamięć śródczesną. u osób starszych niepamięć wsteczna. neurochirurgii i neurologii.Następstwa zamkniętych urazów czaszkowa-mózgowych dzieli się tradycyjnie na:wstrząśnienie mózgu. pó(śpiączka)często występują napady prężenia wszystkich kończyn oraz. Niekiedy występuje też niepamięć następcza. Chorzy powinni być leczeni na oddziałach neurochirurgicznych. przyspieszenie częstości oddechćw. Ponadto mogą dołączyć się jakościowe zaburzenia świadomości:stany majaczeniowe. Występują neurologiczne objawy ogniskowe ze strony nerwów czaszkowych i związane z uszkodzeniem ośrodków korowych(np. W podręczniku psychiatrii nie będziemy szczegółowo rzzpauywali mechanizmów tych urazów i podziału uszkodzeń. obok zaburzeń przytomności.

Chorzy nie rozpoznają najbliższych osób. ich wypowiedzi świadczą o bezkrytycyzmie i obniżeniu uczuciowości wyższej. szybko odzyskują dobry nastrój i sprawność psychofizyczną. zaburzeniu ulega ich myślenie abstrakcyjne i przyczynowo-logiczne. w zależności od rozległości i umiejscowienia uszkodzeń urazowych. W uszkodzeniach płatów czołowych stwierdza się cechy tzw. zdradzają nastrój moriwyczny. tracą poczucie 12-Psychiatria. podejmują działania podyktowane potrzebą chwili. trudności w skupieniu uwagi. Inny obraz przybierają następstwa psychopatologiczne związane z uszkodzeniem kory płatów czołowych od strony sklepistości. dowcipkują na tematy seksualne. W stanie psychicznym. nastrój jest obojętny. chorzy wypowiadają skargi-nie znajdujące przedmiotowego uzasadnienia-na męczliwość. zmniejszenie zainteresowań i samorzutności. zwłaszcza psychoterapeutyczną. R oko w a n i e jest pomyślne. Chorzy pod troskliwą upieką lekarską. Czas spędzają bezczynnie. dobowe wahania samopoczucia z narastaniem objawów w godzinach popołudniowych i wieczornych. Objawy otępienne narastają zwykle powoli po urazie czaszkowa-mózgowym. dystansu. usprawiedliwia ich przenoszenie na oddział psychiatryczny. dodatnie wyniki w tzw. Cerebrastenia pourazowa jest pojęciem nie przez wszystkich psychiatrów uznawanym. bez liczenia się z otoczeniem. Odległe następstwa urazów czaszkowa-mózgowych. wykazują hiperseksualizm. pozbawieni spontaniczności. skargom hipochondrycznym nie towarzyszy adekwatna reakcja ze stron uczuć. MRI). mają utrudniony kontakt uczuciowy z otoczeniem. zaburzenia mowy. obniżenie nastroju. Tylko wystąpienie ostrej psychozy. nie potrafią spożytkować dotychczasowych doświadczeń. Ufrazowe uszkodzenie mózgu prowadzi niekiedy do tzw. ale także zaburzenia psychiczne. w . nieprawidłowości w EEG oraz w badaniach neuroobrazowych(TK. Część chorych agrawuje objawy z przyczyn roszczeniowych(starania o odszkodowanie. Mimo iż nie stwierdza się następstw organicznych w badaniach klinicznych(neurolzgicznych)w EIG i neuroobrazowych(TK. które potwierdza się w badaniach klinicznych:uszkodzenia nerwów czaszkowych. którym Landolt nadal nazwę zespołu skroniowego. występują bardziej lub mniej nasilone objawy otępienia i zaburzenia osobowości(osobowość ence(alopatyczna. i są wyrazem procesu zamkowego. Ulszkodzenie płatów skroniowych wywołują zaburzenia ogniskowe typu afazji często napady padaczkowe z objawami prostymi i złożonymi. porażenia i niedowłady. Do częstych objawów należy nadwrażliwość na światło i hałas.zespołu amnestymnego(Korsakowa).zespołu czołowego. jeżeli stan chorych pozwala na uanspzrt. Otępienie urazowe jest następstwem uszkodzenia mózgu(encefalopatii). ustawicznie czegoś szukają. brak wiary w siebie i swoją przyszłość. zachowują się niepewnie. nie okazują żadnych zainteresowań. chorzy wykazują cechy odhamowania popędów:są żarłoczni. rentę wypadkową itd). organiczne zaburzenia osobowości. MRI). Obraz kliniczny przypomina nerwicę neurasteniczną. Chorzy są spowalniali psyche ruchowo(zespół apatycznz-abuliczny). zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby animalna-wegetatywne. charakteropatia).oddziałach intensywnej opieki medycznej. w których stwierdza się zaniki korowe i podkorowe.organicznych testach neuropsychologicznych. Jeżeli zmiany urazowe dotyczą części podstawnej płata(lub nadczołowej).

Godzi się jednak zauważyć. wypełniane przez chorych konfabulacjami. Guzy wewnątrzczaszkowe. Może to być np.nerwicach pourazowych. Diagnostyka guzów wewnąuzczaszkowych należy w zasadzie do neurologii i neurochirurgii. która nie jest zespołem psychiatrycznym.nerwica lękowa. a także wieku. Należy bowiem unikać tak szeroko reklamowanych leków anksjulitycznych. Tyłku u czeki chorych padaczka wspó(występuje z zaburzeniami funkcji poznawczych(otępienie)i zmianą osobowości(charakteropatia). związana z charakterem wypadku(katastrofy). Niekiedy u chorych. Na plan pierwszy wysuwają się luki pamięciowe różnej rozległości. . katastrofa lotnicza). Leczenie opisanych stanów nerwicowych jest odpowiedzialnym zadaniem. Ich geneza jest zrozumiała z punktu widzenia psychologicznego. trzęsienie ziemi). należałoby tutaj umieścić stany psychopatologiczne. u ktćrych doznany uraz nie pozostawił jakichś wyraźnych następstw somatycznych. które chorych uzależniają. Takie reakjenerwicowe obserwowano np. co zwiększa szanse leczenia zapobiegawczego. medycznych(występowanie także innych zaburzeń mózgowych). z poczuciem krzywdy i brakiem nadziei na poprawę. przez wiele tygodni i dłużej utrzymują się o bj awy ne u ra sten i c z ne z nastrojem dysforycznym. ważna rola przypada psychoterapii. nabawić się trwałego i widocznego kalectwa itd. środowiskowych. Podobnie przewlekły przebieg mają nerw i ce depres yj ne. Nie występują natomiattypowe dla otępienia:zaburzenia myślenia abstrakcyjnego. katastrofy komunikacyjne(wykolejenie pociągu. rokowanie w padaczce pourazowej uległo w ostatnich latach znacznej poprawie. W klasyfikacji ICD-10 wprowadzono pojęcie zespołu stresu pourazowego. odległym następstwem urazu czaszkowa-mózgowego jest. chociaż nerwicom poświęcamy w podręczniku odrębnrozdział. że chory w sytuacjach zbliżonych do okoliczności przypominających wypadek odczuwa nagły lęk(niekiedy z rozmiarach paniki). powódź. Ryzyko to jest wypadków różnych czynników:genetycznych. Część tych osób wpada w nałóg alkoholizmu lub farmakomanię. z obniżeniem wydajności psychicznej i fizycznej. płci oraz rodzaju i rozległości urazowegouszkodzeniamózgu.którym występują objawy upośledzenia pamięci zarówmkrótko-. nadużywaniu alkoholu i innych środków psychoaktywnych. która nie jest w ścisłym tego słowa znaczeniu nerwicą. Generalnie. chodzi o reakcje nerwicowe o różnym obrazie klinicznym. ponieść duże straty materialne. jak i długotrwałej. Stosunkowo częstym. które przeżyły klęski żywiołowe(pożar. będące psycho-logiczną odpowiedzią na stres fizyczny i psychiczny(disues). Sprawą wielkiej wagi jest określenie stopnia ryzyka wystąpienia napadów pi urazie. że w licznych przypadkach zaburzenia psychiczne wyprzedzają objawy neurologiczne i pozwalają na wczesne rozpoznanie. Poza środkami poprawiającymi metabolizm i ukrwienie tkanki mózgowej. Mówiąc inaczej. Mniej więcej 80-90%napadów padaczkowych występuje w ciągu pierwszych dwóch lat po urazie czaszkowoslDOZgOWV ID. Chorzy ci w wyniku wypadku mogli utracić kogoś bliskiego. padaczka pourazowa. która sprawia. dzięki postępom diagnostyki i terapii. Przy omawianiu pourazowych zaburzeń psychicznych warto wspomnieć o tzw.u osób. Pomijając cerebrastenię. upośledzenie sądzeni*innych zaburzeń wyższych czynności korowych ani też zmian osobowośd(uszkodzenie mózgu lokalizuje się w układzie limbicznym-hipokamp).

Do guzów wewnątrz czaszkowych nie zalicza się natomiast krwiaków. zamroczenie. . Cechą charakterystyczną przebiegu większości guzów wewnątrzczaszkowychjest stopniowe narastanie objawów. Objawy guzów wewnątrzczaszkowychzależą z jednej strony od wzmożenia ciśnienia wewnątrzczaszkowego(bezpośrednio. które narastają ud patologicznej senności do śpiączki. Klinika. nerwów. rowków naczyniowych). chociaż guzy tej etiologii spotyka się najczęściej. ogniskowymi objawami korowymi i zespołem otępiennym. splątanie. Z punktu widzenia psychofijologicznego płaty)skroniowe stanowią część układu limbicznego. co nadaje twarzy chorego charakterystyczny wyraz pustki(. Guzy okolicy skroniowej. Nasilenie zaburzeń psychicznych zależy od szybkości narastania ciśnienia wewnątrzczaszkowego. skąpodrzewiak. Uszkodzenie okolic czołowych powoduje. Zespół wzmożenia ciśnienia wewnątrzczaszkowego charakteryzuje się bolami głowy z towarzyszącymi nudnościami i wymiotami. Klasyfikacja guzów wewnątrzczaszkowych według pochodzenia(według WHO)wygląda następująco:guzy pochodzenia neuroektodermalnego(gwiażdziak. jak i pozamózgowo. Guzy okolicy czołowej. poprzez wzrost masy guza i obrzęk. Nierzadko dołączają się psychozy z jakościową zmianą świadomości(przymglenie proste. twarz guzowa'). z drugiej-od ogniskowego uszkodzenia mózgowia. który steruje luźnymi czynnościami trzewna-somatycznymi i emocjonalnymi. wypadniecie"najbardziej ludzkich cech psychicznych i prowadzi dc głębokich zaburzeń osobowości. rdzeniaki):guzy wywodzące się z osłonek nerwowych:guzy wywodzące się z opon i towarzyszących tkanek:pierwotne chłoniaki:guzy pochodzenia naczyniowego. Przez pojęcie guza należy rozumieć nie tylko rozrost nowotworowy. bądź na skutek narastania wodogłowia).Definicja. majaczenie. obrazy mieszane tych psychoz). Niekiedy objawy są związane z podrażnieniem otaczających struktur. Obraz kliniczny zależy tak od charakteru guza. Guz wewnątrzczaszkowy jest nieprawidłową masą zajmującą przestrzeń wewnątrzczaszkowąumiejscowioną zarówno wewnątrzmózgowo. guzy rozrodczaki:inne guzy dysontogenetyczne i schorzenia guzopodobne:zniekształcenia naczyniowe:guzy przedniego płata przysadki:okoliczne guzy o wzroście do wnętrza czaszki:guzy przerzutowe i guzy nie sklasyfikowane. jak i jego umiejscowienia. które opisaliśmy w podrozdziale dotyczącym pourazowych zaburzeń psychicznych(zespół czołowy ze sklepiswści i z podstawy płata). szyszyniak. Podział guzów według umiejscowienia. Jego powolne zwiększanie się powoduje zaniki tkanki nerwowej. Narastanie ciasnoty wewnąuzczaszkowej wpływa wyraźnie na stan psychiczny chorych. wyrażające się objawami neurologicznymi. naczyń. Pojawiają się zaburzenia przytomności. nerwiaki zwojowe. Spowolnieniu ulegają wszystkie funkcje psychiczne. wyściółczaki i brodawczaki splotów pajęczynćwki. Układ skroniowa-limbiczny ma bogate(połączenia z innymi częściami mózgowia. Z punktu widzenia psychiatrycznego dominacja półkul ma mnicjs:TdCZCDlC. Guzy prawego płata skroniowego*(półkuli nie dominującej)mogą przez dłuższy czas nie dawać objawów neurologicznych. Charakterystyczne są objawy okulistyczne(tarcza zastoinowa)i radiologiczne(pogłębienie wycisków palczastych.

Guzy okolicy potylicznej nie są związane z jakąś swoistą symptomatkąpsychiatryczną. niekiedy amuzja). życiowej(apatia. Dla guzów przegrody przezroczystej typowe są zmiany charakterologiczne oraz napadowe zaburzenia węchu i smaku. Stopniowo rozwija się zespół otępienny(i zaburzenia osobowości). Bogatą symptumatykę psychopatologiczną mają napady padaczkowe z objawami prostymi i złożznymi(padaczka skroniowu). proste uczucia przyjemności i przykrości itd. a mianowicie uczuć pierwotnych(pro(apatycznych). napady padaczkowe. ciele modzelowatym i przegrodzie przezroczystej. że pień mózgu jest nie tylko siedzibą funkcji ważnych życiowo. oraz inne ogniskowe objawy korowe(aleksja. Dają one szybko ciężkie zaburzenia funkcji poznawczych(otępienie)oraz ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości.zespół międzymózgowiowy(diencefaliczny). Guzy pnia. Składają się nań:zahamowanie lub pobudzenie elementarnych popęduw. wzmożona potrzeba snu. Objawy tego zespołu. można odnaleźć w zespole skroniowym Landolta(c którym była mowa wyżej). nasilone pragnienie i pobudzenie seksualne. Zaburzenia psychiczne(ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości)są zwykle wyrazem wzmożonego ciśnienia wewnąuzczaszkowego.Wśród typowych objawów uszkodzenia płatów skroniowych wymienia sit charakterystyczne zaburzenia widzenia. aleksję). Zaliczamy tutaj popędy. oprócz objawów wegetatywnych. opisane pierwotnie u małp. Obustronne zniszczę-. które bardziej szczegółowo omawiamy w podrozdziale dotyczącym padaczki. obserwuje się zespół otępiejmy i zaburzenia świadomości. które wrastają w głąb z płatów czołowych. . Guzy móżdżku nie dają charakterystycznego obrazu zaburzeń psychicznych. rozwijające się w komorach bocznych. akalkulia. Nlarastanie ciśnienia wewnąuzczaszkowego pociąga za sobą zaburzenia przytomności i jakościowe świadomości. apraksje. żarłoczność(bulimia). Uważa się. ale również funkcji emocjonalnych. Niekture z objawów i zespołów psychopatologicznych mogą wskazać na umiejscowienie guza. zaburzenia poczucia schemat ciała(zjawiska dysmorfognuzji). W guzach Ul komory. Typowy dla uszkodzenia międzymózgowia jest tzw. którym nadano nazwę zespołu Kliivera i Bucy'ego. zanik energii. Guzy okolicy ciemieniowej wywołują objawy neurologiczne. Guzy tej okolicy nie odznaczają się charakterystyczną symptomatykąpsychopatologiczną. dysforia. o charakterze napadów wzrokowych(pńcrzmuw). krótkotrwałe zmiany nastroju o charakterze napadów dystymicznych(afektywnych). nie płatów skroniowych wywołuje objawy. poprzedzony stosunkowo długim okresem skarg neurasteniczmch. ciemieniowych. agrafia. Guzy okolicy ruchowo-czuciowej szybko dają ogniskowe objawy neurologiczne oraz napady padaczkowe. obniżenie nastroju). ogniskowe objawy korowe(psychiczne). skroniowych. Struktury pnia odpowiadają za stan przytomności(stan czuwania-wgiMmiw). ogniskowe zaburzenia mowy(afazja). Guzy tej okolicy objawiają się przeważnie szybko narastającym otępieniem oraz zaburzeniami świadomości. W guzach tej okolicy występują często napady padaczkowe częściowe z objawami prostymi. Rozszerzenie procesu rozrostowego na okolice ciemieniowe przejawia się ogniskowymi objawami korowymi(agnozję. Guzy półkul-to grupa guzów.

choroby inwazyjne. Leczenie guzów wewnąuzczaszkowych jest domeną neurochirurgii i obejmuje leczenie chirurgiczne. Ich szczegółowa klinika należy do neurologii. zostały omówione powyżej. organiczne zaburzenia nastroju(afektywne). Wiązanie obrazu psychopatologicznego z określonym umiejscowieniem guza ma oczywiście bardzo względny charakter. Powikłania psychotyczne w guzach wewnątrzczaszkowych. Niektóre z powikłań psychiatrycznych. a nie ma jeszcze objawów wzmożenia ciśnienia wewnąuzczaszkowego. np. zaburzenia katatoniczne. Obejmują one zespoły. Pomijamy przypadki koincydencji psychoz endogennych i zaburzeń psychicznych występujących w okresie przed rozwinięciem się procesu rozrostowego. można stwierdzić zależności zaburzeń psychicznych od określonej lokalizacji. urojeniowe(schizofrenoidalne). przeciwobrzękowe. drażliwość)i przeciwdepresyjnych lub przeciwpsychotycznych w przypadkach z powikłaniami psychiatrycznymi.bromokryptynaw guzie. dysocjacyjne. Charakteryzuje się triadą objawów:zaburzeniami elementarnymi popędów. kiłę układu nerwowego i przewlekłe zakażenia wirusowe(Kulczycki i wsp. dwubiegunowe. wirusowe. l 992). prolactinuma'). grzybicze. W guzach wolno rosnących. objawowych(zaburzenia snu. W guzach tej okolicy opisywano także ciężkie zespoły amnestyczne Korsakowa oraz zaburzenia świadomości. ponieważ mózg działa jako całość i wszelkie nieprawidłowości w jednej jego części odbijają się na całym narządzie. Majaczenie nie wywołane alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi". . radioterapię. ze społu psychoendokrynopatycznego". kiedy uszkodzeniu ulega określona struktura. chemioterapię. depresyjne i mieszane. organiczną chwiejność afektywną(astenię). Neuroinfekcje można podzielić nc zakażenia bakteryjne. Leczenie psychiatryczne polega z jednej strony na stosowaniu leków prokognitywnych(noouopowych). Inne powikłania psychotyczne i nerwicowe uwzględniono wśród. maniakalne. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 zostały one ujęte w grupie. kładąc nacisk na aspekty psychiatryczne. które wiążą się przyczynowo z procesem organicznym.zaburzenia przytomności i jakościowe zaburzenia świadomości. Nie wszystkie neuromfekje mają znaczenie psychiatryczne.U chorych dominują zwykle ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości.organiczną halucynozę. Zaliczono tutaj m 3 n. organiczne zaburzenia lękowe. napędu psychoruchowego i nastroju. Trzeba jednak wystrzegać się zbyt wąskiego lokalizacjonizmu. Guzy okolicy siodła dają typowe zaburzenia widzenia oraz wewnątrzwydzielnicze. lęk. immunoterapię i w sporadycznych przypadkach leki zmniejszające masę guza(np. Zaburzeniom psychicznym. Innych zaburzeń psychicznych spowodowanych uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu i chorobą somatyczną". W tym podrozdziale omawiamy podstawowe objawy chorób neurcinfekcyjnych. wiążącym się z nieprawidłowościami endokrynologicznymi. Bleuler nadał nazwę. Zaburzenia psychiczne w neuroinfekcjach.

przewaga komórek jednojądrowych. z dużym stężeniem białka. padaczka. Większość zachorowań występuje u ludzi w wieku 30-60 lat. a także wyniki badań swoistych(próba biologiczna i izolacja prątków daje jednak potwierdzenie tylko w 50%chorych. Mimo to śmiertelność wynosi około ZO%. Ropne zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. wymioty. /rodłem infekcji mogą być:zapalenie ropne ucha środkowego. z jednoczesnym podwyższeniem komórek podzielonych. Towarzyszy temu wysoka gorączka powyżej 4 O 6 C. objawy wwyczne. objawy oponowe. ropień przywierzcholkcwy zęba. objawy pozapiramidowe. ale zwłaszcza objawy charakteropatyczne. Górują objawy z zajęciem podstawy 11102)211. U dzieci następstwem gruźliczego zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu jest upośledzenie umysłowe(do 3. stężenie białka często powyżej 10 g/1. . Najczęściej występują ilościowe zaburzenia świadomości(senność. porażenia nerwów czaszkowych. puprzedzzna dreszczami i objawami grypopochodnymi. Rokowanie jest gorsze niż w ropnych postaciach zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. którego wynik daje podstawy do wdrożenia leczenia etiouopowego. Obecnie nadal występuje(chociaż nie w tym natężeniu). W/przypadków pozostają następstwa neurologiczne w postaci niedowładów spastycznych. afazji ruchowej. Gruźlicze zapalenie opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu zbierało przed łaty tragiczne żniwo. a z powikłań psychiatrycznych-zaburzenia funkcji poznawczych(otępienie)i zaburzenia osobowości(charakteropatia). obniżeniu ulega poziom glukozy i anionu chlorowego).Zakażenia bakteryjne. z przewagą komórek wielojądrowych(7593. rż). Z wewnątrzustrojowegoogniska zakażenia drobnoustroje wysiewane są do krwiobiegu. afazję. Na szczęście połowa chorych wraca dupełnego zdrowia. Tę postać zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu charakteryzuje podstępngy i powolny początek. półśpiączka)-dotyczą one ponad 90%chorych-stany pobudzenia psychuruchowegc. zapalenie zatok obocznych nosa. Na zajęcie*#u n. Wirusowe zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. Rokowanie od czasu rozwoju antybiotykcterapii znacznie się poprawiło. napady drgawkowe. O rozpoznaniu decyduje wynik badania płynu mózgowa-rdzeniowego. ropień lub mnogie ropnie mózgu. Rozpoznanie etiologiczne opiera się na badaniu bakteriologicznym. Najczęściej dochodzi do uaktywnienia wewnątrz ustrojowego ogniska zakażenia w warunkach obniżonej odporności immunologicznej. ropień okołomigdadkowy. ognisko zapalne w płucach itp.wskazują bóle głowy. Śmiertelność wynosi około 3 O%. O rozpoznaniu decyduje wynik badania płynu mózgowa-rdzeniowego(zwiększenie liczby komórek nie przekraczające 500 w I mm'. zespćl mużdżkuwy. Jest to zasługa leczenia przeciwprątkowego. osłabienie słuchu. n. uszkodzenia nerwów 11. z obniżeniem stężenia glukozy i chloru:odczyny glubulinowe Pandyóego i Nonnegu-Apeha są dodatnie. a nawet wykazuje tendencje zwyżkowe. posiewy z płynu wypadają dodatnio w 30%przypadków). zakrzep zatoki jamistej. Wtórnie dołączają się objawy mćzgowe. U około/5%osób po przebytej chorobie utrzymują się objawy neurologiczne:niedowłady lub porażenia spastyczne. u starszych dzieci. młodzieży i dorosłych występują zaburzenia otępienne. u. bogatokomórkowy(liczba komórek wynosi 1000 w lmm'). VIII. Stanowią one ponad 9 O'%bakteryjnych zakażeń o. Płyn jest nieprzejrzysty.

nasenne). tj. półpasiec.. zwłaszcza komórkowej. ospa wietrzna. Znaczenie psychiatryczne infekcji grzybiczych jest niewielkie. W zakażeniach egzogennych podstawową rolę odgrywają wirusy neurotropowe. U chorych z powikłaniami psychiatrycznymi stosuje się bądź leki objawowe(uspokajające. aż do śpiączki włącznie.Dzieli się je na zachorowania egzogenne i endogenne. Wyniki leczenia poprawiło wprowadzenie acyklowiru(Zovirax)i gancyklowiru(Cymevene). zwanej adsorpcją. bąblowicę muzgu. n. Wirusy przedostają się do ustroju głównie przez przewód pokarmowy. Dotyczy ona osób. u. potem stan pozornego zdrowia przez kilka lub kilkanaście dni. utajonego w zakresie ośrodkowego układu nerwowego. Taki przebieg zachorowania spotyka się w przebiegu zakażenia wirusem opryszczki i cytomegalii. To k s o p I a z m o z a jest chorobą rzadką(liczba zachorowań w ostatnich latach nie przekracza 300 przypadków rocznie). w których zapalenie opon i mózgu stanowią bezpośrednie powikłanie chorób wirusowych. niekiedy drogą płciową i bezpośrednio do krwi. różyczka. Konykosteroidymają zastosowanie tylko w wybranych przypadkach. Do chorób inwazyjnych zalicza się:inwazje pierwutniakowe(toksoplazmoza.toksokaroza-zespćł larwy wędrującej trzewnej. stany maniakalne. Zakażenia egzogenne mają przebieg dwufazowy. inwazje o. grypa. np. halucynozy. W drugiej fazie następuje ponowny wzrost ciepłoty ciała powyżej**#*z towarzyszącymi objawami ze strony oun. psychozy z zaburzeniami świadomości)mogą wyprzedzać pojawienie się objawów neurologicznych. należą do pierwszych objawów obok zaburzeń neurologicznych(porażenia spastyczne kończyn)i internistycznych(zaburzenia oddychania i . Zakażenia grzybicze występują w Polsce rzadko. W takich przypadkach choroba rozpoczyna się mózgowymi zaburzeniami neurologicznymi. Chorzy z opryszczkowym zapaleniem mózgu bywają najpierw hospitalizowani na oddziałach psychiatrycznych. Symptomatologia kliniczna i zmiany w płynie mózgowa-rdzeniowym przypominają etiologię gruźliczą. Zaburzenia psychiczne przypominają ropne zapalenie opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. układ oddechowy. Rozpoznanie ułatwia. Czynnikiem wyzwalającym jest obniżenie odporności. Zaburzenia świadomości. które zakaziły się przebywając w strefie malarycznej(kraje tropikalne). gdyż zaburzenia psychiczne(psychozy paranoidalne. Leczenie wirusowych zapaleń mózgu nie jest łatwe. Istnieją możliwości leczenia przyczynowego. Również rzadka jest malaria(zimnica tropikalna). włośnicę). Zachorowaniami endogennymi nazywamy takie.takie. W rozpoznaniu różnicowym trzeba je jednak brać pod uwagę. bądź przeciwpsychotyczne(neuroleptyki). Nieco inny przebieg kliniczny mają zakażenia egzogenne ou n. dla których komórki układu nerwowego mają swoisty receptor umożliwiający realizację wstępnej fazy zakażenia. malaria)i robaczyce(inwazje nicieni. hodowla grzybów z płynu mózgowa-rdzeniowego i stwierdzenie obecności swoistychprzeciwciał. We wczesnym okresie występują objawy dyspeptyczne lub grypopodobne z gorączką do 38 C w ciągu tygodnia. a postacie mózgowe zdarzają się wyjątkowo(zapalenie opon mózgowardzeniowych i mózgu przypomina pod względem klinicznym i zmian w płynie mózgowardzeniowym gruźlicze zakażenie). znalezienie grzybów w preparatach z płynu mćzgowo-rdzeniowego. które zostały spowodowane uaktywnieniem przewlekłego zakażenia wirusowego. jak:odra.wywołane pośrednimi formami rozwojowymi tasiemców wągrzycę mózgu.

później oponowa-naczyniowe. u których wdrożono swoisre leczenie. Robaczyc e. dodatnie odczyny globulinowe. Typowe dla włośnicy są bóle licznych grup mięśniowych. co wiązało się z licznymi świeżymi zachorowaniami na kiłę. Stany wywołane zmianami miąższowymi:porażenie postępujące. Włzśnica przebiega z bardzo bogatą sympromatykąneurologiczna-psychiatryczną. w zależności od umiejscowienia zmian w mózgu. objawów opuszkowych. zwiększony poziom białka. kila naczyniowa mózgu i rdzenia. Obraz kliniczny przypomina bakteryjne lub wirusowe zapalenie opon. Leczenie polega na podawaniu sulfadoksyny(Fansidar)i chininy. Niestety w ostatnich kilku latach obserwuje się ponowny wzrost zachorowań. napady padaczkowe. Obok napadów drgawkowych. Dla celów praktyczne-klinicznych zaproponowano podział kiły układu nerwowego na dwie zasadnicze grupy(Stapiński. Kiła U okresu(zwłaszcza nawrotowa)może prowadzić do zajęcia układu nerwowego. obrzmienie i zaczerwienienie spojówek.krążenia). u części chorych dodatnie serologiczne odczyny kilowe. Zmiany w płynie mogą się cofnąć samorzutnie. Kila I okresu nie stwarza problemów neurolzgicznych i psychiatrycznych. ale mogą też wystąpić objawy kliniczne innego zespołu. Akcja W"przyniosła znakomite wyniki. wysypki skórne. porażeń nerwów czaszkowych. zaburzenia świadomości. rokowanie jest dobre. W płynie mózgowa-rdzeniowym stwierdza się zmiany zapalne. wylewy dospojówkowe i liczne wybroczyny pod paznokciami rąk i nóg. kila oponowa-naczyniowa. . ataksji móżdżkowej. Powojenna. na zakażenie wskazuje wynik badania płynu muzgowo-rdzeniowego:pleocytoza. Stany wywołane zmianami zapalnymi naczyń:kiła bezobjawowa. wreszcie miąższowe i zwyrodnieniowe. obrzęki powiek i twarzy. Największe znaczenie ma kila układu nerwowego występująca w przebiegu kiły pćżnej. kiłowe zapalenie opon. kilak mózgu. zanik nerwu wzrokowego. W tej sytuacji trzeba się liczyć z przypadkami kiły układu nerwowego. porażeń. najczęstszej postaci tej choroby. l 992 k 1. Wągrzyca daje często objawy guza mózgu. Sporadycznie pojawiają się napady drgawkowe. wiąd rdzenia. U chorych. ale najczęściej w okresie dwóch lat. Z punktu widzenia psychopatologii występują okresowo dolegliwości przypominające nerwicę neurasteniczną:zdarzają się powikłania psychozami z zaburzeniami świadomości:stany pomroczne i onejroidalne(majaczeniowa-zamroczeniowe). nie ma też innych subiektywnych ani obiektywnych odchyleń w obrazie klinicznym. Rzadziej spotyka się psychozy paranoidalne. mogą wywoływać ogniskowe objawy neurzlogiczne. Kila układu nerwowego. W kile bezobjawowej układu nerwowego. 2. chociaż bez gorączki. U chorych tych nie obserwuje się żadnych wyraźnych zaburzeń psychicznych. jednojądrowa. Kilowe(ostre)zapalenie opon mózgowych może się rozwinąć w różnym czasie po zakażeniu. występują ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości. Zaburzenia psychiczne w przebiegu zakażenia krętkiem bladym ośrodkowego układu nerwowego były po drugiej wojnie światowej bardzo częste. zmiany w płynie mózgowardzeniowym cofają się w czasie kilku dni lub tygodni. Najpierw przeważają zmiany zapalne oponowe.

Wiąd rdzenia jest najczęstszą postacią miąższową kiły układu nerwowego. W tj postaci kiły pojawia się anizokoria(nierówność źrenic)i brak reakcji na światło oraz porażenia niektórych nerwów czaszkowych. zaburzenia snu. Choroba nie leczona prowadzi do. Jego istotą jest zwyrodnienie tylnych sznurów i korzeni rdzenia. Jest niewątpliwie najcięższą postacią kiły układu nerwowego. W wyniku nacieków i zakrzepćww naczyniach mózgu i rdzenia rozwijają się liczne zespoły neurologiczne i psychiatryczne. Stwierdza się zawężenie pola widzenia. stany lęku oraz niepokoju psychoruchowego.W przypadkach leczniczo zaniedbanych może rozwinąć się kiła późna układu nerwowego ze zmianami trwałymi w mózgu(wodogłowie)i objawami otępienia. jak i psychiatrycznym. tyczne. Zaburzenia psychiczne zwykle wyprzedzają zaburzenia neurologiczne. Dołączenie się. występują u nich. Ta postać kiły występuje u około 3'%nie leczonych lub źle leczonych chorych na kiłę. Nie odgrywa w psychiatrii żadnej roli. reakcji źrenic na światło przy zachowanej reakcji na przystosowanie i zbieżność). Pod względem pwcmor(alogicznym stwierdza się zmiany w tkane. Porażenie postępujące. Tarcza nerwu wzrokowego jest szarobiała. Kila naczyniowa obrazem klinicznym przypomina postać oponowa-naczyniową. oponach i naczyniach typowe dla przewlekłego zapalenia. Trzeba pamiętać. męczą się. w której stwierdza się patologiczne zmiany w płynie mózgowa-rdzeniowym i dodatnie odczyny serologiczne. Pierwsze objawy pojawiają się 5-25 lat od chwili zakażenia. Rozpoznanie ułatwia wystąpienie u młodego człowieka udaru mózgowego. gdyż jako czysta odmiana naczyniowa jest rzadkością. objawów Argylla i Robensona(brak. są drażliwi. Nierzadko łączy się z porażeniem postępującym(Óboparzhsr). W początkowym okresie występują niespecyficzne objawy neurasteniczne(stadium neurasteniczne porażenia postępującego). Postępująca ślepota dotyczy jednego oka. mają trudności w skupieniu uwagi. że zanik nerwu wzrokowego występuje też w innych postaciach kiły układu nerwowego. stają się mniej wydajni w pracy. W odróżnieniu od kiły oponowa-naczyniowej. Charakterystyczny jest postępujący charakter zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych. Chorzy wypowiadają liczne skargi hipochondryczne. śmierci. nerwowej mózgu. Kila oponowa-naczyniowa mózgu i rdzenia wywołuje zróżnicowane objawy kliniczne w zależności od lokalizacji zmian. nierówność źrenic oraz. płyn jest przeważnie prawidłowy. cbjawżw ocznych':wąskie źrenice. Pojawiają się też pierwsze objawy neurologiczne w postaci dyzartrii. . Zaburzenia psychiczne obejmują zespoły od stanów majaczeniowych do zaburzeń osobowości i otępienia. Kilak mózgu daje objawy guza wewnąuzczaszkowego tak pod względem neurologicznym. Zanik nerwu wzrokowego jest skutkiem zapalenia opon w okolicy skrzyżowania nerwów wzrokowych. Choroba należy do grupy przewlekłych zapaleń mózgu o powolnym przebiegu. później drugiego. Przebieg szybki należy do rzadkości. objawy dyspep.

w którym pojawiają się wielkościowe urojenia(a częściej konfabulacje)o treści wielkościowej(bogactwa. Dołączają się drżenia włókienkowe mięśni. Proces chorobowy toczy się najczęściej w okolicach czołowych mózgu w związku z czym stosunkowo wcześnie obniżeniu ulega uczuciowość wyższa. choregu. naprzemienną(maniakalna-depresyjną). Jest 1 początek U okresu cheruby. W ogólnym badaniu płynu mózgowa-rdzeniowego stwierdza się duże zmiany:pleocytozę. depresyjną. twarz jest maskowata. W sferze uczuciowej obserwuje si znaczną chwiejność i nietrzymanie afektu. amnestyczną-paralityczny zespół Korsakowa. występują udary i rzekome udary mżzgowe oraz postępujące po nich niedowłady.neurologicznych w pustaci wzmożenia napięcia mięśni. Nierzadkie są ogniskowe objawy korowe(afazja)i napady drgawkowe. Trzeba dodać. lojalności. Mimika ubożeje. wzmożenia i nierówności odruchów okostncwych i icięgnowych każe podejrzewać porażenie postępujące li okres choroby). postać Wicherta(zespół parkinsonoidalny w przebiegu porażenia postępującego). Istotne znaczenie ma obraz płynu mózgowu-rdzeniowego. . dość charakterystycznym obrazie klinicznym(neurologiczna-psychiatrycznym)i na wynikach badań dodatkowych. często dochodzi do zaburzeń troficznych. Jak już wspominaliśmy. wiądoporażenie i porażenie postępujące okresu młodzieńczego. W cięższych. co skłania pacjenta do pudjmowania wielu chaotycznych działań. Pojawia się logoklonia. Wraz z pzstępem choroby napęd ulega obniżeniu. Wczesna diagnostyka i wczesne leczenie doprowadziły do wyeliminowania III okresu choroby. patologicznych złamań kości itd. wzrastająca w ostatnim czasie liczba świeżych zachorowań na kiłę każe myśleć w różnicowaniu etiologii otępienia o kile układu nerwowego. Ze względu na zmniejszenie ogólnej odporności ustroju na zakażenia. Rozpoznanie opiera się na danych z wywiadu. U niektórych chorych zaburzenia pamięci składają się na pojęcie zespołu amnestycznego. język przy wysuwaniu zbacza. zaś obraz psychopatologiczny przedstawia głębokie otępienie. poczucie więzi rodzinnej i społecznej. W psychiatrii wyróżnia się następujące kliniczne postacie porażenia postępującego:otępienną. chociaż zdarzają się przypadki z nastrojem depresyjnym lub dysforycznym. Przestaje dbać o własną opinię i wygląd zewnętrzny oraz higienę osobistą. obrzęków. Vtrudnieniemw postawieniu prawidłowego rozpoznania jest zaprzeczanie infekcji kiłowej przez. Stwierdza się narastające zaburzenia funkcji pamięciowych(pamięć krótkoterminowa i długoterminowa). władzy. siły. nastrój jest przeważnie euforyczny. Pacjent powinien przejść badania serologiczne. taktu i dystansu. spląraniową(amentywną). postacie schizofrenoidalne. odleżyn. nadmiernej potencji seksualnej i sukcesów w kontaktach z kobietami itd. Pacjent staje się nieobowiązkowy. że wprowadzenie penicyliny znacznie złagodziło. W Ul zkresie porażenia pzstępującego nasilają się objawy neurologiczne. przebieg porażenia postępującego i przyczyniło się do poprawy rokowania. języka i mięśni okrężnych ust. Po kilku lub kilkunastu tygodniach objawy neurasteniczne ustępują miejsca zaburzeniom funkcji poznawczych(otępienie)i zaburzeniom zachowania. Taki opis przebiegu porażenia postępującego pochodzi sprzed kilkudziesięciu lat. mowa skandowana. Uwaga jest nadmiernie przerzutna. nie leczonych przypadkach. postać Lissauera(porażenie ogniskowe). zatraca ambicje. ekspansywną albo klasyczną. Napęd psychoruchowy(raczej w sensie pobudzenia ruchowego)nieznacznie się podwyższa. zmienia się wyraźnie charakter pisma i dołącza nieuzymanie moczu oraz stolca. wstydu.

Przestano w niej uwzględniać obraz kliniczny choroby. zaś w przypadkach uczulenia na penicylinę stosuje się retacyklinę(500 mg co 6 godzin przez 30 dni). wymagają więc potwierdzenia wysoce swoistymi odczynami krętkowymi. Chorobę Creutzfeldta-Jakuba.zwiększenie poziomu białka. nawet przez kilka lat. zwłaszcza porażenia postępującego w psychiatrii. Zwalczania Chorób Zakaźnych w USA(CDĆ-Centers fur Disease Contr przyjął nową definicję AIDS. a także na terapii gorączkowej(zimnica). Odczyny Bordeta i Wassermanna oraz Kolmera straciły na znaczeniu.w Stanach Zjednoczonych. erytromycynę w dawkach jw. Powikłania psychiatryczne leczy się w zależności od rodzaju zespołu psychopatologicznego. Rządku wykonuje się dzisiaj również złotowy odczyn koloidowy Langego(charakterystyczne było wyraźne odbarwienie w pierwszych probuwkach. obejmującą wszystkie osoby seropozytywne względem HIV. Odczyny krętkowe. FTA-AIS-odczyn immunnluorescencji krętków jest bardzo czuły i swoisty. TPI-odczyn immobilizacji krętków(test Nelsona)jest najbardziej swoisty ze znanych testów kilowych. Najczęściej stosuje się:penicylinę krystaliczną G(dzżylnie 20-30000000 j. Podostre srwardniające zapalenie mózgu(SSPE):3. Przewlekłe zakażenia wirusowe. Od lat czterdziestych stosowanie penicyliny wyeliminowało te metody. Niekiedy na podstawie kontrolnych badań klinicznych i serologicznych zachodzi konieczność powtórzenia kuracji. Istotne znaczenie ma odczyn VDRL. VSR)używa się antygenu kardiolipidowego. u których liczba limfocytów . FTA-AIS. zmiana definicji. I stycznia 1993 r. O rozpoznaniu decydują odczyny serologiczne:klasyczne i krętkowe. Odczyny klasyczne mogą być nieswoiście dodatnie. penicylinę benzatynową G. Ujemny wynik odczynów klasycznych nie stanowi dostatecznej podstawy do wykluczenia kiły układu OTWOWSZO. w 1981 r. przed wprowadzeniem penicylin opierało się na wstrzykiwaniu bizmutu. przy niewielkich zmianach w następnych). Obowiązująca do 1993 r. TPH)badanie krętkowe opiera się na antygenach uzyskiwanych z krętków. dożylnie. 1. Zespół nabytego upośledzenia odporności(AIDS)2.i cefuiakson 2 g/dobę. który wykonuje się w oddziałach szpitalnych rutnowu.definicja AIDS opierała się wyłącznie na kryteriach klinicznych. chociaż trudny technicznie*kosz*ow*. Ośrodek. Po porażeniu postępującym dawki antybiotyków muszą być wysokie. zaś w krętkowych(TPI. Leczenie kiły ośrodkowego układu nerwowego. dodatnie odczyny globulinowe. W wyniku przeprowadzania leczenia odczyny te stają się doić szybko ujemne. W odczynach klasycznych(VDRL. mogą też wygasać samoistnie. co zwykle ukazuje się leczeniem niewystarczającym. bez leczenia. neosalwarsanu. Zespół nabytego upośledzenia odporności(AIDS-Acąiredlmmune Deficiency Syndrome)został opisany po raz pierwszy. Omówimy tutaj:1.nastąpiła. /dobę)z jednoczesnym doustnym zażywaniem probenecidu(Benemid)co 6 godzin po 500 mg. Po leczeniu utrzymuje się długo wynik dodatni(w niskim mianie). przez cu najmniej 2 tygodnie.

Przyczyną zaburzeń immunologicznych. jak i heteroseksualnych). u około 20%osób zakażonych HIV. Wirus jest wrażliwy na podwyższoną ciepłotę i guza organizmem gospodarza szybko ginie. Podostre stwardniające zapalenie mózgu(SSPE)występuje w przebiegu utajonego zakażenia mutantem wirusa odry. powstały warunki do prowadzenia badań dotyczących zaburzeń psychicznych w AIDS na stosunkowo dużych grupach chorych. 2. z uprzywilejowanie to ma charakter względny i polega na fizjologicznej adaptacji procesów odpornościowych do specyficznego środowiska mózgu. W AIDS wirus HIV zakaża bezpośrednio komórki mikrogleju. że zaburzenia neurologiczne i psychiatryczne mogą mieć charakter pierwotny(następstwa zapalenia mózgu)i wtórnych uszkodzeń układu nerwowego powstających w przebiegu dodatkowych. i 15.CD. Najnzwsze badania wskazują jednak. Chodzi tutaj o zakażenia wirusowe. które uznano za kryteria AIDS według starjdefinicji. U-44 stwierdzono objawy otępienia. wywołanych uszkodzeniem i obniżeniem ilości limfocytów T. Zmiana definicji spowodowała statystyczny wzrost ogólnej liczby przypadków chorych na AIDS. Pierwszym objawem są zaburzenia funkcji poznawczych. wywołanymi bezpośrednim działaniem HIV-I na*#u n. z punktu widzenia objawów klinicznych. grzybicze i pierwomiakowe. uogólnione wyładowania grup wysokonapięciowych fal(U i Ul faza). Z innych badań wynika. są zaburzenia motoryczne i funkcji poznawczych(demzmia). W późniejszych okresach czynność bioelektryczna ulega rozlanemu zwolnieniu i pojawiają się zmiany w czynności podstawowej. Powodem tego było włączenie grupy osób spełniających kryteria immunologiczne. Zakażeniu ulega też obwodowy układ nerwowy. u których choroba nie osiągnęła. Z badań przeprowadzonych w połowie lat dziewięćdziesiątych w USA(Baltimore)wynika. często ze sztywnością pozapiramidową). . że w grupie 1001 pacjentów zakażonych HIV 162 wymagało pomocy psychiatrycznej-u 52 rozpoznano depresję według kryteriów DSM. czyli stanowi mniej niż 1-4%ogólnej liczby limfocytuw T. co prowadzi do zapoczątkowania produkcji znacznych ilości cytokin i innych substancji toksycznych dla neuronów. . Okres utajenia od chwili zakażenia wynosi od kilku miesięcy do kilkunastu lat. Jest to rzadka choroba w Polsce zapadalność roczna wynosi I przypadek na I milion ludności. przez przetoczenie krwi lub używanie(przez narkomanów)nie wyjałowionych strzykawek i igieł do iniekcji. Najczęściej stwierdzanymi zaburzeniami neurologicznymi i psychiatrycznymi. jest infekcja retrowirusem z grupy lentiwirusów. a dopiero w U fazie pojawiają się ruchy mimowolne(rytmiczne mioklonie kończyn. ale także silny neurnropizm. że mózg jest narządem immunologicznie uprzywilejowanym. Leczeniem zajmują się wyspecjalizowane ośrodki leczenia AIDS. 4%kilkunastmiesięczna obserwacja ujawniła epizody maniakalne. Przez wiele lat sądzono. oportunistycznych"infekcji lub procesów nowotworowych rozwijających się w warunkach upośledzonej odporności immunologicznej. Dzisiaj wiadomo. Zważywszy. Trzeba wreszcie dodać. Bardzo charakterystyczny jest obraz GIG:rytmiczne. stadiuw rozwoju. jest mniejsza niż ZOO/ul. rż. rzadziej bakteryjne. że wirus ten wykazuje nie tylko limfotropizm. Zakażenie następuje poprzez stosunek płciowy(zakażeniu ulegają osoby zarówno w wyniku stosunków homo-. U 1. Najczęściej chorują osoby między 10.pomocniczych(w mniejszym stopniu limfocytów B i monocytów). że pandemia HIV trwa już na świecie kilkanaście lat. że otępienie występuje.

Zmiany w płynie mózgowa-rdzeniowym nie wykazują swoistych zmian, z wyjątkiem obecności przeciwciał odrowych. Jak dotąd, nie ma skutecznego leczenia. U większości chorych zgon następuje w ciągu 3-5 lat. Największe nadzieje wiąże się ze szczepieniami przeciwodrowymiu dzieci(pierwsze w l 3, -14, miesiącu życia, drugie w wieku szkolnym). Tego rodzaju profilaktyka może się przyczynić do likwidacji SSPE. 3. O ho re ba Ćre u tz fe I d ta-J ak oba stanowi podostrą encefalopatię gąbczastą występującą u ludzi na całym świecie, wywołaną przez, wirus powolny"(inkubacja trwa kilka do kilkunastu lat). Choroba wzbudziła w ostatnim czasie zainteresowanie badaczy ze względu na możliwość zakażenia ludzi przez mięso wołowe(choroba szalonych krów). Dowodem wirusowej etiologii może być fakt, że udało się chorobę(wirus:)przeszczepić z mózgu ludzi chorych na szympansy. U zwierząt odtworzono zespół kliniczny i morfologiczny choroby Creutzfeldta-Jakoba. Jedną z hipotez dotyczących patogenezy choroby Creutzfeldta-Jakoba jest teoria prionów stworzona przez kalifornijskiego badacza Stanleya 8. Prusinera(laureata nagrody Nobla w 1997 r.), próbująca wyjaśnić mechanizm przenoszenia choroby ze zwierząt na ludzi(choroba szalonych krów). Priony, mające strukturę białkową(proteiny), znajdujące się w każdym organizmie, zmieniają swój charakter pod wpływem, złych"prionów, tj.mających odmienną strukturę przestrzenną. Owe priony mogłyby być przenoszone drogą pokarmową. Tłumaczyłoby to epidemię u brytyjskich krów, które były karmione paszą zawierającą domieszkę mączki uzyskanej z padłych zwierząt. Do tej pory uczeni odnosili się sceptycznie do pogląduw Prusinera, ale obecnie nie wyklucza się możliwości, że spożywanie, zakażonego"mięsa chorych zwierząt może prowadzić do rozwinięcia się choroby Creutzfeldta-Jakuba, będącej ludzką odmianą choroby szalonych krów. Czas pokaże, czy hipotezy te znajdą potwierdzenie w dalszych obserwacjach klinicznych i szczegółowych badaniach. neuropatologicznych. Pozycja nozologiczna tego schorzenia nie jest jednak jasną. ponieważ u ponad 10%chorych stwierdza się rodzinne jej występowanie. W częśd*przypadków opisywano przekazywanie choroby według typu dominującego aut somalnego. Być może mamy do czynienia z niejednolitą(niehomogenną)grupą chorób. Choroba(postać rodzinna)występuje w piątym lub szóstym dziesiątku lat.. Najczęściej około 40, rż, , znacznie rzadziej w młodszym wieku(20, lż). Zapadalność gazu nielicznymi ogniskami endemicznymi, wynosi w wielu krajach, około I na i milion ludności rocznie(Kulczycki, l 992). Rozpoznanie zpiera się na badaniu neurologiczna-psychiatrycznym i badaniach. pracuwnianych. Jednym z pierwszych objawów jest szybko narastające otępienie. Po kilku tygodniach obserwuje się ruchy mimowolne o charakterze zrywań mięśniowych i mioklonii, drżenia, niezborności kończyn, zaburzenia równowagi. W niektórych przypadkach może się rozwinąć ślepota korowa. Spośród badań pracownianych najbardziej przydatne jest badanie EEG. W okresie pełnego rozwoju choroby rejestruje się uogólnione zwolnienie czynności bioelektrycznej z rytmicznymi synchronicznymi falami ostrymi o częstości 0. 5-3 Hz. Płyn mózgowa-rdzeniowy nie wykazuje odchyleń od normy.

Tomografia komputerowa głowy może w późniejszym okresie ujawnić mierny zanik mózgu. Rokowanie jest niepomyślne, nie ma bowiem leczenia przyczynowego. Śmierć następuje w okresie od roku do 2 lat od wystąpienia pierwszych objawów. Ze względu na przypuszczalną etiologię zakaźną obowiązują surowe reguły antyseptyczne. Wyrazem działań profilaktycznych jest likwidacja stad bydła zainfekowanych wirusem choroby szalonych kruw. Padaczki. Definicja, etiologia i patogeneza Szczegu(owych infzrmaji na temat padaczek powinny dostarczać podręczniki neurologii, gdyż problematyka ta jest przede wszystkim przedmiotem zainteresowania tej specjalności medycyny. Nie oznacza to jednak, że padaczki przestały interesować psychiatrów. Epileptologię, czyli gałąź medycyny zajmującą się tymi zespołami chorobowymi, umieszcza się na styku kilku specjalności:neurologii, neurochirurgii, pediatrii, psychiatrii i kilku innych. Wystąpienie napadu padaczkowego nie oznacza jeszcze padaczki. Napady padaczkowe stanowią jedną z podgrup napadów pochodzenia mózgowego(Mąjkowski, 19861:należą do nich napady z niedokrwienia(np.napady w wyniku nagłego zatrzymania czynności serca), napady pochodzenia neurotoksycznego, napady w następstwie zatrucia wodnego, napady pochodzenia metabolicznego(np.niedocukrzenie, niewydolność wątroby, zatrucie alkoholem), napady psychogenne, związane z rytmem snu(np.narkolepsja), ruchowe mimzwolne pochodzenia pozapiramidcwego(np.napady dyskinetyczne w trakcie leczenia neuroleptykami), np.o nie ustalonym pochodzeniu, lecz nie związane z wymienionymi czynnikami. Napad padaczkowy jest wyrazem gwałtownego i nadmiernego wyładowania komórek nerwowych w następstwie depolaryzacji błony komórkowej. Temu zjawisku towarzyszą wyładowania czynności bioelektrycznej neuronów, a także zróżnicowane objawy kliniczne:zaburzenia ruchowe, zmysłowe, przytomności i świadomości, emocjonalne, wegetatywne, intelektualne(poznawcze), a niekiedy różne kombinacje tych objawów. Powtarzanie się napadów upoważnia do rozpoznania padaczki. Nie istnieje ścisły wykładnik liczbowy, który by określał, ile napadów oznacza padaczkę. Padaczkę określa się zwykle jako przewlekle zaburzenie mózgowe o różnej etiologii, charakteryzujące się nawracającymi napadami. Tylko wyjątkowo można rozpoznać padaczkę po jednym napadzie, jeżeli zapis 810 wykazuje bezsporną i charakterystyczną patologię(np.symetryczne wyładowania iglic, fal ostrych lub zespołów iglicy i fali wolnej). Nikt już dzisiaj nie uważa padaczki za chorobę w znaczeniu jednostki nozologicznej. Dla określenia polietiologii tego zespołu świadomie użyliśmy w tytule określenia, padaczki"W praktyce klinicznej używamy najczęściej terminu padaczka szczątkowa lub organiczna, np.po przebytym urazie czaszkowe-mózgowym lub padaczka objawowa, jeżeli napady padaczkowe są wyrazem toczącego się aktualnie procesu chorobowego w mózgu, np.guza nowotworowego, ('oraz rzadziej natomiast rozpzznaje się padaczkę samoistną, używając raczej określeń:padaczka czynnościowa, nie ustalonego pochodzenia, skrytopochodna. Mówiąc o e fi o I o g i i padaczki musimy pamiętać, że jej ustalenie nie należy do łatwych zadań. Nie zawsze rzucający się w oczy lub sugerowany w wywiadzie, czynnik etiologiczny"jest w istocie odpowiedzialny za wystąpienie padaczki. Zdarza się często, że, ustalona etiologia"jest jedynie prawdopodobna lub domniemana. Przypadki z rzeczywiście ustaloną etiologią stanowią zaledwie 20-306. Szczegółowe rozważania na temat p r z y c z y n padaczek należą do neurologii. W naszym rozdziale zajmujemy się przede wszystkim aspektami psychiatrycznymi padaczek.

Dla przypomnienia podamy, że wśród różnych przyczyn pierwsze miejsce zajmują urazy głowy(łącznie z urazami okołoporodowymi). Udział innych czynników etiologicznych jest procentowo zbliżony. Wymienia się przyczyny toksyczna-metaboliczne, czynniki zapalne(zapalenie mózgu i opon mózgowych), choroby naczyniowe mózgu, choroby zwyrodnieniowe(np.zespoły otępienne, pierwotnie zwyrodnieniowe typu Alzheimera), nowotwory itd. W tym miejscu należy przypomnieć, że w każdym przypadku napadów padaczkowych lekarz powinien dążyć do ustalenia ich przyczyny, a nie poprzestawać na postawieniu ogólnikowego rozpoznania "padaczka"Również patogen e z a padaczek i napadów padaczkowych należy do neurologii. Poniższe informacje mają charakter przypomnienia wiedzy wyniesionej z wykładów neurologii, mogą być bowiem przydatne w rozpatrywaniu aspektu psychiatrycznego padaczek. Przede wszystkim trzeba sobie uświadomić, że napad padaczkowy jest skutkiem zmienionej reaktywnzici lub stanu lizjzlogicznegoczęści lub ca(ziej mózgu. Wyładowanie bioelektryczne(padaczkowe)i napad padaczkowy są wlaściwziciamizaruwno zdrowej, jak i uszkodzonej komórki nerwowej. Pobudliwość komórek nerwowych jest związana z tzw.pługiem drgawkowym, będącym indywidulaną cechą człowieka. U ludzi z niskim progiem, nawet bodźce fizjo. logiczne mogą wyzwolić napad padaczkowy. Tym samym napad padaczkowy, można wywołać w zasadzie u każdego człowieka i zwierzęcia. Nie można zatem(rozpatrywać mechanizmu napadów padaczkowych bez uwzględnienia genetycznie. uwarunkowanego pogotowia padaczkowego lub niskiego progu pa-. daczkowego. Nasuwa się tutaj analogia do rodzinnej ta więc genetycznie uwarunkowanej)skłonności lub podatności na niektóre inne choroby, np.chora niedokrwiennej serca, astmy, cukrzycy, miażdżycy, nadciśnienia tętniczego itd. Działanie tego samego czynnika etiologicznego(np.urazu głowy)u człowieka. z wysokim progiem padaczkowym i niskim pogotowiem padaczkowym może nie. spowodować napadów padaczkowych, podczas gdy u osoby z niskim progiem drgawkowym i wysokim pogotowiem padaczkowym prawdopodobieństwo wy-. siąpienia napadżw jest znacznie większe. Istnienie pogotowia padaczkowego usiłowane tłumaczyć za pomocą różnych hipotez. Symptomatyka napadów padaczkowych zależy od rodzajów dróg i sposobów propagacji(szerzenia się)wyładowań. Przeważnie chudzi o wyładowani miejscowe. Przestrzenną sieć komórek, zbejmującą pewien obszar mózgowia, będącą źródłem wyładowania bioelektrycznego określa się nazwą ogniska padaczkowego(albo padaczkorodnego). Oprócz ogniska pierwotnego mogą powstawać ogniska wtórne, a więc obszary wyładowań napadowych oddalone od pierwotnego ogniska przynajmniej o jedną synapsę. Bardzo często wtórne ogniska padaczkowe usadawiają się w płacie skronizwym(padaczka skroniowa), co ma związek z bogatymi połączeniami obydwu półkul przede wszystkim przez spowiło wielkie mózgu. Najprawdopodobniej mechanizm powstawania wtórnego ogniska jest podobny, lub taki sam, jak w przypadku eksperymentalnego ogniskw padaczkowego u zwierząt metodą kindlingu. Zjawisko kindlingu(ang.rozniecenie, rozpalenie)opisał Goddard w 1971 r. Chodzi z jedną z technik stosowanych w epilepwlogii doświadczalnej, polegającą na powtarzalnym drażnieniu, np.bodzcem elektrycznym, określonego pola mózgowego. Regularne drażnienie słabym, podprogowym prądem elektrycznym nie wywołuje początkowo u

zwierzęcia doświadczalnego żadnych zmian w jego zachowaniu(behawwralnych), dopiero drażnienie przez wiele tygodni doprowadza do, spontanicznych"ogniskowych wyładowań i ostatecznie-do napadów padaczkowych. Zdaniem Majkowskiegz(1986)technika ta prowadzi du długotrwałych zmian plastycznych neuronów mózgu, wyrażających się powstawaniem nic tylko ogniska padaczkowego, ale i innych rozsianych zmian w ca(ym mózgu. Zjawisko kindlmgu ma dużo wspólnych cech z procesem uczenia i pamięci. Decydującą rolę w poznaniu pawmechanizmu padaczkowego odegrały badania bioelektryczne. Dzięki badaniu lfG stało się możliwe poznanie zasadniczego elementu patofizjologicznego, jakim jest wyładowanie bioelektryczne w uszkodzonych neuronach. Klasyfikacja padaczek i napadów padaczkowych. Zarówno padaczki, jak i napady padaczkowe dzielono w przeszłości według różnych kryteriów. W tym zwięzłym rozdziale pominiemy jednak ich historyczny przegląd. Zgodnie z międzynarodowymi ustaleniami obowiązuje obecnie podział pada czek na trzy zasadnicze grupy(podział GastautkPadaczki uogólnione:1. Pierwotnie uogólnione:2. Wtórnie uogólnione 3. Nie określone uogólnione. Il. Padaczki częściowe. Ul. Padaczki nie sklasyfikowane Masland(według Majkowskiego, l 9 b 6)zaprzponował szerszy podział, wychodząc z kategorii semantycznych:etologii, fizjologii(postać napadu), podłoża anatomicznego i wieku lub okoliczności wystąpienia zespołu. W ren sposób powstały cztery grupy klasyfikacyjne, kłute dzielą się jeszcze na wiele szczegółowych podgrup. Z klasyfikacją Gastaut padaczek zbieżna jest klasyfikacja napadów według propozycji Komisji ds. Klasyfikacji i Terminologii Międzynarodowej Ligi Przeciwpadaczkowej(LL. AJ. ).Była ona przedmiotem kilkakrotnych rewizji. Opracowanie z 1981 r.przedstawia się następującz:1. Napady częściowe(ogniskowe, napady miejscowej:A. Napady częściowe proste(bez zaburzeń świadomości). 1. Z objawami ruchowymi:a)ogniskowe objawy ruchowe bez, marszu", b)napady Jacksona, c)napady wersywne(ogólnie kontrowersywne)d)pastoralne, e)fonacyjne(wokalizacja albo zahamowanie mowy). Z objawami autonomicznymi(wegetatywnymi). Z objawami nadwrażliwości somatycznej albo z objawami zmysłowymi(sensorycznymi)-proste zaburzenia spostrzegania np.kłucia, mrowienia, błyski świetlne, szumy. Z objawami psychicznymi(zaburzenia wyższych czynności nerwowychka)afatycznymi, b)dysmnestycznymi(np.dćja vu), c)myślenia(np.myśli przymusowe), d)afektywnymi(dystymicznymi-przygnębienie, złoić, lęk)e)spostrzegania, np.w rodzaju napadowej mikropsji, fi złożonymi zaburzeniami spostrzegania, np.muzyka, sceny. apady częściowe z objawami złożonymi(z zaburzeniami świadomości)1. Początek napadu częściowego prostego z następowymi zaburzeniami świadomości:a)z objawami

częściowymi prostymi(Al do A 4)i zmienioną świadomością, b)z autumatyzmami. 2. Z zaburzeniami świadomości już na początku napadu:a)wyłącznie z zaburzeniami świadomości, 13Psychiatria. b)z prostymi objawami częściowymi(od Al do A 4), c)z automatyzmami. Napady częściowe, z kturych rozwijają się uogólnione napady toniczna-. -kloniczne(napady toniczna-kloniczne, z częściowym początkiem). 1. Napady częściowe proste, które uogólniają się w napady toniczna-, -kloniczne. 2. Nlapady częściowe z objawami złożonymi, kture uogólniają w napady toniczna-kloniczne. 3. Napady częściowo proste, przechodzące w napady częścioyz objawami złożonymi, uogólniające się następnie w napady toniczna-kloniczne. Il. Napady uogólnione(drgawkowe i niedrgawkowec 1. Napady absencyjne(absencje). 2. Napady miokloniczne. 3. Napady toniczne. 4. Napady toniczna-kloniczne. 5. Napady atoniczne. 6. Napady akinetyczne. 7. Napady niemowląt. Ul. Napady jednostronne lub przeważnie jednostronne. IV. Napady nie sklasyfikowane. Nawet pzwyższy uproszczony pzdział uwidacznia, jak dalece zróżnicowany obraz kliniczny mogą mieć napady padaczkowe. Trzeba nie lada biegłości i doświadczenia, aby prawidłowo rzzpoznać i zaklasyfikować poszczególne gatunki napadów. Stopień trudności diagnostycznych wzrasta, gdy u jednego chorego występuje kilka rodzajów napadów padaczkowych. Epidemiologia padaczek. Określenie rzeczywistych wskaźników zachorowalności i rozpowszechnienia padaczki jest trudne z przyczyn metodologicznych. Większość statystyk odnosi się bowiem do tzw.zarejestrowanych przypadków palaczki. Duża część chorych skutecznie zataja fakt choroby, leczy się w warunkach zapewniających maksymalną dyskrecję. Również wyniki badań epidemiologicznych, nawet w różnych próbach populacyjnych, traktujemy z ostrożnością.

Wiarygodne źródła informacji to:dokumentacja szpitalna, poradniana lub specjalne rejestry chorych na padaczkę. Ankietowe badania ludności są niepewnym źródłem, gdyż ankietowani nie muszą się do choroby przyznawać, nawet gdy zapewnia się im anonimowość odpowiedzi. Wskaźniki zachzrowalności i rczpzwszechnienia wykazują duże wahania w różnych krajach i w różnych populacjach. Nie wskazuje tu jednak na jakieś regionalne zależnzści, lecz wynika z niejednakowych kryteriżw definicyjna-rozpoznawczych(np.włączanie do statystyk tzw.drgawek okolicznościowychgorączkowych). Wskaźnik rozpowszechnienia padaczki ocenia się na 0. 5-O, /'%:liczbę chorych na palaczkę w Polsce-na ukute 150 tysięcy. Rozpowszechnienie ostrych i przewlekłych zaburzeń psychicznych u chorych na padaczkę podano poniżej. Klinika napadów padaczkowych. Nie jest rzeczą możliwą omówienie w tym krótkim rozdziale obrazu klinicznego i przebiegu wszystkich rodzajów napadów. Z przedstawionej wyżej klasyfikacji wynika, że istnieją dwie duże grupy napadów:uogólnione i częściowe. Napady uzgólnione mogą mieć od początku charakter zgeneralizuwany(padaczka pierwotnie uogólniona)lub być następstwem wtórnego uogólnienia się napadu częściowego(ogniskowego). Najczęściej spotykane typy napadów to:uogólniony(toniczna-kloniczny)napad drgawkowy, napad absencyjny(dawna nazwa:napad mały, gem md, niepoprawny termin-napad nieświadomości), napad częściowy prosty lub złożony. Przed omówieniem poszczególnych napadów godzi się jeszcze raz podkreślić że występowanie objawów w sposób napadowy nie może być podstawą do rozpoznania padaczki. Napadowe zjawiska pochodzenia mózgowego wymagają odpowiedzi na cztery zasadnicze pytania:1. Czy chudzi o napad padaczkowy czy niepadaczkowy? 2. Jaki jest'rodzaj napadu padaczkowego(od początku uogólniony czy częściowy)? 3. Jaka jest przyczyna napadu padaczkowego(etiologia zudaczki)? 4. Jakie jest rokowanie(padaczka czy reakcja padaczkzwa, ewentualnie rokowanie co do choroby podstawowej)? Bardzo pomocny w rozpoznaniu padaczki jest szczegółowy i ukierunkowany wywiad, a znaczenie rozstrzygające w przypadkach wątpliwych ma zaobserwowanie napadu przez lekarza, najlepiej z możliwością wykonania w trakcie lub bezpośrednio po napadzie badania EEG. Duży postęp w rozpoznawaniu padaczki dało wprowadzenie techniki magnetowidu i telemetrii do zsynchronizowanej obserwacji napadów padaczki i zapisu EEG. Napad drgawkowy uogólniony(toniczna-kloniczny), napad duży(grand mw). Napad pierwotnie uogólniony rozpoczyna się bez żadnych objawów zwiastujących nagłą utratę przytomności. Chory upada z powodu tonicznego skurczu wszystkich mięśni ciała. Niekiedy wydaje z siebie krzyk(mdor)podobny do krzyku pawia. Ze względu na przewagę mięśni prostowników nad zginaczami chory pręży się, kończyny dolne prostują się, usta otwierają, ręce są zgięte i przywiedzione, palce zaciśnięte, kciuki wtłoczone w dłonie. Po krótkim okresie znieruchomienia(zkres tężcowy)całego ciała odbywa się powolny skręt tułowia

w stronę silniejszych antagonistów-np.głowa skręca się w bek. Oczy są otwarte, gałki oczne zwracają się w tę stronę co głowa, źrenice są rozszerzone i nie reagują na światło. W następstwie bezdechu pojawia się sinica. Fu 20-30 sekundach trwania skurczu tonicznego występują drobne drżenia w mięsniach, potem drgawki kliniczne:szybkie, rytmiczne i przeważnie symetryczne. W tej fazie napadu, w następstwie naprzemiennych skurczów zwieraczy może dojść do oddania moczu, stolca i wytrysku nasienia(u mężczyzn). Pojawiają się oddechy, sinica powoli ustępuje. Ślina na ustach może być podbarwiona krwią wskutek przygryzienia języka lub zranienia błony śluzowej. Całość napadu drgaw. kowego, łącznie z okresem tonicznym i klonicznym, trwa od I do 1, 5 minuty(jem nie dłużej niż 2 minuty). Po ustąpieniu drgawek chory jest w stanie śpiączki, kłom stopniowo ustępuje miejsca półśpiączce, przechodząc w sen. Napad wtórnie uogólniony bywa poprzedzony okresem zwiastunów trwającym kilka godzin lub dni. Chory uskarża się na złe samopoczucie, pmggnębienie, apatię, bóle i zawroty głowy. Obserwuje się zmianę nastroju, rozdrażnienie. 'kłótliwość i skłonność do konfliktów z otoczeniem. Na krótko(kilka sekund)przed uogólnieniem się napadu występują obja, sygnałowe"(Gastaut), noszące w tradycyjnej epileptologii nazwę aury(powiewu), a błące w istocie początkiem napadu częściowego. W zależności od obszaru mmzapoczątkowującego napal uogólniony mogą to być napady częściowe proste(ruhywe, wegetatywne, sensoryczne, psychiczne:dysmnestyczne, ideacyjne, dystymiczne i lub złożone, tj.zawierające elementy jakościowo zmienionej świadomości. Napad drgawkowy uogólniony może przebiegać zgodnie z omówionymi fazami w sposób symetryczny, jeżeli chodzi o składnik drgawkowy, może jednały wykazywać odchylenia od tego schematu. Częste napady poranne lub jednostronne. (pobudzenie padaczkowe nie przechodzi na drugą półkulę mózgu). Napad niedrgawkowy uogólniony, napad mały(zem na(, alrewce), absenny lub nieświadomości. Napady te mogą mieć rćżny przebieg. W typowej postgpolegają na krutkiej(5-15 sekund)przerwie w strumieniu świadomości i nie ypoprzedzone żadnymi objawami zwiastunowymi. W trakcie napadu absegcyjn ego zablokzwane jest spostrzeganie, chory jest, psychicznie nieobecny"(stąd termin mrewce), nieruchomieje, przerywa wykonywaną czynność, milknie mbardzo krótko, by po chwili podjąć przerwany wątek rozmowy. Pacjenci przeważnie nie mają poczucia przebytegz napadu. Powtarzające się w krćrkich odstępach czasu napady noszą nazwę piknolepsj i. Nietypowe odmiany napadów absencyjnych przebiegają z miokloniami, ze zwiększeniem napięcia mięśniowego-symetrycznym lub niesymetrycznym z nagłą utratą napięcia mięśni postawy(atonia), z prostymi automatyzmami(mlaskanie ustami, ruchy połykania)i z objawami wegetatywnymi. W rozpoznaniu różnicowym w stosunku do innych gatunków napadów padaczkowych ważna rola przypada badaniu EEG. Napadom absencyjnym towarzyszą symetryczne i synchroniczne wyładowania iglic-fal o częstotliwości 3 c/y(odmiany nietypowe mają zbliżony rytm). Napady c z ę i c i owe pros te przebiegają z objawami:ruchowymi(drgawki typu Jacksona), wegetatywnymi(napadowy ślinotok, poty, zaczerwienienie twarzy przyspieszenie akcji serca),

sensorycznymi(parestezję, błyski, elementarne dźwięki)i psychicznymi(napadowa afazja, złudy pamięciowe utożsamiające typu doją vu, myśli przymusowe, krótkotrwałe zmiany nastroju). Napady częściowe mogą również przebiegać z objawami złożonymi, np.w zakresie funkcji spostrzegania-chory słyszy napadowa stale 1 sarną frazę muzyczną lub widzi złożone sceny(dawna nazwa:stany marzeniowedreamy states). W piśmiennictwie epileptologicznym używa się niekiedy na określenie tych stanów błędnej nazwy, napadowe halucynacje". Zjawiska te różnią się od omamów tym, że przebiegają bez sądu realizującego, czyli poczucia rzeczywistości. Nie używa się dzisiaj również nazwy, napady psychcsensoryczne". M. Jarosz nadał im, w celu odróżnienia od halucynacji, nazwę halucynoidów. Napady częściowe z objawami złożonymi mogą początkowo wyrażać się objawami prostymi, a ich złożoność polega na występowaniu zaburzeń świadomości(od samego początku napadu lub w jego przebiegu)i dołączaniu się automatyzmów ruchowych. W nowej klasyfikacji nie używa się terminu, napad psychomotoryczny"(dawna nazwarównoważniki pomroczne). Pod względem psychopatologicznym mamy oczywiście do czynienia z nagłą jakościową zmianą świadomości. Jeżeli chodzi o symptomatykę, to rozróżniamy następujące automatyzmycj 1)pokarmowe(żucie, przełykaniek 2)mimiczne, które mogą wyrażać jakieś stany afektywne, np.strach 3)gestykulacyjne, skierowane ku jednostce lub ku otoczeniu:4)poruszeniowe(lokomocyjne):5)słowne. Ognisko zapoczątkowujące napad częściowy z objawami złożonymi znajduje się przeważnie w płacie skroniowym(układ skroniowa-limbiczny)i stąd w starszym nazewnictwie używano określenia, padaczka skroniowa"Stany padaczkowe. Mianem tym określa się przewlekanie się czasu trwania pojedynczego napadu padaczkowego lub występowanie napadów w krótkich odstępach czasu. Każdy rodzaj napadów może osiągnąć rozmiary stanu padaczkowego. Z punktu widzenia klinicznego i elektroencefalograficznego rozróżnia się stany napadów uogólnionych, jednostronnych i częściowych. Psychiatra styka się najczęściej ze stanem padaczkowym napadów uogólnionych(smws grand-ma(, (IM), stanem typowych napadów absencyjnych(Ówwzem-mai, FM)i stanem napadów częściowych złożonych z automatyzmami(mmezsycWzmztzncar). We wszystkich tych stanach padaczkowych mamy do czynienia z ilościowymi zaburzeniami przytomności lub jakościowymi zaburzeniami iwiadoTOSCl. Ostre zaburzenia psychiczne w padaczkach. Pojęcie, psychozy padaczkowe"ma dzisiaj znaczenie wyłącznie historyczne:było ono zresztą zawsze wieloznaczne. Psychozy u chorych na padaczkę należałoby podzielić według tego samego klucza klasyfikacyjnego, jaki generalnie obowiązuje w nozogrwii psychiatrycznej, a mianowicie na psychozy somatogenne, endogenne i psychogenne. Takie stanowisko zajmują eksperci WHO(por. Słownik terminologiczny-padaczki):według nich nie zaleca się stanowczo terminów "ostra i przewlekła psychzza padaczkowa", lecz proponuje określenie, psychozy u chorych na padaczkę". Terminologia ta bowiem nie przesądza z góry związku patogenetycznego psychozy z padaczką. Udowodnienie związku między psychozą a wystąpieniem napadów padaczkowych nie jest sprawą prostą.

Nie ma np.wątpliwości co do związku przyczynowego z padaczką takich psychoz, jak przed-i ponapadowe zamroczenie czy omćwione w poprzednim podrozdziale stany padaczkowe przebiegające z zaburzeniami przytomności i świadomości(stan psychomotoryczny). Znacznie trudniej udowodnić tę zależność w psychzzach schizofrenicznych, ufektywnych itd. Klasyfikacja psychoz u chorych na padaczkę przedstawia się następuąggl. Psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości(pozostające w zwig-ku czasowym z napadami i bez wyraźnego związku z napadami)-sąg(pomroczne o różnym stopniu zamącania świadomości, stany majaczeniowe. (delirium emlezacam według dawnych autorów). 2. Zespoły z grupy chorób afektywnych(depresyjne, maniakalne). 3. Zespoły schizofreniczne. 4. Inne powikłania psychotyczne:stany o typie psycAcsir residadir pa przebyciu majaczenia lub psychozy unejroidalncj, zespoły paranoiczne(np.zespół pieniaczy), zespoły parafreniczne(typu halucynozy). Wymienione powyżej powikłania psychotyczne padaczki nie wyróżniają si jakąś swoistoicią symptomatolugiczną od psychoz wywołanych innymi przyczynami. Wymagają oczywiście wnikliwego różnicowania. Częstość powikłań psychotycznych u chorych na padaczkę nie jest dokładnie znana. Ocenia się ją cj*k**-*Rokowanie w psychozach u chorych na padaczkę zależy od podłoża padaczki, rozległości i umiejscowienia zmian organicznych w mózgu, postaci oraz częstotliwości napadów padaczkowych. Przewlekle zaburzenia psychiczne w padaczkach. Wśród wielu lekarzy panowało do niedawna przekonanie o nierozłączności napadów padaczkowych oraz, charakteropatii"lub, otępienia padaczkowego". Tymczasem obydwa te terminy zostały we współczesnej nauce o palaczkach uznane za błędne. Wskazywały bowiem bezpodstawnie na napady padaczkowe jako przyczynę zaburzeń funkcji poznawczych i zachowania. Patogeneza zmian nępienno-charakteropatycznych u chorych na padaczkę jeszłożona. Zmiany te zależą przede wszystkim od organicznego uszkodzenia mózgu, wywołującego zarówno padaczkę, jak i przewlekłe objawy psychiatryczne. Rodzaj i nasilenie tych objawów ma przyczynowy związek z rozległością i umiejscowieniem uszkodzenia mćzgu. Tylko u pewnej części chorych, w wyniku częstych napadów toniczna-klinicznych(np.po przebyciu stanu padaczkowego), następowego obrzęku mózgu i wgłębienia podnamiotowego hipokampa, może dojść do, uszkodzeń drgawkowych"mózgu. Niedocenianą rolę w patogenezie objawów ot(piennych i charakteropatycznych u chorych na padaczkę odgrywa też przewlekła toksyczność lekowa, na którą narażeni są zwłaszcza chorzy leczeni więcej niż jednym lekiem(encefalopatia toksyczna polekowa). Niekiedy przyczyną wtćrnych zmian organicznych w mózgu są skutki urazowe związane z upadkami chorych w czasie napadów i ciężkimi obrażeniami czaszkowa-mózgowymi. Częstość występowania zmian ztępiennych u chorych na padaczkę zależy głównie od doboru chorych i metody ich badania. W reprezentatywnych badaniach odsetek przypadków z wyraźniejszymi zmianami otępieniami ocenia się na 5-l 5'%.

O ile nie jest możliwe leczenie przyczynowe. doświadczenia bowiem ostatnich lat wykazywały pierwszeństwo monoterapiiprzed politerapią. Szczególną uwagę przywiązuje się. . Rokowanie. że 50%pacjentów nie ujawnia odchyleń charakterologicznych. niekiedy nadużywają alkoholu i mają duże trudności z przystosowaniem do środowiska. ProOl dobowy leku przeciwpadaczkuwego powinien mieć ścisły związek z rytmiką napadów. Niektórzy autorzy są zdania. Główna rola przypada farmakoterapii. Leczeniem przyczynowym można objąć tylko niewielki odsetek chorych. która jest indywidualną cechą każdego pacjenta.współwystępowania innych chorób)i wreszcie od tolerancji leków. rozładowującym"napadu drgawkowego. za wszelką cenę". Leczenie. W miarę możności staramy się ograniczyć do jednego leku przeciwpadaczkowego. m in. Z punktu widzenia interesu chorego dobiera się lek u najszerszym zakresie działania i wpływający korzystnie na stan psychiczny. o tyle w każdym przypadku padaczki udaje się dzisiaj zapobiec napadom lub przynajmniej istotnie zmniejszyć ich częstotliwość. W przeważającej liczbie przypadków leczenie sprowadza się do zapobiegania napadom.przypadków padaczki objawowej. morfologii i częstotliwości napadów.W statystykach szpitalnych(szczegćlnie psychiatrycznych)odsetek ten**ww wpscy. kontrolującym wszystkie rodzaje napadów i pozbawionym jakichkolwiek działań ubocznych(niepożądanych). Od-. Chorzy ci częściej rezygnują z systematycznego leczenia. Bardziej zróżnicowane dane liczbowe odnoszą się do zaburzeń osobowości(charakteru). które są szczegółowo omawiane w podręcznikach neurologii. Powinno się bowiem unikać zwalczania napaduw. Współistnienie zmian otępiennych i charakteropatycznych obciąża ujemnie zarówno rokowanie społeczne. Niektórzy epileptolodzy wiążą charakteropatię(zespół zachowania agresywnego)z umiejscowieniem ogniska padaczkowego w płatach skroniowych. stanu ogólnego chorego(np. Zależy ono od wielu czynników. do monitorowania stężenia leku we krwi. Dotyczy ono np. Przed rozpoczęciem leczenia pacjent powinien być poddany kompleksowej ocenie:klinicznej(rozpoznanie różnicowe)i elektroencefalograficznej. oczywiście u niektórych chorych(dotyczy to np.wieku chorego. ich stosunku do rytmu snu i czuwania. Istnieją nawet poglądy c korzystnym działaniu. W Polsce Grudzińska(1974)rozpoznała charakteropatę u 4%zarejestrowanych na padaczkę. Leczenie choroby podstawowej powoduje ustąpienie napadów padaczkowych. Leczenie chorych na padaczkę uzależnia się od wielu czynników.osób z długo utrzymującymi się stanami pomrocznymi). Po włączeniu leku konieczna jest kontrola farmakologiczna. jak i medyczne. Nie dysponujemy jeszcze idealnym lekiem przeciwpadaczkowym. Dzięki postępom diagnostyki i terapii rokowanie u chorych na padaczkę jest pomyślniejsze niż przed kilkudziesięciu łaty. w nowocześnie pojętej farmakoterapii chorych na padaczkę.

Od samego pzczątku należy podać dostępne leki przeciwpadaczkowe. Wskazane są pochodne hydantoiny. oraz jego rodziny. w dalszej kolejności etosuksymid. U chorych z napadami małymi(pemmu()trzeba pamiętać o niebezpieczeństwie uaktywnienia się napadćw dużych(toniczna-klonicznych). w ramach doraźnych działań ratujących życie. stany padaczkowe dzielimy na drgawkowe i nie drgawkowe(np. a przez cały czas zapewniać choremu stalą opiekę lekarska-pielęgniarską. Chorego układa się w pozycji na bok. Napady uogólnione absencyjne(małe). Napady częściowe złożone. np. Za najskuteczniejszy lek uważa się od wielu lat karbamazepinę. prymidon. że'połowa leczonych chorych. Każdy chory w sranie padaczkowym powinien znaleźć się w szpitalu(oddział neurologiczny. którzy nie są dostatecznie kontrolowani. można wstrzyknąć domięśniowo 200 mg fenobarbitalu lub paraldehyd w dwóch. fenobarbital.stan napadów absencyjnych. intensywnej opieki medycznej lub oddział psychiatryczny). a u dalszych 15-25'%znaczącą poprawę. klonazepam i wigabauyna(Sabril).fenytoma. pochodne benzodiazepiny(klonazepam). Niepowodzenia lecznicze mzgą mieć różne żrudła. Większość epileptologów uważało do niedawna pochodne kwasu barbituranowego za podstawową grupę lekuw w leczeniu tych napadów. Najgroźniejszy dla życia chorego jest stan padaczkowy drgawkowy. Zachodzi wówczas konieczność włączenia drugiego leku. Jeżeli nie ma tych leków. Leczenie stanu padaczkowego. karbamazepina. który by temu zapobiegał. Dzisiaj stosuje się je raczej w ostateczności i przez krótki czas. Nlajlepiej podać dożylnie klcnazepam(I-2 mg)lub diazepam(10 mg). W leczeniu poszczególnych odmian napadów bierze się pud uwagę nie ich miejsc w układzie klasyfikacyjnym. kwas walproinowy i jego pochodne. Ważnym zadaniem personelu pielęgniarskiego jest dbałość o drożność dróg oddechowych(podtrzymywanie żuchwy. We wszystkich odmianach tych napadów ogniskowych mają zastosowanie(w kolejności zmniejszającej się skuteczności):fenytoina. Napady częściowe proste. Istotny wpływ na ostateczny wynik leczenia ma zarówna osobowość lekarza. klonazepami wigabatrynę. Przede wszystkim należy przerwać napady i zapobiec ich nawrotom. Napady drgawkowe uogólnione(duże). powinien umieć udzielić pomocy choremu w stanie padaczkowym. psychomotorycznych itd). Każdy lekarz. jak i postawa pacjenta. fenobarbital i klcnazepam. Za najskuteczniejszą grupę leków uchodzą dzisiaj pochodne kwasu wa(promowego. z grupy pochodnych pirymidyncwych-primidon.powiedz kliniczna koreluje na ogół dodatnio z wynikami badań EEG i parametrami'farmakokinetycznymi. Jak już wspomniano. następnie wyrównać zaburzenia elektrolitowe. . Jednym z nich jest brak*zdyscyplinowania chorych. aby uniknąć zachłyśnięcia się wymiotami lub wydzieliną. lecz przede wszystkim morfologię i częstotliwość. aby nie dopuścić dc powikłań. a potem kolejno-fennoinę. Badania stężenia leków we krwi wykazały bowiem. odchylanie głowy). karbamazepina. prymidon. nie zażywa leków w ustalonej przez lekarza dawce lub zalecanym okresie. Właściwe postępowanie lecznicze daje gwarancję całkowitej kontroli napadów u 50-609 chorych.

Poniższe zestawienie zdaje swyczerpywać najważniejsze aspekty psychologiczna-psychiatryczne choroby so-matycznej:chorzba somatyczna. Padaczkę utożsamia się często niesłusznie z chorobą psychiczną. przeciwdepresyjne)obniżają próg pobudliwości drgawkowej. Sprawą wielkiej wagi jest propagowanie w społeczeństwie właściwych postaw wobec tych chorych. . Nie mniej ważny aspekt psychiatryczny wiąże się z leczeniem padaczek(farmakoterapia napadów.leki neuroleptyczne. Przesadzone są też poglądy o rzekomej dziedziczności padaczki. że niektóre leki psychotropowe(np. Powoduje to działania dyskryminujące wobec dzieci w szkole. Większość. zapobieganiem zaburzeniom psychicznym(psychzprofilaktyka)i rehabilitacją. niekiedy zaburzenia psychiczne o charakterze epizodycznych psychoz(dawny termin-. U chorych z zaburzeniami zachowania wskazane są leki w rodzaju karbamazepiny. jak i od nasilenia objawów nępienno-charakteropatycznych. poczucia niewydolności i niesprawności.stanów napadów absencyj nych). Szczególnie troskliwej opieki wymagają dzieci i osoby starsze. psychoterapia zaburzeń zachowania). wobec pracowników w zakładach pracy itp. kwas walproinowy lub leki z grupy benzodiazepin. Adam Bilikiewicz. Stany padaczkowe medrgawkowe nie wymagają tak intensywnego działania. bo'Z. W stanach napadów częściowych złożonych stosuje się karbamazepinę. nie wykazuje żadnych odchyleń w stanie psychicznym i jest zdolna do nauki i pracy. Nie jest możliwe wymienienie wszystkich chorób i zaburzeń somatycznych. Należy pamiętać. staje się przyczyną objawów i dzlegliwości w sferze psychicznej:obniżenia nastroju. Podsumowanie. Niektóre po kilku godzinach mijają samorzutnie(np. Stopień inwalidztwa będzie zależał zarówno od częstotliwości napadów. W niektórych przypadkach padaczce towarzyszą przewlekłe objawy psychoorganiczne. że padaczki były i są nie tylko zagadnieniem neurologicznym. ale w dużym stopniu psychiatrycznym.wstrzyknięciach domięśniowych po 5 mg. Przekazywana z rodziców na dzieci skłonnzićdo zachorowania nie oznacza dziedziczenia choroby. psychofarmaknerapiazaburzeń psychicznych. 10. jeżeli nie ulało się przerwać napadów. którmogą być podłożem powikłań psychiatrycznych. Polskie społeczeństwo stałz się nietolerancyjne. psychzzy padaczkowe'). ale przede wszystkim postępowania rehabilitacyjnego. Postępowanie takie można powtórzyć pu 30 min. W tym zwięzłym rozdziale staraliśmy się dowieść. chorych na padaczkę. Konieczne jest zatem równoległe stosowanie leków przeciwpadaczkowych w odpowiednio dużej dawce. Charakterystyka problemu. takt sytuacja trudna. Pacjenci wykazujący objawy demencji i charakteropatii wymagają nic tylko optymalnego dawkowania leków przeciwpadaczkowych. anksjolityki lub małe dawki neuroleptyków. Prostowanie błędnych poglądów jest obowiązkiem wszystkich lekarzy. Leczenie psychoz u chorych na padaczkę nie różni się od postępowania przyjętego w psychiatrii. Zaburzenia psychiczne spowodowane chorobą somatyczną. niektóre napady padaczkzwe przebiegają w postaci zjawisk psychopatologicznych.

w tym psychotycznych. W takim wypadku używa się zkreślenia. przebiegająca zwłaszcza ostro i burzliwie. Bonhoe(Ter wymieniał ograniczoną liczbę chorób somatycznych. egzogennego typu reakcji"kryły się wszystkie szkodliwości. I tak. bezsenności itd:objawy psychopatologiczne. Zgodnie z współczesnym spojrzeniem na patogenezę chorób i holistyczne podejście do człowieka zdrowego i chorego. czyli reaktywnych zaburzeń psychicznych. W określeniu. choć nieco odmienny aspekt wiąże się z chorobami o widocznym kalectwie lub wzbudzającymi w otoczeniu postawy zdrzuctjące(np. mogą poprzedzać wystąpienie choroby somatycznej. które w sensie fizycznym zakłócały funkcjonowanie organizmu. pourazowych itd.zakaźnych):choroba somatyczna. chociaż mogą się zdarzyć inne. które mogą. Bonhoeffera(lb 68-1948)bytu wprowadzenie pojęcia.:w eriopwogenezie choroby somatycznej mogły odegrać znaczną rolę czynniki psychospołeczne. Z tego samego powodu pomijam również omówione gdzie indziej zaburzenia psychosomatyczne. egzogennego typu reakcji psychotycznych". zwłaszcza przebiegająca ze zmianami w ośrodkowym układzie nerwowym. jak sądził. występujących niezależnie od chorób somatycznych. lekami obniżającymi nadciśnienie itd). prowadzić do egzogennego typu reakcji(obejmującego ilościowe zaburzenia świadomości. Nie oznacza to jednak. może prowadzić do następstw psychoorganicznych(nępiennych i charakterupatycznychkchoroba somatyczna o niepomyślnym rokowaniu(np. pląsawicę. kilowych. konykosteroidami. wstrząsające przeżycia". somatyczna'':przewlekła choroba somatyczna. odrębne zagadnienie stanowią powikłania psychiatryczne zastosowanego leczenia choroby podstawowej(antybiotykami. gośćcowych. np. psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości oraz zespół Korsakowa). że zarówno choroba somatyczna. Wielkim utrudnieniem dla studentów uczących się psychiatrii przed kilkudziesięciu łaty były opisy psychoz w przebiegu różnych chorób.chorzy na padaczkę. najczęściej typu neurastenicznego. Organizm ludzki na wiele czynników szkodliwych odpowiada ograniczoną liczbą odczynów chorobowych. nzsiciele wirusa HIV iuLcj. zespoły schizeirenoidalne itp. Tym zagadnieniem zajmuje się psychoonkologicważny problem psychologiczna-psychiatryczny stanowią chorzy somatycznie. stąd mówi się o stadium neurastenicznym wielu chorób(np. czyli psychoz endogennych. trzeba w tym miejscu przypomnieć. Najczęściej chodzi tutaj o psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości. Ze zrozumiałych względów w rozdziale tym mogę omówić tylko niektóre aspekty psychologiczne chorób somatycznych. jakie upłynęły od wprowadzenia przez tego autora pojęcia. jak i wikłające ją zaburzenia psychiczne są wypadkową wielu czynników biologicznych i psychospołecznych. że między poszczególnymi chorobami cielesnymi a psychopatologicznym typem reakcji egzogennej zachodzą swoiste związki. przedstawione w poprzednim rozdziale. które różnią się istotnie od zaburzeń psychicznych. będąca żrćdłem przewlekłego stresu. "reakcję rezygnacyjną':podobny. może być.lęku. Sytuacja ta.przewlekle dializowani. mający wszczepiony rozrusznik serca). powikłana jedną z psychoz. cheruba psycho. odczuwana bywa jako coś upokarzającego. egzogenny . Wielką zasługą niemieckiego psychiatry K. co Bonhoeffer w swoich pracach wyraźnie podkreślał. opisy dotyczyły psychoz durowych.zaawansowana choroba nowotworowa)staje się źródłem objawów depresyjnych z myślami o samobójczej śmierci(chory wymaga wówczas szczególnie troskliwej opieki). Z perspektywy blisko 90 lat.halucynoza. pzwoduje pzczucie mniejszej wartości. uzależnieni od maszyny"(np. Przede wszystkim wyłączam zaburzenia otępienne. Wspomniany autor nie zaliczał tutaj reakcji psychicznych na.

w tym psychi aurii. tężyczki. odurzenia'). że pojęcie. Chociaż każda choroba infekcyjna może stanowić podłoże psychozy. ktćre wydaje się właściwsze. I tak rzeczywiście jest w przypadku powikłań psychiatrycznych cherub reagujących na antybiotyki. iż unikamy dzisiaj określenia "zaburzenia psychiczne objawowe". Powikłanie psychiatryczne nie jest bowiem swoistym objawem czy zespołem pojawiającym się w przebiegu choroby somatycznej. najczęściej u charakterze enzymatycznym. Zatrucia. cukrzycy. w przebiegu których mogą wystąpić powikłania psychopatologiczne. Z zakażeń bakteryjnych szkodliwie na układ nerwowy działają egzo-i endotoksyny. chorób serca. Dotyczy to np. dołączają się bowiem zmiany autoimmunizacyjne. Ostre powikłania psychotyczne występują częściej u osób z cechami encefalopatii. Rola niektórych czynników etiopatogenetycznych somatogennychzaburzeń psychicznych. Badania nad nimi były spełnieniem dążenia do ustalenia etiologii psychoz. stanów wyniszczenia i niedokrwistości.typ reakcji". choroby Addisona i chorób przewodu pokarmowego. Duże znaczenie ma też stan ośrodkowego układu nerwowego z okresu przed zachorowaniem. niektżre zakażenia. policytemii. Dalsze badania nad. egzogennym typem reakcji"poszerzały listę chorób somatycznych o kolejne jednostki chorobowe. Liczba zatruć wykazuje we wszystkich cywilizzwanych krajach tendencję zwyżkową. nawet ciężkie. W stosunku do wielu chorób zakaźnych rozporządzamy jedynie pojedynczymi opisami kazuistycznymi powikłań psychiatrycznych. że każda choroba somatyczna może doprowadzić do powikłań psychotycznych. jak i wirusowe. Trzeba także zwrócić uwagę. Niemieckojęzyczni psychiatrzy używają natomiast określenia "zaburzenia psychiczne towarzyszące chorobom somatycznym"(psychische Begleiterscheinungenkórperlicher Krankheiten). Na zakończenie tych ogólnych uwag pragnę podkreślić. Przyczyną egzogennych zaburzeń psychicznych są zarówno infekcje bakteryjne. przebiegają bardzo często z powikłaniami psychotycznymi. Istotna rzla przypada też składnikom pozakomórkowym. wiemy dzisiaj. wpływ lekćw bakteriobójczych i bakteriostatycznych. obrzęku śluzowatego. choroby Basedowa. W rozdziale tym nie będę powtarzał opisów poszczególnych zespołów psychopatologicznych. w których syntezie i wydalaniu do podłoża biorą udział bakterie. . że obok bezpośredniego oddziaływania czynników infekcyjnych na oaLn" ważną tulę patogenetyczną odgrywają zaburzenia termoregulacji(nadcieplność). W związku z narastaniem skażenia środowiska problematyka ta w coraz większym stopniu staje się nie tylko obszarem zainteresowań ekologii. jak dur brzuszny i osutkzwy. Działanie wirusów jest bardziej złożone. Zaburzenia psychiczne w przebiegu chorób zakaźnych wzbudzały cd dawna zainteresowanie psychiatrów. niemal nigdy nie pociągają za sobą nawarstwień psychotycznych. Ostre zakażenia. egzogennego typu reakcji psychicznych"zostało przez Bonhoeffera stworzone na podstawie bogatego doświadczenia w zakresie chorób infekcyjnych. zaburzenia przemiany wodna-elektrolitowej. Warto jednak odnotować. Zaburzenia psychiczne są następstwem uszkadzającego wpływu różnych substancji toksycznych na ośrodkowy układ nerwowy. Rozpoznanie etiologiczne daje bowiem zawsze większą nadzieję na zastosowanie leczenia przyczynzwego. Wskazuje na to zresztą nazwa choroby(źródłosłów pochodzi od.bionicy i tężca. ale również medycyngy. jeżeli zaistnieją szczególne warunki patogenetyczne. mocznicy i rzucawki porodowej. Inne zakażenie natomiast.

rtęcią. benzenem. Można tutaj wymienić:leki hipotensyjne(rezerpina. triortokrezylofosforanem(oleje techniczne). w chorobach wątroby:4)zaburzenia flory bakteryjnej biorącej udział w syntezie niekrurych witamin np. klonidyna. którymi. O ubocznym działaniu i pzwikłaniach po lekach psychotropowych mowa jest w innej części podręcznika. W krajach rozwiniętych jest on zwykle wtórny dc pierwotnych przyczyn. których działanie może być szkodliwe na układ nerwowy i wywoływać powikłania psychiatryczne. mogą nie wywoływać początkowo objawów chorobowych. występują objawy zatrucia. w wadach serca itd. zdaniem Wąsika(19883. w ciąży.związki kadmu. można wyodrębnić następujące zespoły:1)ostre i przewlekłe zatrucia wypadkowe:2)ostre i przewlekłe zatrucia wskutek narażenia zawodowego:3)uszkodzenia układu nerwowego w wyniku ubocznego działania niektórych leków:4)szkodliwe działanie alkoholu i innych używek oraz środków uzależniających.metoklopramid)i inne stosowane w zaburzeniach przewodu pokarmowego(np. wskutek sumowania się małych. Jakkolwiek mechanizm działania różnych leków jest odmienny. Ogólnie trzeba stwierdzić. leki przeciwwymiotne(np.w czasie wykonywania ciężkiej pracy fizycznej. benzyną. leki betaadrenolityczne)mające działanie depresjogenne. np. Odgrywają w patogenezie wielu zaburzeń psychicznych istotną rolę. W okresie poprzedzającym wystąpienie objawów zatrucia możemy mieć do czynienia ze skargami typu neurastenicznego. przeciwprątkowe. w których następuje zatrucie. powikłania psychiatryczne mają charakter bądź zaburzeń nastroju(przeważnie depresja). progu toksycznego. Udowodniony jest ujemny wpływ niektórych leków na czynność układu nerwowego. dwusiarczkiem węgla. są:1)jednostronne odżywianie się będące wynikiem narzucanych rygorów dietetycznych:2)zaburzenia wchłaniania z przewodu pokarmowego:3)niemożność wykorzystania witamin. w okresie karmienia . Niedobór tlenu. Wśród zatruć wskutek narażenia zawodowego można wymienić zatrucia:manganem. Ostre stany niedotlenienia ujawniają się błyskawicznie w postaci utraty przytomności. po(śpiączka)lub zaburzenia jakościowe świadomości. chlorkiem winylu. Wśród zatruć przypadkowych i samobójczych wymienia się zatrucia:alkoholem metylowym. kolejno wchłanianych dawek.Biorąc pod uwagę okoliczności. a także zatrucia w następstwie skutkćw interakcji tych środków i lekuw.w trakcie stosowania antybiotyków doustnie:5)wzrost zapotrzebowania na witaminy. Dopiero po przekroczeniu tego progu. ołowiem. np. w stanach niedostateczności krążenia mózgowego.cymetdyna). Działanie leków. Powodują one lżejszego stopnia zaburzenia przytomności(senność. że zaburzenia psychiczne nie są swoiste dla rodzaju trucizny. czteroetylek ołowiu i wiele innych. rozkurczowe o działaniu chulinolitycznym. talem(środki grzyba-i gryzoniobójcze). W ich patogenezie współdziałają zwykle różne czynniki. chlorowanymi węglowodorami aromatycznymi i związkami fosforoorganicznymi(insekrocydy). mniejszych od ich. alfa-metylodopa. Właściwości kumulacyjne mają np. Tutaj chciałbym wspomnieć o lekach stosowanych w chorobach somatycznych. Łagodniejsze i dłużej trwające srany niedoboru tlenu dotyczą np. Z przewlekłymi stanami niedoboru tlenu mamy do czynienia w niewydolności krążenia prawokomorowej. które też nie są oczywiście swoiste. Na temat związku przyczynowego między działaniem leków w chorobach somatycznych a zaburzeniami psychicznymi należy wypowiadać się jednak bardzo ostrożnie. czteroety(kiem ołowiu. pilotów lotniczych nie używających aparatćw tlenowych. tlenkiem węgla. leki steroidowe. Niedobory witamin. Niektóre trucizny wchłaniane w niewielkich dawkach. bądź świadomości(ilościowe i jakościowe). siarkowodorem itd.alpinistów.

senność i spowolnienie psychoruchowe. może doprowadzić do encefalopatii krwotocznej mózgu i psychozy Korsakowa. Jego niedobór jest zwykle wynikiem niedostatecznej podaży i zaburzeń wchłaniania. W miarę narastania objawów neurologicznych(poił neuropatia)pogarsza się stan psychiczny chorych. Niedobór tej witaminy powoduje objawy pelagry. płaczliwość. Dotyczy to również osób w podesz(ym wieku z objawami otępienngymi. nadwrażliwość zmysłową oraz bezsenność. Częste są objawy neurologiczne i zaburzenia psychiczne. Mogą wystąpić stany psychotyczne z jakościowymi zaburzeniami świadomości(stany pomroczne). Dotyczy to również chorych na padaczkę. o tyle jej przedawkowanie powoduje nadmierną pobudliwość emocjonalną. Również przedawkowanie witaminy 1. upośledzeniem czucia i osłabieniem lub zniesieniem odruchów głębokich. Poza zaburzeniami psychicznymi w hipowitaminozie B stwierdzaj się objawy zapalenia wielonerwowegoz parestezjami. jeśli występują. Chorzy uskarżają się na osłabienie. W różnicowaniu awitaminozy PP trzeba brać pod uwagę toczeń rumieniowaty. Następstwa psychopatologiczne hipowitaminozy są mało swoiste i przypominają zespół neurasteniczny:osłabienie. Zaburzenia psychiczne. U osób uzależnionych od alkoholu spotyka się również ni edobór witaminy 8. które w początkowych okresach przybierają charakter objawów neurastenicznych. o czym będzie jeszcze mowa w tym rozdziale. obserwuje się spowolnienie psychoruchowe. z dużym pobudzeniem ruchowym i agresywnością. wywz(uje zaburzenia w sferze psychicznej. . Niedobór kwasu foliowego spotyka się u chorych długotrwale hospitalizowanych w szpitalach psychiatrycznych. O ile n te dobór w i tam i ny A.kurzą ślepotą i zaburzeniami dermatologicznymi. z którym spotykamy się zazwyczaj u dzieci. Psychopatologicznym wyrazem jej braku jest obniżenie nastroju. nie wywołuje zaburzeń psychicznych. utratę łaknienia i objawy neurasteniczne. a więc mało swoiste objawy w stanie psychicznym. Do zespołu witamin grupy B należy również kwas foliowy.niemowlęcia itd. ale nie tylko. Awitaminoza B u alkoholików. (ryboflawiny). (piryloksyny). wykazują dużą różnorodność-od objawów neurastenicznych do stanów psychotycznych z zaburzeniami świadomości w cięższych przypadkach awitaminozy. Większe zróżnicowanie zaburzeń psychicznych można stwierdzić w następstwie awitaminozy lub hipowitaminozy BQ-od objawów neurastenicznych z męczliwzścią i sennością dz zespołów psychotycznych o charakterze urojeniowymi otępienia. H i po w i tam i no za powstała w następstwie jednostronnego żywienia może wystąpić u niektórych chorych na schizofrenię. trudności w skupieniu uwagi. leczonych pochodnymi hydantoiny. wykazują osoby z niedoborem witaminy 8. pacjentów z długimi fazami depresyjnymi. N i e dobór w i 1 a m i ny B Oiaminy)w następstwie upośledzenia wchłaniania i jednostronnego odżywiania się spotyka się w przewlekłych fazach uzależnienia alkoholowego. Do witamin grupy B zalicza się witaminę PP(amid kwasu nikotynowego). męczliwość. objawiający się tzw. Podobne. u których zanik łaknienia doprowadził do zmniejszenia ilości spożywanych pokarmów i ich ważnych skladnikuw. Niedobór witaminy O(kwas askorbinowy)w krajach cywilizowanych należy do rzadkości.

który ma obowiązek przeciwdziałania deprywacji sensorycznej u chorych przewlekle unieruchomionych w łóżkach. ma niebagatelny wpływ na stan psychiczny. Polegają one przede wszystkim na ilościowych i jakościowych zaburzeniach świadomości. Hałas i wibracje w krajach uprzemysłowionych to niedoceniany czynnik wpływający szkodliwie nie tylko na układ kostna-stawowy i narząd słuchu. powtarzające się poniżanie i upokarzanie ludzi prowadziło do stanów astenicznych i reakcji rezygnacyjnych. Awitaminoza witaminy K może prowadzić do skazy krwotocznej z objawami ze strony układu nerwowego i powikłaniami psychiatrycznymi. Stosuje się ją w psychiatrii jako lek psychostymulujący. Ze skraj ną kacheksj ą mamy też dc czynienia w krajach trzeciego świata(kraje Afryki i Azji). Chodzi zarówno o niedobór ważnych dla życia składników pożywienia. wody. Zagrożenie życia. Powoduje rozdrażnienie. zwłaszcza przewlekły. . pobudzenie psychoruchowe. tłuszczów. Ich patogeneza jest złożona. stały lęk. Dolegliwość ta wpływa wyraźnie na zachowanie człowieka. Walce z bolem i różnym aspektom psychologiczna-psychiatrycznym tej przykrej dolegliwości poświęca się w piśmiennictwie światowym ostatnich lat wiele uwagi. witamin. a także znane z obserwacji klinicznych fakty przyczyniły się do poznania mechanizmu patogennego deprywacji zmysłowej. ale również na układ nerwowy i stan psychiczny osób szczególnie narażonych(robotnicy). Przewlekłe stany niedożywienia mogą prowadzić do następstw otępiennych i charakteropatycznych. U chorych okulistycznych operowanych z powodu zaćmy obserwuje się niekiedy halucynozę wzrokową z dużym lękiem i niepokojem ruchowym.Nie są znane zaburzenia psychiczne w następstwie n i edoboru w itam iny E. które w gwarze więźniów określano terminem. Dopływ bodźców do układu nerwowego jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Fakt ten powinien być uwzględniany w szerszym zakresie przez personel szpitali. Może tu chodzić o porażenie piorunem lub prądem z sied. ale również do jakościowych zaburzeń świadomości. Z silnym przewlekłym bolem spotykamy się zwłaszcza w chorobach nowotworowych. soli mineralnych.. występują jakościowe zaburzenia świadomości. Znane z psychzfizjologii doświadczalnej spostrzeżenia nad zachowaniem się osób przebywających w komorach deprywacyjnych. Zanik popędu samozachowawczego i utrata wiary w przetrwanie były zjawiskiem groźnym i odbierały więźniowi szanse przeżycia w tych nieludzkich warunkach. obniżenie nastroju. U osób odratowanych należy się liczyć z objawami encefalopatii i następowymizaburzeniami psychicznymi(zespoły otępienne i charakteropatyczne). Dotyczyło to np. ale również o działanie przewlekłego stresu. Prąd elektryczny. Przegrzanie i przechłodzenie organizmu doprowadza najczęściej du zaburzeń przytomności aż do śpiączki. a więc białek. W miarę pogłębiania się deficytu kalorycznego u osób głodujących. węglowodanów. muzo(manienie". np. zubożenie zainteresowań. pu okresie paradoksalnego pobudzenia i agresji.więźniów gułagów i obozów koncentracyjnych. Może także być przyczyną reakcji psychotycznych. Ból. Głodzenie i wyniszczenie bywa często przyczyną zaburzeń psychicznych. majaczenie głodowe". Nlastępsrwa psychopatologiczne polegają na objawach neurastenicznych z silnym komponentem wegetatywnym. Deprywacja sensoryczna. płaczliwość.

Powyższe zestawienie czynników patogenetycznych nie wyczerpuje oczywiście listy możliwych przyczyn reakcji egzogennych. nie ma udowodnionego działania szkodliwego na ukłanerwowy. Może tutaj chodzić o różne związki patogenetyczne. Zabiegi chirurgiczne mogą prowadzić dc tzw. powikłania pooperacyjne o typie zakażeń i zakłóceń przemiany wodna-elektrolitowej. W następstwie zarówno ostrego. zmiany warunków meteorologicznych. Porażenie prądem może być też przyczyną odczynów nerwicowych z uporczywymi bolami głowy. Najwrażliwsza z wszystkich tkanek ustroju na niedobżr tlenu jest tkanka nerwowa. Promieniowanie jonizujące wywołuje zaburzenia neurasteniczne. Trzeba też pamiętać. jak i przewlekłego niedotlenienia w korze płatów czołowych stwierdza się zmiany neurohisropwolugiczne. podczas gdy zmian tych może nie być nie tylko w innych narządach. Promieniowanie elektromagnetyczne o wysokiej częstotliwości.po operacjach gruczołu tarczowego. hormonalne). cytostatyczne. Powoduje zakłćcenia w metabolizmie białkowym i układach enzymatycznych. Pierwszym objawem jest lęk. Głębsze zaburzenia psychiczne mogą wywoływać operacje z długotrwałym znieczuleniem połączonym z krążeniem pozaustrojowym(np. które. że operacja-jako sytuacja trudna może być źródłem zaburzeń reaktywnych typu nerwicowego.psychoz pooperacyjnych. a nawet kilka dni mogą si utrzymywać po narkozie zaburzenia świadomości jakościowe z dezorientacją skłonnością do halucynacji. hematologiczne i wiele innych. wątroby). ale też w pozostałych okolicach mózgu. Przez kilka godzin. a w bardziej zaawansowanych stadiach objawy psychotyczne(jakościowe zaburzenia świadomości). a tym samym na stan psychiczny.Następstwa takiego wypadku są podobne do skutków urazu mechanicznego. Promieniowanie jonizujące ma natomiast wyraźnie szkodliwy wpływ mośrodkowy układ nerwowy. Z tego względu zarówno ostre. nadnerczy. niepokojem. leki immunosupresyjne.. Niemałe znaczenie mają tutaj zmiany w układzie nerwowym występujące przed operacją. deprywację snu. wiek pacjenta i jego osobowość. wpływ leków stosowanych po operacji(antybiotyki. rodzaj narządu ogólnoustrojowe skutki metaboliczne zaibiegu(np. np. Choroby narządu krążenia. . ale może być przyczyną(subiektywną)dolegliwości neurastenicznych. zjawiska immunopatologiczne. do których można jeszcze dodać:zaburzenia rytmów biologicznych. Stany te mijają bez śladu. nie są bynajmniej jednolitą grupą zaburzeń psychicznych. Choroby narządów wewnętrznych. obniżonym pojmowaniem. Nieprawidłowa praca serca odbija się natychmiast na funkcji mózgu. Przede wszystkim trzeba uwzględnić wpływ znieczulenia ogólnego.w następstwie niewydolności krążenia. jak i przewlekłe choroby narządu krążenia można sprowadzić do omówionego już w tym rozdziale niedoboru tlenu. Może on towarzyszyć nawet niewielkim zaburzeniom rytmu serca. Ma to określone konsekwencje psychiatryczne.zabiegi na otwartym sercu). generowąiieprzez różne urządzenia. zaburza przepuszczalność naczyń krwionośnych i błon komórkowych. nagłej otrucie przytomności chory może przez pewien czas wykazywać objaw stanu pomrocznego. obniżeniem nastroju i objaw wegetatywnymi. zmian nowotworowych in Istotna jest też rozległość zabiegu i uszkodzenia tkanek. trzustki.

U osób z zespołem wypadania zastawki dwudzielnej stwierdza się częściej niż u osób zdrowych objawy lęku napadowego(napady paniki.amemia. a w przewlekłych stadiach rozwija się encefalopatia wątrobowa ze stanami pomrocznymi. wymiotami i biegunką włącznie? Przewlekle działające czynniki psychospołeczne prowadzą z drugiej strony Je tzw. W ostrych stanach zapalnych trzustki spotyka się zespoły majaczeniowe i majaczeniowazamroczeniowe. 14-Psychiatria. W okresie zwiastunów spotyka się częste objawy neurasteniczne. Tutaj spotykamy zespoły depresyjna-urojeniowe. są niebezpieczne. np. gdyż obciążają nadmiernie układ krążenia. Nieokreślone dolegliwości bólowe. prowadzi Iz zaburzeń metabolicznych w mózgu i en c e fa I o p at i i. Z jednej strony czynniki emocjonalne odbijają się na pracy przewodu pokarmowego. które na wiele tygodni wyprzedzają objawy somatyczne. jak i długotrwałe niedotlenienie u chorych z przewlekłymi chorobami układu krążenia. W stanie psychicznym przejawia się to zmianami nępiennymii charakteropatycznymi. których przyczyna tkwi w cherubach układu trawiennego. zespoły onejroidalne. ang. ale może też przybierać inne postacie. drażliwość i bezsennośpowodują. w zapaleniu mięśnia serczwego. W okresie żółtaczkowym pojawiają się niekiedy objawy depresyjne. bradyfrenii. najczęściej typu majaczeniowego. W stadium zejiciowymwystępują ilościowe zaburzenia przytomności(wzpcr. w wadach zastawkowych.Wynika to z roli. Choroby układu trawiennego.dolegliwości hipochondrycznych. zwłaszcza przewlekłe stany zapalne narządu bywają w pierwszym okresie błędnie diagnozowane jako nerwica hipochondryczną.panie disorler-uważane przez psychiatrów amerykańskich za odrębną jednostkę nozologiczną). w mętna pezÓrb(dusznica bolesna). Zejściem niektćrych przypadkćw wirusowego zapalenia wątroby jest marskość wątroby. Ostra niewydolność wątroby wywz(uje ilościowe zaburzenia przytomności(śpiączka wątrobowa)i psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości:majaczenie.(np. Przybiera on charakter lęku przed śmiercią. u osób z sercem płucnym. jaką serce pełni w wyobraźni każdego człowieka. Kto przed ważnym egzaminem nie odczuwał różnych dolegliwości z nudnościami. Choroby trzustki. Wie o tym każdy człowiek. Istnieją ścisłe związki między stanem psychicznym a funkcją układu trawiennego. drażliwości. osłabieniu. a następnie psychoorganicznymi. splątanie. np. Tutaj chcę natomiast zwrócić uwagę na zaburzenia psychiczne. Na tle zaburzeń krążenia dochodzi czasem dz psychoz. Lęk jest nieodłącznym objawem towarzyszącym duszności. comu). . ang. Polegają one na złym samopoczuciu. męczliwości.w następstwie zatrzymania akcji serca. jak ważną rolę pełni przede wszystkim wątroba.cardiacarrest). wrażeniu ogólnego rozbicia.zaburzeń i chorób psychosomatycznych. Zarówno ostre niedotlenienie xu n. Psychozy z pobudzeniem ruchowym. Obserwuje się to u chorych po zawale mięśnia sercowego. złe samopoczucie. Metabolizacjaluźnych substancji jest bowiem warunkiem utrzymania homeostazy. zaburzeniach potencji itp. Wiemy. że lekarz ogólny kieruje pacjenta do psychiatry. choć rzadkie. nastroju depresyjnego itd. Poważnych problemuw epidemiologicznych przysparzają chorzy z wirusowym zapaleniem wątroby. Każda nieprawidłowość w funkcjonowaniu wątroby odbija się natychmiast na czynności układu nerwowego i stanie psychicznym.

akrównież psychospołeczne. które w rozwiniętej hipoglikemii może przejść w stan majaczenia. W ciężkich przypadkach tyreoroksykozy(choroba Basedowa)opisywano zespoły psychotyczne:majaczeniowy. Choroby układu wewnątrzwydzielniczego. skrócony sen). Poniżej podaję krutką charakterystykę najczęściej spotykanych zaburzeń wewnątrzwydzielniczych. W gruczolaku trzustki występują napady hipoglikemii poprzedzane dolegliwościami hipochondrycznymi. Zniszczenie lub ciężkie uszkodzenie tarczycy w czasie życia płodowego lub we wczesnych latach dziecięcych prowadzi do matołectwa i upośledzenia umysłowego. jak i w fazie rozwiniętej choroby. splątamowy. Trzeba jednak dodać. dąs hirnlokale Psychosyndrom według określenia Bleulera).Odrębne zagadnienie stanowią zaburzenia wewnątrzwydzielniczej części trzustki. osłabienie iidz i zaburzenia potencji u mężczyzn. a następnie przymgleniem świadomości. wzmożoną pobudliwością.psychiatrią endokrynologiczną. organiczne halucynozy. trudnościami w skupianiu uwagi. stępienie życia emocjonalnego. Na ogół u pacjentów z cukrzycą nie stwierdza się zaburzeń psychicznych. Nliektórzy autorzy chorobę tę zaliczają do zaburzeń psychosomatycznych. W eriupatogenezie cukrzycy odgrywają rolę nie tylko czynniki genetyczne. Ten sam obraz psychopatologiczny stwierdza się u chorych z uszkodzeniami ograniczonymi do określonych struktur(zespół miejscowego uszkodzenia mózgu. porywczością. katatoniczny. Autor wprowadził pojęcie zespołu psychoendokrynnego(albo psychoendokrynopatycznego). Dzięki badaniom M. O rozpoznaniu nuzclogicznymdecydują oczywiście badania stanu cielesnego i wyniki badań hormonalnych łącznie ze scyntygrafią. Zaburzenia czynności gruczołów przytarczycznych. Nadczynność tarczycy może przebiegać z objawami nieruwnuwagi życia afektywnego. Różneendokrynopatiemogą powodować zbliżone obrazy psychopatologiczne. a nawet śpiączki. wewnętrznym niepokojem. psychozy majaczeniowe. na który składają się trzy grupy objawów:zaburzenia nastroju. że zaburzenia psychiczne nie są swoiste dla podłoża endukrynopatycznego i to zarówno w okresie początkowym. paranoidalny i mieszane. W ciężkich postaciach choroby mogą występować depresyjne zmiany nastroju. wyrażającymi się chwiejnością emocjonalną. bezsennością. że czynność wydzielnicza niektórych gruczołuw ma duży wpływ na stan psychiczny człowieka. U dzieci i młodzieży przewlekła choroba może być przyczyną homilupatycznych zaburzeń osobowości. Z powikłań psychiatrycznych należy wymienić zespoły paranoidalne. Chorych cechuje znaczna apatia. która pozostaje w związku z gruczolakiem lub zatruciem para(hormonem. spowolnienie psychoruchowe. Niedoczynność tarczycy powoduje inne następstwa psychiatryczne u dzieci. Bleulera(1954)i jego szkoły wzrosło zainteresowanie tzw. dorosłych niedoczynność tarczycy zbyt późno rozpoznana lub źle leczona prowadzi szybko do zespołu otępiennego. nadwrażliwością na hałasy i innymi objawami przypzminającymihipersteniczną odmianę nerwicy neurastenicznej. . Powikłania psychotyczne mają zwykle pewne zabarwienie maniakalne(podwyższony nastrój. Stosun*kawo rzadkim schorzeniem jest nadczynność przytarczyc. a inne u dorosłych. Już z powyższych uwag dotyczących trzustki wynika. Matołectwo endemiczne występuje w okolicach górzystych i wzdłuż przebiegu rzek:łączy się z niedoborem jodu w pokarmach. Jest to odmiana zespołu psychonganicznego bez wyraźniejszych zaburzeń sfery intelektualnej. napędu oraz elementarnych popędów. gadatliwość.

drażliwość i wybuchowość.nervosu\. cukromocz. reaktywne zaburzenia nastroju(depresja psychogenna u kobiet w związku z wyglądem zewnętrznym). do:wrodzonego rzekomego obojnactwa u dziewcząt. Przyczynami są choroby zapalne i zwyrodnieniowe gruczołów przytarczycznych. zaburzenia napędu psychoruchowego(obniżenie lub rzadziej podwyższenie). Zdarzają się też powikłania psychotyczne o charakterze zespołów paranoidalnych i stany depresyjne przypominające obrazem klinicznym depresję endogenną. W chorobie Addisona(czyli pierwotnej niewydolności kory nadnerczy)widuje. Przyczyną zespołu Cushinga jest najczęściej gruczolak lub rak kory nadnerczy. Objawy narastają zwykle w ciągu wielu lat. przedwczesnego dojrzewania płciowego u chłopców i wirylizacji u dojrzewających dziewcząt. Poza typowymi objawami somatycznymi(twarz księżycowata. Niedoczynność przysadki mózgowej(zespół Glińskiegc i Simmondsa)przebiega ze znamiennymi zaburzeniami łaknienia. niekiedy ilościowe. przebiegającym z nadciśnieniem tętniczym. nadciśnienie krwi. u kobiet cechy wirylizacji)stwierdza się zmiany w stanie psychicznym:chwiejność uczuciową. Choroba Addisona jest bezwzględnym przeciw-gwskazaniem do leczenia neuroleptykami ze . niekiedy rozpoznaje się jadłowstręt psychopodobny(anoreaiamentulis s. głowy. której wyrazem jest wzmożone wydzielanie kortyzonu. nastrój przygnębiony. W pustaci napadowej nagłym zwyżkowym ciśnieniom krwi towarzyszy silny lęk oraz niepokój ruchowy. obcy mżenie napędu psychoruchowego. U chorych z pierwszą postacią górują objawy neurasteniczna-hipochondryczne niepokój. Ciężkie przypadki*tężyczki mogą przejawiać się drgawkami padaczkowymi. senność i przeczulenie. hydrokortyzonu i I I-. wzrost stężenia glukozy we krwi. na wzmożoną potrzebę snu. Zespół nadnerczowo-płciowy może mieć charakter pierwotny i wtórny. nudności i drżenie rąk. Zaburzenia'te bywają przyczyną omyłek diagnostycznych. zanik popędu płciowego. W cięższych postaciach choroby widywano zespoły depresyjne. zwężeniem pola świadomości połączonym z lękiem i pobudzeniem psychoruchowym. Zaburzenia czynności nadnerczy mogą się przejawiać w pustaci nadczynności kory nadnerczy. Towarzyszące tym zmianom zjawiska psychopatologiczne mogą mieć charakter zaburzeń osobowości. i jakościowe zaburzenia świadomości. Zmniejszona aktywnzść hormonalna przytarczyc przejawia się tężyczką(rewma). a taki przewlekle psychozy urojeniuwe. stan ten może przejść w amencję zapowiadającą zejście*śmiertelne albo w osłupienie kataleptyczne. z zanikiem napędu życiowego i zobojętnieniem podbarwionym depresyjnie. I/-oksykonykosteroidów(zespół Cushinga). się poza osłabieniem fizycznym. Chorzy uskarżają się na szybką męczliwoić. osteoporoza. bóle. zachzwań nerwicowych lub psychoz somatogennych(zespoły zaburzeń świadomości). na dużą wrażliwość na zimno. Wyodrębnia się dwie postacie kliniczne guza:ze stałym lub napadowym wydzielaniem amin katechclowych. zespołu wzmożonego wydzielania androgenów(zespół nadnerczowo-płciowy)i niedoczynności kory nadnerczy(choroba Addisona). Rozpoznanie idzie początkowo w kierunku depresji. a także ich uszkodzenie w trakcie operacji tarczycy. kołatanie serca. wrażenie podwyższonej temperatury. zespzly zaburzeń świadomości. dużą męczliwość. potliwość. w zależności od okresu wystąpienia objawów choroby. Jeżeli nie udzieli się choremu szybkiej pomocy.Wśród powikłań psychiatrycznych spotyka się zespoły zaburzeń świadomości. Należy też wspomnieć o guzie chromochłonnym nadnerczy(yzzcmmwwcmw). Nadmierne wydzielanie androgenów nadnerczowych prowadzi. rozstępy na skórze podbrzusza i ud.

Przede wszystkim należy podkreślić. psychozy inwolucyjne". jak każda biologiczna sytuacja kryzysowa. Tzw. Prawdą jest natomiast. Funkcje rozrodcze kobiety pozostają w życiowym związku z czynnościami psychicznymi i stają się źródłem stanów nierównowagi emocjonalnej. Wokół zaburzeń psychicznych związanych z przekwitaniem(inwolucja i meno-pauza)narosło wiele nieporozumień. Zupełne bezpodstawne jest również utożsamianie przekwitania z okresem przedstarczym. muszą w grę wchodzić jeszcze inne czynniki etiologiczne endoiegzogenne. Trzeba reż uwzględnić wpływ czynników psychospołecznych:lęk przed porodem. Roi a gro czzłów płc i owych w patogenezie zaburzeń psychicznych jest. zakończenie działalności zawodowej. W związku z tym wszelkie zakłócenia równowagi stanu emocjonalne-popędowego należ rozpatrywać w szerokim kontekście biologiczna-psychospołecznym. jak obniżenie nastroju typu depresyjnego lub dysforycznego. porodowych. ani. chwiejność uczuciowa ze skłonnością do płaczu i drażliwości.zespćł napięcia przedni i e s i ączkowego.infekcja. a więc zakończenie życia płciowego. zaburzenia snu.. W okresie inwolucji zarówno u kobiet.cimacrznwm wrwc przypada rzeczywiście na okres przedstarczy. Inaczej u mężczyzn. że stanowią one. np. Byłby to zresztą pogląd redukcjenistyczny. że u 30%kobiet występuje tzw. zatrucie lub wyzwolenie się endogennego procesu psychotycznego(schizofrenia. spadków ciśnienia krwi. same przez się nie prowadzą do. w którym ośrodkowy układ nerwowy nie wykazuje przeważnie najmniejszych zmian wstecznych. że życie płciowe się kończy. połóg. dyspozycję dc występowania zaburzeń nerwicowych. Okmpokwitania i występujące w tym czasie przeobrażenia fizjologiczne zbiegają się zwykle z różnymi oddziaływaniami środowiskowe-wychowawczymi. laktacja itd. jakim jest przekwitanie. Składają się nań takie objawy. Wystarczy wskazać na fakt. pustka egzystencjalna-to czynniki niekiedy ważniejsze zd samych wpływów hormonalnych. jak i u mężczyzn występują stosunkowo częste stan depresyjne i psychozy urojemowc. *zaburzeń psychicznych. że nie istnieją ani. to po pierwsze trzeba określić jej charakter. Nie istnieje pojęcie psychozy menstruacyjnej". To samo można odnieść do takich stanów fizjologicznych. a niekiedy psychotycznych. Nie można zwłaszcza niedoceniać wpływu czynników psychologicznych i spzłecznych. Miesiączka jako taka nie staje się natomiast nigdy podłożem psychoz. wrażenie ciągłego zmęczenia. Jeżeli w którymś z tych okresów zdarzy się psychoza. Te właśnie czynniki w połączeniu z niedojrzałością emocjonalną bywają przyczyną . jak ciąża. występujące w okresie pzkwitania i przekwitania.względu na ryzyko zapuści i dużych. lęk i uczucie wewnętrznego napięcia. a po drugie musiały zaistnieć jeszcze dodatkowe sytuacje eticpatogenetyczne odpowiedzialne za wystąpienie psychozy. u kobiet przypada zwykle na okres. złożona. nieślubna i nie chciana ciąża itp. połogowych i laktacyjnych. ale poza procesem fizjologicznym. Ale i tutaj nie zachodzi związek między ustaniem czynności płciowych a pojawieniem się zmian zwyrodnieniowych w tu n. chociaż nie należy jej przeceniać. bóle głzwy i inne dolegliwości hipochondryczne. Nie ma psychoz ciążowych. poród. Tzw. Świadomość. choroba afektywna). psychozy klimakteryczne".przełomy hormonalne. Inwolucja hormonalna.

kwalifikowaniem ich do dializy wykazywali cechy przewlekłej choroby somatycz-. net z jej psychologicznymi i fizycznymi skutkami. czynnikiem zakaźnagorączkowym. cz powoduje. zwłaszcza w białaczkach. rokowania itdcj. chociaż może być powodem zmniejszenia popędu płciowego. U chorych tych zachodzi konieczność zastosowania leków przeciwdepresyjnych. Po pewnym czasie zachowanie tych osób zmienia się. Do najczęstszych zaburzeń psychicznych należy depresja przebiegająca nierzadjko z myślami i zamiarami samobójczymi. wśród których należy wymienić przede wszystkim niedokrwistość złośliwą typu Addisona-Biermera. Objawy te są nie tylko wynikiem sytuacji psychologicznej. pojawienie się zaburzeń psychicznych może się wiązać z wieloma czynnikami.. U dorosłych mężczyzn. Zaburzenia neurologiczna-psychiatryczne mogą występować pod trzema postaciami jako:uogólnione organiczne uszkodzenie o u n. bywają podłożem ostrych i przewlekłych powikłań psychiatrycznych. U chorych tych widuje się różnorodne zaburzenhpsychiczne. chociaż poza samym porodem występują u tych kobiet jeszcze inne przyczyny przygnębienia. w tym zespoły depresyjne i psychozy z zaburzeniami świadomości. Pod względem psychiatrycznym mogą się pojawić różne zespoły psychopatologiczne. zwłaszcza z kręgu chorób afektywnych:3)stosunek lekarza i otoczenia do pacjenta(komunikacja z chorymi na temat choroby. W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie psychiatruw tą chorobą. . prowadzących przedtem aktywne życie płciowe. Istnieją doniesienia o możliwości wystąpienia stanów depresyjnych po porodzie. Toczeń rumieniowaty układowy(jazie ermiemuwsar). że pod koniec tego. Fu drugie-dializy odbywają. 4'horoby nowotworowe są często przyczyną zaburzeń psychicznych. reakcją psychogenną na sam fakt przewlekłej choroby i stosowaniem leków. obserwuje się obniżenie nastroju. się cyklicznie w odstępach kilkudniowych. niekiedy bardzo silny. zwłaszcza konykosreroidów. stany drgawkowe i ogniskowe uszkodzenia mózgu lub rdzenia kręgowego. kastracja nie musi prowadzić do impotencji. Niekiedy upraszcza się mechanizm ich postępowania. Zaburzenia psychiczne o różnym obrazie klinicznym(zespoły zaburzeń świadomości)występują też w innych chorobach krwi. należący do kolagenoz. Wytrzebienie(kastracja)dorosłego nie musi dawać widocznych zaburzeń psychicznych. w 5060%przypadków przebiega z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego. przypisując je etiologii psychogennej(reuktywnej).zdumiewających i odrażających zachowań niektórych młodych matek. wśród których wymienia:1)osobowość chorego:2)zaburzenia psychiczne w przeszłości. leki przeciwnowotworowe i przy ciwbólowe mogą wywierać toksyczny wpływ na c u nJ:6)ból. leczenia. pojawia się szybka męczliwość. Przewlekła niewydolność nerek powoduje konieczność regularnego i wieloleąniego stosowania dializ. ktćre porzucają swoje nowo narodzone dzieci na wysypiskach śmieci. utrzymujący się przewlekle. Wiąże się je przyczynowo ze zmianami naczyniowymi w o u n. Choroby układu krwiotwórczego. Po pierwsze-chorzy przed za. Słabnie napęd psychoruchowy. Ich patogeneza jest złożona. 4)stopień intoksykacji ustroju:5)rodzaj stosowanego leczenia(radioterapia. ale układają się w zespół psychoendokrynny zależny od zaburzeń wewnątrzwydzielniczych.. Jak słusznie podkreśla Pużyński(l 98 b). W patogenezie tych zaburzeń trzeba również uwzględnić wpływ leków.

Są one wyrazem uszkodzenia układu nerwowego w następstwie podostrego zapalenia mózgu. Część osób zakażonych pozostaje klinicznie zdrowa. Obiektywnym dowodem zakażenia wirusem jest obecność przeciwciał anty-HIV lub wyizolowanie samego wirusa. niektóre robaczyce i choroby pierwotniakowe. w tym mocznika. których. jak i z nietolerancyjnymi postawami niektórych grup społecznych wobec zakażonych osób. Od te czasu liczba chorych rośnie w zastraszającym tempie. Po czwarte-u chorych przewlekle dializowanych. której objawy narastają. zwłaszcza na kontynencie. Istnieje też wykaz chorób. Z chorobą AIDS wiąże się też różne aspekty psychiatryczne. plamica małoplytkzwa.mięsak Kaposiego). zmiany okołozęboweo typie nietypowego zapalenia dziąseł i wrzodziejące zapalenie dziąseł. zmiany okołoodbytnicze wywołane przez wirus Aerpew. powikłań naczyniowych w związku z zapaleniem wsierdzia oraz krwawień do o u n. zwany HIV(Human lmmunedeficiencyWirus)z grupy ludzkich wirusów T-limfocytotropowych(HTLV). związane zarówno z niskim poziomem kultury seksualnej. Chorobę AIDS wywołuje retrowirus. świadczącym o organicznym uszkodzeniu o u n. a także w Zatrze(Afryka). Zakażenie wirusem prowadzi do uszkodzenia układu odpornościowego i przypomina inny znany defekt tego układu-wrodzoną dysplazję albo agenezję grasicy. pewne rodzaje grzybic. objawy ogniskowe i oponowe. guza mózgu(chłoniak pierwotny). łojotokowe zapalenie skóry twarzy.z powodu trcmbocytopenii(była o tym mowa w rozdziale dotyczącym zespołów otępiennych). Wynik tego badania nie jest oczywiście równo-znaczny z rozpoznaniem AIDS. że chorobie należy również w podręczniku psychiatrii poświęcić nieco więcej uwagi. Chodzi tu o niektóre nowotwory(np.w Stanach Zjednoczonych i na Haiti. Nabyty zespół upośledzenia odporności AIDS(Aeąuired lmmune Defeiency.okresu w ustroju chorego gromadzą się zbędne i szkodliwe produkty przemiaqymaterii. pojawia się encefalopatia. Istnieje poważne niebezpieczeństwu wzrostu zachorowań. zakażeń bakteryjnych i wirusowych. wystąpienie może wskazywać na istnienie niedoboru immunologicznego typu komórkowego. Encefalopatia dializowanych może być. a także w Europie Zachodniej. amerykańskim i afrykańskim. Istnieje hipoteza. że za jej powstanie odpowiedzialny jest glin. Wśród objawów klinicznych AIDS do częstych(20-259)należą objawy neurologiczne:bóle głowy. mięczak zakaźny w postaci drobnych guzkńw na skórze.towarzyszą objawy . podłożem powikłań psychotycznych. wyraźnie wzrasta liczba chorych na AIDS i zakażonych wirusem HIV. Rozwinięty pełnoobjawowy zespół choroby AIDS występuje u około 15%zakażznych chorych. Po trzecie-dializa ogranicza funkcjonowanie społeczne chorego i uzależnia go od sztucznej nerki. tulzwia i kończyn. Można je ująć w 4 grupy:1. W Polsce również. l 99 O):kandydozajamy ustnej. Niektórzy chorzy buntują się"a nawet rezygnują z zabiegów. leukoplakia włochata na powierzchni języka. półpasiec. co powoduje zatajanie faktu nosicielstwa. Objawom neurologicznym. Synlrome)stanowi na tyle powwżne zagrożenie dla zdrowia i życia. Pierwsze przypadki choroby(chociaż zachorowania zdarzały się wcześniej)opisano. Z punktu widzenia rckowniczego dla wystąpienia choroby AIDS mogą mieć znaczenie następujące objawy(cytuję według Lutyńskiej. w 1980 r.

zanik zainteresowań. Wprowadzenie. choć w mniejszym zakresie.alkohol. pełnił one znaczącą rolę w rozwoju kultur(np. llowoczesne techniki obrazowania mózgu z tomografią komputerową(TK)i jądrowym rezonansem magnetycznym(MRD pozwoliły na wykrycie zmian zamkowych w strukturach podkorowych. straty ekonomiczne i społeczne(koszty związane z leczeniem uzależniniych i pomocą dla nich. Z przyjmowaniem środków psychoaktywnych. może być potężnym stresem powodującym głębokie reakcje depresyjne i przewlekle odczyny nerwicowe z przewagą lęku. Zachorowanie na AIDS lub jedynie zakażenie wirusem HIV. Il. utrudnione skupienie uwagi. .majaczenie). opium). Andrzej Piotrowski. mimo negatywnych wyników badań w kierunku zakażenia wirusem HIV(Jakitowicz i wsp. gdzie nie uprawia się roślin będących dla nich S UTOWCTI. przestępczość). Właściwości niektórych ircdkćw były znane już w starożytności. zwłaszcza tam. W 10. Chociaż etiologia zmian otępiennych u chorych na AIDS nie jest całkiem jasna. potwierdzone badaniem serologicznym. Ignorancja dotycząca źródeł zakażenia chorobą oraz kolportowane informacje o jej nieuleczalności zwiększają u ludzi poczucie zagrożenia i postawę lękową. niektóre pobudzającym. l 99 O). wiążą się straty zdrowotne jednostki. 'zęść. a jeszcze inne są pozyskiwane na czarnym rynku. spowolnienie psychoruchowe. ale również. Zaburzenia psychiczne spowodowane używaniem środków psychoaktywnych. . straty emocjonalne i materialne. inne wyróżniają się silnym działaniem nasennym. recepty z wturnikiem). Występują zaburzenia pamięci krótkotrwałej. W rozdziale tym zostaną omżwione właściwości środków leczniczych i nicie niczych. aż do bezruchu i mutyzmu. Z powyższych uwag wynika. jak i dotyczące działań psychoprofilaktycznych. a zawsze z uzależnieniem od nich. ponoszone przez rodzinę. rewizji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych . haszysz. Rozwój komunikacji w XX wieku przyczynił się du powstania czarnego rynku na środki psychoaktywne. tych środków ma działanie przeciwbólowe. ludzie prowadzący zbyt swobodne życie seksualne z wielu partnerami. w korze mózgowej. U niektórych chorych mogą one wyprzedzać inne objawy choroby. wycofanie się z kontaktów społecznych. i zachowania. inne dostępne są wyłącznie na recepty(niektóre tylko na. chorzy na hemofilię)mogą się pojawić zarówno objawy nerwicowe. W grupach zwiększonego ryzyka(homoseksualiści. narkomani. a jeszcze inne są powszechnie używane jako środki uspokajające. że przed psychiatrią piętrzą się w najbliższym okresie liczne obowiązki związane zarówno z leczeniem zaburzeń psychicznych u chorych na AIDS lub zakażonych wirusem HIV. Przede wszystkim mam na myśli podnoszenie poziomu wiedzy na temat źródeł zakażenia wirusem HIV i krzewienie właściwych postaw wobec ludzi zakażonych. W przebiegu organicznego uszkodzenia mózgu mogą pojawiać się stany psychotyczne o typie organicznej halucynozy lub zespoły jakościowych zaburzeń świadomości(np. hipochondrycznej samoobserwacji i rezygnacji z obowiązków zawodowych oraz wszelkich kontaktów społecznych. Część tych irzdkżw znajduje się w obrocie handlowym.otępienia. iż ich przyczynę stanowi bezpośrednie zakażenie wirusem HIV. Są to zatem środki psychoaktywne. istnieje prawdopodobieństwo. których wspólną cechą jest zdolność modyfikowania samopoczucia. jak i psychotyczne o charakterze urojeń hipochondrycznych.

żuhaczka zakaźna w przypadku przyjmowania środka dożylnie).wyróżniono następujące stany jako następstwa epizodycznego lub stałego kontaktu ze środkiem psychoaktywnym:Ostre zatrucie.zapalenie trzustki po nadużyciu alkoholu)lub psychiczne(obniżenie nastroju po ciągu alkoholowym). Jest tu stan pc wypiciu alkoholu lub przyjęciu innego środka. jeśli środek zostaje odstawiony.przerwania ciągu alkoholowego). jest różna w odniesieniu do różnych środkćwu tych samych osób. Używanie szkodliwe. 6. Można przyjąć. . jego ilości i zaniechania przyjmowania(np. że zasadne jest rozpoznawanie uzależnienia. najprawdopodobniej związanych z układami enzymatycznymi. Jest to stan. spostrzegania. gdy dochodzi do zaniechania przyjmowania środka lub wydatnego zmniejszenia dawki dobowej:objawy zespołu abstynencyjnego są charakterystyczne dla przyjmowanego środka(środków z tej samej grupy). potrzebnych do osiągnięcia zamierzonego efektu. które charakteryzowały jednostkę przed uzależnieniem się. Zachodzi zatem zjawisko tolerancji w następstwie wytworzenia się neuroadaptacji i pojawiania się zespołu abstynencyjnego. procesów poznawczych. 4. powodujący zaburzenia świadomości. behawioralnych i poznawczych powstający. odczuwane jako nie do odparcia. Utrata istniejących przed uzależnieniem się zainteresowań i poszukiwania przyjemności i skoncentrowanie się na zdobywaniu środka. To I era n ej a zależy od właściwości osobniczych. Przyjęcie środka nawet po długim okresie abstynencji może powodować gwałtowny nawrćt innych objawów zespołu. gdy ma miejsce jej załamanie się. 5. Trudności z samokontrolą w powstrzymaniu się od przyjęcia środka. 3. jeżeli środek zostaje odstawiony. gdy przyjmowanie środka(lub grupy środków)dominuje nad zachzwaniami. Zależność psychiczna nie prowadzi do pojawiania się objawów zespołu abstynencyjnego. Przyjmowanie środka mimo istnienia jawnie szkodliwych następstw(marskość wątroby u alkoholika. 2. Tolerancja zachodzi tyłku wobec trzech grup środków:oplątów. Zależność fizyczna powstaje. gdy dla osiągnięcia zamierzonego efektu konieczne jest przyjmowanie dawek wyższych niż te. pragnienie przyjmzwania środka psychoaktywnego. Silne pragnienie lub poczucie przymusu przyjmowania środka psychoaktywOSZO. Fizjologiczne objawy występujące. gdy jednostkę charakteryzują trzy lub więcej spośród 6 niżej wymienionych cech:1. alkoholu oraz uspokajających i nasennych. Zespół zjawisk fizjologicznych. Stan gdy kontaktowi ze środkiem przypisuje się następstwa somatyczne(np. aby doświadczyć oczekiwanego i pożądanego działania albo też uniknąć złego samopoczucia z powodu braku środka. gdy środek(środki z tej samej grupy)jest przyjmowany w coraz to większych dawkach. Zespól uzależnienia. w którym środek jest przyjmowany po to. które wcześniej taki efekt zapewniały.sytuacji. Krócej lub dłużej trwający kontakt ze środkiem o potencjale uzależniającym prowadzi do wytworzenia się zależności psychicznej. tj. Wyróżniającym się objawem zespołu jest silne. afektu lub innych funkcji i reakcji psychofizjclogicznych. może mieć miejsce przyjmowanie środka(lub środka z tej samej grupy)w celu zmniejszenia nasilenia lub uniknięcia wystąpienia zespołu abstynencyjnego. Istnienie tolerancji.

potrzeba zachowania się w sposób odrzucany przez starsze pokolenie(protest. nie może liczyć na akceptację ZTUOV.omamów po przebytym majaczeniu). Utrwalaniu zachowania dewiacyjnego sprzyja represja. wyrażenie agresji wobec osoby lub osób znaczących. bunt przeciwko normom i konwencjom tego pokolenawyraża się poprzez niezgodne z tymi normami zachowania dewiacyjne). Właściwy dla tego wieku kryzys tożsamości może pzwodować potrzebę natychmiastowej gratyfikacji(niezależnie od tego. Mechanizm etykietowania społecznego Oabellmg)sprzyja także utrwalaniu zachowania dewiacyjnego. przeciwdziałanie złemu samopoczuciu. Zaburzenia psychotyczne przewlekle(najczęściej w przebiegu alkoholizmu). W odczuciu środowiska młodociany. Czynniki natury psychologicznej mogą powodować rozpoczęcie przyjmowania środkżw uspokajających i nasennych przez kobiety po 40. Czynniki re szczególną rolę pełnią u młodzieży z uwagi na istniejące w tym wieku dążenie du unifikacji postaw:pewne znaczenie może mieć także moda młodzieżowa. trwale zaburzenia osobowości i zachowania. przewlekle występujące zaburzenia afektu. alkoholizm u ojca). im bardziej zaburzone są układy i związki w rodzinie tak w sferze emocjonalnej. rż" gdyż często ujawniają się u nich objawy nerwicowe. Do inicjacji dochodzi najczęściej w wieku młodzieńczym. ł'zynniki natury społecznej. Wejście w kontakt ze śrzdkiem i utrwalanie się tego zachowania są natury psychologicznej. jeśli pojawi się jako reakcja środowiska na przyjmowanie środków psychoaktywnych-mimo że celem represji jest eliminacja dewiacji. który. chęć zaakceptowania przez grupę rówieśniczą(przyjmowanie. Zaburzenia powstałe w związku z długotrwałym przyjmowaniem środka:krótkotrwałe(trwające sekundy lub minuty)powracanie doznań psychotycznych(np. narkotyków"może być warunkiem akceptacji przez grupę).Oznacza to. która często chce się takiega ucznia pozbyć. . Przykładem może być moda na zachowania hippisowskie w latach siedemdziesiątych. Przyjmowanie narkotyków było wówczas wyznacznikiem identyfikacji z wartościami rej subkultury. wąchacz"kleju jest narkomanem i jako taki jest kierowany przez szkołę lub doprowadzany przez rodziców do poradni wyspecjalizowanej w leczeniu uzależnień. po-szukiwanie wglądu w niejasno uświadamiane sobie własne problemy. społecznej. na przykład przez robotników budowlanych na. ji społecznej(objawy nerwicowe u matki. Składają się nań objawy somatyczne oraz objawy ze strony stanu psychicznego o różnym nasileniu. zamanifestowanie własnej niezależności. że może być rozumiana szkodliwość i zagrożenie związane. chęć zddalenia się ud obarczeń emocjonalnych. nowego". kulturowej i biologicznej. jeśli nie pije. lub szkoła. Zespół abstynencyjny z majaczeniem. z przyjmowaniem środka). może je znaleźć najłatwiej u innych przyjmujących środki. Represyjnie mogą reagować rodzice na wiadomość o używaniu przez ich syna narkotyków. Innym przykładem może być nacisk wywierany przez grupę na jednostkę. Uwarunkowania psychologiczne dotyczą niemal wszystkich przypadków. Kryzys wieku młodzieńczego jest zazwyczaj tym bardziej nasilony. W każdym przypadku znaczenie każdego z tych uwarunkowań bywa mniej lub bardziej znaczące. zaburzenia procesów poznawczych. Uwarunkowania przyczynowe używania środków psychoaktywnych. Młodociany w takich sytuacjach poszukuje oparcia emocjonalnego. Zespól abstynencyjny. otępienie. że tylko te grupy mogą prowadzić do wytwarzania się zależności fizycznej.

np. że pomoc nie powinna być udzielona. Jakkolwiek-mówiąc o uzależnieniu-ma się na myśli przyjmowanie jednego środka. na odwrót. Niektóre środki są w codziennym użyciu w kulturze euroamerykańskiej(np. obserwowana każdego roku. a ceny zbyt wysokie powodują nielegalną produkcję i redukują wpływy ze sprzedaży. jak wiadomo.alkohol). Jest to tym bardziej istotne. W kulturze arabskiej jest. a ich pozyskiwanie jest nielegalne. Wiąże się z tym także nielegalna produkcja. zdają się być determinowane genetycznie.Nwbywu w ten sposób etykietę narkomana. Polityka cen prowadzona przez państwo musi uwzględniać wpływy. lub też nie są w stanie odtworzyć ilości przyjętych środków w dniach i godzinach poprzedzających detoksykację(np. Liczba przyjęć do oddziałów psychiatrycznych z powodu psychoz alkoholowych. Wysokie spożycie alkoholu(w Polsce obecnie okuło I I I czystego etanolu per cqyww)wpływa na wzrost przestępczości. Młodociani w początkowym okresie są skłonni eksperymentować z luźnymi środkami. a samu zachowanie dewiacyjne należy traktować jako przejaw leżących u jego podłoża zaburzeń. Właściwości osobnicze. szczególnie ostrych zatruć. Kontrola laboratoryjna jest niezbędna również w czasie postępowania . Powinna ona koncentrować się na problemach osobowościowych czy objawach nerwicowych u młodocianego. zwłaszcza związanej z zachowaniami agresywnymi.w Polsce stale jeszcze dotyczy to kokainy i heroiny). aby doświadczyć ich działania.liczba zgonów z powodu ostrych zatruć barbituranami lub opłatami porównywana corocznie. Czynniki biologiczne wpływają na.marihuana)znajdują stena liście środków narkotycznych. Wysoka cena może stanowić zaporę dla rozpowszechniania się środka w określonym kraju(np. że często pacjenci zatajają wielkość dawek przed rozpoczęciem detoksykacji(zazwyczaj dawkę zawyżają). Daje to podstawę do korekty szacunkowego rozpowszechnienia uzależnień od alkoholu w danej populacji. Nie znaczy to. duże znaczenie ma oznaczanie środków psychoaktywnych w płynach ustrojowych. w jakim u danej osoby wytworzy się tolerancja wobec środka powodującego zależność fizyczną na tle istniejącej wcześniej zależności psychicznej. jest odzwierciedleniem zwiększenia się lub zmniejszenia konsumpcji alkoholu per cwziw w skali kraju. wyrażające się różną szybkością wytwarzania się tolerancji. Wiadomo z badań adopcyjnych o podatności na wytworzenie się alkoholizmu u synów alkoholików. tu często ma miejsce zastępowanie preferowanego środka przez inny z tej samej grupy(dotyczy to zwłaszcza alkoholu i oplątów). jakie czerpie ono ze sprzedaży alkoholu:zbyt niskie ceny powodują zwiększony popyt i wpływają na wydajność pracy. Czynniki ekonomiczne. a ponadto spotyka tam pacjentów trwale uzależnionych. głębokość"odpowiedzi na jednorazowe przyjęcie środka i są szczególnie istotne dla czasu.opłaty i diazepam). a także o mniejszej tolerancji na alkohol u Japończyków i Chińczyków niż u mężczyzn rasy białej. Trudno oszacować występowanie różnych uzależnień w populacji ogólnej.przewlekłe zatrucie irzdkaminasennymi i uspokajającymi). O tendencjach do zwiększania się lub zmniejszania różnych uzależnień w populacji ogólnej informują wskaźniki pośrednie. W li ag nos ty ce uzależnień. Czynniki kulturowe mogą niekiedy decydować o wyborze środka. że środki z różnych grup bywają przyjmowane wymiennie(np. a także liczba stwierdzanych każdego roku przypadków marskości wątroby(pomijając przypadki marskości w krajach o znacznym rozpowszechnieniu żółtaczki zakaźnej). podczas gdy inne(np. Zdarza się. aby proces odtruwania nie postępował zbyt intensywnie.

Ponad 5 O'%czynów przeciwko życiu i zdrowiu jest popełnianych pod wpływem alkoholu. dobrze informuje udział w dochodach budżetu wynoszący od lat około l 4%. jak niemożność ograniczenia ilości wypijanego jednorazowo alkoholu lub powstrzymanie się ud picia. że co czwarta cszba ma w swoim utoczeniu kogoś z problemem alkoholowym(kogoś. pije znaczna część populacji mężczyzn(picie wćdki w krajach WNT.przerwy w życiorysie(nieodtwarzaniezdarzeń w stanie upicia się). kontynuowanie picia mimo istnienia stanu chorobowego. choć niekoniecznie uzależnionego. Polsce. U podłoża uzależnienia u kobiet. później spożycie się zmniejsza. Liczbę.twarde alkohole w dużych ilościach. ale zazwyczaj niecodziennie.jakościowa kontrola oplątów celem ustalenia.w Bawarii). Grupy środków o działaniu uzależniającym. Polska znajduje się w środku tabeli w przeliczeniu na czysty spirytus rocznie. Alkohol. tzw. czy pacjent nie łamie. Finlandii). regularne. abstynencji). Uzależnienie od alkzholu dotyczy wielokrotnie częściej mężczyzn niż kobiet(stosunek hospitalizowanych w oddziałach psychiatrycznych i odwykowych od lat wynosi b-9:I). Istnieją znaczne różnice kulturowe w stylach picia:alkohol w pustaci wina w krajach romańskich stanowi w zasadzie składnik codziennej diety. . w których dominuje spożywanie alkoholi niskoprocentowych(udział wódki w strukturze spożycia wynzsi okuło BO%). w tym obarczenie emocjonalne i zaniedbywanie ekonomiczne rodziny. piwo pije się codziennie w niekrćrych krajach(np. U kobiet największe spożycie przypada na wiek 30-40 lat. w tym uzależnionych na 600000. O znaczeniu alkoholu i związanych z nim problemuw społecznych oraz pozycji jaką zajmują wpływy ze sprzedaży alkoholu dc Skarbu Państwa. że pogarsza się w następstwie picia. Nie do oszacowania są straty społeczne. podczas gdy testy ilościowe są mniej czułe(znaczna liczba wyników fałszywych). Jednak straty zdrowotne. Należy pamiętać. picie alkoholi niekonsumpcyjnych. ale ograniczone do weekenduw picie dużych ilości alkoholu oraz ciągi picia występujące naprzemiennie z okresami trzeźwości. można dostrzec obniżenie nastroju i objawy nerwicowe. Spożycie alkoholu per cwziw jest różne w poszczególnych krajach europejskich. tzw. Z alkoholizmem wiąże się ściśle przestępczość. bezskutecznie podejmowane prżby wejścia w okres trzeźwości. Ocenia się. Uzależnienie od alkoholu charakteryzuje jeden z trzech niżej wymienionych sposobżw picia:codzienne wypijanie alkoholu w celu utrzymania zadowalającego funkcjonowania. znaczna część wypadków drogowych wiąże się z prowadzeniem pojazdów mechanicznych w stanie nietrzeźwości. osób z problemem alkoholowym ocenia się w Polsce na około 3000000. o którym wiadomo. kro ponosi straty osobiste w związku z piciem alkoholu lub którego picie powoduje straty u innych).rehabilitacyjnego(np. Wyróżniają się takie zachowania. Największe ilości alkoholu są wypijane przez mężczyzn w wieku 20-30 lat(w większości jeszcze nie uzależnionych). że większość testów jakościowych odznacza się znaczną czułością(mało wyników fadszywych). a także zaburzenia osobowości. częściej niż u mężczyzn. społeczne i ekznumiczne są większe niż w krajach.

Należy pamiętać. pobudzeniem. np. męczliwość. Najlepiej opanowywać. typowo w 2. Wielu alkoholików ma za sobą ciężkie urazy głowy. a także od stanu odżywienia-w ogóle i w dniu upicia się. chwiejnością afektu. Zespól abstynencyjny z odstawienia alkoholu występuje zazwyczaj nie pćżniej niż w 12-24 godziny po zaprzestaniu picia. którego następstwem bywa często krwiak podtwardówkowy. . Jeżeli w czasie abstynencji wystąpił napad padaczkowy lub wiadomo. Należy pamiętać. gdy ilość wypijanego alkoholu w ostatnich dniach uległa wydatnemu zmniejszeniu. W każdym przypadku konieczne jest podawanie dużej ilości płynuw oraz tiaminy(50-100 mg/d)i kwasu foliowego(1-3 mg 7 d). często doznane w stanie upojenia alkoholem i nie odtwarzane później. nie dłużej niż przez 7-10 dni. to nie ma uzasadnienia dla rzzpoznawaniamajaczenia alkoholowego. Ponadto zaburzenia elektrolitowe i dość częsta w abstynencji hipoglikemia mogą być przyczyną wystąpienia napadćw także u alkoholików bez cech uszkodzenia*#u n. może wystąpić napad padaczkowy. to konieczne jest podawanie diazepamu(Kelanium)doustnie do 20. W cięższych przypadkach wskazane jest. W większości wypadków zespół abstynencyjny można opanować ambulatoryjnie. że może ono maskować objawy doznanego urazu głowy.ktoś skryty i zahamowany w stanie upojenia alkoholem zaczyna okazywać otwartość i ekspansywność. podwyższenie ciśnienia krwi. jeszcze w czasie trwania ciągu. niepokój. że napady miały miejsce u pacjenta w przeszłości. zbjawy zespołu abstynencyjnego hydroksyzyną. podawanie anksjolitykuw. u jednych euforią. ból głzwy.Stan zwykłego upojenia alkoholem może powodować znaczne zmiany w zachowaniu. W stanach upojenia alkoholem dochodzi do zachowań kryminalnych. Zespół abstynencyjny jest następstwem neuroadaptacji osobnika dc stałego utrzymywania alkoholu we krwi. lub 3. przyspieszenie tętna.podejrzliwość może prowadzić do interpretacji urojemowych. nawet bez zastosowania środków uspokajających. nadpobudliwość. Objawami tego zespołu są zaburzenia żolądkowu-jelitowe. potliwość. W okresie narastania objawów abstynencjnych. Towarzyszy temu zamazana mowa i brak koordynacji ruchowej. bezsenność. upośledzeniem uwagi. u innych smurkiemt. Mogą wystąpić iluzje i sporadycznie niezbyt nasilone doznania omamowe. Cechy osobowości mogą przejawiać się albo intensywniej. Niezbyt nasilone objawy mogą wystąpić również wówczas. w toku picia może dojść do niewydolności wątroby i stanu zapalnego trzustki. np. Wyrażają się one agresywnością. Mogą wystąpić zaburzenia elektrolitowe-tym znaczniejsze. rzucające się w oczy drżenie rąk i języka. upojenie wiąże się ze znaczną urazowością. albo mogą pojawić się cechy jakby obce osobowości. Głębokość i szybkość pojawiania się objawów upojenia alkoholem zaJeżą od indywidualnej tolerancji na alkohol(objawy re mogą pojawić się. im gorszy był stan odżywienicwymioty mogą pogłębiać zaburzenia równowagi elektrolitowej. gdy stężenie etanolu w surowicy wynosi 3 Omg/ dl lub nie pojawić się przy stężeniu 150 nng'li). a nawet napady gromadne. mogą być następstwem stanu zapalnego błony śluzowej żołądka. . że zaprzestanie picia może być wynikiem załamania się funkcji któregoś z narządów. Jeżeli jest zachowana orientacja auto-i allcpsychiczna. dobie. najczęściej typu paranoicznego. Intensywne wymioty.

Diazepam połaje się początkowo dożylnie w ławce.mg/d. najczęściej u osób po 25. Należy pamiętać. Wmg. Należy pamiętać. infekcją. dobie od odstawienia alkoholu. Majaczenie drżenne(majaczenie alkoholowe. rż. jeżeli pacjent przyjmuje leki. i co najmniej kilkuletnim okresie intensywnego picia. towarzyszą mu iluzje i omamy. godzin-zależnie od nasilenia pobudzenia psychoruchowego. Leczenie i diagnostyka-tak majaczenia. najczęściej wzrokowe. delirium)jest usną psychozą alkoholową. . gdy nie towarzyszy mu inna choroba-jest zawszistanem groźnym dla życia. najczęściej są tu interpretacje doznań omamowych:obraz psychopatologiczny bywa zdominowany przez lęk związany z innymi objawami.do odległego szpitala psychiatrycznego. że do zaprzestania picia dochodzi często w związku z urazem mechanicznym. Oprócz omówionych wyżej objawów zespołu abstynencyjnego. nawet jeśli leczenie rozpzczęto dostatecznie wcześnie i nie ma zastrzeżeń co do jakości udzielonej pzmocy. Z krańcowym pobudzeniem może wiązać się gorączka. jak i stanu ogólnego-powinny być podjęte natychmiast przez lekarza izby przyjęć. obostrzeniem stanu zapal. Śmiertelność w delirium bez towarzyszącej innej choroby wynosi od I'%do 59. lub 3. zaburzenia w miejscu i otoczeniu są mniej nasilone). a następnie. gdyfrozwinięte-nawet wtedy. Występuje w toku abstynencji. że transport chorego. Wymioty. Majaczenie alkoholowe stanowi bezwzględne wskazanie do hospitalizacji. zapaleniem błony śluzowej żołądka lub niewydolnością wątroby. to podanie 30 mg diazepamudożylnie jest konieczne. Nasilenie niepokoju osiąga bardzo znaczny rozmiar. W przypadku wymiotów diazepam należy podawać dożylnie. W przypadku objawów rozwiniętego maj uczenia należy jak najszybciej podać środki uspokajające. Sekcyjnie stwierdza się często krwiaki nadtwardćwkowe. w majaczeniu pojawiają się również zaburzenia świadomości(najwyraźniejsze są zaburzenia orientacji w czasie. Pomocne pacjentowi może być uczestnictwo w mitingach AA i podjęcie leczenia w placówce lecznictwa odwykowego. zawdy mięśnia sercowego i zapalenia płuc. doustnie 10 mg co 4-6. np. Naciśnięcie gałek zcznych prowzkuje wystąpienie omamów(objaw Liepmanna). Ryzyko zejścia śmiertelnego zwiększa się wraz z upływem czasu od wystąpienia objawów. może zmniejszyć jego szanse:ponadto jakaść opieki w szpitalu psychiatrycznym może być gorsza z uwagi na słabą bazę laboratzryjną i dzstępność konsultacji specjalistycznych. zazwyczaj w 3. wymagają określenia stężenia elektrolitów i podawania płynów we wlewach dożylnych. dawka dobowa nie powinna przekroczyć 100 mg. negu trzustki. Dlatego wcinam może maskować objawy innej choroby. Współwystępowanietakiej choroby oraz deWiwm o ciężkim przebiegu wiąże się ze śmiertelnością wynzszącą tkało 309. Zejście śmiertelne może nastąpić wskutek załamania się bilansu energetycznego w związku z ekstremalnym pobudzeniem ruchowym i(lub)nasilonymi zaburzeniami równowagi elektrolitowej. Pobudzenie psychoruchowe narasta w miarę pogłębiania się innych objawów. Zaburzeniom spostrzegania towarzyszą urojenia. Zadaniem lekarza prowadzącego leczenie zespzlu abstynencyjnegu powinno być zawsze motywowanie pacjenta do utrzymania abstynencji. Jeżeli wystąpienie majaczenia jest poprzedzone napadem padaczkowym. Przeżycia psychztyczne pacjenta mogą być przyczyną agresji wobec otoczenia lub podjęcia próby samobójczej.

Rozwinięcie się zespołu Korsakowa może być poprzedzone majaczeniem. (np. jest*to metoda skuteczna. Następnie dawkę obniża się do 5-10 mg doustnie.podaje fakty. mzże rżwnież narastać powoli. tj. niekiedy układa je w ciągi zdarzeń. niekiedy z objawami encefalopatii Wernickego. Lekiem z wyboru jest haloperydol. W celu opanowania pobudzenia psychoruchowego nie należy stosować chlorpromazyny z uwagi na jej działanie hipotensyjne i tendencję do obniżania progu drgawkowego oraz hepatotoksyczności(potencjalnie u każdego z leczonych istnieje niedomoga wątroby). ale często upzśledzeniezapamiętywania może być zejściem zespołu ostrego. Znaczną popularność w Polsce uzyskał klometiazol podawany we wlewach. zwłaszcza omamy słuchowe słowne. czego nie pamięta. groźby pozbawienia życia itp). tj. które nie miały miejsca. może trwać kilka tygodni. to należy przyjąć. nie są wyrażone lub tylko miernie nasilone. jak i wzrokowych. Pacjent nie odtwarza zdarzeń bieżących. Objawy wegetatywne. Pacjent. W obydwu przypadkach za przyczyny uważa się niedobćr tiaminy. Należy także pamiętać o znacznej urazowości wśralkoholików:uraz głowy może być . to można stosować haloperydol. Nie ma zaburzeń świadomości lub są one jedynie śladowe i wiążą się z nasileniem lęku. Takie postępowanie zmniejsza prawdopodobieństwo przejścia majaczenia w zespół Korsakowa. wypełnia konfabulacjami. Bardzo ważna jest pielęgnacja chorego. Podstawowe znaczenie w leczeniu majaczenia ma podawanie witamin z grupy B w dużych dawkach. Zaburzeniom pamięci może towarzyszyć apatia lub częściej pobudzenie z towarzyszącą euforyzacją. Amerykanie chętnie stosują krótko działające pochodne benzodiazepiny(lorazepam.przejść w halucynozę przewlekłą. Jednocześnie może wystąpić zapalenie wielonerwowe. o treściach prowokujących u pacjenta lęk i zagrożenie(omamy słuchowe komentujące. szczególnie dotyczy to tiaminy. dobie abstynencji. jeżeli nie jest możliwe natychmiastowe*intubowanie pacjenta(zaleganie w drzewie oskrzelowym w przypadku nie rozpoznanego zapalenia oskrzeli). układające się w zespół encefalopatii Wernickiego(ataksja. Omamom mogą towarzyszyć związane z nimi treściowo urojenia. może być niebezpieczny dla siebie i innych. objawy rozsiane). W przypadkach pobudzenia konieczne jest unieruchomienie pacjenta. Pobudzenie może wymagać stosowania środków neuroleptnych. z uwagi na przeżycia psychotyczne. 1. aż do uzyskania uspokojenia. w tym drżenie. Ostra halucynoza alkoholowa występuje u pacjentów z wieloletnim uzależnieniem w 2. zazwyczaj domięśniowo w dawce 10 mg co 4-6 godzin. Podstawowe miejsce w leczeniu zajmuje tiamina stosowana w bardzo dużych dawkach. W obrazie psychopatologicznym dominują omamy. lub 3. podawane są także inne witaminy oraz metabolity mózgowe. Zaburzeniom zapamiętywania mogą towarzyszyć objawy neurologiczne. powinien on znajdować się w jasnym pomieszczeniu. Należy ograniczyć dopływ bodźców-zarówno słuchowych. że halucynoza może się utrwalić. Jeżeli objawy halucynozy trwają dłużej niż 7 dni. Dożylnie należy podawać witaminę G. Zespól amnestyczny Korsakowa zajmuje pozycję pośrednią pomiędzy psychozami ostrymi i przewlekłymi. Nonrupil).Jeżeli majaczeniu nie towarzyszą napady padaczkowe. Otępienie w przebiegu uzależnienia od alkoholu może być zejściem zespół Korsakowa. ale ryzykowna. oczopląs. oksazepam).

ze stanami majaczeniowymi. komentujące sytuację pacjenta lub nakazujące mu wykonane jakiejś czynności. przypominać psychozy schizofreniczne. Pacjentew formułujących po latach system urcjemowy często charakteryzują rysy osobowości paranoidalnej. Często formułowanie urojeń jest poprzedzone wieloletnim ujawnianiem zazdrości. że u podłoża omawianych. zawodową i rodzinną)zmieniającą się w tzku picia). Omamom mogą towarzy. Opiaty. a nawet sklaniającc do samobójstwa. . przy jednoczesnym obniżeniu potencji. Przewlekle psychozy alkoholowe charakteryzują się wieloletnim utrzymywaniem się objawów psychotycznych(omamy. co prowadzi do stałego zwiększania dawek. szyć treściowo z nimi powiązane urojenia. depresja może mieć charakter reaktyw(pacjent jest konfrontowany ze swoją sytuacją życiową. U mężczyzn tych występuje zazwyczaj wzmożony popęd seksualny. mniemanych kochanków żony. nie tylko w okresie abstynencji. uzależnienia:niektóre cechy osobowości mogą sprzyjać rozwojowi urojeń i oma-ęmów oraz ich treści. sprawiające wrażenie ciągu picia. która zdaje się często mieć patologiczny charakter.. niż w przypadkach przebiegających np. a w okresie abstynencji ujawnić swój endogenny charakter. że jest środkiem o niezwykle dużym potencjale wytwarzania uzależnienia z powodu bardzo szybko rozwijającej się tolerancji. U wielu alkoholikuw. zmniejszenie nasilenia doznań prawa zazwyczaj do dyssymulacji przy nie zmienionym zewnętrznie zachowaniu.przypadkowo nabyto zadrapania na ciele. psychoz leżą czynniki predysponujące do ich wystąpienia pc wielu latach. de(ich nie eliminuje. dobrym przystosowaniu społecznym. Swoim przebiegiem przewlekle psychozy alkoholowe mogą. Leczenie farmakologiczne(neuroleptyki)jedynie tłumi objawy.współodpowiedzialny za wystąpienie otępienia Rozpoznanie można ustalić nie wcześniej niż w 3. Glćwnym objawem są omamy słuchowe słowne. O bj a w y d epre sj i mogą pojawić się w późnym okresie zespołu abstynennego. Heroina była szeroko stosowana jako skuteczny środek przeciwbólowy i uspokajający. Przyjmuje się. może towarzyszyć manii. urojenia)przy jednocześnie dość. Przewlekła halucynoza alkoholowa może być poprzedzona jej ostrą formą albo rozwinąć się samoistnie. np. . Intensywne nadużywanie alkoholu. Paranoja alkoholowa pojawia się zazwyczaj u mężczyzn o relsgywme mniej nasilonym uzależnieniu. Z opiatami związał się historyczny już termin-narkomania. zarobkowej. często konieczna jest pomoc psychoterapeutyczna i leczenie przeciwdepresyjne. Nasileniu doznań omamowy towarzyszy widoczny dla obserwatora lęk. System urojeń może obejmować inne osoby. a niekiedy utrzymywaniu zdolności do pracy. Przyczyną urojeń są zarzuty niewierności adresowane do żony lub partnerki życiowej. którą objawy mogą zamazywać obraz psychopatologiczny. zatruwania"przez żonę. Depresja w okresie abstynencji może przyczynić się lu jej złamania. a niekiedy miesięcy. zanim dostrzeżono. tygodniu abstynencji.do-. o przykrej treści. obserwuje się obniżeni nastroju utrzymujące się przez wiele tygodni. bywa to interpretowane jakz wynik. Zona jest poddawana ustawicznemu śledztw dowodami"mogą być np. depresja może być także maskowana w czasie clą picia. Wydaje się. że mogą one mieć trojakie uwarunkowania przyczynowe:za objawy depresji mogą odpowiadać zaburzenia przewodnictwa w układach noradrenergiczi sernoninergicznym w okresie abstynencji.

Pojawia się biegunka. Przed pojawieniem się narkomanii wśród młodzieży. towarze". nasilenie zależy od wielkości dawek przyjmowanycw dniach poprzednich.Heroina nie jest obecnie stosowana ze wskazań lekarskich. przyjęcia ostatniej dawki. katar. obecnie jej miejsce zajęła kokaina i inne środki pobudzające. tak jak wcześniej w innych krajach. z uwagi mznaczny niepokój i bezsenność konieczne jest . Stan wymaga 15-Psychiatria. W Polsce rejestruje się corocznie około 100 zgonów z powodu tzw. w populacji uzależnionych. bezsenność. Ocenia się. stałym objawem są bóle mięśniowe. Niemniej rozpowszechnienie kiły jest w tej populacji duże. jest wielokrotnie wyższe niż w populacji ogólnej(żółtaczka zakaźna. przewlekłe stany zapalne. apatia i senność. Wśród hospitalizowanych proporcja mężczyzn do kobiet wynosi 4-5:1. Duża umieralność wśród uzależnionych wiąże się także z przyjmowaniem tych środków dożylnie za pomocą niesterylnego sprzętu(dlatego wiele programów prewencyjnych na świecie przewiduje nieodpłatne wydawanie strzykawek jednorazowych). że liczba uzależnionych od oplątów jest dość stała i nie przekracza 30000(liczba leczonych corocznie w placówkach lecznictwa wyodrębnionych dla uzależnionych-wyłączając alkohol-wynosi około 3000 osób). nerek. natychmiastowej hospitalizacji. W Polsce narkomania opiatowa pojawiła się wśród młodzieży na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Postępowanie zależy od nasilenia objawów-odwodnienie wymadożylnego podawania płynów. domięśniowo podaje się witaminy. ziewanie. Ważnym środkiem z grupy oplątów srał się metadonz uwagi na znaczenie w programach rehabilitacyjnych. *Morfina i jej pochodne mają szerokie zastosowanie w leczeniu bólu. Rozpowszechnienie różnych schcrzeń. ropowicę). występują zaburzenia koncentracji uwagi. Zespól abstynencyjny z odstawienia oplątów rozwija się około 12 godzin od. Stan ostrego zatrucia opłatami przebiega ze zwężeniem źrenic. Prowadzi to często do załamania immunologicznego. Zatrucie może prowadzić do porażenia ośrodka oddechowego. niekiedy wymioty. czym zapewne tłumaczy się stwierdzenie dużej liczby dodatnich odczynów WR. Ich liczba stanowi 60-70%wśród wszystkich odczynów dodatnich. są to środki stosowane pod ścisłą kontrolą. mowa jest zamazana. Konieczne bywa podawanie naloksonu. przyjmujących środki dożylnie. Od roku 1988 w Polsce. rozszerzmkźrenic. sywnej terapii. Do niedawna była najbardziej poszukiwanym środkiem na czarnym rynku w USA. zaczęto wykrywać u uzależnionych od oplątów dodatnie odczyny HIV. którymi mogą być bardzo toksyczne alkaloidy. każdego roku w Polsce rejestrowano około 2000 osób uzależnionych w toku leczenia zespołów bólowych. Najsłabiej uzależniającym środkiem z grupy oplątów jest kodeina. w tym np. Umieralność wśród przyjmujących opłaty wynosi około 29 rocznie i jest pięciokrotnie większa niż w populacji ogólnej w tym samym wieku. spowolnienie.przedawkowania. czyli nieco później niż w Europie Zachodniej w okresie ruchów kontestacyjnych młodzieży i popularności subkultury hippisowskiej. Nabywcy na czarnym rynku zazwyczaj nie jest znane stężenie substancji czynnych zawartych w.zapalenia wsierdzia. Zdrowotne następstwa uzależnienia od oplątów są bardzo poważne. najlepiej na oddziale toksykologicznym lub intcnę. a także grupa pracowników służby zdrowia(z uwagi na dostęp do oplątów). nie potwierdzonych później bardziej specyficznymi testami.

Skuteczność oddziaływań jest podobna do osiąganej w ośrodkach zagranicznych. Podawanie metadonu rozpoczyna się w toku detoksykacji. Kanabinole. zwłaszcza stomatologiczna.podawanie środków uspokajających. wśród nich MONIAK. zarazy". (mogą tu być leki anksjolityczne z wyłączeniem diazepamu. Jest to postępowanie substytucyjne. narkomanów w okresie utrwalonej abstynencji.hasło. jest zaangażowanych w organizowanie programów prewencyjnych i rehabilitacyjna-readaptacyjnych obok systemu leczenia i rehabilitacji psychiatrycznej służby zdrowia. a pod presją środowiska lub w sytuacji toczącego si postępowania karnego.gdy potrzebna jest interwencja lekarska. prowadzi do istotnego zmniejszenia szkżd zdrzwotnych(podawanie doustne)oraz redukuję kryminalizaję. Dość skutecznie objawy tłumi kłoniły-na. et jest sygnalizowane pojawieniem się zaburzeń świadomości:w takiej sytuacji powinno być rozważone jednorazowe lub kilkakro-. a z szerszym środowiskiem społecznym-zerwaniu). Uznano. w ostatnich latach wdrożono programy metadonuwe. Bez zmiany postaw społecznych trudno oczekiwać akceptacji realiów. tyłku krew i seks"są mało skuteczne. me podanie opiatćw. Narkoman postrzegangy jest jako źródło. ale reintegracja w środowisku wolnym od nich może być jeszcze trudniejsza(zwykle więzi ze środowiskiem rodzinnym uległy rozluźnieniu. chloprotykscgtiapryd). w tym okresie należy przekonać pacjenta o potrzebie kontynuowania leczenia w ramach programu rehabilitacyjnareadaptacyjnego w ośrodkach lecznictwa psychiatrycznego lub prowadzonych przez Stowarzyszenie MONAR. czyli irzdka opiatowegu powodującego uzależnienie. a pełny program kończy około 20%z nich. a następnie kontynuuje si ambulatoryjnie. Pojawienie się dodatnich odczynów HIV i zachorowania na AIDS spowodowały nasilenie postaw odrzucających. nie należy podawać fenotiazyngy. Wiele organizacji. co jest niezbędne do readaptacji. Pobyt na oddziale detoksykacyjnym powinien trwać około 3 tygodni. Tylko niektórzy bywają przenoszeni do ośrodków rehabilitacyjnych. Wybitnie ciężki przebieg zespołu abstynencyjnego może wiązać się z zagrożeniem życia. np. Odrzucanie społeczne prowadzi do zatajania przez nosicieli HIV tego faktu. Wielu pacjentuw zgłasza się w celu dokonania detoksykacji bez rzeczywistej motywacji do wejścia w abstynencję. Osiągnięcie trwalej abstynencji w uzależnieniu od Optatów jest trudne. co może być groźne. Oprócz Cawmwir do grupy tej należą marihuana i haszysz. a akcje uświadamiające. w związku z rozpowszechnieniem HIV w populacji narkomanów. podawanie jej w dużych dawkach wymaga stałej kontroli z uwagi na silę działanie hipotensyjne. np. Zasady społeczności terapeutycznej są podstawą pracy ośrodków. . Kluczowe znaczenia dla powodzenia wszelkich przgrunów leczniczo-rehabilitacyjnych mają postawy społeczne wzbec zjawiska. Pomyślnie przebiegający proceyrehabilitacji powinien kończyć się podjęciem przez pacjentów pracy lub nauki może to nastąpić nie wcześniej niż po około roku pobytu w ośrodku. że podawanie metadonu. W kilku ośrodkach w Polsce.

Objawy somatyczne ograniczają się do przyspieszenia czynności serca i suchzści w jamie ustnej. kompotu. Jest objęta spisem środków narkotycznych i można dostać ją tylko na czarnym rynku. Z biegiem czasu zachodzi potrzeba zwiększania dawek.skrętów. aż do dysforii. niektóre z nich mają znaczny potencjał wytwarzania uzależnienia(diazepam. szczególnie dotyczy to barbituranuw. Aby istotnie zmienić stan psychiczny. ciel można zaobserwować u osób przyjmowanych do szpitala z innej przyczyny.. że przy poszukiwaniu marihuany można otrzymać ofertę nabycia na tymże tynku tzw. Za jedno z głuwnych zagrożeń z nią związanych uważa się fakt. Znaczny udział mają w tym lekarze. Wymagana jest też stała kontrola stanu krążenia i wydzielania nerek. Są to zazwyczaj osoby po 35. U osób przyjmującej systematycznie środki nasenne i(lub)uspokajające może dojść do*przypadkowego. którzy zlecają stosowanie środków nasennych i uspokajających przez zbyt długi okres. Krańcowo duża dawka może spowodować pojawienie się omamów i urojeń utrzymujących się przez wiele dni. podobnie jak alkohol. ile. pełniąc. tak jak alkohol. Zespół abstynencyjny z odstawienia barbituranów(benzodiazepin)nączę-. zmiennością nastroju. Środki nasenne i uspokajające. gdyż środki z tej grupy wytwarzają zależność fizyczną. tzw. jest często używana do inicjacji. W stanie ostrego zatrucia konieczna jest hospitalizacja na oddziale internistycznym lub intensywnej terapii. Stan przewlekłego zatrucia charakteryzuje się niezbornością ruchową. Ponieważ przyjęcie oznacza zdstawienie środka. gdyż nie jest ona w stanie zapamiętywać. tywanie i krytycyzm. Niezbędne jest stałe oznaczanie stężenia barbituranów. Uzależnienie zd tego rodzaju środków dotyczy co najmniej 3-kramie częściej kobiet niż mężczyzn. że środki z tej grupy są przyjmowane codziennie. Bywa. napadów lęku. dochodzi do wystąpienia zespoli. Upośledzeniu ulega zapamię-. funkcję socjalizacyjną:dają poczucie. . klonazepam. Objawy często przypominają upojenie alkoholem.środka twardego(heroiny. że lepiej rozumie się innych i przez nich jest się lepiej rozumianym. . potrzebne jest przyjęcie dużej dawki(wypalenie wielu papierosów. Marihuana. abstynencyjnego. lż" stosujące środki nasenne i uspokajające dla poprawy snu. złego samopoczucia i redukcji niepokoju. ruzszerzający świadomość". skłonność lu interpretacji urojeniowych. kokainy). ciężkiego zatrucia. Leczenie polega na podawaniu płynów. alprazolam). w krutkim okresie czasu). agresywnością.Wytworzenie się zależności następuje po wielu kontaktach z środkumi tej grupy. płaczu bądź śmiechu. ale często ma to miejsce tyłku w czasie weekendów. Postępowanie w tych przypadkach bywa odmienne niż w innych ostrych zatruciach środkami psychoaktywnymiod chwili nawiązania kontaktu z pacjentką należy bowiem wznowić podawanie barbituranów(możliwość wystąpienia napadów padaczkowych lub majaczenia). Marihuana zasłynęła jako środek. Przyjęcie dużej dawki powoduje zagubienie upływu czasu. Oprócz barbiruranćw do grupy tej należą pochodne benzodiazepiny. a przyjmuje je nadal. tabletek przyjęła w ostatnich godzinach.

Przyjmowanie środków nasennych i uspokajających stanowi niebezpieczeństwo dla ruchu drogowego. Objawy po odstawieniu kokainy nie są gwałtowne i ograniczają się do męczliwości. Celowe jest oznaczanie jakościowe innych środków uzależniających. Leczenie ostrego zatrucia wymaga stosowania środka neuroleptycznego(np. a także w krajach europejskich. branie"może prowadzić do wystąpienia zespołu urojeniowego. będące wyrazem załamania się neuroadaptacji. W Polsce w ostatnich latach gwałtownie wzrosło przyjmowanie amfetaminy. przyspieszenie akcji serca. Niewielkie dawki przyjmowane doustnie powodują euforyzację i przyspieszenie łuku myślenia. Uzależnienie od kokainy jest szczególnie rozpowszechnione w USA(kontakt z nią miało co najmniej(O'%populacji). drżenie rąk i języka. o działaniu pobudzającym. Obj awy ostrego zatruć i a:pobudzenie psychoruchowe z agresywnością(wymagające niekiedy unieruchomienia). dawkę można powtarzać). należy powrócić do dawki wyjściowej i ponowić płoccy zmniejszania dawki w sposób podany wyżej. przyspieszenie akcji serca. przyspieszenie oddychania. co oznacza łatwą dostępność dla konsumentów. Jeżeli chód chorego staje się zborny. Zakończenie postępowania powinno wiązać się z oceną. drażliwość. jednak nie więcej niż o/dawki podanej w dniu poprzednim. lęk. Postępowanie odtruwające jest długotrwałe i zwykle trwa około miesiąca. Kokainę pali się w postaci papierosów(najbardziej rozpowszechniona forma to. Przyjmowanie niewielkich dawek daje poczucie siły i euforyzaję. Haloperydolu 10 mg domięśniowo. Rośnie nielegalna produkcja:cena amfetaminy na czarnym rynku jest dość niska. zaburzeń snu oraz apatii. nudnzici i wymioty. . W toku odstawiania barbituranów należy systematycznie kontrolować ich stężenie w surowicy krwi pacjenta. czy u pacjenta występują objawy nerwicowe lub depresyjne-często to one są podłożem uzależnienia. Po ustąpieniu pobudzenia pacjentowi należy zaproponować wykonanie testu HIV. potliwość. omamy wzrokowe i niekiedy dotykowe. jaki środek był przyjmowany. liście('zew są żute lub jest ona przyjmowana dożylnie-co jest najniebezpieczniejsze dla konsumenta i otoczenia. interpretacje urojeniowe. nasilenie objawów zależy ci przyjętej dawki. Rozpoznanie wymaga potwierdzenia badaniem krwi lub metabolitów w moczu. a niekiedy do obniżenia nastroju. a zachowanie normalizuje się. w tym amfetaminy. Następnie dawkę należy codziennie zmniejszać. w początkowej. wywołania ataksji-niezależnie od tego. W ostatnich latach kokaina pojawiła się również na czarnym rynku w Polsce. W toku abstynencji(lub znaczącego obniżenia przyjmowanej dawki dobowej)mogą pojawić się napady padaczkowe i(lub)majaczenie. Inne środki niż kokaina. podwyższenie ciśnienia krwi. Kokaina. Systematyczne.Pojawiają się:nudności i wymioty. konieczną do. Skutek wstrzyknięcia dożylnego jest natychmiastowy. należy podać dawkę fenobarbitalu(Luminalu). crack'). Wtedy uzasadnione jest rozpoczęcie leczenia psychoterapeutycznego. rozszerzenieźrenic. hipotensja. Jeżeli mimo takiego postępowania wystąpi napad padaczkowy lub zamącenie świadomości.

zachzdzi wówczas potrzeba różnicowania ze schizofrenią. często zdarzają się ostre zatrucia.uipu. apatia lub obniżenie nastroju. Halucynogeny. podwyższenie ciśnienia krwi. Stan psychotyczny w następstwie przyjmowania halucynogenów wymaga leczenia na oddziale psychiatrycznym lub toksykzlogicznyrn. nudności. Niekiedy stany psychotyczne wywołane przez halucynogeny utrzymują si przez wiele dni. przyjmowanie regularne lub krótkotrwałe w dużych dawkach może spowodować wystąpienie zespołu urój eniowego. )Konieczne jest stosowanie neuroleptyków(np. Duże dawki powodują pobudzenie psychoruchowe. zaburzenia spostrzegania(omam wzrokowe i rzadziej słuchowe). obniżenie nastroju. że powstające doznania są bardzo zbliżone do przeżyć omamowa-umjeniowych w schizofrenii. bowiem. meskalina(pejotl). a także nawadnia Tlić. Po odstawieniu amfetaminy pojawia się męczliwość. Nikotyna. Najczęściej używanymi środkami są dietyloamid kwasu lizergowego(LSD). w toku ciągu am(etaminowego pojawia się brak łaknienia. zwiewne urojenia zwykle o treści prześladowczej. sądzono. rozszerzenie źrenic. senność. W latach sześćdziesiątych w USA. niekiedy depersonalizacja. Środki te są przyjmowane zazwyczaj doustnie. . fencyklidyna(POP). Konieczne jest także nawadnianie. nastawienia urojeniuwe. dreszcze. Diagnostyka laboratoryjna-patrz opłaty. neuroleptyki w dawkach wystarczających do uspokojenia(haloperydol. Konieczna jest pełna diagnostyka laboratoryjna(możliwość zbieżnego w czasie przyjmowania barbituranów. Preparaty z grupy pochodnych amfetaminy były do niedawna dopuszczone do legalnego obrotu i stosowane w leczeniu otyłości. Ostatnio znaczną popularność zyskała ekstazy. Haloperidolu). Nikotyna została uznana za środek psychoaktywny. lęk. niekiedy agresywność. LSD bywa używane w celu wywoływania psychoz eksperymentalnych. środek z grupy pochodnych amfetaminy. halucynogeny uznano za środki "rozszerzająceświadomość":popularne było przeżycie przez eksperymentatorów tzw. kilkudniowymi ciągami.Do częstych zjawisk należy przyjmowanie dożylne. perfenazyna)są niezbędne w leczeniu. benzodiazepiny i oplątów):kontrola elektrolitów. W Polsce rozpowszechniło się palenie suszonych grzybów zawierających substancje halucynogenne. drażliwość. przyspieszenie akcji serca. Środki amie(aminowe bywają łączone z alkoholem i barbituranami. Kontakt z amfetaminą o cechach trwałości prowadzi do niedoboru wagi. rzadziej bywają przyjmowane w formie papierosów. we wczesnej fazie fascynacji ideologią hippisowską. psylocybina(w Polsce grzyby zawierające ten związek). Zazwyczaj potrzebne bywa też unieruchomienie. rozszerzenie źrenic. Zależnie od stopnia pobudzenia psychoruchowegu. Objawy ostrego zatrucia amfetaminą:wzmożone samopoczucie i pobudzenie psychoruchuwe. poty. Obj awy ostrego zatruci c wzrost ciśnienia krwi i przyspieszenie tętna podwyższenie temperatury.

Przez wiele miesięcy utrzymują się uporczywe myśli o powrocie do nałogu. Uzależnienie pojawia się dość szybko. pochodnych benzodiazepiny. Aby wzmocnić działanie środka. stosowanie gumy do żucia z zawartością nikotyny. akupunktura. aerozole-zawierają substancje Inne przeważnie o strukturze węglowodorów aromatycznych. a w konsekwencji przyrost masy ciała. na głowę wkładany jest worek plastikowy. alkoholu i oplątów. agresji. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawa o zapobieganiu narkomanii Ustawy te zawierają przepisy określające sposoby zapobiegania uzależnieniom i używaniu środków psychoaktywnych. Naprzemienne przyjmowanie środków psychoaktywnych. Wielu. Intoksykacja prowadzi do euforyzacji. Dlatego zasadnicze znaczenie ma oznaczanie jakościowe. zaburzenia koncentracji uwagi spowolnienie akcji serca i wzmożenie łaknienia. w tym z kompotem. a także psychzterapia grupowa. Polsce najbardziej rozpowszechniony jest butapren. objawy te mogą nie odpowiadać w pełni opisywanym dla jednego ze środków.palenie rodziców. plastry z nikotyną. niepokój. . Ostre zatrucie jest stanem groźnym dla życia.Straty zdrowotne w skali całej populacji przewyższają straty związane ze wszystkimi innymi środkami. Dla inicjacji palenia zasadnicze znaczenie ma odwzorowywanie zachowań(np. a w ciężkim zatruciu osłabienie odruchów i oczopląs. zachowań impulsywnych. W początkowej fazie pojawia się drażliwość. bule głowy. które mają ułatwić przejście przez abstynencję:terapie awersyjne. a jeśli trzeba także ilościowe barbituranów. benzyna. Wziewanie dotyczy dzieci i młodzieży ze szkół podstawowych i zawodowych. emalie. środki czyszczące. wąchaczy podejmuje próby z innymi środkami. co może prowadzić do zgonu. wpływ grupy rówieśniczej). W odróżnieniu od innych środków nikotyna nie powoduje zmian zachowania ani też nic zaburza funkcjonowania. Wziewanie w Polsce jest jedną z częstszych form inicjacji. Pojawia się niezborność ruchowa. Istnieje wiele technik. rozpuszczalniki. szpiku kostllCZO. a także przepisy umożliwiające penalizację nielegalnej produkcji tych środków i obrotu nimi. Lotne rozpuszczalniki organiczne(środki wziewne). Decydujące znaczenie ma jednak siła własnej motywacji. zaburzenia mowy(bełkotliwość). nafta. Również objawy zespołu abstynencyjnego mogą być nietypowe. Zwłaszcza w początkowej fazie może mieć miejsce przyjmowanie kilku środków przez kilka dni przed wystąpieniem objawów zatrucia. wątroby. Środki te-kleje. Wielokrotne wziewanie powoduje uszkodzenia mózgu. Zespuł abstynencyjny utrzymuje się przez wiele tygadni.

12. zaburzeniach typu schizofrenicznych". Po zakończeniu leczenia. zastępując nim kraepelinowskie pojęcie demewna prwecza(otępienie wczesne). rozpad lub rozszczepienie(dissccimiz)osobowości. . Z tego powodu w układach klasyfikacyjnych chorób psychicznych mówi się o "schizofrenii. czy orzeczoną karę pozbawienia wolności należ wykonać. który jest pojęciem niejednoznacznym. Wśród psychiatrów przyjął się jednak dość powszechnie termin diagnostyczny "schizofrenia". Określenie i pozycja nozologiczna. ale również w przebiegu. chyba że jest to ilość nieznaczna. taki tytuł nosi rozdział w klasyfikacji ICD-10. Hospitalizacje uzależnionych na oddziałach psychiatrycznych i odwykowych poza przedstawionymi wyżej sytuacjami-mogą mieć miejsce jedynie za ich zgodą. wzluzz-rozszczepiam. ani tym bardziej potwierdzić ich jednolitości etiologicznej. zArew . podkreślając w ten sposób różnorzdność obrazów klinicznych. Od ponad 80 lat trwają bowiem spory na temat etiologicznej jednolitości schizofrenii. przeznaczona na własny użytek". należy do najważniejszych problemów psychiatrii klinicznej. Mimo trwających od wielu lat intensywnych badań na świecie.Ustawa o zapobieganiu narkomanii z roku 1997 umożliwia sądowi wydanie wyroku skazującego za posiadanie. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu al ko hol i z m o w i daje sądowi możliwość zobowiązania osoby uzależnionej do leczenia.rozum. i rehabilitacji sąd rozstrzyga. że uzasadnione jest rozpoznanie uzależnienia)oraz społeczne(wywiad przeprowadzony przez ośrodek pomocy społecznej). że może tu chodzić o niehomogenną grupę chorób mających podobny lub zbliżony obraz kliniczny. serce). Może to mieć miejsce. rokowaniu i przyczynach. albo. Jedni uważają ją za jednostkę chorobową(nozologiczną)seasa smcrz. środków odurzających.na podstawie art. razem z chorobami afektywnymi. Cechą wspólną tych psychoz miał być. a postanowienie jest ważne przez okres 2 lat). a jednocześnie daje możliwość zobowiązania do poddania się leczeniu i rehabilitacji przez okres nie dłuższy niż 2 lata. Ustawa o zapobieganiu narkomanii przewiduje możliwość zawieszenia kary za przestępstwa pozosujące w związku z używaniem środków odurzających. Mówił mianowicie o. grupie schizofrenii".przyjęcie pacjenta z powodu majaczenia alkoholowego lub pacjenta z zespołem urojeniowym powstałym w następstwie kontaktu z innym niż alkohol środkiem psychoaktywnym. Bleulera między poszczególnymi psychozami tej grupy zachodziły różnice nie tylko w obrazie psychopatologicznym. Zdaniem E.23 ustawy). Psychozy schizofreniczne. Już E. jeśli spełnione są wymogi medyczne(stwierdzenie biegłego psychiatry lub psychologa. jego zdaniem. Grupa psychoz schizofrenicznych. twórca terminu "schizofrenia"(gr. użył(w roku 19 i I)rozmyślnie liczby mnogiej. Postanowienie sądu może zobowiązać do leczenia ambulatoryjnego lub na oddziale odwykowym(łącznie pobyt nie może być dłuższy niż 3 miesiące. inni sądzą. Ustawa zawiera wykaz środków odurzających. Bleuler. nie udało się dotąd wyjaśnić etiologii tej grupy psychoz endogennych. Adam Bilikiewicz. z wyjątkami określonymi w ustawie o zebranie zdrowia psychicznego(np. tj.

Jednak przeciętny wiek zachorowania jest niższy dla mężczyzn(I 5.7. krure przez wiele lat żyły oddzielnie. Otóż w znanych dotąd badaniach bliźniąt zbieżność występowania cech schizofrenii u bliźniąt monozygotycznychwahała się od 15 dc 86%(w nowszych badaniach jest to 3 O-5 O%). że przebieg schizofrenii jest dzisiaj pomyślniejszy niż przed kilkudziesięciu łaty Ważnym argumentem przemawiającym za rolą czynników genetycznych w powstaniu psychoz schizzfrenicznych jest zjawisko konkordancji cech schizofrenicznych u bliźniąt. u bliźniąt dwuzygotyczmch od 2 dz l 7'%. posługują się zaruwno różnymi metodami badań. z których jedno z rodziców cierpiało na psychozę od 8 do IB%. W Polsce wskaźniki ujawnionej(zarejestrowanej)zapadalności w placów-gkach psychiatrycznych wynosiły w 1988 r. u rodziców probandów schizofrenicznych ud 0. 3 do 2. -35. 1995). 1 I-0.. a w szpitalach psychiatrycznych-lU 3. 2 do IZ%. rż). chociaż można się domyślać. . roczne i w ciągle całego życia). rozpowszechnienie punktowe miesięczne.rż. Próby wyjaśnienia tych różnic.schizofrenii i innych zaburzeniach psychotycznych"(w DSM-IV). Ryzyko zachorowania rosło. zarównz z punktu widzenia biologicznego. niż dla kobiet(25. gdy oboje rodzice chorowwi i wynosiło li-5 O%. Porównywanie wskaźników w różnych krajach utrudnia też fakt. jak i rozpowszechnienia schizofrenii w populacji ogólnej ujawnia dość istotne różnice w poszczególnych krajach i regionach świata. że zbieżność występowani schizofrenii u bliźniąt. a wśród późniejszych kobiety. jak i socjologicznego. Dla krewnych drugiego stopnia średnia wartość ryzyka wynosiła Z. Jest ono jednakowe dla mężczyzn i kobiet. 7 m 100 rezydentów(Regiel i Bruke. 0 do l 4%. że wśród wczesnych zachorowań przeważają mężczyźni. Ryzyko zachorowania w ciągu życia ocenia się na całym globie na około 1%i jest najwyższe w trzeciej dekadzie życia. obserwuje się w tym zakresie różnice. co sprawia. Metoda badania bliźniąt należy do najstarszych w genetyce człowieka i opiera się na poruwnaniu zbieżności(konkordancji)występowania cechy u bliźniąt monozygotycznych(o identycznym genotypie)i dwuzygotcznychu proporcji wspólnych genów równej/y. nie przyniosły jednoznacznych rozwiązań. wynosiła 77. 18. że ryzyko zachorowania na schizofrenię w populacji generalnej i u dalszych krewnych tych osób wahało się od 0. NOe brakuje też opinii. 59 ż.przez Rosenthala w USA badań szpitahyQwynika. Zapadalność roczna na schizofrenjwynosi 0.na 1000 mieszkańców:w poradni zdrowia psychicznego-0. Pocieszające sinformacje. -25. zgu dzieci. Ocena rzeczywistej częstości występowania nowych przypadków zachorowań na schizofrenię(zapadalności). że mimo wysiłkuw podejmowanych w celu ujednolicenia kryteriów rozpoznawczych tych psychoz na świecie. Epidemiologia i ryzyko zachorowania. Owe zróżnicowania regionalne wskaźników zapadalności i rozpowszechnienia nie są jasne. Z przeprowadzonych w 1971 r. u rodzeństwa od 3. jak i różnymi wskażnikmij(zapadalność roczna. mimo iż wykrywalność zaburzeń psychicznych w tym zaburzeń schizofrenicznych. z całą pewnością wzrosła. 89. Trzeba dodać. że w ciągu ostatniego stulecia nie obserwowano istotniejszych wahań wskaźników epidemiologicznych. że autorzy badań epidemiologicznych. W badaniach amerykańskich rozpowszechnienie punktowe miesięczne wynioskdla schizofrenii i zaburzeń typu schizofrenii(schizophreniform disorders)0.

różne churobyg 2)monogeniczność(jeden gen recesywny lub dominujący o różnej ekspresji i peneuacjik 3)wieloczynnikowa poligeniczność z efektem pługowym-liczne geny możliwe różne kombinacje ich wpływu. Schizofrenia jest grupą zespołów psychopatologicznych. ile skłonność duwystąpienia różnych zaburzeń objawiających się. zaburzenia osobowości. Z drugiej strony warunki wychowania mogą pogarszać lub poprawiać skutki obciążenia biologicznego. Potwierdzają to zarówno lekarze praktycy. przy czym predyspozycja ta ma oznaczać:istnienie wrodzonych cech(konstytucyjnych)osobowości(np. np. struktury osobowości.osobowość schizotymiczna według Kretschmera):istnienie swoiście ukształtowanej w.związaną z działaniem czynników zewnętrznych. osiągając wartość 9 l. wpływ fennypowy po przekroczeniu pewnego progu. W porównaniu z grupą normalnych. Możliwe są trzy sposoby:1)rozłączna heterogennoić(różne geny.wirusami powolnymigzaburzenia immunologiczne. Nie zzstał dotąd poznany sposób przekazywania tej podatności. Mimo istniejących różnic w prowadzonych na świecie badaniach rodzinne występowanie schizofrenii nie ulega wątpliwości. jak i wspomniane wyżej badania naukowe. adoptowane dzieci w rodzinach schizofrenicznych częściej przejawiały objawy schizofrenii. Największe nadzieje wiąże się z trzecim sposobem. cechy schizoidii lub osobowości paranoidalnej(badania Rosenthala). jako wyraz dostosowania się jednostki do środowiska(etiologia psychogenna). zwłaszcza rodzinnych we wczesnym dzieciństwie.poligeniczny z jednym genem o dominującym znaczeniu.nie obciążonych schizofrenią rodziców. Etiologia i patogeneza. W jakimś sensie sugestie re potwierdzają badania dzieci adoptowanych. Schizofrenia jest chorzbą o przyczynach endogennych(dziedziczna-metabolicznych). Z prowadzonych badań wynika. Przykład adoptowanego potomstwa matek chorujących na schizofrenię dowodzi. Wynik ten mógłby wskazywać na rolę rodziny w ujawnianiu się cech schizofrenii. że czynnik dziedziczny dochodzi do głosu ze wzmożoną siłą niezależnie od warunkżw. Możliwe są również różne mieszane sposoby przekazywania. wśród których wymienia się:zakażenia. nLm. zwłaszcza wirusowe(np. stanów granicznych(borderline). w jakich były wychowywane obciążone dziedzicznie dzieci. 5%. tj. Duże postępy w zakresie genetyki molekularnej-badania sprzężeń schizofrenii z polimorfizmem . schizolreniogennych"warunkach środowiskowych. poza psychozami schizofrenicznymi. 2. jak:trudności przystosowania.61. Schizofrenia jest psychozą egzogenną tzn. ze stosowania przez badaczy rożnych kryteriów diagnostycznych i traktowania bleulerowskiej. 1986)ująć w trzy grupy:1. stanowiących jedną z form reakcji psychicznych. Wnioski z tych badań są jednak zróżnicowane. takimi zachowaniami. Poglądy dotyczące przyczyn powstawania psychoz schizofrenicznych można(według Pużyńskiego. Udział czynników genetycznych w powstawaniu psychoz schizofrenicznych jest niewątpliwy. co wynika mJn. a także innymi psychozami. zjawiska związane z autoagresją:zatrucia pochodzenia metabolicznego lub egzogennego w ścisłym sensie. które występują u osób wykazujących "predyspozycję"do takich reakcji. że przekazywana jest nie tyle podatność na schizofrenię. zaburzenia z pogranicza psychoz. wzrastała natomiast. grupy schizofrenii"jako jednostki nozologicznej. gdy bliźnięta wychowywały się i żyły razem. których przynajmniej jedno z przybranych rodziców chorowało na schizofrenię.

długości*restrykcyjnych DNA-umożliwiło zlokalizowanie genu odpowiedzialnego za występowanie schizofrenii i zaburzeń pokrewnych w kilku rodowodach. iż nie kłóci się zna z hipotezą genetycznego uwarunkzwania schizofrenii. ze względu na jego rozmiary. schizowirusa". Obecnie badaczy zajmujących się etiupatogenezą schizofrenii najbardziej animują czynniki biochemiczne. że owym hipotetycznym. Ta i inne hipotezy upadły jednak z czasem ze względu na brak dostatecznych dowodów. Wielu zwaleń-*ników ma na świecie wirusowa teoria schizzfrenii. albo jakiś jeszcze nie znany wirus. nagromadzono wiek ciekawych obserwacji uzasadniających celowość dalszych badań w tym kierunku. w tym schizofrenii. Do najstarszych zaliczyć należy teorie. Już w przeszłości powstało wiele teorii i hipotez.. a także próby wytłumaczenia mechanizmu działania leków psychotropowych ożywiły na nowo poszukiwania czynników sprawczych psychoz endogennych. specyficznych reakcji odpornościowych. Zgodnie z drugą grupą poglądów. mogą być inkorporowane do genomu komórek i przekazywnastępnym pokoleniom. Mimo iż nie dostarczono do dostatecznie wiarygodnych dowodów na jej potwierdzenie. iż zaburzenia czynności określonych . przedstawiona przez Osmonda i Smythiesa(I 952). Jest kilka powodów zainteresowania wirusami jako przypuszczalnym czynnikiem etiopatugenetycznym. Od dawna wielu badaczy uważało schizofrenię za churzbę autoimmunizacyjną. Wirusy charakteryzują się często neutropizmem. pochodnych uyptaminy i serotoniny. Zbieżność zachoronią na schizofrenię bliźniąt mcnozygotycznych można bowiem równie dobrze wytłumaczyć jednoczasową infekcją wirusową bliźniąt w życiu płodowym. u źródeł kturych leżało przekonanie. Do najgłośniejszych należała transmetylacyjna hipoteza schizofrenii. przede wszystkim biologia molekularna otworzyła całkiem nowe możliwości wglądu w mechanizmy dziedziczenia schizofrenii. Wyniki tych poszukiwań doprowadziły do zgodnej konkluzji. mogą zmieniać funkcję komórek bez jej uszkodzenia. Wyniki tych badań skłaniały niektórych autorów do przypuszczeń. które mogły wskazywać na istnienie jakiegoś defektu odpornościowego. Znaczny postęp w dziedzinie badań nad przekażnictwem synaptycznym w układzie nerwowym. co może właśnie przemawiać za heterogenicznością lub poligenicznością zaburzeń.czynnikiem infekcyjnym. schizofrenia miałaby być psychozą egzogenną. Zarówno cheruby wirusowe. że taki defekt może być punktem wyjścia patogenezy schizofrenii-wirusowej lub autoagresywnej. zwłaszcza jego zbecnoici w tkankach. nie jestem w stanie omówić. Do najbardziej znaczących wynikły doszli Czisrowicz i Morozow. wywołaną np. a takt Sigurdsson i Torrey. których w tym rozdziale. Zwolennicy teorii wirusowej wyrażają pogląd. przeniesienia na zwierzęta itp. schizowirusem"mógłby być albo jeden ze znanych wirusów neuuopowych. Badaczy nie zraża fże inne badania nie potwierdziły takiej lokalizacji w innych rodowodach. z niekrżrymi neurzregulatorami. Wirus może mieć wspulne. receptory na powierzchni neuronów. a szczególnie dużej częstości zachorowań-w chromosomie 5. jak i schizofrenia mogą przebiegać w postaci zaostrzeń i remisji. ale. U chorych tych stwierdzono różne. że przyczyną schizofrenii jest zatrucie organizmu jako następstwo endogennego wytwarzania różnych psychnoksyn. mało specyficzne nieprawidłowości immunologiczne. niekiedy stwierdza się ich wieloletnią bezobjawową obecność w tkankach gospodarza. Nie udało się dotąd potwierdzić istnienia. Zdaniem tych badaczy w schizofrenii występują zaburzenia uansmetylacji prowadzące do endogennej biosyntezy związków psychuzorwórczych. Niektćrzy sądzą.

.3-metoksy-4-hydroksyfenyloglikolu(MHPG). Czy miałoby to świadczyć o nadczynności układu noradrenergicznego. W zgodzie z tą hipotezą pozostają też spzstrzeżenia dotyczące zaostrzania się psychoz schizofrenicznych pod wpływem inhibitorów MAO i środków psychostymulujących w rodzaju amfetaminy. w porównaniu z ludźmi zdrowymi lub cierpiącymi na inne choroby. Najwięcej prac poświęcono weryfikacji koncepcji dotyczących nieprawidłowej przemiany neuroprzekażników u chorych na schizofrenię. . endogenna biosynteza nieprawidłowych metabolitów). zwiększenie liczby receptorów). tj. Wynik ten. Okazuje się że w tej grupie badanych stwierdza się zwiększoną zdolność wiązania ligandów receptora D. w miaww i nucleas accwnWem. mógłby wskazywać na istnienie dwóch podstawowych postaci schizofrenii:u chorych z objawami wytwórczymi. Interesujące są badania pośmiertne osób chorych na schizofrenię.struktur mózgu. Crow.omamami i urojeniami. odpowiedzialne za patogenezę psychoz schizofrenicznych. należy wiązać z wadliwą transmisją neuronalną. wysunięta przed ponad 20 łaty przez Carlssuna i Lindąuista(1963)oraz Van Rossuma(l 966). Przypuszczenie to potwierdzają obserwacje kliniczne. Mimo niezaprzeczalnej roli układu dopaminergicznego w patogenezie psychoz schizofrenicznych. a ściślej z zakłóceniami przewodzenia(przekazywania informacji)na poziomie synaps.noradrenaliny. zdaniem niektórych autorów(np. Do koncepcji objawów pozytywnych i negatywnych schizofrenii jeszcze powrucę. dotychczas nie wiadomo. Warto też zaznaczyć. W mózgach zmartych chorych na schizofrenię stwierdzono w wielu przypadkach wzrost stężenia metabolitu noradrenaliny(NIA). Być może zmiany te mują związek ze stosownymi u tych chorych lekami pczeciwpsychotycznymi(neuroleptykami). Przyczyną tych zakłóceń może być(cytuję za S. wadliwa dystrybucja substancji przekaźnikowych w obszarze transmisji synaptycznejjako wynik nieprawidłowego stanu błon komórkowych i zmian mechanizmów aktywnego transportu oraz nieprawidłowy stan miejsc receptorowych(zmieniona "wrażliwość"receptzra prę-i postsynaptycznego. tj. Nowsze badania nad patogenezą psychoz schizzfrenicznych zdają się potwierdzać słuszność założeń hipotezy dopaminowej. U chorych cierpiących na drżączkę porażną(chorobę Parkinsona)nie spotyka się zachorowań na schizofrenię. natomiast znane są przypadki wspó(występowania schizofrenii i pląsawicy Huntingtona.wątpliwości. Prace te dotyczą zaburzeń przemiany amin katecholowych i indoloamin(serotoniny)w patogenezie psychoz schizofrenicznych. T. że mechanizm działania neuroleptyków(leków przeciwpsychnycznych)wiąże się z blokowaniem receptorów dopaminergicznych. występowałoby zwiększenie gęstości receptorów D"u chorych z objawami negatywnymi(osiowymi)nie stwierdzałoby się tych zmian. Nie ulega np. Pużyńskim. Wśród hipotez szczególne miejsce zajmuje koncepcja dopaminowa. wiele badań zdaje się wskazywać na znaczenie innego neuroprzekażnika. że u osób chorujących na schizofrenię stwierdzono bimodalny rozkład wyników:u około polowy zmarłych nie obserwowano wzrostu gęstości receptorów D" zaś u pozostałych stwierdzono wyraźne zwiększenie(dwukrotne i wyższe)gęstości tych receptorów. l 986). tj. l 986 c nieprawidłowa przemiana substancji przekaźnikowych(niedobór lub nadmiar substancji przekaźnikowych. W psychozach schizofrenicznych dochodzi najprawdopodobniej do wzmożonej aktywności tych receptorów.

risperidcnu.w Polsce przez K. Wedle opinii psychofarmakologówblokada receptora 5-HT. np. Kolejne metody diagnostyczne(ocena regionalnego metabolizmu mózgowego.u znacznego odsetka chzrych na schizofrenię.pierwsi Johnstone i inni(l 976). Zastosowanie nowszych metol neuroradiologicznych. . Stwierdzane w przeszłości przez niektćrych badaczy. Warto nadmienić. Nie brakuje reż koncepcji wiążących patumechanizm psychoz schizofrenicznych z neuroprzekażnikami aminukwasowymi(GABA. Huber. serutoninergicznym i dopuninergicznym istnieją powiązania i interakcje. wyjaśnia mechanizm działania neuroleptyków nowej generacji(np. Badania autopsyjne u chorych na schizufreniwykazały wzrost poziomu 5-HIAA(głównego metabolitu serotoniny)w niektórych strukturach mózgu. Niektórzy autorzy. może odgrywać istotną rolę zarówno w patomechanizmkchoroby. Mimo powyższych trudności interpretacyjnych muwi się często o istnieniu u chorych na schizofrenię deficytu korowa-li mbicznego. jednak jednoznacznie na określoną lokalizację tych zmian.. Prowadzone ostatnio na świecie badania dostarczają coraz więcej dowodów na biologiczne(organiczne)pochodzenie schizofrenii. posługujących się metodą pneumoencefalogruficzną. pozyuonowa tomografia emisyjna i badanie techniką jądrowego rezonansu magnetycznego). Jeżeli chodzi o starania znalezienia zmian patomzr(alogicznych w ośrodków y m u kład z i e n er w o wy m. ziprasidonu). Na wzrost zaimeresowamąukładem serncninergicznym wpłynęły wyniki badań nad podtypami receptorów 5-HT(5-hydroksyuyptaminy). opisali w obrazie TKposzerzenie komór bocznych mózgu. zwiększyły zainteresowanie psy-chiatrów i psychofarmakologów rolą układu sernoninergicznego w patogenezie tej grupy zaburzeń. Inni opisywali również poszerzenie komory trzeciej. etiopatogenetycznymi tej choroby są:predyspozycja genetyczna oraz uszkodzenie mózgu we wczesnym okresie życia. szczególnie limbicznych. czy. nie wskazują. Stawiane przez wszystkich badaczy pytanie. np. czy stwierdzane u wielu chorych na schizofrenię zmiany zamkowe mózgu mają charakter uogólniony. że serotonina odgrywa ruwnież rolę w działaniu środkćw psychodysleptycznych i psychostymulujących. jak i w działaniu lekćw. Zmiany te nie miały zresztą większego znaczenia. glicyna. szczególnie w sensie ich wpływu nąobjawy negatywne schizofrenii. jak i wprowadzenie do leczenia psychoz schizofrenicznych nowej generacji leków przeciwpsychotycznych. że pomiędzy układami noradrenergicznym. przy jednoczesnym wzroście receptorów dopaminergicznych D. badanie przepływu muzgcwego. Trzeba też pamiętać. Malika w jego pracy doktorskiej).Ogniwo "noradrenergiczne". to dotychczasowe wyniki badań raczej rozczarowywa(y. jak twierdzi Kostuwski(l 996). odpowiedzialnych za rozwój psychoz schizofrenicznych. udział NA trzeba więc rozpatrywać w szerzkim kzntekście. dotyczą określonych struktur. uszkzdzeń o. niewielkie zmiany zamkowe mćzgu(G. pozostałe do tej pory w zasadzie bez odpowiedzi. Podstawowymi czynnikami. jakkolwiek sugerują istnienie. aminokwas pobudzające)i neuropeątydami. u n. nie dale również jednoznacznych wyników u chorych na schizofrenię. Nowsze badania potwierdziły spadek gęstości receptorów 5-HT" głównie w korze czołowej.tomografii komputerowej. Nowsze badania. 1961)u chzrych na schizofrenię nie zostały potwierdzone przez innych autorów(np.

Wśród koncepcji podkreślających rolę czynników psychospołeczny c h w powstaniu zaburzeń schizofrenicznych nie można pominąć uznawanego przez psychoanalityków poglądu.rodzice nie rozwiodą się. U chorych na schizofrenię spotyka się częściej schizoidalne(lub łagodniej wyrażoneschizotymiczne)rysy osobowości. Mówiąc o konstytucjonalnej predyspozycji do zachorowania na schizofrenię. że środowisko rodzinne i panująca w nim atmosfera emocjonalna(klimat emocjonalny)może wpływać niekorzystnie na rozwój osobowości poprzez brak uczuciowej akceptacji. że. 3:lk/%). że u chorych na schizofrenię spotyka się częściej typ budowy leptosomicznu-astenicznej.li warstwa mieściła organiczne czynniki etiopatogenetyczne schizofrenii). o czym była mowa. Mazurkiewicz(twórca koncepcji dyssulucji aktywności korowa-psychicznej). wykazał zależność między osobzwością a psychozą. grupa schizofrenii"jest niehomogenną grupą chorób. rozpoczynająca się po 60. tzw. mówi się o koncepcji neurorozwojowej. rż. chociaż nie dowiedziono w tym zakresie ścisłych korelacji. Wskazuje to na ewentualny udział procesu autoimmunolugicznego w patogenezie schizofrenii.schizofrenii neurorozwojowej. w której tzw. lecz trzeba w tym miejscu przypomnieć. Środowisko może mieć zatem nie tylko korzystny lub niekorzystny wpływ na zdrowie psychiczne i może zapobiegać rozwinięciu lub wpłynąć na ujawnienie się schizofrenii. że schizofrenia jest chorzbą związaną z zaburzeniem rozwoju mózgu(ang. ale też ma wp(yw na . należy wspomnieć c zależnościach między budową ciała a występowaniem psychozy. które zdają się wskazywać. postać z początkiem w okresie dorosłości oraz schizofrenia o późnym początku. wtedy oczywiście stwarza to warunki do przekształcenia się w szybkim tempie genotypu w psychotyczny fenotyp. niż pyknicznej(50. geny podatności na schizofrenię"mogą się znajdować w niektórych regionach chromosomu 6. że o takiej możliwości pisali znacznie wcześniej polscy psychiatrzy J. etioepigenetcznejstruktury schizofrenii.W następstwie interakcji tych czynników i ich patogennego wpływu dochodzi do zaburzenia rozwoju i lateralizacji mózgu. Hipotezę. najwybitniejszy przedstawiciel konstytucjonalizmu. że bleulerowska. a także w zakresie przekażnicrwa korowa-limbicznego. ktćra jest ciągle jeszcze pojęciem hipotetycznym. Sprzężenie genetyczne pomiędzy predyspozycją do schizofrenii. Bilikiewicz(twurca warstwzwej. przez zbyt autorytatywne i apodyktyczne traktowanie przez matkę lub oboje rodziców. przez częste przeżywanie lęku i obawy. Konsekwencją tego jest zmniejszenie liczby neuronów i pojawienie się nieprawidłowości w zakresie połączeń neuronalnych w strukturach korowych płatów czołowych i skroniowych. Zła emocjonalna atmosfera hamuje prawidłowy rozwój osobowości i powoduje że człowiek zaczyna stronić od kontaktów międzyosobowych. można się zgodzić. staje się coraz bardziej nieśmiały. można się w niej dopauzeć potwierdzenia opinii wypowiedzianej przeze mnie na początku rozdziału. Ten sam badacz. Z badań Kretschmera(niemiecki psychiatra. że schizofrenia jest regresją do stadium narcystycznegolub jeszcze głębiej. a krótkim ramieniem chromosomu 6 mogłoby dotyczyć miejsc związanych z układem HLA genów zgodności tkankowej. Jeśli taki niekorzystny wpływ środowiska trafia na genotyp predysponowany diirozwinięcia się psychozy schizofrenicznej. wysunęli wprawdzie przed 10 lat psychiatrzy brytyjscy i amerykańscy(Murrayi Lewis oraz Weinberger). nie podejmuje jakiejkolwiek inicjatywy i aktywności. Kaczyński(twórca pojęcia "wczesnej schizofrenii")i T. czyli neurorozwojowa. ćów konsekwencji prowadzi do wykształcenia stanu przedschizofrenicznego. Szczególnie doniesie są badania nad genetyką schizofrenii. 8 i 23. Wracając do koncepcji. czy np.neurodevelupment disorder). Istniałyby co najmniej trzy postacie:wrodzona. przez różnego rodzaju deprywacje i frustracje potrzeb itd. M. 1888-1964)wiemy. Pomijając doktrynalny i niekiedy spekulatywny słownik psychoanalizy.

Z tegz względu w nowoczesnych programach leczenia chorych na schizofrenię obejmuje się opieką całą rodzinę(terapia rodzin). a w trzeciej schizofrenoidalne reakcje egzogenne. paranoidalną. Liczby te wskazują na różnorodność przebiegów psychzz schizofrenicznych. opartego na teorii etioepigenezy. twórca pierwszej nowoczesnej nzzologii i nozzgrafii psychiatrycznej. wiele argumentów przemawia za tym. poprzedzają bowiem wystąpienie objawów psychopatologicznych. jak się wydaje. Wspomniana przeze mnie stałość wskaźników epidemiologicznych na świecie każe jednak wątpić w znaczenie owych prze-żyć dla patogenezy schizofrenii.schizophreniform states). Chodziło o jakieś gwałtowne przeżycia(ang. Podsumowując różne hipotezy i teorie etiopatogenetyczne schizofrenii trze-ba stwierdzić. Eugen Bleuler wyodrębnił 4 zasadnicze postacie ki in iczne schizofrenii:schizofrenię prostą. przewlekle wydarzenia stresu-łące i silne urażne czynniki. ma więc charakter hetercgenny. iż przebieg schizofrenii(którą zkreślał terminem dememiaprweccr)nie jest w każdym przypadku jednakowy.live-eyems). W podziale Kahna z 1926 r. np. Podział psychoz schizofrenicznych. Aby zmniejszyć lub wyeliminować wpływ tych czynników. Już Kraepelin. paranoidalną. T. że choć istniją zwolennicy różngych koncepcji. hebefreniczną i katatoniczną. Przytaczam dane liczbowe podane przez klasyka badań nad schizofrenią E. przebieg tych psychzz.utrzymanie się poprawy stanu zdrowia po przebytej kuracji lub ponowne pojawienie się objawów psychopatologicznych. .zebrano zespoły schizofreniczne w 3 grupy. jak i dla ich rodzin. wprowadzając i opracowując szczegółowo pojęcie psychoz schizofrenoidalnych(ang. Przebieg choroby. W licznych badaniach analizowano rolę różnych negatywnych wydarzeń życiowych w patogenezie schizofrenii. zwrucił uwagę. Przeżycia te(czy zdarzenia)odgrywają co najwyżej rolę wyzwalającą psychozę.w wyniku katastrof. jak i egzogenne:biologiczne i psychospołeczne. Bleuler podał następujące dane:powolny początek i niepomyślny przebieg-B%:ostry początek i niezbyt ciężki przebieg przewlek(y-4%:przewlekły początek i średnio ciężki przebieg-ZO%:falisty i niepomyślny przebieg-3%:falisty i średnio ciężki lub lekki przebieg-ZZ'%:jedno zachorowanie lub więcej zachorowań z remisją-39%. że ta grupa zaburzeń jest wynikiem różnychczynników. hebefrenię i katatonię. W pierwszej grupie Kahn umieścił 4 najbardziej znane kliniczne postacie schizofrenii. We współczesnych klasyfikacjach psychoz schizofrenii cznych odnajdujemy zasadnicze elementy tych podziałów. że pochodziły z okresu. Bleulera. tworzy się różne formy(systemy)oparcia społecznego zarówno dla chorych na schizofrenię. Podobną koncepcję przedstawił norweski psychiatra Langfeldt(l 937). które stanzwią grupę zwiększonego ryzykazachorowania. J Twórca oryginalnego polskiego układu nozograficznego w psychiatrii. gdy nie było jeszcze neuroleptyków zmieniających istotnie. a mianowicie schizofrenię prostą. A zatem w etiologii schizofrenii uczestniczą zarówno czynniki endogenne(genetyczne). W drugiej grupie-psychugenne reakcje schizofreniczne. które są o tyle miarodajne.

"prawdziwego"procesu. Bilikiewicza). organiczne uszkodzenie mózgu. wykazujących odmienną patogenezę. a także inne endogenne choroby psychiczne. butyrofenonu)zawodzą. a nawet identyczne poglądy przedstawiła Amerykanka NI. od zasadniczo czynnościowych(epizodycznych. inny i okres obserwacji krótszy niż rok. które mogą się nawarstwiać na ów przewlekły proces schizofreniczny tworząc postacie. epizodyczny ze stabilnym deficytem. Klasyczne neuroleptyki o działaniu przeciwwytwórczym(pochodne fenutiazyny. nie zróżnicowaną. Objawy negatywne są równoznaczne z objawami osiowymi. inne ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne. typ maniakalny:zaburzenia schizoafektywne.)(polskie wydanie 1997)w dziale:. hebefrenicznego i katatonicznego). pełna remisja. np. ostre zaburzenia psychotyczne podobne do schizofrenii.afektywne(cyklofrenię). Wiele danych wskazuje. objawy negatywne umieścilibyśmy w U warstwie(organicznej). postaci procesualnej tej choroby. w kolejnych swoich pracach podkreślał konieczność diagnostycznego rozróżniania w grupie psychoz schizofrenicznych. rezydualną. poschizolreniczną. Zdaniem tego autora. Orawa(l 98 O). a może też etiologię. tj. niepełna remisja. U chorych tych stwierdza się poszerzenie komór bocznych oraz ubytki w korze przedczołuwej i czołowej mózgu. działające na receptory Dy i 5-HTy. zwłaszcza w zakresie receptorów D. epizodyczny remitujący. nie wywołujące objawów pozapiramidowych. hebefreniczny i katatoniczny wiąże się ze swoistym dla nich podłożem schizofrenicznym. jedynie siłą tradycji zespoły-paranoidalny. według tego autora. nie określone):124-indukowane zaburzenie urojeniowe:F 25-zaburzenia schizoafektywne(zaburzenia schizoafe-ktywne. któremu odpowiadałaby prosta postać schizofrenii. W okresie przedchorobowym chorzy ci wykazują dobre przystosowanie społeczne. podczas gdy mogą one wikłać różne choroby somatyczne. 16-Psychiauiu. Typ I schizofrenii cechowałby się występowaniem objawów pozytywnych.Bilikiewicz. przewlekłego. Schizofrenią zaburzenia typu schizofrenii(schizwypowe)i urqjeniowe"wymieniono następujące postacie schizofrenii(FZO):schizofrenię paranoidalną. prostą.wytwórczych(paranoidalnych). przemijających)zespołów z tegzż kręgu(paranoidalnego. Andreasen. epizodyczny z postępującym deficytem. schizofrenię innego rodzaju i nie określoną. zaś badania diagnostyczne nie ujawniają zmian organicznych w u u n. ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne. W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych(ICD-10 z 1992 r. odznaczałby się przewagą objawów negatywnych i odpowiadałby stanowi ubytku schizofrenicznego. Typ U schizofrenii. zaś objawy pozytywne w Ul warstwie(zespołów psychotycznych czynnościowych).. hebefrenicznąkatatoniczną. że u tych chorych dochodzi do wzmożonego przekażnictwa dopaminergicznego. schizofrenii złożonych". inne ostre zaburzenie psychotyczne z przewagą urojeń. Podobne. Zaskakujące podobieństwo do powyższej koncepcji wykazuje ujęcie schizofrenii przez angielskiego psychiatrę T. Dla celów statystycznych można używać do sklasyfikowania przebiegu następujących określeń:ciągły. ostre wielopostaciowe zaburzenie psychotyczne z objawami schizofrenii. rdzennego. który zaproponował wyodrębnienie dwóch podstawowych form schizofrenii. W dziale tym znalazły się ponadto następujące kategorie diagnostyczne:F Z(zaburzenia typu schizofrenii(schizotypowe):123-uporczywe(utrwalone)zaburzenia urojeniowe:133-ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne(w tym:ostre wielopostaciowe zaburzenie psychotyczne bez objawów schizofrenii. reagują dobrze na leki neuroleptyczne. lepsze wyniki dają neuroleptyki atypowe(nowej generacji). typ . Nawiązując do struktury psychozy w ujęciu etioepigenetycznym(T.

a niekiedy fałszywy patos. Jest to konsekwencja. Chory żyje swoimi pragnieniami i lękami. Podobnie szeroko klasyfikację podtypów schizofrenii przedstawili twórcy amerykańskiego systemu DSM-IV(19943. Niektórzy chorzy. Sztywności afektywnej odpowiada sztywność mimiki. a zarazem i przyczyna pogłębiania się autyzmu w planie uczuciowym. swoją wyobraźnią. staje się coraz bardziej dla otoczenia niezrozumiały. a nawet gniewną drażliwością. autorzy UD-10 kategorię psychoz schizofrenicznych potraktowali bardzo szeroko.depresyjny:zaburzenia schizoafektywne. gdyż nabiera cech sztywności. względnie w kontakt ze światem zewnętrznym. które doznają najbardziej znamiennych zaburzeń. obok swoistych zaburzeń życia uczuciowegz. Nie można się wczuć w jego przeżycia. którą pominę. których stwierdzenie uprawnia do rozpoznania tej psychozy. Twórca pojęcia. obojętność. Czasem chory zdaje się przeżywać pewne uczucia i werbalizuje je. a to. Bleuler użył określenia. Jest to. Objawy osiowe schizofrenii. wyrażająca się utratą związków uczuciowych z innymi ludźmi i uczuciem pustki emocjonalnej w sobie. Od chorego emanuje chłód uczuciowy. zaburzenia schizoafektywne nie określone):128-inne nieorganiczne zaburzenia psychotyczne:129nie określona psychoza nieorganiczna. że otoczenie coraz częściej odnosi się du takiej autystycznej osoby krytycznie i czasem z dezaprobatą. lecz nie doić głęboko się nią przejmują. ani ich zrozumieć. zauważają dokonującą się w nich przemianę psychiczną. Płacz chorego nie wzrusza. Jak wynika z powyższego podziału. by nie obciążać zbytnio pamięci studentów. Życie uczuciowe nie ulega swzbodnej modulacji zależnie od treści rozmowy lub wypowiedzi. Autyzm jest więc zaburzeniem komunikacji międzyludzkiej. w szczególności zaniku uczuciowości wyższej . typ mieszany. Polegają one na obniżeniu(lub raczej rozszczepieniu)uczuciowości wyższej i jej zobojętnieniu. Łączność afektywna z chorym bywa bardzo powierzchowna. Trzecim objawem osiowym schizofrenii(a ściśle sympromokompleksem)jest rozszczepienie osobowości. Na każdą próbę wdarcia się w treść jego przeżyć lub wciągnięcia go w jakieś konkretne działanie. w konsekwencji rani godność chorego i skłania go do jeszcze większego odsunięcia się od otoczenia i bardziej hermetycznego zamknięcia w sobie. reaguje on oporem. inne zaburzenia schizoafektywne. W naszym podręczniku trzymamy się podziału psychoz schizofrenicznych uświęconego tradycją. Ponieważ nie dzieli się z otoczeniem treściami swoich przeżyć. zwłaszcza w początkowym stadium cheruby. a jeśli ma. Postawa wyizolowania i braku syntonii sprawia. to bardzo powierzchowne lub dotyczące drugorzędnych. Objawy te(zwane obecnie osiowymi lub negatywnymi)obejmują właściwie całość życia psychicznego. Chory z zasady nie ma poczucia choroby psychicznej. a śmiech nie rozwesela. Drugą grupą objawów osiowych są zmiany w sferze uczuć. kiury polega na znacznej przewadze zainteresowania się chorego swoimi przeżyciami wewnętrznymi i na postępującej otrucie istotnego kontaktu ze światem zewnętrznym. Ujęto je w trzy grupy:Autyzm jest to pojęcie opisane i użyte przez Bleulera dla oznaczenia psychopatologicznego objawu. dochodzące w dalszym nasileniu do rozpadu struktury osobowości. cielesnych objawów(anzsognosia. chociaż staramy się trzymać międzynarodowych wymogów WHO. schizofrenia"E. Wypcnoszgnosia). lecz w ich zewnętrznym wyrazie jest pewna sztuczność. nieszczerość. żeby nie powiedzieć zbyt szeroko. objawy podstawowe"(Grundsymptome).

w sferze myśli-ambiwalencja sądów(ambisentencja). że w wielu przypadkach schizofrenii nasilenie poszczegćlnych objawów jest mniej wyraźne. a co ważniejsze:często nic występują one w sposób zgeneralizowany i np. sinością rąk i stóp. będące czasem zlepkiem kilku innych słów potrzebnych im na określenie jakiegoś czasem niezrozumiałego działania. aby wyraźnie uwypuklić ich właściwości. Nie należy jednak zapominać. iż w ostrym przebiegu choroby dochodzi szybko do rozszczepienia i rozpadu osobowości. np. Rozszczepienie może spowodować zaburzenie toku i treści myślenia. pisma i ekspresji plastycznej. do grupy objawów dodatkowych zalicza się:Różnego rodzaju zaburzenia spzsuzegania(złudzenia.autyzmowi może towarzyszyć wybiórczo zachowana zdolność do syntonii(czyli współbrzmienia z otoczeniem). karmiłem zwierzęta domowe". Niekiedy rozszczepienie osobowości i rozkojarzenie myślenia jest długo nieznaczne.i zdolności modulowania afektu. nymi).nadmiernym rozszerzeniemlub zwężeniem źrenic. tu jest nowe słowa. Charakterystyczne zaburzenia:mowy(neologizmy. dziwaczne sformułowania nacechowane swoistą symboliką). decydujące o zaliczeniu danego przypadku chorobowego do jednej z czterech postaci schizofrenii. Powstają też dziwaczne sformułowania. Zaburzenia równowagi wegetatywnej i inne objawy cielesne(zwłaszcza psychoz katatonicznych). nazwane przez Bleulera dodatkowymi(akcesorj-. W obrębie pzszczególnych czgnnzici psychicznych także dzchudzi du rozprzężenia zwartości i rozdwojenia noszącego nazwę ambiwalencji(dwuwartościowości):ambiwalencja uczuć. a więc nie ma równoległości między czynnościami myślowymi a uczuciowymi(paratymia). Z którejkolwiek strony spojrzymy na strukturę osobowości. Do wyżej opisanych objawów podstawowych(osiowych)mogą dołączać się różne objawy psychopatologiczne. dobieraniu słów dla wyrażenia aktualnych przeżyć. Oburzy tworzą neologizmy.. Trzymając się klasycznego opisu Bleulera. Przejawia się to np. Inne objawy charakterystyczne dla schizofrenii. wyraża się to rozkojarzeniem myśli i trudnościami w konstruowaniu logicznym zdań. Objawy osiowe schizofrenii opisano w taki sposób. a także paramnezjach. ani jego odczyny uczuciowe nie są do niej dostosowane. omamy).zamiast. Depersonalizację(poczucie obcości własnej osoby)i apersomzację(chorzy przejmują dolegliwości i objawy innych osób. dlatego uwydatniono ją w samj nazwie choroby. persewerację. najczęściej współpacjentów). czasem . nazywamy to dereizmem. chory mówi:czyniłem zwierzętonakarmialność domową". sytuacji lub przedmiotu. wszędzie możemy dostrzec objawy rozszczepienne. werbigeracje. a bywa. najistotniejsza właściwość. tutaj stosunek ten ulega zakłóceniu i ani rzeczywistość nie odbija się w poznawczych(kognitywnych)czynnościach chorego. Takie samo rozszczepienie widzi się między poszczególnymi grupami(sferami)czynności psychicznych. Przypisywanie otoczeniu własnych przeżyć psychotycznych(transytywizm)jest bardzo znamiennym objawem dla psychoz schizofrenicznych. W prawidłowych warunkach zachodzi współżycie jednostki ze środowiskiem. w sferze dążeń-ambiwalencja dążeń(ambirendencja). Zaznacza się to w braku adekwatnych reakcji mimicznych(paramimia)i nieprawidłowej modulacji głosu(parafonia). Dość specyficzne zaburzenia pamięci polegające na hipermnezjach lub częściej lukach pamięciowych. urojeniącharakteryzujące się brakiem lzgicznej spójności.

jeżeli stwierdza się obecność objawów depresyjnych lub maniakalnych(czyli objawów afektywnych). Od czasu klasycznego opisu klinicznych cech schizofrenii podanego przez Bleulerawielu autorów dążyło w latach późniejszych do uściślenia kryteriów diagnostycznych rej grupy psychoz.czyracznością skóry. których treść jest niedosrosowanakulturowo i zupełnie niemożliwa do zaistnienia. Wskazują na to badania retrospektywne. które mają specjalne znaczenie w rozpoznawaniu schizofrenii i często występują razem. chyba że zaburzenia afektywne są wyraźnie pzprzedzoneobjawami schizofrenicznymi. Kryteria diagnostyczne schizofrenii. kryteria Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-IV i Światowej Organizacji Zdrowia ICD-10. Rozpoznanie schizofrenii wyklucza też obecność powużnej choroby mózgu. jak:urojenia tożsamości religijnej lub politycznej. u kobiet zaburzeniami cyklu miesięcznego itp. że choć nie można wskazać żadnych ściśle pało gnomonicznych objawów schizofrenii. . działań i odczuć:spostrzeżenia urojeniowe:c)głosy omamowe. Charakterystyczne zbjawy:obecność dwóch albo więcej następujących objawów przez okres cc najmniej miesiąca(albo mniej w przypadku skutecznego leczeniac 1. bądź utrwalone myśli nadwartościowe. Urojeń. Objawami. . kryteria patgnomoniczne Schneidera. kryteria Taylora i Abramsa. wyraźnie odnoszone do ruchów ciała lub kończyny względnie do szczególnych myśli. statystycznych i epidemiologicznych. u których objawy schizofreniczne i afektywne rozwijają się równocześnie. Twórcy Klasyfikacji ICD-10 piszą. są:a)echo myśli. U chorych. Do najbardziej znanych należą kryteriacRDĆ Oesearch Diagnostic Criteria). dość często zaburzeniami snu. osobistą wraz z uogólnionym lękiem. komentujące na bieżąco zachowanie pacjenta lub dyskutujące o pacjencie między sobą. płytkością oddychania. a nawet miesiące. W ICD-10 podkreśla się wyraźnie. Jest to szczegulnie ważne dla celów naukowych. albo gdy występują codziennie od tygodni lub miesięcy:f)przerwy lub w. jeżeli towarzyszą im albo zwiewne i współuksztahowane urojenia bez wyraźnej treści afektywnej. należy rozpoznawać zaburzenia schizoafektywne(F 25). uporczywymi zaparciami lub biegunkami.zdolności do oddziaływania na pogodę lub pozostawania w łączności z przybyszami z innego świata):e)utrwalone omamy z zakresu jakiegokolwiek zmysłu. kryteria Feighnera. 2. zaburzeniauni łaknienia-odmową przyjmowania pokarmów albo nadmierną żarłocznością. albo innego typu głosy omamowe pochodzące z pewnych części ciała:d)utrwalone urojenia innego rodzaju. albo nadludzkich mocy czy zdolności(np. Drugim pc ICD systemem diagnostyczna-klasyfikacyjnym najbardziej rozpowszechnionym na świecie jest DSM(ostatnie wydanie-IV)Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego(I 9943. przygnębieniem cncz zaabsorbowaniem sobą. nasyłanie i zabieranie myśli oraz odsłonięcie myśli:b)urojenia oddziaływania. dla celów praktycznych przydatny może być podział wymienionych objawów na grupy. wystąpienie objawów w czasie trwania stanów zatrucia substancjami psychoaktywnymi lub związanych z ich odstawieniem. może wyprzedzać wystąpienie objawów psychotycznych o tygodnie. o czym będzie jeszcze mowa w tym rozdziale. które można uznać za kryteria ICD-10. wpływu lub owładnięcia. którego kryteria diagnostyczne schizzfreniiprzedstawiają się następująco:A. że schizofrenii nie należy rozpoznawać.

Zachowania grubiańskiego lub katatonicznego. W okresie objawów prodromalnych albo rezydualnych powinny występować objawy negatywne albo dwa lub więcej objawów uwzględnionych w kryterium A. do ciężkiego nasilenia. Każdy wymiar można też stopniować ok jego braku. Dysfunkcja społeczna.inappropriateaffec()i negatywnym(deficytowym). Pomijając fakt. ze względu na brak ewidentnych objawów. Według wielu psychiatrów. iż schizofrenia prosta występuje stosunkowo rzadko. Psychoza charakteryzuje się powolnym rozwojem. alogii. Objawuw negatywnych:spłycenia afektu. niezrżżnicowanyi rezydualny. ale jest też wzorem przewlekłego procesu psychotycznego. simple. typowymi zaburzeniami myślenia i uczuciowości. 5. wyróżnia znacznie mniej. Wyłącza rozpoznanie schizofrenii. ogólnym spadkiem wydolności. . zdezorganizowanym(zaburzenia mowy. w odróżnieniu zd UD-10. Niektórzy kwestionują jej istnienie. ale także okres cbjawćw prodromalnych i rezydualnych. średnie. katatoniczny. Są to:typ paranoidalny. zdezorganizowany.generał medical conditiori).Omamów. Jeżeli w wywiadzie są zaburzenia autystyczne.kryteria A-faza aktywnych objawów). Schizofrenia prosta. 3. Występowanie zaburzeń schizoafektywnych i afektywnych(w oryginale nastroju)wyłącza rozpoznanie schizofrenii. jej stwierdzenie należy rzeczywiście do trudniejszych zadań rozpoznawczych. Postacie kliniczne. 4. awolicji. Początek choroby może sięgać okresu dziecięcego. że Klasyfikacja DSM-IV dopuszcza możliwość rozpoznawania dodatkowo:popsychotycznych zaburzeń depresyjnych i proste zaburzenie o charakterze deterioracji(ang. Zdezorganizowanej mowy(razkojarzenie). Ciągle oznaki zaburzeń przez co najmniej 6 miesięcy(włączając w to okres pierwszego miesiąca ostrych objawżw-por. to rozpoznanie schizofrenii wymaga stwierdzenia nasilonych urojeń albo omamów. Klasyfikacja DSM-IV.simple deteriorative disorder.dyskretnych objawów paranoidalnych lub katatonicznych. schizophrenia). czasem ujawnia się w czasie dojrzewania płciowego lub niewiele później. zachowania i niedostosowanie afektywne-ang. niezdolnością przystosowania. Daje też możliwość określenia każdego podtypu schizofrenii w trzech wymiarach:psychotycznym(omamy i urojenia). Ta postać kliniczna schizofrenii jest wprawdzie objawowo najuboższa. jeżeli zbjawy są skutkiem działania leków psychoaktywnych i chorób ogólnych(ang. które rćwnieiutrzymywały się przez ostatni miesiąc lub krócej w przypadku skutecznego leczenia. Zdaniem Jaroszyńskiego rozpoznanie schizofrenii prostej może być konsekwencją błędu diagnostycznego. Trzeba jednak dodać. postać tę należy rozpoznawać ostrożnie. poprzez lekkie. gdyż jedynie 5 podtypćw schizofrenii nawiązując wyraźnie do pierwotnego podziału Bleulera. nieruzpoznania np.

Seksualnie są również małe aktywni. na kturą mogą nawarstwiać się zasadniczo czynnościzwe zespoły. chociaż nie zawsze wyraźne i łatwe do wykrycia. a zwłaszcza remisje. gdy wszystkie podstawowe objawy schizofrenii są obecne. że dzieje się coś groźnego. gesty i mimika wykazują brak naturalnej harmonijności i wdzięku. hebefreniczny. Nad innymi objawami górują omamy i urojenia. dla rodziny stał się obojętny. czasem uśmiechał się bez powodu do siebie" duże rozmyślał"itd. potrafił godzinami.depresyjny. nieczuły lub zły i opryskliwy. a niekiedy bez skrępowania uprawiają samogwałt. zamknął się w sobie. jego postępowania nie można zrozumieć. zatracił ambicje życiowe. stał się innym człowiekiem". mam na myśli postać złożoną z przewlekłego procesu schizofrenicznego i zespołu paranoidalnego. Ruchy spontaniczne. katatoniczny i ich mieszane odmiany lub zespoły innych kręguw. choć czasem bez zahamowania wypowiadają głośno swoje poglądy na życie seksualne. Zazwyczaj uczuciowość wyższa coraz bardziej zanika lub ulega rozszczepieniu. ale twórczość schizofreniczna staje się często dziwaczna i dereistycznie absurdalna albo stereotypowa. W ciągu lat następuje zmiana nie tylko w reakcjach i sposobie bycia. Rzadziej zdarza się. a czasem z przygnębieniem i bezruchem. zaniedbał swój wygląd zewnętrzny i higienę osobistą. Podczas rozmowy z chorym spostrzega się jego brak zainteresowań lukiem rozmowy i obojętną reakcję na zmieniającą się treść rozmowy. ograniczając się dc wyliczenia charakterystycznych cech paranoidalnych. Bywa. Kontakt z takim chorym pozwala zauważyć mniejsze lub większe dziwaczne cechy jego zachowania się. z wrażeniem. Schizofrenia paranoidalna. że chory do tego czasu niczym się nie różnił od rówieśników. W przypadku schizofrenii prostej rzadko zdarzają się znaczne poprawy. Odsunął się od kolegćw i przyjaciół. przylgnęły do niego określenia "samotnik"i. Chorego niemal zawsze mamy sposobność badać dopiero wówczas. według DSM-IV. Muwiąc c schizofrenii paranoidalnej. że coś złego się stanie:dopiero po paru dniach czy tygodniach pojawiają się przeżycia . Ta postać kliniczna schizofrenii jest najczęstsza. Od pewnego czasu przestał się jednak czymkolwiek żywiej interesować. w szkole stał się miernym lub złym uczniem. chłodu uczuciowego i rozszczepienia osobowości są długo dyskretne. chłodny. Schizofrenię prostą uważam za podstawową postać schizofrenii. a zwłaszcza konsekwentna rehabilitacja przy użyciu metod psychoterapeutycznych i socjoterapeutycznych. nie zastanawiał się nad środkami do życia. Objawy autyzmu. Niekiedy dłuższy czas utrzymują się szczególne uzdolnienia i talenty. Brak aktywności i bezczynność chorzy usprawiedliwiają różnymi dolegliwościami hipochondrycznymi. Niekiedy psychoza paranoidalna nie od razu wyraża się objawami wytwórczymi. Z tego względu pomijam tutaj objawy osiowe schizofrenii. np. że proces choroby wyzwala nieoczekiwanie nowe zdolności i niezwykłe talenty(Brzezicki nadał tym przypadkom nazwę schizofrenii paradoksalnej społecznie pozytywnej). Leczenie. chód. Rozpoznania schizofrenii prostej można dokonać. zatracił poczucie rzeczywistości. odludek". jeżeli objawy utrzymują się przez co najmniej rok. takie jak paranoidalny. ale stale. mędrkować(rezonować). Nie martwił się o przyszłość. dniami i tygodniami nic nie robić. że na początku jest niejasno umotywowany stan lękowy lub nastrój urojeniowy z pobudzeniem ruchowym. może wpłynąć korzystnie na los chorego. ale stopniowa degradacja społeczna i zulamanie linii życiowej. maniakalny itp. Najczęściej choroba postępuje wprawdzie powoli. zaczął wygłaszać dziwne poglądy.W tych przypadkach dowiadujemy się z wywiadu.

uśmiechają się znacząco lub szyderczo. U chorych z pzwolnym początkiem cha@k(erystyczne są urojenia odnoszące. kture występują i w innych psychozach. Chory odczuwa. czeg 6\na rola. Wśród patologicznych tworów myślenia górują urojenia prześladowcze. jego dotyczące. a niekiedy zmianę płci. jak gdyby niezależnie od osoby chorego. rysach twarzy. radiu i telewizji chory traktuje jako skierowane do niego. traktowane jako infzrmacja lub ostrzeżenie. oddziaływania zewnętrznego. fale odczuwane w narządach wewnętrznych. Urojeniom prześladowczym i ksobnym towarzyszą urojenia wielkościowe. przyglądają się swojemu odbiciu w lustrze i zauważają np. misja. wywiadowczą itd. Wypowiedzi te łączą się z szerszym kontekstem. wpływu silnego pula elektromagnetycznego. Chorzy uskarżają się nierzadko. posłannictwo. na poszerzeniu lub zwężeniu zakresu związków. nigdy nie spotykamy wzrokowych(co zdecydowanie podkreślał Biegłem. Chorzy doznają wrażenia hipnotyzowania. polegwąca na szczególnym rozpadzie układów międzyludzkich. rozrywanie i wyrywanie trzewi-łączące się z cechami automatyzmu psychicznego. urojenia nasyłania i wykradania myśli(zaliczane przez niektćrych du tzw. urojenia odsłonięcia(inni ludzie znają tajemnice i myśli chorego). obok urojeń prześladzwczych. urojenia hipochondryczne. Przy ostrym początku. . Ludzie zdrowi ulegają na ogol wpływom życia uczuciowego. Podobne przekonanie polega na tym. że przypadła im do. że chorzy odczuwają wydzielanie przykrego zapachu(potu. wcielenie"w mną osobę. Niekturzy chorzy odczuwają zmiany zachodzące w ich ciele. w zwierzę. Znane mi są przypadki schizofrenii paranoidalnej. laserów i innych nowoczesnych urządzeń elektronicznych kontrolujących ich myśli. francuski psychiatra Ćerwnbault określał tym terminem przeżycia występujące pod wpływem nieokreślonej siły. Bardzo istotne znaczenie diagnostyczne mają pseuóchalucynacje. Twierdzą. trzewne(prądy. którzy po operacji korekcyjnej przeszli leczenie psychiatryczne i żądali powrotu do płci pierwotnej. ksobne czyli odnoszące. Wszystkie urojenia paranoidalne łączy wspólna cecha. Może rzadziej w zespole paranoidalnym występują urojenia zmiany osoby chorego. gazćw jelitowych).omamowa-urojeniowe. wymieniają na ich temat uwagi. uglośnienie myśli. W schizofrenii paranoidalnej następuje rozluźnienie związków między myśleniem a światem zewnętrznym. terrorystyczną. czyli omamy rzekomesłuchowe(głosy w głowie. zależnym od związków uczuciowych z innymi ludźmi. czy ksobne. Najistotniejsze w zespole paranoidalnym. że ludzie przyglądają im się na ulicy. najczęściej występują słuchowe.omamżw psychicznych). lęk może być swoim natężeniem dostosowangy lu treści umamuw i urojeń. echo lektny\. urzjenia pochodzenia(zaprzeczanie realnym związkom rodzinnym-rodzice nie są rodzicami). rozpoznane przez seksuologów jako transseksualizm(zaburzenie polegające na dążeniu do zmiany płci anatomicznej w związku z nieakceptowmiem dotychczasowej pici). odegrania jakaś sa. że są śledzeni przez jakąś organizację polityczną. Stosunkowo często chorzy są przekonani. telepatycznego oddziaływania wrogów na odległość. Zdarzenia zachodzące w otoczeniu. Omamy i iluzje dotyczą w zasadzie wszystkich zmysłów. echo myśli.wydłużenie nosa(dysmorfofobia). są urojenia ksobne. Często zespół paranoidalny wybucha zupełnie nagle. a także opisywane w prasie. radarów. niekiedy c wyraźnym zabarwieniu re\igijny m. Należące tutaj automatyzmy ruchowe i ideacyjne nie różnią się od urojeń wpływu na działanie i myślenie.

maniakalnego. paralogia. Najtrudniejsze jest różnicowanie z zespołami urojemowymi(paranoicznymi). schizofrenia zdezorganizowana". Zanika elementarne pzczuciezdpowiedzialnuści za własny los i interes. błazeńskie-bez poczucia dystansu w stosunku do rodziców. Nastrój chorego określamy jako wesołkowwy. oderwane od realiżw. okazuje zachzwaniekrnąbrne. paratymia. katatonicznego. nieszczerego patosu. a także pseudohalucynacji. W szkole czy w miejscu pracy chory pozwala sobie na kpiarskie uwagi. nauczycieli. że hebefrenia występuje w młodym wieku. gdy dołączą się elementy innych zespołów psychopatologicznych. Na rzecz zespołu paranoidalnego przemawia obecność urojeń wpływu(oddziaływania)czy odsłonięcia. świadczące o postawie dereistyczncj trerminBleulera). myślenie autystyczna-niezdyscyplinowane.Poddają się sugestiom. co nie zawsze daje się udowodnić. rodzinnych-pozostają bez echa. krotochwilne. Otoczenie interpretuje te zachowania. Niekiedy zachodzi konieczność różnicowania z halucynozami i zespołami majaczeniowymi. Również ren termin dotyczy złożonego obrazu klinicznego. W schizofrenii paranoidalnej wpływy te mają mniejsze znaczenie. Od dawna zauważonz. przesady. kpiarskie. np. przybierać niepoważne pozy. nachalna. zdemoralizowwych kolegów". Apele do poczucia obowiązku. autorytetom. Ta postać schizofrenii jest dzisiaj dość rzadka. a nawet agresywna. Schizofrenia hebefeniczna(zdezorganizowana). ekspansywnej pustaci schizofrenii paranoidalnej". Rzadsze są przypadki podwyższonej aktywności. jako wpływ. Osoba. dziwaczne urojenia. hiperkwetycznego. na który składają się cechy przewlekłej schizofrenii i zespołu hebefrenicznego. przełożonych.amerykańskiej)nazwę tę zastąpiono określeniem. Nlarastające cechy rozszczepienia osobowości. strzegą ich jak swoistej tajemnicy. W żadnym bowiem z zespołów schizofrenicznych nie ma tak bardzo rzucających się w oczy objawów rozprzężenia całego życia uczuciowego. Staje się nietaktowna. du uczuć społecznych. rzadziej jako hebefrenia dziecięca(stąd starsza nazwa:pierwotne otępienie wczesne). zachowująca się dotąd bez zarzutu. Bardzo charakterystycznym objawem jest spadek aktywności na wszystkich polach-od pracy zawodowej i kontaktów społecznych po najprostsze rozrywki i zajęcia domowe. W niektórych klasyfikacjach(np. O rozpoznaniu przesądza oczywiście występowanie omamów. drażliwa. z rzucającym się w oczy rozkojarzeniem łuku myślenia. Chorzy tworzą własne teorie naukowe. jak właśnie w zespole hebefrenicznym. Chorzy niechętnie przyznają się do tych objawów. wybucha bez powodu śmiechem. gdyż omamy i urojenia spotyka się również w innych psychozach. Mimika i ruchy sprawiają wrażenie sztucznej pozy. filozoficzne. zwłaszcza w pierwszym okresie. Stosowane kary i upomnienia nie robią na chorym żadnego wrażenia. Te i inne objawy są wyrazem zaniku przejawów uczuciowości wyższej. Niektórzy posługują się w takiej sytuacji terminem. . bezczelna. gruboskórna. a raczej fantazje wielkościowe. niewybredne dowcipy. O rozkojarzeniu świadczy brak logicznej systematyzacji urojeń w schizofrenii paranoidalnej. Różnicowanie schizofrenii paranoidalnej może być czasem niełatwe. Dzieje się tak zwykle. radom. wynika tu z rozluźnienia związków z rzeczywistością(myślenie autystyczne). często w okresie pokwitania i niewiele później. Rozpoznanie psychozy schizofrenicznej ułatwia też występowanie objawuw rozpadu struktury osobowości:ambiwalencja. zaczyna nagle zdradzać dziwactwa.

niekiedy uporczywie milczy(muryzm). ma toku myślenia). Stauder. mówi cicho. Zachowanie chorych jest bardzo dziwaczne. Mogą też dołączyć się objawy katalepsji woskowej albo sztywnej. Ten obraz rozwija się dość szybko. Zdarza się często. nastrój obojętny. Często pojawia się negatywizm czynny i bierny. Ze względu na przeważające w obrazie klinicznym skargi i urojenia hipochondryczne. afektu nie udaje się zmodulować. grymasy i automatyzmyutrzymują się bardzo długo. Zdarza się. U wielu tych chorych przyczyną śmiertelnych powikłań było prawdopodobnie nie rozpoznane za życia zapalenie mózgu. manieryzmy. czyli osłupienia katatonicznego. chory staje się mało ruchliwy. W ostatnich latach. niż w ostro zaczynającym się przebiegu.nie pozostawiają wątpliwości cu do psychotycznego charakteru objawów. zadają sobie okaleczenia. gdyż osłupienie katatoniczne hamuje możliwość prawidłowego. Tę postać schizofrenii opisał pliski psychiatra M. Zespół katatonii hiperkinetycznej jest jak gdyby przeciwieństwem poprzedniego obrazu. krzyczą. Mimika staje się sztywna. a nawet szeptem. Długo trwający stan osłupienia sprawia. skryty i wtedy zwykle rokowanie bywa gorsze. rzucają przedmiotami. niszczą wszystko dookoła. choć czasem rozwój pełnego zespołu psychotycznego jest powolny. a kęs włożony do ust trzymają godzinami nie żując i nie połykając. śpiewają. Często chorzy zanieczyszczają się. wyrażających się zaburzeniami napędu psychoruchowego(motoryki)albo w kierunku zahamzwania-postać h ipoki n e r y c z n a(akinetyczna)aż do bezruchu. śmiertelnej katatonii(cmmoma lewlb she zemicizsa)-Scheidegger. Bornsztjn. z dłuższymi przerwami pomiędzy słowami i zdaniami(otamowa. Schizofrenia katatoniczna. są niezwykle agresywni. albo w kierunku pobudzenia napędu ruchowego-postać hi perkinetyczna. wykonuje czynności rak powoli. dowolnego załatwienia czynności fizjologicznych. że dochodzi du znacznego osłabienia i wychodzenia. Nadarz jej nazwę ostrej. że zaburzenia napędu psychoruchowego u tego samego chorego oscylują jak gdyby między dwoma biegunami. Dość charakterystyczne są objawy echolalii i echopraksji-pacjent jak echo naśladuje słowne wypowiedzi albo gesty zwracającej się do niego osoby. Osłupienie może przebiegać z zachowaną percepcją-nosi wówczas nazwę osłupienia efektorycznegc-lub ze zniesieniem percepcji-ma wtedy nazwę osłupienia receptorycznego. Schizofrenia somatopsychiczna. pełne perseweracji i neologizmów. to stereotypie. Gbury osłupiały może nagle podniecić się ruchowo(rwzmr cwwzmwr)i przeciwnie-ostre podniecenie katatoniczne ustępuje miejsca bezruchowi(wapor cwwzmzar). dzięki doskonalszym metodom diagnostycznym. stosowaniu ogumię ochraniającego leczenia i leków psychotropowych. ruchy przez nich wykonywane niezrozumiałe:skaczą. Wypowiedzi są rozkojarzone. Wtedy zachodzi potrzeba sztucznego karmienia zgłębnikiem żołądkowym. śmiertelność spadła z około 60%do IO%. siedzi lub stoi godzinami bezczynnie. W stanach tych widuje się najdziwaczniejsze i różnorodne stereotypie ruchowe. zdolni są do bardzo nawet okrutnych działań. nosi ona . Jeżeli nawet nastąpi z czasem uspokojenie. Zespoły katatoniczne wikłające schizofrenię występują w dwu różngych postaciach. że z niczym nie może zdążyć(bradykineza). W hipzkinetycznej postaci katatonii szybciej lub wolniej rozwija się obraz zahamowania psychoruchowego. drą na szbie ubranie. Katatonia hiperkinetyczna występuje niekiedy z zaburzeniami świadomości podwyższoną temperaturą ciała i innymi objawami somatycznymi. Na pytania odpowiada bardzo wolno. że w tych stanach chorzy nie przyjmują pokarmów.

stwierdzany mimo objawów naruszenia struktury osobowości. bądź manii. epizod maniakalngy albo epizzd mieszany. zaś rćwnuczeiniewystępują objawy schizofrenii(por.kryterium A tej psychozy). katatoniczne lub paranoidalne). Rzzpoznanie zaburzeń schizoafektywnychpowinno się stawiać według ICD-10 tylko wuwczas. Zdarzają się bowiem przypadki wspó(występowania symptomatyki schizofrenicznej i objawów bądź depresji. rż" niektórzy uważają jednak za konieczne ukończenie przez dziecko 3 lat. w środku jest pustka. Schizofrenię somatopsychiczną traktujemy jako zespół c typie pwmcwWypzcńcwdrńzw. niekiedy bardzo trudnym zadaniem. Obowiązują tutaj te same kryteria psychopatologiczne. wątpliwości diagnostyczne bywają znaczne. gdy stwierdzamy ruwnoczesne ewidentne cechy przewlekłego procesu schizofrenicznego i występujące okrescwz zaburzenia afektywne(depresja. Zaburzenia nie są bezpośrednim następstwem działania leków psychoaktywnychlub choroby ogólnej. schizomaniaitp. Początek schizofrenii u dzieci może przypadać już na okres między 3. Im później i im ostrzej się ona rozwija. Na tle przewlekłego procesu mogą pojawiać się epizodyczne zaostrzenia(. tym łatwiej o trafne rozpoznanie. Niekiedy współwystępują u dzieci dyskretne objawy encefalopatii. Inne postacie schizofrenii. Pojęcie. Od innych postaci schizofrenii różni się tym. W tym samym czasie choroby występowa(y urojenia i omamy przez 2 tygodnie przy braku zaburzeń nastroju. W przypadkach skojarzonej symptcmatykiupośledzenia umysłowego i schizofrenii. pojawiające się epizodycznie w przebiegu chorób afektywnych(cyklofrenii). wszystko w środku ulega zanikowi. wskutek czego są one nieraz trudne do diagnozowania i odbiegają obrazem klinicznym od analogicznych zespoluw występujących w przebiegu schizofrenii u dorosłych. więc jak żyć"Chorzy tworzą własne koncepcje powstawania objawów chorobowych i są głusi na wszelką perswazję. Kolejne okresy rozwojowe dziecka nadają jednak tym zespołom swoiste piętno. Przede wszystkim warto wspomnieć o tzw. rzuty')typu hebefrenicznego.psychoza schł zoafektywna. posuwy". Mogą w związku z tym doprowadzić do rozpaczy nie znających diagnostyki psychiatrycznej lekarzy ogólnych i innych specjalistów. np. Klasyfikacja DSM-IV zawiera następujące kryteria diagnostyczne zaburzeń schizoalektywnych:Nieprzerwany okres choroby. które dotyczą procesu schizofrenicznego u dorosłych. w trakcie którego pojawia się epizod dużej depresji. . W piśmiennictwie spotyka się zresztą inne terminy. psychoza schizoafektywna"jest wieloznaczne i może obejmować zarżwno opisane wyżej przypadki schizofrenii. że.nazwę schizofrenii hipochondrycznej lub cenestycznej. Schizofrenia dziecięca. a uwaga chorego ześrodkowana jest na narządach wewnętrznych. ułatwia rozpoznanie. jak podaje Sulestrowska(19783. mania). pozamykało się. Prawidłowy rozwój umysłowy dziecka. Dziwaczne urojenia i skargi wyrażają się w lamentach. którzy w najlepszej wierze podejmują się rozpoznawania ich urojonych chorób i próbują je leczyć. występujący w przebiegu schizofrenii prostej. Rozpoznanie schizofrenii w wieku dziecięcym jest. a 4. że objawy rozszczepienia osobowości nie są zbyt głębokie. katatonicznego i paranoidalnego:udaje się je prześledzić nawet u najmłodszych dzieci. jak i psychozy schizofreniczne(zespoły:hebefreniczne. Zaburzenia nastroju są obecne w aktywnych i rezydualnych okresach choroby. . przewód pokarmowy nie trawi.schizofrenii cyklicznej albo okresowej.

choć spełnia rolę. w miarę pojawiania się coraz skuteczniejszych leków psychotropowych i doskonalenia metod psychoterapii(rozumianej szeroko. ud czasu . że pozycja nozolcgiczna psychoz schizoafektywnych nie jest całkiem jasna. Ktoś określił to trafnie słowami:. prawdziwych"mechanizmów nerwicowych. Dzisiaj unikamy rozpoznawania tzw. Z całą pewnością jest to grupa niehomogenna. brak krytycyzmu w stosunku do przebytych objawów psychotycznych. Rozpoznanie to powinno się stawiać wówczas. utrudniającymi zdolności pacjenta do samodzielnego życia i współżycia z innymi ludźmi. Proces chorobowy może kończyć się objawami resztkowymi.pozostać elementy myślenia urojeniowego. schizofrenia resztkowa(rezydualna)". Jeśli chudzi o napęd i aktywność. Nie zawsze łatwe jest rozstrzygnięcie wątpliwości. Z powyższego wynika. czy objawy depresyjne stanowią immanentną składową psychozy schizofrenicznej. dajmy chorym na schizofrenię prawo do reagowania nerwicą". przede wszystkim ICD-10. kiedy utrzymują się jeszcze niektóre objawy pozytywne lub negatywne tej psychozy. Autorzy najbardziej znanych systemów diagnostyczna-klasyfikacyjnych. Szanse re można zceniać bardziej pomyślnie. Stosunkowo często rozpoznaje się tzw.schizofrenię rzekomunerwicową. Na razie pojęcie to jest w jakimś sensie diagnostycznie użyteczne. a nastrój chorego osiąga rozmiary. wzrka diagnostycznego". czy zostały odsloniętepo ustąpieniu np.W DSM-IV uwzględniono dwa typy psychozy schizoafektywnej:b i po I arny(obejmuje on stan maniakalny albo mieszany)lub maniakalny i mieszany(z epizodami dużej depresji)oraz depresyj ny(występują wyłącznie epizody dużej depresji). Skargi nerwicowe mogą też poprzedzać(zapowiadać)rozwój schizofrenii. gdy pacjent przebył psychozę schizofreniczną. względnie czy nie wywołały ich leki neuroleptyczne? Jest jednak faktem klinicznie dowiedzionym. Leczenie. Zejście schizofrenii. epizodu depresyjnego"(F 32). wymagające odpowiedniego leczenia. Nlajczęściej schizofrenia resztkowa przejawia się wieloletnim utrzymywaniem się dyskretnych objawów osiowych. frustrację. zaburzenia modulacji nastroju itd. iż chory na schizofrenię w sytuacji trudnej(w odpowiedzi na konflikt. wymieniają tzw.ubytku schizofrenicznego(kryjącego element fatalizmu i nihilizmu terapeutycznego). Chodzi o to. to w większości przypadków stwierdza się bezczynność. w którym mieszczą się często przypadki nie dc końca diagnostycznie wyjaśnione. przypominają"nerwicę. Poprzednio wspominałem o rozmaitych przebiegachchoroby i szansach chorych na pełną lub częściową remisję czy zejście niepomyślne.d epre s j ę po s eh i z otrę n i c z ną. Powyższe uwagi odnoszą się oczywiście do przewlekłego procesu schizofrenicznego. Termin ten jest dwuznaczny i mało precyzyjny.objawów paranoidalnych. deprywację potrzeb itp)reaguje uruchomieniem. Mogą np. W międzynarodowych klasyfikacjach chorób psychicznych używa się terminu. Postępowanie lecznicze będzie zależało od postaci psychozy schizofrenicznej. ale nie jest też wykluczone. Próby wyeliminowania tej kategorii diagnostycznej nie puwiodly się. trwującego co najmniej 2 tygodnie. że u chorych na schizofrenię pu ostrym okresie choroby mogą wystąpić krócej lub dłużej trwające objawy depresyjne. z uwzględnieniem rehabilitacji). że wypowiadane przez niektórych chorych skargi.

klopentiksol. np. tj. terapię zajęciową. perfenazyna. Z licznych obserwacji katamnestycznych wynika. ale także pochodne tioksantenowe. niekiedy wbrew woli chorego. Kilkadziesiąt lat temu pełną uleczalność oceniano na 20-25%przypadków. Poważniej sze rokowanie dotyczy przewlekłego podłoża schizofrenicznego. dwoiste". a niekiedy psychoterapię indywidualną. można zastosować z grupy fenotiazynowej tiorydazynę. Jeżeli leki z tej grupy zawodzą. Aż 609 pacjentów osiąga remisję społeczną i zdolność dc pracy(przeważnie w zawodzie wykonywanym przed zachorowaniem). stosujemy terapię grupową. 0. że co drugi chory na schizofrenię przynajmniej raz w życiu jest hospitalizowany.05 co 3 dni domięśniowo). kiedy zachowane jest przynajmniej częściowo poczucie choroby i motywacja lu leczenia. (w układzie serotoninergicznym). u których górują objawy negatywne(osiowe). Wybór leku nie jest sprawą prostą. Dzięki nowym możliwościom terapeutycznym rokowanie w tych psychozach poprawiło się istotnie. zaś z pochodnych fenotiazyny małe dawki flufenazyny lub pipotiazyny. Chorych włączamy w szpitalu lu społeczności leczniczej. chorzy są pobudzeni i zagrażają zdrowiu oraz życiu innych osób. dobry efekt uzyskujemy stosując pochodne benzamidu(Sulpiryd). pomyślniejsze odnosimy do zespołów:paranoidalnego. katatonicznego i hebefrenicznegu. risperidon. Dostępne są leki z rej grupy o przedłużonym działaniu(Clopixcl acuphase-amp. pernazyna). decydujemy się na leczenie szpitalne. Jeżeli w obrazie klinicznym stwierdza się obniżenie nastroju. Na rynku jest wiele leków o różnym profilu i sile działania. U chorych pobudzonych stosuje się pochodne butyrofenu(np. W paranoidalnej psychozie włączamy leki o silnym wpływie przeciwwytwórczym. a nawet mniej. Leczenie od samego początku powinno być kompleksowe. W warunkach polskich najczęściej stosuje się pochodne fenniazyny(chlorpromazyna.trwania i nasilenia objawów.klozapinę. lewopromazynę. Rokowanie. że przebieg psychoz schizofrenicznych jest pomyślniejszy. . Jeżeli objawy są burzliwe. można włączyć leki nowszej generacji.haloperidol). Szacuje się. a z grupy tioksantenowejflupentiksol(Fluanxol). niż sądzono dawniej. U chorych z lżejszym przebiegiem. Rokowanie w psychozach schizofrenicznych określamy jako. a także własnemu życiu(autoagresja). Mówiąc o uleczalności psychoz schizofrenicznych. U pacjentów zahamowanych(katatonia hipukinetyczna)i u tych. można włączyć leki przeciwpsychotyczne(neuroleptyki)w warunkach laboratoryjnych. . jak i na receptory 5-HT. rozumiemy cofnięcie się w wyniku leczenia . (w układzie dopaminergicznym). Metody rehabilitacji są dzisiaj bardzo zróżnicowane i rozbudowane(pisze o tym doc. Średni czas pobytu tych chorych w szpitalach psychiatrycznych skrćcił się dz Z. np. Stąd mówi się niekiedy o rokowaniu kierunkowym i odcinkowym. Stańczakcwa). dzisiaj statystyki zawierają wyższe wartości-30-4 O'%. który działa zarówno na recepty D. T.obejmujące psychofarmakoterapię i psychoterapię z elementarni sojoterapii. Z nowszych lekćw zachęcające wyniki leczenia uzyskuje się po risperidonie(Rispolept).

lecz są wywołane innymi(nieswoistymi)czynnikami chorobotwórczymi. Rozwijają się one najczęściej u ludzi. innych zaburzeń psychotycznych zprócz schizofrenii". że istnieje kontinuum zaburzeń paranoicznych-od osobowości paranoicznej. społecznego czy też biologiczne**s*esu.psychoz schizofrenoidalnych. które nie występują na podłożu schizofrenii. Mianem tym określa się zespoły:paranoidalne. Zespoły te mogą pojawić się w psychozach organicznych pourazowych(Wardaszko-Łyskowska). że podporządkowane urzjemom zachowanie człowieka chorego powoduje znaczne trudności w kontaktach społecznych i poważne konflikty. pdrano*czne. zaburzenia schizofrenoidalne"(schizophreniform disorder)omawia się wśród. hebefrenicznei katatoniczne. w przebiegu zapalenia mózgu itd. Przede wszystkim dotyczą one odrębności nozologicznejparanzi prawdziwej i schizofrenii paranoidalnej. Wcześniej wspomniałem z wyodrębnieniu przez Langfeldta tzw. Paranoja jest rzadką. Część psychiatrów amerykańskich. pozostających pod wpływem psychoanalizy. Przynależność nozologiczna paranoi i reakcji paranoicznych budzi od dawna znaczne kontrowersje. 13. nie stwierdza się natomiast omamów ani schizofrenicznych zaburzeń myślenia. a przede wszystkim przewaga projekcji nad innymi mechanizmami obronnymi. do schizofrenii paranoidalnej. gdyż po ustąpieniu somatycznej przyczyny(np. Jakkolwiek większość psychiaućw jest zdania. których obraz kliniczny jest bardzo zbliżony do paranoi. endogenną psychozą. hebefrenicznych i katatonicznych. w której czynniki biologiczne dominują nad psychospołecznymi. Często psychoza nie zakłóca poważniej społecznego funkcjonowania.objawów dodatkowych. paranoję prawdziwą.DSM-IV). Irena Numyslowskut. a także zaburzeń nastroju. Struktura osobowzści chorych na paranoję. Schizofrenia a zespoły schizofrenoidalne(schizotypowe schizofreniopodobne). choć zdarza się także.paranoidalnych. Podstawowa różnica pomiędzy paranoją a reakcjami paranoicznymi zawiera się nie w obrazie klinicznym. Są one następstwem działania różnego rodzaju czynników reaktywnych. cofają się równolegle objawy schizofrenoidalne bez pozostawienia cech rozszczepienia struktury osobowości i innych osiowych objawów schizofrenii. najczęściej o charakterze psychologicznego. ktćrych charakteryzują swoiste cechy osobowości(osobowość paranoiczna). nie ulegaj w łuku choroby dezorganizacji. Na tym stanowisku stoją też twórcy międzynarodowych klasyfikacji(np. Reakcje paranoiczne. a reakcje emocjonalne są dostosowane do treści urzjeń. także z prawem. przewlekłą psychozą. w psychozach inwolucyjnych. są zaburzeniami psychotycznymi o różnym czasie trwania. że mamy do czynienia z odrębną. w których. Definicja i pozycja nozologiczna. W takich przypadkach nie należy się spieszyć z rozpoznaniem schizofrenii. tj. Paranoja i reakcje.zapalenia mózgu). poprzez reakcje paranoiczne. Inni zaś. których poglądy znalazły wyraz w ostatniej wersji Klasyfikacji Amerykańskiego . jest zdania. w której usystematyzowane i logiczne urojenia rozwijają się stopniowo. ale w istnieniu reaktywnego czynnika w reakcjach paranoicznych. podczas gdy paranoja jest psychozą endogenną o nie wyjaśnionej etiologii. to jednak niektórzy traktują paranoję jako postać schizofrenii paranoidalnej.

podkreślał. jak w literaturze psychoanalitycznej i literaturze pięknej. obok parafeniii otępienia wczesnego. Pozycję nozolzgiczną paranoi komplikuje dodatkowo fakt. Rys historyczny. Inne ostre zaburzenia psychotyczne z przewagą urojeń"(F 23. Ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne"(F 23). stanu paranoidalnego. którego poglądy stymulowały rozwój nowoczesnych koncepcji paranoi wśród psychiatrów niemieckich i skandynawskich. Kryteria ich rozpoznawania to obecność trwałych urojeń. Epidemiologia. który-analizując przypadek znanego prawnika cierpiącego na paranoję-uznał za najważniejszą dla mechanizmu powstawania urojeń projekcje nieświadomych pragnień homoseksualnych. obok melancholii. że u niektórych osób o wrażliwej osobowości rozwija się zespół urojeniowy pod wpływem negatywnych przeżyć życiowych. Od tego czasu związek paranoi z represjonowanymi tendencjami homoseksualnymi był wielokrotnie podnoszony w literaturze psychiatrycznej. traktując ją jako psychozę endogenną. parwrenii i innych uporczywych podobnych stanów. Według niektórych autorów OSM-III-R. Kraepelin(19133.sensytywny obłęd odnoszący i innych zaburzeń urojeniowych. Przedstawiając rozwój poglądów na temat paranoi i reakcji paranoicznych. Ustalenie rozpowszechnienia paranoi i zaburzeń paranoicznych sprawia znaczne trudności. W omówionej powyżej klasyfikacji autorzy nie wymieniają już nazwy pdTdOOl. nie sposób pominąć Freuda. Uporczywe(utrwalone)zaburzenia urojeniowe"(F 22)obok psychozy paranoidalnej. a ryzyko zachorowania w ciągu życia-od 0. które nie są dziwaczne i nie wynikają z innych zaburzeń psychicznych. mimo. zań-obok.użył terminu paranoja dla grupy zaburzeń. wyróżniają grupę zaburzeń urojeniowych(Delusional disorders). i podgrupy. padaczki. l 9 b/)wynosi ono 0. I'%. padaczki i manii. po okresie dłuższych wątpliwości. o biologicznej etiologii. a Bander opisał paranoję w sposób zbliżony do obecnego. nadużywania leków. 3). Ten typ psychozy nazwał sensytywnym obłędem ksobnym(paranoja renwaua). myśl. Kahlbaum w 1863 r. w VIII wydaniu swojego podręcznika umieścił paranoję jako odrębną jednostkę nozologiczną. W obowiązującej w Polsce 10. Kretschmer(l 959). . rozum)została wymieniona po raz pierwszy przez Hipokratesa w jego klasyfikacji zaburzeń psychicznych. takich jak schizofrenia i zaburzenia nastroju. Pierwsza. Reakcja paranoiczna może zostać zaklasyfikowana dc grupy. Nazwa paranoja(z gr. i była długo synonimem obłąkania.Towarzystwa Psychiatrycznego(DSM-IV). jak np. 039. gdy nie istnieje wywołujący je czynnik jrganiczny. mogą być rozpoznawane tylko wtedy. poza czymś i nozs-sens. wersji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji'horób i Problemów Zdrowotnych(ICD-10)paranoja znalazła się w grupie. a zwłaszcza amfetaminy i kokainy. 05 do 0. iż zespoły paranoiczne mogą występować objawowo w przypadkach organicznego uszkodzenia ńśrodkowego układu nerwowego. choć może nie tak często. oraz. szczególnie żywe wśród psychiatrów niemieckich. które nie zmieniają swojego obrazu ani też nie mają tendencji do ustępowania. a zwłaszcza druga polowa XIX wieku przyniosła szczegółowe opisy paranoi oraz rozważania na temat jej przynależności nozulogicznej.

3%wszystkich leczonych w szpitalach. jak i szeroko pojęte czynniki psychospołeczne. i europejskich wynika. czynienia z grupą zaburzeń psychicznych o nieznacznym rozpowszechnieniu. ludności miejskiej. Cytowane powyżej przykłady badań wskazują. pogłębionej barierą językową. przekonaniu o grożącym ze strony tłoczenia niebezpieczeństwie. Większa niż w populacji liczba zaburzeń psychicznych wśród krewnych chorych ną. Często bowiem zachowanie społeczne chorych i ich funkcjonowanie w roli zawodzwej jest na tyle nie zaburzone. Równie ważny w kształtowaniu. lż. uczą się tych postaw ud najbliższych. paranoicznej postawy wobec świata jest mechanizm uczenia i naśladownictwa. sekty religijne oraz społeczności emigrantów.2. najczęściej między 35. że mamy do. podejrzliwości.. a jednocześnie w poczuciu winy za porzucenie ojczyzny. Te ostatnie żyją w atmosferze izolacji społecznej i kulturowej. i niższych warstw społecznych. co potwierdzają badaniu empiryczne. a 45. Zniekształcony obraz świata prezentowany przez rodziców przyjmują jako własny. 1-0. Badania epidemiologiczne wskazują na częstsze występowanie tej grupy zuburzeń wirćd kobiet. Paranoja i reakcje paranoiczne zwykle rozpoczynają się w wieku średnim.. Dzieci wzrastające w atmosferze nieufności. W rozważaniach nad etiologią paranoi i zaburzeń paranoicznych brane są pod uwagę zarówno czynniki biologiczne. emigrantżw. . paranoję wskazuje na udział czynnikćw genetycznych w jej etiologii. sami zaś nie mają żadnej motywacji do podjęcia leczenia. Obraz kliniczny. . jakkolwiek naturd uwarunkowań biologicznych nie jest jasna. takich jak etniczne grupy mniejszościowe. Jak już wspomniano. że jest to psychozą. Narastająca frustracja. Wśród psychiatrów panuje jednak przekonanie. cc jest przyczyną wytworzenia się u dziecka poczucia braku.. Niemniej jednak. że odsetek pacjentćw hospitalizowanych z rozpoznaniem paranoi wynosi 0. W Polsce z diagnozą stanów paranoicznych było leczonych w 1995 r. Wśrud czynników psychospołecznych znaczące miejsce zajmuje patologia więzi rodzinnych. Członkowie tych grup są szczególnie narażeni na powstawanie zaburzeń paranoicznych.'Z badań amerykańskich 17-Psychiatria. Reakcje(zespoły)paranoiczne.7%wszystkich pacjentów. W odniesieniu do paranoi prawdziwej panuje przekonanie.kznieczne jest zaburzenie homestazy biologicznej organizmu lub równowagi. podstawowego bezpieczeństwa i zaufania do drugiego człowieka. Etiologia i patogeneza. że rzeczywiste rozpowszechnienie tej grupy zaburzeń jest znacznie większe. bezsilność i agresja stają się nie do zniesienia i prowadzą do dominacji projekcji nad innymi mechanizmami obronnymi. Mechanizm uczenia społecznego.. endogenna. że trafiają oni do szpitali psychiatrycznych. wystąpieniu reakcji paranoicznych sprzyja istnienie paranoicznych cech osobowości. paranoicznych"postaw wobec otoczenia dotyczy także całych grup społecznych.

Człowiek tracący słuch lub głuchy żyje w stanie znacznej izolacji. Treścią jest w tym przypadku przekonanie o zbliżającym się ułaskawieniu. wynalazczą i genealogiczną. Chory zaczyna błędnie interpretować intencje otoczenia. zerwane zaręczyny. budzące poczucie krzywdy lub niesprawiedliwości. Przeniesienie chorego w inne środowisko daje ustąpienie lub złagodzenie objawów. Towarzyszy temu nasilone poczucie niższości. reformatorską. Nie spełnione kryteria dla schizzfrenii(120)ani też dla ostrego wielopostaciowego zaburzenia psychotycznego(F 233)). 3. . niemożność rćżnicowaniabardziej subtelnych przekazów i częste pomyłki w ich odczytaniu. Wstydząc się swojego kalectwa i chcąc je ukryć lub zminimalizować. mniejszej wartości. klasyfikowany. Urojenia lub omamy obecne przez większość czasu od powstania stanu jawnie psychotycznego. w obcojęzycznym otoczeniu. a jednocześnie poczucie krzywdy i niesprawiedliwości losu. W klasyfikacji można też używać dodatkowego znaku wskazującego. Żyją więc w stanie przewlekłego napięcia. zwłaszcza jeśli jest ono nietolerancyjne i nieżyczliwe. że jest obiektem prześladowań. Jeżeli urojenia utrzymują się ponad 3 miesiące.psychologicznej w postaci nagłego lub przewlekłego stresu psychologicznego. nawet jeśli jakoś potrafi porozumiewać się z otoczeniem. wypadek. Dwie lub większa liczba osób podzielają to samo urojenie lub system urojeniowy i wspierają się wzajemnie w tym przekonaniu. Ostry początek objawów psychotycznych. przypisuje mu wrogie zamiary. Skazani są na bardzo niepełną komunikację. Również izolacja więzienna. rozpoznanie należy zmienić na utrwalone zaburzenia urojeniowe(FZZ). Stosunkowo często reakcje paranoiczne występują u więźniów skazanych na długoletnie. Szczególne miejsce wśród reakcji paranoicznych zajmuje obłęd u d z i e I on y(folie a deux). doprowadzając do powstania systemu urojeń prześladowczych o charakterze reakcji paranoicznej. Kryteria diagnostyczne:1. czy zaburzeniom towarzyszył ostry stres. Na tym tle może dochodzić du zatargów z utoczeniem. zazdrości. takie jak niepowodzenie w pracy. ludzie tacy nie chcą pytać powtórnie. jeśli czegoś nie des(yszeli lub nie zrozumieli dokładnie. Kryteria diagnostyczne:1. w trakcie samotnych wypraw górskich lub dalekomorskich sprzyja wystąpieniu tego typu zaburzeń psychicznych. aż wreszcie nabiera przekonania. Najczęściej stresem takim stają się jakieś nieprzyjemne dla człowieka zdarzenia lub przeżycia. pieniaczą. Zaobserwowano także przemijające stany paranoiczne u osób charakteryzujących się osobowością paranoiczną po nadużyciu alkoholu. Bilikiewicz(1988)wśród ważniejszych reakcji paranoicznych wymienia:paranoję prześladowczą głuchych i głuchoniemych. nazywany także paranoją indukowaną. rozdrażnienia. To przekonanie szybko rozbudowuje się. podejrzliwości wobec innych. często dożywotnie więzienie. przegrana sprawa sądowa. Reakcja paranoiczna głuchych jest dobrym przykładem dla zrozumienia powstawania tego typu zaburzeń. jako F 24 indukowane zaburzenia urojeniowe. godzące w obraz samego siebie. 2. według ICD-10.

u których ona wystąpiła. że ludzie są przeciw niemu. Od tego momentu aktywnie szuka dowodów potwierdzających słuszność swoich unjeniowych przekonań i wszędzie znajduje ich potwierdzenie. Jak już wspomniano. Znajduje bardzo wiele dowodów na to. czuje się obserwowany. czując się otoczony siecią knowań i prześladowań. Równocześnie jednak narasta w nim podejrzenie. a udział czynników psychospołecznych w jej powstawaniu jest znacznie mniejszy niż w przypadku reakcji paranoicznych. Przejście od fazy prepsychotycznej dc w pełni rozwiniętych objawów paranoi dokonuje się najczęściej pod wpływem niekorzystnego zdarzenia. Objawy psychozy indukowanej ustępują zwykle po rozdzieleniu osób. śledzony. występującą najczęściej w wieku dojrzałym. zwykle żyjących w znacznej izolacji. Rozwój w pełni wyrażonych objawuw paranoi przechodzi przez kolejne fazy.oraz informacji wskazujących na występowanie objawów schizofrenicznych. Są dowody wynikające z powiązań czasowych lub w kontekście wydarzeń.2. W psychozie tj osoba bliska choremu zaczyna wierzyć w prawdziwość wypowiadanych przez niego urojeń. wyszukując dowody potwierdzające podejrzenia głęboko skrywane przed obcymi. Nie stwierdza się omamów słuchowych w obrazie klinicznym. skrywana wrogość wobec otoczenia oraz lęk o zachowanie własnej autonomii i nadmierne. Paranoja udzielona może dotyczyć więcej niż dwu osób. co z kolei wywołuje rezerwę i niechęć ze strony otoczenia i poprzez mechanizm błędnego koła nasila objawy. czasami system unjeniowy chorego przejmowany jest przez całą rodzinę. Pozostają one w niezwykle bliskim związku. a nawet społeczność. że jest to psychoza endogenna. których mieszkańcy podzielali przekonania urjeniowe chorej osoby. kompensacyjne poczucie własnej wartości. Chory. Niemniej jednak i w przypadku paranoi prawdziwej swoiste cechy osobowości. wśród. Zaczyna być przekonany. Pud wpływem tego wydarzenia nagle powstaje w chorym przekonanie. W tym okresie zachowanie chorego charakteryzuje fasada adekwatności. W stosunku do ludzi staje się niezwykle czujny. takie jak podejrzliwość. Paranoja prawdziwa jest psychozą niezwykle rzadką. istnieje przekonanie. Chory pilnie śledzi otoczenie. predysponują do powstawania systemu urojeniowego. że jest obiektem prześladowań i one są odpowiedzialne za jego niepowodzenie. . godzącego w obraz samego siebie. błędnie interpretując zachowanie innych ludzi. uśmiechu itp. Znane są przykłady całych wiosek. Czas trwania urojeń wynosi cu najmniej 3 miesiące. pewny siebie i niezależny. czasami nawet kilka lat. że zazdroszczą mu sukcesów. połączonym z izolacją spzłeczną. a także najbliższymi. a następnie zaczyna je sama wypowiadać. nieufność. 3. Brak danych na temat organicznego uszkodzenia o u n. że prześladowcy są zorganizowani. pozycji talentów. że jego rozmowy telefoniczne są podsłuchiwane. Okres narastającej podejrzliwości i nieufności może trwać różnie długo. przechodniów rozpoznaje wrogów po specyficznym ubiorze. że urojenie zostało indukowane u biernego członka(członków)paru lub grupy w wyniku kontaktu z członkiem aktywnym. Najczęściej obie osoby są związane bardzo silnym związkiem emocjonalnym. prezentuje się on jako człowiek niezwykle silny. Kryteria diagnostyczne:Urojenia stanowią wyłączną charakterystykę kliniczną. nieufny. Pierwszą fazę można nazwać fazą prepsychotyczną. zaczyna się bronić.

jak szybko i czy w ogóle chory zostanie zmuszony do szukania pomocy. aby wreszcie samemu zaatakować jednego z prześladowców. Faza przewlekła paranoi może trwać wiele lat i tylko od stopnia aktywności funkcjonowania społecznego zależy. cel wizyty sprowadza się najczęściej do chęci uzyskania zaświadczenia potwierdzającego zdrowie psychiczne. Różnicowania wymaga także występowanie zespołów paranoicznych w przebiegu organicznego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Dla najbliższych bywa to czasami całkowitym zaskoczeniem. najczęściej policji. logiczność przytaczanych dowodów. Chorzy potrafią twórczo pracować intelektualnie. że relacje społeczne z innymi mogą być nadal utrzymywane.W ten sposób z prześladowanego przekształca się w prześladowcę. zrywają z przyjaciółmi. że jasność i precyzja ich rozumowania. padaczki. Dopiero rozszerzanie się po kilku dniach systemu urojeniowego i włączanie do niego osób z personelu szpitalnego skłania psychiatrów do rozpoznania paranoi. to zdarza się. zwłaszcza obecność zaburzeń uczuć. Rozpoznanie różnicowe. Fu pierwsze stanowi wytłumaczenie własnego niepokoju. ponieważ funkcjonowanie chorego poza sferą pozostającą pod wpływem urojeń jest prawidłowe. występujące w fazie maniakalnej choroby afektywnej dwubiegunowej. Cameron(19851. czasami na bardzo odpowiedzialnych stanowiskach. że po pierwszej rozmowie lekarz może mieć wątpliwości. Początkowo pisze listy do różnych instytucji. Przemawia za nią większa niż w paranoi dziwaczność wypowiadanych urojeń. Ich przebieg przypomina opisany wyżej a jedynie treść urojeń jest inna. Jest bowiem niewielka szansa na to. zamieszkania. autyzmu oraz postępującego rozpadu osobowości. Zdarza się także paranoja erotyczna wynalazcza. nadużywania leków. Szczególnie trudne do odróżnienia od reakcji paranoicznych są psychozy am(etaminowe. . omamów. ślenia. Tworzenie się tego pseudośrodowiska ma dla osoby chorej na paranoję wyraźne funkcjonalne znaczenie. Wybitny psychiatra amerykański. czasami chorzy w sposób niewytłumaczalny dla bliskich i przyjaciół zmieniają miejsca pracy. czy ma do czynienia z człowiekiem chorym. stworzył pojęcie pseudośrodowiska paranoicznego(paranoidpseudocommumty). obecność. po drugie-ześrodkowując urojenia na ograniczonej grupie ludzi-powoduje. brak innych objawów(takich jak omamy i zaburzenia emocji)powoduje. żądając ochrony lub zadośćuczynienia w postaci ukarania sprawców. pieniacza. Jest to wyimaginowana organizacja osób. że sam zjawi sig u psychiatry. hipochondryczna. co chroni chorego przed nadmierną izolacją. Jeśli trafiają do szpitala psychiatrycznego w tym okresie. Czasami atak ten jest bardzo gwałtowny i może doprowadzić do ciężkich obrażeń ciała. Również urojenia wielkościowe. schizofrenicznych zaburzeń my. Opisana powyżej paranoja prześladowcza jest oprócz paranoi ksobnej jedną z najczęstszych pustaci tej choroby. które są włączone w spisek przeciwko pacjentowi. a szczególnie urojenia owładnięcia i oddziaływania. poczucia frustracji i bezsilności. mogą być mylnie potraktowane jako objaw paranoi wielkościowej(ekspansywnej). Nie zawsze w wyniku psychozy dochodzi do ataków agresji. a nawet śmierci zaatakowanego domniemanego wroga. a jeśli to nastąpi. W rozpoznaniu różnicowym należy przede wszystkim brać pod uwagę schizofrenię paranoidalną.

że próby spokojnej konfrontacji z systemem urojeniowym mogą pomóc pacjentowi w zmianie jego przekonań. a jedynie ograniczyć się do stwierdzenia.Prawidłowa diagnoza choroby podstawowej przesądza o rozpoznawaniu paranoi lub reakcji paranoicznych. Definicja i pozycja nozologiczna. minimum poczucia bezpieczeństwa. a zwłaszcza zmiana sytuacji życiowej chorego mogą doprowadzić do ustąpienia ob)IWOW. Reasumując. przypisuje się środkom psychotropowym. Wobec konieczności przyjmowania neuroleptyków przez cale życie podjęcie takiej decyzji wymaga wnikliwego rozpatrzenia wskazań. psychozy parafrenicznej. objawów rozszczepienia struktury osobowości i schizofrenicznych zaburzeń życia uczuciowego(zblednięcia emocjonalnego. a postawy konfrontujące i wskazujące na chorobliwość przekonań urqjeniowych są przeciwwskazane. paralogii. 14. że nie podzielamy jegg. W przypadku reakcji paranzicznych leki psychotropowe. Zgodnie z polską tradycją i poglądami wielu europejskich psychiatrów rozróżniamy przewlekłą para(renie-psychozę pochodzenia endogennego-o nieznanej dotąd etiologii-oraz zespoły parafreniczne(typu organicznych halucynoz-por. Adam Bilikiewicz. zwłaszcza paranoi prawdziwej. W późniejszym okresie chyba najsłuszniejsze wydaje się zalecenie. paranoicy są niezwykle niewdzięcznymi pacjentami i nawiązanie z nimi kontaktu terapeutycznego jest bardzo trudne. powsujące na tle . Duże znaczenie w leczeniu. Terapia chorych na paranoję i reakcje paranoiczne sprawia znaczne trudności ze względu na brak motywacji tych osób do leczenia.haloperydol o przedłużonym działaniu. Niektórzy są zdania. We wstępnym okresie kontakt ten powinien zmierzać do zapewnienia choremu. Najczęściej stosuje się chlcrpromazynę. Leczenie. jednak po odstawieniu leków objawy zwykle wracają. a zwłaszcza paranoję. rokowanie. rzadziej inne neuroleptyki. należy stwierdzić. ambiwalencji uczuciowej itd). Mianem parafrenii. Leki te tłumią objawy psychozy. Halucynozy(psychozy parafreniczne). np. żeby nie omawiać z pacjentem jego urojeń. że wprowadzenie do lecznictwa neuroleptyków zasadniczo zmieniło rokowanie w rej psychozie. Z punktu widzenia nozografii psychiatrycznej nie ma różnicy w obrazie klinicznym między para(rentą(późną)i halucynozą. paratymii. Klasyfikację Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-IV). określamy zespół urojeniowo-omamowy odróżniający się jednak od schizofrenii paranoidalnej(albo zespołu paranoidalnego)systematyzacją urojeń oraz brakiem jakościowych zaburzeń toku myślenia w sensie rozkojarzenia. psychoterapia. przekonań. przy jednoczesnej jasności i precyzji rozumowania oraz pustawy wyższościowej. Inni psychiatrzy sądzą. a także z powodu nieufności i podejrzliwości. umożliwiając pacjentowi kontynuowanie normalnego życia. jest ograniczzny. Z tego powodu. że wpływ psychoterapii na zaburzenia paranoiczne. Podejmowane są też gruby pzznawczej psychoterapii urojeń.

Parafenia endogenna jest przewlekłą chorobą psychiczną. Obraz kliniczny. zza ściany. W klasyfikacji ICD-I O "para(renta(późna)"pojawia się w grupie. Piszący te słowa. za czym miałoby przemawiać dobre rokowanie i łagodny przebieg tych psychoz. których treść odnosi się(. uczucizwoici wyższej i jasnej świadomości. dlaczego polska redakcja ICD-10 unika polskiego terminu. jest psychozą pochodzenia egzogennego(tuksycznegz. wymieniają szyderstwa. stanu paranoidalnego i sensytywnego zespołu odnoszącego(parwzia sewsimu). Ostrożne stanowisko wobec parafrenii zajął E. zaś w Polsce psychozy te są ujmowane bądź w grupie zaburzeń alkoholowych. grupa schizofrenii". w przebiegu chorób somatycznych i tzw. pozostając wierny szkole. uważa para(renie za nieschizofrenicznąpsychozę. bądź wśród innych psychoz. późniejszej schizofrenii. w trzeciej osobie')do chorego.persistem)zaburzeń urojeniowych"(FZZ). najczęściej u osób wykazujących cechy osobowości cyklotymicznej(symfonicznej). Bleuler. Nie rozumiem. ang. Obraz kliniczny jest zwykle bardzo charakterystyczny. Prześladowcy zmawiają się. mimo jednoznacznego stanowiska Kraepelina. wciąż sporne. smakowe. ma przebieg ostry lub podostry. Był skłonny zaliczać para(renie(w liczbie mnogiej)do kręgu schizofrenii. Epidemiologia. Kreapelina(1856-l 926). używają przezwisk i epitetów. Wydzielanie parafrenii jako odrębnej jednostki nozologicznej jest. cz. Są to przeważnie rozmowy różnych osób. odnoszące(ksobne)i omamy przeważnie słuchowe. węchowe i dotykowe przy zachowanej strukturze osobowości. Chory zaczyna słyszeć głosy dochodzące do niego z ulicy. na której obraz składają się usystematyzowane urojenia prześladowcze.dysfunkcji mózgu. infekcyjnym.toksycznym. która może wystąpić w każdym wieku. obłęd"na oznaczenie paranoi? Z historycznego punktu widzenia termin. obok paranoi. na której obraz składają się usystematyzowane urojenia prześladowcze. że prześladowcy dybią na ich życie. włącznie ze wzrokowymi(w rzadkich postaciach tzw. Parairenia jest psychozą rozpoznawaną dość rzadko. w której wyrósł. Objawy psychopatologiczne przewlekłej parafrenii i zespołów paralrenicznych nie różnią się między sobą istotnie. obłędu z omamami"(paranoja hallucinawrid\. parafrenia"w klasyfikacji DSM-IV nie występuje.halucynozy wzrokowej)przy zachowanej strukturze osobowości. wyodrębnił tę psychozę zaliczając ją do. infekcyjnego. uczuciowości wyższej i jasnej świadomości. Kategoria diagnostyczna. a 60. Trudno natzmiast określić rozpowszechnienie halucynoz somatogennych ze względu na różne kryteria diagnostyczne stosowane na świecie. . Uporczywych(utrwalonych. związanego z chorobami ogólnymi itd).(niekiedy później w wieku podeszłym). Podsumowując-należałoby podać dwie następujące definicje halucynoz(psychoz parafrenicznych). para(renta"pochodzi od 1. twórca pojęcia. rozpoczynającą się zazwyczaj między 40. w rozpoznaniach szpitalnych nie przekracza 19. odnoszące(ksobne)i omamy wszystkich zmysłów. który z grupy otępienia wczesnego(dememiw prwecca). Halucynoza(polski odpowiednik omamica). psychozy paranoidalnej. Pogłębia się w chorych przekonanie. zespół parafreniczny.

oltalmopatyczna). Typowym przykładem zespołu parafrenicznego pochodzenia toksycznego jest ostra omamica alkoholowa(Adlwmosis neum pzauzmm). udaje się chorych z psychozą parafreniczną namówić na poddanie się leczeniu. (specyficzne dolegliwości. Przyczyną ostrej halucynozy z omamami wzrokowymi może być deprywacja sensoryczna u chorych po niektórych operacjach okulistycznych(halucynoza wzrokowa. Niektórzy chorzy wysyłają do władz pisma z żądaniami interwencji lub zabiegają o zmianę mieszkania. do prezydenta miasta. Szczególną postać psychozy parafrenicznej stanowi też halucynoza dotykowa. którzy zniszczyli mu nerwy".Urojenia. chorób infekcyjnych itd. Zespoły parafreniczne. Jeden z mzich pacjenrćw. oświadczył. że sąsiedzi dorobili sobie klucze do jej mieszkania i pod jej nieobecność. Świadomość jest jednak zachowana. Chorzy mogą być pobudzeni psychoruchowo. co wymaga zróżnicowania z innymi psychozami. Chorzy w przeważającej liczbie przypadków są przygnębieni. próbuje go otruć wsypując truciznę do mleka butelkowego. zwłaszcza majaczeniem alkoholowym. mają zazwyczaj ostry przebieg. pod wpływem perswazji. mJn. Wielokrotnie zwracał się do różnych służb. prawdziwą")i zespoły parafeniczne(halucynozy). chorzy są na ogół dobrze zorientowani we wszystkich kierunkach. uwzględniające przewagę lub charakter poszczególnych objawów klinicznych. buszują"w jej pokojach. omamy i unjeniowe interpretacje prawidłowych spostrzeżeń sprzęgają się w jedną konsekwentną całość. których nastrój zabarwiony bywa hipomaniakalnie. specjalnie stuka w rury wodociągowe itd. odczuwający różne nie. dustacji sanitarnaepidemiologicznej z prośbą o przeprowadzenie ekspertyzy. zaś w ich zachowaniu uderza nieadekwwnoić. znane są podziały nozograficzne. Zdarzają się jednak bardzo rzadko chorzy wypowiadający urojenia wielkościowe. Psychoza ta wybucha nagle. zaliczane do halucynoz. dowody"potwierdzające jego obawy-są nimi twierdzenia. Gbury nie reaguje na perswazję. cierpiący na para(renie późną. Podobny ostry przebieg mają zespoły parafreniczne na tle niewydolności krążenia. Oprócz podziału nozologicznego psychoz paralrenicznych na para(renie przewlekłą(. czasem poprzedzona jest zwiastunami neurastenicznymi. Powodem hospitalizacji jest zresztą przekonanie chorego. że. . W tych przypadkach rozpoznaje się para(renie ekspansywną. Oskarżenia kierowane są zwykle pod adresem sąsiadów lub najbliższej rodziny. dostarcza. że musi się leczyć. Jeżeli urojenia są u chorego wyjątkowo logicznie spójne i tworzą zwarty system taki przypadek zalicza się do parafrenii systematycznej. Jedna z moich pacjentek twierdzi z uporem. Zapytany. stosownie do treści omamów i urojeń prześladowczych. oni wszyscy są w zmowie". rzadziej przechodzą w stan przewlekły. ze skutków zbrodniczych działań sąsiadów. Postacie. przypisuje je związkom chemicznym rozpylanym w budynku. Objawy halucynoz przeważnie szybko ustępują. W obrazie klinicznym góruje silny lęk związany z halucynacjami słuchowymi i urojeniami prześladowczymi. że ktoś wpuszcza gaz przez dziurkę od klucza. Z biegiem czasu. dlaczego nie skierował sprawy do sądu lub prokuratury.

pasożytnicza(niektórzy autorzy zaliczają tę psychozę dc zespołów urojeniowychobłęd pasożytniczy). W systematyce chorób psychicznych parafrenia i zespoły parafreniczne powinny być usytuowane między schizofrenią paranoidalną a paranoją. a także. czul"pod skórą-kształtem przypominały amebę o wydłużonym tułowiu. Rokowanie. 15. Parafrenia różni się od paranej obecnością omamów. Jeden z obserwowanych przez nas chorych rysował.w przebiegu alkoholizmu. tzw. rezydualnej. Chory odczuwa omamowa. kiedy do trwającej od kilku tygodni halucynozy dzlączy się zstry zespół majaczeniowy(dzYeiam tremem). pojawia się poczucie przebytcj choroby oraz-w początkowym okresie leczenia skłonność do przemilczania(dysymulowania)urojeń i omamów. o cechach. Stan ten. Różnicowanie. Od psychoz paranoidalnych różni tę grupę psychoz zwarta osobowość. prawdziwa"parafrenia trwa czasem kilka tygodni. zwłaszcza ostrych halucynoz. te robaki"na własne oczy. które. drążące w skórze pasożyty". robaki". czy widział. Znaczne nasilenie objawów stopniowo słabnie. iż wszystkie wydarzenia(psychotyczne)istotnie miały miejsce. wiele miesięcy i dłużej. Przeciwko dzimww świadczy zachowana świadomość. lekko postępującym przebiegiem. U niektórych chorych trwa dość długu przekonanie. z czym piszący te słowa nie może się zgodzić. jak to sugerują niektórzy autorzy. np. lecz prześladowcy odstąpili obecnie od swoich niecnych działań i zamiarów. Przewlekła. bardzo dobra łączność uczuciowa(syntonia)i usystematyzowany charakter urojeń.psychozy. Jest oczywiście możliwe wystąpienie mieszanej psychozy. Przypadkowe wykwity skórne lub ślady zadrapań naskórka mają lekarza przekonać o prawdziwości jego twierdzeń. aż wreszcie wszystkie objawy psychopatologiczne ustępują i chory osiąga remisję. Rzadkie przypadki omamicy wzrokowej wymagają różnicowania z zespołem majaczeniowym. Pacjent ten uchylał się od odpowiedzi. Daleko posunięty bezkrytycyzm niektórych chorych może mieć związek z objawami rozwijającego się równolegle zespołu otępiennego(zwłaszcza parafrenii późnej). Niekiedy nie jest sprawą łatwą rozstrzygnięcie problemu różnicowego między interpretacją urojeniową doznań dotykowych a halucynacjami(w halucynozie dotykowej. . czasem. Ten argument przemawia też przeciwko łączeniu halucynozy z majaczeniem w jedną psychozę. pod wpływem podtrzymujących dawek leków przeciwpsychotycznych(neuroleptyków). co podkreślają niektórzy autorzy. Niestety w przytoczonych na wstępie systemach diagnostyczna-klasyfikacyjnych parafrenia w ogóle się nie pojawia albo jest zaliczana do zespołów urojeniowych(ICD-IO). Znacznie lepsze rokowanie dotyczy zespołów parafrenicznych. Paranoja po dłuższym czasie zatraca napięcie afektywne. Na czas trwania tych psychoz ma oczywiście wpływ nowoczesna psychofarmakorerapia. pasożytniczej). daje się z czasem opanować.

w której występują zarówno zespoły depresyjne. zwłaszcza genetyczne. Autor opisał też rodzinne I występowanie melancholii. choroby afektywne"odnosi się do grupy zaburzeń psychicznych o etiologii endogennej. Chorobę. jako chorób o przyczynach endogennych. Jest autorem koncepcji psychozy maniakalna-depresyjnej. u części osób zaś pojawiają się również zespoły maniakalne. w przebiegu których występują okresowo(niekiedy regularnie i cyklicznie)zaburzenia nastroju. który w zarysie odpowiada obecnym charakterystykom osobowości pacjentów z chorobą afektywną jednobiegunową. jak i maniakalne(często naprzernienne)nazwał "folie circulaire"(I 8543. Badania prowadzone w minionym ćwierćwieczu dostarczyły licznych dowodów. Prekursorem nowoczesnej klasyfikacji chorób afektywnych był J. Do chorób afektywnych należy większość przypadków tzw. że cech osobowości osób z dwubiegunowym przebiegiem choroby i ich krewnych ujawniają istotne rćżnice w porównaniu z osobami z chorobą afektywną jednobiegunową(depresja nawracająca). twórcy terminu "melancholia". Angst(1966)i G. wskazują. odpowiadającej współczesnym koncepcjom depresji endogennej. że choroby zarówno afektywna jedno-. jako jednostki nozologicznej o etiologii endogennej. który wykazał. Pierwsze opisy depresji. Faber. Termin. J. Leonharda(1957-l 966). że z punktu widzenia genetycznego obie choroby różnią się istotnie. R. Stanisław Pużyński. psychoza maniakalnadepresyjna"lub. emocji i aktywności w pustaci zespołów depresyjnych(nazywanych depresją endogenną). E. Szczegółowy opis depresji(melancholii)podał Aretqjos z Kapadocji. Burtcn w wwrzmiimelmc*zM(1612)zamieścił wnikliwy opis depresji oraz osobowości przed chorobowej. oraz jednobiegunową-wyłącznie z zespołami depresyjnymi w jej przebiegu(zaburzenia depresyjne nawracające). zawierają prace Hipokratesa. Perris(1966)stwierdzili liczne istotne odrębności w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej i jednobiegunowej. który wnikliwie opisał depresje oraz stany mieszane.melancholii inwolucyjnej oraz część psychozy schizoafektywnej. Zmiana koncepcji psychozy maniakalna-depresyjnej jako jednostki chorobowej wiąże się z badaniami K. Definicja i pozycja nozologiczna. Wykazali. Najnowsze badania. jak i dwubiegunowa nie spełniają kryteriów jednostek nozologicznych. Rozwój koncepcji w zarysie historycznym. W psychiatrii europejskiej termin ten jest równoznaczny z pojęciem. cyklofrenia"Na podstawie badań klinicznych i genetycznych wyodrębniono dwie grupy chorób afektywnych:chorobę afektywną dwubiegunową. Kraepelm stworzył podstawy współczesnych koncepcji chorób afektywnych. P.Choroby afektywne. w której przebiegu obserwuje się zespoły depresyjne i maniakalne. że obie .

w postaci długo(lub stale)utrzymujących wahań nastroju(subdepresja-hipomania). w których występują zespoły depresyjne i stany maniakalne(typ I zaburzeń dwubiegunowych)albo depresje i stany hipomanii(typ li zaburzeń). Zaburzenia nastroju występujące w przebiegu chorób somatycznych.. u krewnych probandów z chorobą jednobiegunową stwierdza się oba typy zaburzeń afektywnych. Okoliczności te legły u podstaw nowych koncepcji klasyfikacyjnych chorób afektywnych. Zaburzenia afektywne dwubiegunowe. jednak są również różnice. u. w których występują zespoły depresyjne o wyraźnym nasileniu klinicznym.. mianowicie w Klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. 2. Szczegćlną odmianą zaburzeń dwubiegunowych są zaburzenia cyklotymiczne. Najnowsze badania genetyczne. Zaburzenia afektywne utrwalone.:moud disorders)wykazuje szereg cech wspćlnych z DSM-IV. mood disorders". i druga. uzależnieniami. zespołów maniakalnych oraz hipomaniakalnych. Epizod depresyjny. 3. co sugeruje uwarunkowania genetyczne. wersja opracowana przez Światową Organizację Zdrowia).wymienione choroby nie są jednorodnymi schorzeniami psychicznymi(jednostkami nozologicznymi). 2. rokowaniu. uzależnień-są rozpatrywane w innych działach klasyfikacji nie zaś w grupie. Etologia i patogeneza chorób afektywnych nie są w pełni poznane. (10. W ICD-10 klasyfikacja zaburzeń afektywnych(ang. Obie grupy chorób występują rodzinnie. major depressive episode'). major depressive episode'):zaburzenia Jystymiczne(utrzymujące się długo zaburzenia nastrqjuwpostaci stanuw subdepresji).mood disordersk 1. w skrócie ICD-10. U krewnych pierwszego stopnia osób z chorobą afektywną dwubiegunową pojawia się ten sam rodzaj choroby. n. Zaburzenia depresyjne. że choroba afektywna dwubiegunowa nie jest schorzeniem homogennym i obejmuje co najmniej dwie grupy chorób:jedna. w której dziedziczenie jest typu autosomowego(miejsce genowe znajduje się prawdopodobnie w krótszym ramieniu chromosomu I I). której transmisja . Zaburzenia afektywne związane z chorobami somatycznymi. kilkanaście razy częściej u osób blisko spokrewnionych. W klasyfikacji DSM-IV wyodrębniono następujące podstawowe grupy zaburzeń nastroju(ang. schorzeniami organicznymi u. Do podstawowych grup zaburzeń zaliczone 1. Epizod maniakalny oraz S. oraz w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych. lecz grupami zaburzeń o różnym przebiegu. schorzeńorganicznych o. a prawdopodobnie również o różnych przyczynach i różnej patogenezie. Wyodrębniono ponadto 4. n. W DSM-IV sprecyzowano kryteria rozpoznawania zespołów depresyjnych typowych(. wskazują na to. w postaci zaburzeń cyklotymicznych i dystymicznych. w których zastosowano techniki genetyki molekularnej. Zaburzenia dwubiegunowe:naweacające zaburzenia afektywne. w tym:duże zaburzenia depresyjne(nawracające zaburzenia afektywne.Zaburzenia depresyjne nawracające. u. które znalazły wyraz w dwóch najnowszych systemach klasyfikacyjnych o zasięgu międzynarodowym. znanej pod skróconą nazwą DSM-IV. Etiologia i patogeneza.

Liczne przesłanki wskazują. urazy czaszki oraz niektóre leki.w neuronach noradrenergicznychi serotoninergicznych. . negatywnej oceny przyszłości. z góry skazani na przegraną. jako następstwa zakłćceń przekażnictwa. u których występują zespoły depresyjne. wysiłki i szanse. laser". o-metylodopa. że również inne typy neuronów(dopaminergiczne. który jest najczęstszym czynnikiem egzogennym wyzwalającym pierwszą fazę afektywną u kobiet. Wykazano. że-oprócz czynników ściśle genetycznych-dużą rolę w ujawnianiu choroby odgrywają czynniki środowiskowe. że zawsze są na straconej pozycji. Patogeneza depresji i manii jest wiązana z okresowo pojawiającymi się zaburzeniami czynności układu limbicznego. Badania osobowości przedchorcbowej wykazady. syntonia. natomiast ojciec wyłącznie curce. niekiedy sukces(np. Do stresów somatycznych należy przede wszystkim poród. że w takich przypadkach chorobę może przekazać matka córce lub synowi. m in. Taki obraz wiedzy o sobie i otaczającym świecie w pewnych sytuacjach staje się przyczyną pojawienia się nastroju depresyjnego i lęku. niepowodzenia materialne. że cokolwiek czynią. zmiana pracy). leki I-adrenolitycz. Kognitywny mzdel depresji. zmiana środowiska(migracja. Leki przeciwdepresyjne i neuroleptyczne(stosowane w leczeniu manii)wywierają regulacyjny wpływ na funkcję neuronów monoaminergicznychmózgu-pierwsza grupa leków działa noradrenergicznie i sernoninergicznie. Sądzą. Czynnikom tym przypisuje się znaczenie wyzwalające(precypitujące)pojawienie się depresji lub manii. ne. opraczwany przez A. Oznacza to. jak ekstrawersja. cholinergiczne)są włączone w proces patogenezy. natomiast zaburzenia nastroju(depresja)są wtórne:jednak z chwilą pojawienia się depresji następuje indukcja obu zjawisk. nie może to przynieść sukcesu. W modelu tym pierwotne zaburzenie dotyczy myślenia(specyficzny pogląd na siebie i relacje z otaczającym światem). doustne środki antykoncepcyjne. że cheruba afektywna dwubiegunzwapojawia się częściej u osób z takimi cechami. rezerpina. zwłaszcza cheruby jednobiegunowej. emigracja. Do stresów psychicznych należą głównie straty i zawody emocjonalne(m in.genetyczna jest sprzężona z płcią(miejsce genowe w chromosomie X). jeszcze przed zachorowaniem przejawiają swoiste zaburzenia w zakresie wiedzy o sobie w postaci negatywnego obrazu swojej osoby.zgon bliskiej osoby. nihilistycznych ocen. co prowadzi do wystąpienia depresyjnych zaburzeń myślenia. niewiary we własne siły i możliwości. Osoby takie oceniają negatywnie swoje postępowanie. negatywnych ocen własnych doświadczeń i postępowania. rozwód). U dużego odsetka chorych(3 O-óO%)początek chorób afektywnych oraz kolejne nawroty depresji i manii są poprzedzane różnorodnymi sytuacjami stresowymi. cyklotymia(skłonność do łagodnych wahuń nastroju i aktywności). Becks. zakażenia. a ich postawę życiową najlepiej charakteryzuje angielski zwrot. poczuciu malej wartości. myśli i tendencji samobójczych.awans). Inne sytuacje stresowe to:zaburzenia hormonalne. gabaergiczne. że osoby. mJn. a neuroleptyki wpływają przeciwdopammowo i noradrenulitycznie. podwzgórza i układu siarkowatego. zakłada. Można tu wyodrębnić stresy typu somatycznego(nazywane też czynnikami egzogennymi)oraz stresy psychiczne(różnorodne wydarzenia życiowe). Negatywny obraz siebie wyraża się w niskiej samoocenie. preparaty hormonalne zawierujące steroidy nadnerczowe. są przekonani. Oprócz podejścia biologicznego. opracowano koncepcje uwzględniające psychospołeczne uwarunkowania cherub afektywnych.

Do objawów osiowych. przygnębienia. Lęk. W lecznictwie psychiatrycznym. Obniżenie podstawowego nastroju jest przeżywane jako stan smuru. nazywane zahamowaniem psychoruchowym. które przekroczyły 45. schizotymia:ich osobowość przedchorzbowa jest często nazywana. które charakteryzuje . ich rzzpowszechnienie znacznie zwiększa się w grupie osżb. Rozpowszechnienie chorób afektywnych. 2. zwłaszcza szpitalnym. satysfakcji:niekieyjest to zobojętnienie. depresji typu endogennego". Obraz kliniczny depresji i manii. należą:1. siągającej znaczne nasilenie kliniczne. będące prawdopodobnie eakcją osobowości chorego na pojawienie się objawów podstawowych. zwłaszcza innych niż ioradnie zdrowia psychicznego. o obrazie typowym jest termin diagnosyczny:. w których objawy i cechy zespołu lepresyjnego osiągają znaczne nasilenie i są zwykle zauważane przez chorego jego otoczenie. mamy często do czynienia z porunnymi deprejami. -w klasyfikacji ICD-10. Depresja. dostrzega je ruwnież lekarz. jak introwersja. depresji endogennej"lub. Obie grupy zespołów depresyjnych imawiamy oddzielnie. które prawdopodobnie wynikają z podstawowych nocesów patogenetycznych leżących u podłoża zespołu. rż. epizod lepresyjny"c średnim lub znacznym nasileniu. Objawy somatyczne i zaburzenia rytmów bioloyicznych. Obniżenie podstawowego nastroju(depresja jako objaw). oraz liczne nieswoiste objawy wtórne. Choroby afektywne występują 2-3 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn. Depresje występujące w przebiegu chorób afektywnych są często(zwłaszcza w Europie)określane mianem. w których występują jedynie pewne cechy zespołu lepresyjnego i częstz brakuje charakterystycznych zaburzeń nastroju. Rzzpowszechnienie grupy zaburzeń afektywnych szacuje się na 10-159. szczęścia. 4. w pełni rozwinięte turmy depresji. nierzadko atypowymi. duża(lub wielka)depresja"-w klasyfikacji DSM-IV lub.U osób z chorobą jednobiegunową dominują takie cechy. które stanowią poniekąd jądro"'zespołu. 3. . Stany takie:zęsto sprawiają trudności diagnostyczne. W końcowej części tego podrozdziału podano kryteria diagnostyczne epizodu lepresyjnego według DSM-IV. Jepresja endogenna(typowa)epizod depresyjny o znacznym nasileniu. Choroby i zaburzenia afektywne są często nie rozpoznawane i nie leczone. niemzżności odczuwania radości. melancholiczną". Osłabienie tempa procesćw psychicznych i ruchowych. częściej spotyka się ypowe. W poradniach. Odpowiednikiem(chociaż nie ma tu znaku równości)depresji endogennej. Chorobowość z powodu chorób afektywnych(w wąskim rozumieniu tego terminu)jest zceniana na I-4%w ciągu roku. duża depresja)Jbraz kliniczny obejmuje szereg charakterystycznych cech nazywanych reż ibjawami lub cechami podstawowymi albo osiowymi.

L ę k występujący w depresji. Liczne objawy. oczucie niesprawności intelektu. zdrowia. jak i smutku. czy wynika on wprost z podstawowych procesów patogenetycznych depresji. często w parze z zahamowaniem ruchowym. wariant drugi stwierdza się głównie w chorobie afektywnej dwubiegunowej. są psychologicznie zrozumiałymi następstwami opisanego stanu. samopoczucie wyraźnie się poprawia. w szczególności nie jest jasne. zniecierpliwienie. jak nastrój gniewliwy. mianowicie we wczesnych godzinach chorzy czują się najgorzej. zahamowanie ruchowe nie wy tepuje. może osiągnąć znaczne rozmiary i ujawniać się w sferze ruchowej(podniecenie)lub w postaci stanów paniki.zaburzenia treści myślenia. której przejawem są takie objawy.niezdolność do przeżywania zarćwnoczucia radości. a objawy i cechy zespołu depresyjnego wyraźnie narastają:po południu. Dysforia stosunkowo rzadko jest przyczyną poważniejszych konfliktów z otoczeniem.napięciowebóle głowy umiejscowione w okolicy karku. V praktyce klinicznej obserwuje się dwa warianty tych zaburzeń:jeden. wykazuje falujące nasilenie. Często jest przez chzrych umiejscawiany w okolicy przedsercowej lub nadbrzuszu(lęk prekordialny). jego patogeneza nie jest znana. nazywany lękiem wolnopłynącym. częściej bywa źródłem agresji skierowanej przeciwko sobie(autoagresja)i ma znaczenie przy podejmowaniu prób samobójczych. zaparcia. Przejawem zaburzeń układu autonomicznego pochodzenia ośrodkowego są liczne dolegliwości i zaburzenia somatyczne. Inne przejawy zaburzeń rytmu okułodobowego to charakterystyczne wahania samopoczucia w ciągu dnia. U niektórych chorych. zwłaszcza wieczorem. m 3 n. swojego postępowania. w którym dominują sądy depresyjne. zamiast tego pojawia się niepokój lub podniecenie ruchowe. potylicy lub bóle opasujące głowę(kask). spowolnienie ruchów lokomocyjnych. Są to m in. występuje znaczne skrócenie snu nocnego. spłycenie snu(wielokrotne budzenie si w nocy)i wcześniejsze budzenie się rano. Zahamowanie ruchowe i niepokój mogą występować aprzemiennie. rozdrażnienie. Chociaż lęk występuje bardzo często. utrzymuje się niemal stale. Duże naczenie diagnostyczne wykazują zwłaszcza zaburzenia rytmu snu i czuwania. ktżre często obserwuje się w depresji endogennej. Granica między opisanym obrazem myślenia i sądami typu urojeniowego nie jest ostra. takie jak:depresyjna negatywna ocena siebie. senność w dzień). pesymistyczna ocena teraźniejszości i przyszłości. Stan taki ączy się z dużym lękiem. w którym. . niekiedy rzadko)całkowite zahamowanie ruchowe(osłupienie). który charakteryzuje zwiększona potrzeba snu(zwiększona liczba godzin snu nocnego. *lównie z chorobą afektywną jednobiegunową. Osłabienie tempa procesów psychicznych i ruchu jest też nazyvaneobniżeniem napędu psychoruchowego lub zahamowaniem. Wariant pierwszy(częstszy)występuje w obu postaciach chorób afektywnych. Charakterystyczny jest również brak łaknienia oraz zmniejszenie masy ciała(niekiedy znaczne). perspektyw życiowych. Objawy somatyczne i zaburzenia rytmów biologicznych są rzejawem zaburzeń funkcji regulacyjnych podwzgórza i tworu siatkowego. Doić pospolite zjawisko stanowi dysforia. osłabienie pamięci. Przejawem tych aburzeń jest jednostajne spuwolnienie tempa myślenia. czy też jest zjawiskiem wtórnym. wysychanie błon śluzowych jamy ustnej. oraz drugi. Zmiany funkcji podwzgórza są przyczyną zaburzeń cyklu miesiączkowego(do zaniku krwawień włącznie)oraz występującego mniej więcej u 50%chorych braku hamowania wydzielania kortyzulu przez deksametazon z towarzyszącą hiperkunyzulemią.

a nawet tygodni. Do rzadziej obserwowanych zaburzeń myślenia należą myśli natrętne. ruminacje i próby samobójcze są logiczną konsekwencją opisanego stanu i chociaż nie stanowią zjawiska specyficznego dla omawianego zespołu. Pewne znaczenie mają również cechy osobowości chorych. jak i u tego samego chorego w czasie kolejnych nawrotów. myśli o zrobieniu krzywdy osobie bardzo bliskiej i inne). głównie z chorobą afektywną dwubiegunową. Liczni chorzy nie są w stanie wykonywać pracy zawodowej. psychopatolcgicznie'). winy. Częste w depresji zniechęcenie do życia. natrętne impulsy lub czynności. abulia. niepokojem i bezsennością oraz depresja z urojeniami. podołać obowiązkom domowym. nie osiąga dużego nasilenia. często bardzo wyraźne. zaburzenia snu. zespół depresyjny pojawia się nagle. Utrata zainteresowań światem zewnętrznym. U osób z powolnym początkiem choroby często obserwuje się też stopniowe jej ustępowanie. później u części chorych występują urojenia depresyjne. w podobny sposób może ustępować. Badania obrazu klinicznego zespołów depresyjnych w chorobie afektywnej dwubiegunowej i jednobiegunowej(zaburzenia depresyjne nawracające)na ogół zgodnie wskazują. urojenia grzeszności. Najpierw pojawia się obniżenie nastroju. lęk. kary). jej poszczególnych cech i objawów wykazuje dużą różnorodność. skoncentrowanie się na przeżyciach depresyjnych są przyczyną izolowania się od otoczenia:występuje także osłabienie lub zerwanie kontaktów z ludźmi. u których rozpoznano choroby afektywne. Zaburzenia funkcjonowania chorych w grupie społecznej(rodzinie. dotyczy to zwłaszcza występowania wtórnych cech depresji(zaburzeń myślenia. należą do najważniejszych problemów klinicznych związanych z chorobami afektywnymi.myśli o treści bluźnierczej. poczucie ciągiegz zmęczenia. U części osób. że objawy wtórne są przejawem "reakcji"osobowości chorych na obecność objawów podstawowych. co skłania do przypuszczeń. zmniejszenie napędu psychoruchowego. nihilistyczne. grzeszności(np. Zamachy samobójcze są przyczyną zgonu 15-25%chorych. nierzadko o treści absurdalnej. zwykle bez urojeń)oraz depresja. w zaburzeniach depresyjnych nawracających-często występuje depresja z dużym lękiem. które rodzą lub nasilają poczucie winy. natomiast w okresie inwolucji i w wieku podeszłym częściej występuje duży lęk i niepokój ruchowy. Są tu nawracające wbrew woli chorego myśli lub impulsy o przykrej treści. urojenia depresyjne. umiarkowane zahamowanie.O urojeniach mówimy wtedy. niezbyt nasilony lęk. myśli. większość daje się wytłumaczyć w sposób zrozumiały psychologicznie"(a ściślej. zaburzenia wegetatywne. że w pierwszej grupie zaburzeń częściej występuje depresja typowa(obecne są głównie objawy podstawowe. Przebieg depresji. duże zmiany aktywności złożonej. Zmiany organiczne w ośrodkowym układzie nerwowym na ogół wiążą się z cięższym obrazem klinicznym depresji. poczucia winy i lęku. wynikają bowiem z obniżonego nastroju. poczucie niesprawności psychicznej(zwłaszcza intelektualnej)i fizycznej. Nasilenie depresji i jej poszczególnych cech wykazuje duże rużnice zarówno u poszczególnych osób. są również wtórne w stosunku do objawów podstawowych. miejscu pracy). gdy treść ocen depresyjnych odbiega w sposób rażący cd realiów(urojenia katastroficzne. w okresie kilkunastu dni. Urojenia występujące w depresji są zaliczane do urojeń wtórnych. hipochondryczne. zaburzeń funkcjonowania w środowisku). Częściej objawy narastają stopniowo. a niekturzy nie mogą zaspokajać elementarnych potrzeb życiowych. w okresie kilku dni(niekiedy jednej doby)osiąga znaczne nasilenie. Pewne znaczenie odgrywa tu wiek. . w której obrazie klinicznym dominuje zahamowanie i zaburzenia snu w postaci hipersomni. W skrajnym nasileniu może to stanowić zagrożenie dla ZyCl 3. mianowicie u osub młodych depresja częściej przebiega łagodnie.

Bezsenność lub nadmierna senność. a także gdy dołączają się takie objawy. Kryteria diagnostyczne dużej(wielkiej)depresji według DSM-IV. którzy opisują je jako trwającą przez większość czasu apatię). i to bez towarzyszących wyraźnych zaburzeń nastroju(tzn.prawidłowego przyrostu masy ciała). Uwaga:Jeżeli żałoba się przedłuża. G. zaburzenie skupienia uwagi bądź niemożność podjęcia decyji. Uczucie zmęczenia lub utrata energii niemal codziennie. związane z każdą lub prawie każdą czynnością. Wyraźne zmniejszenie zainteresowań niemal wszystkimi czynnościami oraz związanego z tym uczucia przyjemności. Podniecenie lub spowolnienie psychoruchowe. (Nie są tu zaliczane objawy wywołane w sposób oczywisty stanem fizycznym.5%masy ciała w ciągu miesiąca). odpowiedzialnych za powstanie lub utrzymywanie się zaburzenia. Nawracające myśli o śmierci(nie tylko obawy przed śmiercią). występujące niemal każdego dnia(widoczne dla innych. występujące niemal codziennie(zarówno w ocenie subiektywnej. tj.I U-Psychiatria. występujące niemal każdego dnia(chodzi nie tylko o robienie sobie wyrzutów czy poczucie winy z powodu choroby). Znaczny spadek lub wzrost masy ciała. nawracające myśli samobujcze bez określonego planu. jak i w obserwacjach otoczenia). 2. Wykluczenie czynników somatycznych lub organicznych. albo też subiektywne poczucie niepokoju lub spowolnienia). występujące niemal codziennie. omamy i urojenia niezgodne z nastrojem. Poczucie własnej bezwartości lub nie uzasadnionej winy(niekiedy urojenia winy). Zmniejszenie sprawności myślenia. zamiary samobójcze. występujące niemal codziennie(zarówno podawane przez chorą osobę. Występowanie łączne co najmniej pięciu z wymienionych objawów przez okres 2 tygodni:stanowi to istotną zmianę w porównaniu z poprzednim sposobem funkcjonowania osoby chorej:przynajmniej jednym z tych objawów jest albo(1)obniżenie nastroju. wyraźny spadek wydolności uraz spowomienie psychoruchowe. jak i potwierdzane obserwacjami innych. nie związany ze stosowaniem diety(np.przed wystąpieniem zaburzeń nastroju lub po ich ustąpieniu). to należy podejrzewać depresję endogenną. jak i dostrzegane przez otoczenie. inkoherencja oraz wyraźne rozkojarzenie)1. 2. Brak reakcji na bodźce będące zwykle źródłem przyjemności(nie występuje nawet przejściowa . W żadnej z faz choroby nie występowały ani omamy. albo(2)utrata zainteresowań lub odczuwania przyjemności. a nie tylko odczuwane. podejmowanie prób samobójczych bądź posiadanie planu popełnienia samobójstwa. Zaburzenie nie stanowi zrozumialej reakcji na śmierć ukochanej osoby(niepowikłana żałoba). Kryteria diagnostyczne depresji typu melancholijnego(melancholii)według DSM-IV. bądź niemal codzienny wzrost lub spadek łaknienia(u dzieci należy wziąć pod uwagę niemożność uzyskania oczekiwanego. Obecność co najmniej pięciu z poniższych objawów:1. Utrata zainteresowań lub brak odczuwania przyjemności. Obniżenie nastroju tu młodocianych i dzieci może to być drażliwość)występujące niemal codziennie przez większą część dnia. zarówno stwierdzane subiektywnie. ani urojenia przez okres 2 tygodni. jak chorobliwe poczucie własnej bezwartoici.

Znaczna utrata łaknienia lub wyraźny spadek masy ciała(np. Często maską depresji są zespoły. z powodu której chorzy zgłaszają się po pomoc.zaburzenia snu. S. Sidorowicz). inhibitory MAO. z wczesnym budzeniem się. natręctwa). Sadock:Psycnmna Uimczna. głównie dotyczące narządu krążenia(np. przewlekle utrzymujący się lęk. to bezsenność. ekwiwalentem depresji(co ma oznaczać. których wszystkie objawy podstawowe i wtórne są mało nasilone(subdepresja). rzadziej jest to nadmierna senność. na pierwszy plan obrazu klinicznego wysuwają się różnorodne zaburzenia psychofizjologiczne. przed normalnym czasem). Takie atypowe zespoły depresyjne są nazywane. Zahamowanie lub podniecenie psychoruchowe(wyrażające się tylko w skargach subiektywnych). i Niekiedy jest to jedna grupa objawów(np. są też wstępną fazą lub zejściem typowego zespołu. 1. przekładu S. Depresje poranne mogą być samodzielnymi postaciami klinicznymi nawrotu choroby afektywnej. 9. bóle głowy. takiego jak np. red. Najczęstszą maską depresji endogennej. 6. W przeszłości stwierdzono korzystne efekty terapeutyczne po stosowaniu odpowiedniego biologicznego leczenia przeciwdepresyjnego. depresja atypowa). Gdy dominują zaburzenia układu autonomicznego. depresje maskowane. za I polskim wydaniem M. Depresje poranne(subdepresja. 4. Wczesne budzenie się(zwykle 3 godz. jej miejsce zaś zajmują(a ściślej-wysuwają się na)pierwszy plan obrazu klinicznego)inne objawy i cechy zespołu depresyjnego. w których głównym objawem jest przewlekły lęk lub lęk występujący napadowa. J. terapia elekuowsuząsowa. a ściślej znaczne skrócenie snu nocnego. wtedy obraz zespołu przypomina nerwicę lękową i tak często bywa rozpoznawany. zakończona całkowitym lub prawie całkowitym powrotem do zdrowia. bądź zespołów. że zamiast depresji pojawia się inny objaw lub cecha). W przeszłości wystąpiła co najmniej jedna faza depresji endogennej. depresją maskowaną"(dla podkreślenia. niekiedy długo utrzymującą się. Gdy w obrazie klinicznym dominują objawy psychopatologiczne. że endogenny zespół depresyjny jest maskowany przez inne objawy). zwykle o falującym nasileniu. gdy zdarzy się coś dobrego).Kapłan i 8.ponad 5'%masy ciała w miesiącu). 8. sole litu(cyt.poprawa samopoczucia. . Termin ten jest stosowany w odniesieniu do takich zespołów depresyjnych. 3. i behawioralne lęku. Regularne pogarszanie się objawów depresji w godzinach rannych. 7. w których depresja jaku objaw podstawowy nie występuje(albo jest trudna do wykrycia). Brak wyraźniejszych zaburzeń osobowości przed wystąpieniem pierwszej fazy depresji endogennej.mjpierścieniowe leki przeciwdepresyjne.zespół prewdżwgina pectns)lub przewodu pokarmowego(stany spastyczne i inne).

skłonnością do żartów. zwykle korzystają z pomocy lekarzy innych specjalności. zwłaszcza.Trzecia grupa to różnorodne zespoły bólowe. psychopatologicznych"masek depresji należy wymienić zespół natręctw. Należy jednocześnie przestrzec przed rozpoznawaniem depresji maskowanych er iawmmwr. W bardziej nasilonych stanach maniakalnych dobre samopoczucie i pogodny nastrój zanikają. 3. Do objawów podstawowych należą:1. Zaburzenia nastroju(nastrój maniakalny). kulszowy i inne). szczęścia)z beztroską. Nastrój maniakalny charakteryzuje stale wzmożenie samopoczucia(stan zadowolenia. wyłącznie na podstawie stwierdzonej skuteczności leku przeciwdepresyjnego. 4. bóle w obrębie niektórych nerwów obwodowych(nerw trójdzielny. że pierwotną przyczyną skwg i dolegliwości jest depresja.Zaburzenia emocji(dysforia). Część przypadków tzw. Udzielają zwykle doraźnej pomocy objawowej. Właściwą i często skuteczną metodą pomocy są leki przeciwdepresyjne(zarówno trą(pierścieniowe. 2. mJn. atypowymi)jedynie sporadycznie zgłaszają się do psychiatrów.. może też współistnieć z nastrojem maniakalnym i ujawniać się w określonych sytuacjach. którzy rzadko ustalają. Zespół maniakalny jest w dużym stopniu przeciwstawieniem depresji. u osób nie wykazujących anankastycznychcech osobowości. Podobnie jak w zespole depresyjnym. zmian organicznych o u n. przeciwbólowych lub anksjolitycznychwiąże się z nawrotami fazy depresyjnej i próbami łagodzenia istniejących dolegliwości(złego samopoczucia. radości. gdy występuje okresowo. stosując leki anksjolityczne. ich miejsce zajmuje nastrój gniewliwy(dysforia). bólu lub bezsenności). D y s fort a może stanowić podstawowy nastrój chorych. . gdy chory napotyka przeszkody w realizacji swoich zamierzeń. Depresje atypowe mogą również przybierać obraz jadłowstrętu(anorewa)ze znacznym zmniejszeniem masy ciała. Obejmuje grupę objawów podstawowych oraz wtórnych. Nieodzownym warunkiem rozpoznawania omawianych postaci klinicznych depresji jest wykluczenie innych przyczyn dolegliwości chorych. Zaburzenia wielu procesów fizjzlogicznych i metabolicznych oraz rytmów biologicznych. dyskomfortu somatycznego. nasenne. Mania(zespół maniakalny. zwłaszcza wtedy. epizod maniakalny). Dysforia leży u podłoża licznych konfliktów z otoczeniem oraz zachowań agresywnych. Chorzy z depresjami porannymi(maskowanymi. jak i nowe)stosowane w dawkach terapeutycznych przez właściwy okres czasu.opilstwa okresowego(dipsomnia)oraz okresowego nadużywania leków nasennych. do objawów podstawowych dołączają się u części chorych liczne objawy i cechy wtórne. somatycznych(chorób narządu krążenia. Podejrzenie endogennych uwarunkowań tego zespołu pojawia się wtedy. (np.guza mózgu). Ze ściśle. przeciwbólowe. brakiem adekwatnych reakcji emocjonalnych na wydarzenia przykre. przewodu pokarmowego). Zaburzenia napędu psychoruchowegc(podniecenie maniakalne). Subdepresja bywa przyczyną nadużywania alkoholu i leków. pomiędzy nawrotami zaś są okresy całkowicie wolne od natręctw. bóle głowy(takie jak w typowej depresji endogennej).

bezładne podniecenie ruchowe. Duża odwracalność uwagi(wszystko. niekiedy dochodzi do porozrywania związków myślowych. które często staje się zupełnie nieproduktywne. Pospolitym zjawiskiem jest nasilenie popędu płciowego. realizowane ad izc. Gdy napotykają przeszkody ze strony otoczenia. wysuwają projekty usprawnień. wynalazczych. niekiedy bardzo dużym(słowotok). wtedy reagują gniewem. przypadkowe podróże. Nawiązują liczne przypadkowe i powierzchowne znajomości. niekiedy również życiowo ważne decyzje. może pojawić się gonitwa myśli. nierzadko absurdalne sądy wypowiedziane ad Aoc w zależności od sytuacji. np. podejmują wiele inicjatyw i pochopnych działań. Towarzyszy jej poczucie niespożytej #energii i brak męczliwości(chorzy są nader ruchliwi. zachowania i działania chorych(objawy wtórne). Przejawem opisanych zaburzeń jest wielomówność połączona z przyspieszeniem tempa wypowiedzi. W nasilonych stanach maniakalnych kojarzenie odbywa się na zasadzie przypadkowego podobieństwa słów czy dźwięków. Usystematyzowane urojenia wielkościowe i prześladowcze należą w manii do rzadkości. Są to np. jednak przyspieszenie myślenia i odwracalność uwagi często uniemożliwiają użyteczne wykorzystanie poprawy procesów pamięciowych. bezkrytyczna ocena własnych możliwości oraz niedostrzeganie trudności i przeszkód w realizacji podejmowanych działań. pomijając przy tym istniejące realia. .zupełnie zbędne zakupy. Działanie jest zwykle mało przemyślane i planowane. na ogół zmiennych co do zakresu i treści. Charakterystyczna jest aktywność chorych w środowisku. przeszkody w realizacji swoich dążeń. Pamięć w łagodnych stanach maniakalnych(hipomania)zazwyczaj jest sprawna. ulegają wyraźnemu nasileniu wieczorem i w godzinach porannych. urojeń i działań reformatorskich. co wydarza się w otoczeniu wzbudza przelotne zainteresowanie)nasila zaburzenia myślenia. które chorzy wypowiadają napotykając.Myślenie jest wyraźnie przyspieszone. przypadkowe kontakty seksualne. niekonsekwentne w treści. nadużywanie alkoholu(niekiedy w postaci ciągów picia).przekonania o dużych uzdolnieniach. których z reguły du końca nie realizują. agresją słowną. dążą do natychmiastowej realizacji pomysłów. w której znajduje się chory. Często urojenia są prowokowane przez otoczenie lub bieżące wydarzenia i na ogół nie są podtrzymywane przez dłuższy czas. rozdrażnieniem. U części chorych zaburzenia samooceny noszą wszelkie cechy ocen lub urojeń wielkościowych. upośledzona jest jednak precyzja myślenia. Objawy psychopatologiczne zespołu podlegają dobowym wahaniom. wszędzie obecni). niekiedy agresją fizyczną. niekiedy radykalnych zmian otaczającego świata i. Są to m in.decyzja u rozwodzie lub zawarciu związku małżeńskiego. Aktywność ruchowa jest niemal zawsze wzmożona. W stanach podniecenia maniakalnego może pojawiać się gwałtowne. może nawet poprawić się(dotyczy to zwłaszcza odtwarzania dawnych śladów pamięciowych). Ujawniają oni liczne. zmianie miejsca pracy. Większość takich wielkościowych urojeń to przelotne. podobnie jak zdolność uczenia się. możliwościach i mogą być źródłem. W zakresie myślenia pojawia się zawyżona. powierzchowne zainteresowania. Wymienione podstawowe cechy zespołu maniakalnego wywołują liczne następstwa w sferze myślenia. procesy kojarzeniowe biegną szybko. Do pospolitych zaburzeń rytmów biologicznych należą zaburzenia rytmu snu i czuwania w postaci znacznego zmniejszenia się długości snu nocnego i wczesnego budzenia się. Dotyczy to również zwiewnych urojeń ksobnych i prześladowczych.

nie dbają o higienę osobistą. Początek manii może być nagły. lż). Hipomania może nie zaburzać w sposób znaczący aktywności celowej(zwłaszcza pracy zawodowej). . a nawet ją stymulować. mania depresyjna. często o dużym nasileniu. mania nieproduktywna. ich strój i wygląd zewnętrzny wskazuje często na wzmożone samopoczucie. coraz rzadsze postacie z późnym początkiem(po 40. Choroba afektywna dwubiegunowa zwykle zaczyna się przed 40. zatrzymuje się"na etapie hipomanii. chudną. Obraz i nasilenie zespołu maniakalnego wykazuje duże różnice-od łagodnych stanćw do podniecenia(szału)maniakalnego. Można wyodrębnić mniej liczną grupę chorób z wczesnym początkiem oraz grupę podstawową z późnym początkiem choroby(około 50. w okresie kilku godzin pojawiają się podstawowe i wtórne cechy zespołu. W pełni rozwiniętym zespole maniakalnym aktywność celowa(zwłaszcza zdolność do pracy)jest znacznie zaburzona lub zniesizna. Przebieg choroby afektywnej dwubiegunowej i depresji nawracającej wykazuje wiele istotnych różnic.Chorzy w manii odżywiają się nieregularnie(brak czasu). Przebieg zespołu maniakalnego. które mogą ułatwiać diagnostykę różnicową obu grup zaburzeń. rż). lż. szałem maniakalnym"" manią gwadtowną"lub. w której pojawiają się typowe zespoły depresyjne i maniakalne. E. które charakteryzuje występowanie typowych faz depresyjnych oraz zespołów hipomaniakalnych tnie wymagających hospitalizacji). są te mania z osłupieniem(stupor maniakalny). bezładne podniecenie ruchowe. porozrywanie związków myślowych(inkoherencja). Częściej jednak działanie takich osób kończy się na podejmowaniu licznych inicjatyw i zobowiązań. u części dynamika zespołu. Mania o maksymalnym nasileniu jest nazywana. niekiedy dostrzega je jedynie najbliższa rodzina chorego. u niektórych zaś stopniowo rozwija się typowy zespół maniakalny. które zaliczył do zespołów mieszanych. rż). depresja z gonitwą myśli uraz mania akinetyczna. rokowanie. zamieszczono również informacje o cechach. U części chorych objawy zespołu narastają stopniowo w okresie kilkunastu dni lub kilku tygodni. otoczenie dalsze zaś podziwia dużą energię i sprawność działania. Przebieg chorób afektywnych. Tabela 2. W stanach hipomanii zaburzenia nastroju i napędu ruchowego są dyskretne. U chorych z nagłym ostrym początkiem częsty jest również nagły koniec zaburzeń psychicznych. a jednocześnie na bezkrytycyzm. W takich stanach mogą pojawiać się zaburzenia świadomości(splątanie. (najczęściej obserwowany przedział wieku to 28-35 lat). obejmujących elementy manii i depresji. W tabeli 2 podano najważniejsze różnice. niekiedy nie ukierunkowane zachowanie agresywne. Taki przebieg obserwuje się głównie u osób z częstymi nawrotami i przechodzeniem faz maniakalnych w depresyjne i odwrotnie. manią ostrą". Można wyodrębnić dwie podgrupy choroby:z wczesnym początkiem(przed 30. W stanie tym dominuje gwałtowne. rż. Kraepelin opisał kilka atypowych postaci zespołu maniakalnego. majaczenie). Choroba afektywna jednobiegunowa najczęściej zaczyna się po 40. których potem nie realizują.

c) około 6 miesięcy(często fazy długie). c) Po 40 rż. syntoniczna. 30 rż. ruchowym. urojeniami depresyjnymi. c) często skuteczne. c) częściej u kobiet. neurotyczna. b) zespoły depresyjne i maniakalne lub hipomaniakalne dwubiegunowa i jednobiegUllOWIlczęste cyklotymiczna. po c) choroba afektywna jednobiegunowa(depresja nawracająca). Tylko mniej więcej u 10%osćb z chorobą afektywną jednobiegunową występuje jeden epizod depresyjny w życiu. a) Rodzaj cherub afektywnych u krewnych pierwszego stopnia Cechy osobowości przedchorobowej. b) 20. c) wyłącznie zespoły depresyjne. W chorobie afektywnej dwubiegunowej nawroty występują niemal u wszystkich chorych. że rżwnież kolejne nawrzty mają obraz depresji i dopiero po kilku fazach występuje . W chorobie dwubiegunowej liczba faz depresyjnych i maniakalnych u poszczególnych chorych wykazuje różnice:u osób z częstymi i bardzo częstymi nawrotami jest często identyczna lub zbliżona. a) Cechy osobowości przedchorobowej. anankastyczna. a) Pleć. a) Rodzaj faz w przebiegu choroby. introwertywna. b) 6-7. c) często melancholiczna(wg Tellenbacha). b) ruwnie często u kobiet i mężczyzn. b) nie skutcczne. b) duża skuteczność. stopniowe narastanie i ustępowawanieobjawuw. a) Niekturc cechy kliniczne depresji. a) Początek choroby(wiek). Średnia liczba nawrotów w chorobie afektywnej dwubiegunowej jest 3-kramie większa niż w jednobiegunowej i wynosi odpowiednio 6 i 3. a) Węglan litu w profilaktyce nawrotów. syntoniczna. bezsennością. a) Średnia długość fazy depresyjnej. Podano w kolejności: po a) cecha.Wybrane cechy różnicujące chorobę dwu-i jednobiegunową(depresję nawracającą). przećiwwskazane. ekstrawertywna. hiperszmnia. a) średnia liczba faz. niezbyt duże nasilenie lęku. b) Często cyklotyniczna. b) Dwubiegunowa i jednobiegunowa. podnieceniem. po b) choroba afektywna dwubiegunowa. Mniej więcej u 60%osób z chorobą afektywną dwubiegunową pierwszy epizod stanowi depresja. niepokojem. u chorych ze średnią liczbą nawrotów przeważają zespoły depresyjne(stosunek do maniakalnych 3:I). a) Leki przeciwdepresyjne w profilaktyce. b) około 3 miesięcy(często fazy krótkie). eksuawertywna. c) jednobiegunowa. c) 3-4. nagły początek i koniec nawrotów. Zdarza się. c) mała skuteczność. c) często depresja z lękiem. Zaburzenia afektywne jedno-i dwubiegunowe zwykle nawracają. b) często depresja typowa z zahamowaniem.

wykazują często uporządkowany. liczba nawrotów jest duża. jak i dwubiegunowej w miarę trwania procesu chorobowego przerwy pomiędzy nawrotami nie są remisjami w sensie ścisłym. W obu typach chorób afektywnych.krótkotrwałe. Formą zejścia jest również przewlekle utrzymujący się stan subdepresji. wyzwolony"przez leki przeciwdepresyjne. Szczególnym problemem są powiązania między nadużywaniem alkoholu i uzależnieniem od . lecz stanami częściowej poprawy z przewlekle utrzymującymi się zaburzeniami nastroju.w okresie inwolucji lub w wieku podeszłym). w którym leki przeciwdepresyjneczęsto są mało skuteczne. Stan taki wymaga zróżnicowania z długo utrzymującym się nawrotem depresji. występuje skrócenie cyklów choroby(głównie okresów remisji z wydłużeniem długzici nawrztów). nawracające zaburzenia depresyjne. U blisko połowy zarówno z rozpoznaniem choroby afektywnej jedno-. u części obie choroby mogą mieć przebieg złośliwy. fazy chorzbowe bardzo długie. jest często zależne ud bieżących wydarzeń. przygnębienie wykazuje dużą zmienność. W obu grupach chorób mogą występować fazy długie(powyżej roku). co prowadzi do zjawiska. Choroby afektywne.utrzymujące się 2 tygodnie). najczęściej w postaci subdepresji. który oscyluje pomiędzy stanami subdepresji i hipomanii. zdarzają się również nawroty krótkotrwałe(np. Chociaż okresy oddzielające nawroty są nazywane remisjami. zagęszczania faz Szczególną odmianą przebiegu zaburzeń afektywnych są tzw.zespół maniakalny. U niektórych chzrych może wystąpić jeden lub dwa nawroty w życiu(np. rzadziej hipomanii. Średnia długość nawrotów w chorobie afektywnej jednobiegunowej wynosi 6 miesięcy. Dystymia te przewlekły. Złe samopoczucie.depresja zimzwa). w miarę trwania choroby. w chorobie dwubiegunowej około 3 miesięcy. Nigdy jednak nie można wykluczyć możliwości ponownego nawrotu. zwłaszcza dwubiegunowa. u pewnej liczby chorych ma podłoże nerwicowe lub wiąże się z zaburzeniami osobowości(odpowiada więc terminowi diagnostycznemu "depresja nerwicowa"). W klasyfikacjach ICD-10 oraz DSM-IV wyodrębniono dwie poranne postacie zaburzeń afektywnych:zaburzenia cyklotymiczne(cyklotymia)oraz zaburzenia dystymiczne(dystymia). niekiedy. Pozycja nozologiczna dystymii nie jest jasna. niekiedy zimątzw. niekiedy występuje przebieg naprzemienny bez remisji. Zaburzenie to jest najczęściej poranną formą choroby afektywnej dwubiegunowej. Podstawową cechą cyklotymii są stale utrzymujące się wahania nastroju. określenie to nie jest w pełni adekwatne w odniesieniu do dużego odsetka chorych. niekiedy związany z porą roku(zwłaszcza wiosną i jesienią. rż. Do rzadko obserwowanych należy przewlekły stan hipomaniakalny. powtarzający się rytm nawracania. dotyczy to głównie choroby afektywnej dwubiegunowej. a okresy remisji krótkie. Zejściem chorób afektywnych u części osób jest całkowite ustąpienie nawrotów i powrót du stanu zdrowia. utrzymujący się ponad 2 lata stan subdepresyjny. Przebieg i rokowanie chorób afektywnych wykazuje duże różnice u poszczególnych osób. w części przypadków(zwłaszcza gdy nawraca)-jest to wariant zaburzeń afektywnych jednobiegunowych. a długość przerw pomiędzy fazami wykazuje u tej samej osoby duże różnice. u części chorych nawroty występują w rytmie miesięcznym. w których zaburzenia nastroju trwają krócej niż 2 tygodnie(zazwyczaj 2-3 dni). nawet po bardzo długiej remisji. W chorobie jednobiegunowej nawroty występują mniej regularnie i często nie są podporządkowane określonemu rytmowi. Dotyczy tz 15-20%chorych i pojawia się częściej u osób po 50.

hipomania)i stanowi podstawę do orzekania Ul lub U grupy inwalidzkiej. W tym okresie mają również znaczenie ćwiczenia ruchowe i inne formy aktywizacji chorych. trudności materialne. Wybur metody terapeutycznej oraz miejsca leczenia(poradnia. W przypadkach depresji przebiegającej z dużym lękiem i podnieceniem ruchowym oraz depresji z urojeniami są stosowane neuroleptyki. chociaż problem ten na pewno występuje. Leczenie nawrotów i profilaktyka chorób afektywnych. Przeciwmaniakalny wpływ wywiera też węglan litu. w miejscu pracy. Dane statystyczne. Stosując je można uzyskać ustąpienie depresji lub istotną poprawę u okuło/0%leczonych. Psychoterapię(głównie indywidualną)stosuje się w okresie narastającej poprawy stanu klinicznego.naprzemiennego)przebiegu choroby lub przewlekłego utrzymywania się porannych zaburzeń nastroju(subdepresja. nihilistyczne. zwłaszcza przebiegających z lękiem. katastroficzne:(patrz też rozdział. że dobra sytuacja socjalna wyklucza możliwość samobójstwa. które wciąż pzzostają pełnoprawną metodą lecz TUCZĄ. )Choroby afektywne u części chorych mogą być przyczyną trwałego lub okresowego inwalidztwa. Decyzję taką(jeśli to mzżliwe)powinien podejmować lekarz psychiatra. Trwale inwalidztwo jest najczęściej następstwem ciężkiego(np. Podstawowe znaczenie w leczeniu zespołów maniakalnych mają neuroleptyki. . głównie w związku z dużym ryzykiem samobójstwa. określają to zjawiskz na 3065%populacji chorych z zaburzeniami afektywnymi. anksjulitycznych)nie doczekało się dotychczas szerszych badań. Depresja. to depresja stanowi ważną. ale nie jedyną przyczynę decyzji o odebraniu życia. podnieceniem. Przydatność ukierunkowanej psychoterapii w leczeniu ciężkich depresji jest ograniczona. w domu rodzinnym. Zagadnienie powiązań pomiędzy chorobami afektywnymi i nadużywaniem leków(przeciwbólowych. Decyzja taka często jest wynikiem współistnienia depresyjnych zaburzeń nastroju i myślenia oraz niekorzystnej sytuacji środowiskowej. osamotnienie. Nie oznacza to bynajmniej. Podstawowym sposobem leczenia są leki przeciwdepresyjne. Bardziej nasilone stany maniakalne wymagają leczenia w warunkach szpitalnych. z urojeniami depresyjnymi(urojenia hipochondryczne. W ciężkich zespołach depresyjnych z tendencjami samobójczymi przydatne są elektrowstrząsy. że chociaż są doić ścisłe powiązania pomiędzy zamachem samobójczym a zespołem depresyjnym. nasennych. Wyniki badań nad genezą samobójstw w chorobach afektywnych wskazują. Zgon związany z zamachem samobójczym również należy zaliczyć do form zejścia chorób afektywnych(dotyczy to 15-25%chorych). W chorobie afektywnej dwubiegunowej podstawowym sposobem profilaktyki jest długotrwałe stosowanie węglanu litu. zamieszczane w pracach licznych autorów. wykazujące wpływ przeciw depresyjny(np. w której znajduje się chory(konflikty w małżeństwie. Mania.alkzholu a chorobami afektywnymi. lub leczenie skojarzone(leki przeciwdepresyjnei neuroleptyki). Zapobieganie nawrotom. Samobójstwa". niemożność liczenia na pomoc innych).lewopromazyna). głownie przydatny w leczeniu zespołów hipomaniakalnych oraz manii o umiarkowanym nasileniu. lecz długimi fazami. szpital)jest decyzją nader odpowiedzialną. Podstawą takiej decyzji jest długo utrzymujący się nawrót u chorego ze sporadycznymi. Duże ryzyko samobójstwa pojawia się również w głębokich depresjach.

cielesne i zachowania. niekiedy intensywnej i sprawiającej choremu poczucie dyskomfortui znaczne cierpienie. natomiast u chorychtz bardzo częstymi nawrotami(zwłaszcza o przebiegu naprzemiennym bez okresów remisji)często zawodzi. Pojęcie nerwic zostało stworzone przez angielskiego lekarza Cullena 200 lat temu dla opisu zaburzeń czynnościowych układu nerwowego przy braku strukturalnych zmian w komórkach nerwowych. Przydatność węglanu litu w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej jednobiegunowej jest wyraźnie mniejsza. zawiera jednak określoną treść opisową i sugeruje etioparogenezę tych zaburzeń. To. Zazwyczaj wspó(występowanie licznych objawów jest przyczyną kształtowania się rozmaitych zespołów psychopatologicznych. reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne"(F 43). przeżywania. że objawy i zespoły psychopatologiczne o charakterze nerwicowym występują także w przebiegu innych chorób psychicznych i cielesnych. a także. dominujących w obrazie klinicznym. Objawy dzieli się na psychiczne. bogatej i różnorodnej symptomatyce. Obecnie terminem tym określa się grupę zaburzeń niepsychotycznych u przewlekłym przebiegu. problemy. Najlepsze wyniki daje u osób ze średnią liczbą nawrotów(jednak nie większą niż 3 nawroty rocznie). 10. zaburzenia nerwicowe związane ze stresem i pod postacią somatyczną"(F 4 O-483. Umożliwia więc ustalenie rozpoznania i inspiruje do podjęcia swoistych działań profilaktycznych oraz leczniczo-rehabilitacyjnych. Lek może być stosowany wyłącznie pod kontrolą stężenia litu we krwi. Występują one wprawdzie łatwiej u osób o pewnych wyostrzonych cechach osobowości. Nlerwice. wersji Międzynarodowej Klasyfikacji ICD zrezygnowano z klasycznego podziału na nerwice oraz psychozy i używa się określenia. Zaburzenia przejawiają się w sferach postrzegania. Stefan Leder. W chorobie afektywnej jednobiegunowej coraz szersze zastosowanie znajdują leki przeciwdepresyjne podawane przewlekle. myślenia i zachowania. przwadzą one do narastających trudności w stosunkach z ludźmi i pełnieniu określonych ról społecznych. że przyczynami nerwic są psychologiczne konflikty i trudne sytuacje. ponieważ ich wspólnym podłożem są zaburzenia fizjologicznych procesuw w ośrodkowym układzie nerwowym i psychologicznych . W tejże wersji została także wyodrębniona grupa zaburzeń określona jako.Lek ten jest skuteczny u blisko 60%leczonych(całkowite ustąpienie nawrotów lub wydatne zmniejszenie nasilenia manii i depresji). ale nie prowadzą do znacznych jej zaburzeń lub rozpadu. Od psychoz nerwice różnią się brakiem zniekształcenia rzeczywistości w postaci omamów i urojeń oraz zachowanym krytycyzmem wobec objawńw. zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi"(F 5 O-543. Definicja i istota. Objawy i dolegliwości najczęściej przypominają i sprawiają wrażenie zaostrzonych i przesadnych reakcji na trudne problemy występujące u ludzi zdrowych. Przyjmuje się. których pacjent nie potrafi rozwiązać. Pojęcie nerwicy. W zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej stosowana jest również karbamazepinaoraz pochodne kwasu wa(promowego. 16. choć niejednoznaczne. nieprecyzyjne i budzące wątpliwości w odniesieniu do nozologicznej odrębności tej grupy zaburzeń. W ostatniej.

typ dominujących mechanizmów obronnych(np. opisano zaś zespoły jako:dysocjacyjne. układowe. że przytoczone kryteria rozpoznawcze mają charakter względny i oparcie się wyłącznie na jednym lub nawet kilku kryteriach w sposób wybiórczy może się przyczynić do popełnienia błędu. cdszkodowaniowa. naśladownicze.nerwica zawodowa. Przykładem tego typu klasyfikacji jest obowiązująca obecnie w Polsce 10. opisowej i dynamicznej-czyli zawierającej próbę wytłumaczenia genezy i rozwoju nerwicy u konkretnego chorego-umożliwia w większości przypadków postawienie prawidłowego rozpoznania. rozwój nerwicowy". W amerykańskiej klasyfikacji DSM-Ul zastąpiono kategorię nerwic terminem zaburzeń. psychoseksualne. nie przekreśla tej możliwości. m. małżeńska. Należy jednak pamiętać. nerwice charakteru. druga-zaburzenia osobowości. np.określenia wpływów środowi. wegetatywne. w której opisano zespoły występujące dość powszechnie i spotykane w praktyce klinicznej(np. W klasyfikacjach zaburzeń psychicznych istnieje tendencja do zastąpienia podziałów opartych na opisie zespołów psychopatologicznych i zawierających sugestie w stosunku do różnicowego rozpoznania. przez klasyfikacje oparte na kryteriach służących do operacjonalizacji zabiegżw diagnostycznych(określenie liczby objawów niezbędnych dla ustalenia rozpoznania. roszczeniowa. niedzielna. W niektórych podziałach uwzględnia się charakter społecznej sytuacji lub motywacji osobniczej. afektywne. Badania re nasuwają duże trudności metodologiczne. piąta-najwyższy poziom funkcjonowania adaptywnego w ostatnim roku.in. skowych i osobowościowych na ich występowanie. depresyjny. Dane epidemiologiczne. Dopiero uwzględnienie całości informacji zawartych w diagnozie poprzecznej i podłużnej. trzecia-chorzby somatyczne. dysocjacyjny i pod postacią somatyczną). Dzięki badaniem epidemiologicznym można sprecyzować dane o rozpowszechnieniu i zachorowalności na zaburzenia nerwicowe:mogą się one także przyczynić do wykrycia czynników etiopatogenetycznych. W niektórych podziałach figurują pojęcia. somatopudobne. w innych. fobijny. czwartanasilenie stresów psychospołecznych. nieprawidłowa reakcja przeżycwwa". lękowe.prymitywnezłożone).między superego a id).funkcji. cechy wykluczającej możliwość określonego rozpoznania). fiksacja libido"(np. tym też tłumaczy się duże rozpiętości uzyskanych wyników.zespół natręctw. Klasyfikacje. seksualne. . pourazowa itp. rodzaj konfliktów wewnączpsychicznych(np. hipochondryczną. wersja Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych. reaktywne i rozwojowe. w której wystąpiła. czasu trwania zaburzeń. relacji interpersonalnych(od-do przeciw ludziom). W podziałach psychoanalitycznych kryteria dotyczą fazy rozwoju osobowości. W podziałach krajowych wyróżnia się także nerwice:psychasteniczną. Przyjęto również 5-osiowy system dla poszerzenia informacji o pacjencie:oś pierwsza-kliniczne zespoły psychopatologiczne.analna-edypalna). lękowy.

w Polsce od/do 3 O%. zalicza się wymagania otoczenia. jednak. Do najistotniejszych sytuacji. a zwłaszcza subiektywnie trudne sytuacje zaburzeniami. Wskaźniki wynoszą od 9 do 45%. zależność od innych. można się spodziewać. U tych jednostek. które wyzwalają objawy i dolegliwości. sztywność. uległość. Nlerwice są zaburzeniami. z których najważniejszymi są cechy osobowości przedchorobowej. w miastach stwierdza się nieco wyższe wskaźniki niż na wsi. dopiero we współdziałaniu z czynnikami fizycznymi. w innych-w grupach rozwiedzionych i owdowiałych. 38%. labilność układu nerwowego. do lekarzy natomiast zgłasza się nie więcej niż połowa tych chorych. zawyżonymi aspiracjami. Odnosi się to także do takich czynników. szczególnie pojedyncze. Możliwości te zależą z kolei od wielu czynników. niskim progiem frustracji. obciążenia życiowe i trudności w rozwiązywaniu konfliktów wewnętrznych przewyższających możliwości przystosowawcze jednostki. tować nieprawidłowe cechy osobowości i nieadekwatne postawy. agresywność. cechy temperamentu. egocentryzm. które mogą wywierać wpływ na stan zdrowia psychicznego. u których we wczesnym dzieciństwie stwierdza się działanie licznych czynników patogennych. średnio w krajach wysokouprzemys(owianych wynosi on 9. których współudział w kształtowaniu cech lękowych i obsesyjnych wydaje się być znaczący. Za rolą uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego przemawiają także dodatnie zależności pomiędzy patologią ciąży i porodu a występowaniem zaburzeń nerwicowych. W psychiatrycznym lecznictwie ambulatoryjnym wskaźnik ten wynosi około 4 O%. tworząc określone konfiguracje. zwiększają prawdopodobieństwo występowania bardziej licznych i różnorodnych trudnych sytuacji i konfliktów. Cechy te same w sobie. Wskaźnik prawdopodobieństwa zachorowania na nerwicę w ciągu życia wynosi okuło 159. szczególnie rodzinnych. płytkość uczuciowa. jak konstytucja. 5-2:1. niepewność. W niektórych badaniach stwierdzono nieco wyższe wskaźniki w populacjach o niższym standardzie społeczno-ekonomicznym. Powszechnie przeważają kobiety 1. że-na skutek uczenia społecznego i procesów warunkowania-będą się kształ. nie stanowią patologii. psychospołecznymi i kulturowymi przyczyniają się do ich genezy. płeć(wyższy wskaźnik rozpowszechnienia nerwic wśród kobiet próbuje się niekiedy tłumaczyć większą emocjonalnością. wpływami hormonalnymi itp). na powstanie których składa się działanie czynników biologicznych. Same czynniki genetyczne nie decydują jednak o powstawaniu nerwic. Nieprzypadkowo więc opisuje się najczęściej pacjentów nerwicowych jako charakteryzujących się podwyższonym poziomem niepokoju. W praktyce ogólnolekarskiej u 5-15%zgłaszających się stwierdzono zaburzenia nerwicowe. które wpływa na powstanie mniejszej odporności i większej gotowości do zareagowania na obiektywnie. Badania w zakładach przemysłowych i usługowych potwierdziły prawdopodobieństwo wyżej wymienionych wskaźników i dostarczyły danych o znaczeniu czynników związanych z charakterem i warunkami pracy. . wrażliwość. 59. Wśród cech tych najczęściej wymienia się:bierność.Wskaźnik rozpowszechnienia nerwic w populacji ogólnej wahał się w rozmaitych badaniach od 0:28 do 53. Wśród czynników kształtujących osobowość należy wymienić uwarunkowania genetyczne. zmienność. dominacja. Etiologia i patogeneza. społeczno-kulturowych i psychologicznych. Widocznie czynniki genetyczna-konstytucjonalne i działanie czynników patogennych w czasie ciąży i porodu stwarzają podłoże.

umiejętności i możliwości. W pierwszych-w genezie nerwic podkreśla się rolę nieświadomych wewnątrzpsychicznych konfliktów. Podkreśla się także niekiedy niechęć do samoanalizy. Mają one dla ludzi znaczenie straty kogoś bliskiego czy czegoś ważnego. ograniczona swoboda nerwicowa'). stąd zaburzenia nerwicowe mogą podtrzymywać istnienie objawów oraz zachowań nerwicowych i na zasadzie błędnego kuła je utrwalać. ale nie powinienem"). znaczenia osobistego". podstawowych. szczególnie wtedy. Wzajemne oddziaływanie czynników predysponujących. nadmierny opór przeciwko postrzeganiu siebie oczyma innych. czy jednostka przewiduje. W teoriach poznawczych kładzie się nacisk na sposób postrzegania i oceny zjawisk i faktów oraz powstające w związku z tym emocje. . że nie będzie mogła sobie z nimi poradzić. frustracji wiąże się często z przewagą uczuć gniewu i złości oraz z zachowaniami agresywnymi. którymi określa się czynniki wyzwalające zaburzenia nerwicowe. Istotne konsekwencje przeżycia tego typu wydarzeń i sytuacji wiążą się z tym. Łatwość występowania stanów zawodu. koncepcjach teoretycznych doprowadziły do wykrystalizowania się trzech podsawowychteorii etiopatogenezy zaburzeń nerwicowych:psychoanalitycznych i psychodynamicznych. chcę. że choroba dostarcza pewnej ulgi. Rozpowszechnione są pojęcia. . a takie znaczenie braku znaczących sprawności. trudności w nawiązywaniu z nimi stosunków pannerskich i porozumiewaniu się. uczenia się. mających poczucie niższej wartości. chcę. Reakcje unikania mogą więc niekiedy zmniejszyć cierpienia pacjenta. Próby ujęcia znaczenia wymienionych faktów i sytuacji w określonych. ale inni nie pozwalają". jak i prawdopodobnie jej postać. które jednostka nadaje postrzeganym i ocenianym zjawi skom*jak wyjaśnia związek przyczynowo-skutkowy między nimi. sprzeczności między obowiązkami a potrzebami. Podwyższony poziom lęku sprzyja nastawieniu się i stałemu oczekiwaniu na zagrażające niebezpieczeństwa oraz przyczynia się do ograniczenia możliwości rozwiązywania sytuacji problemowych i do podejmowania decyzji czy dokonywania wyboru właściwych strategii postępowania(. wydarzenia życiowe"i zaburzenia związane ze stresem. a nawet korzyści. przy czym reakcje te powstają na drodze modelowania i naśladownictwa lub warunkowania klasycznego i instrumentalnego. żel mierze zarówno wystąpienie. gdy stanzwi pewne rozwiązanie trudnej sytuacji. Teorie uczenia ujmują nerwicowe objawy jako wyuczone reakcje mogące zmniejszyć lęk lub stanowiące jego przejawy. a także zdolności i umiejętności rozwiązywania powstałych problemów. Przypisują one istotną rolę. urazy psychiczne". pełnienie zaś roli chorego może dostarczyć pewnych satysfakcji. dążenie do uzyskiwania uczuć pozytywnych i pomocy od innych bez zauważania ich potrzeb. . wyzwalających i utrwalających określa w du. Nieadekwamośćaspiracji może się przyczyniać do powstawania niedostatecznej lub nadmiernej motywacji do osiągania nierealistycznych celów. ale nie mogę". inności i krzywdy oraz żalu do innych. zdolności do wywiązywania się z zadań i obowiązków. a także pragnieniami a normami etycznymi(. stosunków z innymi ludźmi.skupieniem na sobie. . przebieg i zejście nerwic. Postawa rezygnacji jest jednym z czynnikćw utrwalających zaburzenia:innym ważnym czynnikiem jest postawa bierności. jak postrzega własne możliwości kształtowania przebiegu wypadków. poznawczych. Konflikty wewnętrzne-uświadomione lub nieuświadomwne-sprowadzają się najczęściej do zderzenia dążeń jednostki z możliwościami ich realizacji. które nie zostały rozwiązane w dzieciństwie. chcę. związana na ogół z tym. pćżniej rezygnacją. Wtedy reaguje na ogół nasilonym lękiem lub obniżeniem nastroju. doznania niepowodzenia przy próbie osiągnięcia ważnego celu. powstania zagrożenia dla zdrowia i samopoczucia. dla samooceny. gdy postrzega je jako nieodwracalne w skutkach i niezasłużone-jako kary-buntem z gniewem i żalem.

Ich źródeł i przyczmchory na ogół nie potrafi określić i najczęściej nie wiążą się one z określonymi sytuacjami czy bodzcami. zawierający niekiedy jakby ukryte treści. depresyjnego. Organizm reaguje na te zewnętrzne i wewnętrzne-nie zawsze uświadomione-bodźce objawami dyskomfortu w pustaci niepokoju. Często stwierdza się przewagę poszczególnych zespołów:astenicznego. wilżą się wtedy z obawami przed utratą lub oddzieleniem się od jednego z rzdziców. u pacjentów z zaburzeniami kardiologicznymi-10-159. Rozpzwszechnienie tych zaburzeń w populacjach ogólnych określa się na 2-59. Niekiedy jednak stopień ich nasilenia. bezsensowne i niepokojące. fobijnego. ale jeszcze częściej występują zespoły mieszane. mogą poważnie zakłócać samopoczucie i społeczne zachowanie chorego. co z kolei zwiększa liczbę występujących sytuacji. Fenomenologia. szczególnie w rodzinach o niekorzystnych. hipochondrycznego. zmienność i wpływ na zachowanie się jednostki mogą wydać się dziwaczne. w praktyce ogólnzlekarskiej-ó%. u pacjentów nerwicowych-około 3 O%. Ponadto objawy nerwicowe są znane każdemu z własnego doświadczenia i dlatego też większość z nich wydaje się zrozumiała. jedne ustępują. w których objawy różnych zespołów nakładają się na siebie. obaw. strachu. Zaburzenia te należą do najbardziej rozpowszechnionych. Jednak zarówno charakter objawów. konfliktowych układach. emocjonalne i przeżyciowe. lęku. napięcia. Częściej występują u kobiet. nierzadkz u dzieci. Wykraczają ponad prawidłowe reakcje na działani stresu. że tego typu podziały mają względne znaczenie. sprawiając mu znaczne cierpienia i napotykając niezrozumienie otoczenia. a zarazę znajdować wyraz w reakcjach wegetatywnasomatycznych i w zachowaniu się. lękowego. Powstające w ten sposób zespoły psychopatologiczne ulegają najczęściej przekształceniom. Wiele dolegliwości i objawów występuje w rozmaitych powiązaniach w przebiegu zaburzeń u poszczególnych chorych. są one bowiem wyrazem reakcji organizmu na niebezpieczeństwo. ich zmienność i często dramatyczny charakter. Próby uporządkowania i podziału na kategorie objawów znajdują wyraz w podziałach na objawy somatyczne i psychiczne oraz zachowania. mono-i wielosymptomatyczne. Mogą one dominować w świadomości. Często również wiążą się z przykrymi doświadczeniami w szkole lub w grupie rówieśniczej. a widoczne lub zakładane przez otoczenie dążenie do uzyskania ulg może się przyczynić do ich oceny jako zamierzonych lub przesadnie eksponowanych. W opisie nerwic uderza duża różnorodność oraz bogactwo objawów i dolegliwości. inne zaczynają dominować. jak i mechanizmy ich powstawania przemawiają za tym. przed zgłoszeniem do lekarza objawy trwają średnio kilka lat. U dorosłych najczęściej rozpoczynają się w wieku 20-30 lat.Nieadekwatne rozumienie i poznanie tych procesów przyczynia się do zwiększenia negatywnych emocji i niewłaściwych decyji oraz nieskutecznych zachowań jednostki. nauęctw. lęk może występować w postaci przewlekłego lub okresowo nasilającego się i falującego stanu oraz w formie gwałtownych napadów. na sygnały zagrażające bezpośrednio i(lub)symboliczne. . stresowych"oraz zaostrzenie się nerwicowych zaburzeń. Zaburzenia lękowe.

chory zaczyna się obawiać. . powstają. Mogą one być związane z nadmiernym wysiłkiem. Innym mechanizmem napędzającym niepokój mogą być dolegliwości płynące z własnego ciała. Obraz kliniczny. Napady trwają od kilku minut do kilku godzin. Może zmniejszać się masa ciała. Niekiedy dolegliwzści i objawy skupiają się na poszczególnych narządach. Niekiedy wysiłek fizyczny i znalezienie się w sytuacji bez wsparcia ze strony osób bliskich wzmagaj.spadanie z łóżkiem w przepaść. zwariować". które mogą wywołać wystąpienie pierwszego napadu lęku. trudności oddychania. towarzyszące lękowi i będące jego objawami. suchości w jamie ustnej. Stanowią one dla chorego dramatyczne przeżycia. Natomiast w utrwaleniu lęku znaczną rolę odgrywa mechanizm błędnego koła-skupienie uwagi na objawach i oczekiwaniach na ich wystąpienie nasila je i zwiększa niepokój-. lęk przed lękiem"(antycypacyjny). Czasami chory nie może korzystać ze środków komunikacji publicznej. życie ze mnie ucieka". ale może jeździć lub prowadzić samochód. użycie środków farmakolzgicznych(np. niekiedy w nocy. parastezjiw kończynach. zgonem w otoczeniu. zwiększoną męczliwość. drżenia wewnętrznego. Często zmniejszeniu niepokoju sprzyja obecność bliskiej osoby. pacjenci obawiają się zbliżeń ze względu na nasilenie się objawów wegetatywnych. Przeżycia tego typu nasilają zazwyczaj niepokój o własne zdrowie. .w domu lub na ulicy. np. sen staje się niespokojny.wstrzyknięcie antybiotyków). można wymienić zetknięcie się z nieszczęśliwym wypudkiem. dławi . przyspieszonego i gwałtownego lub nieregularnego bicia serca. . że u członków ich rodzin. I). może wychodzić z domu wyłącznie w dzień. chyba umieram". ma on uczucie zbliżającej się katastrofy:swoje doznania określa następująco:. w tłumie czy w samotności. zemdleć. w klasyfikacji ICD-10 wyodrębniono tę postać pud nazwą. nczofcbie". najczęściej zaprzeczając. pacjenci często zgłaszają bóle mięśniowe. Niekiedy mają uczucie zmiany własnej osoby i nierealności otaczającego świata(depersonalizacja i derealizacja)(848. przebytym zakażeniem lub inną chorobą somatyczną. brakiem snu. panie disorder"(F 4 l Jł). kawy itp. zwiększoną drażliwość. przyczyniają się dz lękowego oczekiwania na niekorzystne wydarzenia. . chory może się poruszać i przebywać w domu wyłącznie w jej obecności. Skupiając uwagę na sprawach zdrowia i możliwych zagrożeniach. Ponieważ u niektórych pacjentów w obrazie klinicznym dominują napady gwałtownego lęku. chorobą. trudności w koncentracji uwagi. znaleźć sobie miejsca". skarży się na liczne dolegliwości ze strony układu krążenia i oddychania. np. częstego parcia na pęcherz. 'Zakłada się. Oprócz objawów pocenia. np. Istotną rolę mogą odegrać wiadomości o groźnych chorobach oraz oddziaływania jatrogenne. dużym napięciem seksualnym itp.sercu. nadużycie alkoholu. znacznie napięcie i niepokój. niemożność odprężenia się. wyuczeniu"Wśród licznych sytuacji. przyczyniają sig do zwiększenia niepokoju. Rolę czynników spustowych mogą odegrać także konflikty zewnętrzne i wewnętrzne. że może upaść. nie odświeża. serce mi pęka". U większości pacjentów dominuje napięcie i trwoga. że reakcje fizjologiczne. chory nie może.Prawie 30%chorych podaje. Niekiedy występuje obniżenie aktywności seksualnej. aby odczuwał strach czy obawiał się czegoś. imarzenia senne zawierają przeżycia lękowe. zwykle u mate występowały stany lękowe. uderzeń ciepła. mogą ulec procesom warunkowania. mając przy sobie określone leki.

nadczynności gruczołu tarczowego. i medytacyjnych.mnie obręcz. Ważne jest jednoczesne uczenie pacjenta przerwania napadu. szczegćlnie wtedy. w tym cytologiczne. drżeniu. Ważne jest wyjaśnienie pacjentowi istoty i mechanizmów stanów lękowych. Pacjentka w wieku 42 lat. w zespołach abstynencyjnych i po nadużyciu 19-Psychiatria. hipoglikemii. z powodu Ca mammwe. Ojciec pacjentki zmarł nagle na zawał mięśnia sercowego w wieku 42 lat. gdy musi je następnie . Zespół hiperwentylacyjny może nasilać lęk uraz być jednym z jego przejawćw. kardiolog-po obejrzeniu EKG-nakazał całkowite odstawienie papierosów i alkoholu. gwałtowne napady bicia serca. Stany lękowe mogą występować w przebiegu wielu chorób somatycznych(układu krążenia. na ogćł u wielu z nich w wieku 50 lat występuje wyraźna poprawa. a kończąc na najbardziej trudnych. zwykle w nocy. z uczuciem dławienia w gardle i braku powietrza przy znacznie przyspieszonym oddechu. . których unikał. gdy zjawia się zaalarmowana przez nią sąsiadka:po napadzie czuje się bardzo osłabiona i oddaje dużo moczu. przyspieszone tętno i płytki oddech. rozwiedziona. dłużej niż 3-4 tygodnie). płakać. np. z bolami w okolicy mosrka. beta-blokery(Propranolol). zawrotach głowy. Pacjentka od kilku lat. np. których działanie uwidacznia się po pewnym czasie(niekiedy pc kilku tygodniach).przez oddychanie do torby papierowej. amfetaminy itp. co pacjentka uczyniła 8 tygodni temu. potem przez osoby bliskie-może być pomocne. Buspirun. Wykonano u niej badanie ginekologiczne. Rozpoznanie różnicowe-przede wszystkim należy różnicować ze stanami depresyjnymi. bezdzietna. tracę przytomność". waty w nogach". Od 8 tygodni miewa co kilka dni. zwykle ustępują. choroby Meniere a. cu utrudnia hiperwentylaję. Gdy trzy miesiące temu wystąpiły pierwsze dolegliwości(bóle w okolicy serca). uspokajanie. Przykład. Przebieg i rokowania-przebieg może być ostry i stosunkowo krótki. W czasie napadu chory przejawia niepokój ruchowy. nogi jak z waty". fluwoksamina i paroksetyna. w wieku-44 lat. u pozostałych zaburzenia po leczeniu mają nadal charakter falujący. matka. korzystanie z bio-feed backuoraz ćwiczeń oddechowych. Z leków stosuje się pochodne benzudiazepiny(nie. zaczynając od sytuacji najłatwiejszych. może głośno wzywać pomocy. brak mi powietrza". Mniej więcej u połowy chorych pc 10-30 latach stwierdza się znaczną poprawę. ostrej porfirii. w wielu przypadkach ma charakter przewlekły. Tym skargom towarzyszy drżenie. z okresowymi zaostrzeniami. niekiedy pod koniec napadu parcie na pęcherz i stolec. uraz stopniowego pokonywania trudności przez włączanie się w działania. po odejściu męża. pocenie. feochromocytomy)oraz psychicznych(schizofrenii). silnym poceniu się. Napady trwają 20-30 minut. w głowie pustka. uczuciu pustki w głowie i. nie potrafię oddychać. Udzielenie mu pomocy i wsparcia w wykonywaniu tych zadań-początkowo przez personel medyczny. a także inhibitory zwrotnego wchłaniania serotoniny-tluoksetyna(Prozac).treningu autogennego. alkoholu. nauczenie rzzpoznawania sytuacji lękctwżrczych oraz metod i technik rozluźnienia mięśni i zdprężenia się psychicznego za pomocą metod relaksacjnych. zmniejszenie częstości napadćw i nauczenie pacjenta radzenia sobie z objawami. wspieranie. wieczorem regularnie wypija kieliszek koniaku. Postępowanie lecznicze-celem jest obniżenie poziomu lęku. wyraz twarzy pełen trwogi i strachu. w leczeniu napadów lub ich ciągów pomocne bywają trą(pierścieniowe leki przeciwdepresyjne. dychawicy oskrzelowej.

zwierząt-są najbardziej zbliżone do objawów nie zaliczanych do patologii. to samo obserwuje się czasem po ustąpieniu stanu depresyjnego. natomiast fobie poważnie zaburzające życie występują mniej więcej u 0. od osób bliskich w postaci zainteresowania. Fobie mogą występować pojedyncze lub bywa ich kilka u jednego chorego. niekiedy bardzo zaburza życie chzrych. Fobie społeczne przejawiają się w pustaci obaw przed kontaktami z innymi ludźmi. . zwłaszcza gdy mają charakter nieoczekiwany i szczególnie przykry dla jednostki.wypadek. ciemnością. bicie serca itp. czy cechy te istniały przed wystąpieniem fobii. zamknięcie w windzie. Etiopatcgeneza-w opisach cech osobowości pacjentów z fobiami często powtarza się:osoba zależna. Charakteryzują się wystąpieniem intensywnego lęku w określonych sytuacjach i kontaktu z określonymi przed-miotami. jest stosunkowo częste. np. mogą spowodować wystąpienie fobii. Fobie w populacji ogólnej dotyczą najczęściej obaw przed chorobami. czerwienienie się. 1. Liczba poszczególnych fobii jest duża. Fobie proste. Wpływ norm kulturowych.emocjonalnych. Wystąpienie lęku nie poddaje się świadomej kontroli jednostki. niekiedy u jednego chorego jednocześnie występuje kilka fobii. pocenie. Niekiedy fobie rozwijają się na zasadzie modelowania przez matkę. pozostanie w domu zamiast pójścia do szkoły). zwierzętami. Rozpoznanie i obraz kliniczny. dotyczące chorób-powyżej 30. 29 ludności. społeczne fobie rozpoczynają się najczęściej w wieku dojrzewania. Niekiedy u tych chorych stwierdza się także niezbyt nasilony niepokój ogólny oraz pewne obniżenie nastroju. 29 wszystkich pacjentów psychiatrycznych. np. w wielu przypadkach powstają na zasadzie warunkowania klasycznego i instrumentalnego(np. w przebiegu różnych cherub psychicznych. Epidemiologia-rozpowszechnienie fobii prostych.wysokości. np. lękliwa. mogą występować ubek innych objawów psychopatologicznych. wychowania i postaw osób znaczących w dzieciństwie przyczyniają się do powstawania określonych fobii.zwierząt. a także dążeniem chorego do unikania tego typu bodźców lękutwórczych. ale mogą przez swoją intensywność i stopień zakłócenia normalnego życia nabrać charakteru chorobowego. W związku z obawą skompromitowania się u chorych występuje zwiększony niepokój. burz. rż. drżenie. Zaburzenia lękowe w postaci fobii(F 4 O). znalezieniem się w sytuacjach publicznych. np. które nie ustępują pod wpływem wyjaśnień i argumentów. . Bezpośrednie urazy fizyczne i psychiczne. co stanowi około. niepewna:nie zawsze jest jednak jasne. Utrwalenie fobii może się wiązać z uzyskiwaniem korzyści.obawa przed brudem(myzufobia)i chorobą(nozofobia).wykonać samodzielnie. burzą. bierna. izolowane-np. Leczy się co czwarta osoba z fobiami. U dzieci fobia szkolna ustępuje często samorzutnie. wysokością. powoduje jej cierpienia. Fobie dominują niekiedy po zejściu stanów lękowych w obrazie chorobowym(np.po zawale mięśnia sercowego dominuje agorafobia).socjofobii i erytrufcbii(obawa przed ośmieszeniem się przez czerwienienie twarzy). poświęcania czasu oraz ulgi z powodu uniknięcia przedmiotu lub sytuacji nasilającej lęk.

niekiedy początkowe w warunkach stacjonamegoddziału nerwic. większość niepracujących kobiet nadal nie porusza się póz domem samodzielnie. czyli lęk otwartej przestrzeni. często towarzyszy jej klaustrofobia(obawa przed przebywaniem w zamkniętych pomieszczeniach. szczególnie w układzie grupowym. sklepów. Fobia ta rozwija się najczęściej jako kolejna faza nerwicy lękowej. kilkakrotnie telefonicznie wzywała męża dz domu z powodu obaw. ma bardziej złożony charakter. . że nastąpi napad. po wstrzyknięci antybiotyku miała zapaść z uczuciem. Zazwyczaj ren typ fobii rzzwija się w okresie dorastania. . później w ośrodku dziennym. Pomocne może być stosowani m(pierścieniowych leków antydepresyjnych. wychodzenia na ulice. Najkorzystniejsze bywa w ostro odgraniczonych fobiach. 3. przestała się poruszać samodzielnie poza domem. Może ona występować w przebiegu rozmaitych chorób psychicznych(np. padaczce). czując się bezpiecznie wyłącznie w towarzystwie małżonka. Agorafobia wymaga systematycznego kompleksowego leczenia. publicznego przemawiania i zabierania głosu. np. że umiera. zabaw. schizofrenii. Mogą także zawierać obawy przed skompromitowaniem się wobec utraty kontroli nad sobą.pugwałtownych napadach lęku.Pacjenci mają przeświadczenie. okresowo się zaostrzając. Wielu pacjentów z agorafobią wycofuje się z pracy zawodowej i przechodzi na renty inwalidzkie Przykład. wyczerpanie. drażliwość. Fobie te zajmują jakby miejsce pośrednie między poprzednio wymienionymi a agorafobią.imipraminy w dawce 75 mgprzez 3-4 tygodnie oraz inhibitora zwrotnego wchłaniania serotoninyfuoksetyny(Prozac). Agorafobia. że może nastąpić coś strasznego i niebezpiecznego. zmienność nastroju. wiąże się z obawą oceny w roli dorosłego. w tym niekiedy małżeństwa. . Zespół asteniczny występuje w przebiegu wielu chorób.w chorobie afektywnej. w pobliżu zaś nie ma nikogo bliskiego do udzielenia pomocy. Re ko w an i e jest zrużnicowane. Pacjentka w wieku 28 lat. atrakcyjnego partnera itp. np. Obawy dotyczą najczęściej tego. zwłaszcza w samotności)oraz różne socjofobie. Agorafobia nie jest zaburzeniem monosymptomatycznym. Proste fobie monosymptmatyczne są podatne na terapię technikami behawioralnymi. zmniejsza się jednak nasilenie dolegliwości. trudności w podjęciu działań. Przebiega jako zaburzenie przewlekłe. W czasie pobytu w szpitalu z powodu przerwania ciąży wystąpiły u niej stany gorączkowe do 3 b O. zwłaszcza infekcyjnyci somatycznych. odwiedzania. rozpadu więzi społecznych. najmniej korzystne w agorafobii:u 25%pacjentów po leczeniu utrzymują się obawy. usiłuje doprowadzić do tego. ponieważ chory. Po kilku dniach została wypis jednak w domu zaczął narastać niepokój. i dlatego jest lu niej zbliżona pod względem wielkości i charakteru objawów występujących w obrębie układu aurullOllllCZllCgO. Są to skargi na osłabienie. jako zejście lub komplikacja chorób somatycznych. Neurastenia(F 40. aby stale z nim przebywać. Często prowadzi do wycofania się z aktywnego życia. zaczęła się bać pozostając sama. W wielu krajach termin ten wyszedł z użycia-nie ma go w amerykańskich klasyfikacjach DSM-Ul i DSM-IV jednak do lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej częstz zgłaszają się chorzy z typowymi dla tej postaci zaburzeń dolegliwościami. że otoczenie dostrzega te objawy i negatywnie je ocenia. zwiększoną męczliwość. Wstydzą się więc swoich objawów i coraz bardziej unikają przebywania z innymi.

jak:strata matki przed I I. apatia. któremu towarzyszą ujemne przeżycia. można stwierdzić konstelację określonych cech i zachzwań w dzieciństwie(trudnzści kontaktu. w której występuje drażliwość. nie mogą się skupić. w DSM-Ul nerwica dystymiczna. Z kolei w koncepcji stresu astenię rozpatruje się jako fazę nieswoistcj reakcji organizmu na bodźce otoczenia. ale-ze względu na powiązanie tego zjawiska z czynnikami psychologicznymi jego udział w patogenezie nerwic jest prawdopodobny. u chorych zaś. żywy dermografizm. nie może się skupić podczas lektury fachowej. Stąd dane. niewłaściwe odżywianie. zajęcia ruchowe. . W klasyfikacji ICD(wersja Q figuruje nerwica depresyjna. typem układu nerwowego i z takimi cechami osobowości. przebieg. Częste są bok. Próbując wytłumaczyć indywidualne różnice w powstawaniu zjawisk zmęczenia. W leczeniu wykorzystuje się wypoczynek. wilgotności itp. częste choroby. domaga się od niego zajęcia stanowiska. Nerwica depresyjna lub w DSM-III-dystymiczna. zmianę środowiska. zmienność nastroju. zaburzenia wegetatywne i seksualne(przedwczesny wytrysk. wersji klasyfikacji ICD prawdopodobnie będzie istniał podział na głębokie i łagodne zespoły depresyjne. potliwość. pobyty sanatoryjne. lękliwość. po przebudzeniu nie czują się wypoczęci.mogą sprzyjać wystąpieniu tego zespołu. Student. czy różne postacie depresji są uwarunkowane ich przynależnością do odmiennych jednostek nozologicznych. nie może sobie znaleźć miejsca. Nierzadko u tych pacjentów stwierdza się chwiejność tętna i ciśnienia krwi. hałas. brak energii i inicjatywy. obawia się. natomiast w 10. Przykład. drażnią go ludzie i hałas. od kilku tygodni sypia po 4-5 godzin. wieczorami narasta niepokój. rż" brak bliskich satysfakcjonujących relacji z ludźmi. narzekają na osłabienie pamięci. osłabienie popędu). u których one występują. obarczenie licznymi obowiązkami rodzinnymi i zawodowymi. leczenie-pacjenci skarżą się na ogólne osłabienie i wyczerpanie. przynależność do warstw społecznych o niższym statusie i gorszych warunkach materialnabytowych. Obraz kliniczny. niektóre leki. oraz hiposteniczna. że cierpi na jakąś poważną chorobę. długotrwale przebywanie w warunkach nadmiernego hałasu. głowy i całego ciała. w której dominuje zniechęcenie. wzmożona wrażliwość na jaskrawe światło. fizykoterapię. apatię. wzmożenie odruchów ścięgnistych. zniecierpliwienie. Niekiedy występują jakby kolejne fazy-hipersteniczna. w nocy nie sypiam'). szybkie zniechęcanie się i rezygnowanie z zamierzeń. jego wynik zadecyduje o pozosuniu na uczelni. kłopoty z jedzeniem)oraz działanie takich czynników i wydarzeń. jak słaby napęd. stałe oddziaływanie przykrych sytuacji. Pacjent w wieku 23 lat. zależność. narzeka na stałe uczucie zmęczenia. W tych ostatnich uwarunkowania zewnętrzne odgrywają decydującą rolę. zawsze są zmęczeni. wibracji. że jest w ciąży. trudności w zasypianiu lub bardzo płytki sen(.niekiedy wiąże się z działaniem substancji toksycznych. Pacjent w czasie sesji jesiennej ma przystąpić do nie zaliczonego na wiosnę egzaminu. schudł z powodu braku łaknienia o 3 kg. wiązano je z konstytucją. wzmożona pobudliwość. że do jej powstania przyczynia się długotrwale przeciążenie na skutek wysiłku. Ostatnia dziewczyna powiadomiła go. ostatnio kilkakrotnie miał trudności ze wzwodem podczas prób zbliżeń seksualnych. anhedonia. Również trudne warunki bytowe. Psychofizjclogiczne mechanizmy procesu zmęczenia się nie są znane do końca. Nadal trwają kontrowersje.

że ma duże trudności i opory. Mają reż nierzadkzprzekonanie. niespokojny sen. Rozpoznanie. budzenie się o około czwartej nad ranem i niemożność ponownego zaśnięcia. osamzmieniabezradności. wczesnego budzenia się. ale częściej widzi głćwnie własne błędy i wady. do faktu. trwającą co najmniej kilka miesięcy. rolę w swoim życiu. ponieważ chorzy wybiórczo postrzegają i wychwytują ujemne bodźce i sytuacje. nadmierna senność). skargi na niemożność zajęcia się czymkolwiek i zaangażowania się w rozmowę lub lekturę nie znajdują potwierdzenia. przewiduje niekorzystny przebieg wydarzeń. że niewiele rzeczy go obchodzi i interesuje. że pacjentka uważała. poczucie osłabienia. trudności podjęcia jakiejkolwiek aktywności. że-rozpoznując depresję nerwicową-należy wykluczyć liczne choroby somatyczne. oprócz innych urazowych doświadczeń. brak łaknienia. Po zabiegu ivrzerezwmii zaczęła zgłaszać skargi na obniżenie nastroju. Przykład. przy czym niekiedy zmiana . łaknienia(zmniejszenie lub zwiększenie masy ciała). skargi dotyczące zaburzeń pamięci mają charakter subiektywny. Nie wierzy w swoje możliwości. podczas których wyjaśniło się. zniekształcając ich znaczenie. zapatruje się pesymistycznie na przyszłość. brak chęci do czegokolwiek. W takim ujęciu czynnikami wyzwalającymi nerwicę depresyjną. Zwykle dominuje duża chwiejność nastroju. beznadziejności swojej sytuacji. niezadowolenia. to zróżnicowanie z głębszą depresją z kręgu. Często w zgłaszanych dolegliwościach ważne miejsce zajmują bule głowy i w całym ciele. co łatwo może się utrwwić. że nie potrafi się skupić. fobie. niemożności doznania radości i satysfakcji. Ogólny stan pacjenta ulega na ogół poprawie po upływie 2-4 miesięcy. siebie. Pacjentka w wieku 48 lat. zjawiska depersonalizacji i derealizacjioraz znaczne obniżenie aktywności. endogennych"może być trudne. zaburzeń cyklów biologicznych. przebieg i leczenie-jeśli w obrazie psychopatologicznym występuje znaczny niepokój. łaknienia i snu. myśli o bezsensowności życia. wyuczona bezradność'). rzeczywistość oraz przyszłość negatywnie i pesymistycznie. u także częstość występowania. napady lęku. Przeciwko temu rozpoznaniu przemawia brak wyraźnej okresowości. . ucisk w klatce piersiowej. Stosunkowo mulą wartość mają wypowiedzi o myślach samobójczych. trudność zaśnięcia. Po przeprowadzeniu kilku rozmów. które mogą się przyczynić do rozwoju zespołu depresyjnego. że jednostka w zetknięciu się z obiektywnie i dla niej subiektywnie trudnymi sytuacjami będzie prawdopzdobnie postrzegać i oceniać je. że własnym działaniem nie są w stanie zmienić swojej sytuacji(. Niekiedy zainteresowania skupiają się prawie wyłącznie na własnej osobie. Takim myślom towarzyszy niepokój i obniżony nastrój. a także obniżenie popędu seksuulnego. zaniku popędu seksualnego. napaduw lęku prekorlialnego i składników psychotyczngych. iż dokonana operacja oznacza niemożność kontynuowania życia seksualnego i stratę cech kobiecych. zwłaszcza o charakterze utraty.Przyczynia się to. wyjaśnień i uspokojeniu uraz zażywaniu preparatu Smeąuan w dawce 25 mg 3 razy dziennie wystąpiła wyraźna poprawa nastroju. Nierzadko obwinia innych za swój stan. w wykonywaniu swoich obowiązków. po udzieleniu informacji. również aktywność w ciągu dnia ulega znacznym wahaniom. mogą być rozmaite wydarzenia życiowe. Twierdzi. Personel medyczny niekiedy odbiera zachowanie się pacjentów jaku demonstracyjne i domagające się. Obraz kliniczny-pacjent zgłasza skargę na uczucia smutku. niepokoju. niekiedy chorzy eksponują zaburzenia snu(płytki. U niektórych chorych dopiero wyniki leczenia tró(pierścieniowymi lekami przeciwdcpresyjngymi i późniejszy przebieg ułatwiają ustalenie rozpoznania.. Należy pamiętać.

posiadanej wiedzy. psychogenne zaburzenia bulowe.nagły niedowład górnej kończyny u młodocianego w chwili jej uniesienia z zamiarem uderzenia ojca)albo ukryte motywacje(np. nie kontrolowana emocjonalność. Konsekwencją dramatycznego i wywołującego inwalidztwo charakteru zaburzeń jest często uzyskanie pewnych ulg-np. Najczęściej występuje nagły początek i niekiedy nie mniej nagłe ustąpienie zaburzeń. Dla obrazu psychopatologicznego charakterystyczne są zaburzenia świadomości i zaburzenia w układzie czuciowa-ruchowym oraz zachowania o prymitywnym reaktywnym charakterze. zmiennością obrazu związaną z zachzwaniem się otoczenia choregz. Zaburzenia czuciowa-ruchowe obejmują hipo-i hiperfunkcje. korzyści. że istnienie cech zsobowości histerycznej(zależność od innych dążenie aby nimi manipulować oraz kontrolować swoje otoczenie. opieki). Obraz kliniczny jest bardzo różnorodny. Prymitywny reaktywny charakter zachowania świadczy o rezygnacji lub niemożności zmierzenia się z wymogami rzeczywistości.. brakiem zgodności zakresu objawów z innerwacją fijolzgiczną. atypowe zaburzenia somatyczne)F 45 oraz zaburzenia dysocjacyjne****. których jednostka nie potrafi opanować i rozwiązać. stanowiące odpowiedź na oczekiwane lub istniejące trudne i frustrujące jednostkę sytuacje. nagłością wystąpienia. przekazujące określone treści i komunikaty otoczenia. ulgi. o przewadze procesów emocjonalnych nad intelektualnymi. Wyobrażenia o chorobach powstają na podstawie własnych obserwacji. Tłumaczy to również. Nerwica histeryczna lub-według ICD-10-zaburzenia pod postacią somatyczną(w tym somatyzacja. a także nieuświadomione motywy o charakterze życzeniowym. imitujące"różne choroby somatyczne i neurologiczne. wiedzy i pragnień chorego. podobieństwem wielu objawów do występujących w przebiegu chorób organicznych. pełnienie roli społecznej chorego itp. mogą mieć charakter ostry i przewlekły. opierając. się skutecznie powtarzającym się próbom wyrugowania tego terminu z aktualnie istniejących klasyfikacji. motywacją wzbudzającą skojarzenia z dążeniem chorego do uzyskania ulg. co z kolei może je utrwalić. symboliczny. bogaty w liczne objawy. istotę przeżywanego przez jednostkę konfliktu(np. Zwracają uwagę otoczenia intensywnością i dramatyzmem wyrazu. ukształtowanej pod wpływem czynników społeczno-kulturowych. hipochondria.zmniejszenie lęku. ale rolę decydującą odgrywają procesy uczenia się w zetknięciu z trudnymi sytuacjami. Ta najstarsza postać nerwicy wykazuje zadziwiającą żywotność. czytelnym charakterem. konwersja. uwagi. mowa ciała".udzielenia pomocy. W mechanizmach patogenetycznych dużą rolę odgrywają wyobrażenia jednostki o chorobach oraz ich przejawach. zależne od wyobrażeń.drżenie rąk lub nagła ślepota u żołnierzy w czasie działań wojennych)oraz jej oczekiwania wobec innych(np. że doświadczenie i obserwacje kliniczne potwierdzają istnienie określonych zespołów psychopatologicznych o pewnych wspulnych cechach(w tym przebiegu)oraz patogenetycznych mechanizmów psychofiz(alogicznych. że objawy często sygnalizują i przekazują innym ludziom w sposób pośredni. Zaburzenia dysocjacyjne 144. ekspresyjne. Oznacza to. Nierzadko jednak zaostrzenia lub ponowne wystąpienie stanów depresyjnych jest coraz częstsze i nerwica nabiera charakteru przewlekłego. zmienny. małe dawki chlorprnyksenu itp)mogą być pomocne. Przyczyn tego należy szukać w fakcie. Do czynników kształtujących te cechy osobowości zaliczamy czynniki konstytucjonalnadziedziczne. skłonność do dramatyzowania i fantazjowania. Zawsze wskazana jest psychoterapia podtrzymująca oraz poznawcza.otoczenia i leczenie farmakologiczne(hydroksyzyna do 200 mgdziennie. . niedojrzałość)nie jest niezbędne do powstania zaburzeń histerycznych. niekiedy określanym jako. choć je ułatwia. mające niekiedy symboliczny charakter.

Wyrwane z kontekstu pojedyncze objawy i cechy zaburzeń. napady drgawkowe. jąkanie się.Do najczęstszych hipofunkcj i ruchowych należą niedowłady i porażenia kończyn-jednostronne. dodatkowo komplikując . tzw. . Diagnostyka różnicowa jest częste rzeczą trudną. wymagające dokładnego różnicowania z napadami padaczkowymi. należy dążyć do jak najszybszego usunięcia poszczególnych objawów. zamroczenia jasnego. belle indifference"-obojętność wytworna. np. wymaga doświadczenia i współpracy lekarzy rożnych specjalności. może także wystąpić w postaci samodzielnego zespołu). zaburzeniach wzroku ślepota lub koncentryczne zwężenie pzla widzenia. Do grupy zaburzeń pod postacią somatyczną zalicza się też niekiedy czkawkę. kula w gardle'). szczękościsk). Do h i perto n k ej i można zaliczyć parestezję i hiperstezje. w postaci omdleń. możliwe jest utrwalenie zaburzeń. Jednak nie jest wskazane ustalenie diagnzzy na zasadzie per zacArizwew. Również osłupienia lub pobudzenia psychoruchowego. zespołu depersonalizacyjnego. człon irriÓ(ile. ma. wzdęcia. osobowość mnogą i naprzemienną. u których decydującą rolę w wystąpieniu objawów odegrały czynniki sytuacyjne. charakter urazu psychicznego i przeżywanego konfliktu. W celu przeciwdziałania takiej możliwości. ruchy mimowolne. Taka postawa personelu medycznego może przeważnie zaciążyć na stosunkach z pacjentami. hipersomnii(nadmierna senność). rzadko występującą ciążę rzekomą. sytuację. U pacjentów z cechami osobowości histerycznej nierzadko występuje szybkie ustąpienie objawów. a także wtórne korzyści(społeczne i interpersonalne). dysuria.życzeniowamotywacja lub symboliczny charakter objawów. reaktywne zachowania ze zmniejszoną samokontrolą. która może spowodować inwalidztwo. w tym tiki.przy braku dostatecznej motywacji do wyzdrowienia lub niewłaściwym postępowaniu lekarzy. całokształt obrazu klinicznego i jego dynamiki. zaburzeniach słuchu łącznic z głuchotą. Lekarze niekiedy lekceważą zaburzenia histeryczne i określają je jako ucieczkzwe. Zalicza się także do nich fugi(ucieczki z niepamięcią). nie mogą decydować o określeniu zaburzeń jako histerycznych. Obserwuje się zaburzenia monosymptomatyczne(opadniecie powiek. natomiast uznanie bólu za objaw histeryczny wymaga dużej ostrożności(w ICD-10 "uporczywe bóle psychogenne"). Przebieg i całowanie przedstawiają się bardzo rozmaicie. jak:teatralność zachowania się. Powinno się uwzględniać okoliczności wystąpienia zaburzeń. zaburzenia chodu. skóry i błon śluzowych. stany niepamięci. Wśród zaburzeń o charakterze hipofun ket i układu czuciowego należy wspomnieć o znieczuleniach głowy. Wśród hiperfunkcj i ruchowych najczęściej występuje grubufaliste drżenie głowy. We wszystkich tych stanach stwierdza się zaburzenia świadomości. Mogą im towarzyszyć przykurcze. Objawy dysocjacyjne występują w przebiegu napadów drgawkowych. transu. kończyn. także astazja-abazja(niemożność słania i chodzę. afonia lub mówienie szeptem. niekiedy również nawrotów i wystąpienie innych zespołów psychopatologicznych. U pacjentów. wymioty. języka. kamptokormia(nieprawidłowe ustawienie tułowia). życzeniowe lub wręcz agrawacyjne. w kturj się znalazł chory oraz cechy jego osobowości. a także przyczynić się do jatrogenii i powstania niejednej tragedii osobistej. dwustronne i połowiczne. spastyczny skurcz prze(yku(. aerofagię(łykanie powietrza).

Sprawiają wrażenie. Wewnętrzna walka między dążeniem do kontroli nauęctw a uleganiem im ogranicza stopniowo funkcjonowanie chorego. agresywność. wyobrażeń i czynności jako niechciane. U najbliższych krewnych tych chorych zaburzenia. wątpliwości)lub ich ciągów oraz kompulsji(działania proste lub czynności złożone). narzucone i przymusowe.matematycznymi. do nadmiernego uogćlniania:może ono być sztywne i jakby pozbawione napięcia emocjonalnego oraz napędu. Przewaga tego typu myślenia ma być Uem. dążenie do dominacji. sztywne wartości moralne i normy społeczne. niekiedy abstrakcyjnymi. Współczynnik nerwicy natręctw w populacji ogólnej wynosi 0. niewiele mówią o swoich objawach. symbolicznego i magicznego. że nie są w pełni krytyczni wobec treści natręctw oraz ich absurdalności. jak u kobiet. Pustać ta charakteryzuje się stosunkowo jednolitym i ograniczonym charakterem objawów oraz niekorzystnym rokowaniem. uboga mimika twarzy. na którym łatwiej występuje zjawisko. porządku. impulsy. z zagadnieniami seksualnymi. niepożądane. impulsów. zawierające na ogół irracjonalne treści. Funkcje intelektualne chorych na nerwicę natręcrw charakteryzują się tendencją do przewagi myślenia abstrakcyjnego. w sposub zdecydowany. przeżuwania". np. Obsesje mogą występować samodzielnie lub razem z kompulsjami. u których stwierdza się także dokładnzść. przeciwstawiają się próbom ograniczenia wykonywania przez nich czynności natrętnych. religijnymi. rozważania. pedantyczność. upewniania się. jakby się ich wstydzą. wśród nerwic-3-(r%. Niejednokrotnie z uporem. Wśród najczęstszych można wymienić myśli związane ze stanem zdrowia. problemami pracy. upór. wyjaśnień i uspokajania. psychiczne występują częściej niż u pacjentów z innymi nerwicami. możliwością zakażenia się. Pacjenci odczuwają objawy w postaci natrętnych myśli. porządkowania i zabezpieczania się przed niepowodzeniem lub poczuciem winy. zabrudzenia.przebieg i zejście zaburzeń. a także anankastyczneprzymusy kontrolowania. Opis ten odnosi się do natręctw występujących w przebiegu nerwicy-niekiedy określanej także jako choroba nauęcrwi nie dotyczy fenomenów anankastycznych(ananke-los. moralnymi. szczególnie złożongychrytuałżw. słowa. N atręc(w a mogą mieć charakter pojedynczych obsesji(myśli. nieokazywanie emocji. z koniecznością sprawdzania. czystości. sumienność. jednostajna intonacja. Widoczne jest wzmożone napięcie mięśniowe. Treści nwręctw są w dużej mierze związane z czynnikami kulturowymi. zasadniczość. Pacjenci najczęściej niechętnie. agresji wobec siebie lub innych. wysoki poziom aspiracji. Obraz kliniczny-pacjenci często sprawiają wrażenie skutych. . Występuje równie często u mężczyzn. ale jednocześnie domagają się wielokrotnych zapewnień. Jednocześnie próby przeciwstawienia się im najczęściej zwiększają lęk. Wywołują one napięcie i niepokój. Istota przeżywanego konfliktu sprowadza się często dz walki między potrzebami a zasadami. Mniej więcej u 50%chorych stwierdza się cechy zscbowości anankastycznej. 8-I'%w praktyce psychiatrycznej-I-29. Cechy te są zazwyczaj zaznaczone u pacjentów o osobowości anankastycznej. ruchy są mało płynne. Widoczny jest wtedy narastający strach i niepokój z towarzyszącymi wybuchami wrogości i agresji. wyobrażenia. brak rozluźnienia postawy ciała i wyrazu twarzy. częstz długo nie ujawniają ich lekarzowi. mogą ulegać zmianom w przebiegu zaburzeń. Zaburzenia obsesyjna-kompulsyjne(l 42). przeznaczenie)występujących także u ludzi zdrowych lub w przebiegu chorób neurologicznych i psychicznych. z trudem.

ale rozstrzygnięcie tego wymaga niekiedy próby leczenia er iłowa(ur. przebieg staje się przewlekły. Istnieje na ogół tendencja do stopniowego wygasania nauęctw. Są to sporadyczne przypadki. wypowiadając liczne skargi na przykre doznania i dolegliwości. istnieje uporczywe przekonanie o uszkodzeniu lub schorzeniu mało podatne na przekonywanie i argumenty. Początkowy opór chorego wobec natręctw słabnie. gdy u chorego dominuje zainteresowanie własnym zdrowiem. Taki przebieg występuje zwykle u chorych z osobowością anankastyczną. chodzenia po określonych płytach chodnikowych. przymusowe czynności samouszkadzające. U pozostałych pacjentów początek jest na ogół ostry. łącznie z uszkodzeniami fizycznymi(szorowanie dłoni środkami dezynfekującymi. liczenia numerów domów. próby walki z nimi zastępuje rezygnacja i nasilające się obniżenie nastroju. przy czym stwierdza się nieznaczne i krótkotrwałe poprawy pu aktualnym leczeniu na oddziałach stacjonarnych. Dla tych pacjemżw ważny jest niekiedy długotrwały związek terapeutyczny z lekarzem. można wtedy je oceniać jako postać zaburzenia osobowości. postępujące izolowanie się. lecz dalszy przebieg charakteryzuje się częstymi pobytami w szpitalach. np. gdzie jest stosowany kompleksowy program terapeutyczny. niekiedy dopiero po wielu latach rozpoznanie ulega ZDUBOIC. Hipochondryczne skargi należy odróżniać w stosunkowo licznej grupie pacjentów w starszym wieku. nagły. Niektórzy z tych chorych prowadzą życie inwalidów. do istniejących obsesji dochodzą coraz to nowe. Pacjent.w postaci natrętnego poprawiania zadań szkolnych. spędzanie wielu godzin na wykonywaniu czynności przymusowych. zwłaszcza internistów. Poszukiwanie pomocy ma miejsce dopiero po upływie kilku lat. objawy okresowo się nasilają. Istnienie tej postaci nerwicy jest podawane w wątpliwość. nerwicy lękowej. mogą one jednak występować długz w stosunkowo małym nasileniu. Anwranilu w dawce do 200 mg). w kturych natręctwa występują w przebiegu zespołów depresyjnych.schizofrenii czy depresji. zwłaszcza u jednostek niepewnych. V pewnych chorych. objawy występują zazwyczaj przed 20. o cechach psychastenicznych. po urazie psychicznym. brak cech osobowości anankastycznej.po porodzie. Leczenie farmakzlogiczne może być pomocne w tych przypadkach. doprowadzanie się du stanu wyczerpania. Niekiedy hipochondryczne nastawienie jest charakterystyczne dla całego życia pacjenta. jako objaw zaś w nerwicy natęctw. wyobrażenia o treści seksualnej lub bluźnierczej. sensytywnych. np.W ciężkich przypadkach zwraca uwagę prawie całkowity brak uwzględniania potrzeb i interesów innych. W okresie dzjrzewania często występuje onanizm o cechach kompulsyjnych. Nerwicę hipochondryczną należy rozpoznawać wtedy. którzy systematycznie odwiedzają lekarzy różnych specjalności. a nawet zabiegami operacyjnymi. rokowanie i leczenie. wymagających opieki otoczenia. ponieważ zespół hipochondryczny zwykle występuje w przebiegu innych zaburzeń. Przeżywane uczucia zagrożenia pobudzają wielu z tych chorych du zapewnienia sobie bezpieczeństwa przez stałe kontrolowanie siebie i innych oraz otaczających domniemanych wrogo nastawionych sil. u których w wywiadzie stwierdza się uraz porodowy. Przebieg. Nerwica hipochondryczna. łącznie z metodami psychoterapii-w tym szczególnie technikami behawicralnymi-oraz podawanie leków(np. wyrywanie sobie włosów itp). fizycznym lub przebytym zakażeniu. rż" np. . który stanowi dla nich autorytet i istotne źródło wsparcia oraz nadziei. ma własną koncepcję ich chorobowego pochodzenia i całkowicie skupia swoje obawy oraz uwagę na przeżyciach chorobowych. również kompulsje.

. stresujących"wydarzeń życiowych. jednak nierzadko jako stosunkowo ograniczony zespół psychopatologiczny. Postępowanie lecznicze we wszystkich tych zaburzeniach powinno uwzględniać interwencje kryzysowe. przejście na emeryturę itp. Występuje dotkliwe.migracja. zaburzenia orientacji. okupacji. która poprzednie nie miała zaburzeń psychicznych. zamartwianie się. nadmiernego popędu. lęk.. Druga grupa tych zaburzeń nosi nazwę. Przewlekłe późne następstwa. Do tych wydarzeń zalicza się katastrofy żywiołowe. zatrudnienia. objawy różnorodne. wyobrażeniach na jawie lub w snach oraz obojętnienie uczuciowe. wypadki.u byłych więźniów obozów koncentracyjnych). W obrazie dominują początkowo zwężenie pola świadomości.szukając kontaktu i wsparcia. depresja. Są to opóźnione lub/i przedłużone reakcje na wydarzenie lub istnienie krćtko-lub długotrwałej sytuacji o wyjątkowo obciążającym i zagrażającym charakterze(w czasie wojngy. U kobiet mogą się przejawiać w postaci braku reakcji na bodźce seksualne. Wyróżnia się ostrą reakcję na stres. przygnębienie. aktów terroryzmu. Podstawą dla wyodrębnienia tej kategorii zaburzeń stały się obserwacje. pćżniej rozpacz. utrata osoby bliskiej. wychodząc naprzeciw tym pacjentom:przebieg zaburzeń jest w rej grupie chorych najczęściej przewlekły. zaburzenia lub brak orgazmu. Pełnienie roli społecznej pacjenta oraz utrzymywanie społecznego i emocjonalnego kontaktu z lekarzami srało się dla nich jedynym bardzo ważnym spzsobem zaspokojenia potrzeb własnych. mających mniejsze znaczenie urazowe. . sytuacje wojenne-bitwy itp. które niekiedy przejawiają się przez dziesiątki lat. że po przeżyciu wyjątkowo nieoczekiwanego. Zwykle pc trzech dniach objawy ustępują. która charakteryzuje się szybkim ustąpieniem po nagłym przeżyciu katastroficznej sytuacji przez osobę. niekiedy występują objawy lękowe i/lub RgTCSVWOC. natrętne przypomnienie sobie sytuacji lub wydarzeń we wspomnieniach. unikanie bodźców wywołujących wspomnienia. określa się. wystąpienie choroby somatycznej). gwałty. awersji. poczucie niemożności poradzenia sobie i ograniczona zdolność do wykonywania codziennych czynności. Zaburzenie ma zwykle charakter przemijający. przeżycia tortur. osłupienie)lub pobudzenie i nadmierna aktywność(ucieczka. Personel medyczny w tej sytuacji spełnia zadania terapeutyczne. opóźniony. itp. Trwają od kilku tygodni do 6 miesięcy. glćwnie obniżenie nastroju. . holocaustu. wytrysku(przedwczesny. stresowe pourazowe". zaistnieniu sytuacji trudnej lub zmiany życiowej(np. To samo dotyczy zaburzeń obserwowanych w okresie adaptacji do istotnych zmian życiowych lub do następstw trudnych. anhedomi. trwa nie dłużej niż rok. nagłą śmierć jednoczesną kilku bliskich osób. zorientowaną na wsparcie i na rozwiązanie problemu. psychoterapię krótkoterminową. dyspareunii(bólów w czasie stosunku). Reakcja na cigżki stres i zaburzenia adaptacyjne F 43. gniew. Zaburzenia adaptacyjne stwierdza się zwykle nie dłużej niż w miesiąc po. jaku trwałe zmiany osobowości po przeżyciu sytuacji ekstremalnej-(np. Większość tych zaburzeń występuje w przebiegu nerwicy. fuga). brak)i odczuwania szczytowania. związanych z klęskami żywiołowymi. izolowanie się. stresującego"wydarzenia życiowego mogą wystąpić zaburzenia u określonym obrazie psychopatologicznym i przebiegu. wyłączenie się(amneja. Zaburzenia seksualne o charakterze nerwicowym 152 u mężczyzn mogą dotyczyć zdolności do wzwodu(impotencja wzwodu). braku potrzeb. a próby ich usamodzielnienia na ogół nie przynoszą rezultatów. farmakoterapię. smutek. napady. Są to zazwyczaj ludzie samotni o bardzo ograniczonych więzach społecznych. pochwicy. gwałtu.

ponieważ wtedy relacje seksualne stają się często narzędziem walki i manipulacji. gdy występują u osoby.Dużą rolę w wystąpieniu i utrwaleniu tych zaburzeń odgrywa lękowe oczekiwanie niepowodzenia. Po kilku rozmowach. że ma to znaczenie. co potrafią sobie przekazać i nazwać. który uprawiał zarówno w dzieciństwie. co pacjent stara się zbagatelizzwać. oraz środki farmakologiczne)jest raczej korzystne. ale najczęściej wymaga współpracy partnera pacjenta. szkoły. Przez następne 2 lata pacjent nie podejmował prób rozpzczęcia życia seksualnego. Podstawowym sposobem ustalenia rozpoznania jest rozmowa. która powinna dostarczyć jak najwięcej informacji na temat dolegliwości. życia uczuciowego i seksualnego. do czego dąży. reakcjami wegetatywnymi. relacji z innymi ludźmi:nader istotne jest. całym swoim zachowaniem. Pacjent. o czym wspomina jakby mimochodem lub zaprzeczając. Czasem nie mniej ważne informacje można uzyskać odczytując to. Dla rozpoznania ważne jest także. aktualnej sytuacji pacjenta. zgłosił się ze skargami na przedwczesny wytrysk. jak pacjent postrzega siebie oraz swoje trudności i problemy. skupianie się na przebiegu aktu i doznaniach seksualnych. Od kilku miesięcy ma narzeczcną. który jest uwikłany w wystąpienie lub utrzymywanie zaburzeń u chorego. dysfunkcje seksualne nie spowodowane zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną(F 5 O53). intonacją. Wiele przekazuje on również mimiką. przy próbie zbliżenia pod wpływem alkoholu z przygodną znajomą podczas prywatki. okoliczności. zwłaszcza wtedy. odrzucające seksualność i jej przejawy. ruchowymi. małżeństwa. jednak często dochodzi do różnorodnych pieszczot. objawów i cierpień pacjenta. Wiąże się to z onanizmem. dotychczasowego przebiegu zaburzeń. Znaczenie ma także brak wiedzy i doświadczenia oraz konflikty z partnerem. że w powstaniu i przebiegu tych zaburzeń istotną rolę odgrywają czynniki psychologiczne. znacznych różnicach czasowych w dochodzeniu do orgazmu i wytrysk o nieszkodliwości onanizmu oraz wskazawek co dc możliwości przedłużenia cz przed wystąpieniem wytrysku skargi i obawy ustąpiły. co przeszkadza w nawiązaniu . Ważne jest uzyskanie szczegółowego wywiadu dotyczącego dzieciństwa. postawą ciała. pracy. zwłaszcza techniki behawinalne. W wieku 18 lat. utrwalenia odruchu warunkowego. co pragnie zmienić w sobie i w swoim życiu. rodziny. doszło do wczesnego wytrysku. stać się początkiem przewlekłych zaburzeń. Wśród zespołów behawioralnych związanych z zaburzeniami fizjologicznymi wymienione zostają zaburzenia odżywiania się(F 5 O). Rokzwanie w przypadku wczesnego podjęcia leczenia(psychoterapia. w których występują i się nasilają. Przykład. parasomnie). która nie zgadza się na stosunki seksualne przed ślubem. o czym marzy. partnerka gc wyśmiała. podczas których u pacjenta występuje wytrysk. Pierwsze trudności lub niepowodzenia w podjęciu życia seksualnego mogą na zasadzie błędnego koła. Rozpoznawanie nerwic. Przyjmuje się. jakie uczucia wzbudzają w szbie uczestnicy procesu wzajemnej komunikacji i interakcji. nieorganiczne zaburzenia snu(dyssomnia. traktowanie sprawności seksualnej jako miernika własnej wartości. która przeżyła uraz seksualny w dzieciństwie lub ma wpojone sztywne normy moralne. jak i intensywnie w okresie ostatnich dwżch lat przed poznaniem obecnej narzeczonej. który występuje w trakcie pieszczot przed immbiz pems. udzieleniu informacji z mechanizmach przedwczesnego wytrysku. lat 21.

Stąd ogromne znaczenie osobowości terapeuty. jego umiejętności fachowych. nerwicowych"relacji pacjenta z ludźmi ujawniają się czytelnie. Aby to osiągnąć. Jednakże u większości pacjentów z nerwicami psychoterapię należy stosować w sposćb świadomy i planowy.. wiw możliwość uzyskania pomocy i ulgi przyczynia się do wystąpienia korzystnych zmian w stanie emocjonalnym pacjenta. z rozmaitych badań dodatkowych u poszczególnych pacjentów. Samz wzbudzenie i umocnienie nadziei na wyleczenie. wczuwa w ję@gcierpienia i dręczące go obawy oraz wątpliwości. kcmunikatżw niesłownych i własnego zachowania. które-oprócz określenia zespołu psychopatologicznego-powinno zawierać charakterystykę psychologiczną pacjenta. które określa lekarz. Jest to isrztne. że psychoterapia jest podstawową metodą leczenia nerwic. Nie oznacza tu naturalnie.kontaktu i utrudnia powstanie empatii i zrozumienia u lekarza. W wielu przypadkach. umiejętności i motywacji do wyzdrowienia i współpracy z terapeutą. że lekarz nie powinien przeprowadzić diagnostyki różnicowej i że nie należy korzystać. Ta poprawa samopoczucia jest określana mianem. elekt placebo"i jest wynikiem działania nieswogtychczynników leczniczych. Dlatego też nie mniej ważna niż jego wiedza teoretyczna jest umiejętność wywierania psychoterapeutycznego. walorów moralnych. postrzegania i zachowania pacjenta. że się chce i potrafi mu pomóc że jest się zaangażowanym w jego sprawy. oprócz obowiązkowego badania somatycznego i neurologicznego. Pomocne jest. nakreślić plan i sposób realizacji proponowanej terapii. stwierdzając nerwicowy charakter przeżywania. pcwstająca i rozwijająca się między pacjentem i lekarzem w przebiegu leczenia. aby po ustaleniu rozpzznania. efekt placebo"stanowi istotną pomoc dla pacjentów z reakcjami nerwicowymi. W zależności od celów. które mogą powstać w psychoterapii. że się go rozumie. Niezbędne jest więc przekazanie pacjentowi. wówczas stosowanie psychologicznych. w miarę możliwości. sygnalizuje mu możliwe trudności i problemy. opis indywidualnych mechanizmów etioparogenetycznych oraz ocenę jego możliwości. ponieważ ułatwia im samodzielne radzenie sobie przyczyniając się w ten sposób do ustąpienia dolegliwości i powrotu dgTOWOOWBZ I. czynności nerwowo-psychicznych i narządów wewnętrznych. Lekarz w swojej codziennej praktyce stale spotyka się z pacjentamigz objawami nerwicowymi i musi umieć im pomóc. a jego stylem interakcji z ludźmi. Leczenie i zapobieganie Przyjmuje się powszechnie. wiedzy zawodowej. przyczyn wyzwalających i utrwalających zaburzenia: 3) stworzenie . Gdy wymienione warunki są spełnione. psychoterapię zgćlnie możną podzielić na podtrzymującą i restrukturalizującą. ponieważ w ten sposób wzorce zaburzonych. lekarz musi pzrozumieć się z pacjentem zaspokoić jego oczekiwania oraz potrzeby uzyskania wsparcia i informacji. oddziaływań w ramach relacji lekarz-pacjent staje się najważniejszym czynnikiem leczenia. zdolności dgsamounalizy i samokontroli. Wspólnymi jednak celami stosowania tych odmian są: 1) zrozumienie i akceptacja przez pacjenta zależenia. wpływu na pacjenta. W psychoterapii indywidualnej (diadycznej) decydującą rolę odgrywa intensywmwięź emocjonalna. Często na tej podstawie można sformułować pozytywne rozpoznanie. Ułatwia to lekarzowi trafne zrozumienie przekazywangych mu informacji oraz dostrzeżenie związku między problemami i konfliktami pacjenta. a co za tym idzie-w stanie jego. że jego zaburzenia i objawy mają uwarunkowania psychogenne: 2) usunięcie. wykorzystując systematyczne oddziaływanie za pomocą wypowiedzi słownych.

Celem psychoterapii podtrzymującej. u innych-znaczne odprężenie i poprawę samopoczucia. postać zaburzeń. gdy jest przekazana pacjentowi w stanie hipnozy. zwiększenie jego tolerancji na trudne sytuacje i bardziej skuteczne sposoby radzenia sobie z nimi. czuciowa-ruchowe zaburzenia histeryczne) można np. swoich dzlegliwościach. które trwają od 30 do 50 minut i odbywają się I-3 razy tygodniowo przez okres od kilku dni do 2-3 miesięcy. może cna być skutecznym środkiem pomocniczym w leczeniu np.. wyjaśnia i tłumaczy. brak dezaprobaty lub oceny. Wspólne dla pacjentów tych dwóch grup jest ich samopoczucie-najczęściej są napięci. kłopotami. cieplngy itp. Lekarz jest aktywny w rozmowie. Do osiągnięcia wyników leczniczych nie jest niezbędne wywołanie głębokiego stanu hipnotycznego. W innych przypadkach sugestia słowna może być wypowiedziami w stanie czuwania pacjenta przy jednoczesnym pzdaniu placebo. chęć zrozumienia i udzielenia pomocy. bezradni. skupia się głównie na aktualnych sprawach i sytuacjach. ułatwia wypowiedzenie się o najbardziej trudnych. udziela informacji. podeszły wiek.monosympwmwycznychzaburzeń histerycznych. uspokaja. długi okres tasowania biologicznych metod leczenia. Dlatego też przede wszystkim potrzebują wsparcia. przeżywania i reagowania. kryzysu"życiowego. który zdaje sobie sprawę z możliwości. umożliwia mówienie o sobie. pełni obaw i niepokoju. w jeszcze innych może być najbardziej skuteczna wówczas.zastosować bodziec bólawy (np. widząc u lekarza zainteresowanie.dożylne wstrzyknięcie preparatu Amytal) . przykrych i intymnych stronach swojego życiu. z przeżyciem. dążą do leczenia psychoterapią: początek ich zaburzeń był nagły i wiązał się zaistnieniem sytuacji urazowej.. modyfikacja jego sposobów postrzegania. niejednokrotnie może sobie sprawić po raz pierwszy ulgę mówiąc o wszystkim. która jest stosowana przeważnie w lecznictwie psychiatrycznym ambulatoryjnym. niekiedy nawet dyrektywny. pobudza do aktywności. niekiedy zrezygnowani i poddający się. do wyrażania swoich uczuć. niekiedy i wobec życia. nych jest zmiana stosunku pacjenta do dolegliwości i cierpień. wskazuje na osiągnięcia i postępy. Często stosuje również pośrednią i bezpośrednią sugestię. Obery ma możność podzielenia się swoimi zmartwieniami. kryzysowym i oddziałach surnatyez-. m in. Leczenie hipnozą powinno zawsze być uzupełnione innymi metodami psychoterapeutycznymi i . dobrych rezerwach". W niektórych przypadkach (psychogenne zaburzenia świadomości. niekiedy udziela rad i wskazówek. Jest ona wskazana u dwóch odmiennych grup.prąd faradyczny) . Lekarz początkowo podczas rozmów. z jednoczesną energiczną sugestią słowną.przez uwzględnienie w wyborze stosowanych metod i technik oddziaływania zsobowości pacjenta i charakteru jego problemów: 4) poprawa samopoczucia pacjenta oraz jego fizycznego i społecznego funkC (006%10 Kl. przeżyciami. dźwiękowy. które trudno zmienić rokowanie przedstawia się niekorzystnie ze względu na długotrwałość.najkorzystniejszych warunków współdziwania terapeuty i pacjenta. zachęca i przekonuje. wykazują zespół cech. małą zdolność dz psychologicznej refleksji. znaczny współudział chorób somatycznych lub zmian organicznych w o. W rękach doświadczonego i odpowiedzialnego terapeuty. ograniczeń i niebezpieczeństw tej metody. zaburzeń snu itp. Oznacza te. nieszczęśliwi. które stanowią o. u n. niekiedy po podaniu leków (np. że za pomocą hipnozy u niektórych chorych można uzyskuć ustąpienie objawów. zaburzeń wegetatywnych. Chorzy w pierwszej grupie charakteryzują się pozytywnymi doświadczeniami w rozwiązywaniu złożonych problemów i umiejętnościami w radzeniu sobie z trudnymi sytuacjami. ukształtowania innej postawy wobec uwarunkowań i konsekwencji swoich zaburzeń. obawach i uczuciach. do prób nowych rozwiązań. Chorzy z drugiej grupy znajdują się w sytuacjach.

Integrująca (restrukturalizująca) psychoterapia systematyczna jest wskazana u pacjentżw z przewlekłymi nerwicami. Ta postać psychnerupii stosowana jest głównie w oddziałach stacjonarnych. Polegają na odgrywaniu pewnych scen przez pacjentów przy współudziale terapeutów oraz na omawianiu ich przebiegu i analizie zawartych treści. ich skład może być hetero-lub homogenny. Osiągnięcie takiej reorientacji stanowi główne zadanie tego typu psychoterapii. Aby opanować tę umiejętność. terapią zajęciową. Terapia ta jest określana jako terapia behawioralna. odtwarzanie układów i relacji z innymi ludźmi. pacjent musi systematycznie ćwiczyć przez wiele tygodni. oprócz swojego specyficznego działania. Gdy rozmowa dotyczy szczególnie bolesngychi drażliwych tematów czy sytuacji z życia. arteterapią. ich ogólna liczba może wynosić od 10-15 do 30-40. na'przykład przeżywane w życiu konflikty. Dąży do uzyskania zmiany zasadniczych postaw pacjenta. za którą następuje faza reorientacji. źródeł swoich trudności i sposobów przeżywania oraz reagowania. terapią ruchową. ćwiczenia odwykowe (awersyjne) . niekiedy fizykoterapią itp. jego mówienie o najtrudniejszych sprawach i zagadnieniach (catharsis) . Psychoterapia grupowa w warunkach ambulatoryjnych jest zwykle stosowani samodzielnie. pacjent ma mzżność przemyślenia pewnych faktów. interpretacja emocjonalnycwydarzeń w życiu pacjenta. a ich treść i charakter są zróżnicowane. Spotkania odbywają się najczęściej I-4 razy w tygodniu. stopniowo coraz trudniejszych. wymaga kilkudziesięciu spotkań terapeutycznych. w których duże znaczenie ma także przekazywanie innym przeżywanych emocji. początkowo pod kierunkiem personelu medycznego. obejmuje-jak w psychoterapii podtrzymującejodreagowanie pacjenta. polegająca nazmianiestosunku pacjenta do siebie. modelowanie i naśladownictwo. trwają do 2 godzin. W większości przypadków należy po kilku seansach hipnotycznych zastosować trening autogenny. dostrzeżenia pewnych związków. ich związków z życiem i cechami osobowości pacjenta oraz objawami i przebiegiem zaburzeń. ćwiczenia negatywne. możliwe uzależnienie się pacjenta od lekarza i hipnzzy. choroby i utoczenia oraz jego postępowania i przeżywania. Wyjaśnienie i dostrzeżenie głównych bodźców i sytuacji chorobotwórczych. Podobny charakter mogą mieć scenki pantomimiczne. oraz w wytworzeniu zachowania pożądanego. że pacjent stopniowo jakby własnym wysiłkiem dochodzi do rozumienia samego siebie. Istnieją rozmaite sposoby stosowania technik behawioralnych: ćwiczenia pozytywne. w trakcie którego pacjent sam wywołuje u siebie stan odprężenia psychicznego. Niekiedy szybszą poprawę uzyskuje się wtedy. reakcji lub wzorców zachowania. co niekiedy jest równoznaczne z modyfikacją osobowości. skonfrontowania własnych ocen ze zdaniem innej osoby. Jest to faza wypracowania wglądu. która polega na stosowaniu systematycznych planowych ćwiczeń.stosowane niezbyt długo ze względu na. Podobne korzyści może przynieść psychoterapia treningowa. . jego związków z ludźmi przyczynia się do tego. Ważne odmiany to psychodrama i pedagogiczne odgrywanie ról. Wszystkie wymienione formy aktywności grupowej. Terapia stawiająca sobie takie cele trwa zazwyczaj długo (kilka miesięcy) . Grupy liczące 9-I I uczestników mogą mieć charakter otwarty lub zamknięty. pomagających w wygaszeniu nieprawidłowych nawyków. Pierwszy etap wymaga nawiązania kontaktu. Często psychoterapię indywidualną kojarzy się-zwłaszcza w warunkach leczenia stacjonarnego-z psychoterapią grupową. gdy wprowadzi się także terapię grupową.

pochodne atropiny i sporyszu. Nervogran) lub prometazynę (Diphergan) -do 50 mg dziennie. medazepam Oudotel) -10-30 mg dziennie. aby lekarz ograniczył liczbę stosowanych specyfików do lepiej znanych mu z doświadczenia i aby dążył do ich szybkiego odstawienia ze względu na prawdopodobieństwo uzależnienia się chorego oraz niekorzystnego wpływu na jego motywację do stosowania psychoterapii. Najczęściej w leczeniu nerwic stosuje się leki anksjolityczne (ataraktycznekojące) . Poza tym niekiedy podaje się środki roślinne oraz ich mieszanki (Nleospazmina. mazałam (Halcion-0. diazepam (Relanium. ma charakter identyczny lub podobny. oksazepam (Oxazepam) 10-30 mg dziennie. jeśli-poprzez proces społecznego uczenia się-sprzyjają korekcji nieodpowiednich postaw i rozwijają umiejętność rozwiązywania problemuw. Należy również wymienić nadal stosowaną pochodną difenylumetanu (Hydroxizinum. stąd konieczność ich krótkotrwałego podawania. Dlatego też wskazane jest. Choć przyczyny takiego postępowania lekarzy są zrozumiałe. Szeroko stosuje się także środki. które przede wszystkim wpływają na układ autonomiczny (Propranolol do 40 mg dziennie. Librium) doustna dawka dobowa-5-20 mg. jeśli ułatwiają pacjentom ujawnienie i omawianie ich konfliktów. Hydiphen) -do I 50 mg dziennie (zwłaszcza w leczeniu nauęctw!) . Lekarze dyspznują obecnie bardzo dużą liczbą rozmaitych środków farmakologicznych.mogą być wykorzystane do celów psychoterapeutycznych. temazepam (Signopam) -20-40 mgdziennie. obniżeniem nastroju. jest ono jednak błędne. ale wyraźnie uzależniający!) . natręctwami. Bellacom) . zaburzeniami snu itp. tiorydazynę (30-60 mgdziennie) . Z pochodnych benzodiazepiny chlordiazepoksyd (Elenium. 3 mg) . nie udziela się pacjentowi optymalnej. działanie których. 25-I mg) . alprazolam (Xanax-I-2 mgdziennie) . związanych z lękiem. Ouwoksamina. Valium) -5-15 mg dziennie. 20-Psychiatria. Farmakoterapia. Na ogół samym stosowaniem leków. gdy są stosowane u pacjentów z zaburzeniami nerwicowymi. W niektórych przypadkach-np. Istnieje niebezpieczeństwo uzależnienia się od tych leków. nawet uwzględniając wykorzystanie czynnika sugestii. W wielu przypadkach właściwe jest kojarzenie psycho-i farmakoterapii. że podczas stosowania psychoterapii pacjentom nie należy podawać leków.u pacjentów z zespołami astenicznymi i cechami rozkojarzenia . zaburzeniami wegetatywnymi i czuciowaruchowymi. sposobów reagowania i zachowania. Pramolamdo 300 mg dziennie oraz selektywne inhibitory wychwytu serotoniny fluoksetyna (Prozac-0. problemów i emocji. Nervosol. ich kombinacje-np. chlorpnnyksen (Truxal) -do 80 mg. doksepinę (Sineąuan) -do 300 mgdziennie. ponieważ skuteczne stosowanie systematycznej psychoterapii jest często dopiero możliwe po zmniejszeniu znacznego nasilenia cierpień. paroksetyna. Z innych leków przeciwdepresyjnych stosuje się opipramol (lnsidon. a nawet właściwej pomocy. klunazepam (uzależniający) . nitrazewn (Mogadon) -5-10 mg na noc (o działaniu nasennym. Atarax) -2060 mg dziennie doustnie lub domięśniowo (lek bezpieczny! Z leków trą (pierścieniowych o działaniu przeciwdepresyjnym stosuje się klomipraminę (Ana (ranił. Jednak również błędne jest twierdzenie niektórych psychoterapeutów. imipraminę (w agarufbii) . promazynę-do 500 mg dziennie (w psychogeriatrii) . Farmakoterapia jest w praktyce niekiedy główną czy nawet jedyną metodą leczenia nerwic.

Definicja i pozycja nozologiczna. Orzekanie o niezdolności do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia (I grupa inwalidzka) jest bardzo rzadko celowe. Obecnie powodzenie rokują programy działań profilaktycznych.przez bezrobocie: 8) grupy zawodowe pracujące w warunkach znacznego obciążenia psychicznego (np. wskazania mogą zachodzić w niektórych przypadkach długotrwałych nerwic o znacznym nasileniu objawów (nerwica natręctw. turystyka. W warunkach leczenia sanatoryjnego istotną rolę odgrywa fizykoterapia. zakładające konieczność identyfikacji grup zwiększonego ryzyka i opracowanie dla nich planów prewencji. przy czym jej skuteczność. środków tonizujących (np. które usiłowały popełnić samobójstwo. lektura. ograniczenie środków pobudzających) .cola) .regulacji gruczołów dokrewnych-istnieją wskazania do podawania witamin. zarówno dodatnich. Adam Bilikiewicz. gdy specyficzny rodzaj pracy jest niewspółmierny do możliwości pacjenta i można zalecić zmianę rodzaju pracy lub zawodu albo wykonywanie pracy w mniejszym zakresie. również i te metody postępowania i oddziaływania powinny być wykorzystane w razie istnienia wskazań. że pozostawienie pacjenta w pracy pogarsza jego stan i przekracza jego możliwości. fobijna. giętka i do stosowana do konkretnych możliwości oraz okoliczności. Do przyznania Ul grupy inwalidztwa wskazania istnieją wtedy. bez udzielania długotrwałych zwolnień chorobowych. jest określana przez czynnik sugestywny (wiara w skuteczność procedur wodnych oraz związanych ze stosowaniem prądów) . Często dopiero zmiana otoczenia chorego. czynności ruchowe. możliwość stworzenia i realizacji określonego reżimu i programu leczenia w warunkach oddziału stacjonarnego. histeryczna) . Ma to zresztą znaczenie w każdym przypadku leczenia pacjenta z nerwicą. związanych zwłaszcza z kontrowersyjną zasadą jej uzależnienia od okresowych badań stanu zdrowia chorego. udział w rozrywkach.testosteron. jak i ujemnych. dziennego lub sanatoryjnego stwarza optymalne warunki dla intensywnej terapii. Zaburzenia reaktywne. preparatów hormonalnych (np. . Zapobieganie. Wyniki leczenia sanatoryjnego są także związane ze zmianą środowiska i ewentualnym uregulowaniem trybu życia (stosunek czasu przeznaczonego na aktywność i wypoczynek. Ponieważ jednak terapia nerwic musi być jak najbardziej zindywidualizowana. Większość chorych przejawiających nerwice może i powinna być leczona w warunkach ambulatoryjnych. tyroksyna) . szerokiego kierowania do uzdrowisk lub przyznawania rent inwalidzkich.sprzedawcy. lekarze. robotnicy pracujący na zmiany itp. Nieraz zaburzenia są tak nasilone. oprócz działania bodźcowego. aktorzy. Każda decyzja tego typu wymaga starannego rozważenia ewentualnych skutków. niekiedy dopiero przyznanie renty umożliwia oddziaływanie terapeutyczne. prawidłowe odżywianie. np. I/. sport. 1) dzieci nowo narodzone. Najczęściej wymienia się następujące grupy o zwiększonym ryzyku zachorowa (118. wobec ktćrych rodzice mają negatywne postawy: 2) dzieci z rodzin rozbitych: 3) dzieci z rodzin społecznie i ekonomicznie dyskryminowanych: 4) dzieci wyrastające w warunkach długotrwałego konfliktu rodzinnego 5) studenci: 6) wdowy: 7) jednostki narażone na utratę statusu społecznego.k 9) jednostki z subklinicznym zespołem nerwicowym: 10) osoby.

psychozy reaktywne". Klasyfikacja. iż reakcja psychotyczna powstała w wyniku jakiejś sytuacji psychospołecznej (distresu) . W polskiej psychiatrii podział ren jednak utrzymuje się. Zespoły sytuacyjne (pograniczne między reakcją psychotyczną i symulacją) . Reaktywna psychoza schizofrenoidalna (paranoidalna) . W Międzynarodowej Klasyfikacji ICD-10 zrezygnowano z podziału na psychozy i nerwice. c. Obecnie podejście do tych zaburzeń jest szersze i uwzględnia zespoły psychopatologiczne. Chociaż tak rzeczywiście może być (np. IV. będący niewielką modyfikacją klasyfikacji zaproponowanej przez M. przedstawia się następująco: 1. Jarosza (19883.katastrofa. a. Ostra reakcja na stres. Psychozy reaktywne właściwe: a. Zaszeregowanie nozolugiczne zaburzeń reaktywnych według kryteriów tradycyjnych oznacza. które jest zbyt ogólnikowe i sugeruje. które trudno byłoby jednoznacznie określić jako psychozy. z zarzutem. iż chudzi o silny jednorazowy bodziec. świadomości i tożsamości. uraz psychiczny". c czym pisze prof. trwającej dłuższy CZ'IS. . Podział kliniczny zaburzeń reaktywnych. b. 111. aby odróżnić tę kategorię diagnostyczną od nerwic. W niniejszym podręczniku przyjmujemy podział obowiązujący w Polsce. które znajdują się w klasyfikacji międzynarodowej. a nie somatogennych. Epizodyczne stany reaktywne: a. W starszych podręcznikach psychiatrii rozdziały poświęcone rej problematyce opatrywano tytułem. Ad. 1. Zaburzenia przystosowawcze. Reakcje dysocjacyjne z zaburzeniami pamięci. śmierć osoby bliskiej itp) . Depresja reaktywna. Obraz kliniczny. b. chociaż można się zgodzić. . Przede wszystkim lepiej unikać określenia. Il. Reaktywny zespół paranoiczny. c. Stefan Leder w rozdziale poświęconym nerwicom. istnieje wiele przykładów. lecz psychosojogennych. że obydwa re terminy nie były i nie są dalej dość precyzyjnie zdefiniowane. Histeryczne zespoły psychotyczne.O stanach czy zaburzeniach reaktywnych mówimy tradycyjnie w przypadkach objawów wywołanych przez uraz psychiczngy Quvcńorwmw) . iż należą cne do objawów psychopatologicznych egzogennych (w odróżnieniu od endogennych) . klęska żywiołowa. uzupełniając go o te kategorie rzzpoznawcze.

Reakcja na stres wyzwala bowiem silną emocję. porzuceniu niektórych ról społecznych. Nliekiedy terminu tego używa się w niewłaściwym znaczeniu. śmierć kogoś bliskiego. książkę-będący akurat w zasięgu ręki) . Niekiedy reakcja przybiera charakter. Sprawia wrażenie. sam sobie wydaje się obcy) . utrata pracy. b. Reakcje dysocjacyjne mogą przybierać bardzo zróżnicowany obraz kliniczny. Z punktu widzenia klinicznego może chodzić o reakcje depresyjne. lęku. pustą teczkę.afekt patologiczny omówiony przez prof. Jarosza w rozdziale poświęconym psychopatologii ogólnej. która odczuwała lęk przed powrotem na studia (po dłuższej przerwie) powtarzała wielokrotnie zdanie (persewerując) : .c. co go otacza. Zwykle przejawia się zaburzeniami emocjonalnymi pod postacią paniki. Czynnikami wywołującymi są wydarzenia i trudności życiowe przekraczające indywidualne możliwości adaptacyjne jednostki. np. zmienione. panicznej ucieczki przed siebie (opisywano np. Zachowanie pacjenta uderza nienaturalnym spokojem i zobojętnieniem. prawda? W starszym piśmiennictwie krótkotrwałe reakcje psychotyczne określono obrazowym terminem "reakcji krótkiego spięcia". Zaburzenia orientacji i subiektywnie odczuwana utrata kontaktu ze światem realnym bywa przez chorych porównywana do.Ostra reakcja na stres powstaje nagle w wyniku zadziałania wyjątkowo silnego czynnika psychicznego lub fizycznego (np. O depresji reaktywnej mówimy wówczas.a. chociaż jej obraz kliniczny może .katastrofa kolejowa) i trwa od kilku godzin do kilku dni. Il. porażenia emocjonalnego".ludzi. W obrazie klinicznym mogą jednak górować zaburzenia napędu psychuruchowego pod postacią nagłego pobudzenia. Określoną wartość diagnostyczną mogą mieć wypowiedzi i zachowania pozostające w treściowym związku z rodzajem wydarzenia stresowego. zaburzenia zachowania (antyspołeczne) . wycofanie się z kontaktów społecznych itp. odległe.o fizjologicznym przygnębieniu będącym adekwatną reakcją na doznaną przykrość czy uraz. mówiąc np. Depresja reaktywna nie ma nic wspólnego z depresją endogenną. relegowanie ze szkoły lub studiów. strachu. Ich główną cechą jest nagle zdekompensowanie dotychczas sprawnych mechanizmów przystosowawczych. albo osłupienia (stuporu) przypominającego odruch znieruchomienia u owadów. niepokoju. re samobujstwa. którzy w atawistycznym odruchu fugi wybiegali z płonącego domu wynosząc jakiś mało ważny przedmiot-budzik. nagle nieoczekiwa. która nie podlega osobowościowym mechanizmom integracyjnym i kontroli działania. jest obce. Polegają one na pogorszeniu funkcjonowania społecznego. napadu uczuciowego"albo. Pod wpływem stresu psychospołecznego mogą się pojawić stany podobne do transu z poczuciem derealizacji i depersonalizacji (wszystko. stany lęku. działania we śnie". Przytacza się tutaj niektóre przypadki dezercji z wojska czy z innego posterunku. ja będę mogła wrócić na studia. wybuchy gniewu. pustki emocjonalnej"-zobojętnienie wobec wszystkiego. stanowią również reakcję na stres psychospołeczny. gdy natężenie i czas trwania odczynu przekracza zwykłą miarę.rozpad rodziny. Zaburzenia przystosowawcze. Depresja reaktywna. podpalenia itp. Do epizodycznych stanów reaktywnych z zaburzeniami świadomości i pamięci zalicza się tzw. Pewna pacjentka. Ad. co chorego otacza.

Namyslowskiej) . Nastrój dysforyczny (zrzędliwy. a to staje się powodem kolejnych spraw sądowych. gniewliwości) gćruje nad smutkiem.rzeczywiste krzywdy lub brak zadośćuczynienia w procesie cywilnym. a odczyn emocjonalny adekwatny do wypowiadanych treści. przewrażliwieni. łatwiej reagują odczynem urojeniowym. natomiast zaburzenia snu dotyczą raczej I fazy. popada w tzw. O reaktywnym zespole schizofenoidalnym.reakcja paranoiczna typu prześladowczego. c. wykazującym pewne podobieństwo do schizofrenii paranoidalnej mamy prawo mówić tylko w takim przypadku. Jest te istotny element diagnzstyczny. . wolno płynący. Stres psychospołeczny może być czynnikiem wyzwalającym prawdziwą psychozę schizofreniczną (w sensie procesu endogennego) . a więc zaburzenia rytmów biologicznych.różnego rodzaju bólćw. czyli zasypiania.pieniactwo. Nie należy lekceważyć wypowiadanych przez chorych gróźb samobójczych. o jaką psychozę chodzi. Chorzy tracą łaknienie i chęć do jakiegokolwiek działania. Taką sytuacją mogą być np. Urojenia wchodzą oczywiście w zakres luźnych zespołów psychotycznych. winy. chociaż przeważnie mają one charakter demonstracji. oddziaływania. w depresji reaktywnej pojawia się poczucie krzywdy. ubiegający się o odszkodowanie czy satysfakcję moralną. Na ogół są to bardzo rzadkie przypadki. stając się przyczyną przewlekłego stanu urujeniowego.) . beztematyczny. zaparcia stolca itd. który w większym lub mniejszym stopniu usposabia do reakcji urojeniowej.rozdz. Dochodzący swych praw popełnia błędy. zazdrości i niewierności małżeńskiej. prof. paranoiczny"mamy na myśli zespół psychopatologiczny. pełen niezadowolenia. czuli na opinię innych osób w trudnych sytuacjach życiowych. w tym przypadku karnych o obrazę sądu. a więc pod wpływem stresu psychospołecznego. Nie ma też gorszego samopoczucia rano. w którym urojenia są logicznie spójne. Całkiem innym zagadnieniem jest typ osobowości przedpsychnycznej (przed chorobowej) . ale w tym miejscu warto wspomnieć. odnoszące. Używając określenia. Powsrające błędne kołu pogrąża pieniacza coraz bardziej. zazdrości. obraża sąd zarzucając mu stronniczość lub przekupstwo. Ludzie nieufni. trzeba określić jego rodzaj: np. W miejsce poczucia malej wartości. samcoskużania się. gdy uda się ustalić rzeczywisty związek przyczynowy między czynnikiem reaktywnym a pojawieniem się psychozy. Określenie zespuł urojeniowy nie precyzuje zatem. pretensji. mówiąc o odczynie urojeniuwym (paranoicznym) . Nie spotyka się też zwykle w depresji reaktywnej objawów somatyzacji (np.b. świadczący o zwartej strukturze osobzwoici. pieniaczegc itp. W związku z tym. że związek czasowy zdarzeń i choroby nie musi dowodzić związku przyczynowo-skutkowego. że nie ma zasadniczej różnicy między reaktywnym zespołem uojeniowymi paranoicznym. Zazwyczaj są to urojenia różnej treści (prześladowcze. ksobnego. Człowiek dążący dc zaspokojenia roszczeń. Reaktywny zespól paranoiczny o różnym czasie trwania należy Je częstych odczynów psychotycznych. Na ogół nie pojawia się też lęk prekordialny.wykazywać pewne podobieństwo do tego zespołu psychopatologicznego. podejrzliwi. W terminologii panuje pewne zamieszanie. pieniacze itd. Dc sprawy rej powrócimy (por. winy innych osób. które z punktu widzenia psychopatologii stanów reaktywnych jest odczynem paranoicznym. Trzeba bowiem pamiętać.

związanymi często tematycznie z sytuacją urazową. sadza w kominie zielona.mutyzm wybiórczy tselektywny) .-znamienna jest gra mimiki-badany jak gdyby z wysiłkiem zastanawia się nad zdpowiedzią. IV. badany odpowiada 6.mężczyźni falsetem. np. 111. Polega on na uporczywym milczeniu w stosunku do dorosłych obcych. Ad. Pokazowy charakter objawów i podatności na sugestię ułatwia rozpoznanie różnicowe. trudno też byłoby je zaliczyć do świadomej symulacji. jest dalekie od konsekwencji widywanej w samutogennychpsychozach z zaburzeniami świadomości. Charakterystycznymi cechami otępienia rzekomego są: zachowanie bezradne. Sam termin sugeruje. Chorzy używają zdrobniałych określeń. zwykle nie ma na to dostatecznych dowodów. logicznie nie usystematyzowanymi. Do histerycznych zespołuwzaliczyłbym też tzw. śnieg czerwony itd. Najczęściej wymienia się tutj tzw.Poza urojeniami treści prześladowczej i odnoszącej. dorosła kobieta bawi się lalką przemawiając do niej czule itd. Niektóre odpowiedzi mają świadczyć o zupełnej gnacie poczucia barw: krew jest biała. . odpowiadając na pytania bez żadnych zahamowań. Pojęcie zespołów sytuacyjnych wiąże się najczęściej z pobytem w więzieniu (psychoza więzienna) lub inną trudną sytuacją życiową (sprawa karna) . podczas gdy w obecności członków rodziny i rówieśników dziecko zachowuje się swobodnie. Zespoły sytuacyjne nie dają się jednoznacznie zaszeregować do psychoz histerycznych. mydło uważa za czekoladę i z apetytem je spożywa. Histeryczne zespoły psychotyczne mogą wykazywać różny obraz kliniczny. Ad. wybiórczy (amnewupum) . zbliżonych do prawidłowych. Utrzymująca się niepamięć retropsychotyczna ma przeważnie charakter katatymiczny.zespół Gansera. Świadczy ono o uruchomieniu mechanizmu obronnego regresji (cofania się do okresu dziecięcego) . Stany takie zalicza się do psychoz zamroczeniowych (zamroczenie histeryczne) . marszczy czuło. w reaktywnej psychozie paranoidalnej stwierdza się częściej omamy rzekome niż prawdziwe. mówią szczebiotem. chociaż zdarza się. iż. występujący najczęściej u dzieci. podanym długopisem pisze odwróconą stroną. udzielanie odpowiedzi na proste pytania. chodzi o zachowanie właściwe dzieciom. Mogą mieć charakter osłupienia (stuporu) z elementami katalepsji sztywnej lub woskowej. częściej jednak dołączają się jakościowe zaburzenia świadomości z dezorientacją chorego we wszystkich kierunkach. Do objawów otępienia rzekomego mogą się dołączyć cechy puerylizmu. 3-3-10. zaś dolna część twarzy pozostaje winka. iż występuje on bez pseudodemencji. 10-4-5 itd. który występuje pod postacią otępienia rzekomego (prewdzdememiw) lub puerylizmu. W moim przekonaniu chodzi o pogranicze psychozy i symulacji. Zachowanie chorych uderza demonstratywnoicią. Istnienie zaburzeń świadomzici w zespole Gansera jest supozycją starszych autorów. ruchy są zwolnione. Również polecenia badany wykonuje w sposób nieudolny. np.pytanie o liczbę palców u jednej ręki.

urojeń. Trzeba jednak pamiętać. wstrząsu". prokuratorskich. Rokowanie w zaburzeniach reaktywnych zależy od kilku czynników. Tak jak przyznanie się oskarżonego do winy. Rokowanie. stopnia jego dojrzałości i sytuacji. w jakiej doszło do zaburzeń. . Przy badaniu i rozpoznawaniu symulacji jest dobrze pamiętać o następujących zasadach: Symulacja służy zawsze do jakiegoś celu. Chorzy ci później. zwłaszcza w orzecznictwie dla celów sądowych. Usunięcie czy zminimalizowanie stresu psychospołecznego rzadko leży w możliwościach lekarza. Osoba symulująca wystawia na pokaz najcięższe zaburzenia pamięci i orientacji. Postępowanie lecznicze w zaburzeniach reaktywnych nie odbiega od terapii innych zaburzeń psychicznych.W stanach tych obserwuje się chwiejność uczuciową i skłonność do płaczu. cywilnych. Najczęściej tworzą one zespoły sprzeczne w sobie lub nie istniejące. Poza opisem poszczególnych metod psychoterapii i somatoterapii. są natomiast zupełnie bezkrytyczni wobec rzeczywistych zaburzeń. Od strony rozpoznawczej problem ten ma duże znaczenie praktyczne. Leczenie. Objawy osoby symulującej nie układają się w konsekwentny zespół psychopatologiczny. Uwagi te dotyczą również symulacji. Znane są przypadki udawania choroby umysłowej przez rzeczywiście psychicznie chorych. rentowych itd. że symulował.reakcjach urojeniuwych. zachęcałbym do przestudiowania rozdziału prof. nie wyklucza istnienia prawdziwej choroby psychicznej. Problem udawania choroby psychicznej (symulacja). nie jest wcale zadaniem łatwym. jak i wyolbrzymianie rzeczywistych dolegliwości lub objawów (agrawacja) . Wystrzegać się należy pytań sugerujących objawy psychopatologiczne. równocześnie zachowuje zdolność dostosowania do sytuacji i funkjOOOW (1113. nie musi być dowodem dokonania przestępstwa. Symulacja zdarza się znacznie rzadziej. nasilenie objawów słabnie. np. Na ogol w miarę oddalania się w czasie od urazu psychicznego. Wykrycie symulacji u osoby dobrze obznajomionej z psychiatrią. nie musi być zawsze dowodem udawania choroby. podczas gdy w większości ciężkich churub umysłowych poczucia tego brak. . Przyznanie się badanego do tego. że udawanie choroby (symulacja) . Szczególnie trudne jest to w przypadkach depresji reaktywnej po otrucie kogoś bliskiego lub tzw. Rozmowa z osobą podejrzaną u symulację musi być przeprowadzona bardzo umiejętnie i rozważnie. niż się powszechnie uważa. Najczęściej chodzi o zamiar uniknięcia odpowiedzialności karnej. przyznają się"do symulowania objawów. omamów itd. ale przede wszystkim ud osobowości pacjenta. kiedy odczyn jest wyrazem przeżycia autentycznego. Wskazówki na ten temat znajdzie czytelnik w kilku miejscach podręcznika. Symulant przeważnie ujawnia wybitne poczucie choroby psychicznej. Błędem jest też okazywanie zainteresowania poszczególnym objawom i zachowaniom badanego. czyli wypływa z określonych pobudek.

Adam Bilikiewicz. dysfunkcję seksualną nie spowodowaną zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną. Związek czynników psychologicznych z niektćrymi objawami i chorobami somatycznymi można odnaleźć w dwóch rozdziałach: . zaburzenia psychiczne związane z połogiem. katedry psychosomatyki w uczelniach medycznych itd. zwyciężył głos umiarkowania i rozsądku w podejściu do rej trudnej dziedziny. zaburzenia psychosomatyczne"nie został z międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 całkowicie wyeliminowany i występuje w wielu miejscach. nieorganiczne zaburzenia snu. pouczaniu go. nie tylko miała. Zespołach behawioralnychzwiązanych z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi" (F 5 O-F 59) . nie sklasyfikowane gdzie indziej. przeciwdepresyjnych i anksjolitcznych) . czasopisma psychosomatyczne. krytykowaniu pacjenta. kierunek wyroslgy z psychoanalizy. że tzw. Leder. Z punktu widzenia dydaktycznego rozbicie grupy objawów i zaburzeń psychosomatycznych (mających wszak wspólną patogenezę) nic wydaje się jednak trafne. związanych ze stresem i pod postacią somatyczną" (840-148) oraz w.Wardaszko-Łysków sklej.medycyna psychosomatyczna. ale ciągle jeszcze ma na świecie gorących zwolenników i propagatorów. Leki powinno się jednak stosować przez krurki czas. bagatelizowaniu skarg. a w szczególności w. poświęconego doraźnej pomocy psychiatrycznej. omówił prof. Czynnikach psychologicznych i behawioralnychzwiązanych z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach". Drugi rozdział obejmuje kilka grup zaburzeń: zaburzenia odżywiania się. Stanowisko ekspertów Światowej Organizacji Zdrowia (twórców ICD-10) nie sprowadza się tylko do spraw nazewnictwa. oparte na bogatym doświadczeniu klinicznym Autorki. wspomniane czynniki psychologiczne i behawioralne związane z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach. . W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 nie występuje odrębny ruzdzid poświęcony. także personelu szpitala. chorobom i zaburzeniom psychosomatycznym". Czytelnik znajdzie w nim wskazówki praktyczne. Obowiązkiem lekarza jest jednak zachowanie powagi i usiłowanie wniknięcia w pobudki zaburzeń i objawów. Trzeba pamiętać. lub na zupełnie niedopuszczalnym wyśmiewaniu i wyszydzaniu jego zachowań. chociaż jedynie w podtytułach. polegająca na odrzucaniu. które mogą niekiedy rzeczywiście wzbudzać wesołość stykających się z nim osób. lekceważeniu objawów. Jak jednak wynika z konstrukcji międzynarodowej klasyfikacji ICD-10. W leczeniu zaburzeń reaktywnych i zespołów symulacyjnych przeszkadza niekiedy niewłaściwa postawa otoczenia. aby nie utrwalać u chorego poczucia konieczności długotrwałego leczenia. Zaburzeniach nerwicowych. dotyczący zaburzeń nerwicowych. Termin. Rola czynników psychologicznych i behawioralnych w genezie niektórych chorób somatycznych (problem chorób psychosomatycznych). Pierwszy rozdział. 18. Wstęp i definicja. Niekiedy konieczne jest połączenie psychoterapii elementarnej z psychcfarmaknerapią (włączenie leków przeciw psychotycznych. nadużywanie substancji nie powodujących uzależnienia i nie określone zespoły behawwralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi oraz czynnikami fizycznymi. Istnieją naukowe towarzystwa psychosomatyczne.

Pierwszy. Chociaż poglądy na istotę zaburzeń psychosomatycznych ewoluowały. zapalenie wrzodziejące jelit. że długotrwale działanie stresu wywołuje zbiór nieswoistych reakcji zrganizmu. Dunbar było wprowadzenie hipotetycznej klasyfikacji typów osobowości usposabiających lu zachorzwania na określoną chorobę psychosomatyczną. albo terminem tym określało się konkretną grupę chorób. Badania nad stresem. zapoczątkowany na początku lat sześćdziesiątych przez Waliła i jego współpracowników z Garneli University w Stanach Zjednoczonych. wykazały. Pojęcie. utożsamianego z drugim zkresemrozwoju psychosomatyki. nazywany okresem psychodynamicznym. wiązał się ściśle z badaniami nad stresem i jego wpływem na powstawanie chorób. Albo odnosił się on do koncepcji choroby. żeby nie powiedzieć ogólnikowe. w etiopatogenezie których dowiedziono znaczącej roli czynnika psychologicznego (głównie emocjonalnegokw takim przypadku muwiło się o chorobach psychosomatycznych w węższym ZDdCZCOlU. Zwolennicy tego kierunku. zapoczątkowane przez Hansa Selye go. Drugi okres. trwający około 30 lat. zapoczątkowany został również w Stanach Zjednoczonych. Zmiany czynnościowe związane z działaniem stresu obejmują wszystkie mechanizmy neurofizjologiczne i naruszają homeostazę. chzrób psychosomatycznych"od czasów Franza Alexandra stale się wydłużała. którzy nauczyli się doceniać rolę czynnika psychologicznego w etiopatogenezie wielu chorób somatycznych. czyli ogólnego kierunku teoretycznego. dychawicę oskrzelową. podkreślającego znaczenie czynników psychicznych (psychologicznych) w powstawaniu wszelkich chorób. zdominowali zwolennicy psychoanalizy. Ażeby skończyć z rozważaniami terminologicznymi w psychosomatyce. w której estry lub przewlekły uraz psychiczny był jedyną podstawową lub znaczącą przyczyną jej wystąpienia lub zaostrzenia. Nadmierne wydzielanie kortyzolu prowadzi do zakłóceń osi podwzgórzowo-przysadkowanadnerczowej. zwanego medycyną psychosomatyczną. niektóre koncepcje wywarły silny wpływ na sposób myślenia lekarzy. chorobę wrzodową. Dużą zasługą P. Drugi kierunek badawczy. psychoanalitykuw z Zygmuntem Freudem na czele. wagowe zapalenie skóry. Jego głównymi przedstawicielami byli Franz Jexander i Flanders Dunbar. uważany za klasyka psychosomatyki. i we współczesnej psychiatrii nie odgrywa już większej roli. Klasyczna definicja choroby psychosomatycznej określała tym terminem taką chorobę somatyczną. Alexander. do chorób psychosomatycznych zaliczył 7 jednostek chorobowych: nadciśnienie samoistne. trwający właściwie po dzień dzisiejszy. trzeba wyjaśnić. co cieszyło . ale zainteresowanie problemami medycyny psychosomatycznej zaczęło narastać dopiero w pierwszych latach obecnego wieku pod wpływem poglądów. Lista. psychosomatyczny"bywał używany w dwojakim znaczeniu. nadczynność tarczycy i gościec pierwotnie przewlekły. wprowadzili do badań rygory eksperymentu naukowego z zakresu psychofizjologii i zastosowali metody epidemiologiczne nad rolą czynników psychologicznych i socjologicznych w zachorowalności. bywa określany psychofizjulogicznymi podobnie jak pierwszy. Zwiększa to podatność organizmu na rożne infekcje i inne choroby. W rozwoju tej dziedziny wyodrębnia się zwykle dwa okresy.Czego dotyczy spór na temat problemu zaburzeń psychcszrnatycznych*Termin "zaburzenia psychosomatyczne"zzstał ogloszzny na początku XIX stulecia. że termin. Wedle koncepcji psycholizjolzgicznych termin "uraz psychiczny"należy zastąpić pojęciem stresu. urazu psychicznego"jest zresztą zbyt szerokie. ktćremu nadane nazwę uogólnionego zespołu przystosowania (generał adaptation syndrome-GAŚ) . a te z kolei powodują uszkodzenia różnych narządów.

somatyzacja". Do czasów współczesnych przetrwał wreszcie termin. gćmy odcinek przewodu pokarmowego. świąd psychogenny. Sakela.: nieprzyjemne doznania: swędzenie. zgrzytanie zębami. Niekiedy trywializuje się ten pogląd. mowa mózgu za pomocą narządów". skargi dotyczące sfery seksualnej i miesiączkowania. układ oddechowy. zarzut dualizmu. Takimi objawami somatyzacji byłyby wymioty. Sakelużywał określenia. a irytowało przeciwnikćw wyodrębniania takiej kategzrii chorób. wzdęcia. muwiąc. . u podłoża których leży czynnik emocjonalny. bolesność itp: należą tutaj również wykwity skórne (wysypki) . Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych IT-10 obejmuje następujące grupy (w podrozdziale F 45 cZaburzenia somatyzacyjne (z somatyzacją) Ze strony układu trawiennego: bóle. Autor ten. biegunki. Uporczywe bóle psychogennePsychalgia. Kłóciłoby się to z obowiązującym we współczesnej medycynie paradygmatem holistycznym.zwolenników. nudności. której towarzyszą liczne skargi nie mające uzasadnienia przedmiotowego. będąc wybitnym przedstawicielem kierunku psychzanalitycznego. bicie serca itp. dolny odcinek przewodu pokarmowego. Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną. Zaburzenia hipochondryczne Przekonanie lub obawa występowania poważnej choroby somatycznej. czyste"choroby psychiczne i. cierpnięcie. uporczywe) : niezróżnicowane zaburzenia psychosomatyczne.dolegliwości. W. nudności itp. nie określone (Nie określone zaburzenia psychofizjologiczne lub psychosomatyczne) . W tym ujęciu somatyzaja byłaby bliska pojęciu konwersji lub nawet równoznaczna z nim. Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną Niezróżnicowane wielorakie skargi nie układające się w obraz kliniczny snnatyzacji (zmienne. układ moczowo-płciowy. że istnieją. pieczenie. psychogenne zaburzenia miesiączkowania. że. Treści psychiczne zostają przetworzone w objawy somatyczne. czyste"choroby somatyczne. przez somatyzację rozumiał typ zaburzeń cielesnych wyrastających z głęboko osadzonych przyczyn neurotycznych. inne narządy i układy. Serce i układ krążenia. bóle brzucha. Przeciwnicy stawiali. Inne zaburzenia występujące pod postacią somatyczną Wszelkie zaburzenia czucia nie spowodowane przyczyną fizyczną i ściśle związane w czasie ze stresującym wydarzeniem (globus hywerizar-wraże. psychugenne bule krzyża lub głowy. bóle głowy. Mogłoby się bowiem wydawać. nie kluchy w gardle utrudniające połykanie) . drętwienie. że jest to. chory psychosomatycznie płacze swoimi narządami". Podział zaburzeń. Zaburzenia (dysfunkcje) autonomiczne występujące pod postacią somatyczną Podział uwzględnia narząd lub układ uważany przez pacjenta za źródło dolegliwości. wymioty. odbijania. błędna interpretacja prawidłowych i pospolitych odczuć. zaburzenia bólowe psycho) (CODO. i chyba słusznie. wprowadzony przez jednego z uczniów Freuda. psychogenny kręcz karku i inne kurczowe zaburzenia ruchowe. a nie choroba somatyczna. wzdęcia.

nowotwór. Z badaniami pomocniczymi nie należy jednak przesadzwć. Czynniki psychologiczne i behawioralne związane z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach"umieszczono takie. żądając koljnych badań i konsultacji. Autorzy klasyfikacji wymieniają takie czynniki. które trwają przewlekle i mogą odgrywać główną rolę w etiologii chorób somatycznych zamieszczonych w innych rozdziałach ICD-10 (nie dotyczących zaburzeń psychicznych) . nasennych. Pacjenci wypowiadający skargi na objawy somatyczne niechętnie przyjmują wszelkie sugestie dotyczące możliwości ich uwarunkowania psychologicznego. Jeżeli rozpoznanie zaburzeń psychosomatycznych (zaburzeń psychicznych występujących pod postacią somatyczną-wedle określenia ICD-10) jest pewne. Pc drugie przebiegrzaburzeń wiąże się z długotrwałymi zakłóceniami funkcjonowania społecznego. a chorzy wypowiadają jedynie podejrzenia co do ich podłoża. Przed wszystkim do pojawienia się tego rodzaju zaburzeń usposabia określony typ osobowości. i jest oporny na wszelkie gruby perswazji.. Jest to działanie o tyle konieczne. a także kompetencje badających ich lekarzy. Dolegliwości hipochondryczne oznaczają skargi somatyczne. pacjent jest głęboko przekonany. chorobę weneryczną lub AIDS. Choroba somatyczna. rola lekarza i psychologa polega na cierpliwym i długoterminowym tłumaczeniu choremu mechanizmów występowania objawów chorobowych. rodzinnego. konflikty emocjonalne i obawy. które nie mają przedmiotowego uzasadnienia. Poznanie wszystkich uwarunkowań osobowościowych. że w podrozdziale F 54 pt: . że na uporczywość dolegliwości hipochondrycznych (psychosomatycznych) ma wpływ wiele czynników. Diagnostyka. Leczenie. Domagają się licznych badań potwierdzających podejrzenia. Niekiedy zaburzenia psychosomatyczne trudno odróżnić od urojeń hipochondrycznych. Pierwsze kroki kierują zwykle do specjalistów chorób wewnętrznych. błoniaste zapalenie jelita grubego. ponieważ pacjenci domagając się leczenia uzależniają się od leków uspokajających (anksjolityków) . Przede wszystkim pacjent wymaga bardzo dokładnego przebadania somatycznego. w patogenezie której czynniki psychologiczne odegrały rolę. co uruchamia mechanizm błędnego koła. . gdyż pod niespecyficznymi skargami może kryć się jakaś choroba somatyczna. kontaktów międzyosobowych. Trzeba pamiętać. że pacjenci mają nikłą motywację do psychoterapii. jak zmartwienia. Często kwestionują wiarygodność wyników. łagodne zaburzenia psychiczne". wrzodziejące zapalenie jelita grubego i pokrzywkę. np. co często jest wyrazem poczucia ich bezsilności. zapalenie skóry i wyprysk. chorobę wrzodową.Z komentarza tej samej klasyfikacji wynika. przeciwbólowych itd. Po trzecie w wielu przypadkach leczący lekarze popełniają błędy. otrzymuje podwójne kodowanie: kod 154 i kod właściwej choroby. Na propozycję konsultacji psychiatrycznej lub psychologicznej reagują niechętnie. Zgodnie z definicją urojeń. iż cierpi na konkretną chorobę. psychologicznych i środowiskowych pzzwoli choremu uzyskać wgląd i doprowadzi do zrozumienia skomplikowanych związków . Wymieniono tutaj przykładowo dychawicę oskrzelową. Rozpoznawanie zaburzeń psychosomatycznych należy do trudniejszych zadań.

pochodnych benzoliazepiny) . tym bardziej że u chorych tych nie są rzadkie stany lęku i depresji. zaburzenia seksualne. Wstęp. lekarz powinien się wystrzegać stosowania uzależniających anksjolityków (np. W tym rozdziale omawiamy: zaburzenia odżywiania się. To oni zapełniają poczekalnie przeróżnych. Wpływ czynników emocjonalnych na łaknienie potwierdza się w doświadczeniu osobistym każdego z nas. Jeżeli jednak zachodzi taka konieczność. Pacjenci podchodzący nieufnie do leczenia psychiatrycznego. niż ograniczanie się wyłącznie du sfery objawów somatycznych. że w tej dziedzinie popełnia się błędy od najwcześniejszego okresu życia człowieka. jak i somatyczną. Zaruwno w leczeniu zaburzeń nerwicowych. wyniki leczenia są zwykle pozytywne. Nie należy się spieszyć z lekami psychotropowymi. negujący uwarunkowanie psychologiczne i społeczne swoich dolegliwości. W przekonaniu ogółu łaknienie jest sprawdzianem zdrowia. dermatolog) . Zaburzenia odżywiania się. nieracjonalne odżywianie się dorosłych prowadzące do nadwagi i otyłości lub przeciwnie przesadne głodzenie się (zwłaszcza pań) w trosce o smukłą sylwetkę-to może . Ich wiara w cudowne zdzlnoici tych osćb przynosi niekiedy zaskakujące wyniki. U chorych z dużą motywacją do leczenia i darzących lekarza (lub terapeutę) zaufaniem. jak i psychosomatycznych istotne znaczenie ma poziom intelektualny pacjenta i jego możliwości zrozumienia psychogenezy objawów somatycznych. 19. Podejście całościowe du pacjenta psychosomatycznego daje znacznie lepsze wyniki. zaburzenia snu. Stąd zapewne brak łaknienia stanowi jedną z najczęściej wypowiadanych dolegliwości. W wielu przypadkach konieczna jest ścisła współpraca z lekarzami innych specjalności (alergolog.przyczynowo-skutkowych. przekona to chorego o właściwym wyborze terapeuty i stosowanych przez niego metod leczenia. Poprzestanę na stwierdzeniu. Przekarmianie dzieci. W Polsce oddziałów tego rodzaju jest niewiele. internista. w których chorzy uzyskują kompleksową pomoc zarówno psychologiczna-psychiatryczną. a jego utrata powodem do niepokoju. Za postęp należy uznać zatrudnienie w oddziałach somatycznych psychologów. Rokowanie. reagują dobrze na leczenia sugestywne. uzdrawiaczy". Zespoły psychopatologiczne związane z zaburzeniami procesów fizjologicznych. Adam Bilikiewicz. Podstawowa rola przypada psychoterapii kompleksowej. Jeżeli objawy będą się cofały bez ingerencji farmakologicznej. Osobiście preferuję małe dawki leków przeciwdepresyjnych lub przeciwlękowych (buspironspamilan) . W wielu krajach istnieją odrębne oddziały i kliniki psychosomatyczne.

Jadłowstręt psychiczny jest zaburzeniem charakteryzującym się celową utratą masy ciała wywołaną i często podtrzymywaną przez pacjenta. powodującej narzucenie sobie określonego reżimu dietetycznego i niskiego limitu masy ciała: zaburzenia hormonalne obejmują oś przysadkowa-nadnerczcwą i gonady. że przyczyny nieprawidłowego odżywiania sig mają tło nerwicowe (psychofzjologiczne) i temu aspektowi poświęcony jest ten krótki rozdział. Podział.rozdział prof Namysłowskiej dotyczący psychiatrii dzieci i młodzieży) . a ponadto za pomocą jednej z wymienionych czynności: prowokowanie wymiotów. zespołu behawioralnego związanego z zaburzeniami fizjologicznymi" (twćrcy ICD-IO) . godnie z kryteriami ICD do rozpoznania jadłowstrętu psychicznego konieczne jest stwierdzenie wszystkich wymienionych niżej objawów: masa ciała utrzymuje się na poziomie co najmniej 159 poniżej oczekiwanej: pacjenci przed okresem pokwitania mogą nie osiągnąć należnej masy ciała w okresie wzrostu: utrata masy ciała jest wywołana poprzez unikanie tzw. U tych ostatnich zdarza się aż do okresu menopauzy. Zaburzenia odżywiania się.najskrajniejsze przykłady. Z. Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi" (F 5 O) . Zgodnie z cytowaną klasyfikacją ICD-10 zaburzenia odżywiania się obejmują następujące zespoły chorobowe: Jadłowstręt psychiczny (dworeaia genem. Inne zaburzenia odżywiania się. w którym obawa przed otyłością przybiera fzrmę myśli natrętnej. Wokół tego pojęcia narosłe wiele nieporozumień. Atypowa żarłoczność psychiczna. nie wykluczając Ba psychotycznego i organicznego. Przejadanie się związane z innymi czynnikami psychologicznymi. Jadłowstręt psychiczny (awwreaiw weeezwz) . Wśród licznych publikacji na ren temat można wyodrębnić co najmniej trzy stanowiska. W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 (1992. Poprawniej byłoby mówić o jadłowstręcie psychopodobnym. znajdując potwierdzenie tego poglądu w zmienionych parametrach biochemicznych i endokrynologicznych. co u kobiet przejawia się zatrzymaniem miesiączek. Jadłowstręt psychiczny może wystąpić u młodych mężczyzn. nie określone. Część autorów (w tym głównie pediatrzy) uważa jadłowstręt psychiczny za odrębną jednostkę nozologiczną.tuczących potraw. inni traktują go jako wielcprzyczynowy zespół objawów (symptokompleks) . a u . Zdarzaj się jednak. Zaburzenie dotyczy najczęściej dziewcząt w okresie pokwitania i młzdych kobiet (por. wyczerpujące ćwiczenia fizyczne. polska edycja 1997) zaburzenia odżywiania się zaliczone zostały do działu: . stosowanie leków tłumiących łaknienie (reklamowanych jako ułatwiających odchudzanie) i/lub środków moczopędnych: wyobrażenie własnego ciała jest zaburzone i przyjmuje pzstać specyficznego zespołu psychopatologicznego. Chłopcy zapadają na nią rzadziej w okresie przed pokwitaniem. stosowanie środkćw przeczyszczających. chociaż rzadziej niż u kobiet. Żarłoczność psychiczna Oulwua werusu) . Trzecia grupa badaczy uważa ten obraz kliniczny za typowy przykład. Jadłowstręt psychiczny atypowy. Obraz kliniczny i kryteria diagnostyczne.

które wystąpiły w wyniku długotrwałego głodzenia się. Przeważa pogląd. mogą powstać trudności w różnicowaniu. OOcGZI) Slogi cho*08) 21. Wskazana jest raczej psychoterapia racjonalna. Nawiązanie z pacjentem pierwszego kontaktu jest trudne ze względu na jego chłodną. że przypadki te powinny od samego początku trafiać do psychiatry. Szczególnej ostrożności wymaga w rozmowie poruszanie problemów psychologicznych. Różnicowanie. Powinno się opierać na następujących działaniach: 1) przywróceniu zachwianej homeostazy w organizmie przez doprowadzenie do ruwnowagi elektrolitowej. kiedy pediatra lub internista wykonał niezliczoną ilość badań dodatkowych i podejmował. Leczenie. Jeżeli jadłowstrętowi psychicznemu towarzyszy depresja albo natręctwa. u dziewcząt nie rozwijają się piersi i występuje pierwotny brak miesiączek. ma natomiast silną motywację do odmawiania przyjmowania pokarmów. Nie ma on najczęściej poczucia choroby fizycznej. a często agresywną postawę. stosują silne mechanizmy obronne. jeżeli początek zaburzeń miał miejsce przed okresem pokwitania. Leczenie jadłowstrętu psychicznego jest zadaniem delikatnym. różne próby leczenia. u chłopców narządy płciowe pozostają w stanie dziecięcym. przeważnie bez powodzenia. nieufną. a tym bardziej psychicznej. wymagającym od terapeuty cierpliwości i dużego wysiłku.mężczyzn zabu. witaminowej. kobiecości. jako przewlekle choroby wyniszczające. Pacjentki. brak akceptacji roli kzbiecej i fizycznych cech 21-Psyehi@lri 4. układu krążenia i wydzielania wewnętrznego (endokrynologicznegok 2) równoległym prowadzeniu psychoterapii chorego: 3) prawidłowym ustawieniu diety: 4) terapii rodziny. która wyraża się tym. to liczne zjawiska związane z pokwitaniem ulegają opóźnieniu lub zahamowaniu: wzrost zatrzymuje się. U młodych osób należy wykluczyć takie somatyczne przyczyny utraty masy ciała. polegająca na wyjaśnianiu znaczenia spożywania poszczególnych składników pożywienia i analizowaniu objawów. co oczywiście nie zwalnia nikogo od obowiązku różnicowania jadłowstrętu psychopochodnegoz chorobami organicznymi (somatycznymi) i psychicznymi. białkowej i węglowodanowejoraz usunięciu wtórnych zaburzeń ze strony układu pokarmowego. Pacjenci z anoreksją znani są z przebiegłości. guzy mózgu i zaburzenia jelitowe (choroba Crohna lub zespół złego wchłaniania) . podobnie jak zaburzenia osobowości. u których konflikt dotyczy sfery seksualnej (może tu chodzić o wykorzystywanie seksualne w okresie dzieciństwa sprzed zachorowania na jadłowstręt psychiczny. lęk przed zbliżeniami seksualnymi) . I chi oho odnŚCI. albo prowokują u siebie wymioty lub stosują środki przeczysz GZI) ĘCC. Niektórzy autorzy wspominają o dobrych wynikach uzyskiwanych dzięki metodom nastawionym . że albo w ukryciu dokarmiają się z powodu silnego poczucia głodu. Rozpoznanie jadłowstrętu psychicznego stawia się zwykle zer ea (asionem.

polegające na spożywaniu olbrzymich porcji jedzenia w krótkich odstępach: pacjent próbuje przeciwdziałać "tuczącym"skutkom spożywania pokarmów. Okres dzielący te dwa zaburzenia trwa od kilku miesięcy do wielu lat: poprzedzający epizod jest pemoobjawowy lub przebiega w sposób poranny. notuje się pewien odsetek zgonów. stosując co najmniej jeden z następujących sposobów: prowokowanie wymiotów. obraz psychopatologiczny dotyczy chorobliwej obawy przed otyłością: pacjent zakreśla nieprzekraczalne granice masy ciała. a potem następuje przejadanie się z wymiotami (niekiedy prowokowanymi) . rokowanie jest dobre. że próby karmienia pacjenta sondą lub przymusowe dokarmianie mogą nieodwracalnie zburzyć kontakt terapeutyczny. zaburzeń rytmu serca. preparatów tarczycy lub środków moczopędnych: chory ze współistniejącą cukrzycą może zaniechać przyjmowania insuliny: . okresowe głodówki. np. Zespół ten charakteryzuje się okresami obżarstwa i nadmiernym skupianiem się na kontroli masy ciała. W grupie przypadków zaniedbanych. Żarłoczność psychiczna (żuMma wericsw) lub psychopochodnajest zaburzeniem występującym niekiedy naprzemiennie z jadłowstrętem psychicznym. pojawiają się miesiączki. stosowanie leków tłumiących łaknienie. nadużywanie środków przeczyszczających. Żarłoczność psychopochodną różnicuje się ze: schorzeniami górnego odcinka przewodu pokarmowego z nawracającymi wymiotami (nie ma wówczas charakterystycznego obrazu psychopatologicznego i typowych neurotycznych cech osobowościk zaburzeniami osobowości . Pacjenci stosują skrajne metody przeciwdziałania tuczącym skutkom spożywanych pokarmów. Spośród leków farmakologicznych stosuje się niewielkie dawki insuliny. w wywiadzie stwierdza się epizod jadłowstrętu psychicznego. poprawia się łaknienie. osłabienia mięśni. Pud tym względem przypominają zachowania osób z jadłowstrętem psychicznym. Należy pamiętać. a także gdy można terapią objąć całą rodzinę. Wymioty mogą prowadzić do zaburzeń elektrolitowych. a w konsekwencji do znacznego spadku masy ciała. nie mają natomiast znaczenia i są raczej nieskuteczne przetwory hormonalne.na zmianę zachowania (terapia behawioralna) . chociaż pierwsze objawy występują w nieco późniejszym wieku. Zastrzeżenia te nie dotyczą oczywiście przypadków. choć nie zawsze. Różnicowanie. odwodnienia. małe dawki neuroleptyków lub leków przeciwdepresyjnych. napadów padaczkowych. Również w tej grupie zaburzeń spotyka się częściej kobiety. którzy mają motywację lub udaje się ją wzbudzić. w których zachodzi konieczność przywrócenia właściwego poziomu hormonów. Rokowanie. Rozpoznanie opiera się na następujących kryteriach ICD-Bkstałe zaabsorbowanie jedzeniem i niepowstrzymane pragnienie jedzenia: pacjent miewa epizody żarłoczności. kiedy doszło do wtórnych następstw somatycznych. z umiarkowanym spadkiem masy ciała i/lub przejściowym zatrzymaniem miesiączek. kiedy wzrasta masa ciała. Żarłoczność psychopochodna może wystąpić u chorych leczonych z powodu anoreksji. znacznie poniżej przedchorobowej czy optymalnej według lekarza: często. tężyczki.wyciągi z przedniego płata przysadki. U chorych. estrogeny.

Nie należy do otyłości psychopochodnej zaliczać przyrostu masy ciała u chorych leczonych neuroleptykami lub lekami przeciwdepresyjnymi. Otyłość psychopochodna jest skutkiem przejadania się i reakcją na sytuacje stresowe. niepokój. Nie chodzi zatem o bulimię. skutkuje brakiem pewności siebie w kontaktach z ludźmi. Bioxetiri). jak można by sądzić. lecz o. Jedną z przyczyn tych zaburzeń bywa narzucanie sobie przez ludzi oty (ych surowego reżimu dietetycznego. W takich sytuacjach otyłość może być przyczyną nadmiernej wrażliwości na punkcie własnego wyglądu. U młodych mężczyzn wskutek przejadania się stwierdza się początki ginekomastii.leki anksjolityczne) . Leczenie.tluoksetyna (Prozac. jak i psychologiczny aspekt żarłoczności. przygnębienie) . Leczenie otyłości nie polega. która polega na pochłanianiu olbrzymich ilości pokarmów.stanów depresyjnych. np. radzenie sobie"z lękiem. Leczenie. której źródła sięgają często wczesnego dzieciństwa i mają związek z trudnościami emocjonalnymi tego okresu. mają opory w nawiązywaniu znajomości z mężczyznami zakładając z góry. np. drażliwość. a przyrost masy ciała tłumaczą zaniechaniem palenia papierosów. gdyż wypowiedziałem się o tym powyżej. na szczęście nie wszystkie. jedynie na przestrzeganiu odpowiedniej diety i . U chorych prawidłowo zdiagnozowanych i poprawnie leczonych udaje się uzyskać poprawę. a to z kolei wywołuje zaburzenia afektywne (lęk. puszyste"kobiety. ale również leki przeciwdepresyjne o działaniu anorektycznym. co. Jak wiadomo.sterydami. Otyłość może być przyczyną różnych stanćw psychopatologicznych. trudnościami w funkcjonowaniu poprzez zbyt częste spożywanie posiłków.(zaburzenia odżywiania się mogą towarzyszyć uzależnieniu od alkoholu) . W ten sposób radzą sobie z głodem nikotynowym palacze po odstawieniu tytoniu. przyczyny otyłości bywają zazwyczaj złożone. Postępowanie lecznicze powinno mieć charakter kompleksowy i uwzględniać zarówno somatyczny. Poza metodami terapii behawioralnej stosuje się leki psychotropowe wpływające na stan emocjonalny chorego (np. że są bez szans. co rodzi w nich poczucie mniejszej wartości. Pomijam sprawy diagnozowania i różnicowania otyłości psychopochodnej. lękowych i innych objawów nerwicowych. Tak zwane. Jest to oczywiście poważny problem psychologiczny wymagający interwencji psychoterapeutycznej. np. jest przyczyną zahamowań w kontaktach z dziewczętami itd. Tutaj będzie mowa o otyłości typu psychogennego. Nie mieści się też w pojęciu. Trzeba się jednak liczyć z możliwością nawrotów. Rokowanie. zwłaszcza w sytuacjach zwiększonego stresu. względnie innymi lekami. otyłości psychopochodnej"kompleks problemów psychologicznych związanych ze skutkami nadwagi.

I'%populacji ogólnej. hipersomnie natomiast. Konieczna jest szczegółowa analiza zachowań pacjenta. lecz dlatego. a nie podmiotowy. Tabela 3. a raczej w sposób moralizatorski. że są one niekiedy mało przekonujące. Dążymy do zmiany zachowań pacjenta. choć jest to na pewno jeden z ważniejszych elementów terapii. a często niezbędnych wiadomości. zbyt przeteoretyzowane. czyli pierwotne zaburzenia snu nocnego i/lub zaburzenia czuwania w ciągu dnia: 2) parasomnia. aby w taki właśnie sposób podejść do problemuw pacjenta. gościnnego otoczenia"-co bywa niekiedy utrapieniem w polskich domach) . niekiedy poczucia taktu i delikatności. a także do usunięcia objawów nerwicowych. Aktualna Międzynarodowa Klasyfikacja Zaburzeń Snu obejmuje 88 różnych sobaczeń. Niepowodzenia lekarza w leczeniu otyłości dadzą się ująć w następujący sposób: 1. Skrócony przegląd kategorii uwzględnionych w międzynarodowej klasyfikacji przedstawiono w tabeli 3. a nawet nazbyt skomplikowane. Zaburzenia snu. do wyrobienia motywacji ułatwiającej kurację odchudzającą. Podajemy w kolejności: po a) rozpoznanie. W epidemiologii otyłości podkreśla się znaczenie czynników ekonomiczna-kulturowych. w tym u polowy badanych bezsenność jest ciężka. Niestety lekarzom brakuje na ogół czasu. ich indywidualnych oraz rodzinnych uwarunkowań. Rokowanie zależy od wytrwałości i stopnia motywacji pacjenta. Endogenne: a) bezsenność psychofizjologiczna. w trakcie której omawia się z pacjentem czynniki psychologiczne przyczyniające się do wystąpienia otyłości. Podstawową metodę stanowi psychoterapia. stwierdza się u 7. b) 15%leczonych z powodu bezsenności. . Postawa ta charakteryzuje się ignorowaniem psychologicznych problemów pacjenta i traktowaniem go nie jak chorego. 3) zaburzenia snu wtórne do schorzeń psychicznych lub somatycznych. Rozpowszechnienie poszczególnych zaburzeń snu podano w tabeli 3. Są to: 1) dysomnia. obyczaje towarzyskie i naciski. czyli niepożądane zjawiska okresowo występujące podczas TU. które otyłości towarzyszą. jak również motywacji. Lekarze (zwłaszcza somatycy) ześrodkowują redukcjonistycznie uwagę na czynnościach poszczególnych narządów wewnętrznych. Prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń snu narasta w miarę starzenia się. Waldemur Szelenberger. jako człowieka winnego nabawienia się cierpienia. Wielu pacjentów nie przestrzega zaleceń lekarskich może nie z powodu braku zdyscyplinowania. co sprawia. a) bezsenność idiopatyczna. Klasyfikacja i rozpowszechnienie zaburzeń snu. mało zrozumiałe. po b) rozpowszechnienie. Dysomnia. cierpliwości. czyli nadmierna senność w ciągu dnia.ograniczeniu dostarczania energii. jego trybu życia. wobec których lekarz może być bezsilny (chodzi tu o przyzwyczajenia kulinarne. Rozpowszechnienie zaburzeń snu jest znaczne: w przypadku bezsenności chorobowość roczna wynosi 35'%. iż do pacjenta mają stosunek przedmiotowy.

b) 0. b) bardzo częste u dzieci do 5. a) lęki nacne. Parasomnia inne: a) moczenie nocne. a) w przebiegu zaburzeń psychicznych. a) parasomnia snu REM. b) 2-5%populacji ogólnej. a) hipersomnia idiopatyczna. a) w przebiegu schorzeń somatycznych. b) schorzenie rzadkie. do 5%dorosłych. a) zespół niespokojnych nóg. b) do 15%dzieci. b) 34%populacji powyżej 60 rż. b) prawdopodobnie zaburzenie bardzo częste. b) 0. b) 5-15%osab zdrowych. Parasomnia snu REM: a) koszmary nocne. b) 5-10%leczonych z powodu bezsenności.06%populacji ogólnej. np. rz 1%dorosłych. a) okresowe ruchy kończyn.w przewlekłej zaporowej chorobie płuc u większości pacjentów. b) 3%dzieci. b) 1-2%populacji ogólnej. b) 5%do 10. Parasomnia snu NonREM (zaburzenia wzbudzenia): a) upojenie przysenne. b) częstość występowania różna. a) Narkolepsja. Egzogenne: a) niewłaściwa higiena snu. b) częstość występowania rćżna. Bezsenność. Zaburzenia rytmu snu i czuwania: a) zaburzenia snu związane z pracą zmianową. l-3%do 18. a) somnambulizm. Zaburzenia snu wtórne.w zaburzeniach lękowych) oraz pod .03%leczonych z powodu bezsenności. b) 10-50%do 5. np. a) bezdcchy obturacyjne. rż. Bezsennością nazywamy subiektywną dolegliwość polegającą na zbyt krótkim lub nie pokrzepiającym śnie. a) w przebiegu schorzeń ośrodkowego układu nerwowego. a) zespół opóźnionej fazy snu. b) 35%zgłaszających bezsenność. poniżej 1%dorosłych.w chorobie Parkinsonau 60-90%chorych. b) 12%osab zgłaszających bezsenność. a) wpływ substancji o działaniu ośrodkowym.. Bezsenność występuje pod pustacią trudności w zasypianiu (np. b) 5-10%zgłaszających się z powodu nadmiernej scnności. rż. Parasomnia. do 20%osób z mocznicą. rż.

b) zaburzenia snu są przejawem lub następstwem chorób układu nerwowego oraz innych schorzeń somatycznych. b) bezsenność wynika z przewlekłego używania. Tabela 4. zaburzeń rytmów biologicznych. b) bezsenność wynika ze wzbudzenia emocjonalnego zaburzeń przekażnictwa synaptycznego. b) w nagłej chorobie somatycznej lub w żałobie. nagła zmiana otoczenia . W zależności od czasu trwania objawów rozróżnia się bezsenność przygodną (trwającą przez kilka dni) . zmianą strefy czasu lub nagłym stresem (np. Różnice między pochodnymi benzodiazepiny są prawdopodobnie tylko ilościowe. lękiem. czasem z agresją w godzinach nocnych. b) przerwy w oddychaniu prowadzą do hipoksji i wybudzeń lub spłycenia snu. niepokojem. Bezsenność przewlekła: a) bezsenność psychofizjologiczna. zaburzenia osobowości). np. a) wpływ substancji o działaniu ośrodkowym. spowodowana uszkodzeniem struktur odpowiedzialnych za sen i czuwanie.w hotelu. nasilenie bezsenności jest proporcjonalne do nasilenia innych objawów. b) od dzieciństwa. a) bezdechy podczas snu. a) Bezsenność przygodna. a) schorzenia somatyczne. a) zespół opóźnionej fazy snu. krótkotrwałą (do 3 tygodni) oraz p r ze w I e kł ą (powyżej miesiąca) . a) okresowe ruchy kończyn lub zespół niespokojnych nóg. b) wskutek uprzednich skojarzeń czynności związane z udawaniem się na spoczynek powodują wzbudzenie.postacią trudności w utrzymaniu snu i zbyt wczesnym budzeniu się (np. b) spowodowana pracą zmianową. a) nocny niepokój w zespołach otępiennych (sundowmng. w bezsenności przewlekłej-gorsze wykonanie zadań i obniżenie nastroju. Warunkiem rozpoznania bezsenności są objawy w ciągu dnia: w bezsenności przygodnej i krótkotrwałej-senność i zmęczenie. nasennych i alkoholu. Podajemy po a) rozpoznanie. b) sen jest przerywany przez powtarzające się stereotypowe zrywania mięśniowe w kończynach lub dyzestezje w kończynach dolnych. po b) charakterystyka. czyli objawy pojawiające się po zachodzie słońca). wyboru określonego leku dokonuje się więc w zależności od jego farmakokinetyki (tabela ó) . b) utrwalona niezdolność do zasypiania i wstawania o pożądanej porze: chory zasypia u 3:00-6:00 rano. tolerancji lub odstawienia środków psychostymulujących. Przyjmowanie leków nasennych w odstępach czasu krótszych niż czterokrotny okres jego biologicznego póhrwania prowadzi do kumulacji. czynnikiem wyzwalającym są schorzenia somatyczne. skuteczność leków nasennych jest zmniejszona. a) zaburzenia psychiczne (zaburzenia afektywne. chory łatwo zasypia poza własną sypialnią. Postępowanie farmakologiczne polega na podawaniu agonistuw receptora benzodiazepinowego. a) Bezsenność krótkotrwała.podczas oczekiwania na zabieg operacyjny). a) bezsenność idiopatyczna. Charakterystyka wybranych postaci bezsenności. b) odwrćcenie rytmu snu i czuwania z dezorientacją. Wybrane postacie bezsenności przedstawiono w tabeli 4 Leczenie bezsenności zależy od jej przyczyn (tabela 5) .w epizodzie depresji) . zaburzenia lękowe.

sprzężenie zwrotne). ograniczenie drzemek w ciągu dnia.5-5. ewentualnie farmakoterapia.klonazepam.). Bezsenność spowodowana pracą zmianową . relaks.właściwa higiena snu.chemoterapia: opóźnianie snu o 3 godziny dziennie. Zespoły otępienne i nocny niepokój (sundownincj) . ewentualnie farmakoterapia.edukacja: przesuwanie zmian roboczych zgodnie ze wskazówkami zegara. a) flunitrazepam b) 1 c) 16 d) 0.0) a) lorazepam . Okresowe ruchy kończyn i zespół niespokojnych nóg . po c) okres biologicznego półtrwania (godz. ewentualnie środki przeciw depresyjne (10 mg wnitryptyliny lub 200 mg trazodcnu na noc).wyłącznie edukacja. Bezdechy podczas snu . a) Diazepam b) 1-2 c) 32 d) 5.Farmakoterapia. Bezsenność przygodna lub krótkotrwała . po d) duwka (mg) dorośli (osoby w podeszłym wieku).leczenie choroby podstawowej. Bezsenność idiopatgczna . praca nocna nie dłużej niż 5 kolejnych nocy bez odpoczynku. Środki nasenne powodują następujące objawy niepożądane: 1) nadmierna senność następnego dnia. trazodon 100-200 mg na noc. Nadużywanie alkoholu i innych substancji o działaniu ośrodkowym . Leczenie bezsenności.0 mg. Zespół opóźnionej fazy snu . farmakoterapia przez 1-2 loby po zmianie godzin pracy.0 (0. żałoba.nadzorowana abstynencja.5-1. leczenie operacyjne. zwłaszcza pu preparatach o krótkim okresie po (trwania: 3) bezsenność z odbicia. Farmakokinetyka wybranych leków nasennych.chemoterapia: stała pora snu.0-10. w jak najmniejszej dawce i przez jak najkrótszy okres. Tabela 5.5) a) flurazepam b) 2 c) 47-100 d) 15. ekspozycja na światło. Tabela 6.0 (15.). Zapobieganie tolerancji i uzależnieniu polega na podawaniu leków nasennych tylko co trzeci dzień. długiego okresu po (trwania lub interakcji z innymi lekami: 2) zaburzenia pamięci deklaratywnej. oddychanie powietrzem pod zwiększonym ciśnieniem. wskutek zbyt dużej dawki.0 (2. zmiana godzin pracy nie częściej niż raz w tygodniu. Zaburzenia lękowe . leczenie towarzyszących schorzeń somatycznych.00). terapia behawioralna (poznawcza. Zaburzenia afektywne. aż do uzyskania pożądanej pory snu. Bezsenność psychofizjologiczna . czyli lęk i bezsenność po ustąpieniu działania środka OdSTOCZO.psychoterapia.0-30. Niewłaściwa higiena snu . deprywacja społeczna i sensoryczna.5-1. Podajemy w kolejności: po a) lek.redukcja wagi ciała. po b) szczyt stężenia we krwi (godz.(hospitalizacja). schizofrenia . haloperydol 0.właściwa higiena snu.

0 (0. . który to proces nie jest na starość zaburzony.0 a) zopiklon (pochodna cyklopirolonu) b) 1.0-30. Powyżej 60 rż.75-7.0 (10.125-0.0 (1. Przeciwwskazaniem do podawania leków nasennych jest ciąża.0) a) oksazepam b) 2-3 c) 8 d) 15.0) a) lormetazepam b) 1-2. nadużywanie alkoholu i inne uzależnienia. prawdopodobieństwo zamachu samobójczego.5 d) 10. Przewlekłe stosowanie pochodnych benzodiazepinyo długim okresie po (trwania może prowadzić u ludzi starych do zespołu imitującego otępienie typu alzheimerowskiego oraz do upadków i złamań szyjki kości udowej.0-20.0-60. Zaburzenia oddychania mogą być jedną z przyczyn zwiększonej umieralności osób nadużywających leków nasennych.5 (3. by leki nasenne podawać w bezsenności przygodnej tylko przez I-3 dni.0) a) temazepam b) 1 c) 8 d) 10.0-20. W podeszłym wieku zwiększona jest także wrażliwość układu nerwowego na leki nasenne.5 c) 6 d) 3. Fu długotrwałym podawaniu trzeba odstawiać lek stopniowo.25 (0.5-5. w bezsenności krótkotrwałej do 3 tygodni.b) 2 c) 8-24 d) 1.0-2. metabolizm pochodnych benzodiazepiny może być zwolniony.5) a) nitrazepam b) 3 c) 30 d) 5.0-2. gdyż leki te inaktywowane są na drodze sprzęgania z kwasem glukuronowym.5 c) 3 d) 0.0 (10. nocny niepokój w zespołach otępiennych (wndzwmng) . lorazepamu i temazepamu mają niewielkie znaczenie.0 (2.0)] a) triazolam b) 1. a w bezsenności przewlekłej nie dłużej niż 3-4 miesiące.5 c) 9 d) 1.125) a) zolpidem (pochodna imidazopirydyny) b) 1 c) 1. bezdechy podczas snu.75) Zaleca się. Zmiany te w przypadku oksazepamu.

Mięśnie oddechowe są zaoszczędzone. Katapleksja polega na nagłej. rż. ewentualnie dekstroamfetaminy w dawce 5-60 mg dziennie. Uważa się. którego przyczyną jest prawdopodobnie dysfunkcja pnia mózgu. . Narkolepsji towarzyszą zaburzenia przekażnictwa munoaminergicznego. tomografia komputerowa i magnetyczny rezonans jądrowy nie wykazują odchyleń od normy. u 90%chorych: 3) porażenia przysennego. W Stanach Zjednoczonych do leczenia nadmiernej senności używa się środków psychostymulujących. takich jak wkładanie ubrania do lodówki albo pisanie po zakończeniu strony. selegilmy w dawce 30 mg dziennie. Krótkie wahania poziomu czuwania między napadami są przyczyną automatyzmów. nie jest łatwe. Częstość napadćw waha się od kilku w ciągu leku dc niezliczonych napadów w ciągu jednego dnia. Rejestracja snu nocnego ujawnia spłycenie snu i rozfragmentowanieepizodów snu REM. Porażenie przysenne polega na kilkuminutowej uogólnionej niezdolności poruszania się i mówienia.Narkolepsja. często w sytuacjach niezwykłych. Zrównoważenie działania terapeutycznego środków psychostymulującychoraz ich działania niepożądanego. Latencja stadium REM wynosi poniżej 15 minut. jednak pierwotny defekt biochemiczny nie jest znany. odwracalnej.jako tłuczenie talerzy lub jąkanie się pod wpływem zdumienia lub rozbawienia. ponowny szczyt zachorowań odnotowuje się między 35. np. Na tle wzmożonej senności pojawiają się epizody nagłego zapadania w sen. albo podczas budzenia się. Alternatywą może być podawanie modafinilu w dawce dobowej 300 mg. łącznie z psychozami. że zachorowaniu na narkolepsję sprzyja obecność genu zlokalizowanego w chromosomie 6.podczas egzaminu. z właściwą dla tego stadium atonią i/lub marzeniami sennymi. głównie metylfenidatuw dawce 10-60 mg dziennie. zmęczenie i stres. Narkolepsja trwa przez całe życie. zwłaszcza nadmierna senność nie ustępuje z czasem. Stała nadmierna senność nasila się podczas monotonnych zajęć. Zarówno porażenie. świadomość zazwyczaj jest zachowana. Omamy przysenne są to żywe. u 3050%chorych: 4) omamów przysennych. Całkowita utrata napięcia wiąże się z ryzykiem urazów. realistyczne doznania zmysłowe z zachowaną częściowo orientacją co do otoczenia. Mechanizm katapleksji. Rutynowe badanie EIG. o czasie trwania zazwyczaj 10-20 minut. porażenia przysennegz i omamów przysennych polega na intruzjach snu REM w czuwanie. Larenja snu jest skrócona do wartości poniżej 5 minut. U większości chorych stwierdza się obecność antygenu HLA DRZ i HLA DQI. Nackolepsja to zespół chorobowy. Utrata napięcia trwa do kilku minut. obustronnej gnacie napięcia mięśniowego wywoływanej przez emocje. Dysfunkcja ta ujawnia się pod postacią tetrady objawów: 1) stałej nadmiernej senności oraz napadów snu. Początek choroby zazwyczaj przypada na okres pokwitania. u 20-40%chorych. Leczenie narkolepsji jest objawowe. u wszystkich chorych 2) katapleksji. Zaburzenia koncentracji u 50%chorych prowadzą do upośledzenia pamięci. a 45. jak i omamy przysenne pojawiają się albo podczas zasypiania. Niepełne ataki przejawiają się np.

Koszmary są to przerażające marzenia senne. Jest to najczęściej zwykła codzienna aktywność. U niektórych pacjentów. Po drzemce czujność poprawia się na 2 godziny. litem. 5-20 mg dziennie lub imipraminy. Znane są też przypadki prowadzenia samochodu lub agresji wobec otoczenia. I-2 razy dziennie. Napad somnambulizmu przejawia się złożoną aktywnością ruchową podczas snu wolnofalowego (stadium 3 i 4) . Lęki nocne również powstają podczas wzbudzenia ze snu wolnofa (owego. Nieprawidłowe wzbudzenie podczas napadu somnambulizmu lub lęku nocnego przejawia się w badaniu polisomnograficznym serią hipersynchronicznychfal delta poprzedzających napad. Czas trwania napadu wynosi od kilku sekund do kilku godzin. Leczenie pozostałych objawów tetrady polega na podawaniu tró (pierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (protryptyliny 2. oraz nieartykułowana wokalizacja. przyspieszeniem oddechu i poceniem się. Od lęków nocnych koszmary różnią się dobrą pamięcią marzeń sennych. Epizody somnambulizmu i lęku nocnego zazwyczaj pokryte są niepamięcią. klomipraminy czy też dezypraminy 25-200 mg dziennie) albo wiloksazyny 50-200 mg dziennie. Parasomnia snu NonREM (zaburzenia wzbudzenia). W celu uchronienia chorego przed wypadkiem wskazane bywa zabezpieczenie okien i drzwi. Koszmary zdarzają się także po lekach takich. po alkoholu. U dzieci skuteczne jest budzenie przed spodziewanym napadem. brakiem zaburzeń świadomości po obudzeniu się oraz brakiem objawów wegetatywnych. zwłaszcza u chorych z hipersomnią. gdy stadia snu REM są najdłuższe. tyle że nieadekwatna do sytuacji. Charakterystyczna jest aktywacja układu wegetatywnego. jak L-Dopa i inne środki przeciwparkinsonowskie. dlatego u dzieci nieprawidłowości wzbudzenia traktujemy jako zjawisko do pewnego stopnia fizjologiczne. Konsolidacja procesów snu i czuwania odbywa się w ontogenezie stopniowo. w przebiegu chorób gorączkowych. Także stres może wyzwalać napady. z tachykardią. somnambulizm i lęki nocne. Przyczyną koszmarów są na ogół konflikty i urazy psychiczne. . Ulpojenie przysenne jest to stan zaburzeń świadomości trwający od kilku minut do kilku godzin po obudzeniu się ze snu NonREM. somnambulizm i lęki nocne mogą występować u tej samej osoby. Koszmary zazwyczaj występują w drugiej połowie snu nocnego. Zaburzenia te polegają na niecałkowitym odzyskiwaniu przytomności podczas budzenia się. Leczenie somnambulizmu i lęków nocnych polega na podawaniu środków tłumiących sen wolnofalowy: pochodnych benzodiazepiny i leków przeciwdepresyjnych. Oprócz leczenia farmakologicznego zaleca się profilaktyczne drzemki przez 15-20 minut. Pożądane jest tworzenie grup wsparcia. wskutek niedoboru snu. upojenie przysenne może występować po niemal każdym obudzeniu się ze snu. Parasomnia snu REM. Czynnikiem wyzwalającym napady somnambulizmu i lęków nocnych jest wzmożenie snu wolnofalowego w toku leczenia neuroleptykami.Żaden znany lek nie usuwa całkowicie nadmiernej senności. z których pacjent budzi się podczas snu REM. Upojenie przysenne. Należą tu upojenie przysenne.

mJn. Do rozpoznania niezbędne jest przeprowadzenie badania polisomnograficznego. więcej czasu zajmuje zaintubowanie manekina. a także na bezpieczeństwo publiczne. a zatem jest niepoczytalny. a także sam pacjent są narażeni na urazy. Zaburzenia snu mają więc wpływ nie tylko na funkcjonowanie jednostki. są też przyczyną wypadków w pracy i podczas prowadzenia pojazduw. że sprawność psychiczna u osób cierpiących na nadmierną senność jest nie mniej upośledzona niż wskutek upojenia alkoholowego. rż. Zasypianie za kierownicą występuje u 90%chorych z bezdechami podczas snu. Wszystkie wielkie katastrofy w elektrowniach atomowych miały miejsce w okresie fizjologicznie wzmożonej skłonności do zasypiania. przystosowanie społeczne i funkcjonowanie w rodzinie. między północą a godziną 6. Część przypadków nie ma widocznej przyczyny. Czynnikiem wyzwalającym może być przyjmowanie leków przeciwdepresyjnych oraz przewlekłe nadużywanie alkoholu. często o charakterze koszmarów. choroba Parkinsona.leki p-adrenolityczne i hipotensyjne. ze złożoną aktywnością ruchową i żywymi marzeniami sennymi. Leczenie polega na podawaniu klonazepamu w dawce I mg na noc. zawsze jednak istnieje możliwość samookaleczenia lub okaleczenia innej osoby. Sprawność psychiczna po nocnym dyżurze jest u lekarzy upośledzona. zanik oliwkowa-mostowa-móżdżkowy. Parasomnia snu REM (zaburzenia zachowania podczas snu REM. Zaburzenia snu utrudniają wykonywanie zawodu. zgodnie z artykułem 25: I kk. takim jak choroby naczyniowe. Znane są też przypadki parasomnii snu REM w przebiegu pourazowych zaburzeń stresowych. Ghorują głównie mężczyźni po 50. W czasie tych epizodów pacjent nie jest w stanie rozumieć znaczenia popełnianych czynów ani kierować swoim postępowaniem. 00. REM s (cep behmior disorder) jest to okresowy brak atonii właściwej dla snu REM. Osoba dzieląca łóżko z pacjentem. Zaburzenia seksualne. naukę. Znane są kazuistyczne przypadki zabójstw dokonanych podczas napadu somnambulizmu. Epizody parasomnii należy zaliczyć do stanów wyjątkowych. pochodnych benzodiazepiny i alkoholu powoduje wyrównawcze nasilenie snu REM i wystąpienie koszmarów. Z badań symulacyjnych wynika. Poruszanie się w stanie nasilonego lęku i zaburzeń świadomości jest niebezpieczne dla chorego i dla jego otoczenia. Według danych brytyjskich zaburzenia snu są odpowiedzialne za 20%wypadków komunikacyjnych. tró (pierścieniowych leków przeciwdepresyjnych. Aspekty prawne parasomnii. u prawie 509 chzrych na narkolepsję oraz u 2-8%osób cierpiących na bezsenność. Niepożądana senność w czasie przeznaczonym na czuwanie może być też przyczyną katastrof. ale i całego społeczeństwa. . Zbigniew Lew-Starowicz. w innych parasomnia snu REM może towarzyszyć różnym schorzeniom ośrodkowego układu nerwowego. Na ogół przebieg parasomnii bywa łagodny. Reakcja na koszmar przejawia się agresją wobec otoczenia. Wyniki leczenia są bardzo dobre. Nagłe odstawienie substancji tłumiących sen REM.

opublikował znane dzieło Klinika nerwic płciowych.Alfred Kinsey tworzy Instytut Badań Seksuologicznych przy Uniwersytecie Indiana.Magnus Hirschfeld tworzy Instytut Wiedzy Seksualnej w Berlinie.Wprowadzenie. 1966 . dlatego warte poznać najważniejsze postacie i fakty z nią ZWIĘZ (OC.Wilhelm Reich publikuje The function of the orgasm.w Walencji. 1978 . a . które organizuje międzynarodowe kongresy naukowe. Popielski.pojawia się pierwszy specjalista z zakresu seksuologii-K. 1900 .Albert Moll tworzy Międzynarodowe Towarzystwo Badań Seksuologicznych. 1896 .Iwan Bloch tworzy pojęcie seksuologii w ujęciu międzydyscyplinarnym. który w 1969 r.William Masters i Wirginia Johnson publikują pracę-ocenianą jako przełom w seksuologiiWspółżycie seksuane człowieka. 1904 .w przeszłości masturbacja czyli onanizm była pzstrzeganajako zaburzenie. I tak np. którego był kierownikiem. Jej pionierami byli głównie psychiatrzy. W Polsce uprawnienia do leczenia zaburzeń seksualnych można uzyskać na podstawie specjalizacji z seksuologii lub certyfikatu seksuologa klinicznego przyznawanego przez Polskie Towarzystwo Seksuologiczne. W 1994 roku decyzją Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej został powołany pierwszy specjalista krajowy w zakresie seksuologii. którego pierwszym prezesem został Zbigniew Lew-Starowicz. Ostatni z nich-XIII. z jego inicjatywy powstała specjalizacja-seksuologia. ale również zmiana postaw wobec seksualności.August Forel publikuje Sexual Problems. 1936 . 1927. 1947 . W kolejno ukaazujących się klasyfikacjach zaburzeń seksualnych jest zauważalny nie tylko dynamiczny rozwój wiedzy. Cew-Starowicz. W 1991 roku powstało Polskie Towarzystwo Seksuologiczne. która rozwinęła się w zasadzie w XX wieku. W 1963 r. W Polsce pionierem seksuologii był Tadeusz Bilikiewicz. Seksuologia jest dziedziną wiedzy i sztuki lekarskiej.Zygmunt Freud przedstawia interpretację marzeń sennych. odbył się w 1997 r.Zygmunt Freud ujawnia wyniki badań nad histerią. Drugim pionierem jest 8. od 1962 r. 1919 . a później stworzył (i dotąd nim kieruje) Zakład Seksuologii i Patologii Więzi Międzyludzkich'enuum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie.Henry Havelock-Ellis wydaje Studies in the Psychology of Sex. ale jej historia nie jest znana lekarzom. 1906 .powstaje pierwszy w kraju Zakład Seksuologii Akademii Medycznej w Krakowie. 1931.lmieliński. wykładający seksuologię na AM w Gdańsku. Klasyfikacja zaburzeń seksualnych. Jest re zatem nauka młoda. 1895 . 1886 .Van de Velde publikuje Małżeństwo Doskonałe. ale dość szybko przybrała charakter interdyscyplinarny. 1913 .Powstaje pierwsza klinika seksuologiczna w Amsterdamie.Powstaje The World Association in Sexology.Richard van KraT-Ebing publikuje Psychopatia Sexualis. Prezes Koła Seksuologżw Polskich przy/O Towarzystwa Świadomegz Macierzyństwa. a w 1973 r. został nim 2.

1 Transwestytyzm fetyszystyczny. F65. F 52. 865. F65. F66.6 Dyspareunia nieorganiczna. F 52. nie określone.8 Inne zaburzenia identyfikacji płciowej.11 Brak radosnego przeżywania.9 Niespecyficzna dysfunkcja seksualna. F66. 0 Brak lub utrata potrzeb seksualnych. F64. F64.6 Złożone zaburzenia preferencji seksualnej. F66.0 Opóźnione pokwitanie.2 Zaburzenia związków seksualnych.2 Zaburzenia identyfikacji płciowej w dzieciństwie.7 Nadmierny popęd seksualny.8 Inne zaburzenia preferencji seksualnej. F64. F66 Zaburzenia psychologiczne i zaburzenia zachowania związane z rozwojem i orientacją seksualną. F64. F66. Ostatnie rewizje klasyfikacji międzynarodowej ICD-I O oraz Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego OSM-IV) wprowadziły istotne zmiany i rozbudowały zakres zaburzeń seksualnych. Inne stany klasyfikowane w ICD-10 mające związek z seksualnością E30. F52.1 Przedwczesne pokwitanie. nie określone.5 Pochwica nieorganiczna.4 Wytrysk przedwczesny.4 Pedofilia. F52.0 Fetyszyzm.2 Brak reakcji genitalnej.1 Transwestytyzm o typie podwójnej roli.9 Zaburzenia identyfikacji płciowej.8 Inne dysfunkcje seksualne bez przyczyn organicznych lub chorobowych.3 Oglądactwo (voyeurism). F52.0 Zaburzenia dojrzewania seksualnego.1 Orientacja seksualna niezgodna z ego (egodystniczna).10 Awersja. F65 Zaburzenia preferencji seksualnych.3 Zaburzenia orgazmu.1 Awersja seksualna i brak przyjemności seksualnej.9 Zaburzenia preferencji seksualnej. F64. F52.8 Inne zaburzenia rozwoju psychoseksualnego. F64 Zaburzenia identyfikacji płciowej.5 Sadomasochizm.homoseksualizm jako dewiacja.2 Ekshibicjonizm.0 Transseksualizm. F65. E30. F52.0 Brak lub utrata potrzeb seksualnych. W klasyfikacji ICD-10 mamy do czynienia z następującym podziałem zaburzeń seksualnych: F5OF59 Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi F52 Dysfunkcja seksualna nie spowodowana zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną 152. F65. F65. F 52. nie spowodowana zaburzeniami organicznymi ani inną chorobą. F52. F52. F 52. F65. F60-F69 Zaburzenia osobzwości i zachowania dorosłych. F66. . F65. F65. nie określone. F52.9 Zaburzenia rozwoju psychoseksualnego.

5 Problemy związane z domniemanym nadużywaniem seksualnym dziecka przez osobę spoza najbliższej rodziny (pierwotnej grupy oparcia). Obejmuje: okrucieństwo psychiczne. N48. zawałykUrazy rdzenia kręgowego. Z63. zaburzenia podniecenia seksualnego. parafilie. Etiologia i patogeneza zaburzeń seksualnych.4 Impotencja z przyczyn organicznych. zniekształcenia i aberracje chromosomowe. W cenionej przez wielu psychiatrów klasyfikacji Amerykańskiego TowaczystwaPsychiatrycznego DSM-IV z 1993 r. Uzależnienia (np. przenoszone drogą płciową. które mogą być celem oceny klinicznej: problemy związane z relacjami (rodzic-dziecko. Z61. choroby neurologiczne. X85-Y09 Przestępstwo (napaść). Z64. Zaburzenia identyfikacji płciowej Inne stany. między partnerami) . znęcanie się fizyczne. wnętrostwo. Y07 Inne nieprawidłowe traktowanie (zespoły złego traktowania). zaburzenia seksualne wiążące się z bolem.5 Przedmiot (ofiara) dostrzegalnej dyskryminacji lub prześladowania. N48.stulejka. hypogonadyzmcjCukrzyca. Y05 Przestępstwo (napaść) seksualna przy użyciu przemocy fizycznej. Z00-Z99 Czynniki wpływające na stan zdrowia i kontakt z usługami zdrowotnymi. N95.3 Bolesny wzwód członka (pnazimue).0 Problemy związane z niechcianą ciążą. nadużywanie seksualne.zaburzenia seksualne i identyfikacji płciowej obejmują: Dy stu n kc j e s e ks u a I n e: zaburzenia pożądania seksualnego. impotencji u1/4 palaczy: heroina zaburza wytrysk u 52'%uzależnionych i zmniejsza popęd płciowy u ól%: Meno-i andrcpauza: inne zaburzenia i choroby. W wielu przypadkach mamy jednak do czynienia z etiologią wieloczynmkową. zaburzenia seksualne wiążące się z ogólnym stanem medycznym. wobec dorosłych) . ginekologiczne. Z72. Jest to jedna z częściej spotykanych obecnie OTZVCZVTI.5 Zachowania seksualne z wysokim ryzykiem. dysfunkcje seksualne wywołane lekami. Przyczyną zaburzeń seksualnych mogą być czynniki biologiczne. nowotworowe. Z61.od alkoholu) prowadzą do zaburzeń seksualnych u 55%uzależnionych. układu moczowopłciowego: Ceki.1 Stany związane z okresem przekwitania u kobiet. Wiąże się z rozwojem wieloobjawowych zaburzeń seksualnych: 'horoby układu krążenia (np. np. nadczynność tarczycy.4 Problemy związane z domniemanym nadużywaniem seksualnym dziecka przez osobę z najbliższej rodziny (pierwotnej grupy oparcia). . Q00-Q99 Wady rozwojowe wrodzone.0 Problemy w stosunkach ze współmałżonkiem lub partnerem.choroba wieńcowa. W piśmiennictwie do istotnych przyczyn zaburzeń seksualnych autorzy zaliczają: Uzynniki biologiczne: Przyczyny hormonalne (np. palenie 20 papierosów dziennie przez 25 lat prowadzi do. psychogennei społecznokulturowe. Z60.N48 Inne zaburzenia członka. problemy związane ze złym traktowaniem lub zaniedbaniem (przemoc seksualna wobec dziecka. Y0ó Zaniedbanie i porzucenie. zaburzenia orgazmu.hiperprolaktynemia. nadciśnieniowa.

np. Zaburzenia psychiczne. zanik atrakcyjności partnera. po b) brak potrzeb seksualnych. ignorancja. Obecnie pojawia się wiele publikacji omawiających związki między patologią seksualną a zaburzeniami psychicznymi.W wielu publikacjach umieszczone są tabele przedstawiające wpływ leków na reaktywność seksualną. niechęć lu p. rywalizacje w rodzinie. a 5796 pacjentów zgłasza różne bóle mające związek z seksualnością. patologia rodzinna: Osobowościowe. b) 53-85. zaburzenia we wzajemnej komunikacji.kompleksy. zbyt wczesne doświadczenia seksualne. po d) Nadmierny popęd seksualny. przedstawiono zakres rozpowszechnienia różnych postaci patologii seksualnej w zaburzeniach psychicznych.nieudane i konfliktowe małżeństwo rodziców. zaburzenia identyfikacji z płcią. W wielu krajach obserwuje się wzrost rozpowszechnienia różnych form wykorzystywania seksualnego dzieci i przemocy seksualnej. np. W tabeli 7. negatywne pzsrawy wobec siebie i innych. po c) Zaburzenia orgazmu u kobiet/mężczyzn. brak akceptacji płci dziecka. negatywne i urazowe pierwsze związki heteroseksualne. walka u dominację. impulsywność. Większość stosowanych leków przeciwdepresyjnych wywiera negatywny wpływ na reaktywność seksualną. U pacjentćw z rozpoznaniem depresji często są spotykane zaburzenia erekcji. rywalizacja. lęki i zahamowania w relacjach między płciami. zdrady. Dla przykładu podam niektóre z nowszych doniesień. negatywne uwarunkowania masturbacyjne i fantazje erotyczne. Tabela 7.niska kultura życia seksownego. a częstych myśli samobójczych u Zł'%. hipoaktywne zaburzenia pożądania seksualnegz. niedobór seksualny. w związku z epidemią AIDS zbadano wiele osób o homoseksualnej orientacji i okazało się. agresja. może być jednym z objawów zaburzeń psychicznych lub ich następstwem (np. Częstość występowania zaburzeń seksualnych w zaburzeniach psychicznych (w odsetkach). d) a) Zespoły maniakalne. nadmierna samokontrola. . np. lęk przed ciążą. wykorzystanie seksualne w dzieciństwie. Podajemy w kolejności: po a) zaburzenia psychiczne. rygoryzm wychowawczy w środowisku rodzinnym. wysoki poziom neurotyzmu. a) Zespoły depresyjne. że problemy wiążące się z tą orientacją są przyczyną zespołów depresyjnych u 3 P%badanych. c) 70/47. Czynniki psychiczne Rozwojowe. konfliktów rodzinnych) . fobie seksualne: Farmerskie. W latach dziewięćdziesiątych. ukryte preferencje hzmoseksualne. ujawnianie nadmiernych wymagań i oczekiwań. rutyna i monotonia w sztuce miłosnej. niedojrzałość uczuciowa. mechanizmy przeniesienia z dzieciństwa.w wyniku stosowania leków. Zespoły depresyjne są jednym z najczęściej spotykanych odległych następstw tego typu urazów i obejmują większość ofiar przemocy. Patologia seksualna może być objawem zwiastunowym lub przyczyną zaburzeń psychicznych.

d) 5. Lęki mogą przybierać charakter fobii (np. Podajemy w kolejności: po a) leki psychotropowe. pochwica. U wielu sprawców przestępstw na tle seksualnym rozpoznaje się zaburzenia psychiczne. fobie seksualne. c) 10/10. Tabela 8. d) 30. b) brak reakcji genitalnej. gamofobia-lęk przed małżeństwem. Wpływ leków psychotropowych na reaktywność seksualną. AIDS-fobia. d) 5-10. a) Inhibitory MAO. W psychozach schizofrenicznych często są spotykane omamy i urojenia o charakterze seksualnym. uzależnienie od seksu. przestępcy seksualni? a) Trazodon. a promiskuityzm bywa niekiedy objawem zwiastunowym choroby. a) Uzależnienie od alkoholu. anorgazmia u kobiet. Dane o wpływie leków psychotropowych na reaktywność seksualną przedstawiono w tabeli 8. Zespoły lękowe występują u 14%pacjentów i 196%pacjentek z zaburzeniami seksualnymi: są one przyczyną lub następstwem trudności w życiu seksualnym. c) wytrysk przedwczesny. a) Psychozy schizofreniczne. b) 30. zaburzenia erekcji. anorgazmia u kobiet wytrysk opóźniony. c) wytrysk przedwczesny. c) 85/55. d) 5. priapizm. c) 2/5. b) brak reakcji genitalnej. podobnie aktywność masturbacyjna o dziwacznym charakterze. c) wytrysk przedwczesny. a) Pochodne benzodiazepiny b) zaburzenia erekcji. borderline. zaburzenia orgazmu. a) Zespoły nerwicowe.b) 15. a) Inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny. d) 2-5. b) 75. a) Uzależnienie ud narkotyków. po c) seksualne wskazania. nadmierny popęd seksualny. szczególnie osobowości.koitofobia-lęk przed stosunkiem. a) Pochodne trójpierścieniowe. czyli lęk przed zachorowaniem na AIDS) . . c) pochwica dyspareunia wytrysk przedwczesny. brak wytrysku. po b) seksualne przeciwwskazania. b) nadmierny popęd seksualny. Wielu autorów opisuje poczucie zmiany płci u chorych. nadmierny popęd seksualny. nadmierny popęd seksualny wytrysk przedwczesny. c) 78/85. wytrysk opóźniony. c) 35/31. b) brak reakcji genitalnej. b) 20. b) 15-20.

Pojawia się lęk o takim nasileniu. choroby) . a) Moklobemid. Tego typu skargi częściej zgłaszają kobiety. Nie wyklucza możliwości osiągania satysfakcji ze współżycia. brak reakcji genitalnej. Jest to objaw podstawowy. Zaburzenia orgazmu Orgazm albo nie występuje. zaburzone relacje partnerskie. z partnerem. to można podejrzewać tło psychogenne. a rzadziej brak wytrysku. orgazm może być osiągany. . c) zaburzenia orgazmu. ale pacjent nie odczuwa przyjemności. jak i organiczne (np. Zaburzenia te dotyczą około 10%populacji mężczyzn. W ostatnich latach obserwuje się nasilenie tego zaburzenia. Najczęściej do wytrysku dochodzi tuż po immisji członka do pochwy lub po kilku ruchach . że pacjent unika współżycia. psychogenne (np. że pierwotny brak orgazmu dotyczy 4-10%populacji. Awersja seksualna Polega na odczuwaniu silnych negatywnych uczuć do kontaktów seksualnych. a sytuacyjny-do ZO%. Brak reakcji genitalnejU mężczyzn głównym problemem są zaburzenia erekcji członka: trudność w powstaniu erekcji lub jej utrzymaniu.infekcje niedobór estrogenów) . W przypadku kobiet zaburzenie to może mieć charakter pierwotny (kobieta nigdy nie miała orgazmu również w trakcie snu. osłabienie pożądania) . wtórny oraz sytuacyjny. ich rozpowszechnienie zwiększa się w miarę upływu lat. a nie wtórny. Brak lub utrata potrzeb seksualnych (obejmuje oziębłość. że mniej jest prawdopodobne zainicjowanie kontaktu seksualnego. b) nadmierny popęd seksualny. 6%mężczyzn.leki. W Polsce dotyczy ono 359 kobiet i I/%mężczyzn. Z raportów socjoseksuologicznych z lat dziewięćdziesiątych wynika. z przewagą w późniejszym wieku. Dzięki nowym metodom leczenia uzyskuje się dobre wyniki u ponad 90%leczonych. a niekiedy i do jego osoby. fobiami. rygoryzm religijny) . Przyczyną są najczęściej czynniki partnerskie. Awersję seksualną należy różnicować z zespołami depresyjnymi. Obraz kliniczny zaburzeń seksualnych. uwarunkowania masturbacyjne. albo jest znacznie opóźniony. Brak radosnego przeżywania Reaktywność seksualna jest prawidłowa. Rokowanie jest niepewne. Wytrysk przedwczesny Niezdolność do kontrolowania wytrysku nasienia w stopniu zapewniającym obu partnerom satysfakcjonujący stosunek seksualny. aktywności masturbacyjnej) . a także wiele czynników psychogennych. dyspareunia. pu obudzeniu się czy w masturbacji. zaburzenia erekcji. Przyczynami mogą być czynniki organiczne (np. Przyczyny mogą być zarówno psychogenne. ale powoduje. Jeżeli erekcje są prawidłowe w trakcie snu. a leczenie długotrwałe. Przyczyną mogą być czynniki partnerskie. W Polsce dotyczy to 7.leki. W przypadku mężczyzn częściej spotyka się opóźniony wytrysk. Istnieje ponad 100 chorób mogących być przyczyną zaburzeń erekcji.c) zaburzenia erekcji. poczucie winy. U kobiet głównym problemem jest suchość pochwy (upośledzone zwilżanie) . ukrytą homoseksualnością. Wiele jest możliwych przyczyn tego zaburzenia.

Często towarzyszy temu masturbacja. Rozpoznanie tego rzadkiego zaburzenia wymaga stwierdzenia głębokich zakłóceń prawidłowego poczucia kobiecości lub męskości. Dotyczy 1-3%populacji. . że u dziewczynek obserwuje się zachowanie chłopięce. Rokowanie dobre. którego przyczyną może być wiele czynników (np. Różni się od fetyszyzmu tym. Dyspareunia Ból w czasie stosunku. Transwestytyzm o typie podwójnej roli Przebieranie się w odzież płci przeciwnej w celu osiągnięcia przyjemności z chwilowego odczuwania przynależności do płci przeciwnej. Reakcja lęku lub szoku u świadka tego zachowania często zwiększa podniecenie seksualne u ekshibicjonisty. Pochwica Skurcz mięśni otaczających pochwę.frykcjnych. Wiele fetyszy jakby. Rokowanie dobre. Przyczyny psychogenne i organiczne są równie częste. choroby i urazy mózgu. Rozpoznania nie można używać. Cechuje je uporczywe. powodujący zamknięcie wejścia do pochwy. chęć poddania się leczeniu hormonalnemu i operacyjnej zwijanie płd. że fetysz stanowi najważniejszy bodziec podniecający lub jest niezbędny do uzyskania satysfakcji seksualnej. Przebieraniu się nie towarzyszy podniecenie seksualne. Transseksualizm Pacjent pragnie żyć i być akceptowany jako osoba płci przeciwnej w porównaniu z własną. ale zdarzają się wytryski przed stosunkiem albo bez erekcji członka. mmwr) Rzadko spotykane zaburzenie. Transwestytyzm fetyszystyczny Płoszenie ubiorów płci przeciwnej w celu uzyskania podniecenia seksualnego. uzależnienia. Nadmierny popęd seksualny (obejmuje nimfomanię. Rozpoznanie opiera się na stwierdzeniu. przedłuża"ludzkie ciało. a u chłopcówdziewczęce. populacji mężczyzn. Rokowanie jest bardzo dobre. Towarzyszy temu niezadowolenie z powodu swoich anatomicznych cech płciowych. lmmisja członka do pochwy jest niemożliwa lub bolesna. Dzięki wprowadzeniu leków antyandrogennych rokowanie jest dość dobre. że chodzi tu również o przybieranie wyglądu płci przeciwnej. zaburzenia hormonalne) . Występuje częściej u kobiet (w Polsce u około 15%populacji) . . gdy dana osoba osiąga wiek pokwitania. dotyczy do/. jednak bez chęci trwalej zmiany płci.. Przeważają przyczyny psychogenne. Przeważają przyczyny psychogenne. U transseksualistów jest wczesną fazą rozwoju transseksualizmu. dzięki możliwości stosowania różnych metod leczenia.stany maniakalne. bez dążenia do bliższego kontaktu. Nie wystarczy stwierdzenie. Zaburzenie często spotykane. Spotykany niemal wyłącznie u mężczyzn. Fetyszyzm Konieczność posiadania pewnych przedmiotów jako bodżcuw do osiągania podniecenia oraz satysfakcji seksualnej. Zaburzenia identyfikacji płciowej w dzieciństwie Zaburzenia zaczynające się przed pokwitaniem. głębokie niezadowolenie z własnej płci uraz chęć posiadania cech płci przeciwnej. Ekshibicjonizm Nawracająca lub uwala tendencja do pokazywania narządów płciowych obcym osobom lub osobom przebywającym w miejscach publicznych.

Złożone zaburzenia preferencji seksualnej Występowanie u danej osoby więcej niż jednego zaburzenia preferencji seksualnej. Współczesne metody leczenia obejmują: Farmakoterapię-leki hamujące. które mają trudności w określeniu własnej orientacji (homoseksualna.prowadzenie obscenicznych rozmów przez telefon. Pojawia się najczęściej w okresie pokwitania u osób. w której dochodzi do zniewolenia. intelektualnych i społecznych. nekrofilię. coraz częściej stosuje się iniekcje do ciał jamistych członka z prostaglandyny. Leczenie zaburzeń seksualnych. które po okresie pozornie ustalonej orientacji seksualnej (pozosrając w dłuższych związkach) zauważyły jej zmianę. SadomasochizmPreferowanie aktywności seksualnej. wzmacniające. zgodnie z definicją zdrowia seksualnego WHO z 1986 roku (. zadawania bólu. zoofilię. homo-czy biseksualna) przedpokwitaniowa nie budzą wątpliwości. gerontofilię. Fizykoterapię-elektroterapię. by było inaczej i pragnie się leczyć w celu zmiany płci. Zaburzenia dojrzewania seksualnego Osoba cierpi z powodu niepewności dotyczącej własnej identyfikacji czy orientacji seksualnej. biseksualna) . Metody chirurgiczne-np. ocieractwo. pomoc w neutralizowaniu lęków i niepokojów: kreowanie sytuacji. uczucia. hydroterapię. aspektów życia seksualnego. Zaburzenie częściej spotykane u mężczyzn. że ten typ aktywności jest dominującym bodzcem lub niezbędnym do uzyskania zaspokojenia seksualnego. Pedofilia Preferencja seksualna osoby dorosłej w stosunku do dzieci w wieku przed pokwitaniem lub w okresie pokwitania.operacyjną zmianę płci. Inne zaburzenia preferencji seksualnej Obejmują ponad sto możliwych rozpoznań. Obecnie. również psychogennych o długotrwałym przebiegu. w których partnerzy mogą werbalnie i pozawerbalniewyrażać swoje doznania. reaktywności seksualnej i satysfakcji ze współżycia seksualnego: pomniejszanie czynników hamujących i blokujących w życiu seksualnym. emocjonalnych. wybiórczo pobudzające seksualnie hormonalne. upokorzenia. Zwykle prowadzi do podniecenia i masturbacji. ważnych dla pozytywnego rozwoju osobowości. np. poprawiają swe doznania i reaktywność seksualną. chirurgię naczyniową i protezowanie członka w . ale dana osoba z powodu współistniejących zaburzeń psychologicznych i behawioralnych chciałaby. Jeżeli dana osoba woli być wykonawcą-mamy do czynienia z sadyzmem. Orientacja seksualna niezgodna z Ja (egodystoniczna) Identyfikacja płciowa czy też preferencja seksualna (hetero-. heteroseksualna. przeciwdziałanie mitom i stereotypom. jeżeli woli być ofiarą-z masochizmem. W przeszłości celem leczenia zaburzeń seksualnych było usuwanie objawów albo poprzez leczenie ukierunkowane na objaw bądź na jego przyczyny. W przypadku zaburzeń erekcji członka. masaże.rozbierania się) . pobudzające.OglądactwoNawracająca lub uwala tendencja do podglądania osób w czasie ich seksualnych kontaktów lub zachowań intymnych (np. komunikacji i miłości') . pompy próżniowe (w zaburzeniach erekcji) . mechanoterapię. zdrowie seksualne jest integracją biologicznych. miejscowo znieczulające. Podstawę rozpoznania stanowi stwierdzenie. Pojedyncze wydarzenie nie uprawnia do takiego rozpoznania. celem leczenia jest doskonalenie jakości relacji partnerskich. Może także wystąpić u osób. co wywołuje lęk lub depresję.

Teorie dynamiczne wyodrębniają różne mechanizmy osobowości o charakterze sił psychodynamicznych (np. To względnie najnowsze podejście teoretyczna-metodologiczne. Punktem wyjścia była koncepcja charakteru Freuda. teorie systemowe. że w dotychczasowych koncepcjach i badaniach nad zaburzeniami osobowości można wyróżnić cztery podstawowe kierunki teoretyczne: konstytucjonalne teorie typologiczne.popędy. zakładają biologiczne-dziedziczne i (lub) wrodzoneuwarunkowania osobowości. Wstęp. tj. na wstępnym etapie opracowań i weryfikacji empirycznych. Zaburzenia osobowości są jednym z najbardziej złożonych i spornych zagadnieńwspółczesnej psychiatrii i psychologii klinicznej. czyli koncepcje. znajduje się jednak jeszcze. techniki treningowe ukierunkowane na konkretne cele w zakresie funkcji seksualnych (np. Z przeglądu literatury przedmiotu wynika. Metody edukacyjne-np. potrzeby) oraz podkreślają fundamentalne znaczenie procesu wychowania i socjalizacji w formowaniu się zaburzeń osobowościowych. pannerską. Pierwszoplanowym kierunkiem badań nad zaburzeniami osobowości w psychiatrii klinicznej pozostają nadal tzw. desensytyzację. terapię implozywną. 20. Hipnoterapię. Psychoterapię-indywidualną. wywodzące się przede wszystkim z ogólnej teorii sysremuw. trening kurczliwości mięśnia Kegls itd) . Stąd np. Z głównych typologii konstytucjonalnych. teorie dynamiczne. Kapłan. opisowe (deskryptywne) .treningi Masters-Johnson. Pierwotnym źródłem inspiracji badawczej oraz prób klasyfikacyjnych w odniesieniu do zaburzeń osobowości były koncepcje temperamentu. Andrzej Jakubik. Konstytucjonalne teorie typologiczne. zwłaszcza w odniesieniu do patologii osobowości. które dominowały począwszy od starożytności do lat czterdziestych naszego stulecia. teorie cech osobowości. nawet zasadnicze idee Kretschmeranie znajdują już praktycznego zastosowania. Takie pojęcie osobowości stanowi bowiem obecnie najwygodniejszą płaszczyznę porozumienia między psychiatrami i psychologami o różnych poglądach teoretycznych oraz w miarę dogodne rozwiązanie diagnostyczna-pragmatyczne.libroterapię. rozwinięta później przez kontynuatorów freudyzmu.teorie cech osobowości. determinujące zarówno prawidłowy. jak i zaburzony rozwój osobowości. znane już od czasów Hipokratesai Galena.zwolennicy typologii konstytucjonalnych czy psychoanalitycy mogą również posługiwać . Metody behawioralne-relaksacyjne. grupową.teorii wiążących określone właściwości psychiczne z typem budowy ciała. Zaburzenia osobowości. Ujęcie systemowe obejmuje przede wszystkim poznawcze teorie osobowości próbując jednocześnie łączyć w jednym modelu teoretycznym czynniki biologiczne i społeczno-kulturowe.niektórych typach zaburzeń erekcji członka. W tym zakresie największy wkład do interpretacji zaburzeń psychicznych wniosła psychoanaliza klasyczna i kierunki neopsychoanalityczne.

ktćra integruje i reguluje zachowanie się człowieka uraz jego relacje ze światem zewnętrznym. I'echa byłaby więc skrótowym opisem pewnych zachowań i jednocześnie ich determinantą. W przybliżeniu ocenia się. Proponowane obecnie najnowsze wersje obu tych klasyfikacji te ICD-10 i DSM-IV. przejawiające się zakłóceniem prawidłowego funkcjonowania jej mechanizmów integracyjna-regulacyjnych. Cecha to hipotetyczny komponent osobowości.się w badaniach naukowych opisem zaburzeń osobowości w kategoriach cech. Teorie cech osobowości charakteryzują się klasyfikowaniem ludzi z perspektywy ich stałych właściwości (dyspozycji) psychofizycznych. w tym jedynie zakresie-w porównaniu do innych postaci klinicznych tzw.. że do dziś nie znamy genezy tej formy zaburzeń osobowości. odbiegające zł przeciętnych wzorów przyjętych w danej kulturze. iż w odniesieniu do zaburzeń osobowości większość badań przeprowadzono nad osobowością dyssocjalną (inaczej: psychopatią czy osobowością nieprawidłową) . Temu celowi miały i mają służyć dwa współistniejące obszerne systemy klasyfikacyjne: kolejne rewizje Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Prablemuw Zdrowotnych (JOD) . W myśl założeń teorii cech zaburzenia osobowości to względnie trwałe zahamowanie rozwoju osobowości. Według przyjętej obecnie w Polsce. KW KO DO. a postulowanej przez Światową Organizację Zdrowia X Rewizji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób. lękową. że pod podanymi nazwami powszechnie rozumie się określone zbiory zachowań. aczkolwiek różnej wartości danymi. przez zaburzenia osobowości rozumie się głęboko utrwalone wzorce zachowań. Opisujemy np. egocentryczną. liczba definicji osobowości proponowanych na podstawie teorii cech oceniana jest w piśmiennictwie na ponad sto. Urazów i Przyczyn Zgonów OCD-IO) .daną osobę w kategoriach cech jako nieufną. opracowywane przez Świarzwą Organizacj