PSYCHIATRIA pod redakcją Adama Bilikiewicza. Podręcznik dla studentów medycyny. Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Autorzy. Prof.

Prof. Prof. Prof. Prof. Prof. Prof. Prof. Dr nProf. Prof. Prof. Prof. Doc. Prof. Prof. Prof. Prof. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. med. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab, dr hab. med. ADAM BILIKIEWICZmed. STANISŁAW DĄBROWSKI med. JAN HORODNICKImed. ANDRZEJ JAKUBIKmed. MAREK JAREMAmed. MAREK JAROSZ med. STEFAN LEDERmed. IRENA NAMYSŁOWSKAADEUSZ NASIEROWSKImed. ANDRZEJ PIOTROWSKImed. STANISŁAW PUŻYńSKlmed. JANUSZ RYBAKOWSKIn, bum.

HELENA SĘKOWA med. TERESA STAńCZAKOWAmed. ZBIGNIEW LEW-STAROWICZmed. WALDEMAR SZELENBERGERmed. ADAM SZYMUSIK med. HALINA WARDASZKO-ŁYSKOWSKA. @Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Warszawa 1992, 1998 Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione. Podręcznik akademicki dotowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Redaktor mgr Mu (gorzała WurcwwyRedaktor techniczny Jounnu Głodowwa Korektor Miłosz Brzeziński. Projekt okładki i stron tytułowych do serii: MicAd Marwiial. ISBN 83-200-2176-6. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa Wydanie II. **Skład, druk i oprawa: Drukarnia Narodowa. Kraków, ul. Marszałka J. Piłsudskiego 19. Przedmowa do drugiego wydania. Drugie wydanie PsycWaoii-podręczm'w dla swdemżw jest wersją unowocześnioną i przeredagowaną książki, którą pod redakcją nieżyjącego już prof. Włodzimierza Stzyżewskiego i niżej podpisanego wydał PZWL w 1992 r. Mimo stosunkowo dużego nakładu podręcznik jest od dłuższego czasu nieosiągalny, stąd potrzeba ponownej edyji. Nie był to oczywiście jedyny powód. Rozwój psychiatrii i dziedzin pokrewnych wymusza stałą aktualizację dzieł podręcznikowych. Pierwsze wydanie zostało przychylnie przyjęte zarówno przez studentów, jak i wykładowców psychiatrii. Nie szczędzono nam też słów krytyki, za które w imieniu autorów i własnym pragnę podziękować. Uwagi krytyczne staraliśmy się w obecnym wydaniu wykorzystać. Podręcznik pozostał dziełem zbiorowym, chociaż skład autorów uległ zmianie. W tym stosunkowo krótkim czasie, jaki upłynął od pierwszego wydania, zmarło aż czterech współautorów. Oddając hołd pamięci profesorom: Pawłowi Gałuszko, Zdzisławowi Rydzyńskiemu, Włodzimierzowi Suzyżewskiemu, Feliksowi Tokarzowi, pragnę podkreślić ich duże zasługi dla powstania podręcznika. Szczególnie we wdzięcznej pamięci zachowam mojego Przyjaciela prof. Włodzimierza Strzyżewskiego, który wziął na siebie nie tylko część trudu redagowania całości, ale był współautorem ważnych rozdziałów, a ponadto służył zawsze mądrą i życzliwą radą w chwilach trudnych. Podejmując się redakcji drugiego wydania zdawałem sobie sprawę, jak niełatwe biorę na siebie zadanie, nie mając wsparcia ze strony Współredaktora. Wśród różnych uwag krytycznych nie zabrakło i tj, która odnosi się wprost do przedmowy do wydania pierwszego. Otóż zarzucono nam, redaktorom, że pominęliśmy fakt, iż w powojennej Polsce ukazało się kilka innych podręczników, co mogło być mylnie odczytane, że nasz podręcznik jest pierwszym, a więc pionierskim dziełem.

Zarzut ten był słuszny i chciałbym naprawić to niedopatrzenie. Wymieniając w chronologicznym porządku kolejne podręczniki psychiatrii pragnę nadmienić, że uwzględniłem tylko te, które miały charakter akademicki były przeznaczone nLm, dla studentów: pominąłem natomiast dzieła dla specjalistów. W 1954 r.ukazał się/urw zsycAiami (Kompendium) prof. Lucjana Korzeniowskiego, oparty na pawłowowskiej patofizjologii zaburzeń psychicznych, gdyż nauka Pawłowa była w owym okresie doktryną dominującą w medycynie, i nie tylko. W latach 1965-1969 ukazały się trzy kolejne wydania Zarysu psycAiuniLucjana Korzeniowskiego, ale już sama ich numeracja świadczy o tym, że nie traktowano ich jako kontynuacji wersji z 1954 r. Zarys z roku 1965 potraktowano jako pierwsze wydanie, co oznaczało, że autor odcinał się od jednostronnej pawłowowskiej interpretacji zjawisk psychopatologicznych, jaka cechowała wspomniane Kompendium. W 195/r.PZWL wydal podręcznik radziecki W. A. Gilarowskiego Prycvuma-w tłumaczeniu polskim pod redakcją prof. Andrzeja Jusa. Był on przeznaczony zarówno dla lekarzy, jak i studentów (tytuł oryginału: PscAimnyarwzwzdwsrwo dla wrwczej i swdemzw) . W tym samym wydawnictwie ukazała się w I 969 r. Wowwczesww ysycWatna Muczna autorstwa psychiatrów amerykańskich, Arthura P. Noyesa i Lawrence a G. Kolba, w tłumaczeniu polskim pod redakcją prof. Jana Jaroszyńskiego. W nauce polskiej nastąpił zwrot od ea enemę lar do er occideme larrozpoczął się okres fascynacji psychiatrią zachodnią, z amerykańską na czele. Dwóch wydań doczekał się, poczynając od roku 1970, podręcznik dla studentów medycyny Psycaaow autorstwa Tadeusza Bilikiewicza i Haliny Grabowskiejopracowany według dzieła prof. Tadeusza Bilikiewicza Psycńiaoia (iwcznd (przeznaczonego dla specjalistów) . Od 1976 r.nakładem PZWL-u ukazywały się kolejne edycje PzdsmwpsycAidtni-podręczmłd dla studentów, pod redakcją Marka Jarosza i Stanisława Cwynara, który cieszył się wśród studentów zasłużonym powodzeniem nie tylko z uwagi na treść, ale i zwięzłość. Od wydania piątego (1988) prof. Marek Jarosz był jedynym redaktorem dzieła, po śmierci prof. Stanisława Cwynara. W moim przekonaniu nic nie stoi na przeszkodzie, ażeby pozycję tę wznawiać wzorem wielu krajów na świecie, w których ukazuje się równocześnie kilka podręczników. Daje to zarówno studentom, jak i wykładowcom psychiatrii możliwość wyboru. Naszą intencją było i jest dostarczenie podręcznika, w którym uczestniczyliby wszyscy lub prawie wszyscy wybitni znawcy przedmiotu w kraju, co powinno przyczynić się do ujednolicenia wymagań z zakresu psychiatrii. Wszak po wejściu Polski do Unii Europejskiej nasze dyplomy lekarskie nie będą w krajach Unii wymagały nostryfikacji. Nla nas spoczywa zatem ogromna odpowiedzialność za poziom przygotowania z zakresu psychiatrii absolwentów uczelni. Jednym z elementów tych starań było uwzględnienie w podręczniku kryteriów klasyfikacyjnadiagnostycznych Światowej Organizacji Zdrowia pod nazwą ICD-10 a także w miarę możności kryteriów DSM-IV Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, zyskującego na świecie coraz więcej zwolenników. Polscy lekarze muszą re międzynarodowe zasady rozpoznawania zaburzeń psychicznych znać, przynajmniej w podstawowym zakresie.

Wyrazem dostosowania polskiej psychiatrii do standardów światowych i europejskich było uchwalenie przez Sejm ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. W ten sposób został uzdrowiony nieprawidłowy stan prawny w zakresie opieki psychiatrycznej w Polsce. Mam nadzieję, że obecny układ podręcznika, odpowiadający w miarę możności wymogom nowoczesności, spotka się z pozytywnym przyjęciem. Autorzy będą też wdzięczni za wszelkie uwagi krytyczne, jakie nasuną się Czytelnikom w trakcie studiowania podręcznika. Uwzględnimy je przygotowując kolejne wydanie. Adam Bilikiewicz Gdańsk, październik 1997 r. Spis treści. Zakres psychiatrii oraz jej miejsce w kulturze i wśród innych dyscyplin nauki-Adam BilikiewiczZarys dziejów psychiatrii. Kierunki w psychiatrii- (qdearz WasierowsiFizjologiczne podstawy czynności psychicznychWaldemar ózelenłeręerEtiologia i patogeneza zaburzeń psychicznych-Jamuz RyłułuwskiInterakcja czynników etiologicznych w patogenezie zaburzeń psychicznych Biologiczny substrat zaburzeń psychicznych Czynniki genetyczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych Zmiany czynności mózgu w następstwie różnych czynników etiologicznych a zaburzenia psychiczne Czynniki psychospołeczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych. Psychopatologia i syndromologia ogólna Wprowadzenie-Marek Jarosz Drobne nieprawidłowości psychiczne występujące u ludzi zdrowych Pojęcie objawu i zespołu psychopatologicznego Proces chorobowy a zmiany trwałe Uwagi ogólne o procesach poznawczych i zaburzeniach spostrzegania Złudzenia i omamy Zaburzenia myślenia i ich podział Urojenia Idee nadwartościoweNatręctwa i fobie Zaburzenia myślenia z przewagą zaburzeń toku Niedoczynność pamięci i inne jej nieprawidłowości Zaburzenia ukierunkowania czynności poznawczych Psychopatologia emocji Zaburzenia aktywności i działań ruchowych Podstawowe zespoły psychopatologiczne i uwagi ogólne o ustaleniu rózgo 203018 Zaburzenia świadomości-Adam Wiliłiewicz. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zagadnienia nazewnictwa 8 ilikiew tez Uwagi ogólne Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Adam. Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych (epidemiologia) Wstęp i definicja Cele epidemiologii Metody epidemiologii Wskażni ki epidemiologiczne Trudności metodologiczne badań epidemiologicznych w psychiatrii Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych Prognoza dotycząca częstości zaburzeń psychicznych. Adam Bilikiewicz. Badanie chorego Badanie psychiatryczne-Adam AihiewicrZnaczenie wywiadów w badaniu psychiatrycznym Ocena stanu psychicznego Badanie stanu cielesnego Badania pomocnicze Plan postępowania diagnostycznego Zapobieganie jatropatogenii. Zachowania terapeutyczne Badanie psychologiczne Wybrane metody psychologicznych badań diagnostycznych-helena 5 p@waBadania neuroradiologiczne-Marek Jaremu Badanie elektroencefalograficzne-Waldemar 3'ze (emergerinne badania pracowniane: testy specyficzne, badania neurohormonalne, problemy immunologiczne-/dw M.homdhicłi. Zaburzenia psychiczne na tle organicznym-Adam Bilikiewicz.

Marek Jaremu Wprowadzenie Definicja otępienia Epidemiologia Klinika zespołów otępieniach Neuropatologia Zespoły otępienie naczyniowe (naczyniopochodne) Zespoły otępicnne i inne zaburzenia psychiczne w następstwie urazów czaszkowa-mózgowych Patogeneza i podział urazowych zaburzeń psychicznych Guzy wewnątrzczaszkoweZaburzenia psychiczne w neuroinlekcjachPrzewlekłe zakażenia wirusowe Padaczki. Zaburzenia psychiczne spowodowane chorobą somatyczną-Adam żililiewiczCharakterystyka problemu Rola niektórych czynnikuw etiopatogenetycznych somatugennych zaburzeń psychicznych Choroby narządów wewnętrznych. 156. IV Zaburzenia psychiczne spowodowane używaniem środków psychoaktywnychAndrzej PiotrowskiWprowadzenie Uwarunkowania przyczynowe używania środków psychuaktywnych Grupy środków o działaniu uzależniającym. Psychozy schizofreniczne. Adam Bilikiewicz. Określenie i pozycja nozologicznaEpidemiologia i ryzyko zachorowania Etiologia i patogeneza Przebieg choroby Podział psychoz schizofrenicznych Objawy osiowe schizofrenii Inne objawy charakterystyczne dla schizofrenii Kryteria diagnostyczne schizofrenii Postacie kliniczne Cec zenie Rokowanie Schizofrenia a zespoły schizofrenoidalne (schizotypowe, schizofrenopodobne) Paranoja i reakcje paranoiczne-Irena WmnsłowskaDefinicja i pozycja nozologicznaEpidemiologia Etiologia i patogeneza Obraz kliniczny Rozpoznanie różnicowe Leczenie, rokowanie. Halucynozy (psychozy parafreniczne) -Adam 8 i@@ewicz. Definicja i pozycja nozologicznaEpidemiologia Obraz kliniczny Postacie Rokowanie Różnicowanie. Uhoroby afektywne-ótanisław Pużm@Definicja i pozycja nozologicznaRozwój koncepcji w zarysie historycznym Etiologia i patogeneza Rozpowszechnienie chorób afektywnych Obraz kliniczny depresji i manii Przebieg chorób afektywnych, rokowanie Leczenie nawrotów i profilaktyka chorób a Nerwice-Stefan lderDefinicja i istota Klasyfikacje. ektywny eh. Dane epidemiologiczne Etiologia i patogeneza Fenomenologia Zaburzenia lękowe Rozpoznawanie nerwic Leczenie i zapobieganie Farm akoterapia. Zaburzenia reaktywne. Adam Bilikiewiccj. Definicja i pozycja nozclogicznaKlasyfikacja Obraz kliniczny Rokowań te Leczenie. Rola czynników psychologicznych i behawioralnych w genezie niektórych chorób somatycznych (problem chorób psychosomatycznych) -Adam 8 ili@ewiczWstęp i definicja Podział zaburzeń Diagnostyka Leczenie Rokowanie. Zespoły psychopatologiczne związane z zaburzeniami procesów fizjologicznych Zaburzenia odżywiania się-Adam WiliJewiczZaburzenia snu-Waaemwr 5 ze (emerger Zaburzenia seksualne-Z? (gmew Lew-Nwrowfcz. Zaburzenia osobowości-wdrzęy JakubikWstęp Defi ni cle Patogeneza i epidemiologia Obraz kliniczny i różnicowanie Leczenie. Samobójstwa i zaburzenia psychiczne (zwłaszcza depresje) -Stanisław PużyńskiGeneza samobójstwa Epidemiologia samobójstw Zaburzenia psychiczne i samobójstwa. Psychiatria dzieci i młodzieży (wybrane zagadnienia) Odrębność psychiatrii dzieci i młodzieży Etiologia i patogeneza Epidemiologia Rozwój psychiczny dziecka i cykl życia rodziny Psychiatria dzieci. Irena Namysłowsku.

2 b 42852 b 728 b 301302305. I. Starzenie się i zaburzenia psychiczne wieku podeszłego (problemy psychogeriatrii) -Ałun BilikiewizWstęp Ogólna charakterystyka Starzenie się Zaburzenia psychiczne u osób w wieku podeszłym Ogólne zasady postępowania w psychogeriatrii Organizacja opieki psychogeriatrycznej. Somatoterapia zaburzeń psychicznych-Adam żiliłiewicz, **anislw Pużms@Leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyki) -Adam żili@ewiczLeki przeciwdepresyjne-Stanisław HżmwiLeki przeciwlękowe (anksjulityczne) -Adum AiliiewiczLeki nootropowe, prokognitywne (geriatryczne) -Adum WilłkiewiczLeki pobudzające (psychostymulujące) -Adam WiliśiewiczLeki nasenne (hipnotyczne) -Adum AiMiewiczLeki tymcproflaktyczne-Adam żiO@ewiczLeki przeciwparkinsonowskie-Adam AiliaewiczInne leki psychotropowe-Adun Ailikiewicz Środki psychozotwórcze-Adam żiliłiewicz. Farmakologiczna profilaktyka chorób psychicznych-Jonasz RybakowwiPojęcie farmakologicznej profilaktyki w psychiatrii Farmakologiczna profilaktyka chorób afektywnych Farmakologiczna profilaktyka schizofrenii. Psychoterapia. Stefan Leder. Definicja i istota psychoterapii Odmiany i cele psychoterapii Psychoterapeuta Pacjent Przebieg psychoterapii Techniki i metody psychoterapii Psychoterapia grupowa. Doraźna pomoc psychiatryczna-halma Wmlaszw-Wwwwd Specyfika psychiatrycznej pomocy doraźnej. Zaburzenia Zaburzenia Zaburzenia. Depresj a Pacjent nadużywający alkoholu Pacjenci uzależnieni od innych związków psychoaktywnychPacjent z zachowaniami agresywnymi, gwałtownymi Pacjent dokonujący samouszkodzenia. Aktywność samobójcza Pacjenci powtarzający próby samobójcze. Spńs treści. psychiczne, które częściej niż inne wymagają pomocy w trybie doraźnym psychiczne c podłożu organicznym lękowe. 28. Psychiatria konsultacyjna. Psychiatria związków z medycyną Halina W urduszko-tys kaw skd. Konsultacja psychiatryczna Modele konsultacji Konsultacja jako proces Czynniki wpływające na skuteczność pracy konsultanta Działalność edukacyjna konsultanta Badania naukowe. Psychiatria środowiskowa i organizacja ochrony zdrowia psychicznego Teresą StuńczukowuTradycyjne formy oddziaływań środowiskowych na psychicznie chorych Ochrona zdrowia psychicznego Organizacja psychiatrycznej opieki zdrowotnej w Polsce Stacjonarna opieka psychiatryczna Program ochrony zdrowia psychicznego. Ustawa o ochronie itunbłuw Dąbrowski Wdrażanie. Psychiatria sądowa i Opinie w sprawach. Skorowidz. zdrowia psychicznego (ważniejsze przepisy i wdrażanie) . orzecznictwo-Adam ózwusW cywilnych. Orzecznictwo inwalidzkie. Niektóre problemy etyczna-deontologiczne w psychiatrii-Aden AiOliewicz. Słownik terminologiczny-Adam WiliOcwicz.

1. Zakres psychiatrii oraz jej miejsce w kulturze i wśród innych dyscyplin nauki Adam Bilikiewicz. Wychodząc z leksykalnego określenia, psychiatria jest dziedziną medycyny, której przedmiotem zainteresowania są zaburzenia psychiczne z ich licznymi uwarunkowaniami rodzinnagenetycznymi, konstytucjonalnymi, biologicznymi, psychologicznymi i społecznymi. Obejmuje ich etiologię, patogenezę, symptomatologię, klinikę i leczenie. Można przytoczyć wiele argumentów przemawiających na korzyść tezy, iż psychiatria w kulturze i wśród innych dyscyplin nauki zajmuje miejsce szczególne. Psychiatria w swoich poszukiwaniach teoretycznych i praktycznych czerpie ze zdobyczy neurologii, neurofizjologii, neurochemii, genetyki, biologii nuklearnej, antropologii, etologii, cybernetyki, psychologii, socjologii, a także z licznych szkół i kierunków filozoficznych. Psychiatrię dzielimy tradycyjnie na symptomatologię ogólną, czyli psychopatologigi psychopatologię szczegółową, czyli psychiatrię właściwą. W tej ostatniej wyodrębnia się współcześnie wiele, w jakimś sensie usamodzielniających się działów: psychiatrię kliniczną (dorosłych oraz dzieci i młodzieży) , społeczną, środowiskową, konsultacyjną, sądową, psychopatologię kryminalną, penitencjarną, geriatryczną lub gerontopsychiatrię, kulturową i transkulturową. Problematyką psychoprofilaktyki, zwłaszcza w aspekcie społeczno-wychowawczym, zajmuje się higiena psychiczna. Bazując na założeniach teoretycznych (ideologicznych) wyodrębnia się też psychiatrię humanistyczną, powiązaną z humanistycznymi kierunkami psychologii, psychiatrię antropologiczną, opamą na filozoficznym kierunku egzystencjalistycznym i psychiatrię biologiczną (przeciwstawianą niekiedy niesłusznie psychiatrii humanistycznej) , zakładającą prymat uwarunkowań biologicznych nad psychospołecznymi przyczynami zaburzeń psychicznych. Związki psychiatrii z innymi dyscyplinami nauki zmieniały się na przestrzeni dziejów i zależały, najogólniej mówiąc, od panujących w danym okresie poglądów na zjawiska psychiczne. O ile w starożytnej Grecji i Rzymie panowały niezwykle postępowe poglądy na temat zaburzeń psychicznych i ich pochodzenia, o tyle w okresie od średniowiecza do końca XVIII wieku dla nauk przyrodniczych i medycyny nastały czasy głębokiej ciemnoty, doszło do zastoju i bezdusznego przeżuwania szczątków kultury starożytnej. Psychologią mogli się zajmować jedynie teologowie. Ich badania obracały się w kręgu introspekcji, opierały się na mistycyzmie, supranaturalizmie lub przesądach. Momentem przełomowym była rewolucja francuska, w czasie której doszło do radykalnego przewartościowania stosunku do psychicznie chorych i ich symbolicznego wyzwolenia z kajdanów przez Ph. Pmela (będzie o nim jeszcze mowa) . Od tego momentu notujemy wspaniały rozkwit psychiatrii, w szczególności im. panujący rozwój szpitalnictwa psychiatrycznego, chociaż w wielu krajach europejskich nie brakowało przykładów zacofania i barbarzyństwa w obchodzeniu się z psychicznie chorymi jeszcze w pierwszych latach XIX stulecia. Ten przykład dowodzi, jak psychiatria jest głęboko osadzona w kulturze i jak wielkiego formatu ruchy społeczno-polityczne wpływają na jej kształt i społeczny odbiór. Ktoś słusznie powiedział, że miarą kultury danego społeczeństwa jest legł stosunek do psychicznie chorych, a może należy powiedzieć szerzej-stopień tolerancji wobec ludzi odbiegających swoim zachowaniem od przeciętnej miary. Zapoczątkowany przez Pinela i jego zwolenników rozwój psychiatrii trwa do dziś, chociaż w ostatnich larach nie zanotowano jakichś spektakularnych odkryć w dziedzinie diagnostyki i terapii

zaburzeń psychicznych. Różne nowoczesne metody obrazowania mózgu (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, pozyuonowa tomografia emisyjna itd) odgrywają główną rolę w neurologii i neurochirurgii. Ich znaczenie w psychiatrii jest raczej niewielkie. Z drugiej jednak strony jesteśmy świadkami paradoksalnego zjawiska, które polega na zadziwiającym braku równoległości między rzeczywistym postępem naukowym w dziedzinie badań nad etiopatogenezą chorób psychicznych i ich leczeniem z jednej strony, przynajmniej w okresie kilku ostatnich dziesięcioleci, a postawami społecznymi wobec zagadnień psychiatrii i chorych psychicznie z drugiej. Psychiatria i choroby psychiczne bywają co najwyżej źródłem inspiracji dla pisarzy i autorów scenariuszy filmowych lub teatralnych, ale to zupełnie inny problem. Całkiem innym zjawiskiem, które nawiązuje w jakimś sensie do wspomnianego wyżej paradoksu, jest pojawienie się na coraz większą skalę różnego autoramentu, uzdrawiaczy", reprezentujących tzw.medycynę niekonwencjonalną. Czym tłumaczyć fakt ich ogromnego powodzenia u społeczeństwa, mimo tak widocznego postępu w dziedzinie diagnostyki i terapii zarówno w medycynie zachowawczej, jak i operacyjnej? Nie znam prostej odpowiedzi na to pytanie. Sądzę jednak, że nowoczesna, naukowa medycyna uległa zbytniej technicyzacji i odhumanizowaniu. Została też pozbawiona pewnego pierwiastka mistyczna-magicznego, jaki znajdował pacjent w czasach odległych u swojego lekarza, a dzisiaj jeszcze wśród ludów prymitywnych. Jestem przekonany, że ten właśnie element decydował o powodzeniu terapeutycznych seansów telewizyjnych dr. A. Kaszpirowskiego. Obecnie chciałbym się zatrzymać nie tylko nad wykazaniem związków między psychiatrią a niektórymi gałęziami nauki, ale nad przyczynami wspomnianego paradoksu i możliwościami jego przezwyciężenia. Historycznych przyczyn tego paradoksalnego stanu rzeczy trzeba szukać właśnie w XIX wieku, kiedy to ukształtowały się dwa zasadnicze, choć zupełnie przeciwstawne kierunki w psychiatrii. Zwolennicy pierwszego kierunku-przyrodniczego, ściśle związanego z rozwojem nauk podstawowych, widzieli w zaburzeniach psychicznych następstwo choroby mózgu. Doprowadził on zarówno do sformułowania adekwatnej definiji choroby psychicznej, jak i do powstania układu klasyfikacyjnego zaburzeń psychicznych, na wzór podziału chorób somatycznych, opartego na kryterium nozologicznym. Nie ulega wątpliwości, że szczególny wpływ wywarta tutaj patologia komórkowa R. Virchowa, a także postępy bakteriologii stworzonej przez L. Pasteura i R. Kocha. Ten kierunek reprezentuje współcześnie psychiatria biologiczna. Drugiemu, przeciwstawnemu kierunkowi, nadano obowiązującą do dzisiaj nazwę psychologicznego, gdyż wiązał się z rozwojem psychologii. eksperymentalnej, a w późniejszych czasach z psychoanalizą i kierunkami pochodnymi. Ten sam zakres pojęciowy ma termin, psychiatria dynamiczna"Mimo iż przedstawiciele obydwu tych kierunków zwalczają się namiętnie po dzień dzisiejszy, zdają się zapominać co ich podzieliło w przeszłości i co ich łączy współcześnie, przynajmniej w sensie genezy. Otóż na tym dwoistym ujmowaniu zaburzeń psychicznych zaciążyło dualistyczne traktowanie problemu psychofizycznego na przestrzeni wieków. Nieustanny wpływ miało arystotelesowskie przeciwstawianie się najwyższych przejawów ludzkiej duszy życiu psychicznemu zwierząt.

Pominę tutaj metafizyczne spekulacje na temat ciała i duszy, jakie odnajdujemy w całej historii filozofii, zatrzymam się jedynie krótko na paradygmacie kartezjańska-newtonowskim. On bowiem wywarł decydujący wpływ na kształtowanie się poglądów naukowych w fizyce, biologii, medycynie, psychologii, naukach społecznych itd. Jak pamiętamy, Kartezjusz swoją teorię przyrody oparł na podziale na dwie niezależne i odrębne sfery: sferę ducha, której nadał nazwę rzs czgiwnr (rzecz myśląca) i sferę materii, czyli res eazemw (rzecz rozszerzona) . Rew czgiams stała się obszarem zainteresowań nauk humanistycznych, do res edensa nawiązywali w swoich badaniach przedstawiciele nauk przyrodniczych. Trzeba reż przypomnieć, że dla Kartezjusza cały świat materialny był maszyną. Stąd mówimy o mechanistycznym poglądzie na świat tego wybitnego myśliciela XVII wieku. Wszystkie zjawiska przyrodnicze można bowiem, zdaniem Kartezjusza, tłumaczyć w kategoriach praw mechaniki, w kategoriach układu i ruchu poszczególnych części składowych. Nic więc dziwnego, że uległ on fascynacji atomistycznym modelem materii stworzonym przez 1. Newtona. W tym matematycznie idealnym modelu wszechświata każdą zmianę można, jak twierdził Newton, wytłumaczyć dzięki znajomości praw, jakimi rządzą wprawione przez Boga w ruch cząstki materialne. Jeżeli znamy dokładnie stan szczegółu jakiegoś systemu, to potrafimy z absolutną pewnością przewidzieć przyszłość systemu-głosił Newton. Te redukcjonistyczne zasady filozofii kartezjańska-newtonowskiej, stosowane z powodzeniem w nauce XVIII i XIX stulecia, przetrwały do dzisiaj, chociaż jak twierdzi P. Capra (1987) -, świat znajduje się obecnie w punkcie zwrotnym"Mówiąc najkrócej, oznacza to odejście od redukcjonizmu na rzecz holizmu, czyli całościowego ujmowania zjawisk. Dokonanie tego zwrotu nie jest zadaniem łatwym. Redukcjonistyczne nawyki i schematy myślowe są głęboko zakorzenione, a ich obrońcy z uporem bronią straconych, jak by się wydawało, pozycji. Ćapracytuje w swojej książce zdanie ze współczesnego dzieła z zakresu biologii (Ph. Handler (red k żiz (zgy dnd We Futurę qf Mm. New York l 97 O) , które pozwolę sobie w tym miejscu powtórzyć: "...jednym z niezawodnych dowodów rozumienia jakiegoś obiektu jest umiejętność złożenia go z elementów składowych t.. ) specjaliści biologii molekularnej dowiodą w końcu, że poznali budowę komórki, podejmując próbę jej (..) syntezy". Czyż zacytowane zdanie nie jest dosłowną egzemplifikacją paradygmatu kartezjańskanewtonowskiego? Sukcesy biologii komórkowej, mikrobiologii, biologii molekularnej, inżynierii genetycznej, mikroskopii elektronowej-to jedynie przykłady zaczerpnięte z nauk przyrodniczych. A jeśli dodać ogromny postęp w dziedzinie fizyki cząstek elementarnych i w innych obszarach nauk ścisłych, łatwo zrozumieć, jak wielkiego skoku myślowego trzeba dokonać, aby przejść od redukcjonizmu do całościowego, holistycznego ujmowania zjawisk. 2-Psychiatria. Przekonanie, iż poznanie szczegółów budowy narządów, tkanek, komórek i ich części pozwoli lepiej poznać funkcjonowanie organizmów żywych legło u podstaw medycyny pokanezjańskiej. Pod wpływem paradygmatu kartezjańskiego zrodził się w myśli medycznej tzw.model biomedyczny. Wedle tego modelu ciało ludzkie w trzy wieki po Kartezjuszu traktowane jest nadal jak maszyna, a choroba interpretowana jako nieprawidłowe funkcjonowanie mechanizmów biologicznych tej maszyny, badanych z punktu widzenia biologii komórkowej i molekularnej. Skupiając uwagę na coraz mniejszych elementach ciała ludzkiego, współczesna medycyna traci

Trzeba zresztą przyznać. Poglądy freudystów budziły w ruwnym stopniu podziw i uwielbienie. gdyż. a więc zarówno biologiczny. są wyrazem redukcjonistycznego podejścia du zjawisk psychicznych w normie i patologii. która nie chce być traktowana jedynie jako suma narządów. Redukcjonizm w formułowaniu podstaw naukowych tego kierunku polega na tym. Niewiele też przypadków popularności znaleźlibyśmy w całej historii kultury. zrozumieć zjawiska psycbofijologicznei psychopatologiczne wyłącznie w wąskich kategoriach zmian morfologicznych i zakłóceń fizjologicznych w układzie nerwowym.często z oczu samego pacjenta jako istotę ludzką. wręcz wyrafinowanych metod badawczych w zgłębianiu ujemnie układu nerwowego osiągnięto zadziwiający postęp. Jak jednak ważyć. etnografii. o wypracowywanie metod oddziaływania leczniczego (socjoterapia) i . mało poznawalnego". Naukowe miałoby być tylko to. optymalnych rozwiązań organizacyjnych lecznictwa psychiatrycznego. którzy przejęci entuzjazmem dla modelu biomedycznegopróbowali. o której obszernie będzie jeszcze mowa w dalszych rozdziałach. Używając coraz dokładniejszych. Wyznawcy społecznego kierunku w psychiatrii stoją na stanowisku. Nie ulega jednak wątpliwości. o którym wspomniałem na początku. którego twórcy przyjęli postawę krytyczną zarówno wobec psychiatrii biologicznej. mimo obecnego postępu. powiedziałbym więcej. jak i nerwicowych) należy szukać w nieprawidłowych relacjach człowieka z jego środowiskiem rodzinnym. kartezjańskiemu podejściu mechanistycznemu (człowiek postrzegany jako maszyna) . mierzyć i wyrażać liczbowo myśli. i czynią to niestety nadal. . że w całej historii medycyny i psychiatrii nikt poza Freudem nie stał się tak głośny poza kręgami zawodowymi. duchowe"-które nie chcą się zmieścić w wywodzącej się od siedemnastowiecznych jatrornechanistówzasadzie Pondere. chociaż w gruncie rzeczy jest on również przejawem redukcjonizmu. preferując w ich miejsce socjogenezę. szkolnym. Chodzi o kierunek społeczny. Pole badań tego podejścia w psychiatrii jest więc wspólne z socjologią. że przyczyn zaburzeń psychicznych (zarówno psychotycznych. pogardliwy stosunek do psychologii i psychiatrii wśród niektórych przedstawicieli medycyny somatycznej wynikał i często wynika z traktowania obszaru zainteresowania tych dziedzin jako mniej ważnego. na twórców antropologii. zwłaszcza naruszenie przez psychoanalizę tzw. jak widać. zawodowym itd. i szyderstwa. co da się wyrazić w kategoriach matematyczno-fizycznych. Każdy medal ma jednak dwie strony. mensuru et numeru Deus omniu jecit (Bóg wszystko stworzył wagą. Wpłynęły one. W tych poszukiwaniach gubi się jednak zjawiska psychiczne-. tkanek i komórek. któremu początek dała psychoanaliza S. W psychiatrii społecznej. a dalszy rozwój zapewnili psychologowie i psychiatrzy o orientacji psychodynamicznej (humanistycznej) . wyobrażenia. Freuda. drugorzędnego. jak i sprzeciw. Ten redukcjom styczny model biomedyczny zapanował zwłaszcza wszechwładnie w neuroanatomii. nie chodzi oczywiście wyłącznie o określanie społecznych determinantów zaburzeń psychicznych. Hołdują oni. jak i humanistycznej. iż obydwa przeciwstawne kierunki w psychiatrii. socjologii. uczucia i inne podmiotowe przejawy życia psychicznego? Ten negatywny. Trudno bowiem zaakceptować postawę niektórych przedstawicieli skrajnego odłamu psychiatrii biologicznej (organicznej) . jak i psychologiczny. W odpowiedzi na te postawy narodził się właśnie inny skrajny kierunek w psychologii i psychiatrii. sztuki i kultury. neurofizjologii i w neuropatologii.tabu seksualnego. Tutaj dopatrywałbym się jednego ze źródeł owego paradoksu. oczywiście w skrajnej postaci. Trzeba wreszcie wspomnieć o jeszcze jednym kierunku. miarą i liczbą) . ale w równym stopniu o szukanie nowych. że odrzuca on w zasadzie bio-i psychogenezę zaburzeń psychicznych.

Zacznę od stwierdzenia. zmniejszanie liczby punktów sprzedaży napojów wyskokowych. zastępowanie wysokoprocentowych alkoholi napojami o małej zawamości alkoholu.. z wykorzystaniem metod socjologicznych. interdyscyplinarne miejsce zawdzięcza psychiatria uzależnieniom (alkoholizmowi i narkomanii) . że współczesna psychiatria nie przestając być . Podejmowane w ramach psychiatrii społecznej badania nad wpływem warunków panujących w niektórych szpitalach psychiatrycznych na stan psychiczny leczonych tam pacjentów doprowadziły do smutnych wniosków. niekiedy wprost radykalnych. że psychiatria nie zawsze ma dobrą opinię. synku. Niestety. apelowanie w środkach masowego przekazu o ostrożne prowadzenie pojazdów mechanicznych. jak wykazały liczne badania. będzie musiał znaleźć swój obiektywny osąd i zapis historyczny. jakich widownią stało się wiele krajów rozwiniętych. kulturalne picie". lecz pozostawali w opozycji do istniejących systemów społeczno-politycznych. nie przynoszący niektórym psychiatrom zaszczytu. Nie oni. Konstatacja owa. odegrał w jakimś sensie pożyteczną-wręcz "wstrząsową rolę"uświadamiając społeczeństwom dramatyczne położenie chorych psychicznie. (przykładem może być walka z mafią narkotyczną w Kolumbii) . jak i humanistyczną. cieszą się"niektóre instytucje psychiatryczne. która w błagalnych listach do syna pisała ".lataj. mianowicie. Na tym przykładzie widać.charakteryzowanie.wykorzystywania psychiatrii do celów politycznych. Apele te przypominają stary dowcip mówiący o matce pilota w czasie li wojny światowej. składająca się na treść poruszanego przeze mnie paradoksu polegającego na rozbieżności między obiektywnym postępem w wielu dziedzinach psychiatrii a jej widzeniem przez szerokie kręgi społeczne. może w samych psychiatrach wzbudzać ujemne odczucia i rodzić kompleks winy. chociaż zupełnie nieskutecznych działań prohibicyjnych: ograniczanie czasu sprzedaży alkoholu. zakaz uprawy maku i innych roślin będących źródłem substancji psychoaktywnych itd. a ostatnio nawet w niektórych państwach ekonomicznej. archaiczne szpitale psychiatryczne. nawoływanie o. włączając się w nurt różnych działań kontestacyjnych. będące organizacyjnymi reliktami XIX stulecia. Pomijam w tym miejscu sprawę tzw. w tym dla psychiatrii. niepowodzenia w walce z uzależnieniami są również konsekwencją podejścia redukcjonistycznego. organizacje ponadnarodowe. Do walki z narkomanią i z mafiami producentów oraz dystrybutorów narkotyków musiały się włączyć rządy państw. Szczególnie złą sławą. oczywiście na trzeźwo. wręcz już dzisiaj truizmu.polityzacji psychiatrii. nisko i powoli"Tutaj dochodzę do punktu zasygnalizowanego na początku. zwłaszcza duże. iż zwolennicy tego ruchu atakowali nie tylko oficjalną psychiatrię. Wyrazem podejścia redukcjonistycznego jest też ciągłe. z których narodził się amynozologiczny ruch społeczny zwany antypsychiatią. Dzisiaj należy on raczej do przeszłości i choć mamy do niego stosunek krytyczny. Stosunek ten. Zjawiska te dawno przekroczyły ramy problematyki medycznej i zyskały rangę klęski społecznej. zarówno biologiczną. chociaż i ten bolesny problem. Szczególne. Interpol itd. Przejawami redukcjonistycznego widzenia problematyki uzależnień jest bowiem stosowanie różnorodnych. tj. również w Polsce jest mało przychylny. stosunku społeczeństwa do problemów psychiatrii. może lepiej-nie tylko oni są temu winni. jakie są środki zaradcze i drogi odejścia od redukcjonizmu? Odpowiedź na to pytanie może mieć kluczowe znaczenie dla rozwoju różnych dziedzin nauki. Warto zresztą nadmienić. iż psychiatria wychodzi często ze swoich ram specjalności medycznej i znajduje miejsce wśród różnorodnych zjawisk i tendencji społeczno-politycznych. choć mało skuteczne.

z drugiej zaś strony zmiana otoczenia człowieka (np. Z jednej strony może następować zmiana samego systemu (np. ekonomicznych. ekonomiczne. Ujęcie albo podejście systemowe ułatwia międzydyscyplinarnąintegrację wiedzy o człowieku. że rozwiązania nierealne stają się możliwymi. yon Bertalanffy'ego po raz pierwszy w latach trzydziestych. Podsystemy. zmiana warunków społecznych. że powstaje z nich względnie niezależna całość. ale same się zmieniają lub wpływają na zmianę otoczenia. że gwałtowne rozpowszechnianie się idei badań systemowych. z którym on. człowiek. Te relacje z otoczeniem są przeważnie dwukierunkowe. (rok założenia Towarzystwa Badań Systemów Ogólnych) . Zdefiniowanie pojęcia. system korzysta z procesów przystosowawczych w trzech głównych celach: sterowania związkami między jego podsysremami. organizacje socjologiczne. Jak trafnie zauważa Jakubik (l 989) . nie pomijając samego twórcy teorii. teorii informacji. ujęcia systemowego i ogólnej teorii systemów jest jedną z charakterystycznych cech nauki i techniki drugiej połowy naszego stulecia. Ukształtowanie się nowego paradygmatu nauki współczesnej wynika bowiem z szybkiego rozwoju cybernetyki.nadsystemu. jak i skrajny model psychospołeczny. To one sprawiają. stanowiące jego elementy składowe.nauką medyczną. logiki matematycznej i teorii systemów. ich narządy i układy. Przykładem może być. który nazywamy holistycznym albo systemowym. odrzuca zarówno skrajny model biomedycznyzaburzeń psychicznych. system"wcale nie jest łatwe. tworzących zdolną do funkcjonowania całość. Wiadomo bowiem. Jakubikiem (l 989) . Żeby to bliżej wyjaśnić. System stanowi zbiór elementów i zachodzących między nimi wzajemnych relacji i sprzężeń. Relacje i powiązania między poszczególnymi elementami (podsystemami) są tego rodzaju. pozostaje w stosunku wzajemnej zależności. tj. traktowany jako system wchodzący w skład grupy społecznej będącej nadsystemem. której właściwości nie dadzą się sprowadzić do sumy cech tych elementów. W cybernetyce (czyli nauce o sterowaniu) za system uważa się organizmy żywe.choroba psychiczna uwarunkowana biologicznie) . Postaram się więc w sposób syntetyczny nakreślić genezę i podstawy teoretyczne nowego kierunku w psychiatrii. wojskowe (np. mogą funkcjonować samodzielnie w ramach systemu szerszego. w naszym przypadku człowiek. że systemy żywe nie tylko adaptują się do środowiska.zmiana struktury rodziny. pojawił się z biegiem lat pewien sceptycyzm co do możliwości stosowania uogólnionego opisu matematyczno-logicznego (algorytmu działania systemu) . W tym ujęciu konieczne jest też uwzględnienie otoczenia systemu. przedstawiona przez 1. Nowa propozycja intelektualna. jest więc spójny z tymi przeobrażeniami świata i rzeczywistości.system obrony przeciwrakietowej "Pamot") itp. czyniąc z niej specjalność wielce atrakcyjną intelektualnie dla młodych adeptów medycyny. Wśród wielu entuzjastów nowych propozycji w sposobie dostrzegania i opisywania zjawisk. sterowania systemem jako całością i sterowania zależnością między systemem a nadsystemem. zwana ogólną teorią systemów. dając pierwszeństwo względnie nowemu paradygmatowi. Kierunek ten zapewnia właściwe miejsce psychiatrii wśród innych dyscyplin nauki. politycznych itd) . musiałbym ten rozdział znacznie rozszerzyć. złożone urządzenia techniczne. rozpowszechniła się wyraźnie dopiero po 195-4 r. Można się w pełni zgodzić z A. jakich jesteśmy dzisiaj wszyscy świadkami. szczególnie w zakresie badania i tworzenia życia psychicznego człowieka. zwanego psychiatrią systemową. Wymaga on jednak przestawienia się na zupełnie nowe myślenie. .

A. domowy) . Poszczególni kierownicy dydaktyczni. iż fragmentaryczna wiedza zdobywana w toku studiów ulegnie w pewnym momencie (przypominającym schizofreniczne olśnienie) scaleniu. . jak i choroby. Psychiatria systemowa ułatwia zrozumienie. przedstawili nerwicę i nerwicowy rozwój osobowości (tzw. informatyką. kryjąca dawną formę i treść kształcenia. Teoria systemowa musi dowieść swojej wartości i użyteczności w praktyce. naukami biologicznymi (genetyką. jak i innymi specjalnościami klinicznymi: endokrynologią. Reykowskiego. Urok i intelektualny powab psychiatrii polega jednak na tym. że zmieni się radykalnie kierunek organizacji służby zdrowia. biochemią. neurologią. psychologią. patomorfologią. innymi. a wszelkie jego cierpienia i zaburzenia powinny być rozważane wyłącznie holistycznie. i to z dużym powodzeniem. i M. pediatrią i wielu. będą bowiem wkomponowane w szpitale wielospecjalistyczne (na wzór modelu włoskiego) . psychiatrów.terapia rodzin. Wychodząc z podstawowych założeń teorii regulacyjnej. prawem) . oddają się wielce szkodliwej iluzji. Jestem przekonany. w którym on żyje.normy życia psychicznego. że przyjęcie paradygmatu holistycznego (systemowego) przez przedstawicieli całej medycyny sprawi. Niestety w obecnie obowiązującym. reprezentujący swoje dziedziny wiedzy.Dotyczyć to może zarówno zjawisk tzw. cybernetyką) . w procesie leczenia uwzględnia się relacje wewnąuzrodzinne pacjenta psychiatrycznego i obejmuje oddziaływaniami terapeutycznymi całą rodzinę. ale również życie psychiczne (psycYe) . dowiadujący się pod koniec swojej edukacji. a nawet szerzej-cale środowisko. Wija ta wymaga jednak całkowitej zmiany sposobu kształcenia lekarzy. przyczyniając się do ulepszenia psychoterapii w tych przypadkach.osobowość neurotyczną) jako zakłócony mechanizm regulacyjny. Jest tu niestety. nie wyłączając psychiatry. Czytelnicy ocenią. zyskają równą innym specjalnościom pozycję. Jednym z nich może być Regulacyjna Teoria Osobowości J. neurochirurgią. Byłoby oczywiście błędem traktowanie kierunku czy podejścia systemowego jako panaceum na wszystkie słabości teoretyczna-metodologiczne współczesnej psychiatrii. Student medycyny. gorącym pragnieniem jest. naukami ścisłymi (matematyką. korzystający w miarę potrzeby z porady (konsultacji) lekarza specjalisty. Mimo tych trudności można przytoczyć wiele przykładów zastosowania. zasłona dymna". pozostającą w stosunku interakcyjnym ze swoim środowiskiem. mimo nieszczerych zapewnień organizatorów procesu dydaktycznego o dążeniach do nauczania zintegrowanego. socjologią. interną. aby ta par eacellenceludzka specjalność medyczna zyskała wreszcie właściwą do swojej roli pozycję wśród innych dyscyplin nauki. że stwierdzenie to jest dzisiaj aksjomatem odnoszącym się do całej medycyny. Naszym. Innym przykładem wykorzystania teorii systemowej jest tzw. iż człowiek chory ma nie tylko ciało (mmę) . Na zakończenie pragnę wyrazić nadzieję. uczy się lub pracuje. ujmując człowieka w sposób całościowy. że dzisiaj nie możemy sobie tej specjalności wyobrazić bez najściślejszej łączności zarówno z naukami humanistycznymi (filozofią. że człowiek jest całością psychologiczna-społecznobiologiczną. podejścia systemowego w psychologii i psychiatrii. Rogiewiczowie zastosowali ją w praktyce klinicznej. czy starania te wydały owoce. staroświeckim programie hołduje się daleko posuniętemu redukcjonizmowi. w którym leczeniem będzie się zajmował jeden lekarz (lekarz rodzinny. Traktując rodzinę jako system. neurofizjologią) . jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. logiką. Oddziały psychiatryczne przestaną być azylami wzbudzającymi lęk w społeczeństwie. często na miesiąc przed dyplomem. fizjopatologią. fizyką.

Tadeusz Nasierowski. nie może wynieść ze studiów całościowego spojrzenia na człowieka. Źródło owej polaryzacji stanowisk społecznych stanowiła i stanowi rozbieżność oczekiwań kierowanych w stronę psychiatrii. zaś według innych-bronić interesów społeczeństwa. sprawiała. prawnych i filozoficznych. Drugi etap to czas medycyny antycznej. na który przypada początek poszukiwania przyczyn zaburzeń psychicznych nie tylko w woli opatrzności.które ulega takim samym zakłóceniom. Zarys dziejów psychiatrii Kierunki w psychiatrii. których cechuje podmiotowe. Nic też dziwnego. a nie przedmiotowe traktowanie pacjentów. Będzie też miał negatywny. Dla Europejczyka punktem odniesienia w badaniach nad historią psychiatrii są dzieje kultury i cywilizacji europejskiej. czego wyrazem były nun. 2. Jedni oceniają średniowiecze poprzez pryzmat. Czyżby więc owiuzdrawiacze wyprzedzili tzw. że psychiatria i psychiatrzy z jednej strony byli przedmiotem najwyższego uznania. przy braku znaczącego postępu w badaniach biologicznych. Dodatkowo specyfika psychiatrii. uosobionej w postaciach HipokratesaGaleria. Z jednej strony wciąż podejmowano wysiłki zmierzające do osiągnięcia takiego stopnia obiektywności metod badawczych. że zaburzenia psychiczne przedstawiane były w ramach dominującego wówczas animizmu oraz supranaturalizmu wyrażanego w języku mitów i legend. a w najlepszym razie mało przychylny stosunek do psychiatrii. że jego przyszli pacjenci będą preferowali dr. niejako sarna z siebie. Pierwszy etap okresu przednaukowego charakteryzował się tym. Z drugiej zaś rozwój psychiatrii związany był z poszukiwaniem sposobów rozwiązywania problemów psychologicznych. wyprzedzającym niejednokrotnie rozwój takich dyscyplin jak psychologia i socjologia. Przy takim podejściu w historii psychiatrii możemy wyróżnić dwa zasadnicze okresy: okres przednaukowy (do XVIII wieku) i okres naukowy (od wieku XIX) . który pozwoliłby na zaliczenie jej do nauk medycznych. którą więcej podobieństw łączy z religią i polityką niż nauką. Psychiatria. pojawiających się w polu działań psychiatrycznych. Proponowanym rozwiązaniom. W konsekwencji psychiatrię traktowano jako dyscyplinę. Trzeci etap okresu przednaukowego stanowi średniowiecze. która według jednych ma stać na straży interesów jednostki. Kaszpirowskiego lub innych uzdrawiaczy. Historia psychiatrii-to nie tylko dzieje procesu stawania się psychiatrii jedną z dyscyplin medycyny. charakteryzujące się skrajnością poglądów i postaw. 'elsusa.oficjalną lub naukową medycynę we wdrażaniu do praktyki zasad medycyny systemowej (holistycznej) ? Odpowiedź na to pytanie pozostawiam Czytelnikom naszego podręcznika. . ale także w czynnikach natury cielesnej. To również czas prób organizowania pomocy dla chorych psychicznie. czas Platona i Arystotelesa. co przyczyniało się. po prostu z powodu zachwiania proporcji między przedmiotami "somatycznymi"a odnoszącymi się do zjawisk psychicznych. to także dzieje przemian w stosunku społeczeństw do osób chorych psychicznie. z drugiej zaś najwyższej pogardy. do lokowania psychiatrii na obrzeżu medycyny. znajdowała się na przestrzeni dziejów w dwojakim położeniu. jak żadna inna gałąź medycyny. często odbierano walor naukowości. relacje pomiędzy pojęciem choroby i normy psychicznej w danej kulturze i epoce historycznej. co z reguły utożsamiane było z kierunkiem biologicznym.

łączyły się też z wprowadzeniem do medycyny zagadnienia opieki nad chorymi psychicznie. istniało wiele niekiedy wzajemnie zwalczających się kierunkuw i szkół skupionych wokół wybitnych osobowości potrafiących narzucić większości swój punkt widzenia. która przyczyniła się do godnego traktowania chorych psychicznie. Tuke'a (173: -l 822) . Magazin fur psychische Heilkunde" (1805) wprowadził do terminologii naukowej pojęcie. W konsekwencji chorych zaczęto traktować jako przedmiot obserwacji. że początki nowożytnej psychiatrii naukowej przypadają na koniec XVIII wieku. psychiatria". niejako samoograniczył się.inkwizycji. szpitalnictwa kościelnego i świeckiego. lochów. J. poprzez skrupulatne przestrzeganie zasad metody analityczna-porównawczej. W historii psychiatrii. jak i reprezentanci szkoły anatomoklinicznej. który uprzednio sam doświadczył losu osoby chorej psychicznie. Początek witalizmowi dało skojarzenie hipokratyzmu szkoły Montpellier z. W 1808 r.Słabła (1660-l 734) . Jednym z twórców owej metody był P. oraz jedne postacie mogą przechodzić w drugie.niemiecki fizjolog i klinicysta J. Drudzy podkreślają panującą wówczas wiarę w moc słowa. ale także choroby innych narządów wewnętrznych. Dodatkowo jej dzieje nierozerwalnie splecione były z historią myśli psychologicznej i filozoficznej. tortur. założyciela zakonu szpitalnego bonifratrów. Pinel. Ob. Chiarugiego (1759-IBZO) . W. polegającą na porćwnywaniurozmaitych przejawów życia w celu odnalezienia najpierwotniejszych czynników (pierwiastków) w zjawiskach złożonych i wyjaśnianiu tych zjawisk za pomocą syntezy. wymuszając niejako zajęcie się tą kwestią także od strony teoretycznej. iż zaburzenia psychiczne mogą ulegać zmianom. W. zaczęli posługiwać się metodą analityczna-porównawczą. zaś ich zachowanie . Psychiatria XIX wieku to przede wszystkim kierunek kliniczna-nozologicznydo którego rozwoju przyczynili się zarówno witaliści. Witaliści. rozwój medycyny klasztornej i uniwersyteckiej. Dla nich średniowiecze to początek wschodnio chrześcijańskiej tradycji jurodiwych-szaleńeów bożych. że podłożem tych zaburzeń są nie tylko organiczne uszkodzenia mózgu. animizmem"G. czy też działalność Św. Reformy Ph. 1. Jana Bożego. XIX-wieczna psychiatria podlegała wpływom dominujących w ówczesnej medycynie doktryn filozoficzne-lekarskich: witalizmu oraz kierunku anatemo klinicznego. płonących stosów. jak w żadnej innej dyscyplinie medycznej. który zastosował ją do analizy i klasyfikacji zaburzeń psychicznych. Pmel. Conollyóego (1794-l 866) . Witalizm stanowił reakcję na dominujące dotychczas szkoły patologiczne jatrufizyków i jatrochemików. Wtedy to dostrzeżono w osobie z zaburzeniami psychicznymi człowieka chorego. Reil (1759-l 8 l 3) . wyrażające się m in.niestosowaniem wobec chorych przymusu fizycznego-rezygnacja z okowów i łańcuchów. sprowadzającej się do przedmiotowej obserwacji faktów. założyciel pierwszego czasopisma psychiatrycznego. Nie jest dziełem przypadku. będąc dezaprobatą dla charakterystycznego dla tych szkół mechanistycznego pojmowania życia. Uważał on. Pinela (1745-I 826) . odrzuciwszy sposoby badań stosowane w fizyce i chemii. może się zmieniać ich obraz kliniczny. czynienia nad chorymi egzorcyzmów. Podkreślał.

czynnik nerwowy"regulujący napięcie w organizmie. Z krytyką witalizmu wystąpili przede wszystkim fizjologowie. którego prace Pmel przetłumaczył na język francuski.poddano normalizującemu treningowi ze strony lekarza zwanemu terapią moralną. Falretowi (1794-1870) i J. jednakże okazała się bezowocna w patologii klinicznej. A. jednakże o jego upadku zadecydowała nowa nauka kliniczna oparta na anatomii patologicznej. autor pracy. Krańcowym wyrazem takiego podejścia stała się teoria 8. Swopsir nzszlogiae. Bichat poszukiwał w ciele ludzkim pierwiastków anatomicznych. Rush (1745-l 853) . sformułował podstawy metodyki badania psychiatrycznego oraz-badając związki między występowaniem zaburzeń a wiekiem. który utrzymywał. której podstawą stała się wprowadzona przez niego metoda analityczna-porównawcza. iż . którą zapoczątkował witalista M. dając początek kierunkowi anatomoklinicznemu w psychiatrii. X. 1. P. J. Esąuirol (1772-l 84 O) . zwany ojcem patologii nerwowej. płcią i porą roku-zapoczątkował epidemiologię psychiatryczną. Cullen (1712-17901. z wyjątkami. Morela (1809-I 873) o dziedzicznym zwyrodnieniu psychicznym. P. P. której istotę stanowił pogląd.typowy obraz kliniczny pum (ysis prcgresivu i uznał jego zależność od zmian w oponach mózgowych i mózgu. Metoda analityczna-porównawcza przyczyniła się do znacznego rozwoju nauk biologicznych. L. Baillargerowi (1809-1890) opisać psychozę maniakalna-depresyjną jako. Uczeń Pmela. nowa zasada zaś brzmiała: poznanie choroby to poznanie właściwych dla niej zmian anatomicznych. Odtąd choroba przestała być jedynie zbiorem objawów klinicznych. Znaczącymi dla dalszego rozwoju psychiatrii okazały się prace nad porażeniem postępującym. folie circulaire''. Ówczesna wiedza o chorobach pozbawiona była konkretnych podstaw i sprowadzała się. G. E. zwany ojcem psychiatrii amerykańskiej. P. Za takie uznał tkanki. UczniemCullena był 8. które ulegają zmianom w procesach chorobowych. do opisu objawów klinicznych. Prekursorem kierunku kliniczna-nozologicznego w psychiatrii był W. Pmel był ojcem psychopatologii ogólnej. twórca terminu nerwica. Bichat (1771-18021. Opisanie zmian anatomopatologicznych w porażeniu postępującym postawiło pod znakiem zapytania zasadę klasyfikowania zaburzeń psychicznych jedynie na podstawie objawów psychopatologicznych. że ośrodkiem życia i choroby jest. Zasada pogłębionej obserwacji pozwoliła 1. A. Bayle (1799-1858) opisał w lb 22 r. będącej jedną z pierwszych prób systematyzacji chorób.

której najwybitniejszym przedstawicielem był M. Dalsze badania nie potwierdziły jednak koncepcji badacza. autor dwutomowego podręcznika psychiatrii (1868. oraz psychozy endogenne (wewnątrzpochodne) . Spór psychików z somatykami znalazł odbicie w sporach. Morel uważał choroby psychiczne za wynik zwyrodnienia wywołanego działaniem szeregu czynników zewnętrznych. Somatycy głosili. Oddziału Chorób Umysłowych. Ćabanisa nastawioną na empiryczne poznanie człowieka. Jako pierwszy użył terminu. W odpowiedzi na poglądy głoszone przez psychików powstała szkoła somatyków. Frydrych (IBOO-l 867) . o nieznanych przyczynach powstawania. które są uwarunkowane psychicznie. Psychicy uważali. pierwszy polski docent psychiatrii (l 869) . winy". J. Jacobi (1775-l 858) . autor pracy O chcrwwch amwzwwl (I 845) . wpływ alkoholu itd. kiła. a usze pracy Dzieje psychiatrii w Rosji i Polsce lb 93\. Psychozy organiczne nie były przez nich zaliczane do chorób duszy. 8. Magnan (1835-1916) oddzielił zaburzenia powstałe w wyniku degeneracji od zaburzeń nie będących skutkiem degeneracji. . pierwszego polskiego podręcznika psychiatrii. szkodliwe wpływy środowiskowe i społeczne. że dusza nie choruje. Należy jeszcze wspomnieć A. Moebius (1853-l 9 O 7) . W rezultacie w I połowie XIX wieku powstały w Niemczech dwie szkoły-psychików i somatykówgłoszące przeciwstawne poglądy na temat zaburzeń psychicznych. takich jak zakażenia. Najwybitniejszy przedstawiciel psychików. Pląskowski (1821-I 896) . zaś choroba mózgu może mieć charakter pierwotny lub wtórny w stosunku do innej choroby cielesnej. czyli o chorobach umysłowych O 885) .początkowe-nawet nieznaczne-odchylenie od normy jest dziedziczznez coraz większym stopniem nasilenia. procesy rozrostowe w mózgu. iż istnieją właściwe choroby duszy. V. jakie toczyli między sobą członkowie utworzonego w 1864 r. wprowadził podział na psychozy egzogenne (zewnątrzpochodne) . psychosomatyczne"w stosunku do zaburzeń psychicznych będących skutkiem poczucia. oraz R. które mogą być przekazywane potomstwu. G. Heinroth (1773-I 843) . Rotbego (I 832-1903) -autora podręczników PsycWzpuAolzgw ńrensiroraz Prychiatriu. którego członkami założycielami byli m 3 n. Teoria Morela zapoczątkowała kierunek etiologiczny w psychiatrii. częściowo pokrywające się z psychozami degeneracyjnymi. stan zapalny. A. Nerwowych i Psychiatrii Sądowej Warszawskiego Towarzystwa Lekarskiego.. reprezentował filozoficzna-teologiczny punkt widzenia. W konsekwencji uważali. J. że wszystkie zaburzenia psychiczne są uwarunkowane somatycznie. zatrucia. O ile we Francji kierunki symptomarologiczny i anatomokliniczny wyłoniły się w wyniku zetknięcia się witalizmu z psychologią filozoficzną Locke'a. P. spowodowane czynnikami zewnętrznymi. 'ondillaca. choruje tylko ciało. o tyle w Niemczech zetknięcie się witalizmu z filozofią Kama i Schellinga skłaniało bardziej ku rozważaniom metafizycznym niż badaniom empirycznym. zwolennik poglądów Magnana. takimi jak uraz. l 884) .

E. S. zwany. A. On też jako pierwszy przyjął asocjację za kategorię uniwersalną. J. którym ulega. który dał początek psychologii fizjologicznej. psychologia"kryły się dwa sposoby myślenia o procesie psychicznym. Tradycję filozofów asocjacjonistów-T. zmienności i przekształceniom. W rozwijającej się psychologii fizjologicznej obowiązywały dwie zasady: przyczyna-skutek i struktura-funkcja. ukształtowała się dopiero w połowie XIX wieku jako nauka o świadomości. Molier (1801-l 85 O) . Griesinger (1817-1860. W 1879 r. jako wyodrębniona i autonomiczna dyscyplina naukowa. był D. A. W owych czasach pod terminem. G. Purkinje (1787-1866. W. w jakich się przejawia. traktująca psychologię jako dyscyplinę nieprzyrodniczą. wyjaśniającą czynności psychiczne. Zellera (1804-1877) o jedności procesu chorobowego pomimo różnorodności form. J. Helmhohz (1821-1894) i inni. Hartley (1705-l 757) . że procesom psychicznym towarzyszą procesy materialne będące wyrazem czynności mózgu. Wundt (1833-1920) utworzył w Lipsku pierwszą na świecie pracownię psychologii eksperymentalnej. E.Psychicy i somatycy nie odwoływali się w swych pracach do psychologii w Anglii natomiast w I połowie XIX wieku psychiatria znajdowała się pod znacznym wpływem psychologii. a więc jako poddające się pomiarowi i wyjaśnieniu drogą rozumowania indukcyjnego poprzez genezę i przyczyny zewnętrzne. teorią jednej psychozy". Uważał. Gila (l 8 O 6-l 873) . Herbaria (1776-1841) wprowadził do psychiatrii W. która traktowała zjawiska psychiczne jako analogiczne do zewnętrznych zjawisk fizycznych. W każdym z nich wytworzyły się specyficzne metody badawcze. Weber (1795-1870. J. oraz psychologia filozoficzna. Milla (l 773-l 936) . Fechner (1801-l 887) . M. Beli (l 774-l 842) . G. mesingerjako pierwszy postawił problem historii rozwoju psychiki (duszy) . M. badającą świat specyficznie ludzki drogą doświadczenia wewnętrznego. Były to psychologia eksperymentalna związana z biologią i fizjologią. Browna (17/9-IBZO) . Psychologia. T. . 1. Badaczem. J. do zwolenników której należał także M. Głosił pogląd wypowiedziany wcześniej przez E. W Niemczech zasady afizjologicznej asocjacjonistycznej psychologii J. za pomocą introspekcji. Baina (lblB-1903) -przejęli pionierzy psychologii empirycznej-'h.

Morela i Magnana.opisał psychozę będącą skutkiem neuropsychiatrycznym długotrwałego nadużywania alkoholu. Spielmayera (1897-l 935) . Leonhard (1904-l 988) . rozwijając w jego ramach koncepcję psychoz endogennych. W. L. Olbrzymi wkład do rozwoju kierunku kliniczna-nozologicznego wnieśli Kahlbaumi Kraepelin. uczeń Wundta. Falreta i BaillargeraKraepelin wydzielił dwie duże grupy zaburzeń endogennych: otępienie wczesne (demewia pmecoa) . zwieńczone opisaniem zmian histopatologicznych w przebiegu porażenia postępującego. będącą łagodną postacią hebefrenii opisanej przez E.Nleumann (1814-l 884) . niedorozwoju umysłowego.przez filozofa asocjacjonistę M. Podobne podejście prezentowali przedstawiciele kierunku neuroanatomopatologicznego. Nissla (1860-l 9 l 9) . Problemy kliniczne podporządkowano anatomii patologicznej. odruchów psychicznych". Zdaniem Griesingera przedmiotem psychiatrii powinno być badanie. Na podstawie własnych badań katamnestycznych-opierając się na pracach Kahlbauma. a także K. . Kraepelm przejął od Kahlbauma termin. Uważał. który w lb 87 r. Alzheimera (1864-l 9 l 5) . zaś K. Kahlbaum (1828-1899) i E. Kose (1883-l 937) . Kraepelin (1856-1926) kierunek kliniczna-nozologiczny. a nawet zaczęła dominować. Współcześnie podejście neurologiczna-psychiatryczne kontynuowali K. tycznej. W Rosji przedstawicielem kierunku nozologicznego był S. Swoją klasyfikację zaburzeń psychicznych oparł na zasadzie związku przyczynowo-skutkowego. Kraepelin. W Polsce kierunek ten reprezentował M. którego szczytowym osiągnięciem były badania A. jednakowe objawy i zejście oraz charakteryzować się takimi samymi zmianami anatomicznymi. którym objął katatonię. Meynert (1833-18921. założyciel Polskiego Instytutu Badań Mózgu (l 928) . P. chorób zamkowych mózgu. stała się dyscypliną samodzielną. Heckera (1843-l 9 O 9) . Kleist (1879-1960) i jego uczeń K. Zastosowanie w badaniach techniki mikroskopowej zaowocowało odkryciem komórki i przejściemdzięki R. Korsakow (1854-l 9 OO) . która dotąd służyła wyjaśnianiu zagadnień klinicznych. jednostka chorobowa"oraz rozwinął pojęcie. Virchowowi (1821-1902) -od opisu zmian w tkankach do opisu zmian w komórkach. psychiatrii przebiegu". że zaburzenia o tej samej etiologii powinny mieć identyczny przebieg. wprowadził metody psychologii eksperymentalnej do kliniki psychia. który jako pierwszy opisał różne postacie amencji. Odkrycia Virchowa spowodowały. S. hebe (renie i różne psychozy urojenioweo przewlekłym przebiegu oraz psychozę maniakalna-depresyjną. Powstała anatomopatologiczna klasyfikacja chorób. Po Griesingerze T. Wydane w 1855 r. że anatomia patologiczna. Wernicke (1848-1905) rozwijali kierunek neuroanatomopatologiczny. Heckera. Kahlbaum jako pierwszy opisał katatonię oraz heboidofrenię. Wprowadził do psychiatrii metodę katamnestczną. którzy-wzorując się na medycynie somatycznej-upatrywali główne zadanie psychiatrii w wyodrębnianiu naturalnych jednostek chorobowych.

Bonhueffera (lb 68-1948) o reakcjach egzogennych (infekcje. zaś Jackson opracował teorię. M. Bilikiewicz (1901-l 9 bO) .prace G. na podstawie kturych choroby te zaliczone zostały do zaburzeń funkcjonalnych. zatrucia itp) . Charceta (1825-1893) i S. M. Problem chorób zakaźnych. Punktem wyjścia do powstania psychoanalizy były prace nad hipnozą i histerią. powstały w wyniku rozwoju bakteriologii. . W rezultacie w psychiatrii klinicznej nastąpił podział na dwa kierunki: 1) nozologiczny.Spencera (1820-1903) Pnncizles qfzychology stanowiły pierwszą próbę połączenia psychologii z ewolucjonizmem biologicznym. Balińskiego (I 827-l 9 O 2) . M. Mistrzami S. jak też. . ktćre dały początek współczesnemu ujęciu oligofrenii. Bearla (1839-l 8 b 3) o neurastenii oraz J. zwanego ojcem psychiatrii rosyjskiej. z których wynikało. Polaka. Do odejścia ud powyższego kierunku przyczyniły się m in. że różne czynniki etiologiczne mogą wywoływać zaburzenia o takim samym obrazie psychopatologicznym. psychiatra i historyk medycyny. Kierując się konsekwentnie zasadą ewolucji psychiki Maudsley stworzył podstawy psychiatrii dziecięcej. że kierunek anatomoklmicznyzostał wyparty przez kierunek etiologiczny. Breuer (I 84: -l 92 ói) . Mierzejewski był uczniem J. W Polsce przedstawicielem neojacksonizmubył J. ostatecznie zadecydował o tym. że ta sama przyczyna może wywoływać różne postacie zaburzeń psychicznych. najwybitniejszy polski psychiatra. zgodnie z którą ewolucja i dyssulucja są pochodne w stosunku do ewolucji i rozpadu układu nerjłNł Cjj 3. E. ktńrego zwolennicy na pierwszym miejscu stawiali badania kliniczne mające na celu dokładny opis zaburzeń. Sceptycyzm w stosunku do nozologiczncj koncepcji Kraepelina wzmogły prace K. Twórcą pojęcia zespołu objawowego był A. że świadomość powinna być analizowana w płaszczyźnie adaptacji biologicznej zapoczątkowała przeniesienie zainteresowań psychologii z problemów świadomości na problemy zachowania. Mazurkiewicz (1871-l 947) . twórca oryginalnej teorii zaburzeń psychicznych. z wyjaśnieniem których anatomia patologiczna nie mogła sobie poradzić. stawiający przed psychiatrią zadania poznania etiopatogenezy chorób psychicznych: 2) syndromologiczny. Dominacja kierunku anaromoklinicznego spowodowała pojawienie się specjalizacji oraz skupienie uwagi na problemie lokalizacji chorób. Mierzejewskiego (lb 38-19083. w zasadzie psychologiczny. Koniec XIX wieku stanowił dla psychiatrii przełom. Jackson (1835-191 I) . Freuda (1856-1939) o histerii. W Polsce teorię etioepigenezy psychoz opracował T. Freuda byli J. W Rosji kierunek ewolucyjny uzyskał najpełniejszy wyraz w pracach polskiego psychiatry 1. Pierwszymi wybitnymi przedstawicielami kierunku ewolucyjnego w psychiatrii i neurologii byli M. Myśl Spencera. Maudsley (1835-1918) oraz J. Hoche (1865-l 943) . rewolucji psychoanalitycznej". określany mianem. autor podręcznika Psychiatria Uinicznu oraz współautor pracy Psychiatria polska na tle dziejowym\P 962 ą. w zasadzie biologiczny.

w tym relacji pacjent-lekarz oraz wskazały na. że przewidywane przez Kretschmera zależności faktycznie nie istnieją. Bleuler (1857-1939) przeszedł do historii jako twórca pojęcia schizofrenii i badacz tej grupy psychoz.hebefrenię.M. wyodrębnił objawy wspólne dla wszystkich tych zaburzeń. Schneider (1887-1967) autor pracy Klimsche Prychzzmhclzgie (19313. W 191 I r. Była to jednocześnie pierwsza próba "poszerzenia pola psychoanalizy"E. twórca koncepcji objawów pierwsza-i drugorzędowych schizofrenii. Bleuler opublikował monografię Dememiawdecor oder Grwype der 3 chizoyWremew. Freuda. twórcy psychologicznego nurtu pragmatyzmu. dyrektor Instytutu Higieny Psychicznej (1935-1949) 1 Wyższej Szkoły Higieny Psychicznej (1943-l 952) . który dzięki napisaniu autobiografii A mina rhm yound irse (f (1908) zapoczątkował światowy ruch higieny psychicznej. który był także założycielem Polskiego Towarzystwa Higieny Psychicznej (l 948) . . próbę buntu przeciwko panującym w nim warunkom można uznać. O ile Kraepelin połączył w jednostkę nozologicznądememia pmecor m in. bo skuteczną. Dąbrowski (1902-l 98 O) . patrząc na nie z punktu widzenia ich przebiegu i zejścia. która. twórca psychologii indywidualnej. Dewey (1859-l 952) . krytykowali asocjacjonizm. "rozprzestrzeniła idee Freuda na demezma prwecor"Duży wkład w badania nad schizofrenią wniósł K. Adler (1870-l 937) . której ucieleśnieniem był zamknięty szpital psychiatryczny. która dominowała w medycynie początku XX w. twórca psychologii analitycznej. u której podstaw legło przekonanie o istnieniu związku między budową ciała człowieka a jego charakterem. Pierwsze próby leczenia psychoanalizą dzieci podjęła córka S. o tyle Bleuler łącząc je w grupę schizofrenii. Pierwszym dysydentem był A. G. jak sam napisał. Ruch psychoanalityczny na skalę światową rozpoczął się od rozłamu w kole współpracowników Freuda. katatonię. Beersa. W. Jako pierwszą udaną. Jung (1875-l 96 l) . więź"psychiki z'somatyką jako nierozwiązaną zagadkę. które uświadomiły środowisku medycznemu znaczenie relacji międzypodmiotowych. Freuda Anna Freud (1895-19823. które nazwał objawami podstawowymi (osiowymi) .'harcot i M. Bernheim (l 84 O-l 9 l 9) . przypadek"G. W. James (1842-1910) i J. twórca teorii dezintegracji pozytywnej. Był on twórcą konstytucjonalnej teorii osobowości. W Polsce jego symbolem stał się K. Znaczny wpływ na rozwój psychiatrii amerykańskiej wywarł pragmatyzm będący odmianą pozytywistycznego scjentyzmu. 1. Okazało się. E. Osoby te wytyczyły drogę dla przyszłych odkryć S. drugim G. Jeszcze za życia Kretschmera podjęto próby empirycznego sprawdzenia trafności orzeczeń wynikających z proponowanej przez niego typologii. Kretschmer (1888-1964) stał się wyrazicielem w psychiatrii idei konstytucjonalizmu. Niezależnie od prowadzenia badań i towarzyszących im gorących sporów istniała psychiatria instytucjonalna.

P. bunt"wobec dominującej w XIX wieku psychologii świadomości w postaci behawioryzmu. fizykalnymi lub psychologicznymi. Konorski był autzrem cybernetycznego modelu czynności mózgu. Autorem. Millerem (1903-1942) odkrył instrumentalne odruchy warunkowe. sprowadzając zarazem istotę procesów psychologicznych do obserwowanych obiektywnie stosunków bodziec-reakcja. Metoda ta nazwana została fenomenologią zastępczego doświadczenia. tylko o różnym stopniu nasilenia. który "odkrył"nowy sposób widzenia rzeczywistości pacjenta. Bechterewa (1857-1927) i 1. autor Al (ęemewe Prycńzpmo (zgie (19131. W kształtowaniu się osobowości. gią.analizę bytu (Daseinsanalyse) . czego wyrazem było wprowadzenie przez Jamesa pojęcia strumienia świadomości. Zaburzenia psychiczne-podobnie jak normalne procesy zachowania się-są według Meyera dynamicznymi reakcjami adaptacyjnymi na stres i konflikt. Egzystencjalista L. Wiek XIX był wiekiem chirurgii-najbardziej racjonalnej metody leczenia z punktu widzenia kierunku anatomoklinicznego. gdyż nie można do nich dotrzeć metodami biologicznymi. manifestu behawiorystycznego" (1913) był J. Pragmatyzm stał się inspiracją dla A. 8. lekarze utracili wiarę w działanie środków farmakologicznych. W psychobiologii nie ma różnic jakościowych między normą a patola. M. założyciel Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (l 92 O) . Egzystencjalistą był także K. Według Binswangera przedmiotem psychiatrii powinien być człowiek jako taki. Olbrzymie znaczenie dla psychiatrii miał. Kępiński (1918-19721. . W Polsce propagatorem pragmatyzmu był R.Watson (1878-l 958) . który wraz z S. W Polsce kierunek ten reprezentował J. Radziwiłłowicz (1860-19: 6. Meyer traktował osobowość jako niepodzielną całość. który przy badaniu zjawisk psychopatologicznych dążył do "uobecnienia"w swojej wyobraźni stanu psychopatologicznego pacjenta. Heideggerai zapoczątkował tzw. Konorski (l 9 O 3-l 973) . istnieje ciągłość procesu chorobowego od nerwicy do psychozy. Meyera (1866-1950) do stworzenia koncepcji psychobiologicznej. W psychiatrii ów nihilizm terapeutyczny pogłębiły koncepcje Morela i Kraepelma. twórca teorii metabolizmu informacyjnego. gdy za istotę choroby uznano zmiany anatomiczne.przypisując doświadczeniu charakter ciągły. była fenomenologia i związany z nią egzystencjalizm. Pawłowa (1849-l 936) . W przeżycia człowieka należy się wczuwać. Kierunkiem filozoficznym. W Polsce metodę tę stosował A. Watson uczynił z człowieka rodzaj maszyny biologicznej. Jaspers (1883-l 969) . Na powstanie koncepcji Warsona znaczny wpływ wywarły prace W. Binswanger (1881-1966) przeniósł do psychiatrii idee M. Oryginalnym wkładem Kępińskiego do psychiatrii światowej jest koncepcja zaburzeń psychicznych jako rezultatu zakłócenia porządku wartościującego (aksjologicznego) . nerwicy i psychozy działają te same czynniki. Od momentu.

Bini (1908-196-4) zastosowali wstrząsy elektryczne (19383. Dlatego nLin. będąca zbiorem wskazań etycznych w pracy lekarza psychiatry. O ile w Niemczech system totalitarny przeznaczył chorych psychicznie na zagładę.w Forcie VII w Poznaniu. zagazowani w październiku 1939 r. Chorzy psychicznie Polacy. Charakterystyczny dla psychiatrii przełomu XIX i XX wieku nihilizm terapeutyczny został przełamany w wyniku znacznego postępu w rozwoju biologicznych metod leczenia.tajnej komisji do uśmiercania chorych pud nazwą T-4..chorych psychicznie obywateli niemieckich. Pawłowa w walce z.wprowadził do praktyki klinicznej leukotomię. za co otrzymał Nagrodę Nobla (l 927) . Deklaracja Hawajska (druga wersja-19833. za co przyznano mu Nlagrodę Nobla (l 949) . Kolejny etap wykorzystywania psychiatrii do celów politycznych rozpoczęło stwierdzenie N. Pozwoliło to na umieszczanie dysydentów w szpitalach psychiatrycznych. J. Został on prawnie usankcjonowany w 1933 r. w 19/7 r. kiedy M. w ZSRR tylko człowiek chory psychicznie może występować przeciw socjalizmowi". że. idealistycznymi koncepcjami w psychiatrii". Tzw. Chruszczowa z 1959 r. . W wyniku tego podczas U wojny światowej zgładzono m in.osób. Magneta-Jauregga (1857-l 94 O) .zastosował malarię trzydniową w leczeniu porażenia postępującego. zapoczątkowała wykorzystywanie teorii 1.około 27 tys. L. Ćerletti (1877-1963) i L. Równolegle nastąpił rozwój psychochirurgii.chorych psychicznie obywateli polskich. przebiegająca pod hasłem. jak również opieki pozaszpitalnej. Moniz (1874-l 955) . o tyle w ZSRR psychiatria była wykorzystywana do celów politycznych i walki ideologicznej. Jej pionierem był E. Meduna (1896-1964) metodę wstrząsów pemetrazolowych (l 935) .psychiatra A. Początek rozwoju biologicznego lecznictwa psychiatrycznego związany jest z osobą J. Jej stosowanie spowodowało poddanie sterylizacji w Niemczech około 323 tys. Binding w pracy Wie Fre (gme der Vemicżwwg lebewswwwenewŁeWews (Wyuwwe zniszczenia brzr me wwrhcW życia) . zaś tylko w latach 1940-1941 około 70 tys.w Niemczech ustawą o zapobieganiu potomstwu obciążonemu dziedzicznie. który w 1936 r. psychoterapii. Sakel (1900-1957) wprowadził metodę wstrząsów insulinowych (doświadczenia kliniczne rozpoczął w 1933 r. rehabilitacji. od którego rozpoczęła się. Konsekwencją takiego myślenia stało się utworzenie w lipcu 1939 r. era leków psychotropowych". Znaczny postęp odnotowano w latach trzydziestych XX wieku. Hochei prawnik K. Z Pawlowem przeciw Virćhowowi". stali się pierwszymi ofiarami zainicjowanej przez Niemców akcji zabijania ludzi na skalę masową metodami przemysłowymi. który w 1917 r. ) . zaś U. Przełomowym momentem w rozwoju psychiatrii był rok 1952. Sesja Pawlowska Akademii Nauk ZSRR (zainspirowana przez KC WKP-Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego) . Pogląd ów przedstawili w 1922 r.Jego konsekwencją stało się uznanie chorych psychicznie za ludzi nie godnych życia.została zatwierdzona przez Światową Federację Psychiatryczną tzw.

się klasyfikacja zaburzeń psychicznych) . Temu celowi służą zachowania ochronne. którego przedstawiciele krytykowali tradycyjny system lecznictwa psychiatrycznego. a wszystkich żywych stworzeńadaptacja. Funkcjonowanie mózgu może być badane na różnych poziomach: molekularnym. filozofia czy prawo sprzyjają istnieniu wielu kierunków i szkół diagnostyczna-terapeutycznych. Fizjologiczne podstawy czynności psychicznych. komórkowym. . 1903-1990) czy w zaburzeniach komunikacji w rodzinie (G. Bateson i grupa Paola Alfo) . Do przetrwania konieczne jest także utrzymanie optymalnych warunków środowiskowych. trzeba reagować na informacje napływające z otoczenia. a więc okresowego pobierania pokarmów. jako jedną z przyczyn zaburzeń. Utrzymanie integralności jednostki i stałości środowiska wewnętrznego wymaga zaspokojenia potrzeb metabolicznych. że dopiero w latach pięćdziesiątych XX wieku zwrócono uwagę na stosunki wewnątrzrodzinne. budowa domu. łączenie się partnerów. Podtrzymywanie gatunku jest realizowane za pomocą takich mechanizmów. Dlatego podstawową cechą tkanki nerwowej jest pobudliwość. Jednakże każdy doświadczony praktyk wie. że przyczyny. co zapoczątkowało terapię rodzin i małżeństw. Bettelheim. 3. Aby zachować własną integralność i zapewnić genom przetrwanie. jak psychologia. jak zaloty. Obecnie w psychiatrii znów dominuje kierunek biologiczny. patologicznym otoczeniu" (8. choroby"nie należy szukać w osobie z zaburzeniami psychicznymi. Innym rodzajem odpowiedzi na dominację kierunku biologicznego było powstanie szkół i grup głoszących. różne formy opieki nad potomstwem. Zorganizowane działanie przystosowawcze całego organizmu nazywamy zachowaniem. Tej właśnie adaptacji służy elementarna czynność ośrodkowego układu nerwowego-zbieranie i przetwarzanie danych. populacji neuronów.Dominacja psychofarmakologiiw praktyce lekarskiej wywołała dalszy rozwój psychosocjoterapii i psychiatrii społecznej. Może to być ochrona przed czynnikami fizycznymi. Pojawił się również kierunek antypsychiauyczny. Życie jest nieustannym utrzymywaniem równowagi. Wielość czynników etiologicznych w przypadku zaburzeń psychicznych. w którym w zależności od preferowanych metod diagnostyczna-terapeutycznych można wyróżnić odmianę biologiczną lub psychologiczną: 2) społeczny: 3) psychoanalityczny: 4) behawiorystyczny: 5) egzystencjalny: 6) antypsychiatryczny. Stąd jedynie uwzględnienie wszystkich czynników i zachowanie właściwej dla danej sytuacji proporcji może zapewnić sukces terapeutyczny. a także przed osobnikami tego samego gatunku lub innych gatunków. jak również interdyscyplinarność psychiatrii obejmującej krąg spraw związanych z takimi dyscyplinami. Waldemar Szelenberger. iż w procesie leczenia osób chorych psychicznie równie ważne jak wiedza biologiczna są kwestie psychologiczne i społeczne. eksploracji terenu. ale w. a niektórzy negowali nawet istnienie zaburzeń psychicznych. We współczesnej psychiatrii istnieją następujące kierunki: 1) kliniczny. ograniczoność naszej wiedzy patofizjologicznej (czego odbiciem jest stale zmieniająca. Dziwić może fakt. a u niektórych gatunków-umiejętności polowania lub gromadzenia zapasów.

czyli zachowanie agonisiyczne. Agresja wewnątrzgatunkowa jest skutkiem współzawodnictwa o żywność. Elementarne potrzeby biologiczne są realizowane za pomocą pobudzenia określonych struktur mózgowych i wyzwolenia aktywności ukierunkowanej na zaspokojenie owych potrzeb. Kolejka elektryczna miewa dla małpy większą silę przyciągania niż talerz z owocami. czyli emocjami. gdyż potępienie i ostracyzm także we współczesnej cywilizacji są zagrożeniem dla życia jednostki. Najniższa w hierarchii pariaska jest dziobana przez wszystkie kury. Małpa odpowiedzialna za pozostałe może przypłacić swoje obowiązki chorobą wrzodową. Podobnie jest u ludzi. przejawia się jako ucieczka lub różne formy agresji. tak samo jak przedstawiciele innych gatunków. partner seksualny lub inni członkowie grupy) . Każde zachowanie jest dążeniem du redukcji popędów. Wobec niebezpieczeństwa popęd awersyjnyokazuje się silniejszy niż popędy apetytywne. Grupy mogą być luźne lub hierarchiczne. Nawet zachowania odległe od podstawowych biologicznych mechanizmów ochronnych. Reakcje na niebezpieczeństwo są jednakowe dla całego świata ożywionego: znieruchomienie. dziobania (pecking order) służy wyeliminowaniu współzawodnictwa i anarchii. Zaspokajanie potrzeb bytowych jest łatwiejsze we współdziałaniu z innymi. Pobudzanie i zaspokajanie popędów jest połączone z określonym stosunkiem do zjawisk. wywodzą się z popędu samozachowawczego. takie jak fobia przed publicznym wygłaszaniem przemówień. służący opanowywaniu środowiska. W grupie hierarchicznej słabsze lub mniej agresywne jednostki podporządkowują się silniejszym lub bardziej agresywnym. człowiek nadmiernie obciążony stresem zapada na choroby psychosomatyczne. Popędy hamują się wzajemnie. czyli zachowania afiliacyjnego. Mechanizmy te są nazywane popędami. W stanie zagrożenia człowiek może się wycofać aż do granic autyzmu. czyli nagroda. Struktury mózgu podtrzymujące mechanizmy dążenia i unikania noszą nazwę układu nagrody i kary. obrony potomstwa lub zamieszkiwanego terytorium. Redukcja popędu jest odbierana jako wzmocnienie pozytywne. Osobną kategorię stanowi ciekawość i skłonność du manipulowania. Popęd macierzyński może przeważyć popęd samozachowawczy. W stadzie pawianów dominujący samiec pierwszy wychodzi na spotkanie lamparta. ale i z odpowiedzialnością. . Na przykład w stadzie kur najwyższa rangą dziobie wszystkie. łącznie z walką i zabijaniem. Tylko człowiek zabija bez biologicznej potrzeby. W sytuacji skrajnej. partnera seksualnego czy schronienie. czyli kara. Dominacja u zwierząt łączy się nie tylko z przywilejami. a bul i rozczarowanie-jaku wzmocnienie negatywne. Ten porządek 3-Psychiatria. Agresja międzygatunkowa może wynikać z konieczności obrony własnej. czyli popęd e k s p I o rac yj n y. demonstracja uległości. i awers y j n e. czyli takie. które służą unikaniu czynników szkodliwych. popada w osłupienie lub furię. ucieczka i agresja. następna stanowiskiem podporządkowuje się najsilniejszej. może reż-na zasadzie mimikry-zatracić własne zdanie i indywidualność. Jest to przyczyną tworzenia się grup. które są motorem dążenia do bodźców pozytywnych (pokarm. czyli takie. u zwierząt agresja jest zachowaniem mającym na celu usunięcie czynników zagrażających. Popędy mogą być apetytywne.Utrzymywanie właściwego dystansu międzyosobniczego. lecz dziobie pozostałe.

np.gusty i uprzedzenia. Taki sztywny program może wystarczyć nicieniom. w przewlekłym lęku (generalized anxiety disorder) każdy.zasem emocje mogą wtórnie pełnić rolę popędu. Przykładem jest następujące doświadczenie. tworzeniu się więzi rodzinnych i społecznych. Wdrukowaniu ulegają również i inne rodzaje zachowania. Typowy przykład wdrukowania stanowi podążanie piskląt za matką. Wzrost ciśnienia krwi. np. możemy też poradzić sobie z chorobą i starością.okresie krytycznym. afiliacji. nawet błahy bodziec jawi się jako źródło zagrożenia. jak wdrukowanie.identyczną reakcję wywoływały bodźce zbliżone do bodźca . Jest to mechanizm służący. który pierwotnie nie budził w nim lęku i pełnił rolę bodźca warunkowego.Subiektywnym przejawom emocji towarzyszy lokomocja (od odruchu orientacyjnego po wyładowanie ruchowe) oraz wzbudzenie wegetatywne. Niektóre proste formy uczenia się. Lęk czyni czujnym. z bodzcem obojętnym. że po pewnej liczbie skojarzeń reakcję bezwarunkową (ślinienie się) wywołuje sam bodziec warunkowy. Kojarząc przykry bodziec bezwarunkowy. należą więc do mechanizmów zapewniających przetrwanie. Zmiany re obejmują zarówno prymitywne modyfikacje.dźwięku metronomu) ze wzmocnieniem (tzn. Uczeniem się nazywamy bardziej lub mniej trwałe zmiany w zachowaniu nabywane pzd wpływem doświadczenia.warunkowego. Różne doznania emocjonalne człowieka mogą być wyuczone w toku warunkowania klasycznego.z bodzcem bezwarunkowym. gniew umożliwia usuwanie przeszkód. Później fobia ta uległa uogólnieniu. właśnie dzięki habituacji mogliśmy przetrwać walki na froncie i obozy zagłady. Bardziej złożone organizmy wciąż stają przed dylematem: kto jest łupem. wówczaspo pewnej liczbie skojarzeń-chłopiec reagował lękiem i płaczem już na sam widok szczura. Prezentacja bodźca obojętnego (tzn. czyli karę. G. Mechanizm ten służy eliminowaniu zbędnych informacji i sprzyja skupieniu uwagi. Habituacja występuje nie tylko w przypadku bodźców obojętnych. tachykardia i przyspieszenie oddechu są wyrazem gotowości du działaniu. np. Na zasadzie wdrukowania jest nabywana mowa we wczesnym dzieciństwie. Niezdolność do habituacji jest zjawiskiem patologicznym. jak i złożone dyspozycje człowieka.śpiew u niektórych ptaków. Małemu chłopcu pokazywano białego szczura. Warunkowanie klasyczne (pawłowowskie) polega na ustaleniu związku między wrodzoną skłonnością do reagowania a sygnałem towarzyszącym celowi reakcji. obserwowane u bezkręgowców. tzn. habituacja i warunkowanie klasyczne. Jak twierdził Antoni Kępiński. Gdy widok szczura zaczęto kojarzyć z przykrym hałasem (bodzcem bezwarunkowym) . które żyją we względnie ubogim i stałym środowisku. Wdcukowanie (imprinting) jest ustaleniem związku między wrodzoną skłonnością do reagowania a określonym obiektem. np. Zachowanie ujawniające się w flku życia osobnika bywa odziedziczone i nie podlega modyfikacjom. a kto prześladowcą? Umiejętność dokonywania właściwego wyboru jest nabywana na drodze uczenia się. Wdrukowanie powstaje wyłącznie w określonej fazie rozwoju. Jest to najpospolitsza i prawdopodobnie najstarsza filogenetycznie forma uczenia się. można wytworzyć eksperymentalnie lęk oczekiwania. są kojarzeniem nowego bodźca z odziedziczoną reakcją. po którym nie następuje wzmocnienie. w tzw. Habituacja (przyzwyczajenie) polega na zanikaniu wrodzonej reakcji na wielokrotnie powtarzany bodziec. ale i w przypadku realnego niebezpieczeństwa.pokarmem) powoduje.

Powstaje. . uczuć. Nie zinterpretowane jeszcze bodźce trafiają początkowo do pamięci sensorycznej (ikonicznejbodźców wzrokowych. lęk słabnie. niestety. którzy dotychczas sprawnie funkcjonowali w znanym środowisku. bez sygnału ostrzegawczego. to nie ma żadnej gwarancji bezpieczeństwa. Prezentacja wyłącznie wzmocnień negatywnych. W zespole psychoorganicznym dezinformacja może prowadzić nawet do reakcji katastroficznych. Sensytyzacja może służyć jako model przewlekłego lęku. Rozpoznanie związku przyczynowego między faktami jest jednym z podstawowych elementów uczenia się i adaptacji. Proces ten nazywany pamięcią.warunkowego. Aby się czegokolwiek nauczyć.nadmierne reagowanie na każdy bodziec. umieszczeni w szpitalu niejednokrotnie reagują majaczeniem. U sensytyzowanych zwierząt doświadczalnych stwierdza się zmiany morfologiczne w układzie nerwowym: w zakończeniach presynaptycznych zwiększa się liczba i rozmiary aktywnych obszarów zawierających pęcherzyki synaptyczne. które nie ma nic wspólnego z chorobą podstawową. czyli eksperymentalne karanie bez powodu. nie zwerbalizowaną pamięć uprzednich doznań. tzn. W innym jeszcze modelu rozróżnia się pamięć deki araty w ną (werbalną. Ślady pamięciowe przechowywane są w trzech odrębnych magazynach.kołnierz futrzany. Dziś walka odbywa się raczej w kafkowskiej scenerii i tak nieadekwatna mobilizacja może się przyczynić wyłącznie do powstania zawału. Na przykład zwiększenie krzepliwości krwi w chwili zagrożenia dobrze służyło przygotowaniu do walki przez 650 pokoleń. Gdy alkoholizm. czasem w głuchocie albo w środowisku obcojęzycznym. wówczas lęk.w zespole psychoorganicznym. Przedmiotem pamięci jest nie tylko konkretna wiedza. A zatem. np. Rozumowa adaptacja do zagrożeń jest. Kiedy wszystko jest zrozumiałe i logiczne. wywołuje sensytzację. mieliśmy na jej wytworzenie tylko 150 pokoleń. Analiza informacji odbywa się w pamięci roboczej (krótkotrwałej) . echoicznej-bodźców słuchowych) . znacznie gorzej wykształcona. ponadto ślady re muszą być magazynowane i w miarę potrzeby odnajdywane. że pojmowanie prawidłowości rządzących światem jest niedostateczne. gdzie utrzymują się od ułamka sekundy do kilku sekund. przeżyte doświadczenia muszą pozostawiać trwałe ślady w układzie nerwowym. wtedy ślepa agresja bywa jedynym sposobem radzenia sobie w społeczeństwie. np. aktywację mechanizmów obronnych i zwiększone wydzielanie przekaźników synaptycznych. odtwarzaną świadomie) i pamięć ni edekl aratywną (odtwarzaną bez świadomego przypominania sobie. nerwica jest to bagaż złych doświadczeń". Najprostszym przykładem jest reakcja na przerażające omamy. jak to bywa po skrystalizowaniu się urojeń w zespołach paranoidalnych. W środowisku naturalnym nie zawsze można przewidzieć karę. wszystkie emocje od najdawniejszej przeszłości. które-według A. ale i niedostosowania. a następnie zostają przeniesione do zasobów pamięci dł u g otr w al ej. nawyków i umiejętności) . Pamięć obejmuje całe życie. Toffleraprzeżyliśmy w jaskiniach. rozbicie rodziny i nędza zubożałą środowisko wychowawcze na tyle. Jeśli nie można ustalić logiki wydarzeń. Ludzie w podeszłym wieku. Można się też wyuczyć nie tylko przystosowania. Dezinformacja bywa też przyczyną agresji. Pojemność pamięci roboczej jest ograniczona i wynosi 7: 12 elementy.

Zwierzęta doświadczalne. także fizycznie. uczynnienia już istniejących lub powstania nowych. że wpływ czynników genetycznych ujawnia się dopiero we współdziałaniu z czynnikami zewnętrznymi. od wczesnego dzieciństwa pozbawione matki. indywidualne różnice odporności na traumatyzujące przeżycia także u człowieka. być może. że pamięć polega na krążeniu impulsów elektrycznych po zamkniętych obwodach neuronamych. inne-tylko w pewnej fazie. W skład mózgu archaicznego wchodzą: śródmózgowie. Konfiguracja połączeń kształtuje się we wczesnym okresie rozwoju. Wyjaśnia to. ich siły oraz sposobu przetwarzania informacji w obrębie pojedynczych neuronów. jednak żadne zachowanie nie powstaje w vwcwz. Zwierzęta te rozwijają się gorzej. czyści je i zapewnia im niezbędne bodźce. a następnie-mózg nowy. to tworzą się połączenia nieprawidłowe lub nie wytwarzają się połączenia konieczne do właściwej adaptacji. osobnik podlega nieprawidłowym wpływom zewnętrznym. Wiadomo. Przyjmuje się. ciocia"nie może ich wprawdzie wykarmić. są pogrążone w trwalej rozpaczy. Zwojom podstawiam tradycyjnie przypisuje się koordynowanie motoryki i napięcia mięśni. prawdopodobnie stanowią one . że w amnezji stwierdzanej w zespole Korsakowa (upośledzeniu pamięci deklaratywnej) uszkodzone są struktury przyśrudkowe płata skroniowego i podwzgórze. Bywa. jeśli umieści się w klatce dorosłą szczurzycę. Ślad pamięciowy. są tworzywem i niezbędnym warunkiem tego. co nazywa się wewnętrznym życiem psychicznym. Plastyczność mózgu zależy od plastyczności neuronów. gdy plastyczność. W toku ewolucji powstał układ limbiczny. ukształtowane w triasie u zwierząt stanowiących formy przejściowe między gadami a ssakami. Według innej teorii pamięć długotrwała ma podłoże biochemiczne. międzymózgowie i zwoje podstawne. Najniższe piętro układu. Powtarzająca się stymulacja prowadzi do zwiększenia liczby synaps. niezależne od wydarzeń chwili i dostępne tylko danej jednostce (a więc subiektywne) .Indywidualne zasoby pamięci. taka. Małe szczury-chowane bez matki i na niedoborowej diecie wykazują jednak prawidłowy popęd eksploracyjny. Zasięg funkcji zwojów podstawnych jest jednak znacznie szerszy. doświadczenia nazywamy plastycznością. niektóre z nich są plastyczne przez całe życie. Podłożem pamięci niedeklarwywnej jest prawdopodobnie kora nowa i prążkowieDOWC. u zwierząt zawiadują one prostymi. Podstawowe wzory zachowania są odziedziczone. Anatomiczne podłoże pamięci nie jest dostatecznie poznane. Każda z owych części ma własną pamięć. Niedostateczna stymulacja w okresie rozwoju powoduje. że hormonalna reakcja na stres jest u zwierząt doświadczalnych opóźniona i wydłużona. wrodzonymi aktami ruchowymi. mimo odpowiedniego karmienia. Z ewolucyjnego. Działanie mózgu zależy od konfiguracji wewnętrznych połączeń. inaczej engram. a także fizjologicznego punktu widzenia mózg można traktować jako układ złożony z trzech części. Jeśli w okresie rozwoju. co może być morfologicznym wykładnikiem pamięci długotrwałej. a utrwalanie się śladu pamięciowego zachodzi dzięki sterowanej przez kwasy nukleinowe modyfikacji białek neuronu. jest to mózg archaiczny. wolniej rosną. własne zdolności ruchowe oraz własne podłoże anatomiczne. która może być modelem depresji. stanowią one o tożsamości człowieka. Równomierny rozwój układu limbicznegoi nowego mózgu jest unikatową cechą człowieka. powstaje w wyniku zmian w funkcjonowaniu połączeń synaptycznych. Zdolność mózgu do modyfikacji pod wpływem. ale opiekuje się nimi. neuronów jest znaczna.

Podobnie jak torebka wewnętrzna stanowi główne skupisko włókien rzutowych nowej kory. Podstawowe popędy są niezmienne. czyli niezdolności do przeżywania satysfakcji.złożony układ analizatorów. żadna inteligencja. podwzgórze. część brzuszna nakrywki-są anatomicznym substratem nagrody. dzięki któremu można wykluczyć każdego. choć mniej od kory precyzyjny. Być może uszkodzenie układu nagrody jest przyczyną typowej dla depresji anhedunii. I (ajwyższe piętro układu nerwowego to mózg nowy. oraz struktury podkoroweciało migdałowate. ruchowe ośrodki manipulacyjne i pola kojarzeniowe. znajdowanie kryjówek i pokarmu. pełni rolę endogennego zegara. one bowiem decydują o przeżyciu osobnika i gatunku. że nowy mózg jest siedzibą rozumu. istota szara środkowa. gromadzenie zapasów. Istota szara środkowa stanowi anatomiczne podłoże przeżywania kary. Okolica przedczołowa. hipokamp. ciepłoty ciała oraz wydzielania hormonów: hormonu kortykouopowego. zmienia się tylko ich rozpoznanie i sposób realizacji. jest siedliskiem mowy i przede wszystkim-myślenia abstrakcyjnego. Mózg archaiczny może reagować na zmiany w środowisku tylko nasileniem lub osłabieniem z góry ustalonych reakcji. wyznaczającego okołodobowerytmy snu i aktywności. jądra przegrody. Zgodnie z koncepcją angielskiego psychologa J. wieloneuronowa droga rozpościerająca się od opuszki i mostu przez podwzgórze do jąder przegrody. melatoniny i gonadotropin. prolaktyny. Można powiedzieć. podobnie jak kora mózgu. jądra przegrody. Jako całość układ limbiczny kieruje czynnościami popędowa-emocjonalnymi. najważniejszym szlakiem układu limbicznego jest pęczek przysadkowy przodomózgowia. żadne sprawności ruchowe nie mogą . Do układu limbicznego bywają zaliczane także jądra przednie wzgórza i jądro półleżące (nuclews accwwuews) . czyli sześciowarstwowakora półkul mózgu. ponadto jądra szwu i miejsce sinawe. agresja. wreszcie rytuały i rutyna oraz naśladownictwo-nader ważny mechanizm. umiejętność polowania. Uszkodzenie układu nagrody u zwierząt uzależnionych od leków powoduje utratę zainteresowania kolejną dawką. Ciało migdałowate reguluje poziom wzbudzenia. Jak pisał Jan Mazurkiewicz" żadna gnoją. Zabarwiona emocjznalnie jest także każda odpowiedź. a więc potencjalnie niebezpieczny. parzenie się. Mózg archaiczny stanowi podłoże uwarunkowanych genetycznie. takich jak wyznaczanie własnego terytorium. Nie otrzymuje on jednak żadnych informacji bezpośrednio ze środowiska. zakręt hipokampa. położone w grupie przedniej jąder podwzgórza.behawioralnego układu hamowania. Środki psychostymulujące i opioidy aktywują układ nagrody. część brzuszna nakrywki. każda bowiem informacja dostarczana do logicznego opracowania jest już zabarwiona emocjonalnie. okolice podwzgórza położone bocznic w stosunku do pęczka przyśrodkowego przodomózgowia. takie jak zakręt obręczy. Parzyste jądru skrzyżowania. w którym jest rozpoznawana niezgodność między aktywnością a jej wynikiem. Zawiera ona czuciowe ośrodki odbioru informacji. kto jest inny. Do układu limbicznego należą struktury korowe. według niektórych autorów także okolica przed czołowa. Święte przekonanie o słuszności własnego poglądu ma żrudło w układzie limbicznym. Jądra przegrody i hipokamp wchodzą w skład tzw. struktury te są narządem rozważania i wątpliwości. Graya. Jego poszczególne części mają zróżnicowane funkcje: podwzgórze jest zwojem głowowym utrzymującym stałość środowiska wewnętrznego i kontrolującym wydatkowanie energii. współzawodnictwo i dominacja. elementarnych zachowań. Rozdział uczuć i rozumu nie jest możliwy. istota czarna.

Wiadomo. lecz przede wszystkim do świadomego przekształcania środowiska stosownie do własnych potrzeb. Mózg nie jest zbiorzwiskiem generatorów różnych funkcji. Stąd więc wynika trudność w określaniu. z identycznym uszkodzeniem. Dwa ostatnie czynniki mają decydujący wpływ na tworzenie się mechanizmów kompensacyjnych. Nowy mózg stanowi podłoże działań indywidualnych. Liczne są definicje świadomości. . niezależnie od dążnzści uczuciowych". ale także od rodzaju uszkodzenia i przewlekłości procesu chorobowego. Być może różnice w emocjonalnym zabarwieniu reakcji są biologicznym wykładnikiem osobowości. współczesny człowiek jest mniej sprawny od swoich przodków. Wynik uszkodzenia zależy nie. jak zauważył Valzelli. umożliwiające selekcję i interpretację bodźców. mogą ją przejąć inne układy. biega. Nowy mózg nie jest potrzebny wielu zwierzętom do jednostkowego przeżycia. U wielu chorych z uszkodzeniem mózgu stwierdza się zaburzenia zachowania. ale u wielu innych. w korze też są uświadamiane emocje towarzyszące zbronie. jedzą. Jednak. dlatego kompensacja jest rezultatem minionej historii jednostki. Cały organizm broni się przed dezintegracją.powstawać same przez się. Ustalenie związku między strukturą a funkcją jest możliwe w przypadku najprostszych składowych zachowania. Ocena niebezpieczeństwa odbywa się jednak w korze. Dekortykowane szczury nadal biegają. znosi agresję w przebiegu organicznych chorób układu nerwowego. Czasem i u człowieka obserwuje się kryzys zachowań społecznych. ale nie budują gniazd i nie opiekują się potomstwem. pływa i kopie gorzej od nich. oraz od tego. tzw. Była już mowa o tym. Jest to także charakterystyczna dla człowieka. które populacje neuronów kontrolują bardziej złożone zjawiska crwz które z nich są odpowiedzialne za poszczególne zaburzenia psychiczne.amygdalotomia. do głosu dochodzi wrogość i przemoc. Nowy mózg służy bowiem nie do adaptacji. psychika jest nienaruszona. u kogo to uszkodzenie nastąpiło. że ciało migdałowate odgrywa ważną rolę w mechanizmach obronnych. bogatszych niż zostały przewidziane dla danego gatunku. Świadomość może być też rozumiana jako postrzeganie tego. Pozostawiony bez zdobyczy cywilizacji nie mógłby przeżyć jednego dnia. co się dzieje we własnym umyśle. tylko od jego lokalizacji. ewolucyjnie starsze. Jak powiada włoski neurofizjolog Valzelli: . subiektywne zdawanie sobie sprawy z przebiegu własnych procesów poznawczych. lecz układem zazębiających się obwodów czynnościowych i żadna z jego struktur nie działa niezależnie. lecz u innych nie ma żadnych uchwytnych uszkodzeń. Z neurofizjologicznego punktu widzenia jest to utrzymywanie stałego poziomu czuwania. Chirurgiczne zniszczenie ciała migdałowatego.niedowład spastyczny jest niewątpliwą oznaką uszkodzenia drogi piramidowej. Gdy określona funkcja wymyka się spod kontroli właściwej struktury. że zachowanie człowieka i zwierząt jest ukierunkowane na adaptację i przetrwanie. walczą. np. Niektórzy pacjenci z zaburzeniami psychicznymi przebyli urazy głowy lub stwierdza się u nich proces rozrustzwy układu nerwowego bądź porażenie postępujące. wykształcona na podstawie myślenia symbolicznego zdolność do celowego kierowania się własną wolą. archaiczna gadzia fizjonomia wychyla się zza ludzkiej maski".

Wyłącznie ludzkim zaprzeczeniem grozy biologicznego istnienia jest idea. uzyskane dzięki rozwojowi nowego mózgu. człowiek zawsze może próbować być czymś więcej niż jest.wydarzenie życiowe konflikt wewnątrzpsychiczny) oraz działanie patogennych czynników fizycznych i biologicznych. Interakcja czynników etiologicznych w patogenezie zaburzeń psychicznych.Wyzwolenie się z więzów genetycznej predestynacji. jest prawdopodobnie największą zdobyczą ewolucji. przy czym obie półkule mózgu wykazują specjalizację (lateralizację czynnościową) w zakresie niektórych. że delfiny ratują przed zatonięciem ludzi. Sytuacja zewnętrzna obejmuje stres psychiczny (np.półkula lewa jest bardziej wyspecjalizowana w zakresie procesów werbalnych. Predyspozycja (vulnerability) obejmuje: 1) czynniki genetyczne związane z czynnością mózgu: 2) nabyte zmiany biologiczne**#u n. Przejawy altruizmu obserwuje się także u zwierząt. Biologiczny substrat zaburzeń psychicznych. Ryhakowski. funkcji psychicznych. Niektóre struktury mózgowe odgrywają tu szczególną rolę. Do zaburzenia czynności psychicznych dochodzi zwykle w wyniku współdziałania wielu czynników etiologicznych. Co zatem osiągnął człowiek oprócz pionizacji i wyspecjalizowania ręki? Czy dzięki analizie ludzkiego zachowania można dojrzeć tylko.) w różnych okresach życia: 2) somatogenne-znane czynniki patogenne i procesy chorobowe doprowadzające do zaburzeń czynności*#u n. społecznym uczeniem się oraz sytuacjami i wydarzeniami powodującymi stres psychiczny. Jednak całkowita swoboda działania może być tylko ułudą. a półkula prawa emocjonalnych i przestrzennych.: 3) psychogenne-czynniki związane z nieprawidłowym rozwojem psychicznym. Układ limbiczny odpowiada za regulację procesów emocjonalnych oraz za kontrolę układu . W nowych koncepcjach etiopatogenetycznych powstanie zaburzeń psychicznych rozpatruje się w kontekście predyspozycji i sytuacji zewnętrznej. 4. Etiologia i patogeneza zaburzeń psychicznych. W korze czołowej i skroniowej dokonuje się integracja i kontrola procesów poznawczych. Zgodnie z koncepcją amerykańskiego psychiatry JulesaMassermanna jest to tylko jeszcze jeden mechanizm obronny. determinującą zaburzenie czynności ośrodkowego układu nerwowego**#u n. ale prócz egoizmu wykształcił się w filogenezie również altruizm. Tradycyjnie wyodrębnia się czynniki: 1) endogenne-związane z predyspozycją genetyczną. kły i pazury ewolucji'? Samozaparcie w obronie potomstwa lub innych członków stada jest zaledwie nepotyzmem. Janusz. Udział poszczególnych czynników etiologicznych w patogenezie określonych zaburzeń i chorób psychicznych jest zróżnicowany i zwykle jeden z nich pełni w danym zaburzeniu ruję dominującą. jak mówił Sartre. istoty przecież obce. np. Zaburzenia czynności psychicznych są ściśle związane z nieprawidłową funkcją określonych struktur mózgowych. Mimo to. zdarza się.: 3) rozwój psychiczny osobowości. emocjonalnych i motywacyjnych.

Globalna reakcja ośrodkowego układu nerwowego na różnorodne czynniki i procesy etiopatogenetyczne wyraża się w postaci zespołów psychopatologicznych. wzgórze. Konsekwencje biologiczne reakcji stresowej polegają na zmianach w zakresie przekaźników mózgowych. podwzgórze) biorą udział w czynnościach neurohormonalnych ustroju stanowiąc wyższe piętra tzw. zespół psychotyczny. zespół katatoniczny. osiemdziesiątych naszego stulecia większość dowodów dotyczących genetycznej predyspozycji do tych chorób uzyskano na podstawie badań klinicznych. Niektóre struktury mózgowe (układ limbiczny. konykoliberyna) . układu hormonalnego.in. Badania rodzin-porównujące częstość występowania danej choroby w rodzinach osób chorych i rodzinach osób zdrowych: 2. Spośród struktur podkorowych istotne znaczenie dla procesów psychicznych mają m. Prawidłowa czynność powyższych struktur mózgowych warunkowana jest adekwatnym przekazywaniem bodźców na ich synapsach neuronalnych. filtr"dla bodźców czuciowych i ruchowych aferenmych oraz eferenmych dochodzących i wychodzących z kory mózgowej.neuroendokrynnego (podwzgórze) i autonomicznego układu nerwowego. a są unieczynnianepoprzez rozkład enzymatyczny oraz wychwyt do neuronu presynaptycznegoprzy udziale tzw. zespół maniakalny oraz zespoły lękowe (nerwicowe) . Z punktu widzenia patogenezy zaburzeń psychicznych najistotniejsze znaczenie mają nieprawidłowości regulacji tzw. np. a prawdopodobnie również za niektóre funkcje poznawcze. Bierze również udział w procesach pamięci #deklaratywnej (hipokamp) i emocjonalnej (ciało migdałowate) . Czynność neuroprzekażników mogą sprawować również niektóre substancje peptydowe. zespół otępiejmy.istotne wydarzenia życiowe. W procesie tym uczestniczą neuroprzekażniki mózgowe. który odgrywa rolę w procesach wzbudzenia (arousal) i uwagi. noradrenalina. Badania adopcyjne-porównujące ryzyko zachorowania na daną chorobę u dzieci adoptowanych i wychowywanych przez rodzicuw niebiologicznychoraz dzieci rodziców biologicznych . Czynniki genetyczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych.wazopresyna. serotonina.transporterów. a także jądra podstawy odpowiedzialne za procesy ruchowe. Zainteresowanie genetyczną predyspozycją do wystąpienia chorób i zaburzeń psychicznych tradycyjnie dotyczyło chorób afektywnych oraz schizofrenii. W warunkach stresu pobudzenie tej osi z jednoczesną stymulacją układu noradrenergicznego następuje poprzez wzmożenie wydzielania neurohormonukunykoliberyny (CRH) . z których najważniejsze to dopamina. Neuroprzekażniki te działają na receptory postsynaptyczne (dla każdego neuroprzekażnika może istnieć kilka rodzajów receptorów) .osi neurohormonalnych. są jednymi z najważniejszych czynników uruchamiających oś stresową.osi stresu (układ limbiczny-podwzgórze-przysadka-nadnercza) . które tworzy.: układ siatkowaty wstępujący. zespół depresyjny. Stresory psychiczne. Są to: 1. Do lat. a także układu odpomościowego.endorfiny. oksytocyna. kwas gamma-aminomasłowy (GABA) i kwas glutaminowy. Badania bliźniąt-porównujące zgodność zachorowania na daną chorobę między bliźniętami jedno-i dwuja (owymi: 3. stanowiąc generator energii koniecznej do utrzymywania świadomości. będące elementem układu regulacyjnych sprzężeń zwrotnych. np. z których najważniejsze to zespół jakościowych zaburzeń świadomości. W strukturach tych znajdują się również receptory dla hormonów obwodowych. substancja P oraz neurohormony (np.

czyli że do zachorowania wymagana jest interakcja wielu genów. wykazały związek między występowaniem choroby afektywnej dwubiegunowej a odcinkiem krótkiego ramienia chromosomu i I.(rozróżnienie czynników biologicznych i środowiskowych) . W chorobach afektywnych udział czynników genetycznych jest znaczny. to stwierdzenie w niektórych rodzinach sprzężenia dziedziczenia choroby afektywnej dwubiegunowej z dziedziczeniem ślepoty na barwy. Sprzężenie genetyczne między predyspozycją do schizofrenii a chromosomem 6 może dotyczyć miejsc związanych z układem HLA genów zgodności tkankowej. że mają również znaczenie chromosomy 4. jak też chromosomy 6. 8 i 32. mając do dyspozycji markeryDNA odcinków poszczególnych chromosomów. Identyfikacja genu może być jednak trudna. związanym z chromosomem X. ponieważ dany odcinek zawiera zwykle kilkaset różnych genów. Jeżeli dane zaburzenie psychiczne wykazuje sprzężenie z określonym markerem DNA. W badaniach typu. 18 i 21. że czynniki genetyczne determinują tę chorobę w około 5 O%.genu dla danego receptura dopaminergicznego czy serotonmergicznego) i badanie związku między zmianą w zakresie tego genu a występowaniem danej choroby. 13 i 15. oznacza to. (DJR) . prowadzonych na populacji Amiszuw w stanie Pensylwania. Pierwszą z nich jest przeszukiwanie całego genomu (positional ciemny) . Wprowadzenie metod biologii molekularnej w latach osiemdziesiątych do badania dziedziczenia zaburzeń psychicznych daje możliwości określenia bliższego związku między zachorowaniem a zmianą w obrębie genotypu. że w większości chorób psychicznych dziedziczenie ma charakter poligeniczny. gene"stwierdzono związek między zachorowaniem na depresję a genami kodującymi transpomer serotoniny (5-HIT) oraz receptor dopaminergiczny D. Drugą metodą jest zaproponowanie określonego genu (candidate gene) o znanej lokalizacji (np. jakie wykazano za pomocą metody klinicznego badania sprzężeń genetycznych. Wykazano. im bliżej jest ona spokrewniona z osobą chorą. który je determinuje. a w konsekwencji identyfikacji genów odpowiedzialnych za predyspozycję do choroby. a w niektórych badaniach zgodność zachorowania na chorobę afektywną dwubiegunową wśród bliźniąt jednojajowych sięga 80% (tj. . że gen. W końcu lat osiemdziesiątych wyniki badań metodą sprzężeń DNIA. Na podstawie badań kliniczna-rodzinnych schizofrenii uważa się. co stanowi potwierdzenie wspomnianych już badań klinicznych. W przypadku udziału czynników genetycznych w określonej chorobie ryzyko zachorowania dla danej osoby jest tym większe.tylko 306 przypada na czynniki niegenetyczne) . Ostatnie badania genetyki molekularnej potwierdzają możliwość związku podatności zachorowania na chorobę afektywną z chromosomem X. Wstępne wyniki tych badań wskazują. co może świadczyć o możliwości istnienia u niektórych osób wspólnej predyspozycji do zaburzeń depresyjnych i lękowych. Najczęściej porównuje się częstość występowania określonych wleli danego genu w grupie osób chorych i zdrowych. Jedyne zjawisko. zarówno między sobą. Związek z genem kodującym 5-HIT stwierdzono również w przypadku zaburzeń lękowych. jak i z czynnikami środowiskowymi. Wyniki dotychczasowych badań metodami genetyki molekularnej wskazują. candidate. że geny podatności na schizofrenię znajdują się w niektórych regionach chromosomów 6. Genetyka molekularna stosuje w tym zakresie dwie metody. znajduje się w odcinku chromosomu odpowiadającemu danemu markerowi. Późniejsze badania prowadzone na innych populacjach zjawiska tego jednak nie potwierdziły.

jak i również transporter tego neuroprzekażnika. zwłaszcza jego ciężkimi postaciami. Zmiany czynności mózgu w następstwie różnych czynników etiologicznych a zaburzenia psychiczne.gen kodujący aktywność dehydrogenazy alkoholowej. przewlekłe zatrucia (np. ostre infekcje.padaczka. leków. zaburzenia elektrolitowe czy stany pooperacyjne. 7 i 16. W innych badaniach stwierdzono możliwość związku między uzależnieniem alkoholowym.tlenku węgla) . Sugeruje się również taki związek z genem kodującym receptor kanabinoidowy. a genem kodującym receptor dopaminowy Dy OJDFJWynikinajnowszych prac zdają się wskazywać na możliwość związku między predyspozycją do różnych uzależnień a genami kodującymi zarówno receptory dopaminowe. Obecność allelu 84 apolipoproteiny E zwiększa ryzyko wczesnego wystąpienia choroby i jej ciężkiego przebiegu. stanowiących. Są to: gen dla białka prekursora amyloidu na chromosomie 21. 4. uraz mózgu czy neuroinfekja. takich jak np. również przedmiot zainteresowania psychiatrii. substancji toksycznych. stwierdzono związek między zachorowaniem na schizofrenię a genem dla receptora serotonino wego 5-HT. w dalszej kolejności otępienie naczyniowe.W badaniach określonych genów. Do wytworzenia się zespołu nępiennego dochodzi na skutek długotrwałego działania czynników patogennych na mózg. O charakterze zaburzeń psychicznych może decydować lokalizacja powstałych zmian w obrębie ośrodkowego układu nerwowego oraz dynamika ich przebiegu. gen dla apolipoproteiny E na chromosomie 19 oraz gen dla preseniliny I (chromosom 14) i preseniliny 2 (chromosom I) .środków amycholinergicznych) czy innych toksyn (np. Prawdopodobnie działanie wszystkich tych genów przyczynia się do zwiększonego odkładania białka amyloidowego w mózgu chorych.odstawienie alkoholu) . Do tych czynników należą różne stany chorobowe samego mózgu (nazywane niekiedy. Ostatnie lata przyniosły istotne osiągnięcia w zakresie genetyki chorób neurodegeneracyjnych. Wstępne wyniki zakrojonego na szeroką skalę projektu COGA (Collaborative Study on Genetics of Alcoholism) wskazują na związek podatności do uzależnienia alkoholowego z regionami chromosomów 1. stany po urazach mózgu. W ostatnich latach uzyskano interesujące wyniki w badaniach genetyki uzależnień. Najczęstsze przyczyny.alkoholem) . Najczęstszą przyczyną takiego zespołu jest choroba Alzheimera. Określono również umiejscowienie czterech genów związanych z chorobą Alzheimera. inne choroby somatyczne. pozamózgowe"takiego zespołu to ostre zaburzenia endokrynne. ostra niewydolność krążenia lub niedotlenienie. jak również zmiany spowodowane działaniem substancji chemicznych-środków psychoaktywnych. jak również następstwa działania substancji psychoaktywnych (np. choroby . czynnikami organicznymi) . leków (np. guzy mózgu. W pojawieniu się zaburzeń psychicznych istotną rolę mogą odgrywać zmiany w czynności mózgu pod wpływem różnorodnych czynników etiologicznych.. We wskazanym regionie chromosomu 4 zawarty jest m in. Zidentyfikowano gen choroby Huntngtona (gen autosomalny dominujący. ze względu na występowanie w nich zaburzeń psychicznych. Reakcją mózgu na nagłe zadziałanie czynnika patogennego o znacznym nasileniu jest zespół jakościowych zaburzeń świadomości. zlokalizowany na chromosomie 4) . wykonanych na dużej populacji. Może on wystąpić w przebiegu chorób mózgu.

W zespole nauęctw istnieją wykładniki dysfunkcji czynności jąder podstawy i ich połączeń z korą mózgową. izoniazydi lewodupa. Z występowaniem depresji związana jest duża grupa chorób zarówno mózgu (choroba Alzheimera. W patogenezie chorób afektywnych przyjmuje się istotny udział czynników neuroendokrynologicznych.neurodegeneracyjne. zaburzenia metaboliczne czy przewlekle choroby immunologiczne. guzach. przeciwzapalne. z których najważniejszym jest nieprawidłowa regulacja czynności osi stresowej.amfetaminy. menopauza) oraz nieprawidłowe wyniki testów neurohormonalnych (test deksametazonowy. chorobach afektywnych oraz innych "pierwotnych"zaburzeniach psychicznych. zmianach naczyniowych. neuroleptyczne i nasenne. infekcyjnych. uraz okołoporodowy oraz nieprawidłową apoptozę komórek mózgowych w 10. Na związek chorób afektywnych z czynnikami neuroendokrynnymi wskazuje częstsze występowanie tych zaburzeń w okresach zmian hormonalnych (okres poporodowy. infekcje mózgowe) i endokrynologiczne (choroba Cushmga. Występowanie zespołów psychopatologicznych z symptomami podobnymi duobjawów schizofrenii czy chorób afektywnych może mieć miejsce przy lokalizacji procesu chorobowego lub przy działaniu czynnika patogennego w obrębie płata czołowego.amfetamina czy środki halucynogenne. hipokalcemia. choroba Parkinsona. W ostatnich latach uzyskano również dowody na istnienie zmian organicznych i somatycznych w schizofrenii. a badania neurofizjologiczne-na zaburzenia ruchów oczu. w niektórych chorobach somatycznych (AIDS. zakażenia c u n. hormonalne.roku życia. niedotlenienie. przeciwnowotworowe. obok predyspozycji genetycznej. porfiria. szczególnie w padaczce płata skroniowego. (np. którą obecnie uważa się za chorobę związaną z zaburzeniem rozwoju o u n. choroby naczyń) . Zespoły te mogą występować również w wyniku zmian funkcji neuroprzekażników pod wpływem czynników patogennych. hipoglikemia. urazach. jak i innych chorób somatycznych (zapalnych. przeciwnadciśnieniowe. Przyczyną zespołów afektywnych u symptomatologii dwubiegunowej bywają choroby neurologiczne (padaczka. test z tyreoliberyną) . podobnych do zmian występujących w tych chorobach psychicznych. niedobory odżywcze. W schizofrenii. choroba Hunringtona. . Badania neuropsychologiczne wskazują w tej chorobie na deficyt czynności płata czołowego. Są w głównie leki przeciwbólowe. Niektóre leki i substancje mogą wyzwalać stan maniakalny: są to m 3 n. toczeń) oraz pod wpływem działania substancji. Jako przyczyny tych zmian. a także pod wpływem środków chemicznych i farmakologicznych. przeciwbakteryjne. stwierdzono cechy mniejszej aktywności metabolicznej płatów czołowych oraz mniejsze rozmiary struktur układu limbicznego. kortykosteroidy. przy nadużywaniu kofeiny czy po odstawieniu leków uspokajających. Stany depresyjne mogą powstawać również w wyniku stosowania wielu różnych leków. wymienia się infekcję wirusową i reakcję autoimmunologiczną w ciąży. Zespoły lękowe mogą ujawniać się w stanach chorobowych cechujących się zwiększoną aktywnością układu adrenergicznegc. guz chromochłonny nadnerczy. test CRH. takich jak np.wirusem HIV) . płata skroniowego oraz struktur układu limbicznego. zaburzenia tarczycy) .. -20.w zatruciu środkami sympatykomimetycznymi. nowotworowych) . np. takich jak częstoskurcz napadowy. Zespoły psychotyczne (omamowe lubi urojeniowe) mogą powstawać w przebiegu chorób mózgu.

jak również następstwa stresu mogą być istotnym czynnikiem patogenetycznym tzw. których wytworzenie ma istotny wpływ na późniejsze funkcjonowanie danego człowieka. Psychologiczne i biologiczne zmiany związane z reakcją stresową. Proces ten przebiega w sposób nierównomierny-występują tzw. Opierając się na owej koncepcji sformułowano zasady terapii poznawczej depresji. Psychologiczna reakcja na chorobę może wywierać istotny wpływ na jej dalszy przebieg i leczenie. odpowiednich rodzajów myśli. Procesy wywołujące stres psychologiczny to różnego rodzaju sytuacje i wydarzenia życiowe. jeżeli osoba ta odczuwa społeczne wsparcie. Reakcja taka jest istotnie słabsza.zaburzeń lękowych. Istotną rolę w wystąpieniu stresu psychologicznego odgrywa ocena znaczenia wydarzenia lub sytuacji dla danej osoby oraz ocena możliwości poradzenia sobie z ich konsekwencjami. W ocenie sytuacji stresowej i reakcji na nią istotną mig odgrywa wiele psychologicznych procesów pośredniczących.śmierć osoby bliskiej) mogą być jednoznacznie ocenione jako krytyczne. uwzględniająca nieprawidłowe kształtowanie struktur poznawczych. emocji i zachowań. Wśród zaburzeń owych procesów. jak ruwnież schizofrenii. Czynniki psychospołeczne obejmują ogół zjawisk związanych z przetwarzaniem przez ośrodkowy układ nerwowy danej osoby informacji o sobie i otoczeniu społecznym w ciągu całego życia osobniczego. za pomocą których następuje mzdyfikacja treści i znaczenia sytuacji oraz jej konsekwencji. jak i psychiczna. chorób afektywnych.nieprawidłowości w zakresie społecznego warunkowania i uczenia się oraz zmiany związane ze stresem psychicznym. w wyniku doświadczenia. prowadzących du dysfunkcji psychicznych. emocjonalne i behawioralne odnoszące się do rzeczywistości. W odniesieniu do zaburzeń psychicznych stres bywa czynnikiem powodującym pierwsze zachorowanie oraz kolejne nawroty m in. Reakcja stresowa zależy również od kontekstu społecznego. Procesy te doprowadzają do zmian w czynności mózgu. w jakim znajduje się osoba poddana działaniu czynników stresowych. Społeczne uczenie się i warunkowanie rozpoczyna się od urodzenia. . Rolę tę może pełnić osoba bliska. które są następstwem sytuacji ocenianej jako przekraczającą mzżliwzści poradzenia sobie z nią przez daną osobę. uwarunkowanych plastycznością działania tego narządu. Są nimi mech an i z my ob ranne i mechanizmy radzenia sobie looping) .zaburzeń psychosomatycznych. Stresorem psychicznym może być choroba zarówno somatyczna. należy wymienić relację z sobą samym. Sytuacje te mają zróżnicowane znaczenie dla poszczególnych. Tworzą się też hierarchiczne struktury psychiczne: poznawcze. Wśród podstawowych relacji. można wyróżnić m in. W jego trakcie następuje przyswajanie. możliwość ich późniejszego uzyskania jest zaburzona. Nieprawidłowości tego procesu mają istotne znaczenie w etioparogeneziezaburzeń osobowości. osób. dotyczy patogenezy depresji w chorobie afektywnej jednobiegunowej. z najbliższą osobą uraz z otoczeniem społecznym. choć niektóre z nich (np.Czynniki psychospołeczne w etiopatogeneziezaburzeń psychicznych. Jeżeli w czasie ich trwania pewne umiejętności nie są nabywane.okresy krytyczne. Najbardziej zaawansowana koncepcja patogenetyczna. rodzina lub grupa samopomocy (system społecznego wsparcia) . Stres psychiczny można więc określić jako zespól zmian psychicznych i somatycznych.

aby trafnie dostrzegać i opisywać przejawy zaburzeń psychicznych. U człowieka zdrowego występują. dąży do tego. pewne nieprawidłowości czynności psychicznych. ześlizgują się"z pierwotnego kierunku. Podstawowa wiedza z zakresu psychiatrii (m in. a niekiedy nawet między poszczególnymi zdaniami. Nieprawidłowości myślenia w stanie senności wykazują. Psychopatologia i syndromologia ogólna. Wprowadzenie. . Lekarz. Rozkojarzenie myślenia. niezależnie od specjalności. a zarazem wzajemnego porozumienia między osobami. I z tego właśnie względu opis najczęstszych objawów psychopatologicznych poprzedzono krótką charakterystyką drobnych nieprawidłowości psychicznych występujących u ludzi zdrowych. Trzeba zarazem pamiętać. jeżeli jasno rozumie znaczenie poszczególnych objawów i konsekwentnie posługuje się mianownictwem psychopatologicznym. pediatry. którym zajmuje się psychiatra. Znajomość nazw objawów psychopatologicznych i posługiwanie się nimi w sposób poprawny. nieprawidłowość psychiczna"świadczy o chorobie psychicznej lub u innym zaburzeniu czynności psychicznych. może być zadaniem dość trudnym z uwagi na złożoną strukturę zaburzeń psychicznych. wykształcenia i zainteresowań stykają się z zagadnieniami patologii życia psychicznego. Należy pamiętać także o zaburzeniach stanu psychicznego. i to stosunkowo często. Psychopatologia ogólna zajmuje się opisem objawów zaburzeń psychicznych i wyjaśnia znaczenie używanych nazw. Drobne nieprawidłowości psychiczne występujące u ludzi zdrowych. neurologa i innych lekarzy. która zajmuje się opisem chorób psychicznych i innych zaburzeń życia psychicznego. ale w miarę pogłębiania się senności myśli.zgodny z ich znaczeniem. Zapoznanie się z psychopatologią ogólną stanowi nieodzowne wprowadzenie do psychopatologii szczegółowej. jest warunkiem dokonania prawidłowego opisu zaburzeń psychicznych.52. chirurga. Człowiek stopniowo zapadający w sen nieraz próbuje myśleć na jeden temat. Marek Jarosz.znajomość obrazu klinicznego typowych chorób psychicznych) okazuje się nieodzowna w praktycznej działalności internisty. Przeprowadzenie trafnej i wnikliwej obserwacji chorego. że nie każda. które pojawiają się w przebiegu różnych chorób somatycznych. które z racji wykonywanego zawodu. występowanie wielu różnych objawów oraz ze względu na zmiany. jak wspomniano. nawet dla osoby. podobieństwo do rozkojarzenia toku myślenia. Temu ważnemu zagadnieniu poświęcono podrozdział na str. Na przykład w stanie senności (lub pogłębiającego się znużenia) pojawiają się zmiany toku myślenia przypominające nieco rozkojarzenie (dbrzziimz) . jako objaw chorobowy.5. polega m in. która dopiero nabiera doświadczenia w obserwowaniu chorych i opisywaniu dostrzeganych nieprawidłowości. Zadanie to jednak staje się znacznie łatwiejsze. który zdradza zaburzenia psychiczne. Pojawiają się zaczątki nowych wątków lub występują pojedyncze elementy myślenia. tj.na braku związku logicznego między poszczególnymi fragmentami wypowiedzi. jakie zachodzą w obrazie chorobowym.

pewne zniekształcenia materiału zapamiętanego. i które-mimo pewnych podobieństw-jest jakościowo różne od myślenia magicznego w schizofrenii. nie zachodzi oczywiście obawa. Zdarza się. że dcfunkcjonowania organizmu człowieka podchodzimy w sposób całościowy. ale również u ludzi dorosłych. . Do drobnych nieprawidłowości psychicznych należą także epizodycznie pojawiające się obawy o cechach fobii. właściwym senności. Dzieje się to dlatego. że cukromocz z reguły traktuje się jako przejaw zaburzeń regulacji glikemii. jakie tu napotykamy. zjawisko to występuje niekiedy u studentów medycyny. dopatrywać się rozkojarzenia myślenia charakterystycznego dla zaburzeń myślenia w schizofrenii. złudzenia pamięciowe. Opisane powyżej lękowe zafałszowanie spostrzegania i obawa przypominająca fobię są bliskie nastawieniu odnoszącemu. że niektóre objawy chorób. . Przed podaniem dalszych przykładów należy odpowiedzieć na nasuwające się pytanie. który zdał egzamin z fizjologii. w odróżnieniu od objawów choroby.wyobrażeniowe i słowne. które występuje niekiedy nie tylko u dzieci.niedoborem snu lub hipoglikemią) i wiele innych. jak tu bywa chociażby w przypadku przelotnych natręctw u ludzi zdrowych. Obawy tego rodzaju na ogół nie są głębokie. ale nie zawsze. jesteśmy skłonni upatrywać w sobie. są przejawem krótkotrwałych i-co szczególnie istotne-izolowanych zaburzeń. co ułatwia zrozumienie treści tego rozdziału. wykształconych. aby w niespójnym myśleniu. czy w ogóle można mówić w sposób uzasadniony u nieprawidłowościach (psychicznych lub jakichkolwiek innych) u człowieka zdrowego? Wątpliwość ta. 'elewa wybrano przykład nieprawidłowości myślenia w okresie senności (bądź w stanie znużenia lub wzruszenia) . dobrze wie. nie związane z głównym rokiem myśli. o których właśnie się uczymy. Na przykład każdy student medycyny.złudzenia fizjologiczne) . które nazywamy glikozurią emocjogenną i w tym zjawisku nie upatrujemy nieprawidłowości w znaczeniu zmian chorobowych. Do licznych nieprawidłowości psychicznych występujących u człowieka zdrowego należą: niektóre złudzenia w procesie spostrzegania (tj. który ostatecznie gubi się wśród przypadkowych skojarzeń. a nie skupiamy uwagi na sztucznie wycdrębniznych z całości przejawach. Istnieje przecież znane zjawisko przenikania glukozy do moczu w stanach silnego podniecenia emocjonalnego (np. Odmienność drabnych nieprawidłowości w stosunku dc patologii rewa wncrcdotyczy bardzo różnych przejawów funkcjonowania ludzkiego organizmu i bynajmniej nie tylko życia psychicznego. Mimo wskazanego powyżej podobieństwa. Mimo trudności. Z reguły". zmienność nastroju u małego dziecka. odpowiedź na wysunięte pytanie jest stosunkowo prosta.przykre uczucie nieuzasadnionego niepokoju związane z przebywaniem w pustym mieszkaniu lub też obawa przed zachorowaniem na chorobę. W przeciwieństwie do tego objawy kliniczne stanowią przejawy złożonego procesu chorobowego. gdyż jest to drobna nieprawidłzwoić powszechnie znana. myślenie magiczne (magiczna-lękowe lub magiczna-życzenia we) . uleganie przesądom przez ludzi. Otóż drobne nieprawidłowości. które oceniane w sposób izolowany-łatwo stają się przyczyną błędnej interpretacji. ale w sporadycznych przypadkach skłaniają studenta do zasięgnięcia rady lekarza. a wiąże się ona z niełatwym do zidentyfikowania pojęciem zdrowia i pojęciem choroby. dostrzegając w fizjologicznych reakcjach ustroju znamiona patologii.u kibiców sportowych lub u skoczków spadochronowych) . o której ostatnio dużo się słyszy. przejściowe obniżenie sprawności intelektualnej (wywołane np. którzy stykają się coraz częściej z pacjentami i przyswajają sobie wiadomości o różnych chorobach. np. którą wyraża powyższe pytanie. jest uzasadniona.

lub przeżywa obrazy migających drzew widzianych jakby z okna pociągu.gdy człowiek z bijącym sercem zadaje sobie pytanie. zbawione cech patologii. sprowadza się do przekonania. która oczywiście nie jest żadną chorobą. dziesiątki osób. Czasem wypływa z nieufności do otoczenia. Omamy hipnopompiczne pojawiają się czasem w chwilach po (przebudzenia ze snu lękowego. Doznania te mogą niepostrzeżenie przejść w marzenie senne. że człowiek odnosi do siebie pewne zdarzenia bez dostatecznej przyczyny. i że mówią źle. ale przypominają w niewielkiej mierze urojenia. a zwłaszcza z niepewnością. a więc użycia słowa. Pierwsze z nich pojawiają się niekiedy w okresie zapadania w sen. że ci sami ludzie mówią coś cicho do siebie. Na przykład człowiek powoli zasypiający widzi w wyobraźni ludzi mijających go na ulicy. niezgodnych-jak się zdaje-z osobowością człowieka. ambisentencji pozornej (. iż stwierdzenie nikłych nawet zaburzeń czynności psychicznych powinno być rozpatrywane w sposób dwojaki. który nasuwa się już na podstawie tego krótkiego przeglądu. że mówią o nim. o pomyłkę. gdzie jej nie ma. Rozsądna argumentacja. równoczesnego"skłaniania się do dwóch przypuszczeń niezgodnych ze sobą) .choroby studentów trzeciego roku medycyny. aby nie przeoczyć objawów mogących być zwiastunem rozpoczynającej się choroby i po drugie-by nie dopatrywać się patologii ram. rzecz jasna. człowiek zwykle traci zdolności do ich krytycznej oceny: zaczyna je traktować jako odzwierciedlenie aktualnych wydarzeń. co było prawdą. jest skłonny sądzić. a co snem-jest zarazem przykładem nieprawidłowości myślenia. albo wręcz przejawy odczynu w pełni fizjologicznego. choć trudno tu. np. zwykle dość szybko rozprasza niepokój i nastawienie odnoszące znika. które jakby pojawiały się samorzutnie i trwały mimo wysiłków oderwania się od nich. aby pewne sprawy osobiste nie przeniknęły do wiadomości innych. Ich charakterystyka wymaga obszernego opracowania. mimo takich właśnie nazw. które często pozostają w związku z treścią przeżyć w ciągu dnia. np. czy też tak tylko mu się śniło. kolejny przykład drobnej nieprawidłowości. gdy stosunek otoczenia uległ korzystnej zmianie. Nieprawidłowości te są przelotne i pot-Psybiatria. Pominięto więc opis myślenia rozbieżnego (polegającego na czynieniu bardzo licznych i zbędnych dygresji) . widząc. Doznając tego rodzaju wyobrażeń. . nastawienia rzekomo urojeniowego i wielu innych. a gdzie jedynie mają miejsce przemijające lub drobne nieprawidłowości. Nastawienie tego rodzaju może mieć różne przyczyny. Podstawowy wniosek.Nlastawienie to. Po pierwsze-z nastawieniem. czy istotnie spadł w przepaść lub czy dosięgnęla go kula. Otóż w stanie przysennym (hipnagogicznym) zasypiający doznaje czasem wyrazistych wyobrażeń wzrokowych lub słuchowych. omamy".z jego poczuciem uczciwości) . Na kilku stronach nie można dokonać przeglądu licznych drobnych nieprawidłowości czynności psychicznych. coraz to nowe postacie.z obawą. Omamy hipnagogiczne"i omamy hipnopompiczne". poczucia pewnego zagrożenia. są zjawiskiem fizjologicznym. przypominające jedynie objawy psychopatologiczne. Przebudzenie ze snu z lękiem-z chwilową dezorientacją co do czasu i miejsca. z przeświadczenia o braku akceptacji przez grupę lub wiąże się np. Nla przykład przeświadczenie o niechętnej postawie kolegów może utrzymywać się jeszcze wtedy. Nastawienie odnoszące jest też wspó (przyczyną opisanej powyżej tzw. myślenia paragnomenicznego (dziwacznych i zaskakujących pomysłów. polega na tym. wysuwana zwłaszcza w atmosferze autentycznej życzliwości. Mimo to człowiek przeżywający gorzko niedawne dowody niechęci.

Na przykład niepokój psychoruchowy. Trudno wyobrazić sobie praktyczną działalność lekarza internisty (czy innego specjalisty) bez znajomości tej nauki.zespołu majaczeniowego. związek) . Stwierdzenie. który polega na używaniu określenia objaw. symptomokompleks"lub traktując go jako nazwę o znaczeniu zbliżonym do objawu Pojęcie wymiaru i proporcji w psychopatologii. w przypadkach typowych. majaczeniowy. objawy nerwic lub nerwicowe. ale jest szczególnie charakterystyczny dla choroby afektywnej.osobowości psychopatycznej) i niedorozwoju umysłowego. używa się określenia. ale bardzo ogólnikowe i znaczy tyle tylko. co jednak głównie dotyczy opisu zaburzeń osobowości (np. również w psychiatrii są opisywane objawy. kompleks" (czmmexio-połączenie. m in. zespół". Te i inne zespoły omówiono dokładniej w końcowej części rozdziału. ale i zespołów ułatwia ukierunkowanie rozumowania zmierzającego do ustalenia rozpoznania. Zgodnie z ugruntowaną tradycją. Zespół jest to zbiór objawów. stan". będziemy w dalszym tekście wyróżniać jedynie zespoły (syndrzmma) i objawy (symmzmma) . jest poprawne. . psychiczny"zamiast. Czasem zamiast określenia. używamy określenia-objawy psychopatologiczne. w tym samym znaczeniu. które nie zostały bliżej określone. upośledzenia umysłowego i inne. Trafne więc dostrzeżenie nie tylko pojedynczych objawów. objaw" (sywzomw) bywa czasem używane zamiennie ze słowem.symptornokompleksem (Sympromenkomplex) . Zespół ten występuje w przebiegu różnych chorób. symptomokompleks"jest pojęciem bardziej zbliżonym do objawów niż do zespołów. mianowicie z tzw. Objawy (swqmcmww) zaburzeń psychicznych wykazują dużą różnorodność: ujmując je łącznie. pobudzenie ruchowe. Oprócz objawu do podstawowych pojęć nozografcznych należy zespół (smdrzmm. Przysrając na pewne uproszczenie. A ot nazwy kilku innych zespołów psychopatologicznych: depresyjny. ale zarazem licząc się z właściwościami różnych zaburzeń stanu psychicznego. O potrzebie właściwego posługiwania się nazwami poszczególnych objawów wspomniano powyżej. co oznacza to sarno. W psychiatrii sytuacja jest jednak nieco inna.Pojęcie objawu i zespołu psychopatologicznego. że chory wykazuje objawy psychopatologiczne. że chory zdradza zaburzenia psychiczne. Na przykład na zespół maniakalny. cecha". psychopatologiczny". Każda dziedzina medycyny klinicznej jest związana z nauką o objawach. zespołu"wymaga pewnego uzupełnienia. a ich znajomość . składają się trzy następujące objawy: podwyższenie nastroju. Powyższa krótka charakterystyka. który bywa zaliczany do "symptomokompleksów". Otóż można spotkać się z jeszcze jednym określeniem. Mimo iż w tej nazwie występuje słowo. Należy unikać popełnianego błędu. przyspieszenie toku myślenia. paranoidalny. rezygnując z terminu. objawu"oraz. a zatem posługując się nazwą o bardzo szerokim zakresie. psychoorganiczny. Do objawów psychopatologicznych zalicza się: objawy chorób psychicznych czyli psychotyczne (prycAsis-choroba psychiczna) . jest tylko jednym z klinicznych przejawów różnych zespołów. Określenie. np. które występują łącznie i przez to są charakterystyczne dla niektórych chorób. objawy zaburzeń osobowości.stan pomroczny w znaczeniu zespołu pomrocznego.

syntonii szukam. myślenie logiczne-myślenie pseudologiczne. Schizofrenia. bolesne poczucie własnej choroby psychicznej-derealizaja (str. Tego rodzaju dążenie nie jest pozbawione podstaw. którą-jak sądzę-można ująć następująco: wasmus video. Ulwagi o wymiarach i proporcjach staną się jaśniejsze po zapoznaniu się z następnymi rozdziałami. a więc przed ich opisem./4) i poczucie zdrowia. jest określany przez podanie nazw jego biegunów. Wyraźny autyzm można łatwo zauważyć. aby słusznemu . ekspansywność-brak ekspansywności i inne.w psychologii osobowości. zwłaszcza gdy badając chorego nie liczymy się w dostatecznej mierze z możliwością utrzymania się syntonii. 72) . a mianowicie postawę syntoniczną. gdy zachodzi potrzeba wyraźnego podkreślenia współwystępowania u tego samego człowieka obu jakości. o czym będzie jeszcze mowa. Psychiatria jednak zbytnio próbuje naśladować inne dziedziny medycyny. np. Przeświadczenie. dlatego też ograniczono się do powyższej wzmianki i do bardzo zwięzłej charakterystyki niektórych proporcji psychopatologicznych. ale syntonię równie łatwo można przeoczyć.b 5) . swuzmam gadem-autyzm widzę. co nie znaczy. Z dydaktycznego punktu widzenia nie jest właściwe wyprzedzanie pewnych wniosków. że tak właśnie jest. Objaw ten jest charakterystyczny dla schizofrenii. Ostatecznie medycyna jest jedna. dominowanie-uległość. bodaj selektywnie zachowanej. Dlatego też przyjęto zasadę. a nie globalne. która występuje z różnym nasileniem. lecz zachowania skrajnie odmienne. dążenie do wchodzenia w kontakt z ludźmi. wydaje się uzasadnione używanie zamiast pojęcia "autyzm"pojęcia i określenia. Zgodnie z tym. Dlatego też wzmianki o wymiarach i proporcjach zostały poczynione dalej. np. iż nie zachodzi możliwość i potrzeba opisu odpowiednich proporcji w psychopatologii różnych chorób psychicznych. wolno toruje sobie drogę we współczesnej psychiatrii. ale w licznych przypadkach autyzm to zaburzenie właśnie wybiórcze.przekazują specjaliści młodszym lekarzom i studentom. myślenie realistyczne-myślenie magiczne (str. np. Wszystkie te proporcje odnoszą się do schizofrenii. Temu celowi służą także podręczniki psychiatrii. wymiaru" (lub. Proporcja i wymiar są pojęciami bliskoznacznymi. Zaburzenia życia psychicznego mają jednak tylko dla siebie charakterystyczne właściwości i dlatego opisywanie tych zaburzeń-a przedtem jeszcze. Elementarny podręcznik psychiatrii nie jest miejscem na szczegółowe rozważania poruszonej kwestii. objawu"na rzecz pojęcia.stałości emocjonalnej i jej chwiejności (wobec różnych okoliczności i zadań) . Proporcja staje się określeniem przydatnym zwłaszcza wówczas. proporcja synloniczno-autystyczna" (pmzzmz rwmnz-mmsacw) .73) i inne. wnikliwe ich dostrzeganie-wymaga niejednokrotnie innych pojęć niż objaw i zespół. że zachodzi potrzeba stopniowego odchodzenia od. aktywność-bierność. To oznacza. Zwykle wymiar. iż człowiek myślący w sposób autystyczny i przybierający wobec różnych ludzi postawę autystyczną może-wobec niektórych osób i w pewnych sytuacjach-przejawiać nie autyzm. w świecie doznań psychotycznych i izolowanie się od otoczenia i innych ludzi nosi nazwę autyzmu (opisanego obszerniej na str. Wy mi ar oznacza pewną jakość. a podział na poszczególne jej gałęzie jest nieco sztuczny i umowny. charakteryzuje się wybiórczością (selektywnością) patologii i możliwością ujmowania jej opisu w sposób dwubiegunowy (zgodnie z zasadą dwuwartościowości) . proporcji') .ekstrawersja introwersja. co dotąd powiedziano. Na przykład zamykanie się. Poniżej podano nazwy niektórych innych wymiarów i proporcji: żywość i adekwatność emocjistępienie emocjonalne (str.

proporcji". W tym miejscu starano się zwrócić uwagę na dynamiczne właściwości choroby. otępienie spowodowane urazem czaszki uszkadzającym tkankę mózgową. zwykle daje się wyodrębnić okres początkowy (narastanie zaburzeń) . słuchowe. okres pełnego rozwoju choroby i ustępowania jej objawów. w sensie gromadzenia informacji i ich odtwarzania. przedmiotem klinicznego opisu pozostają różne stany będące najczęściej zejściem po przebytych chorobach. Nabyła wiedza i doświadczenie wpływają wyraźnie na treść poznania spostrzeżeniowego i myślowego. Powstąjące pod ich wpływem spostrzeżenia. dotykowe i inne. przebytym we wczesnym dzieciństwie lub w życiu płodowym zapaleniu mózgu. osiągnięte w wyniku umiejętnego i długotrwałego rozwijania pewnych sprawności. nie tylko psychiczna. to jednak też znamionuje je przebieg dynamiczny.pogłębianie się objawów otępiennych. Mówiąc. objawu"na rzecz. kładziemy akcent na słowo względnie". W klinice psychiatrycznej. na to. charakteryzuje się pewnym przebiegiem. Mając na myśli choroby psychiczne. brak objawów prodromalnych lub ich długotrwałe utrzymywanie się. obok chorób psychicznych (i nerwic. od sprawnego funkcjonowania których zależy przystosowanie jednostki do środowiska i jej skuteczne działanie. gwałtowne zaostrzenia. odgrywają istotną rolę w procesie poznawania rzeczywistości: stanowią spostrzeżeniowe poznawanie świata. np. które choć w sposób zasadniczy różnią się ud psychoz. nie wykazujące zasadniczo elementów procesualnych. że są to zmiany względnie trwałe. charakteropatia po ciężkim zatruciu. ale również rozszerza poznanie o nowe informacje.właśnie proces nerwicowy) . aby zwrócić uwagę Czytelnika na takie właśnie spojrzenie już w trakcie zapoznawania się z treścią kolejnych rozdziałów. okresy poprawy. wydało się potrzebne. Uwagi ogólne o procesach poznawczych i zaburzeniach spostrzegania. Obszerna dziedzina procesów poznawczych.porządkowi dydaktycznemu stało się zadość.odchodzenia od. które pod tym względem nie stanowią żadnego wyjątku. np. na co składa się wiele przyczyn. Jednakże wczesne zasygnalizowanie nowego ujęcia. mówimy nieraz-proces psychotyczny. nie są one bowiem-przynajmniej w niektórych przypadkach pozbawione zaznaczającej się dynamiki. Choroba. Proces chorobowy a zmiany trwale. Zarysowana tu linia może mieć oczywiście bardzo różny kształt. W odróżnieniu od chorób-wyodrębnia się stany względnie trwałe. Na przykład upośledzenie umysłowe po. Przebieg ren bywa typowy lub pozbawiony cech znamiennych. nLin. tj. zwłaszcza myśleniu problemowemu.wzrokowe. Orientacja w otaczającym świecie jest możliwa dzięki zdolności organizmu dn odbierania i analizowania docierających do niego bodźców. nasilanie lub kompensacja cech charakterystycznych czy też złagodzenie zaburzeń przystosowania u osobnika niedorozwiniętego. . A w każdym razie obraz kliniczny może wykazywać zmiany. tj. które umożliwia nie tylko bliższe poznanie spostrzeganych przedmiotów. że jest ona procesem chorobowym. ukształtowanie się przebiegu fazowego. obejmuje również pamięć. Szczególna rola w procesach poznawczych przypada myśleniu.

słuchowe. jeżeli temperatura wody jest zbliżona do temperatury powierzchni ciała. czy też zapach. Potrącenie struny skrzypiec wywołuje wrażenie słuchowe. Spostrzeżenia. przedmioty są spostrzegane w sposób stały. Wrażenie jest zatem poznawczym zjawiskiem (procesem) psychicznym: powstaje ono na skutek działania na receptor przedmiotu. cu należy silnie podkreślić. które polega na odzwierciedleniu cechy przedmiotu działającego na receptor. jego spostrzeżenia są bogatsze. tj. nie sprowadza się do różnic ilościowych. Spostrzeżenia bowiem. oraz widzenia przedmiotów jako pewnych całości.tym. jako zjawisko izolowane. a także od stanu emocjonalnego w chwili spostrzegania. a ściślej-bodźca określonego rodzaju. jak każde wrażenie. również w wyniku doświadczenia. jako nie zmienionych pod względem położenia i kształtu. doznajemy równocześnie spostrzeżeń słuchowych i wzrokowych. Wrażenie natomiast. tzn. trzy lub więcej analizatorów. smakowe. dotykowe i inne. dostrzegając tylko niektćre jego fragmenty. zgodnie z podanym określeniem. w porównaniu z wrażeniem. a nie jako zbioru elementów. Probówki z wodą o różnej temperaturze stykające się z powierzchnią skóry. że człowiek na podstawie przyswojonych informacji trafnie rozpoznaje znane przedmioty. Najczęściej doznajemy równocześnie różnych spostrzeżeń. Podział spostrzeżeń (podobnie jak i wrażeń) jest oparty na rodzajach analizatorów. . Treść spostrzeżenia. Stałość spostrzegania przejawia się również w tendencji do widzenia przedminćw. Wyróżnia się więc spostrzeżenia wzrokowe. Nacisk silniejszy wywołuje wrażenie bólu.wrażeniami i spostrzeżeniami. że ich źródłem są zespoły bodźców odbierane przez dwa. że jednostka jest w stanie rozpoznać przedmiot. tylko jedną właściwość działającego przedmiotu-jego masę. Osoba dostrzegająca ciemny punkt lub barwną plamę doznaje wrażenia wzrokowego. Spostrzeżenia są przeżywane przez czuwający podmiot prawie stale i stanowią podstawę procesów poznawczych. Różnica między tymi zjawiskami. polegający na odzwierciedleniu przedmiotu działającego na receptor lub receptory. jest jakzścioworóżna i bardziej złożona. Na przykład słuchając kogoś i patrząc nań. srają się źródłem wrażeń termicznych (ciepła lub zimna) bądź jedynie dotyku. Spostrzeżenie jest to poznawczy proces psychiczny. zależy m in.patrzący dostrzega je w zwykłych rozmiarach. odgrywa niewielką rolę w kształtowaniu orientacji w otoczeniu. niezależnie od kąta patrzenia. Ponadto. Są to przykłady wrażeń. widzianych poprzednio i zapamiętanych. łatwiej również zyskuje orientację w nowym środowisku.wzrokowego.od znajomości przedmiotów podobnych.Wpływ ten przejawia się m in. natężenie dźwięku lub inną cechę. Struktura spostrzeżenia. Domu widzianego z daleka nie mylimy z zabawką i w treści spostrzeżenia zachowuje on swoje rzeczywiste rozmiary. temperaturę bądź barwę. które odzwierciedlają. Spośród różnych procesów poznawczych znacznie donioślejsza rola od wrażeń przypada spostrzeżeniom. oznacza to. np. nie są po prostu sumą wrażeń. odzwierciedlają przedmiot. Tu właśnie doświadczenie i wiedza umożliwiają człowiekowi trafne wyodrębnienie spostrzeganych przedmiotów z da. na którym występują. niezależnie od odległości. a nie pojedynczą cechę przedmiotu (jak w przypadku wrażenia) . Wpływ uczenia się (doświadczenia i wiedzy) na treść spostrzeżeń przejawia się także tym. Lekki nacisk szpilką na powierzchnię skóry wywołuje wrażenie dotyku. Wrażenie jest to elementarne zjawisko psychiczne.

które zostały wyodrębnione w wyniku myślowego procesu abstrahowania i uogólniania z wielu obrazów klinicznych. dokonując opisu któregoś z objawów. mimo oddziaływania na niego każdorazowo takiego samego zespołu bodźców. można by łatwo dojść do wyraźnie już fałszywych wniosków. z których każda została sporządzona na podstawie szeregu ujęć i stanowi syntetyczny obraz ukazujący charakterystyczne cechy bohatera lub poszczególnych wątków filmu. odczytywany"poprawnie. To. tempem i nastrojem przedstawić w postaci serii fotografii. Złudzenia nie zawsze są wyrazem zaburzeń stanu psychicznego. Uwagi te odnoszą się nie tylko do zaburzeń spostrzegania. kiedy indziej znajduje się w stanie pobudzenia emocjonalnego. lub podano mu pewne informacje wytwarzające gotowość do dostrzegania określonych właściwości przedmiotu. Są one. Niezależnie od tego. uwarunkowane strukturą spostrzeganego przedmiotu. że są one cechami procesu chorobowego. wspó (występującymi. .po ciemku znanych sobie przedmiotów. Treść spostrzeżenia zostaje dopełniona przez informacje zawarte w spoistych i utrwalonych strukturach poznawczych. które trzeba wyodrębnić. nawet zaznaczony jedynie linią przerywaną. mówiąc ogólnie. Podział ten jest uzasadniony i przydatny. ale także ogólnie do objawów chorobowych: są one poparte niektórymi przykładami podanymi w dalszych częściach rozdziału. pozostając jednak tylko opisem dającym pewne wyobrażenie o filmie. Takie fotogramy. Dynamiczny proces chorobowy nie jest tylko sumą objawów. w zespołach) . jego wiedzy. z podobnych względów. Dlatego też należy odróżnić złudzenia fizjologiczne od złudzeń będących przejawem patologii. Tak więc treść spostrzeżenia jest uzależniona od doświadczenia podmiotu spostrzegającego. mogą one być rozpatrywane osobno. i to niezupełnie prawdziwe. jakie zachodzą między tym objawem a wieloma innymi. pamiętając stale. zawierałyby wiele informacji. tracić z oczu związków. Podobnie jest z objawami chorobowymi. ale też widzieć w związkach z innymi objawami Oj. A oto kilka przykładów złudzeń geometrycznych. ze względów praktycznych i dydaktycznych. przyjął się podział na zaburzenia spostrzegania i zaburzenia myślenia. człowiek zwykle rozpoznaje je bez dokładnego przesuwania palcami po ich powierzchni. To rak. i to zwykle na pierwszy rzut oka. Nie mniej ważne jest nietracenie sprzed oczu zasady. Typowym przykładem złudzeń fizjologicznych są tzw. podobnie jak myślenie. Nie można jednak. poglądów i stanu emocjonalnego. jeżeli w jednym przypadku jest zmęczony.złudzenia geometryczne. Złudzenia i omamy. Z tego samego względu zarys znanego przedmiotu. Do podstawowych zaburzeń spostrzegania należą złudzenia i omamy: zwłaszcza omamy odgrywają dużą rolę w psychopatologii. Człowiek doznaje także rożnych spostrzeżeń co do treści. jakby film z jego akcją. iż spostrzeżenia. należą do procesów poznawczych. dotykowych i innych. a więc słuchowych. dzieło techniki i abstrakcji myślowej. z pominięciem pozostałych. na ogół jest. zgodnie z którą rzeczywistość kliniczną pełniej od objawu oddaje dwubiegunowy wymiar lub proporcja.Szukając np. Wiadomo. Powyższe wstępne informacje o procesach poznawczych stanowią wprowadzenie do omówienia niektórych zaburzeń spostrzegania. . zainteresowania. Gdyby teraz z kolei uczynić przedmiotem analizy jedno z tak sporządzonych zdjęć. co powiedziano przykładowo o spostrzeżeniach wzrokowych dotyczy w zakresie ogulnych prawidłowości-różnego rodzaju spostrzeżeń. W psychopatologii.

Złudzenie Zóllnera występuje po przecięciu linii równoległych skośnymi odcinkami. Ulegając złudzeniu. ale to szedł ktoś inny. Te same plamy pokazywane innej osobie (uprzedzonej. których chory nie koryguje. a drugi kół dużych. czy są to wyłącznie urojenia czy też złudzenia. to te dwa jednakowe koła wydają się nierówne-pierwsze większe od drugiego. ale to był on"Brak krytycyzmu wobec doznanego złudzenia. Złudzenia (iAarizwes) w znaczeniu psychopatol o g i czny m tu zniekształcone spostrzeżenia. To na pewno był on. pozostałe linie (drugą. Wiem. Osobną grupę złudzeń. pozostaje przy fałszywej interpretacji. może zafałszować spostrzeżenia. Już w trakcie rysowania tych odcinków równoległe zdają się zmieniać położenie. że mieszka daleko i że właśnie dostałem od niego list.przecinają odcinki biegnące skośnie ku górze. dostrzegając zwierzęta w różnokształtnych plamach. uległem złudzeniu".zdawało mi się. którym towarzyszy interpretacja urojeniowa. znam jego wygląd. trzecią.. który wypowiada urojenia prześladowcze i odnoszące. szóstą itd) przecinają odcinki skośne o kierunku przeciwnym. że słyszę jego charakterystyczne kroki.gniew lub lęk. Chory natomiast. to informacja owa wystarczy do stwierdzenia. a znajomość zagadnienia i sąd korygujący nie mają wpływu na treść spostrzeżeń. Omamy. tak jak w podanym przykładzie. przypominająca określoną osobę. czwartą. często mylnie spostrzega otoczenie. 'zekając na powrót do domu osoby bliskiej i niepokojąc się o nią. że osoba ta w tym czasie przebywa w innym mieście. Jeżeli jednak wiemy. Wyodrębniając jednak złudzenia jako objaw psychopatologiczny. np. mimo dowodów bkdności. również stan emocjonalny. Przekonujemy się o naszej pomyłce: ". Chory. często ulega złudzeniu. że człowiek zdrowy koryguje-z chwilą dostrzeżenia pomyłkizłudzenie. widziałem dobrze. Przykład ten wymownie wskazuje na związki i zależności zachodzące pomiędzy objawami oraz na to. Złudzenie tego rodzaju podlega jednak ocenie krytycznej. że zaburzenia procesów poznawczych mogą dotyczyć zarazem i spostrzeżeń. iż zobaczy rysunki kwiatów lub elementów architektonicznych) będą źródłem złudzeń o innej treści. piątą itd.Złudzenie S anie r a polega na tym. którego poznanie rzeczywistości jest zaburzone. Nie dzieje się tak w przypadku złudzeń będących przejawem chorobowych zaburzeń spostrzegania. Linię pierwszą. Każdemu z nas niewyraźna sylwetka może wydać się znajoma. który spodziewa się-zgodnie z otrzymaną informacją że na ekranie będą ukazywać się na mgnienie oka rysunki zwierząt. i myślenia.w przechodniach śledzących go wrogów. których chory nie koryguje. któremu uległ. dopatrując się np. łatwo ulegamy złudzeniu i niewyraźne odgłosy mogą nam się wydać krokami spodziewanej osoby. Inaczej zachowuje się chory psychicznie. wyraża zaburzenia spostrzegania bądź też wiąże się z urojeniami. trwa przy mylnej interpretacji zniekształconego spostrzeżenia. Złudzeniom tego rodzaju ulegamy za każdym razem. stanowią złudzenia uwarunkowane przez nastawienie. Oprócz nastawienia wytworzonego przez podanie informacji.pionowo. Linie równoległe są ustawione np. mimo dowodów błędności. . że ulegliśmy złudzeniu. Różnica zatem między złudzeniem jako objawem psychopatologicznym a złudzeniem fizjologicznym polega na tym. zostały one określone-jak wiadomo-jako zniekszałcune spostrzeżenia. Na przykład człowiek. które również nie świadczą o patologii. W takich przypadkach trudno stwierdzić. że jeżeli jeden z rysunków dwóch kół jednakowej wielkości otoczyć pierścieniem kół małych.

a wówczas treść omamów znamionują ruch i zmienność obrazów. tworzą jakby fragmenty filmu. słyszy oraz czuje (zapachy.szybko poruszających się karzełków. noszące ogólną nazwę fotopsji (wzropsiae) .dostrzega ludzi i słyszy ich głosy. złożone"zachować dla omamów dotyczących dwóch lub więcej analizatorów: ten typ omamów nosi również nazwę. W rzadkich przypadkach. które dotyczą jednego analizatora: chory dostrzega postacie. przedmioty. że omamy (Aallacinmiones) wykazują trzy charakterystyczne cechyc 1) są to spostrzeżenia (lub wrażenia) powstające bez bodźców działających z zewnątrz: 2) są rzutowane na zewnątrz: 3) towarzyszy im poczucie realności. proste i złożone. a nazwę. dotyk) . sceniczne. jak widzi. melodię. proste i złożone. W przypadku omamów złożonych. Mogą to więc być zarówno postacie olbrzymów. występują w jakościowych zaburzeniach świadomości i są charakterystyczne zwłaszcza dla zespołu majaczeniowego. które nie znajdują się w jego otoczeniu lub w ogóle nie istnieją i umiejscawia je w otaczającej go rzeczywistości. Omamy. Poe z u c i e re a I noś c i-dalsza znamienna cecha omamów-oznacza. . tj. Mayer-Gross) . że chory jest przekonany o rzeczywistym istnieniu przedmiotów. a więc dotyczących dwóch lub więcej analizatorów.Chory. Omamy wzrokowe wykazują dużą różnorodność. z licznymi szczegołami. przedmioty lub słyszy rozmowę. W przypadku omamów słuchowych głosy-w odczuciu chorego-docierają do niego z zewnątrz. migotanie. obok niego. wielkości i kształtu realnie istniejących lub też dziwaczne w swoim wyglądzie czy nienaturalnej wielkości: znacznie powiększone (omamy makroptyczne) lub bardzo małe (omamy mikroptyczne) . to chory może dostrzegać postacie. jak i maleńkich istot. że spostrzega rzeczywistość prawidłowo i że jest tak. Wyrazistość omamów jest różna-od ledwo zarysowanych do bardzo wyraźnych obrazów. ruchliwe. omamów. smakowe. barwne. doznając omamów.omamy wzrokowe.żywe. Bywa też przeciwnie. O m a m y p r o s 1 e. dzieli się rak jak i złudzenia-na wzrokowe. tak jakby znajdowały się one przed nim. synestetycznych" (W. niezróżnicowane dźwięki. że dla odróżnienia należy je nazywać prostymi. zwierzęta. Niekiedy halucynacyjne doznania wzrokowe układają się w sceny. Można więc zauważyć. punkty. które są treścią jego. ale są typu spostrzeżeń (nie wrażeń) . Omamy dzielimy na elementarne. Na tym polega rzutowanie (projekcja) na zewnątrz. np. Częściej są to doznania typu spostrzeżeń. dotykowe i czucia ustrojowego. np. Chory widzi postacie ludzkie. iskry lub podobne elementarne zjawiska. Innymi słowy. a więc takich. charakterystyczna cecha omamów. Mogą one mieć cechy wrażeń: chory dostrzega błyski. Omamy. O mamy e I cmentarne polegają na przeżywaniu doznań typu wrażeń. chory umiejscawia obrazy halucynacyjne ze sobą: są one rzutowane poza pole widzenia. smak. zwykle bywają nazwane złożonymi. ogromnych zwierząt. pojedyncze. częściej występujące. to spostrzeżenia (powstające bez bodźców działających z zewnątrz) . chory przeżywa cale sceny. często połączone ze złudzeniami. zwykle w psychozach schizofrenicznych.w zależności od rodzaju analizatora. jak błyski. Wydaje się jednak. śpiew. czasem ze znacznej odległości. Takie omamy. Jeżeli są to np. słuchowe. które dotyczą jednego analizatora. niezależnie od podziału na elementarne. nieraz barwnych. czuje zapach i widzi płomienie. chory wypowiada mylny sąd realizujący: nie ma wątpliwości. w jego dalszym otoczeniu. przeżywa spostrzeżenia przedmiotów. tj. przedmioty. plamy. węchowe.

bywają przyczyną unikania przez chorego przyjmowania posiłków i leków. czy czasem w ciągu dnia. pytamy o to. płynów. innych pacjentów) cd głosćw halucynacyjnych.Niekiedy.w pojedynczych przypadkach schizofrenii i stanów zaburzeń świadomości. jak w przypadku głosów podszeptujących popełnienie samobójstwa. wołanie. występuje tzw. lub są typu spostrzeżeń-chory słyszy głosy.acousmaru. Omamy smakowe i urojenia prześladowcze. Uważa mianowicie. kto du choregu muwi lub jak on tłumaczy rozleganie się głosów nawet wówczas. w tym przypadku zatruwania. W przekonaniu chorego głosy docierają dań z sąsiedniego pokoju. uważa ich za chorobliwe-odróżnia niekiedy od spostrzeżeń realnie istniejących przedmiotów. mogą być elementarne (trzaski. że odnosi się do nich krytycznie. Czasem doznaje nadto omamów czucia u strojowegz.omamy i mpe raty w ne. bez bliższych wyjaśnień. Omamy słuchowe. Wykorzystując tę właściwość omamów i starając się dowiedzieć od chorego. szmery) . Mimo to. co uważa za potwierdzenie szkodliwego wpływu trucizny na organizm. pukanie. Zdarza się nawet. ze ściany. wyczuwa"i dostrzega własną postać obok siebie. zwłaszcza schizofrenicznych. przyjmując je za wydarzenia realne. Chory czuje zapach gazu. nawet wtedy. które zawierają nakazy.głosy kobiece czy męskie. odczuwa niezwykłość i dziwaczność przeżywanych doznań. Nie oznacza to jednak. gdy jest sam. które-choć nie. pukanie. śpiew. które pojawiają się i znikają. że chory słyszy głosy. czy doznaje on omamów wzrokowych. lub czy nie bywa tak. Omamy węchowe występują często łącznie z omamami smakowymi i zazwyczaj są przykre dla chorego. jak: . należy unikać formułowania takich pytań. Omamy smakowe występują rzadziej od słuchowych oraz wzrokowych i zwykle łączą się z innymi omamami. zwłaszcza węchowymi. chory nie jest krytyczny wobec doznawanych omamów. lub odrażające . polecenia Są to tzw. co może skłonić go do żmudnych poszukiwań jego źródła. Jak już podkreślano. czy są to np. W przebiegu niektórych psychoz.objaw sobowtóra-chory. którego nie określa. gdy nikogo nie ma w pobliżu. lecz że w nieco inny sposób przeżywa omamy niż prawidłowe spostrzeżenia. Omamowe doznania słuchowe bywają różnej intensywności-od cichych. rady lub z lękiem nasłuchuje pogróżek. Bywają reż omamy. Są to już jednak zagadnienia dotyczące badania psychiatrycznego. omówione stosunkowo obszernie w innym rozdziale. przeżywa jakby marzenie senne-dostrzega pewne przedmioty lub postacie ludzi. podobnie jak wzrokowe. zakazy. wyraźnych słów. lekarzy. Nierzadko chory słyszy rozmowy prowadzone jakby pomiędzy dwiema lub więcej osobami i czasem odpowiada na słyszane pytania. A mimo to. Z chwilą uzyskania odpowiedzi twierdzącej można już wprost zadać pytanie. że jedzenie ma smak zmieniony. tzw. czy nie zdarza się. chory czasem odróżnia głosy wypowiadane lu niego przez otoczenie (rodzinę. nie ma wielkiego sensu. ponieważ jest zatrute. Czy pan słyszy jakieś głosy? "Pytanie tego rodzaju. głosami". tj. wśród których pojawiają się pojedyncze słowa. z innego miasta lub z miejsca. co często interpretuje urojeniowc. Chory odczuwa zmieniony smak potraw. które mogą popchnąć chorego du dokonania czynów skierowanych przeciwko otoczeniu lub groźnych dla niego samego. których inni nie słyszą. badając chorego. że słyszy głosy. dzwony kościelne bądź bliżej nie określone dźwięki. w niektórych przypadkach. że chory sam te psychotyczne doznania nazywa. Pytamy raczej. ledwo słyszalnych szeptów la głośnych. na jawie.

lub wręcz niezwykłe i nie dające się wyrazić. a nazwa. uczucie ściskania mózgu"należy do dość częstych skarg zgłaszanych przez chorych na nerwice. Chory może odczuwać obecność na skórze poruszających się owadów lub większych zwierząt. Jak z powyższego określenia wynika. przeżywając pseudohalucynacje wzrokowe. trupie. zapach nieba". Pseudohalucynacje są to spostrzeżenia (lub myśli) powstające bez bodźców działających z zewnątrz. pod skórą. co prowadzi do bardziej złożonych doznań omamowych przybierających różną treść. które trudno choremu bliżej określić. Odczuwają też poruszanie się mrówek. Zostały one opisane bardzo szczegółowo przez Kandinskiego w pracy wydanej w 1890 r. Niekiedy. Chory czasem odczuwa ściskanie mózgu. . Dokładne zrozumienie opisu pseudohalucynacji wymaga chwili uwagi. które widzi. oczami wyobraźni"i które na ogół bez trudu odróżnia od spostrzeżeń realnie istniejących przedmiotów. To zaburzenia psychosensoryczne. wywołany działaniem promieni.zapachy zgnilizny. Chory. lub czują ogrzewanie bądź oziębianie skóry. są również omamami. 95) . hakowe"pochodzi stąd. Tego rodzaju doznania czasem idą w parze z urojeniami pasożytniczej choroby skóry (por. nie wypowiadają żadnych urojeń. przykrych zapachów pojawiających się napadowa i występujących w padaczce. w odczuciu chorego. zwłaszcza w schizofrenii paranoidalnej. Nie trzeba dodawać. że objawy te są spowodowane podrażnieniem zakrętu hakowego. nie mają cech obiektywnej przedmiotowej rzeczywistości. lecz znamiona wyobrażeń zlokalizowanych w przestrzeni wewnętrznej. Od omamów węchowych należy odróżnić hal ucynoidy hakowe (nazywane niezupełnie słusznie omamami hakowymi) . Pozostałe cechy pseudohalucynacji odróżniają je od omamów. z jego narządów wewnętrznych lub z różnych części ciała. przemieszczanie serca lub żołądka albo zmiany zachodzące w różnych narządach pod wpływem-jak sądzi niszczących promieni skierowanych na jego organizm. rzecz jasna. potwierdza tylko konieczność całościowego (holistycznego) podejścia do pacjenta i do dostrzeganych zaburzeń. Tego rodzaju omamy są charakterystyczne zwłaszcza. a będącej przykładem wnikliwej analizy klinicznej zaburzeń procesów poznawczych. dziwne". chociaż chorzy ci. czyli omamy rzekome. Omamy czucia ustrojowego są to zwykle elementarne doznania napływające. oddających całkowicie odmienne sposoby myślenia. które chory ocenia krytycznie i dlatego powinny nosić nazwę halucynoidów. polegają na odczuwaniu. Omamy ustrojowe niejednokrotnie występują łącznie z dotykowymi. dla alkoholowej psychozy majaczeniowej. Podobieństwo słów używanych na oznaczenie różnych treści. W niektórych przypadkach chorzy zgłaszają skargi na przykry świąd. Pse udo hal u c ynacj e (pseudoAdlacimmznes) . przykre omamy dotykowe są poczytywane przez chorych za dowód szkodliwego oddziaływania na ich organizm za pomocą różnych przyrządów.str. mimo iż tak nazywane. ale nie wyłącznie. dostrzega obrazy. iż są to spostrzeżenia powsujące bez bodźców działających z zewnątrz. Na przykład. Rzadziej bywają to zapachy przyjemne lub. Om a my do ty ko we polegają na odczuwaniu przez chorego różnych doznań z powierzchni skóry. zwykle bardzo wyraźne i żywe. że wyrwane z tego opisu zdanie zmienia swój sens (jak to zwykle bywa w podobnych przypadkach) . pseudohalucynacje i omamy mają jedną istotną cechę wspólną. Objawy te. tę mianowicie.. są odczuwane jako obce. . jak. narzucone z zewnątrz doznania. robaków".

a nie do zaburzeń spostrzegania. ujmując ogólnie. wbrew woli. których źródło chory umiejscawia wewnątrz swego organizmu. Czasem chory odczuwa falowanie podłogi czy chodnika lub dostrzega obsuwanie się sufitu. głos sumienia"Zgodnie z tym. w stanach . Do chorego dociera muzyka. W tym ostatnim przypadku ma miejsce ugłośnienie własnych myśli chorego: chory. jakby.zaburzeń schematu ciała. dziwaczny smak. zwykle krótkotrwałym. które krętka scharakteryzowano poniżej.zdają się być bardzo małe (mikropsje) lub wyolbrzymione (makropsje) . które "jak żywe stają przed oczami". lecz niejako. są zwykle wyrazem zmian organicznych mózgu. a więc słowne. zwłaszcza po ustąpieniu napadu. polegająca na krytycznej ocenie tych ostatnich: nie towarzyszy im mylny sąd realizujący. że myślenie i spostrzeganie stanowią łącznie procesy poznawcze. Treść tych zaburzeń spzstrzegania bywa również bardziej zróżnicowana. Zaburzenia tego rodzaju leżą również u podłoża innych jeszcze objawów psychosensorycznych. ile zniekształceniem pojęcia pseudohalucynacji. głosy. osoby. zaburzenia. jest nie tyle uproszczeniem. W czasie napadu psychosensorycznegc świadomość chorego jest zwykle przymglona. co powiedziano dotychczas. który próbuje ująć i klasyfikować zjawiska dynamiczne. słyszy myśli. występujące napadowa (napady psychosensoryczne) . iż są to głosy (omamy) . Pseudohalucynacje występują w psychozach schizofrenicznych. szmery. smugi. że jego kończyny wydłużają się. Chory ocenia krytycznie. ale nie zyskują one przez tu cech przedmiotowości. lecz przypominają wyraźne.Obrazy te może również widzieć przed sobą w pewnej odległości. jak błyski. wypowiadane w jego głowie i uparcie narzucające się np. tj.przekleństwa.doznaje szczególnego uczucia.typu wyobrażeń. Pseudohalucynajom poświęcono nieco więcej miejsca ze względu na pewne niejasności i nieporozumienia. oderwane słowa. takich halucynoidów. Zaburzenia psychosensoryczne polegają m in. tj. a każdy podział. Halucynoidy Mu (lacwzides) są to wrażenia lub spostrzeżenia powsrające bez bodźców działających z zewnątrz: doznania te chory ocenia krytycznie. że zmienia się ich ciężar lub położenie względem tułowia. i słuchowe. tj. wewnętrznie': do chorego np. Zaburzenia psychosensoryczne polegają również na pozornej zmianie kształtu. zarzuty kierowane do niego. przyjmują nienaturalny kształt. Uwaga ta jest słuszna. w kile mózgu. jeżeli pamiętamy. barwy spostrzeganych przedmiotów oraz na zmianie ich położenia i odległości względem siebie. Halucynoidy wchodzą w zakres zaburzeń psychosensorycznych. lecz o halucynoidach. plastyczne wyobrażenia. Chory np. a czasem w stanach depresyjnych. z którym można się spotkać. Pseudohalucynaje są najczęściej wzrokowe. Doznania te są wyrazem zaburzeń syntezy treści spostrzeżeń. jakim uległ: dlatego w tych przypadkach mówimy nie o omamach.na występowaniu. są charakterystyczne dla padaczki ze zmianami w płacie skroniowym. ale nie ma jednak zasadniczego znaczenia. Objawy te. Zachodzi zatem zasadnicza różnica między omamami a halucynoidami. w guzach mózgu.przemawia. przykry lub niezwykły zapach. Określenie pseudohalucynacji. które-podobnie jak w przypadku doznań elementarnych-są nieraz zmienione pod względem kształtu. należałoby pseudohalucynacjesłowne zaliczyć do zaburzeń myślenia. Tych myśli chory nie słyszy uchem. Zaburzenia psychosensoryczne występują w padaczce. ale nie występują jakościowe zaburzenia świadomości. uważa je za objaw chorobowy. jakie powstały wokół tego terminu. jest z konieczności mniej lub bardziej sztuczny. Halucynoidy występują w niektórych przypadkach padaczki i guzów mózgu. wielkości. w zaburzeniach świadomości typu oncjroidalnego. dostrzega on przedmioty.

a raczej skrajne idee nadwanościowe. Urojenia. Zaburzenia toku myślenia. choć oczywiście stwierdzenie pojedynczego objawu nie wystarcza do rozpoznania określonej choroby. Urojenia są zawsze objawem psychotycznym. chory wyraźnie wskazuje osoby. Liczba osób objętych kręgiem urojeniowym bywa bardzo różna-od jednej osoby do dziesiątek czy . że jest on prześladowany. . pomijając przelotne natręctwa u ludzi zdrowych. Każdy z tych objawów ma inne znaczenie psychopatologiczne. tj. spowolnieniei inne. jak rozkojarzenie. przyspieszenie. są wyrazem zaburzenia osobowości. zarazem jednak przyspieszenie toku myślenia występuje również w niektórych stanach zaburzeń świadomości. Halucynoza lub omamica jest chorobą psychiczną. W poszczególnych przypadkach wypowiedzi chorych różnią się znacznie. mimo oczywistych dowodów błędności. ale pozostaje zawsze cecha wspólna. ale nieznaczne spowolnienie toku myślenia bywa przejawem fizjologicznego przygnębienia. idee nadwanościowe oraz natręctwa myślowe. są interpretowane różnie i-jak zwykle w medycynie klinicznej w zależności od całokształtu obrazu chorobowego. Natręctwa. pragną pozbawić go zdrowia.objawem choroby psychicznej. Czasem. Urojenia prześladowcze należą do najczęstszych urojeń. które-według niego-szkodzą mu bądź jego rodzinie. I tak. dążą do jego zniszczenia. Zaburzenia treści obejmują takie objawy. a zwłaszcza w stanach majaczeniowych. rozkojarzenie roku myślenia nasuwa podejrzenia schizofrenii.pu przebytym zapaleniu mózgu i po zatruciach uszkadzających.głębokie przeświadczenie chorego. jak i roku myślenia. wyczuwa"jednak grożące mu niebezpieczeństwo. które chory wypowiada z głębokim przekonaniem o ich prawdziwości i których nie koryguje. Urojenia (delarioner) są to fałszywe sądy. pseudohalucynacjami i halucynoidami. Zaburzenia poznania w zakresie czynności myślowych dotyczą zarówno treści. omamy są nazywane pełnymi.94) . tzn. jak: urojenia. W innych przypadkach chory nie określa bliżej domniemanych wrogów. Czasem. Z kolei spowolnienie myślenia może świadczyć o stanie depresyjnym. Zaburzenia myślenia i ich podział. w celu podkreślenia różnicy między omamami (halucynacjami) . Urojenia różnią się między sobą treścią i budową. otruć. Omówione objawy pojawiają się niekiedy w jakościowych zespołach zaburzeń świadomości. Przyspieszenie myślenia jest jednym z trzech objawów charakterystycznych dla typowego stanu maniakalnego. Podział urojeń według treści. dla której omamy są objawem dominującym (patrz str. tkankę mózgową. występują przede wszystkim w przebiegu niektórych nerwic. Idee nadwanościowe. właściwymi lub prawdziwymi.

że jego przewód pokarmowy nie funkcjonuje od lat.przez szatana. gdy słyszy głosy donoszące o zbliżającym się niebezpieczeństwie lub zdaje się dań docierać rozmowa wrogów naradzających się nad sposobem zgubienia go. ani przedstawieniem dowodów ich blędności. Postawa nieco powściągliwa to wyraz braku przywiązania uczuciowego i widomy dowód związania się z kimś innym. jego znajomi. z jego wyrazu twarzy oznaki miłości kierowanej ku swoim rywalom.setek osób. bliskie urojeniom prześladowczym. Doznawanie omamów zwykle pogłębia jeszcze urojeniowe przekonania chorego. Czasem chory w sposób uojeniowy tłumaczy fizjologiczne doznania ustrojowe. a poczytywanych za dowody zdrady.w psychozach starczych i czasem w schizofrenii. Urojenia hipochondryczne polegają na nieuzasadnionym przeświadczeniu u chorobie niszczącej organizm. Na przykład omamy słuchowe mogą być dla chorego niewzruszonym dowodem słuszności jego podejrzeń. Serdeczne zdnoszenie się do chorego uznaje zn za prćbę wprowadzenia go w błąd. a zwłaszcza twarzy. Natomiast jak w życiu ludzi zdrowych. Urojenia zazdrości. wyczytuje"z oczu współmałżonka. ale o cechach odrębnych. Diabeł jednak. Bywają to osoby z najbliższej rodziny chorego. żołądek jest zniszczony. Urojeń nie daje się podważyć ani perswazją. W niektórych przypadkach chorzy czują się prześladowani nie przez ludzi. Na przykład chory po wielokroć oznajmia. aczkolwiek i ta ich właściwzść występuje z różną wyrazistością. w których rozpoznaje swoich prześladowców. Niekiedy urojenia hipochondryczne zwracają uwagę otoczenia absurdalnością treści. Chory wyraża niezachwiane przekonanie. Urojenia wyjątkowo występują jako jedyny objaw psychotyczny. dość często natomiast łączą się z omamami. Podejmowane rozmowy. Chory. a ciało ulega rozpadowi.osoby go śledzące. Podobnie omamy smakowe i węchowe są często-według mniemania chorego-wymownym świadectwem działania na jego szkodę. w treści urojeń. że zostanie umieszczona w obozie kosmonautów. przybierają nieraz formę urojeniową interpretacji wydarzeń rzeczywistych. np. codziennych. Nieco zbliżone do urojeń hipochondrycznych i odnoszących (por. niepokojąco zmieniona . są urojenia zniekształcenia ciała. próby wyjaśnień czy też milczenie na równi zostają interpretowane według żywionego przekonania o niewierności. odwrócenia uwagi od ukrywanych przed nim potajemnych schadzek. tak i w treści urojeń-występują elementy właściwe współczesności: jedna z chorych cierpiących na psychozę starczą uciekała z domu w obawie. a przede wszystkim dowodem zatruwania jego organizmu. ale również ludzie obcy. ale występują i w innych chorobach psychicznych. nie są fobią. Urojenia tej treści. np. Jest to cecha znamienna dla wszystkich postaci urojeń. zwykle drobnych. pojawia się dzisiaj znacznie rzadziej niż jeszcze przed kilkudziesięcioma łaty. że jego twarz jest zniekształcona. w których dopatruje się oznak groźnego cierpienia. lub też ma miejsce urojeniowa interpretacja omamćw bólowych i czucia ustrojowego. lecz właśnie urojeniami. Nierzadko chory-co jest wyrazem nie tylko urojeń prześladowczych. Urojenia zdrady małżeńskiej są charakterystyczne dla paranoi alkoholowej. ale i odnoszących niemal na każdym kroku spostrzega ludzi. np. zwłaszcza w przypadkach.niżej) . mimo iż nazywane dy s m o rfofob i ą (dysmzrwowzżia) . lecz przez siły tajemne.

winy. czy ich treść dotyczy wydarzeń możliwych. i wynoszących ponad otoczenie i przeciętność. np. np. zamiast o urojeniach wielkościowych (lub innych) . do żadnej pracy.chory uważa się za przewodniczącego Świętej Trójcy. rozległa wiedza. Student. W pierwszym przypadku chory głęboko wierzy. który popisuje się tego rodzaju. wpływa na ich decyzje. iż psychiatria nie jest dla niego dziedziną znaną. budzą jednak przykre i silne doznania emocjonalne. Urojenia grzeszności i winy znajdują wyraz w przypisywaniu sobie różnych przestępstw i zbrodni. ani zdrowia. Chory też nieraz sądzi. zdradzają również objawy głębokiej depresji. a sam wydaje polecenia.dręczący lęk (fobia) i związana z nim natrętna myśl o własnej brzydocie. Urojenia odnoszące. Mimo że te niedostatki urody-u człowieka. cała władza skupia się w jego ręku. Urojenia grzeszności. muszą pokutować ludzie niewinni. jest niezdolny do niczego. tj. zubożenia. nicości (nihilistyczne) . lub mówi o. znajomość kilkunastu i więcej języków. że jest autorem wynalazku.o tym. może dokonać wszystkiego. Należy dodać. Z urojeniami sprzęgają się iluzje. co odsuwa od niego ludzi. Na przykład chory trwa w przekonaniu. upośledzenia. W innych przypadkach chory uważa się za człowieka skrzywdzonego przez ludzi lub zły los. ale w znacznej mierze fałszywych domysłach. jest pozbawiony narządów. Urojenia odnoszące (ksobne) dość często występują z urojeniami prześladowczymi lub mogą . wyróżniające je spośród dotychczas omówionych i wymagają osobnego Uj (Gid. za które. A więc. uszy odstające itp. czy jest na wskroś absurdalna.dokonał doniosłego odkrycia naukowego. którzy takie urojenia wypowiadają. zbliżają się czasem w swej treści do urojeń hipochondrycznych. Są to np. zubożenia i nihilistyczne bywają ujmowane łącznie jako urojenia depresyjne. Czasem. Urojenia poniżenia. działania.za Napoleona czy Aleksandra Wielkiego. rozwija się nerwica lękowa. że zreformował stosunki społeczne itp. w jego mniemaniu. najprostszej egzystencji.niepospolite cechy umysłu. które różnią się jednak swoją budową oraz tym. czego pragnie. Stwierdzenie urojeń zniekształcenia twarzy uzasadnia podejrzenie procesu schizofrenicznego. Chory może trwać w przeświadczeniu. Urojenia wielkościowe często dotyczą pozycji człowieka w kraju i świecie. który z niepokojem zaczyna o nich rozmyślać-nie są niczym nowym i bywają zwykle umiarkowane lub nieznaczne. np. wiedzą". Czasem chorzy obwiniają się o grzechy obciążające najbliższych lub całą ludzkość: czują się ludźmi niegodnymi. gdyż zwykle chorzy. domagając się wykonania operacji plastycznej. Nierzadko chorzy zwracają się do chirurga.i budzi odrazę u innych. że np. że jego ciało jest niszczone przez straszną chorobę. ludzie ci radzą się go. nieraz w okresie dojrzewania. upośledzenia. ani nawet własnego ciała (urojenia nihilistyczne) . że jego ciało wydziela przykrą woń. którzy nie zasługują na nic innego prócz kary. Takie i podobnej treści wypowiedzi są charakterystyczne dla urojeń wielkościowych. poniżenia. ku zgnębieniu chorego. daje przekonujący dowód. oddziaływania i owładnięcia wykazują pewne cechy wspólne. Nazwa ta jednak zbyt silnie akcentuje związek treści urojeń z zespołem depresyjnym. który popchnie wiedzę naprzód. której dominującym objawem jest dysmorfofobia w dosłownym znaczeniu. nic już nie ma-ani rzeczy (urojenia zubożenia) . że-wbrew potocznemu mniemaniu-chorzy psychicznie rzadko uważają się za osobistości znane z historii. że zna osoby zajmujące najwyższe stanowiska. manii wielkościowej". Urojenia wielkościowe dotyczą osobistych przymiotów chorego wyróżniających go. zwykle u ludzi młodych. W innych przypadkach uderza fantastyczność urojeń. a więc wspiera się na rozpowszechnionych. że nos jest zbyt długi lub nieco wklęsły.

Tego typu urojenia są charakterystyczne dla paranoi (czyli obłędu) i dlatego noszą nazwę urojeń paranoicznych. wynalazcze. bez udziału chorego lub wbrew jego chęciom. tej i podobnej treści. a więc bywają prześladowcze.towarzyszyć urojeniom wielkościowym. Urojenia oddziaływania polegają na przeświadczeniu chorego. Chory czuje. Należy pzdkreślić. Urojenia owładnięcia nie różnią się wyraźnie od poprzednich. doznaje nasyłania obcych myśli z zewnątrz. Są to urojenia powiązane. wymieniają słowa i dyskretne znaki. Dla ścisłości dodać należy. bądź przeciwnie. może. odkrywcze) . zazdrości lub inne. Urojenia owładnięcia. a myśli jego są wykradane.tworzące pewien system dotyczący z reguły jednej zasadniczej dla chorego sprawy. 55) . Podział urojeń według budowy. tzn. Ludzie zapewne coś wiedzą o nim lub znają jego myśli. że tak właśnie się dzieje. a brak nazwiska tłumaczy pominięciem go dla niepoznaki.str. Urojenia dotyczą nieraz treści artykułów w prasie czy audycji radiowych bądź programów telewizyjnych. że działa nań jakaś siła. że ludzie milkną na jego widok lub uśmiechają się porozumiewawczo. mogą jednak występować także w innych chorobach psychicznych. Nastawienie odnoszące jedynie nieco przypomina urojenia i nie świadczy o patologii. Chory odnosi do siebie wydarzenia rozgrywające się wokół niego. czasem w psychozach schizofrenicznych. czy to bezpośrednio. że na jego ciało lub umysł ktoś oddziałuje. elektryzowanie (co może być także wyrazem omamów dotykowych) . tworząc zespół Kandinskiego i Clerambaulta (por. że urojemia paranoiczne różnią się nieraz pod względem treści. podobnie jak i wyobrażenia. być logiczne i konsekwentne. pozornie logiczne i wykazujące wewnętrzną spoistość. Rozumowanie chorego na temat zagadnień szczegółzwych. iż nie jest on przedmiotem zainteresowania i rozmów. . stąd te baczne wpatrywanie się lub pozory. Urojenia paranoiczne to urojenia usystematyzowane. podobnie jak i urojenia odnoszące: te ostatnie są również objawem wielu innych chorób psychicznych. Urojenia owładnięcia i oddziaływania występują stosunkowo często w psychozach schizofrenicznych. często tkwiąca w nim samym. gdy jedzie tramwajem lub wchodzi do sklepu. jako jego cecha. które nasuwają się uparcie i niejako automatycznie (objaw automatyzmu psychicznego) . Chory czuje się np. które występuje nieraz u ludzi zdrowych. Od urojeń odnoszących należy odróżnić nastawienie odnoszące. choć z urojeniami związanych. mogą występować wraz z pseudohalucynacjami. czy za pomocą jakichś aparatów.str. jest nią owładnięty. Chory. że już w samym pojęciu pseudohalucynacji mieści się. są narzucane wbrew woli chorego. Chory jest przekonany. dostrzega. Nla przykład. 95) . Urojenia odnoszące polegają przede wszystkim na urojeniowej interpretacji wydarzeń rzeczywistych.hipnotyzowany lub odczuwa naświetlanie. poczucie obcości nasuwujących się myśli i wyobrażeń. ale mogą wiązać się również z zaburzeniami spostrzegania (por. wielkościowe (posłannictwa religijnego. myśli nie przebiegają swcbodnie. wyczytuje między wierszami"aluzje pod swoim adresem lub wręcz bierze do siebie przeczytane czy usłyszane słowa.

Co do treści-to podobnie jak paranoiczne-mogą być prześladowcze. A więc mogą być prześladowcze z uwagi na ich treść. że jest np.Urojenia paranoidalne (nieusystematyzowane) . zazdrości i inne. Chory np. w istocie fałszywych. Może ono dotyczyć przeszłości objętej okresem choroby.dochodzi do wniosku i niewzruszenie wierzy. mimo oczywistych 5-Psychiatria. Występowanie omamów.zrozumiał niejasne dotąd zmiany zachodzące w jego otoczeniu i że już wie. zgodnie z tym co powiedziano dotąd. jak i do drugiej z omówionych grup.. W takich przypadkach ma miejsce rzutowanie (projekcja) urojeń wstecz. dowodów blędnoici. nie wykazują już tak wyraźnej i konsekwentnej budowy. m in. wielkościowe. Uwagi powyższe nie oznaczają bynajmniej. lub wielkościowe. która w rzeczywistości nie istnieje. że w jego otoczeniu zachodzą niepokojące zmiany. iż grozi mu jakieś poważne niebezpieczeństwo. ale również nie istniejących. Urojenia nie zawsze jednak dngyczą spraw aktualnych. Wspomniano poprzednio. daje się zauważyć. które często towarzyszą urojeniom. Tego typu urojenia są charakterystyczne m in. Chory zapewnia otoczenie o posiadaniu niezmierzonych bogactw. majątków. Poszczególne wypowiedzi chorego są często uderzająco absurdalne. a omamy występowaniem urojeń. hipochondryczne. Różne wspó (występujące objawy są często przejawem tej samej choroby i nie można w sposób dowolny jednych objawów wyprowadzać z drugich. fałszywe interpretowanie Taktów i trwanie przy mylnym sądzie. Uhory sądzi np. a paranoiczne pod względem budowy. Gotowość do myślenia w sposób urojeniowy nosi nazwę nastaw lenia urój eOlOWCgO. W miarę rozwoju choroby utrwala się głębokie przeświadczenie chorego o słuszności jego sądów. Chory np. w odróżnieniu od paranoicznych. że niektóre wypowiedzi rodziny lub listy. że np. a może również sięgnąć okresu przed zachorowaniem. Urojenia. tłumaczy w sposób urojeniowy. wskazują na to. co nazywamy urojeniową interpretacją wydarzeń rzeczywi słych. której chory doznaje sądząc. zaledwie w kilka lub kilkanaście dni od dostrzeżenia zmian w stanie psychicznym chorego. że padł ofiarą tajnej organizacji. że charakterystyczną cechą urojeń jest nLin. instytucji.krolem wszechrzeczy i wszystkich planet. skrzyń złota lub o tym. zarazem inkoherenme itd. jakie otrzymuje. Urojenia paranoidalne należą do najczęstszych i występują w różnych chorobach psychicznych. czasem chorzy interpretują umjenicwo wydarzenia minione. mogą należeć zarazem do pierwszej. Częściej jednak okres ten trwa dłużej i urojenia kształtują się stopniowo. jakie grozi mu niebezpieczeństwo lub jaką ma spełnić misję.dla porażenia postępującego. Głębokie przeświadczenie chorego o prawdziwości wypowiadanych sądów jest cechą wskazaną w . Stara się je zrozumieć i wyjaśnić. Fakty jednak. co z naciskiem należy podkreślić że urojenia tłumaczymy obecnością lęków i omamów. z którymi się styka. Analizując obraz kliniczny chorób psychicznych. Urojenia niespójne (mkoherenme) charakteryzuje brak wszelkiej spójności i zmienność treści.w urojeniowej postaci schizofrenii. sprzyja ich rozbudowie i utwierdzeniu się chorego w słuszności jego sądów. że urojenia w części przypadków występują już na początku psychozy. Uformowanie się treści urojeń łączy się czasem z poczuciem ulgi.zaczyna podejrzewać. a nadto dotyczą one już zwykle nie tylko wydarzeń rzeczywistych. dotyczą nieraz licznych zagadnień dość luźno powiązanych ze sobą.

Fanatyczne działanie w imię nadwartościowej idei i wiara w jej prawdziwość (czym m. naukowcy. archeolodzy-amatorzy i inni. idee nadwartziciowe nie zawsze zawierają sądy fałszywe i nie są całkiem niedostępne krytycznej perswazji. upodabnia idee nadwartościowe du urojeń. Należy więc dokonać pewnego rozróżnienia. stał się celem dla siebie. ktćry dawno stracił swój sens. mając na myśli objaw psychopatologiczny" wydaje się wskazane dodanie do omawianej nazwy przymiotnika. Nieraz reż charakteryzuje je pewna dziwaczność treści. dotyczących np. jak sądzę. planów życiowych. czy może pewne sprawy widzę nieco przesadnie. Idee nadwartościowe znajdują swój wyraz w żarliwym propagowaniu pewnych poglądów. Idee nadwartościowe świadczą (w części przypadków) o zaburzeniach osobowości. Pzglądy te są niekiedy słuszne. by nie mylić objawu psychopatologicznego z nieco przejaskrawioną właściwością człowieka zdrowego. a nawet nieco przesadną dominację jednego nurtu w życiu. Czy aby na pewno jest dokładnie tak. "Jest to moment. w czym bardzo pomaga prosta i przejrzysta klasyfikacja objawów. pozostaje określenie idea nadwartościowaoczywiście już nie. skrajna"-bądź też idea dominująca lub wiodąca. Człowiek. ale używając określenia idea . niestrudzeni podróżnicy. Mimo tego istotnego zastrzeżenia. który wypowiada głębokie i zarazem fałszywe przekonania. ale również procesów emocjonalnamotywacyjnych. zapaleni kolekcjonerzy. nie są jakością izolowaną i autonomiczną. Idee te.in. jakie przyjmuje wobec ludzi i wydarzeń. prawidłowo. W odróżnieniu jednak od tych ostatnich. Poszczególne objawy należy dostrzegać w ich wzajemnych powiązaniach. Otóż. szachiści.wiary. oznacza właśnie pewne uproszczenie. aby osiągnąć cel. Są wśród nich zapamiętali działacze społeczni. ale zarazem trzeba umieć je wyodrębnić. Jednak w miarę postępu leczenia i poprawy stanu psychicznego poprawa ta przejawia się mJn. i z ktćrymi jest silnie związany emocjonalnie. wytkniętych celćw i ich realizacji. Natomiast w stosunku do ludzi o prawidłowej osobowości. aczkolwiek powszechnie przyjęte. urojenia-ze względów praktycznych-nadal będą umieszczane wśród zaburzeń treści myślenia. mogą jednak również charakteryzować ludzi o osobowości ukształtowanej. w rodzeniu się wątpliwości co do słuszności urojeniowych przekonań: . ale ujawniających wyraźną. Otóż stanowisko takie. Idee nadwartościowe. daje tym samym wyraz nieprawidłowościom w zakresie nie tylko treści myślenia. Przy wstępnym omówieniu urojeń zaliczono je do zaburzeń treści myślenia. zasad filozoficznych.. Urojenia bowiem. każda idea nadwartuiciowa jest ideą dominującą. przy równocześnie niezbędnym kontynuowaniu leczenia farmakologicznego. sekt religijnych.definicji urojeń. a co za tym idzie-nikła podatność na korygujące wpływy otoczenia. Idee nadwartościowe to przekonania. które człowiek uważa za szczegulnie ważne. gdy psychoterapia znajduje szersze niż dotąd zastosowanie w leczeniu choroby psychicznej. Rzecz jasna. Ludzie przeniknięci ideą nadwartościuwą nieraz pracują długie lata. skrajna"-skrajna idea nadwartościowa. przejawiają się przywiązywaniem szczególnej wagi do pewnych dążeń. podobnie jak i inne objawy psychotyczne. reformy stosunków społecznych. spostrzeżeniowego poznania świata oraz postaw. słuszne. nazywane też "myślami nadwartościowymi"..idee nadwartościowe różnią się od natręctw) . w innych przypadkach okazują się błędne i szkodliwe.

wyróżnia się następujące rodzaje natręctw. ale już policzę i będę miał spokój". obrażające uczucia religijne chorego. Chory np. czy nie. dwa razy. Rozpatrując zaburzenia treści myślenia-omówiono dotąd urojenia oraz idee nadwanościowe. mimo że chory wykonuje te czynności z pilną uwagą.natrętne wyobrażenia i czynności ruchowe. najpierw pierwszy zamek przekręca klucz raz.zamyka drzwi ostrożnie. Jej nadmierne nasilenie. zawęża krytycyzm i uniemożliwia harmonijne funkcjonowanie osobowości. skrajna') nie sugerujemy patologii.wielokrotne sprawdzanie. a więc patologicznej. które nasuwają się na widok obrazów świętych.ustawicznego mycia rąk w obawie przed zakażeniem. Opis tych objawów uzupełnia charakterystyka fobii. ocenia je krytycznie. Usiłowania re kończą się zwykle niepowodzeniem lub nawet nasilają przykre uczucie wewnętrznego napięcia. Z tego względu. mimo przeświadczenia o ich niedorzeczności. czy żelazko jest wyłączone. czy może tylko raz. tj. krure należą do zaburzeń procesów emocjonalnych. skrajnej. czy nikłe z pozoru objawy nie świadczą o rozwijającej się poważnej chorobie itp. a potem w lewo. Natrętne wyobrażenia są to wyobrażenia np. wykazują niektóre cechy właściwe nauęctwom. np. tj. jeżeli idea nadwartościowa nie przekracza pewnej miary. przewidując. czy drzwi do mieszkania zostały zamknięte. któremu inne zostają podporządkowane. bez pośpiechu. Jednak już wkrótce po opuszczeniu mieszkania może pojawić się pytanie: czy sprawdzając. przekręcając klucz również dwukrotnie. nie otworzył przypadkiem drugiego zamka. Postępując w sposób nieco schematyczny. Każda idea nadwanościowa odgrywa rek silnego czynnika motywacyjnego i scalającego działanie. to okazuje się zwykle korzystną właściwością osobowości. krany zakręcone. czy zamknął drzwi dobrze. które opada i rozładowuje się na pewien czas dopiero po wykonaniu czynności natrętnych.scen o treści erotycznej. czy właściwie uchwycił sens wyjaśnień lekarza.dominująca lub wiodąca (bez. że to nie ma sensu. Chory próbuje odsunąć od siebie natrętnie powracające myśli lub próbuje zaprzestać wykonywania po wielokroć pewnych czynności. ujmując silnie klamkę i dla pewności kładąc jeszcze raz rękę na kluczu tkwiącym w zamku. uwzględniając zarazem inne pustacie nauęctw. posągów. a zatem przytłaczająca dominacja jednego dążenia. który daremnie stara się je odsunąć od siebie. tak że w końcu drzwi są otwarte? . a klucz pierwszy-czy na pewno przekręcił w prawo dwukrotnie. Człowiek. Nie jest tak natomiast w przypadku skrajnej idei nadwartościowej. czy podjętą czynność doprowadził do końca. Należą tu również długotrwałe poszukiwania zapomnianego nazwiska czy nazwy miejscowości lub liczenie w myśli do określonej liczby przed podjęciem jakiejś ważniejszej czynności: . Z kolei chory sprawdza. który doznaje natręctw. którzy ze ślepym uporem dążą do krańcowo wyolbrzymionego celu. Natrętne czynności re np. czy aby jego wypowiedzi są dobrze rozumiane przez otoczenie. Natcętne myśli to np. Natręctwa (wwessimer) to myśli lub wyobrażenia uporczywie narzucające się lub czynności ruchowe wielokrotnie wykonywane. że dobrze mu znane dręczące pytania z pewnością powrócą. Natręctwa i fobie. zaniedbał swych obowiązków. Poniżej podano krćtką charakterystykę natręctw myślowych.skupiającego je na jednym celu. jak w przypadku fanatyków. potem drugi zamek.uporczywie doznawane przez chorego wątpliwości. To przeświadczenie o niedorzeczności lub chorobliwości odnosi się do wszystkich postaci natręctwi stanowi ich charakterystyczną cechę. Wiem.

orazrzadziej-w przebiegu niektórych chorób uwarunkowanych zmianami organicznymi. a nie drobną nieprawidłowością. Od natręctw. Jeżeli natręctwa dominują w obrazie chorobowym. sytuacja"rozumianym w szerokim znaczeniu. objaw spotykany najczęściej w schizofrenii. mimo pewnych rysów podobnych. Objawy automatyzmu psychicznego występują w schizofrenii. l 957) . zrywanie się itp: czynności te są odczuwane przez chorego jako obce. choroby. jak i fobii. Jest to typowa fobia wysokości (aropAWa) . Mimo to nie należy. choć przykre i niepotrzebne. mydląc dłonie określoną liczbę razy-5. to czasem używamy określenia zespół anankastyczny. a nie na szczycie wieżowca. Lepiej wrócić do domu i sprawdzić dobrze. Inną cechę wspólną. chociażby zamykania drzwi. Analogiczna różnica zachodzi między automatyzmem ruchowym a natręctwami ruchowymi.przechodzenie przez most czy pusty plac. toteż niektóre przykłady. w padaczce w przypadku pourazowego lub pozapalnego uszkodzenia mózgu. przyjmują postać pewnego rytuału. klamkę od drzwi i dopiero potem przystępuje do mycia rąk. są również zaliczane do przejawów automatyzmu psychicznego (W. A. Inne sytuacje mogą u tego samego człowieka nie wywoływać lęku (typu fobii) i rak dzieje się najczęściej. zwłaszcza w nerwicy z natręcrwamii w nerwicy lękowej. jakimi bywają wędrówki w jasnym stanie pomrocznym. jazda windą.mycie rąk (mlwomumu) w obawie przed bakteriami. niż dręczyć się cały dzień. Chory. ale równocześnie przypomina sobie analogiczne czynności wykonywane co dnia: w końcu nie wie już nic: . a więc przymusowe. kran. że owe myśli. Te właśnie cechy znalazły wyraz w nazwie omawianych zaburzeń.jako silny lęk. która jest procesem chorobowym. napływające z zewnątrz. w przypadku fobii. Chory np. uważa swój lęk za nieuzasadniony. Gilarowski. Oprócz czynności ruchowych. . np. takich jak poruszanie kończynami. Automatyzm psychiczny polega na wykonywaniu pewnych czynności (automatyzm ruchowy) . Są to zarówno sytuacje. mogą wydać się czytelnikowi znajome. zwierzęta. rozpoznawać pospiesznie nerwicy z natręctwami. z racji doznawanych niekiedy nauęcrw. Fobie (ywzóiae) polegają na występowaniu lęku w określonych sytuacjach. także napór obcych myśli (mamyzm) . aczkolwiek nasuwające się wbrew woli chorego.W myśli analizuje pilnie poszczególne etapy działania. od niego niezależne. odkaża"spirytusem lub innym płynem brzegi umywalki. W określeniu fobii posłużono się terminem. wyraźnie odróżniamy zaburzenia określane ogólnym mianem automatyzmu psychicznego. jak i przedmioty. na dążeniu do ich unikania oraz na przeżywaniu lęku przed tymi sytuacjami. w stanach depresyjnych i czasem w schizofrenii.. tj. Złożone i długotrwałe działania. lub przebiegające wbrew jego chęciom. Natręctwa występują w nerwicach. Fobia występuje np.dotyczącą zarówno natręcrw. 10. 20. Automatyzm psychiczny w postaci naporu obcych myśli tym różni się od myśli natrętnych. np. zakręcania kranu itp. nie są przez niego traktowane jako myśli obce. w sytuacji gdy człowiek spogląda z balkonu na ulicę: balkon ten może być zaledwie na drugim piętrze. zachowując z kolei określony sposób odkładania mydła.najpierw. "ł'zasem działania natrętne.. przebywanie na wysokości. Podobnie więc jak w stosunku do nauęctw jest zachowana ocena krytyczna. stanowi uporczywość występowania tych objawów. Przelotne natręctwa pojawiają się również u ludzi zdrowych. lecz jako jego własne. należy do automatyzmu psychicznego. uderzanie pięścią.

ciemnością. Chory. Zahamowanie myślenia polega na zatrzymaniu się wolno przesuwającegu się wątku myślowego. cc jednak nie jest jednoznaczne z zahamowaniem procesu myślowego. przed piorunami (cruwzywzwa) . Zaburzenia myślenia z przewagą zaburzeń toku. Myśl urywa się. To lękowe oczekiwanie ma wyraźne cechy natręctwa: człowiek chory częstokroć myśli o sytuacjach. od stosunkowo nieznacznego do gonitwy myślowej. zahamowanie oraz zatamowanie. który-mimo trwania mutyzmu-może być zachowany. zagubieniem się w tłumie. czemu. lub wykazuje wyraźnie zwolniony bieg. czy aby nie znajdzie się w sytuacji. że jego lęk przed przebywaniem w pomieszczeniach zamkniętych (clawstrzphzbw) jest bezpodstawny. To jednak. jak w głębokiej depresji. a więc właśnie w sposób natrętny. powstaje pustka. Zachowanie pacjenta może więc nasunąć przypuszczenie. a także-mimo pewnych odrębności-rozkojarzenie i splątanie. co powiedziano. Dopiero jednak pćżniejszewypowiedzi choregu dają pud tym względem pełną orientację.Dlatego wspomniano. W przypadku osłupienia chory nieraz całkowicie milknie (mwirmur) . wejść do sali kinowej. Pajentuważa np. przed czerwienieniem się w towarzystwie itp.. Chory przeżywa bowiem również dręczące lękowe oczekiwanie. gdy ma kołu siebie osobę bliską. Przyspieszenie toku myślenia osiąga różny stopień. są to tzw. by niejako czuć za plecami otwartą przestrzeń. Ta okoliczność może jednak nie wystarczać. wbrew jego chęciom. zwolnienie. lęk przed zabrudzeniem się (wyrzywzia) przed bakteriami twcrzmywziw) . Bilikiewicz) .w przypadkach przygnębienia. lęku przed przebywaniem w otwartej przestrzeni (aguramicbia) -zmniejsza się nieraz w obecności osób bliskich. mJn. Zwolnienie toku myślenia występuje również w niektórych przypadkach padaczki i w innych chorobach uwarunkowanych zmianami organicznymi tkanki mózgowej. Do zaburzeń roku myślenia zalicza się przyspieszenie. który sam nie jest w stanie. W przypadku fobii. jak wiadomo. charakterystycznej dla stanów maniakalnych oraz niektórych zespołów zaburzeń świadomości. Myśl niejako zastyga. krytycyzm nie ulega zaburzeniu. Ale ta świadomość nie wystarcza do zwalczania lęku. Częściej tubie łączą się z natręctwami oraz stanowią dominujący objaw nerwicy lękowej. iż jego tok myślenia został znacznie zwolniony lub zahamowany. Jego nasilenie-co dotyczy również innych fobii. Zatamowanie tu nagłe przerwanie myślenia dotąd przesuwającego się sprawnie. towarzyszy poczucie głębokiego smutku oraz spowolnienie lub zahamowanie ruchowe. np. wchodzi i zajmuje miejsce. z czym wiąże się w pełni zrozumiałe dążenie do ich unikania. których pragnie uniknąć. Wyróżnia się dziesiątki fobii. przed zachorowaniem na gruźlicę (mmirizzńwiu) . gdy myśli (słowa i wyobrażenia) przesuwają się bardzo wolno. co często występuje w depresji.lęku przed podróżowaniem (dromzphzwa) . przy czym myśli te i wyobrażenia mogą pojawić się samorzutnie. które jest objawem charakterystycznym dla psychoz schizofrenicznych. że fobia polega na występowaniu lęku w określonych sytuacjach. a także przed wypadkiem samochodowym. przed zachorowaniem na raka (cwrcmzzAóia) . jak w przypadku klaustrofobii. Zatamowaniu myślenia. . więc wybiera miejsce tuż przy drzwiach.fobie w czystej postaci (T. nie wyczerpuje pojęcia fobii. która wyzwala lęk. np. Zwolnienie myślenia bywa nieznaczne. Fobia sporadycznie występuje jako jedyny objaw.

równo poukładane. przy znacznym rozkojarzeniu. Splątanie toku myślenia (rozerwanie związków myślowych) przejawia się zupełnym porwaniem wątku myślowego. kturego nie można jednak zrozumieć. a również-chociaż rzadziej-zahamowanie. w tym miejscu. . w znaczeniu schizofazji. wtrącając nieraz oderwane zdania. a zarazem w sposób wyraźnie rozkojarzony.. że te same słowa czy zdania są wypowiadane (samorzutnie lub w odpowiedzi na pytania) zawsze w sposób niemal identyczny. Objaw ten nosi nazwę werbigeracji. . Nieostra granica zachodzi między perseweracją a stereotypiami słownymi... Dziwaczność rozkojarzenia.. A nawet.nieraz towarzyszy interpretacja urojeniowa. a ja mogę chodzić do szwalni. trzydzieści. zakazy. Tempo myślenia może jednak ulegać wyraźnym zmianom. ale zwykle wypowiadanych w odpowiedzi na pytania różnej treści. występuje ono często bez przyspieszenia toku myślenia.. Mówiąc o stereotypiach słownych. chodziłam już kiedyś.. nie tworzących żadnej sensownej całości. podejmuje nowy i z kolei ten gubi. W schizofrenii jednak. 8 Przykład wypowiedzi wskazującej na znaczne rozkojarzenie łuku myślenia: Przysłał po mnie Kowalski. dwojga imion... nacisk kładziemy na tu. odciągane". Pan też ma nakazy. to są najmniejsze. Zatamowanie myślenia. skojarzeniami powierzchownymi.wynika także z wielokrotnego powtarzania pewnych słów lub pojedynczych zgłosek. że w schizofrenii rozkojarzenie występuje na ogół przy jasnej świadomości. czasem połączonych jedynie podobieństwem dźwięku. chory wypowiada pojedyncze słowa lub wtrąca po kilka słów złączonych jakby w zdanie. niekiedy wśród objawćw niepokoju ruchowego i działań impulsywnych.. Obok bezładnie nagromadzonych słów pojawiają się wypowiedzi złożone z kilku słów.rozpad myśli (schizcfazja oznacza dosłownie "rozszczepienie mowy") . porem imię. która polega na uporczywym trwaniu przy tych samych słowach lub zdaniach. Tak znaczne rozkojarzenie nosi nazwę schizofazji wcWzozWdia) . polegająca na tym. Zbliżonym objawem jest perseweracja. i kture nic nie komunikuje. że w przekonaniu chorego jego myśli są wykradane. . Częste też są persewerację i werbigeracje. Rozkojarzenie polega na braku logicznego związku między poszczególnymi dłuższymi fragmentami wypowiedzi lub między zdaniami. Ale mnie głowa boli. ktoś mu je odbiera.miałam nakazy.. jak trzeba..wszyscy rak robią. Cechą charakterystyczną jest również i to. Nasuwa się ewentualnie inne określenie. może nagle ustąpić. jest uwarunkowana nie tylko niejasnością wypowiedzi.. Jak tak długo leżę.narastać bądź zwalniać się wyraźnie. tj. żeby dochodziło do rozpadu myśli. moje nazwisko. a przez to jakby zautomatyzowany. często zaznaczająca się. ale zwykle o strukturze niezgodnej z gramatyczną budową zdania. choć jest to nazwa obca. przypadkowymi. Częściej chory mówi w sposób względnie zrozumiały. Wskazane jest używanie tej właśnie nazwy.. przy przyspieszonym na ogół biegu myśli.. żebym pieniądze oddała. polski bowiem odpowiednik sałata słowna" (lub "sałatka słowna".. o tu. Rozkojarzenie nie jest na ogół aż tak znaczne. a więc chory może mówić wolno.. Rozkojarzenie myśli łączy się czasem z przyspieszeniem toku myślenia. coraz mniejsze. dla której rozkojarzenie myślenia jest objawem szczególnie charakterystycznym. ale m 3 n. tj. ale łatwo traci wątek.sto dwieście. to zbliżają się i mówią. jak radzą niektórzy) świadczy o nieporozumieniu i jest trudny do przyjęcia. na dziesiątkę. Chcieli liczyć.

zwłaszcza dla zespołu splątaniowego. Myślenie autystyczne jest zaburzeniem myślenia typowym dla schizofrenii razem z rozkojarzeniem myślenia oraz upzśledzeniem życia uczuciowego zaliczamy je do objawów osiowych schizofrenii. Jedną stanowią zaburzenia treści myślenia. w jakiej mierze jego słowa wyrażają zaburzenia tzku myślenia. Omówione poprzednio rozkojarzenie nazywamy inaczej dysocjacją myślenia (diwzcimiz) . nosi nazwę inkoherencji myślenia (mcclerewhw) . że podział ten ma znaczenie wyłącznie orientacyjne.wtedy. a w jakiej mierze zaburzenia treści. W związku z tymi uwagami. W przypadku bowiem zaburzeń roku. Objaw ten jest charakterystyczny zwłaszcza dla zaburzeń uwarunkowanych zmianami organicznymi. przenikając się w sposób trudny do oddzielenia. jakie między nimi zachodzą. Nadmiernie szybki potok myśli uniemożliwia głębszą analizę faktów i związków. badając chorego i słuchając jego wypowiedzi. toteż częściej posługujemy się terminem autyzm (aÓiwuo: od gr. ale także określoną postawę przyjmowaną przez chorego wobec otoczenia i wobec własnych doznań. a współwystępowanie sądów sprzecznych (por. które odnoszą się nLm. a podawane przez niegz szczegóły nie wzbogacają treści. Splątanie. Przed wymienieniem niektórych z nich i omówieniem dalszych objawów nasuwa się uwaga natury ogólnej. a drugą-zaburzenia toku. Zbliżoną nieprawidłowością jest rozwlekłość myślenia.Splątanie toku myślenia jest charakterystyczne dla głębokich zaburzeń świadomości. polega na.niżej-ambisentencja) -aczkolwiek typowe dla rozkojarzenia myślenia (T. jakby zatartą. które charakteryzuje się przede wszystkim wprowadzeniem wątków ubocznych oddalających od tematu zasadnicznegu. że daje się je ująć w dwie grupy. Dotychczasowa charakterystyka zaburzeń myślenia wymaga pewnych uzupełnień. przebiegu. świadczy nie tylko c tym. Dlatego.de re i z me m (dereisnue) -ktćrą chory odbiera w sposób zmieniony i przechodzi jakby mimo niektórych jej przcjawżw. że jego poznanie rzeczywistości jest spłycone. przywieraniu"do jednego tematu: chory przy nim trwa nadmiernie długo i podaje wiele mało istotnych szczegółów.gonitwa myślowa wyrażająca się słowotokiem (logorrwew) . m in. nasuwa się wniosek. Samo jednak określenie. Postawu ta wyraża się odsuwaniem od rzeczywistości-tj. w tym objawy psychotyczne świadczące o głębokim zaburzeniu procesów poznawczych. Ta właściwość myślenia jest też nazywana w i s koty c z n o i c i ą (wrczriwr czgiamzmr) . gdy bierzemy pod uwagę głównie przebieg myśli. że chory myśli bardzo prędko. tj.występuje w otępieniu starczym. musimy czasem zadać sobie pytanie. lecz czynią ją mało przejrzystą. myślenie autystyczne"nie wyczerpuje treści tej nieprawidlzwuści. Bilikiewicz) -jest przejawem wyraźnych zaburzeń treści myślenia. Mówiący zdaje się krążyć w miejscu. a zespół splątania wy-zespołu amemywnego (amemia) . nieprawidłowości mogą dotyczyć również treści myślenia. 8 Kolejne. . Lepkość myślenia jest cechą charakterystyczną zwłaszcza dla otępienia padaczkowego. Po zapoznaniu się z niektórymi postaciami zaburzeń myślenia staje się jasne. a więc formalnych. ale i o tym. a nawet prowadzących dc jego zagubienia. że zaburzenia toku myślenia i treści mogą się ściśle ze sobą łączyć. Otóż w podrozdziałach o zaburzeniach myślenia wspomniano. jest powierzchowny i względny. który oznacza myślenie autystyczne. w znaczeniu zaburzeń toku myślenia. Na przykład skrajne przyspieszenie toku myślenia w stanie maniakalnym. tj. Rozwlekłość myślenia jest zwykle uwarunkowana zmianami organicznymi. wielokrotne powtarzanie jakiegoś słowa nosi też nazwę iteracji. mwwr-sam) . Przedmiotem myśli chorego są przede wszystkim jego własne doznania. myśli. do zaburzeń myślenia omówionych w końcowej części tego podrozdziału.

Wspomniana powyżej wybiórczość patologii nie dotyczy bynajmniej tylko autyzmu. jak sądzę. autyzm nierzadko występuje łącznie z synton ją (od gr. bliższy rzeczywistości klinicznej. tj. co starałem się uzasadnić w innym miejscu. działając w zmowie z kolegami. Spetta trafnym terminem ambisentencji. że oba re zdania uważa za prawdziwe. Ambiwalencja. symbolu) od tego. własnego dziecka i w środowisku domowym. ojca. zmieniać. Na przykład chory pozostaje w przekonaniu. lecz jest właściwością wręcz znamienną dla schizofrenii i dotyczy różnych przejawów życia chorego. należy wymienić ambiwalencję intelektualną.jego życia uczuciowego i aktywności. Innym przykładem myślenia paralogicznego jest przyjmowanie pojęć zbliżonych za identyczne lub traktowanie cechy indywidualnej desygnatu nazwy jako właściwości nadrzędnej. opis nasz będzie. ale z jego innych wypowiedzi wynika. nastaje na jej życie. jak odbył się jego pogrzeb. jest wyrazem myślenia paralogicznego. zwłaszcza w początkowym jej okresie.niezgodnego z zasadami logiki.wypowiada urojenia prześladowcze i obawia się. polega na tym.w przebiegu klasyfikowania. łączy w jedną grupę kaczeniec i statek. że jej mąż. inaczej wspó (występowanie sądów sprzecznych (lub sądów względem siebie przeciwstawnych) . a zwłaszcza z takimi operacjami. Jest to charakterystyka bardzo wyraźnego autyzmu. Ambisentencja. Myślenie magiczne. Dlatego. Myślenie magiczne łączy się zwykle z myśleniem symbolicznym. nadać im inny sens. zaprzątnięty treścią urojeń i omamćw lub innych przeżyć psychotycznych. że są one związane wspólną tajemnicą. W przekonaniu chorego można np. gestem czy spojrzeniem wpływać na bieg zdarzeń.vM-razem i rćwcw-napięcie) . Oznacza to. pogłębia się dystans między chorym a otaczającymi go ludźmi i ich światem. W wielu jednak przypadkach schizofrenii.do. współbrzmienia"z innymi.wobec matki. gdy w stosunku do licznych chorych na schizofrenię posłużymy się nie słowem autyzm. polega na niedostatecznym odróżnianiu znaku (słowa. tj. Pacjent zdaje się tkwić w innym świecie. a również myślenie magiczne. została określona przez K.Niknie prawidłowe poczucie rzeczywistości. opisaną przez E. . również charakterystycznych dla schizofrenii. znakom lub formom działania szczególnego znaczenia.słowem. co on reprezentuje oraz na łączeniu nieracjonalnymi związkami pewnych wydarzeń. Z chorym przejawiającym wyraźny autyzm trudno jest nawiązać kzntakr. murem autyzmu". że chory wypowiada zdania sprzeczne. dwuwartościowość myślenia". lecz określeniem proporcj a sy nt o n i c z n o-a u ty s ty c z n a (pmpzmc wymowo-mmmcm. Chora np. przejawia zdolność (czasem nawet potrzebę) uczestniczenia w niektórych wydarzeniach realnego świata. że chory wobec niektćrych osób i w pewnych sytuacjach. Z wielu innych zaburzeń myślenia. wyrażającym się przypisywaniem pewnym przedmiotom. uogćlnianie i wnioskowanie. jak abstrahowanie. średnica bowiem masztu statku równa się . lecz niekiedy w sposób wybiórczy zachowuje zdolność do syntonii. I w tym znajduje wyraz pzstawa symoniczna. powstrzymać je. że podobny kolor ubrania odwiedzających go osób świadczy o tym. ale także (co należy podkreślić) w schizofrenii trwającej kilka i więcej lat. często występujące w schizofrenii. dzieląc na grupy rysunki ocznych przedmiotów. Ta. np. Chory nie zawsze jest więc odgrodzony. m 3 n. Na przykład chory. nazywana też podwójną orientacją. co ujawnia się m in. W myśl wyjaśnień chorego trzeba je położyć razem. Bleulera. a zarazem opowiada.

dziwacznych słów (neologizmów) . rozpatrując zaburzenia myślenia w schizofrenii. Ta ostatnia jest płytsza. tym innym. wymaga pewnych wyjaśnień. jaki stanowi psychologia pamięci. Należy jednak wyraźnie odróżnić re objawy. która pozbawiła go myśli własnych. zostanie z konieczności pominięty. Teoperson.derealizację jako objaw psychotyczny. l 969) . Zeigarnik. Analogiczna uwaga dotyczy depersonalizacji nerwicowej. Spotykamy się też z określeniem derealizacja nerwicowa.zdolność szybkiego zapamiętywania obszernego materiału oraz odtwarzania zapamiętanych treści w sposób dokładny i szybki. W przypadku derealizacji chory odbiera rzeczywistość w sposób zmieniony. a następnie odtworzone. Niedoczynność pamięci i inne jej nieprawidłowości. charakterystyczny zwłaszcza dla schizofrenii. oraz pamięć trwaj ą. ale bynajmniej nie. Z tych względów pamięć odgrywa główną rolę w procesie dostosowania jednostki do otoczenia: jej zachowanie zależy w znacznej mierze od tego. przechowywaniu. ale ma poczucie nieprzerwanej ciągłości i indywidualnej odrębności psychicznej. Podobnie brzmiące nazwy nie mogą przysłonić jakościowych różnic między depersonalizacją (i derealizacją) schizofreniczną a nerwicową. czy i na ile wpływy środowiska oraz wyniki własnej aktywności zostają utrwalone. ja". ograniczając ren przegląd do objawów podstawowych. 8 Słowo. tak jak w ma miejsce w zespole Kandinskiego i Clerambaulta. np. Pamięć polega na utrwalaniu (zapamiętywaniu) . l 969) . tj. nieraz nawet widząc je w sposób wyolbrzymiony. Nadczynność pamięci (hvzerwnewu) . jego realność jakby niepełna. zmienionym. Poniżej omówiono zaburzenia pamięci. narzucając mu obce i kierując jego działaniem. w podanym określeniu pamięci. przemijającą) . gdy chory śledzi zachodzące w nim zmiany. tj. niezrozumiały. tj. samo wzbudzających się obwodów neuronów korowawzgurzowych (J.średnicy łodygi kaczeńcu (8. czy aby otoczenie nie jest jakby zmienione. Depersonalizacja polega na poczuciu zmiany swojej osobowości. udziwniony. lecz jedynie psychasteniczne wątpliwości. Spotykamy się również. Na przykład chory czuje się owładnięty obcą silą.w zespołach onejrcidalnych i stanach depresyjnych. odgrywa niewielką rolę w psychopatologii.statyczną. Inaczej w depresji. wrażeniowanie i inne. emocji oraz dokonanych czynności ruchowych. z tworzeniem nowych. Derealizacjawystępuje w różnych postaciach schizofrenii oraz w zespołach zaburzeń świadomości. i derealizację nerwicową. Nadczynność pamięci może występować razem z wysoką ogólną sprawnością intelektualną. . W schizofrenii depersonalizacji może towarzyszyć poczucie braku łączności pomiędzy sobą w chwili obecnej. nie zawiera elementów magicznego udziwnienia świata ani-rzecz jasnainterpretacji urojeniowych. a sobą kiedyś. W. Wyróżnia się p ami ęć ś w i eż ą (dynamiczną. rozpoznawaniu*i odtwarzaniu (przypominaniu) treści doznanych uprzednio spostrzeżeń. Pamięć umożliwia jednostce zdobycie doświadczenia i wykorzystanie go w działaniu. gdy chory z niepokojem dostrzega i rozważa zachodzące zmiany w jego osobowości. myśli. Konorski. swego. rozpoznanie". której podłożem jest-jak się przyjmuje-uczynnienie zamkniętych. Rozległy dział. inny niż dawniej. Świat staje się nierealny. plombażatomowy (w znaczeniu bomby podłożonej pod dom) . m in.

w których zwłaszcza gotowość pamięci bywa podwyższona. umieszczonych pomiędzy zdjęciami nie eksponowanymi. U chorych na nerwice. nazwisk.Otóż w odniesieniu do pamięci oznacza ono poczucie znajomości (lub. Znane są powszechnie przypadki. Podobne zaburzenia. upośledzenie zapamiętywania na skutek rozproszenia uwagi wywołanego stanem wzruszenia. nieraz trafnie rozpoznaje zdjęcia. Tego rodzaju kłopoty z pamięcią mogą się przytrafić i najzdrowszemu. której pokazano 20 fotografii. nie mogąc przypomnieć sobie pzzostałych. występują również na skutek znużenia. np. jak pierwsza większa podróż dziecka. staje się czasem możliwe w hipnozie. jego imieniny. gdy wiadomości tak przed chwilą nieodzowne. Wywołanie podobnych wspomnień. Zaburzenia pamięci występujące w tym zespole polegają na upośledzeniu procesu przypominania i przechowywania. Zaburzenia pamięci czynnościowe to mań. odzywają w pamięci dopiero po wyjściu z sali egzaminacyjnej. nie tylko z dzieciństwa. Na przykład osoba badana. Niedoczynność pamięci (ivpcmwzra) może być psychogenna i czynnościowa lub spowodowana organicznym uszkodzeniem mózgu. które wykazują np.wiadomości szkolnych. ukazujących się z dość znaczną wyrazistością. zawsze tak się dzieje. które spowodowały kiedyś silną reakcję emocjonalną. np. 96) . tj. Otóż hipermnezja dotyczy czasem osób niedorozwiniętych umysłowo. gdy jej zaburzenia są spowodowane zmianami chorobowymi. Podobny bywa wpływ emocji na przypominanie. odtworzyła z pamięci część. że to zdjęcie widziałam poprzednio". O patologii pamięci mówimy wówczas. niezwykłe przedstawienie w teatrze. a zwłaszcza zapamiętywania. aczkolwiek jeszcze przez pewien czas może utrzymywać się subiektywne przeświadczenie o jej mniejszej sprawności. teraz sobie przypominam. choć niewątpliwie znana. powodują przejściowe zahamowanie zdolności przypominania. W przypadkach nerwic chorzy często zgłaszają skargi na.gdy luka pamięciowa jest następstwem przebytegostanu pomrocznego. Zaburzenia pamięci uwarunkowane zmianami organicznymi są charakterystycznym objawem zespołu psychoorganicznego (str. Nadczynność pamięci uwarunkowana zmianami chorobowymi zaznacza się w stanach hipomaniakalnych. przy nieraz względnie dobrej pamięci wydarzeń . jak również przypominanie dawnych. co pogłębia uczucie niepokoju. nie pojawia się. jak wiadomo. zwłaszcza przy małej odporności na sytuacje stresowe. w miarę wyrównywania się nastroju i ustępowania przykrego napięcia. Widząc jednak ponownie kilka z nich. z odległej przeszłości. jednak silne emocje. pamięć ulega poprawie.zdolność szybkiego odtwarzania zapamiętanego materiału. Potrzebna informacja. Nieznaczne napięcie emocjonalne działa tu zwykle aktywująca. ale-ogólnie rzecz biorącprzypomnienie zapomnianych treści. znaności') i jest formą przypominania. a nawet niektórych wiadomości dotyczących zajęć codziennych. niedoboru snu lub innych czynników astenizujących. bieżącej daty. jeżeli oczywiście niepamięć nie jest wywołana zmianami organicznymi. osłabienie pamięci Sprawia im trudność przyswajanie nowych informacji. Wzruszenie również może spowodować odżycie w pamięci zdarzeń dawnych. Zdaje się to dotyczyć zwłaszcza takich wydarzeń. dobrze znanego adresu. tj. które widziała: .jednostronne uzdolnienie wykonywania w pamięci wielocyfrowych działań rachunkowych i zapamiętywania długich szeregów cyfr.takich.

Niepamięć rozciąga się nieraz na okres poprzedzający utratę lub zaburzenia świadomości. Występuje ona po urazie czaszki powodującym wstrząśnienie mózgu. może obejmować krótki okres liczony w minutach lub godzinach (np. jak i jakościowych. Okres niepamięci stopniowo ulega skróceniu. Luki pamięciowe chorzy wypełniają nieraz treścią fałszywą. Niepamięć minionego okresu jest objawem typowym dla zaburzeń świadomości tak ilościowych.dalej) . stracił przytomność. zespołem utępiennym. Jeśli otępienie jest głębokie. np. bądź też podsuniętą w sugestywnie zadanym pytaniu. że odpowiedź jest trafna i właściwie umiejscawia fakty w czasie. złudzenia i omamy pamięciowe oraz zjawiska typu dćja yu. aczkolwiek wymienione w tym miejscu. przypomniane. to chory już po chwili zapomina.na skutek nastawienia lękowego lub myślenia katatymicznegu. 983. A więc np. towarzyszy jednak temu przeświadczenie.luka pamięciowa. Nie jest to wówczas paramnezja. tj. które odzwierciedlają rzeczywistość w sposób zmieniony (np. Zafałszowanie pamięci (pwmmeiw) . zwanego zespołem amnestycznym Korsakowa (str. tzn.odległych. Jednak również tego rodzaju luka pamięci może się zmniejszyć i wypełnić stopniowo fragmentarycznymi wspomnieniami. pozostawiają całkowitą niepamięć. Do paramnezji zalicza się konfabulacje (wzmiankowane poprzednio) . czy ktoś go odwiedzał itp. Są tu konfabulacje. Po pewnym jednak czasie. np. Głębokie zaburzenia świadomości. czasem wręcz nieprawdopodobną. przejawiającego się klinicznie głębokim. ale zostają wiernie odtworzone. potem coraz to bliższe chwili pojawienia się zaburzeń świadomości lub jego utraty. W płytszych zaburzeniach semznam człowiek jest w stanie odtworzyć pojedynczo fragmenty doznań z okresu choroby (są to tzw. przypadkową. i nie jest w stanie zdać sobie sprawy.po ustąpieniu stanu majaczeniowego lub oncjroidalnego. nie potrafił odtworzyć tego okresu-nie pamiętał drogi do szpitala. czy np.stan ipiączkuwy lub spląraniowy. już będąc w szpitalu. a nawet lata. jak tu ma miejsce w przypadku rozległego uszkodzenia tkanki mózgowej. są przejawem zafałszowania pamięci (por.chory doznał urazu czaszki w wypadku samochodowym. Konfabulacje. kolację. Niepamięć (wmeria) .jaku następstwo zaburzeń świadomości) . po próbach samzbójczychprzez powieszenie lub zatrucie gazem. . Niepamięć następcza (wuzviw wÓerzwwda) polega na pokryciu niepamięcią okresu. Robi to wrażenie zmyślania.życzeniowegz) . znamienne zwłaszcza dla zespołu psychoorganicznego. mówienia co bądź.wyspy pamięciowe) . tzw. co sam mówił lub o co był pytany. tj.niepamięć śródczesną (wmwesiw zzwgrwa) . jaki miał miejsce już pu ustąpieniu zaburzeń świadomości.jadł tego dnia śniadanie. ale odzyskał ją w drodze do szpitala: odpowiadał na zadawane pytania i przejawiał zainteresowanie losem innych. ale czasem trwa długie miesiące.że odzywają w pamięci wydarzenia odległe. W przypadku niepamięci częściowej pozostają dość liczne wspomnienia z okresu trwania zaburzeń świadomości. Jest to niepamięć wsteczna (awmesiw reocgmda) . Zafałszowanie pamięci należy odrćżnić od zn i e kształceni a treść i spostrzeżeń. pu napadach padaczkowych lub elektrowstrząsach. lecz prawidłowa reprodukacja iluzyjnie zniekształconych spostrzeżeń.

gdy jednostka obserwuje wybrany obiekt znajdujący się w jej otoczeniu. Analogiczne objawy. W przeciwieństwie do wymienionych postaci zafałszowania pamięci. nie związane z trwałymi wyznacznikami zachowania.Spzsuzeżeń. Krótkie informacje podane w tym podrozdziale dotyczą. Jackson w swych pracach z lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku.myślenia lub spostrzeżenia. Pacjentka zdradzająca omamy pamięciowe skarży się np. Vwaga nie jest odrębną. jak również stanowią objaw psychopatologiczny. Omamy pamięciowe występują w psychozach schizofrenicznych. np. Tak dzieje się np. gdy treść czynności psychicznej np. Złudzenia pamięciowe uwarunkowane zmianami chorobowymi mają swe bezpośrednie podłoże w zaburzeniach emocji i treści myślenia.. Do paramnezji zalicza się również złudzenia pamięciowe ustożsamiające. Znużenie i inne czynniki astenizujące bywają jedną z ich przyczyn. które już w chwili ich przeżywania były zmienione przez dodanie. których nie doznał lub które wystąpiły jedynie w wyobraźni. Objawy te noszą nazwy. Polegają one na przeświadczeniu chorego o realności przeżyć. *ławWwior (gr. gdy kontroluje przebieg pewnych czynności wykonywanych przez kogoś lub przez siebie. ujęcie lub zniekształcenie pewnych elementów ich treści. a również. ) -upragniony. gdy stara się śledzić własny stan psychiczny (np. uległa zniekształceniu w okresie przechowywania lub odtwarzania. ale przypomniałem sobie w sposub zniekształcony': są to wówczas złudzenia pamięciowe. Częściej jednak psychopatologiczne złudzenia pamięci są wyrazem unjeniowego zniekształcenia wspomnień.talem. Przyczyną złudzeń pamięciowych bywa postawa niechęci. a również pogrążeni w depresji. oraz niekiedy w przypadkach zatruć. Złudzenia pamięciowe występują u ludzi zdrowych. rzadziej wyróżniane. tj. Polegają one na poczuciu znajomości sytuacji nowej. co i dzisiaj wyraźnie się podkreśla.. Zafałszowanie pamięci ma miejsce wówczas. lecz polega na skierowaniu czynności poznawczych w określonym kierunku (a również na gotowości do działania) .stan emocjonalny) lub jest skupiona na doznaniach . że w szpitalu. dyspozycją"psychiczną. siadów pamięciowych". również w chorobach infekcyjnych przebiegających z zaburzeniami psychicznymi. pomyślny. w nocy jest napastowana przez mężczyzn: chory opowiada ze szczegołami. uwielbienia lub też wzruszenie. m in. chorzy w stanie maniakalnym. Złudzenia pamięciowe utożsamiające występują w formie napadowej w przypadkach padaczki skroniowej. uwagi i niektórych jej zaburzeń. już widzianego" (dćja yu) .w durze brzusznym. jak został awansowany i odznaczony na polu bitwy za niezwykłe czyny. że dćja vu i objawy zbliżone występują również u ludzi zdrowych. Innym pojęciem psychopatologicznym są omamy pamięciowe. zimnicy. czasem pojawia się poczucie obcości w sytuacji znanej (jamais vu) . aczkolwiek nigdy nie brał udziału w działaniach wojennych. to objawy. już przeżytego" (deja vecu) i. Złudzeń pamięci doznają mJn. trafnie zauważając. używając tradycyjnego określenia. zwłaszcza silne. a więc nie przeżytej nigdy poprzednio. Na związek deja vu z padaczką zwrócił już uwagę M. już pomyślanego" (leja pensee) i "już słyszanego" (deja entendu) .postawami. Zaburzenia ukierunkowania czynności poznawczych. wrogości. . Spostrzegłem trafnie.

metody badania uwagi". a mianowicie. które charakteryzują się tym. Wybiórczość-kierowanie uwagi na niektóre tylko przedmioty (osoby zjawiska) z pominięciem innych. mogą być stosowane z pożytkiem dla pogłębienia obserwacji i uściślenia opisu.bodźców wzrokowych-zbyt krótkiego. jako takich". że uwagi nie można badać z pominięciem czynności kturych dotyczy. nowych cech i związków. przypominanie. notowania słyszanych słów. których skuteczny przebieg wymaga uwagi. zapamiętywanie lub inne. położeniem. zestawieniem elementów lub nasileniem bodźców. ukierunkowanie czynności poznawczych. jako skrótowych. mimo że sam przedmiot uwagi nie przyciąga.czytania.w czasie zaimprowizowanego wywiadu. Jednym z warunków trwałego skupienia uwagi jest możność dostrzegania w przedmiocie. zwykle jedna przebiega w sposób zautomatyzowany. skłania do traktowania określeń. Aktywne skierowanie czynności poznawczych na określony przedmiot i (lub) wzbudzenie gotowości do działania. Podczas wykonywania dwóch lub więcej czynności ruwnoczeinie. ruchem. Określenia te. Uwagę mimowolną wywołują przede wszystkim przedmioty wyróżniające się spośród innych swym kształtem. pamiętając o poczynionych zastrzeżeniach. Nie rozpatrujemy zaburzeń uwagi. uchwycić') w ciągu bardzo krótkiego okresu ekspozycji.ustrojowych. Podobnie rzecz ma się z zaburzeniami uwagi. To. Tak więc słowo. zostało użyte w bardzo szerokim znaCZClllll. W związku z tym zachodzi potrzeba posłużenia się licznymi określeniami na oznaczenie różnych cech uwagi. np. Opisując różne formy zachowań człowieka. barwą. nazywamy uwagą dowolną. W przypadku np. nastawieniem. w zależności od przyciągających uwagę cech tych przedmiotów lub w zależności od właściwości jednostki kierującej uwagę na jedne przedmioty. wiedzą. obserwowanie ruchu ulicznego i rozważanie w myśli. potrzebami itd. gdy zachodzi potrzeba udzielania odpowiedzi na wiele szybko padających pytań dotyczących różnych spraw. których są źródłem. które daje się spostrzec (. omawiane w tym miejscu. uwzględnia się czasem szczególnie jeden ich aspekt. należałoby bowiem mćwić o metodach badania różnych form działania (np. Podziel ność-jednoczesne wykonywanie dwóch lub więcej czynności z których każda wymaga uwagi. co pozostaje w związku z zainteresowaniami. iż myślenie. lub występuje przerzumość uwagi bądź dochodzi do powiązania czynności w jedno działanie. Wspomniano powyżej. żeby przenieść wzrok z jednego elementu na drugi. co i w jakiej kolejności załatwić. przypurządkowywaniaznaków. lecz badamy różne stany psychiczne. grupowania przedmiotów. wymagający minimalnej kontroli. obsługiwania określonej aparatury itd. Nla przykład jazda rowerem. Zakres (pojemność) uwagi-liczba elementów. Uwaga mimowolna (spontaniczna) jest natomiast wywołana określonymi właściwościami przedmiotu i występuje w sposób przez jednostkę nie zamierzony. Przerzutność-szybkie przenoszenie uwagi z jednego przedmiotu na drugi. Trwałość-utrzymanie uwagi przez czas dłuższy na przedmiocie spostrzeganym lub na poszczególnych etapach działania. przedmiot". Skupienie (koncentracja) -ześrodkowanie uwagi na przedmiocie spostrzeganym lub na przedmiocie działania. Ściślej rzecz biorąc. że uwaga nie jest osobną dyspozycją. na który uwaga jest skierowana. takich jak. . a na inne nie (które uwagi uchodzą) .) . w określeniu powyższym.

długie utrzymywanie się raz powstałego stanu emc. które trzeba w lot chwytać i udzielać trafnych odpowiedzi. bezproduktywny.trudności przenoszenia uwagi z jednego przedmiotu na drugi. jakie przyjmuje T. Zdzlność przerzucania uwagi z przedmiotu na przedmiot jest osobnicza różna. To samo można wyrazić mówiąc. polegają na tym. jako objaw zmian chorobowych. są często zmiany organiczne przejawiające się klinicznie otępieniem. Zaburzenia uwagi. również na krótko. Bilikiewicz przy omawianiu uwagi u ludzi zdrowych: . polegają głównie na nadmiernej przerzumości lub trudności przenoszenia uwagi z jednego przedmiotu na drugi. a chory nie panuje nad przebiegiem swoich procesów psychicznych. zajmuje się coraz to czymś innym. nasilenie zaburzeń jest mniejsze i przerzutność uwagi nie tak znaczna. lub też na zaburzeniu trwałości i zakresu uwagi. nie jest w stanie zwolnić szybkiego biegu myśli. jest w pełnym tego słowa znaczeniu zaburzeniem. tj. które cisną się nieustannie. jako wyraz zmian chorobowych. przerzumość uwagi"wymaga pewnych dodatkowych wyjaśnień. objawem psychopatologicznym. i zarazem w rozumieniu takim. W stanach płytszych. a ich treść coraz to się zmienia. tj. co innego go zaprząta. że chory nie może oderwać się od jednego tematu. że uwagę lub jej zaburzenia można badać w sposób izolowany. Człowiek nie może uwagi na niczym dłużej zatrzymać. w kolejności. która posuwa działanie do upatrzonego celu. Poprzednio (patrz wyżej) było ono użyte w znaczeniu cechy pozytywnej. przerzutnoić"jest dwuznaczne: występuje w znaczeniu cechy pozytywnej lub przerzutności nadmiernej. Zbliżone zaburzenia mogą wiązać się z czynnikami emocjonalnymi. nie posuwający działania naprzód. tj. by po krótkiej chwili już inna treść zaprzątnęła go. gdy padają raz pu raz trudne pytania. chory ciągle jeszcze jest myślami przy temacie poruszonym poprzednio. niejako przeciwstawne do opisanych powyżej. Rozstrzyga ona w dużym stopniu o zdolnościach człowieka.formy działania przebiegają w sposób o tyle nieprawidłowy. tj. cjonalnego: wtedy również i myśli uporczywie trwają przy jednym przedmiocie lub .szybkiego przenoszenia uwagi z jednego przedmiotu na drugi. Ludzi o sprawnej przerzutności uwagi uważamy za bystrych" (l 979) . Nadmierna przerzutność uwagi występuje szczególnie wyraźnie w stanie maniakalnym: chory nie może na niczym dłużej skupić uwagi.chorobliwej. Tak rozumiana przerzumość. Występuje to np. Przyspieszenie myśli idzie w parze ze zwracaniem się coraz to ku innej sprawie. że człowiek zdrowy przenosi uwagę zgodnie z działaniem (w sposób kierowany) . Różnica polega głównie na tym. której typową cechą jest. byleby nie sugerowały. że wykazuje on nadmierną przerzut ność uwagi lub brak jej wytrwałości.w charakteropatii padaczkowej. która jest zarazem przejawem zmniejszenia trwałości uwagi (jak w stanie maniakalnym) . Chory nie jest zdolny do wykonywania czynności w sposób uporządkowany. Takie sformułowania skrótowo są przydatne i znacznie wygodniejsze. tj. Silne bodźce na moment przyciągają uwagę chorego. nie polega na szybkim i zręcznym przechodzeniu od jednego tematu do drugiego. lepkość emocjonalna". hipomaniakalnych. że człowiek nie jest w stanie na nich się skupić. Zaburzenia uwagi. Określenie. ale na przenoszeniu uwagi na rńżne przedmioty w sposób bezcelowy. Dlatego też samo słowo. a więc ogólnym obniżeniem sprawności intelektualnej. Trwa przy nim długo choć okoliczności się zmieniają-mowa jest o czymś innym lub pojawiają się nowe pytania. Przerzumość uwagi. Przyczyną tego rodzaju zaburzeń.nadmierna lub patologiczna.

Określenie stany emocjonalne będzie używane w znaczeniu nazwy ogólnej obejmującej różne rodzaje emocji. Z tym zagadnieniem wiąże się określenie roztargnieni a. uwzględniono objawy podstawowe. Dotyczy to zarówno emocji doznawanych przez nas samych. podobnie jak w poprzednich. Według jednak niektórych podziałów. Emocje wyrażają stosunek podmiztu do ludzi. Używając takich określeń. rzeczy. a więc popychającym do działania i ukierunkowującym je. I mimo innego ujęcia tytułu. uczucie"określa się. strach i innych. W sensie nadmiernej przerzumuści i zarazem braku zdolności skupienia się nad czymś dłużej. Emocje wywierają nadto wpływ na gotowość organizmu do działania. bądź do siebie. co charakteryzuje mJn. używane głównie w języku potocznym. treść tych słów często uchodzi ich uwagi. czanych przez innych. poraża". oraz w sensie niezwracania uwagi na sprawy uboczne. właściwe człowiekowi i związane z potrzebami społecznymi. znowu występuje w dwóch znaczeniach. Znamy też ludzi.mienm-siła) . jaką jest długie skupienie uwagi na jednym przedmiocie.miłość lub nienawiść) są zwykle silnym czynnikiem motywacyjnym. nie będącą patologią. . natomiast silny strach częściej jest emocją asteniczną. Psychopatologia emocji. przejawiając się zwłaszcza upośledzeniem trwałości i przerzutności uwagi oraz zwężeniem jej zakresu. Dalszą istotną właściwością emocji. afekty"i inne omówione poniżej. jak i dzświad. która nie dotyczy jednak ogółu procesów emocjonalnych. co charakteryzuje ludzi pochłoniętych problemem wzbudzającym w nich głębokie zainteresowanie. rozpacz.wydarzeniu. dokonano jedynie zwięzłej charakterystyki zasadniczych zaburzeń procesów emocjonalnych. . swego organizmu lub własnego działania. nie komunikujemy nic bliższego o każdej z tych emocji. co uzasadnia ich zamienne stosowanie. a relacjonowanych słownie lub rozpoznawanych na podstawie przejawów zewnętrznych. Zwłaszcza emocje głębokie (np. Na przykład gniew zwykle gotowość tę zwiększa i stąd bywa nazywany emocją steniczną (gr. słowem. Głębokie zaburzenia uwagi występują-oprócz wymienionego poprzednio niedorozwoju. Emocje i uczucia są terminami jednoznacznymi. których działanie i zainteresowania ukierunkowuje idea nadwartoiciowa. Emocje są dla przeżywającego je podmiotu dzdamie lali iyemne. zespołu maniakalnego. gniew. lęk. ludzi niedorozwiniętych umysłowo. Słowo to. Cechy emocji. jak żal. wzruszenia". a więc. jak to zwłaszcza ma miejsce u osćb. n (piennego i innych zespołów psychopatalugicznych-w przypadku ilościowych i jakościowych zaburzeń świadomości. W podrozdziale tym. zjawisk. Znajomość poszczególnych cech emocji ułatwia dokonanie ich opisu. Umiarkowany strach może działać podobnie. Od tego rodzaju zaburzeń uwagi należy odróżnić z pozoru tylko podobną właściwość. jest jej funkcja motywacyjna. zmniejsza bzwiemzdolność dz działania lub wręcz ją. To niezwracanie uwagi na sprawy uboczne jest następstwem zaprzątnięcia czymś szczególnie ważnym. . Swoje różnią we między sobą treścią. . ktćrzy są zwykle zujęci jakimś nurtującym ich zagadnieniem i choć nabierają nawyku uprzejmego potakiwania na słowa rozmówcy. nastroje". ale odróżniamy je pod względem treści. emocje wyższe".

Ekspres j a jest zewnętrznym wyrazem stanu emocjonalnego i przejawia się w mimice. wyróżnia się ewzreąyęi przedmiot emocji. np. ale jednak nie zawsze można wyraźnie wskazać przedmiot emocji. Na przykład człowiek nie wiedzieć czemu popada w przygnębienie lub rozdrażnienie i wówczas już sama obecność ludzi staje się irytująca. W przypadku emocj i dodatnich. Silne emocje przebiegają ze znacznym odczynem wegetatywnym. że emocja wyraża stosunek do czegoś lub kogoś. miłość. Bodźce np.napływające z narządów wewnętrznych. estetyczne. m in. ale bynajmniej nie zawsze. współczucie. Dzieli się też emocje. jednostka zwykle skłania się do podtrzymywania stanu emocjonalnego. przygnębienie. Oprócz treści. Nastroje są to stany emocjonalne o nieznacznym natężeniu i stosunkowo długim okresie trwania. Te ostatnie. Charakteryzując emocje uwzględniamy również zAres utrzymywania wie emocji Q. Emocje o dużej sile obniżają. mogą wyzwalać uczucie bezprzedmiotowego niepokoju. choć nienowe. budzą na ogół tendencję do usunięcia ich źródła. charakterystyczne dla człowieka. Poprzednio wspomniano o emocjach stenicznych i astenicznych: rozróżnienie to wynika z uwzględnienia wpływu emocji na sprawność organizmu. oraz na emocj e wyższe (intelektualizowane) . wzruszenia i afekty.lęk. zwykle w sposób wybiórczy. aczkolwiek w stopniu bardzo różnym-od nikłego do znacznego. W miarę zwiększania się natężenia emocji dość często narasta niepokój ruchowy. znaku. a zwłaszcza uwzględnia różny stopień natężenia emocji i ich trwałość. np.radości lub satysfakcji. 6-Psychiatrio. 7 łpowść emocji. powstały w związku z rozwojem potrzeb psychicznych i społecznych. Natomiast emocj e u j e mnę. Między innymi zmniejsza się zdolność swobodnegoi logicznego myślenia. Ze względu na potrzeby analizy psychopatologicznej należy uznać za przydatny tradycyjny podział emocji na nastroje. Jedną z podswwzwycń cec*emzcji żesr icW siła lub inaczej natężenie. które występują zarówno u zwierząt wyższych. wydają się poważniejsze niż dotąd. który nie zawsze jednak uzewnętrznia się w sposób łatwy do dostrzegania. ale zewnętrznie spokojnych. a kłopoty. na emocje związane z popędami. trwałości i głębokości. są to stany bezprzedmiotowe. a również innych procesów poznawczych. skuteczność spostrzegania. Wskazanie przedmiotu emocj i nie nastręcza zwykle żadnych trudności. jak i u ludzi. poczucie związku z grupą społeczną i inne. według subiektywnej oceny. co jest wyrazem podziału ewolucyjnego. Jest to właściwość od natężenia różna i wyraża przede wszystkim motywacyjną funkcję emocji. ich trwałość. nie odnoszące się do niczego określonego. jak w przypadku osób głęboko czymś poruszonych. Zalicza się tu uczucia moralne. a w określeniu podanym na wstępie podkreśla się nawet. Tak jest najczęściej. natężenia. Analiza wydarzeń poprzedzających zmianę samopoczucia i zwrócenie uwagi na drobne . przyjaźń. W części przypadków. gestach i widocznych oznakach fizjologicznych. Podział ten jest oparty na niektórych podstawowych cechach stanów emocjonalnych.w chorobach układu sercowanaczyniowego i oddechowego. Emocje głębokie skłaniają do długotrwałego działania w określonym kierunku. Podział emocji jest przeprowadzany na podstawie różnych kryteriów. Typowym przykładem emocji głębokich są emocje związane z ideami nadwartoiciowymi.Różnią się więc znakiem. patriotyczne.

tego rodzaju zachowanie w chwili przeżywania strachu świadczy o dużej odporności na stres. Afekty. Wzruszenie może osiągnąć różne natężenie-od stosunkowo nieznacznego. stanem psychotycznym. krótkim czasem trwania oraz znużeniem po ustąpieniu afektu. radość. Silne wzruszenie nosi nazwę afektu. znacznym natężeniem. że poszczególne cechy tego stanu przypominają wzruszenie. to stany emocjonalne charakteryzujące się zwykle nagłym początkiem. do bardzo WyNtTCjO. prawie że zapomniane". np. scharakteryzowano afekt patologiczny. Poniżej. tj. Otóż takie emoje jak gniew (zwłaszcza silny) zaburzają zwykle zdolność trzeźwej i krytycznej oceny sytuacji uraz własnego działania: podzbnie oddziałuje strach. silne wzruszenie (afekt) oraz afekt patologiczny. jak to formułuje kodeks karny) . obniżonego stężenia glukozy we krwi lub zaburzeń jelitowych prowadzi nieraz do ustalenia przyczyny nastroju pozornie bezprzedmiotowego. Czasem strach. może czasem wskazać na faktyczną przyczynę podobnego nastroju. Ma tu istotne znaczenie w orzecznictwie sądowa-psychologicznym. obniżenie nastroju jest znaczne i często utrzymuje się długo. np. Afekt patologiczny. jak w przypadku odnalezienia ulubionej zabawki z dzieciństwa. że oskarżony działał pod wpływem silnego wzruszenia (lub pod wpływem. wyraźnymi objawami wegetatywnymi oraz obniżeniem (nie dotyczącym na równi wszystkich przypadków) zdolności logicznego myślenia. Otóż nazwy dotychczas użyte. gdy oskarżony swoim postępowaniem kierował swobodnie.przykrości. Jest to stan fizjologiczny. Klinicznie afekt patologiczny charakteryzuje się zwężeniem pola świadomości zaburzeniami o . przystępując dz omówienia zaburzeń procesuw emocjonalnych. nawet silny. rozpacz. Tak reż jest istotnie. strach.nieznacznej duszności wysiłkowej.przez wiele miesięcy. Stwierdzenie bowiem. Nawiasem mówiąc. obniża tylko nieznacznie zdolność jasnego myślenia i rzeczowej oceny sytuacji. co wymaga wnikliwego rużnicowania.ogarnąć silne wzruszenie na widok brutalnie bitego dziecka. Człowieka może np. że obniżenie zdolności logicznego myślenia nie zawsze występuje wyraźnie. jednak nie we wszystkich przypadkach. może być podstawą innej kwalifikacji prawnej czynu niż wówczas. a nadto możliwość kontroli i pohamowania własnych czynów. występujący bardzo rzadko.gniew. zaznaczonymi objawami wegetatywnymi. W stanach chorobowych. jednak różnice dotyczą nie tylko zmian ilościowych. mimo. W określeniu wzruszenia i silnego wzruszenia wskazano.wzruszenie. Podłożem afektu patologicznego jest najczęściej uszkodzenie mózgowia. . sugerują pewną ciągłość i zdają się wskazywać na zachodzące tu różnice ilościowe. Afekt patologiczny należy do krótkotrwałych stanów psychotycznych stanowi więc epizod chorobowy. Częściej jednak silne wzruszenie upośledza zdolność logicznego myślenia. przede wszystkim w zespołach depresyjnych. coraz to głębsze. ograniczającego zdolność kierowania swym postępowaniem. Wzruszenia. Stwierdzenie np. obniżeniem (w części przypadków) zdolności logicznego myślenia oraz krótkim czasem trwania. Również chorobliwie podwyższony nastrój (w zespołach maniakalnych) osiąga skrajną wyrazistość. Równie ważne jest uwzględnienie stanu somatycznego. silnego wzburzenia". Afekt charakteryzuje się nagłym początkiem. jest jakością odrębną.

Na przykład lęk na myśl o decydującym egzaminie. zwłaszcza o znacznym natężeniu. i strach na widok samochodu. Lęk (wnozws. to określamy go jako stan lękowy. objawem zespołu depresyjnego i może osiągnąć znaczną wyrazistość. Jeżeli lęk nie stanowi krótkotrwałej reakcji. słowo. W licznych przypadkach lęk sprzęga się z urojeniami prześladowczymi lub winy. (psychotyczny) zespół depresyjny i nie powinno być stosowane w znaczeniu przygnębienia nerwicowego lub fizjologicznego. Przygnębienie nerwicowe. lokalizowany przez chorych w okolicy serca (pnor wwecordialir) .. Często lęk występuje także jako jeden z objawów stanów pomrocznych. Lęk występuje w zespołach depresyjnych i bywa nieraz. Jeżeli podwyższenie nastroju jest umiarkowane. pmor.niejako osiowym. groźne lub przykre. Podwyższony nastrój (memwuu) . a zwłaszcza maniakalnych. Obniżony nastrój (yÓWwma) . i to nie tylko stopniem: . nazywamy przygnębi e nie m. Lęk występuje w nerwicach i chorobach psychicznych: w zaburzeniach czynnościowych. jeżeli występuje jako objaw nerwicowy. Typowe obtdw**o*1) nagły początek: afekt patologiczny występuje jako reakcja na bodziec sytuacyjny. nie wiąże się z żadną uchwytną przyczyną. w przebiegu której spotykamy się również z gwałtownymi epizodycznymi reakcjami lękowymi. W części przypadków lęk. omówionego już poprzednio. Typowy zespół depresyjny i jego odmiany omówiono w innym podrozdziale (str. w przypadku zespołów hipomaniakalnych. Obniżony nastrój (lub inaczej obniżone samopoczucie) jest zasadniczym. zwłaszcza jeżeli nie jesteśmy do niego przygotowani zbyt dobrze. Lęk (rzadziej strach) jest niejednokrotnie wyrazem reakcji chorobowej stanowiącej objaw psychopatologiczny. tj. w odrużnieniu od strachu. które bywają przeżywane przez ludzi w pełni zdrowych. to przypomina radość przejawianą przez człowieka zdrowego. 9 Q. mwzr) . objaw typowy dla nerwicy lękowej. Nastrój wybitnie podwyższony. a więc będące objawem psychopatologicznym. Lęk. endogennych i w typowo organicznych. jako objaw psychopatologiczny. depresja"oznacza. Należy więc do częstych objawów. Przykładem lęku. ale które dopiero mogą lub mają wystąpić. przebiega na ogół z wyraźnym odczynem wegetatywnym. w czym znajduje wyraz typowe dla afektu patologicznego działanie agresywne: 3) objawy wegetatywne bardzo silnie wyrażone: 4) krótki czas trwania: 5) silne znużenie po wygaśnięciu afektu prowadzące zwykle do snu: 6) całkowita niepamięć (lub wyspy pamięciowe) . osiąga różny stopień. który nagle zajeżdża nam drogę. Lęk natomiast jest przeżywany wobec sytuacji ocenianych jako bolesne. ale gwałtowność i siła działania są w rażący sposób niewspółmierne w stosunku do bodźca 2) burzliwy przebieg z silnym wyładowaniem ruchowym i często niszczeniem rzeczy znajdujących się w zasięgu ręki. Obniżenie nastroju. majaczeniowych i innych zespołów zaburzeń świadomości. wyraźnie różni się od wesołości fizjologicznej. jakim może być np. Często używane. a raczej nadużywane. Strach i lęk są emocjami.kłótnia. są fobie. przede wszystkim w depresji endogennej.cechach stanu pomrucznego. obraza itp. lecz utrzymuje się długo (osiągając wówczas zwykle mniejsze natężenie) . grzeszności i z omamami o zbliżonej treści. Strach występuje przede wszystkim w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia. czasem niepamięć wsteczna. jest na ogół wyraźne i niekiedy niewspółmierne do sytuacyjnych czynników wyzwalających. Termin ten jest stosowany również du oznaczenia obniżonego nastroju u człowieka zdrowego (przygnębienie fizjologiczne) .

w psychozach miażdżycowych. i to znaczną. Apatię należy wyraźnie odróżnić od stępienia uczuciowego. Charakterystyczna jest w pełni krytyczna ocena zmian własnego stanu psychicznego. Człowiek staje się nieczuły na sprawy i los swoich dzieci. jest charakterystycznym objawem dla guzów płatów czołowych oraz następstw mechanicznego uszkodzenia tej okolicy.reaguje rozweseleniem na tragiczną wiadomość (pwuhwmw) lub ekspresja emocji nie jest zgodna z jej treścią (pmmumia) . a również w histerii. polega na obniżeniu nastroju. tj. Takie epizodyczne wyładowania nie kontrolowanego afektu noszą nazwę nietrzymania afektu (incontnenta ujfcmw) . W niektórych sprawach organicznych chory zatraca kontrolę nad reakcjami emocjonalnymi: przybierają one wówczas postać gwałtownych reakcji gniewu z podnieceniem ruchowym i słownym. gniewliwym". jak na to zwraca uwagę 1. w niedorozwoju. Podobne zaburzenie nastroju. Dysforia (dvwznd) . 92. a przede wszystkim przejawia się dr ażi i w oś c i ą (irntubilitis) . chorzy przejawiają zwykle niepokój o swoje zdrowie. żony. brak dystansu i powściągania działań popędowych.moria. pogody i beztroski. w stanach pourazowych. nosi nazwę euforii (eqphzria) . męża. w porażeniu postępującym. Chory doznaje uczucia zadowolenia. upatrując jego pzgorszenie w obniżeniu zainteresowań i w zniechęceniu. Zobojętnienie uczuciowe (obmsio mjiecmm przy pobieżnej ocenie może przypominać apatię: zachodzą tu jednak istotne różnice. często w postaci wybuchów gniewu i działań agresywnych. Mimo skarg na zobojętnienie. Chory traci dawne zainteresowania oraz zmienia się jego stosunek do bliskich. a czasem nie dostosowane do sytuacji: chory np. Opisany poprzednio afekt patologiczny okazuje się w części przypadków.psychotyczne.w stwardnieniu rozsianym. nazywany niekiedy nastrojem. Nastrój dysforyczny jest charakterystyczny przede wszystkim dla organicznych chorób mózgu. Występuje w padaczce. przejawiając brak krytycyzmu wobec swego stanu chorobowego. Apatia (qpuhia) oznacza obniżenie zainteresowań i aktywności. przejawiając-w miarę postępu choroby-coraz głębszą pustkę emocjonalną. . Nastrój dysforyczny. Zespoły maniakalne omówiono na str. charakteropatii. Umiarkowane podwyższenie nastroju. Wdowiak.tendencją do wygórowanych reakcji emocjonalnych. Reakcje emocjonalne są płytkie. Odsuwa się od nich. występuje również w nerwicach. lub-przeciwnie występuje z większą wyrazistością. Chory popada w gniew z błahej przyczyny lub bez uchwytnego powodu. wskazując na osłabienie dawnych zainteresowań i obniżenie chęci do działania. W przypadku marli w zachowaniu chorego uderza nie tylko wzmożony nastrój. Dysforia w pewnych przypadkach trwałych zaburzeń osobowości stanowi nastrój podstawowy. Zobojętnienie uczuciowe polega na zaniku uczuć wyższych. Apatia bywa doznawana przez ludzi zdrowych. jak w przypadku endogennych zmian nastroju w padaczce (T. zespołach maniakalnych i schizofrenii. Chory skarży się na przykrą zmianę nastroju. skrajne podwyższenie nastroju łączy się zwykle z drażliwością. ale wesołkowaterozbawienie. nietrzymaniem afektu u charakteropaty. a zarazem pewne przygnębienie i poczucie rezygnacji. który ulega w pewnych okresach spłyceniu. rodziców. charakterystyczne dla chorób psychicznych uwarunkowanych zmianami organicznymi. Euforia występuje min. tj. dowcipkowanie. Bilikiewicz) .

To znaczy. podobnie jak autyzm.72) nawiązano do zagadnienia wybiórczości patologii w schizofrenii i ujęto go w postaci wymiaru. tj. pokrzepiająca uwaga lub. jakie zachodzą pomiędzy zaburzeniem uczuciowości wyższej. do wąskiego kręgu działania. Ambiwalencja emocjonalna. wręcz pozorne. Ambiwalencja (mwiuw (ewiw) oznacza dosłownie dwuwartościowość. bywa niesłusznie nazywane otępieniem uczuciowym. w przeciwieństwie do osoby chorej na schizofrenię.otępieniem uczuciowym. Zgodnie z powyższym.proporcji syntoniczno-autystycznej. dotyczących jego obecnej sytuacji i przyszłości. właściwego wypowiedziom ludzi zdrowych. a słowa chorego są pozbawione przydźwięku emocjonalnego. podobnie jak euforia oraz chwiejność emocjonalna (por. Może to być np. zwłaszcza typu otępiennego. jak i ilościowe zaburzenie życia uczuciowego. Starano się ukazać różnice. zaburzenia życia uczuciowego w schizofrenii ujęto. np. którą uprawiał przez lata itp.zobojętnieniem uczuciowym. zachowuje na ogół dobry kontakt emocjonalny z rodziną i innymi ludźmi. a tępym nastrojem organików. Nastrój ten występuje na podłożu zmian organicznych. Tylko niektórzy chorzy wykazują stępienie uczuciowe uogólnione. Zobojętnienie uczuciowe stanowi zarówno jakościowe. tj. Chwiejność emocjonalna (lalilmzs qjecmw) jest objawem charakterystycznym dla zespołu psychoorganicznego. żywość i adekwatność emocjistępienie emocjonalne". wypowiedź nawiązująca do przykrych wydarzeń. wyraźnie zmieniają nastrój. obojętny wobec spraw o dużym znaczeniu dla jego własnej sytuacji. tj. Należy jednak zauważyć. Częściej życie uczuciowe schizofrenika ulega stępieniu w sposób wybiórczy.otępienie uczuciowe (dememia qjecmw) . Lepkość emocjonalna (wscowtaw qyecaua) przejawia się nadmiernie długim trwaniem raz wzbudzonego nastroju lub stanu wzruszenia (tzw.wesoła. której dotyczy. a nieraz w chwilę potem popada w płaczliwą wesołość wobec oznak życzliwości utuczenia. daleki uczuciowo wobec wielu osób i wydarzeń. Polega na patologicznej zmienności nastroju. objaw osiowy schizofrenii. że ten sam chory.niżej) .zaleganie afektu) jest objawem typowym zwłaszcza dla charakteropatii padaczkowej. zaburzeń pamięci i orientacji. np. mimo obniżonej sprawności intelektualnej. Otóż zobojętnienie uczuciowe.na wspomnienie ciężkich przeżyć z okresu swej młodości. proponując dla niej następujące określenie: . do muzyki. Chory przejawiający otępienie uczuciowe. Od zobojętnienia uczuciowego należy też odróżnić tępy nastrój organików.ambiwalencja intelektualna (inaczej ambisentenja) lub właśnie ambiwalencja . a przynajmniej tak się zdarza w licznych przypadkach. tj. Tak więc podobieństwo między apatią a zobojętnieniem uczuciowym. w postaci proporcji.W przypadku głębokiego stępienia uczuciowego chory obojętnieje wobec najbardziej żywotnych spraw osobistych. że nie wszyscy psychiatrzy posługują się omawianym nazewnictwem we wskazanym znaczeniu. Chory często rozrzewnia się. Leżąca u podstaw takiego postępowania zasada dwubiegunowości objawów schizofrenicznych odnosi się również do stępienia uczuciowego. może zachować zdolność do dostosowanych i względnie żywych reakcji emocjonalnych w stosunku do pojedynczych osób. znamiennym dla schizofrenii. należącym do podstawowych objawów schizofrenii. którą pustka uczuciowa dzieli od otoczenia. dlatego ten sam termin nie wskazuje na dziedzinę. Charakteryzując autyzm (str. Błahe czynniki sytuacyjne. na nazbyt łatwym przechodzeniu nastroju podwyższonego w obniżony i przeciwnie. jest powierzchowne.

bywają określane jako zespół apatyczna-ab u I i c z y. m in. Zahamowanie ruchowe jest charakterystycznym objawem osłupienia. np. że ambirendenję można zamiennie nazywać ambiwalencją dążenia. Ambiwalencja emocjonalna występuje przede wszystkim w niektórych przypadkach schizofrenii.w guzach i niekiedy jako następstwo mechanicznego uszkodzenia mózgu. Podwyższenie aktywności Mvpennwia) jest charakterystyczne głównie dla płytkich stanów hipomaniakalnych. Obniżenie aktywności jest charakterystycznym zbjawem zespołów depresyjnych u różnej etiologii. występowanie sprzecznych dążeń. W psychologii tradycyjnej traktuje się aktywność jako przejaw. będąc wyrazem rozszczepienia czynności psychicznych. a zarazem wita ją z oznakami pewnej radości. woli". ambiwalencja"jest uzupełniony przez dodanie właściwego przymiotnika. jak i aktywności człowieka. Zaburzenia aktywności.str. Aktywne działanie oznacza świadome.występowanie sprzecznych emocji. Zaburzenia aktywności i działań ruchowych. tj. Czasem powoli zmniejszająca się aktywność jest początkowym objawem zespołu depresyjnego. Ambitendencja wyraża więc rozszczepienie aktywności. Zbliżone zmiany. jak wiadome (por. nastroju i aktywności.boleje nad stratą żony. jak i depresyjnego (i innego) . a więc u przeciwnym znaku. tj. uporządkowane i wytrwałe dążenie do określonego celu. mimo pewnych odmienności rozwoju i cech obrazu klinicznego. m in. Z tego yczględu może być rozpatrywana zarówno jako przejaw zaburzeń procesów emocjonalnych.pożądania i niechęci. lecz zatrzymuje się i szybko oddala. termin. Wydaje się.psychopatii typu psychastenicznego i astenoidii. która-jak wierzy-zestala zgładzona.emocjonalna. Zgodnie z powyższym. zwłaszcza dla schizofrenii prostej. nie wyzbywając się jednak podstawowego obniżonego nastroju. Spowolnienie lub zahamowanie ruchowe jest objawem znamiennym dla typowego zespołu .w przypadkach senności patologicznej różnego pochodzenia. Apatię stwierdzamy w nerwicach. Obniżenie aktywności. tj. Ambitendenja bliska jest ambiwalencji intelektualnej oraz ambiwalencji emocjonalnej.kogoś dostrzega i już dań idzie. uporządkowane i wytrwałe dążenie dc określonego celu".przejawiające się klinicznie nikłą aktywnością (napędem) ale ponadto zobojętnieniem. a także dla niektórych postaci zcjściowych (ubytkowych) tej psychozy. Chory np. Obniżenie aktywności bywu reż względnie trwałą cechą właściwą niektórym postaciom zaburzeń osobowości. Apatia. zwłaszcza w neurastenii. Nla przykład spowolnienie ruchowe stwierdza się m in. Obniżenie aktywności Mvpzmiw) . Poniżej omówiono zaburzenia ruchu. Zespół ren występuje w niektórych chorobach organicznych mózgu. aczkolwiek innego pzchodzenia.przede wszystkim spowolnieniei zahamowanie ruchowe oraz niepokój ruchowy.843. dla podkreślenia bliskości wymienionych objawów. Chory np. gdyż w stanie maniakalnym występuje bezładny niepokój. jest również charakterystyczne dla schizofrenii. oznacza obniżenie zainteresowań. Inną postacią zaburzeń aktywności (oprócz obniżenia i podwyższenia) jest typowe dla schizofrenii. nazywane ambitendencją. ale nie wyłącznie. Spowolnienie i zahamowanie ruchowe występuje głównie w zespołach depresyjnych. zarówno katatonicznego. choć termin ten na ogół nie jest używany. a nie.

Po pokonaniu oporu chory utrzymuje długo kończynę w nadanej pozyji. że zahamowanie ruchowe pojawia się nagle (pełne osłupienie może rozwinąć się w ciągu jednego dnia) i osiąga szczególną głębokość w osłupieniu efektorycznym. napotykamy elastyczny opór. mtoksykacyjnymilub jako osłupienie psychogenne. lub osuwa się bezwładnie. Nieco inne zaburzenia ruchu występują w osłupieniu receptorycznym (onejroidalnym. wysuwanie i chowanie języka. a negatywizm przybiera inną postać. Zaburzenia ruchu (wyjąwszy różne formy pobudzenia uwzględnione poniżej) występują w przypadkach niezbyt głębokiego osłupienia. Nie stwierdza się wzmożonego napięcia mięśniowego. wiotkim) . Wiadomo bowiem. nazywanym również sztywnym. Osłupienie. często niefizjologicznej-dziwnie pochyleni. nieraz silny. W pozycji leżącej chorzy zwykle utrzymują głowę nad poduszką (objaw poduszki powietrznej) . Osłupienie katatoniczne często ustępuje z godziny na godzinę. i przeciwstawia się zmianie położenia ciała.do stanu osłupienia depresyjnego (swzzr meimcłclicar) . zwłaszcza endogennej. Czasem epizody podniecenia przerywają jedynie na krótko stan osłupienia. W części przypadków następuje nagłe rozhamowanie w postaci gwałtownego zrywu ruchowego (eapms cmatcmcus) . chory nie spełnia kierowanych do niego poleceń. W osłupieniu efektorycznym chorzy przejawiają n eg aty w i zm c z y n ny. Spowolnienie ruchowe w depresji. na polecenie otwarcia oczu.łożnicą. wybuchem gniewu. postukiwanie . który wyraża się bezładną ucieczką z oznakami strachu.takiego. Spowolnienie ruchowe nie osiąga na ogół pewnego zahamowania. Chorzy zmieniają pozycję. Przy próbie zgięcia kończyny. sprawiają wrażenie czynności wykonywanych z dużym wysiłkiem. a chorzy trwają wiele godzin w jednej pozycji. ociężale. chorzy nieraz przez długie dni lub tygodnie pozostają w całkowitym bezruchu. tj. Stereotypie ruchowe polegają na wielokrotnym. zwrócono uwagę prawie wyłącznie na zaburzenia ruchu i to przede wszystkim o typie spowolnienia lub zahamowania.in. jak kołysanie się. wiedzie w niektórych przypadkach do zupełnego zahamowania ruchowego i mutyzmu. tj. chodzą wolno. czynami agresywnymi. próbą wyskoczenia przez okno itp. Znaczne spowolnienie lub zahamowanie ruchowe występuje również jako objaw charakterystyczny osłupienia katatonicznego (rmzzr cmwzmcws) . z podkurczoną nogą itp. że niektóre zespoły depresyjne przebiegają z niepokojem ruchowym. Należy też wymienić zmanierowanie ruchowe oraz natręctwa ruchowe. Pogłębiający się stan depresyjny. stale takich samych czynności ruchowych. jaki najczęściej występuje w przebiegu choroby afektywnej. z coraz znaczniejszym spowolnieniem. Ruchy chorych stają się powolne. czasem w psychozach wywołanych czynnikami infekcyjnymi. poruszają się. występuje również w chorobie afektywnej.gibkości lub giętkości woskowej (ńeailiYmrcerem. Jest to negatywizm bierny. W osłupieniu tym. Napięcie mięśniowe jest wyraźnie wzmożone. aczkolwiek najbardziej charakterystyczne dla schizofrenii katatonicznej. to on cofa ją. Z tą m in.depresyjnego.przy ruchach biernych. co jest wyrazem tzw. a w przypadku giętko i ci pseudowoskowej (ńeaibiliwr zwewdzcerew) . Czasem jednak. ale również poza tym stanem i bez związku z nim. w odróżnieniu od tego objawu. Podając powyżej fragmentaryczną charakterystykę zespołu depresyjnego oraz osłupienia. w porażeniu postępującym. zaciska powieki. Przy próbie przeprowadzenia z miejsca na miejsce chory stawia opór. tj. Do objawów spostrzeganych zaliczamy m. monotonnym wykonywaniu prostych. Polega on na aktywnym przeciwstawianiu się: jeżeli ujmujemy dłoń chorego.: stereotypie ruchowe. echopraksję i echomimię. kończyna stosunkowo szybko wraca do poprzedniej pozycji. pogłębia się stopniowo.

palcami po stole itp. Jeżeli chory naśladuje czyjeś ruchy. to zachowanie takie nazywamy echopraksj ą. Podniecenie ruchowe spostrzegamy w części przypadków niedorozwoju. dyryguje. rzucają się na innych. Vderza znamienna dla tych stanów dążność do chaotycznych wyładowań ruchowych. w niektórych psychozach alkoholowych i starczych. kręcą się szybko. w okresach mniejszego niepokoju ruchowego. co przypomina ruchy taneczne. co ma miejsce w pojedynczych przypadkach depresji cyklofrenicznej. Przy pobudzeniu mniej gwałtownym chorzy przejawiają niepokój przede wszystkim w obrębie łóżka lub wykonują działania ruchowe przypominające nieco zborne zachowanie człowieka zdrowego. polega na wykonywaniu dziwacznych czynności ruchowych. Cechą charakterystyczną pobudzenia ruchowego w zespole maniakalnym jest jego stopniowe narastanie. Po wygaśnięciu niepokoju może pojawić się ponownie i nagle gwałtowny zryw ruchowy (rqpur . 'hory zachowuje się tak. Czasem podniecenie ruchowe i słowne narasta gwałtownie. Inny obraz zaburzeń ruchowych niż w zespole maniakalnym spostrzegamy w podnieceniu katatonicznym. W płytkim stanie hipomaniakalnym poszczególne działania ruchowe układają się zwykle w ukierunkowaną całość. byle gwałtownych i wyczerpujących. w schizzlrenii (szczególnie w postaci katatonicznej i hebefreniczncj) . ni dziwaczną tajemniczość lub np. a zwłaszcza w cyklofrenii. zwłaszcza w sposób jakby zautomatyzowany i po wiele razy. krzyczą. a także w niektórych postaciach charakteropatii. chwytają przedmioty.powtarzanie słów i zdań wypowiadanych przez inne osoby) występują najczęściej w schizofrenii katatonicznej i to zarówno w trakcie utrzymywania się płytkiego stuporu. niszczą przedmioty znajdujące się w ich zasięgu. Natręctwa ruchowe omówiono na str. maniakalnym bywa nazywane. chodząc wykonuje osobliwe wspóhuchy i też przybiera postawę wyrażającą ni to głęboki namysł. okaleczają się. 'hory wykonuje ruchy szybko. jeden za drugim. jakby rozpierał go nadmiar energii. Chory krząta się. Skrajne podniecenie psychoruchowe w zespole. Naśladowanie mimiki nosi nazwę ecAomimW. a znacznie częściej w zespołach depresyjnych psychoz przedstarczych. Pobudzenie ruchowe osiąga różny stopień i występuje w bardzo wielu chorobach psychicznych. osiągając znaczne natężenie (rqpwr melmclolicar) . Mimika chorego jest żywa.wyniosłość i lekceważenie. Zmanierowanie ruchowe. również w zespołach jakościowych zaburzeń świadomości o różnej etiologii. typowe dla schizofrenii. gestykulacja wyrazista. która nareszcie znalazła ujście w działaniach ruchowych-jakichkolwiek. Na przykład chory przed podaniem ręki zatacza nią szeroki łuk. W okresach krańcowego podniecenia chorzy drą na sobie ubranie. W stanie podniecenia maniakalnego chorzy biegają. W rzadkich przypadkach podobne stany epizodycznego podniecenia psychoruchowego pojawiają się niespodziewanie u chorych pogrążonych dotąd w osłupieniu depresyjnym. Wymienione objawy (a również echolalia. "szałowym podnieceniem maniakalnym"Niepokój ruchowy (i słowny) może również wystąpić w depresji (melmdoliawgitdu) . ale w miarę narastania niepokoju zatraca możliwość wykonywania czynności powiązanych. tj. zwłaszcza w dawnym piśmiennictwie psychiatrycznym. pomaga. 68. jak również w hiperkinetycznej postaci tej psychozy.

ale niezbyt często. Do czynów tego rodzaju.popęd do podpalania. dochodzi stosunkowo często u osób o nieprawidłowo ukształtowanej osobowości. Cechą wspólną różnych działań popędowych (uctones impu (siwe) jest trudność lub niemożność pohamowania działania. niezbyt zresztą częste. Na przykład człowiek niespodziewanie usiłuje ugodzić siekierą kogoś ze swegz otoczenia lub wyrzucić dziecko przez okno. co należy podkreślić. lecz zaburzenia epizodyczne. przypadki tzw. Z możliwością popełnienia samobójstwa należy liczyć się również w zespołach depresyjnych oraz w przebiegu nagłych stanów podniecenia psychoruchowego. Paragnomen. uszkadzaniu naczyń krwionośnych i łykaniu ostrych przedmiotów. Zaburzenia popędu samozachowawczego znajdują wyraz w tend cnej ach i zamachach samobójczych. Do działań impulsywnych zalicza się także tzw. epilewicws i rqpws mcoAoYcar. Samobójstwo bywa też popełniane przez chorych na schizofrenię (lub inne choroby psychiczne) w okresie poprawy.weruosw) . cyklofrenii. pod którą kryje się skąpoobjawowaschizofrenia prosta. również u osób niedorozwiniętych umysłowo. tj.cmmmcaj. tj. przejawia się różnie. na nacinaniu skóry. To samo należy powiedzieć o popędzie do wędrowań i a (poriomania) oraz c popędzie do kradzieży (kleptomania) . Od działań popędowych. który zachowad dawną nazwę piromania. Nie są tu ani. a przebiegającego z objawami silnego podniecenia.wzmożeniem lub obniżeniem łaknienia oraz spaczeniem sposobu zaspokajania głodu. a przede wszystkim brakiem zrozumiałego związku z osobowością człowieka i jego dotychczasową linią życiową. a więc działanie wbrew oczekiwaniu. Brzezickiego (19521.samookaleczeń polegających mJn. w przebiegu schizofrenii. Zaburzenia czynności popędowych wyrażają się m in. ani zsobne choroby. Z przedstawioną poprzednio treścią wiąże się pośrednio zagadnienie zaburzeń czynności popędowych oraz epizodycznych zaburzeń zachowania. należy wyraźnie odrćżnić parągnumen opisany przez E. Zaburzenia popędu płciowego przejawiają się-ujmując najogólniej-obniżeniem popędu lub wzmożeniem.charakteropatii padaczkowej) .krótkotrwałe zaburzenie zachowania uderzające nagłością pojawienia się. zaburzeniem jego ukierunkowania i spaczeniem sposobu zaspokajania. tj. lub inaczej wctic ywwe*zr eayiecamcwem.zespołem maniakalnym. określanych zwykle jako działania popędowe (dcacwes imzwsime) . aby zaczerpnąć w ren sposób wody itp. nie jest wyrazem spiętrzenia afektu i przebiega bez oznak . bądź skacze do studni. Te epizodyczne stany podniecenia kryją w sobie również niebezpieczeństwo samookaleczenia. gdy pacjent odzyskuje krytyczny wgląd w przebyty okres chorobowy i przeżywa lęk przed nawrotem choroby. Chorzy czasem popełniają samobójstwo z pobudek urojeniowych lub pod wpływem omamów imperatywnych. Paragnomen. nierzadko jednak zespół ten okazuje się maską. Jadłowstręt psychiczny bywa psychupochodny. występujące w padaczce czy w pojedynczych przypadkach schizofrenii. Istotne znaczenie kliniczne mają. manie". Epizody tego rodzaju występują u charakteropatów (zwłaszcza w tzw. stwierdzane zwłaszcza u dziewcząt w okresie pokwitania. mimo że nie jest oczywiście. melmc*zlicus. często agresywnego wobec otoczenia lub skierowanego przeciwko sobie. manią". nakazujących targnięcie się na życie.j ad to w st re 1 u p syc h i c z n e g o (awzreaiw memwis r. określanych jako raptu cmaomcar. Skrótowe ujęcie psychopatologii ogólnej nie pozwala na rozwinięcie tego zagadnienia: podano jedynie wycinkowe informacje. scharakteryzowanych dotychczas. powstającezwykle na podłożu zmian organicznych mózgu i zwłaszcza.

wzruszenia. W jednym z poprzednich podrozdziałćw omówiono zespoły zaburzeń świadomości. Zespół depresyjny z pobudzeniem ruchowym i słownym (melancw (ja agituw) . co dotyczy około 7'%przypadków tej psychozy. depresja przybiera inny obraz. A zatem stanu określanego jako paragnomen nie należy mylić z niespodziewanymi czy agresywnymi działaniami impulsywnymi. polega doniosłość spostrzeżeń Brzezickiego. dotyczy zwłaszcza depresji mniej głębokiej. Oprócz obniżenia nastroju występuje pobudzenie ruchowe. Zespół depresyjny o umiarkowanej głębokości nazywamy zespołem subdepres yj ny m. Zahamowanie myślenia (czego dostrzegalnym przejawem jest mutyzm) i zahamowanie ruchowe stanowią charakterystyczne objawy o stu pi e ni a dep re s yj n ego (rwpzr melancholio u: ) . który w części przypadków występuje z dużą wyrazistością.inwolucyjnych. Depresję. Na zespół depresyjny. w tzw. Bywa więc czasem zwiastunem tej choroby. stwierdza się mJn. jak i ich nasilenia. dezrewo) . nie wiedzieć czemu. w miarę pogłębiania się depresji. Otóż paragnomen. zamieszczając informacje wyłącznie o zespołach podstawowych. Melmclz (ja wgiww charakteryzuje się zwykle obecnością lęku. szczególnie poniżenia. tek myślenia oraz ruchy chorego ulegają coraz to wyraźniejszemu zwolnieniu. składają się następujące objawy: 1) obniżenie nastroju (samopoczucia) 2) spowolnienie toku myślenia: 3) spowolnienie ruchowe. które dotyczą zarówno rzdzaju objawów. może na wiele dmi lub tygodni poprzedzić rozwój schizofrenii. Możliwość popełnienia samobójstwa. upośledzenia. . Podstawowe zespoły psychopatologiczne i uwagi ogólne o ustaleniu rozpoznania. Zespół ten bywa również nazywany depresją prostą. W sporadycznych przypadkach zespół depresyjny. Zespoły depresyjne wykazują dość znaczne rćżnice. hipochondryczne. a występujący najczęściej w przebiegu choroby afektywnej. Zazwyczaj. by skoczyć na ulicę. urojenia. Zależnie od głębokości zespołu depresyjnego poszczególne objawy występują z różną wyrazistością.właśnie zespołu subdepresyjnego.psychozach inwolucyjnych oraz w psychozach przedstarczych i starczych. musi być oceniana z całą wnikliwością i ostrożnością. grzesznoici. poza chorobą afektywną. starczych i tzw. ale również inne. a również osłupienie depresyjne. np. Obraz kliniczny zespołu depresyjnego wykazuje dość często nie tylko trzy podstawowe objawy. zwłaszcza w przebiegu psychoz przedstarczych. polegająca na spłyceniu objawów depresji i zmniejszeniu spowolnieniaruchowego. typowego". zwłaszcza lęk.rzuca się do okna. Poniżej dokonano przeglądu wielu innych zespołów psychopatologicznych o rożnej symptmatclogii. w niektórych przypadkach. pojawiającymi się u chorego cierpiącego od dawna na schizofrenię. Zespół depresyjny stanowi również jedną z postaci psychoz reaktywnych. którą zawsze należy brać pod uwagę w odniesieniu do chorego w stanie depresyjnym. Dlatego też poprawa. Lęk jest szczególnie charakterystyczny dla depresji endogennej. W odróżnieniu od opisanego powyżej zespołu. określany niekiedy jako typowy. tym bardziej że chorzy zwykle ukrywają przed otoczeniem ewentualne zamiary samobójcze. Zespól depresyjny (wmdmmw deywcxwwow. czasem w schizofrenii. winy. i na tym mJn. zdając się wynikać z pobudek myślowych. a który nagle. Niebezpieczeństwo wiąże się z zachowaniem pewnej zdolności du działań ruchowych. ustępuje nagle wśród objawów gwałtownego podniecenia (rwzmwme lanc holicuą. tj.

W przypadku podejrzewania depresji zamaskowanej. odczuwane zwykle przez chorego i relacjonowane jaku głęboki smutek. zbliżony nieco do zespołu neurastenicznego (szybkie wyczerpywanie się. że pacjent istotnie nie cierpi na chorobę somdr*czną. dzięki którym można stwierdzić.przede wszystkim w psychozach wieku późnego oraz w porażeniu postępującym (w postaci ekspansywnej tej choroby) . poczucie obniżonej sprawności psychofizycznej. niekiedy znacznie nasilonych. bezsenność. Do tej grupy zostały zaliczone przypadki depresji zamaskowanej. m in.str. zwłaszcza rytmu TU I O/UWUUd. niepożądaną ciążą. zarażeniem chorobą weneryczną. Rodzaj dolegliwości skłania chorego do szukania pomocy przede wszystkim u lekarzy chorób wewnętrznych. zaburzenia wegetatywne) . Depresja zamaskowana. ryzykowne. zachodzi zrozumiała konieczność przeprowadzenia wnikliwych badań. W stanie maniakalnym chorzy przejawiają skrajne pobudzenie ruchowe i słowne. Rozległa grupa piąta obejmuje różne zespoły bólowe oraz zaburzenia psychosomatyczne. zmiany pracy.gniewna mania) . W tym podnieceniu maniakalnym zatraca się możliwość wykonania czynności powiązanych. Dominują natomiast zaburzenia wegetatywne. sprzedaży. W tej grupie obraz kliniczny wiąże się z dominowaniem. W zespole hipomaniakalnym chory robi czasem na otoczeniu wrażenie przede wszystkim osoby nadmiernie wesołej i aktywnej. co grozi nadużyciami seksualnymi. niekiedy również w schizofrenii. względnie u lekarzy innych specjalności. Chorzy istotnie wykazują w tych stanach dużo przedsiębiorczości i przebojowości. bicie serca.ze strony układu sercowa-naczyniowego i pokarmowego. wykonują ruchy taneczne. obniżenie aktywności. . W niektórych przypadkach depresji obniżenie nastroju. tj. trwożliwego oczekiwania. Chorzy zgłaszają skargi na dolegliwości somatyczne (np. S. ani w psychopatologicznym znaczeniu tego słowa. cz może stwarzać istotne trudności diagnostyczne. zagrożenia. niepokój. Podejmują pochopnie decyzje dotyczące np. niepokojem psychicznym i ruchowym. Zespól maniakalny Gmdroma mamacwz. Objawy zespołu tx 1) podwyższenie nastroju (samopoczuciak 2) przyspieszenie toku myślenia aż do gonitwy myślowej 3) pobudzenie ruchowe. Pużyński proponuje następujący podział depresji maskowanych. zaburzenia jelitowe. w których dominuje przewlekła postać lęku z uczuciem napięcia. Ze względu jednak na obniżony krytycyzm i brak poczucia choroby popełniają często czyny nierozważne.kupna. a nie u psychiatry. Biegają. W takim przypadku dochodzi do częstych konfliktów z otoczeniem. zawierają również przygodne znajomości. ale przede wszystkim drażliwy (tzw.Depresja zamaskowana depresja bez depresji" (dezre rriz swz dezrewiznelwwerz Dezrewzw) . Nie zgłaszają natomiast skarg na depresję ani w pz (ocznym. krzyczą. zaburzenia miesiączkowania. nieokreślony niepokój. uwzględniający genezę wiodących objawów maskujących: Zespół subdepresyjny o cechach depresji prostej. przed przystąpieniem do ewentualnego podawania środków przeciwdepresyjnych. bóle głowy) oraz na poczucie ogólnego znużenia. nie stanowi objawu wiodącego. przejawów zaburzeń rytmów biologicznych. mania) stanowi fazę maniakalną choroby afektywnej oraz występuje w psychozach organicznych. W niektórych przypadkach lęk przybiera postać agorafobii (por. Nastrój chorych jest podwyższony. E. w której objaw wiodący stanowi obniżenie napędu ruchowego lub też stwierdza się wyraźne zahamowanie w sferze psychicznej.bóle w okolicy serca.69) lub też na plan pierwszy wysuwają się natręctwa.

bezczelny. Dlatego mówimy o euforii np. Nie jest to jednak. Ich wspólną cechą są zaburzenia ze strony napędu psychoruchowego. w którym chory popada w uporczywe milczenie. rzadkie mruganie powiek. Osoba. Chory nie może nadążyć z wykonywaniem obowiązków (bradykineza) . przybierać niepoważne pozy. Wypowiadane przez chorego rozmaitej treści urojenia. ale nie w stosunku do porunnej postaci fazy maniakalnej choroby afektywnej. . W zespole hipokinetycznym napęd jest obniżony. Gdy zespół ten utrzymuje się przez dłuższy czas. Są hałaśliwi. Zespół katatoniczny występuje w dwóch postaciach: hipokinetycznej (akinetycznej) i hiperkinetycznej. przy czym ich wypowiedzi są wybitnie rozkojarzone.w stwardnieniu rozsianym lub w pląsawicy Hunringtona. polegający na naśladowaniu dziecka zachowaniem i mową. obojętny albo ambiwalentny. okazywać zachowanie krnąbrne. kpiarskie. niekonsekwentne. Na pytania odpowiada po dłuższym milczeniu (mutyzm) . wymaga z całą pewnością różnicowania z opisaną wyżej manią. przypalają niekiedy papierosami skórę. przestaje się odżywiać i pojawia się akineza. świadczą o urojeniowej ocenie sytuacji. przełożonych. Zespół hebefericzny. Mania znaczy tyle. nosa i uszu. Chory staje się nietaktowny. Tok myślenia wykazuje znaczny stopień rozkojarzenia. obłożenie języka. bezładne. Obserwuje się znaczną agresywność: chorzy rzucają przedmiotami. poprzez wszystkie stopnie. drą na sobie ubranie. natomiast terminem tym nie należy w żadnym razie określać urojeń. gruboskórny. Jego mimika staje się sztywna. siedzi lub stoi bezczynnie. Zachowanie jest nacechowane brakiem poczucia dystansu w stosunku do rodziców. błazeńskie. nachalny. Stan. Urojenia i omamy znajdują się na dalszym planie. Termin. niszczą wszystko dookoła. W zespole hiperkinetycznym następuje znaczne wzmożenie napędu ruchowego. można zauważyć typowe zaburzenia wegetatywne: sinica kończyn. śmieją się lub płaczą. Chory mówi cicho. bardzo płytka mania". która dotąd zachowywała się bez zarzutu. Nastrój bywa przygnębiony (staje się to niekiedy źródłem pomyłek diagnostycznych. podany jako synonim zespołu maniakalnego. mania". a później znaczne zwężenie źrenic. dokonują samookaleczeń. śmiać się bez powodu. zmniejszenie masy ciała. są niedorzeczne. niekiedy-zniżając własny głos do szeptu-możemy od niego uzyskać więcej informacji. Kary lub groźby nie robią na nim wrażenia. polegających na rozpoznawaniu zespołu depresyjnego) . jest używany wyłącznie w tym znaczeniu. osób starszych. zachowanie chorych jest dziwaczne i niezrozumiałe. bez wyrazu. nie ma w nich nawet śladu dążenia do ich usystematyzowania. często wielkościowe. Zanika potrzeba dbałości o higienę. rozszerzenie. nie poddaje się modulacji. zaczyna nagle zdradzać dziwactwa. nazywamy osłupieniem (smpor) . suchość błon śluzowych jamy ustnej lub ślinotok. należący do grupy psychoz schizofrenicznych. swoją czystość i potrzeby fizjologiczne. dużo mówią.Płytkie stany hipomaniakalne (lub po prostu chorobliwie podwyższony nastrój) bywają czasem niesłusznie określane słowem euforia. nie podporządkowują się żadnej dyscyplinie. lecz umiarkowane podwyższenie nastroju uwarunkowane zmianami organicznymi mózgu. Typowym objawem jest puerylizm. niespójne logicznie. drażliwy. aż do zupełnego zaniku. co stan maniakalny. niestałe. zaburzenia miesiączkowania. co powoduje wysuszenie rogówek.

Po ustąpieniu stanu zahamowania chory na ogół pamięta zachowanie otoczenia i własne doznania z zakresu choroby. sztywne) przejawia się zahamowaniem ruchowym przy zachowanej zdolności odbierania bodźców. występują w przebiegu choroby afektywnej. obejmuje przede wszystkim analizator kinestetyczna-ruchowy) . echomimia. należą jeszcze inne objawy. U chorych leżących występuje zwykle objaw poduszki powietrznej. w porażeniu postępującym (stupor poru (mens) . Do obrazu klinicznego. giętkość woskową lub pseuduwoskową oraz negatywizm czynny. oprócz psychoz schizofrenicznych. zagubionych jakby zaczarowanych. czynne. urojeniowe. Napięcie mięśniowe jest wzmzżone. widzi. Cierpi na tym również kontakt uczuciowy. Natomiast prawie całkowicie zanika kontakt chorego z otoczeniem. bierne. w psychozach spowodowanych czynnikami infekcyjnymi i intoksykacyjnymi. lub stoją na jednej nodze. wiotkie) charakteryzuje się spowulnieniem ruchowym. często niefiz (alogicznej. Występują zaburzenia świadomości w postaci zbliżonej do zespołu onejroidalnego. Osłupienie występuje najczęściej w schizofrenii katatonicznej. Między obydwiema postaciami zespołu katatonicznego są możliwe stany przejściowe. Osłupienie katatoniczne na ogół rozwija się szybko i nagle ustępuje. stereotypie ruchowe i słowne. Długotrwałe pozostawanie w jednej pozycji wywołuje obrzęki. w typowych przypadkach.Nawiązanie z nimi łączności intelektualnej jest znacznie utrudnione. Często występuje negatywizm bierny.dziwacznie przegięci. Chorzy często pozostają przez długie godziny w jednej pozycji. W głębokim osłupieniu występuje całkowity mutyzmi bezruch. Uwzględniając całokształt obrazu klinicznego osłupienia katatonicznego (swpzr cmwzmcws) . tj. z omamami wzrokowymi. ale nie jest zdolny do działań ruchowych (hamowanie ochronne. co się z nimi i wokół nich dzieje. Stany osłupienia. według tradycyjnej interpretacji neurofizjologicznej. . echopraksja. zwłaszcza płytszego. wykonując niektóre ruchy. W zmianach płytszych chory czasem odpowiada powoli pojedynczymi słowami lub spełnia polecenia. Halucynoza lub omamica (Adacmzw) jest zespołem przebiegającym z omamami jako objawem dominującym. omijają inne osoby i sprzęty. Chory spowalniały może w stanie osłupienia katatonicznego przejawić nagle pobudzenie i dokonać czynu gwałtownego (raptus cmmzmcas) . który charakteryzuje się przede wszystkim zahamowaniem lub znacznym spowolnieniem ruchowym. Chory więc słyszy. również jako osłupienie psychopochodne (wzcr rewcmuj. słuchowymi i z urojeniami. O sł u p i en i e re c ep tory c zn e (oncjroidalne. jako skrajne pagłębienie depresji (wwzor melancholicar) . Słowa kierowane do chorego nie są przez niego odbierane. Stwierdza się ponadto. Chorzy sprawiają wrażenie ludzi całkowicie zdezorientowanych. snują się"po sali. którzy nie pojmują.echolalia. Napięcie mięśniowe nie jest wzmożone (osłupienie wiotkie) .osłupienie efektoryczne i receptoryczne. wyróżnia się dwie jego postacie. przechodząc czasem w stan podniecenia katatonicznego. np. Osłupienie (swpor) jest zespołem. . wstają z łóżka. które nie osiąga na ogół stopnia pełnego zahamowania. Osłupienie efektoryczne (anergiczne. Chorzy poruszają się powoli. tj. doznaje bólu. Po ustąpieniu osłupienia chory nie pamięta minionego okresu lub jest zachowana jedynie pamięć fragmentaryczna-urywkowe wspomnienia dziwacznego snu.

oraz słowne omamy słuchowe-znacznie rzadziej omamy węchowe. robaczki".zanik tkanki mózgowej. Jako osobną postać. Tak zwana przewlekła halucynoza dotykowa Bersa i Ćonrada. Zespół parafreniczny występuje w parafrenii. hipowitaminozy. tj. niektóre niedokrwistości.lęk przed pasożytami. Nieco częściej występują urojenia pasożytniczej choroby skóry. mrówki"maleńkie zwierzątka"itp. rzadziej innej. smakowe lub dotykowe. nieraz strach o znacznym natężeniu.automatyzm psychiczny. Zespół urojeniowo-omamowy może występować w różnych psychozach. Zespół ten bywa też określany jako wspó (występowanie pseudo halucynacji oraz mantzmu. Zespól paranoiczny charakteryzuje się zwanymi. i w psychozach wieku późnego. zwykle usystematyzowane i całkowicie niepodatne na perswazję. które przebiegają z urojeniami o cechach dość wyraźnej sysrematyzacj i. Chory słyszy podszepty (szatana. zaznacza się jednak tendencja. rzadziej wielkościowe) zraz omamy (zwykle słuchowe. że mamy na myśli nie jeden objaw (którymi są urojenia paranoiczne) . wyróżnia się halucynozę kiłową Flauta. względnie prześladowcze i odnoszące. na który składają się pseudohalucynacjeoraz urojenia owładnięcia. a obecność omamów dotykowych jest jedynie hipotetyczna. aby określenia. Urojenia te w większości przypadków stanowią urojeniową interpretację doznań fizjologicznych. wielkościowej. Lęk. a nawet wyłącznie. a przede wszystkim urojenia prześladowcze powiązane treścią z omamami. w stosunku do psychozy schizofrenicznej. że pod skórą poruszają się owady. występuje zwłaszcza w halucynozie alkoholowej. Zespól paranoidalny (zespół urojeniowo-omamowy) .Są tu najczęściej omamy słuchowe. odczyny uczuleniowe i inne) . Określenia. Sporadyczne przypadki przewlekłej halucynozy dotykowej są zespołami parafrenicznymi. którym towarzyszą zwykle złudzenia. ale również czuciowe. węchowe i inne) . Na podstawowe objawy tego zespołu składają się urojenia. lecz proces psychotyczny przejawiający się usystematyzowanymi urojeniami jako objawem wiodącym. str. najczęściej prześladowcze. usystematyzowanymi urojeniami treści prześladowczej. Od urojeń pasożytniczej choroby skóry odróżniany parazytofobię. gdy chcemy podkreślić. zespół paranoidalny"używać przede wszystkim. Urojenia pasożytniczej choroby skóry występują w przebiegu psychoz inwolucyjnychoraz psychoz przedstarczych. występującą sporadycznie. Istotna rola patogenetyczna przypada organicznemu uszkodzeniu mózgu (np. zmiany miażdżycowe) . Zespół Kandinskiego i Clerambaulta. jednak już w pojęciu pseudohalucynacji . które w pustaci myśli wnikają do jego głowy i czuje się zarazem owładnięty tą zewnętrzną siłą. czasem w psychozach schizofrenicznych. Chory z niewzruszonym przekonaniem stwierdza. W niektórych przypadkach wraz z urojeniami oraz omamami li pseudohalucynacjami) występują objawy stanu depresyjnego (zespół paranoidalna-depresyjny) . odnoszącej. wyodrębniony ze złożonego obrazu psychopatologicznego. Halucynoza bywa uwarunkowana czynnikami mtoksykacyjnymi oraz infekcyjnymi. Podobna bliskość dotyczy zespołu parafrenicznego i tych przypadków omamicy alkoholowej. zespół paranoiczny"używamy wówczas.ób) . Zespól paralreniczny (wmdroma purmhrenicwn) obejmuje głównie dwa objawy: usystematyzowane urojenia (prześladowcze.w rzadkiej psychozie. tj. nieznanej siły) . choroby wątroby. na którą składają się omamy dotykowe oraz urojenia pasożytniczej choroby skóry. to zespół bardzo rządku występujący. określonej przez Kraepelina nazwą pwrmcia mjacwmcrw. a zwłaszcza świądu i innych dolegliwości uwarunkowanych zmianami skórnymi w przebiegu różnych chorób somatycznych (cukrzyca. a więc naporu obcych myśli (por.

Wyróżnia się dwie podstawowe postacie zespołu psychoorganicznego. wywołuje szybko narastające znużenie. gdy chory znajduje się w nowym otoczeniu i wobec zmienionego biegu wydarzeń dnia. Zespól psychoorganiczny (syndromu mychozrzamcam) to zespół objawów klinicznych świadczących o rozlanym uszkodzeniu lub zaniku tkanki mózgowej. że echo poprzedza myśli. otoczenia i własnej osoby. a zdolność zapamiętywania niknie. Objaw ten. Zapamiętanie natomiast spraw bieżących nastręcza poważne trudności. W miarę narastania zmian organicznych ubytki pamięci stają się bardziej rozlegle.związany z odpowiadaniem na pytania. Na każdą z nich składa się wiele odmian. odległe w czasie. 1. są objawem charakterystycznym. Zorientowanie się w nowej sytuacji i dostosowanie do niej jest często ponad siły chorego. Obniżenie lub brak krytycyzmu. tlenkiem węgla.mieści się poczucie obcości nasuwających się myśli i wyobrażeń. W głębszym otępieniu chory okazuje bezradność nie tylko wobec sytuacji nowych. Występuje również upośledzenie zdolności wykorzystywania podanych wiadomości-zwłaszcza w sytuacjach względnie nowych-co jednak pozostaje w ścisłym związku z zaburzeniami logicznego myślenia. porównywanie. uogólnienie. w poszczególnych bowiem przypadkach stwierdzamy różnice dotyczące nasilenia uwzględnionych objawów. zwłaszcza wtedy. powtarzaniem zdań. pogłębiając zaburzenia orientacji. na skutek zaburzeń pamięci. Nie są one słyszane uchem. W niektórych przypadkach chory doznaje nie tylko naporu obcych myśli. Zaburzenia pamięci. zwłaszcza zapamiętywania. do których przywykł. synteza. ludzie starzy okres młodości. liczeniem. występuje. objaw podstawowy. talem) . które ukazują jedynie ogólną strukturę tego zespołu. w tej jego postaci. Postać otępienna zespołu psychoorganicznego. w doznaniu chorego jako pierwsze. a zarazem mieszczącym się w szerokich granicach: od względnie nieznacznych zaburzeń pamięci do głębokich. toteż wymaga on szczególnie troskliwej opieki. podszepty myśli własnych". Bywa i rak. ale również codziennych. lecz odbierane w postaci myśli i dlatego omawiany objaw. a więc wykonywania operacji myślowych. spowodowany czynnikami toksycznymi (alkoholem. Zaburzenia krytycyzmu są związane bezpośrednio z obniżeniem sprawności intelektualnej.ze s pół otęp lenny (smdromudementwum) . wnioskowanie i inne. oznacza otępienie (dementuj: od tego wiodącego objawu pochodzi nazwa całego zespołu zespół otępiejmy. a nawet różnice jakościowe. Wysiłek umysłowy. jest charakterystyczny dla schizofrenii paranoidalnej. a także urazowymi (mechanicznymi) . Na przykład chory zapytany o imiona dzieci lub swój wiek nie jest w stanie. powodujących zupełną dezorientację co do czasu. . takich jak analiza. Cechą dominującą jest upośledzenie zdolności logicznego myślenia. np. naczyniowymi powodującymi niedotlenienie i w jego następstwie trwałe uszkodzenie tkanek. W tym należy upatrywać przyczynę pogarszania się stanu psychicznego chorych otępiałych z chwilą umieszczenia ich w innym środowisku: szpital nie stanowi tu wyjątku. Obniżenie sprawności intelektualnej. można określić jako. tj. tj. infekcyjnymi (zejście po zapaleniu mózgu i opon mózgowych) . udzielić prawidłowej odpowiedzi.postać otępi enną (lub otępieniuwą) oraz charakteropaty czną. jak i pełny zespół Kandinskiegoi Clerambaulta. ale także echa swoich myśli. Chory zwykle dość dobrze pamięta wydarzenia dawne. Poniżej zestawiono podstawowe objawy właściwe dla postaci otępiennej. miejsca.

charakteropatia". co jednak dotyczy na równi otępienia. ile przede wszystkim na tym. krytycyzm chorego bywa dość dobrze zachowany. W tym nLin. często opowiadamy coś wesołego. 45 albo 75". Określenie to nie informuje o cechach obrazu klinicznego. uwzględniono w części drugiej (szczegółowej) podręcznika. Różnica między psychopatią a charakteropatią nie dotyczy więc symptomatologii. która w przeszłości uzyskała przeciętną lub nawet wysoką sprawność umysłową. słysząc wypowie dzianą pogodnym tonem pokrzepiającą uwagę. Tutaj przykładowo wskazano pojedyncze odrębności. jego zahamowaniu. że chory dostrzega z zakłopotaniem i obawą coraz to wyraźniejsze zaburzenia pamięci. jak i niedorozwoju. Różnica więc polega nie tyle na objawach czy głębokości zmian. W obu przypadkach przede wszystkim ma miejsce obniżenie sprawności intelektualnej. Jedną z charakterystycznych cech zespołu nępiennego u niektórych chorych na padaczkę jest lepkość my śle n i a. tak że chory sam z niepokojem śledzi postępujące upośledzenie pamięci i narastającą męczliwość. że pamięć dobrze mu służy. że należy również opowiadać rzeczy smutne. może odpowiedzieć. aby przekonać się. lecz szybko weseleje. że otępienie jest wyrazem obniżenia sprawności umysłowej. iż jest np. jednak pewna zmienność nastroju.swojej trudnej młodości. natomiast upośledzenie dotyczy wyłącznie osób. było ich troje": . tj. Stosunkowo często zaburzenia osobowości są uwarunkowane uszkodzeniem mózgu i te właśnie przypadki określa się terminem. Zapytany z kolei. Przedstawione 7-Psychiatria. znajduje wyraz brak krytycyzmu chorego. jakby nie mógł się od niego oderwać. ma swoje lata. świadczące o ważniejszych różnicach. Bywa ono różnego stopnia. a niedorozwój polega na wstrzymywaniu rozwoju. Nastrój chorych bywa tępy. Z kolei w zespole otępiennym. z czego jednak nie wynika. czy istotnie chory się TOZTZCWTU. jest charakterystyczna dla zespołu organicznego.Podaje więc tyłku imiona lub. który bywa raki jak w psychopatii. wymienia nieprawidłowe. Tak więc otępienie może dotyczyć osoby. czy nie ma kłopotów z pamięcią. zwłaszcza płytkim. ja jestem ze starego rocznika. Objawy otępienia i upośledzenia są zbliżone. Dlatego też. a zwłaszcza skłonność do popadania w rozrzewnienie.eh ar akt e r o p atia (charwzterzpuhia) . że zespół psychoorganiczny (zarówno w postaci nępiennej. Chwiejność emocjonalna nie jest objawem stałym i w niektórych przypadkach nie występuje wyraźnie. a liczne zdania osnute wokół jednej sprawy nie wzbogacają treści wypowiedzi. . jej utraty. Chory wzrusza się na wspomnienie wydarzeń z odległej wojny lub np. często jest też podbarwiony euwrycznie. Cechy charakterystyczne. Podaje nieistotne szczegóły. albo też posługuje się ogólnikami: . Otępienie a upośledzenie wnysłzwe. badając chorych otępiałych. lecz etiupatogenezy. Postać charakteropatyczna zespołu psychoorganicznego.piękny dzień. W niektórych przypadkach dominuje drażliwość i wybuchowość. W płytszych zmianach organicznych bywa i tak. jak i charakteropatycznej) wykazuje różne odmiany. Chory nadmiernie długo trwa przy jednym temacie: zachowuje się tak. u których rozwój umysłowy został wstrzymany i nigdy nie osiągnął poziomu prawidłowego. Wspomniano powyżej. aż milo patrzeć na świat.

Na zespół psychoendokrynulogiczny składają się trzy grupy objawuw: zaburzenia poszczególnych popędów. a poszczegulne choroby gruczołów wydzielania wewnętrznego wykazują właściwą sobie symptomatologię psycho. który opisał i zweryfikował liczne przypadki charakteropatii różnego pochodzenia. można ogólnie przyjąć. skłonnością do wygotowanych reakcji emocjonalnych i do zalegania afektu. du określenia ich przyczyn. mimo różnego umiejscowienia uszkodzenia (np. Chorzy przejawiają nastrój tępy. dziś rzadko używanym. iż są to przede wszystkim zaburzenia procesów emocjonalna-popędowych oraz zdolności ukierunkowania. które przebiegają z zespołem amnestycznym i niepokojem ruchowym. Przykładem zaburzeń osobowości typu charakteropatycznego jest m. Bleulera. a zarazem du charakteropatii. Omawiany zespół może również powodować mechaniczne uszkodzenie mózgu (zespół amnestyczny pourazowy) . często o treści absurdalnej. uwarunkowane chorobami gruczołów wydzielania wewnętrznego. wykazuje cechy wspólne. popędów i napędu psychicznego.stanowisko jest wyrazem zapatrywań T. oraz ze swoistą drobiazgowością. Zespół ten. Przyczyną zespołu Korsakowa bywa też ciężkie zatrucie tlenkiem węgla lub innymi środkami toksycznymi. Zespół ten obejmuje ogólnie ujęte zaburzenia psychiczne. Podając ogólną charakterystykę zespołu psychcorganicznego wspomniano. przyczyniając się do spopularyzowania poglądu o możliwości organicznego uwarunkowania zaburzeń osobowości. które dopiero co miały miejsce. Głębokiemu upośledzeniu ulega zdolność zapamiętywania. skroniowego lub ciemieniowego warunkuje pewne odrębności obrazu klinicznego) . Mimo różnych postaci charakteropatii i wyraźnych odmienności. Zespól psychoendokcynologiczny (endokrines Psychosyndrom) został wyodrębniony przez M. Stwierdzenie zespołu miejscowego uszkodzenia mózgu ma znaczenie ogólnikowe.charakteropatia u niektórych chorych na padaczkę z typową drażliwością. A mianowicie. dzięki czemu można doprowadzić do ścisłego ustalenia objawów klinicznych i. że świadczy on o rozlanym (globalnym) uszkodzeniu tkanki mózgowej. płytkoeuloryczny lub dysforyczny. integracji i kontroli działania. Zespół ten stanowi tylko ogólne ramy. Na obraz kliniczny składają się objawy typowe dla otępiennej postaci zespołu psychoorganicznegoze szczegulnym nasileniem zaburzeń pamięci i orientacji. W zespole amnestycznym uwarunkowanym czynnikami toksycznymi (i niedoborem witamin) rozwija się zwykle zapalenie wielonerwowe. jak również zdolność przypominania. Bilikiewicza.in. ale zapoczątkowuje postępowanie diagnostyczne. ogólnej aktywności (napędu psychicznego) oraz nastroi u. w tym również ważnych wydarzeń bieżących. Rozległe luki pamięciowe chory wypełnia konfabulacjami. oznaczającym psychozy starcze.w obrębie płata czołowego. Jedna z psychoz alkoholowych przebiega w postaci zespołu Korsakowa. Prezbiofenia (Wernickiego) jest określeniem. cc zbliża wyraźnie ten zespół do zespołu psychoendokrynulogicznego. Zespół amnestyczny Korsakowa jest jedną z postaci zespołu psychoorganicznegospowodowanego znacznym uszkodzeniem mćzgu. w poszczególnych przypadkach miejscowego uszkodzenia mózgu występują zaburzenia procesów emocjonalnych. w miarę możliwości. Od tak rozumianego zespołu udrożnia się niekiedy zespół miejscowego uszkodzenia mózgu (las himlokale Psychosyndrom opisany przez Bleulera) . .

że różne czynniki zewnąuzpochodnemogą wywoływać podobne reakcje psychopatologiczne. dla której uzupełniono ten rozdział krótką charakterystyką rozpoznania etioepigenetycznego. w okresach przygnębienia) oraz podczas stosowania diety bogatowęglowodanowej. l 966) . są oparte głównie na VII wydaniu dzieła T. Teoria ta. opracowana i wprowadzona do nauki przez T. czy jest to zespół psychotyczny. ale w obu grupach przypadków jest zaburzony popęd (zaspokajania głodu) . Bilikiewicza: Psycamria i/juczna. Jarosz. takimi jak zatrucia. czasem na czczo: duża wrażliwość psychiczna na hipoglikemię. któregoś z zespołuw zaburzeń świadomości bądź innego jeszcze stanu psychopatologicznego-ale także podłuża. etioepigenezy. stanowi trwały dorobek psychiatrii polskiej. Te ostatnie występują w postaci zespołów neurastenicznych (rzekumonerwicowych) . urazy mechaniczne i inne. Wypełnienie tego zdania wymagałoby obszernego rozdziału. ma już dość długą historię. po długich przerwach między posiłkami. który powstał na podłożu przewlekłej schizofrenii lub też rozwinął się w przebiegu . w stanach lęku. Podstawowe cechy: objawy neurasteniczne.nerwic wegetatywnych (a niekiedy zespołów rzekomonerwicowych) . tj. Na przykład krańcowo różnią się objawy niedoczynności i nadczynności gruczołu tarczowego. zespół majaczeniowy splątaniowy) oraz przewlekle.zewnątrzpochodnymi.również 2. depresyjnych. będącego jedną z postaci tzw. Reakcje egzogenne uważa się za nieswoiste w tym znaczeniu. stwierdzając np. senność patologiczna. l 9/Z) .zespołu depresyjnego. Ograniczono się zatem do krótkiej wzmianki na temat koncepcji. Zespól psychohipoglikemiczny (rmdromd pycwjizzg (ycazmizam) . toku myślenia. czasem z zaburzeniami pamięci właściwymi dla zespołu amnestycznego Korsakowa. zaburzenia pamięci. Bilikiewicza. Chęcińska i wsp. Uwagi ogólne o ustaleniu rozpoznania. stwierdzono. ale pozostaje bliskie sposobowi myślenia diagnostycznego wielu doświadczonych klinicystów uprawiających medycynę. Poniższe uwagi nie są przeglądem różnych strategii w zakresie postępowania diagnostycznego. ogólny napęd i nastrój. przebiegające z zaburzeniami świadomości (przymglenie. rzadziej hipomaniakalnych oraz w postaci zmian otępiennych. zwłaszcza typu hipostenicznego: wzmożona pobudliwość układu sercowa-naczyniowego: lekkie napadowe stany hipoglikemiczne pochodzenia emocjonalnego (po doznaniu przestrachu. Teoria etioepigenezy. W toku badań. której założenia stały się podstawą nozografii etioepigenetycznej. na którym ten. Tak więc. nazwanej również teorią. zespół się rozwinął. somatyczną.patologiczną mieszczącą się w obrębie zespołu Bleulera. Wyróżnia się reakcje ostre. Reakcje egzogenne BonhoeTera to nieswcisre stany psychopatologiczne wywołane czynnikami egzogennymi. czynniki infekcyjne. Zamieszczone poniżej wyjaśnienia przeznaczone dla studentów-w przyszłości lekarzy różnych specjalności. Jest to kolejna przyczyna. uwagi) : podwyższona tolerancja na glukozę (krzywe hipoglikemiczne) przy prawidłowym na ogół stężeniu glukozy we krwi na czczo. nawet lekką (przejściowe obniżenie zdolności logicznego myślenia. Ustalenie rozpoznania w myśl założeń etioepigenezy jest przydatne i owocne nie tylko dla psychiatrów. należy dążyć do uwzględnienia nie tylko utrzymującego się w danym momencie procesu chorobowego-np.zespół paranoidalny. psychiatra zadaje sobie pytanie. iż poranne postacie tego zespołu występują u ludzi zdrowych (por. Zgodnie z podstawowym założeniem. zespołu paranoidalnego. które doprowadziły do próby wyodrębnienia zespołu psychohipoglikemicznego (M.

ale musimy określić rodzaj psychozy.w medycynie. a także inne czynniki tworzące warstwę drugą. gdy jest to osobowość prawidłowo ukształtowana. l 988) . który doczekał się kilku wydań i zyskuje na świecie coraz szersze zastosowanie. ale o określonym profilu. . jeżeli rozpoznamy. Jej szerokie uwzględnienie jest wyrazem przywiązywania należytej wagi nLm. w nozogrwii etioepigenetycznej wyróżnia się w sposób oryginalny trzy warstwy (okresy) i przywiązuje istotną wagę do nawarstwiania się zespołów czynnościowych na podłoże organiczne.somatyczne zmiany inwolucyjne. processus et defectus psychoorganici) i okres trzeci nawarstwień czynnościowych Gmdrzmmw ńmctznalia) . świadomość"nadaje się inne-szersze-znaczenie w naukach humanistycznych. opracowanym znacznie później przez ekspertów Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego pod nazwą DSM. W celu uproszczenia przykładu ograniczymy się tylko do uwzględnienia zespołu paranoidalnadepresyjnego. tj. którą może być np.okres drugi zmian mwmcznyc\tmorbi. jak i wykazująca zaburzenia różnego typu i głębokości. ujęcie całości strukturalnej choroby psychicznej w jej dziejowym rozwoju dynamicznym" (T. np. oraz do pytania o jego podłoże. Zgodnie z powyższym. takie jak katatoniczny.różne choroby somatyczne i zatrucia.o cechach histeroidii. prawdziwej') lub zmiany endogenne. gdyż takie sformułowanie mówi nam bardzo niewiele. Według przedstawicieli nauk humanistycznych pojęcie świadomość" (cwuciemia) oznacza . co umożliwia. Bilikiewicz. do właściwości osobowości człowieka zarówno wuwczas. Nie jest przecież sprawą obojętną dla ścisłości ustalenia rozpoznania i oceny rokowania. Nie wystarczy. nozogralia etioepigenetyczna kieruje uwagę również na warstwę pierwszą. tj. w oderwaniu"ud tradycyjnego podłoża schizofrenicznego. Takie postępowanie jest słuszne. . Zaburzenia świadomości. rzecz jasna. Terminowi. stanowiące przypuszczalne podłoże choroby afektywnej (sabsmuum endogener cyclqphremwe) . mieszczących się w pojęciu. to czynnościowy zespół paranoidalna-depresyjny. że dzięki niej można dostrzec zespoły czynnościowe. psychozę infekcyjną". paranoidalny i hebefreniczny. mogą być hipotetyczne zmiany organiczne właściwe dla schizofrenii przewlekłej Oj. jako względnie częstego. np. czy zachorował człowiek o osobowości skrajnie niedojrzałej. który nawarstwił się na zasadniczo organiczne"podłużę. we wszystkich rozpatrywanych przypadkach. Oryginalność koncepcji etioepigenetycznej polega przede wszystkim na tym. Takie postępowanie uwzględnia już warstwę drugą i trzecią: jeżeli jest to osiągalne. W myśl przedstawionych poglądów należy dążyć do ustalenia trzypiętrowego (mjwarstwowego i miastowego) rozpoznania. będącym drugą warstwą.zespół majaczeniowy (delirium inńcmsum) lub też zespół splątaniowy (amemia) . Jak łatwo się domyślić. Słuszne. min. a innewęższe-w naukach przyrodniczych.choroby afektywnej. Adam Bilikiewicz. czy też u podłoża obserwowanych zaburzeń psychicznych leżą np. Tym podłożem. Etioepigenetyczny system diagnostyczny ma wiele cech wspólnych z systemem wieloosiowym. Warstwa trzecia. czy reż o osobowości zwartej i odpornej. to proces diagnostyczny zmierza do poznania także okresu pierwszego. choć nadal niewystarczające. osobowość przedchorobowa". W rozpoznaniu etioepigenetycznym staramy się uwzględnić wszystkie trzy warstwy (a przynajmniej drugą i trzecią) . gdyż uwzględnia dwa okresy (lub inaczej-warstwy) etioepigenetyczne. wysuwając pytania i szukając informacji o właściwościach genetyczna-konstytucjonalnych badanego pacjenta.dziedziczna-konstytucjonalną.

ang. Chodzi bowiem o to. mneme) . Istnienie samuświadomzści u człowieka kładzie kres wszelkim spekulacjom i próbom analogii komputera do mózgu człowieka. że świadomość w tym sensie (łac. . a także celowego reagowania na bodźce. świadomością". wyobrażeń. Uwzględniając ten wywód. również tych. Wachheir. . czyli dotyczące przytomności. Wszędzie bowiem tam. Niewątpliwym utrudnieniem w porozumiewaniu się badaczy różnych specjalności jest fakt. waking lub vigilance. gr. Różnice między tymi terminami sraną się wyraźniejsze wówczas. rejestrowania i zintegrowanegz przetwarzania informacji. przytomność". Z kolei możliwość wykazania obecności procesów mnemicznych dowodzi przeistoczenia świadomości w pamięć. Zjawiska iwiadzmości i pamięci są ze sobą nierozerwalnie złączzne. emocji) . W tym ujęciu świadomość oznacza zatem najlepiej zorganizowaną funkcję ośrodkowego układu nerwowego. ale nie może wiedzieć o tym.najwyższy stopień rozwoju psychiki. Naturalnymi stopniami wahania się stanu czuwania (przytomności) są jawa i sen fizjologiczny. gdy zajmiemy się zaburzeniami.rensonum. Stanowi czuwania odpowiadają następujące terminy obcojęzyczne: łac. która pojawiła się u człowieka na drodze długotrwałej ewolucji. pamięcio-świadomości" (gr. Przez przytomność rozumiemy stan gotowości układu nerwowego do reagowania na bodźce albo. Nla zakończenie powyższych rozważań definicyjnych trzeba ustosunkować się do pojęcia.myśli.wakefulness. zdajemy sobie sprawę z faktu. polegającą na.. mamy do czynienia z pamięcią (gr. które nie mają nawet najprostszych zalążków układu nerwowego. polegającą na zdolności do odbierania. które bywa niesłusznie utożsamiane ze.yigilantia. gdzie organizm żywy odbiera bodźce ze świata zewnętrznego (ale również wewnętrznego) i ma możliwość rejestrowania (lub spichrzania-w języku cybernetycznym) tych informacji. że myśli To poczucie przeżywania myślenia określa się terminem samoświadomość". ale-dzięki rozwiniętym procesom myślowym-zdaje sobie sprawę z przeżywania zjawisk psychicznych. że komputer potrafi może. odbijaniu''rzeczywistości. Porównując mózg ludzki do najdoskonalszego komputera. Świadomość byłaby więc końcowym etapem przejścia od prymitywnej psychiki zwierzęcej do psychiki por erceWewce człowieczej. świadomości. umożliwiającego selekcjonowanie i interpretowanie bodźców. To towarzyszące przeżyciom psychicznym poczucie ich przeżywania stanowi subiektywny człon definicji świadomości. Dzięki temu człowiek nie tylko spostrzega. że tego samego terminu używa się w naukach przyrodniczych (szczególnie w neurologii i psychiatrii) w znaczeniu bardziej elementarnym. mnemosynej des isy. niem. tworząc jedną funkcjonalną całość w znaczeniu. Przytomność jest pojęciem wyższym i wchodzi w zakres szerszego pojęcia-świadomości. Definicja ta powsiada w wyniku obserwacji zachowania (behawioru) organizmu żywego. rmjderOjest cechą wszystkich organizmów żywych. myśleć". dostosowując się do zachodzących w nim zmian. mamy prawo zdefiniować świadomość (w znaczeniu seuunum) jako cechę organizmów żywych. Człowiek ma jednak także sferę przeżyć podmiotowych. Ilościowe zaburzenia świadomości. utrzymywanie stałego poziomu czuwania. ma orientację w otaczającym go świecie. czyli zdolność introspektywnego przeżywania zjawisk psychicznych (np. innymi słowy.

obudzić". to staje się przymglone i zamączne. Nie należy natomiast. Senność patologiczna przypomina znaczną senność fizjologiczną. Śpiączka jest najcięższym stanem polegającym na całkowitym wyłączeniu przytomności (a tym . Przyczyną senności patologicznej są czynniki toksyczne. Wyróżniamy trzy podstawowe zespoły zaburzeń: senność patologiczną (rcwmc/emia) . Nie oznacza to jednak. Przeciwnie. ale po chwili odczuwa znowu nieprzepartą potrzebę snu. a nawet śpiączki. w pewnych oczywiście granicach. mJn. niektóre przypadki guzów mózgu i urazów czaszkowa-mózgowych. występuje np. aby nie usnąć. O aktywnym stanie mózgu w czasie snu świadczy też badanie EEG. jęku. Wahania świadomości można dzisiaj mierzyć zarówno za pomocą metod neurofizjologicznych (wielogodzinne zapisy czynności bioelektrycznej mózgu) . zakaźne (m in. polegające na osłabieniu natężenia światła świadomości.zapalenie mózgu) oraz choroby organiczne mózgowia. gdy zbliża się czas wieczornego spoczynku. przeprowadzać analogii między snem fizjologicznym a snem patologicznym. czyli utratą przytomności (stanu czuwania) . Nawiasem mówiąc. Charakteryzuje się wyraźną skłonnością chorego do snu. iż codziennie. ich śledzenia. że fizjologiczne zaśnięcie zupełnie przerywa stan czuwania. który trwa nie tylko w sensie możliwości przeżywania marzeń sennych. z zachowaniem odruchów obronnych.skala stanu czuwania) . niektóre używki (np. W czasie rozmowy chory zapada w sen. ale także w sensie mniejszej lub większej wrażliwości (reaktywności) na bodźce z otaczającego świata. nie można wyprowadzić chorego z tego stanu. polega na wygaszeniu przytomności. gdy kładziemy się spać.lekkiego poruszenia głowy i mrugnięcia powiekami na klaśnięcie koło ucha. które to porównanie nasuwa się zresztą w języku polskim z uwagi na etymologię. świadomość nasza przygasa.kawa i herbata) . a nawet zapamiętywania. ale zamroczony"W warunkach patologicznych będą nas interesowały zmiany ilościowe świadomości.ranu po obudzeniu się ze snu. gdyż bodzcami. zjawiska świadomości łatwiej zrozumieć posługując się prostym modelem światła. rozjaśniają"światło świadomości. Wyrazem zachowanej.Wahania stanu czuwania oznaczają w warunkach fizjologicznych. czyli pó (śpiączkę (rzzzr) i śpiączkę (ccmw) . Wahania świadomości w warunkach prawidłowych mają charakter zarówno ilościowy. czyli półśpiączka. Natężenie świadomości zmniejsza się wyraźnie. światła"świadomości i zwężeniem jej pola. czyli-ściślej mćwiącprzytomności. Sen głęboki. używając skal określających sprawność różnych funkcji psychicznych (np. Zmiany ilościowe wyrażają się wahaniami w natężeniu. nawet najsilniejszymi. będzie o tym mowa dalej. patologiczny sen głęboki. Jeżeli jednak światło świadomości traci swoją klarowność i przejrzystość. Analogią tą posługują się również autorzy niemieccy. patologiczna pojawia się niezależnie od rytmu dobowego. który musi używać dużego wysiłku woli. grymasu twarzy lub cofnięcia kończyny pod wpływem ukłucia. Wymienione powyżej przyczyny senności patologicznej mogą również powodować głębsze zaburzenia świadomości. jak i jakościowy. można go. Potocznie zawiera się to w stwierdzeniu. że senność. reaktywności na niektóre silne bodźce jest pojawienie się np. których treść bywa niekiedy wplatana w marzenia senne. tj.stan półśpiączki. przy czym jest zachowana jedynie reaktywność na silne bodźce. mówimy wówczas o jakościowej zmianie świadomości. w wyniku działania leków nasennych. pod wpływem zmęczenia. człowiek jest przytomny. jak i psychologicznych. Nie ma żadnej analogii półśpiączki do snu fizjologicznego. W różnicowaniu ze snem fizjologicznym bierzemy pod uwagę fakt.

zwężenie pola świadomości. co wyraża się upośledzeniem zarówno zdolności przypominania. pourazowa. Oprócz zmian w natężeniu światła świadomości. Nie uwzględniamy tutaj oczywiście kontrolowanych stanów wyłączenia przytzmności (łącznie ze śpiączką) w anestezjologii. dziania się') -chory . Zwężenie pola (lub obszaru) oznacza. że niektóre treści nie przenikają do strumienia świadomości i nie są apercepowane. na zniknięciu odruchów obronnych. że niekiedy w praktyce ogólnolekarskiej nadużywa się terminu czmw. W zależności od czynnika etiologicznego wyróżnia się wiele postaci śpiączki (cukrzycowa. a nawet co do własnej osoby) słabnący kontakt intelektualny chorego z otoczeniem: obniżenie (oczywiście odwracalne) sprawności intelektualnej: spowalniały rok myślenia: zatracona spójność myślenia (myśli nie wiążą się we wspólną całość) pogorszone pojmowanie. Nie towarzyszy temu jednak zmiana natężenia świadomości większego stopnia. sytuaji chorego. cz jest wyrazem patologicznie nasilonej przerzumości uwagi: charakterystyczne wahania głębokości zaburzeń świadomości (najczęściej objawy nasilają się pod wieczór i nocą. ustępują lub łagodnieją w ciągu dnia: zdarza się jednak.samym i świadomości) . W warunkach fizjologicznych zwężenie pola świadomości następuje pod wpływem czynników emocjonalnych. a także przeżywanie urojeniowe określonych sytuacji (urojenia. często prześladowcze. że z godziny na godzinę zaburzenia świadomości pogłębiają się lub ulegają spłyceniu. W praktyce klinicznej nie da się wytyczyć ostrej granicy między ilościowymi i jakościowymi zaburzeniami świadomości. co wyraża się zniesieniem wszelkiej reaktywności. miejscu. Jakościowe zaburzenia świadomości. To zanikanie reaktywności jest szybkie i kończy się. o istotnym znaczeniu dla różnicowania i postępowania leczniczego. jak śpiączka.wzruszenia. urojenia niespójne Onkoherentne) . rozumienie i kojarzenie: znaczny bezkrytycyzm: niekiedy skłonność do perseweracji (na różne pytania chory udziela stale tej samej odpowiedzi) : wyraźne zaburzenia spostrzegawczości. W skład zespołu objawów wchodzą: zahamowanie lub nagłe zablokowanie czynności pamięciowych. a w końcowej (preagonalnej) fazie na wystąpieniu arefleksji. udarowa. określając nim stany snu głębokiego (czyli soporu) . do zaburzeń ilziciowych zalicza się tzw. godziny. wątrobowa. Wiadomo jednak. mocznicowa. a ponadto postacie odrębne. spowodowana zewnątrzpochodnymi czynnikami toksycznymi i inne) wykazujących cechy podstawowe. jak i zapamiętywania: wynikiem tych zaburzeń jest dezorientacja w kilku kierunkach (w czasie. Śpiączka może trwać minuty. Zespoły rak głębokich wyłączeń świadomości. zwłaszcza iż niejednokrotnie przenikają się one nawzajem. otoczeniu. zwłaszcza silnego. które leżą u podstaw kilku zespołów psychopatologicznych. to można sądzić. że jego podłoże przeważnie spowoduje agonię. Jeżeli stan śpiączkowy przedłuża się. zwykle związane treścią z omamami. tj. w miarę narastania zaburzeń przytomności. a nawet dni i tygodnie. występują zazwyczaj w ciężkich zaburzeniach mózgowych i pozamózgowych. jakościowych zmian wemcnum. że przy pełnej sprawności poznawczej też tylko część bodźców jest rejestrowana. Mówiąc zatem o zwężeniu pola świadomości i właściwym dla tego stanu ograniczeniu percepcji bodźców. którym w warunkach patologii odpowiadają wyżej wymienione zespoły. hipoglikemiczna. Warto dodać. Stąd pokrótce omówimy kryteria rozpoznawcze. mamy na myśli ograniczenie w porównaniu ze stanem przecigtnym.

głębokością zaburzeń osobowości. w odróżnieniu od zespołów pomrocznych. błądzenie. jest stan pomroczny psychopochodny (zamroczenie histeryczne) . Osoby znające chorego przed wystąpieniem psychozy określają go słowami: . zmiana osobowości może się wyrażać zachowaniem i postępowaniem odbiegającym od dotychczasowej sylwetki charakterologicznej pacjenta. niekiedy samouszkodzenia i próby samobójcze. Jedną z odmian zespołu pomrocznego.zamroczenia jasnego-zwawwtiz (aojda) . Zespól splątaniowy albo splątanie (amenta) . Istnieją liczne obrazy kliniczne zespołu zamroczeniowego.niektórych przypadków majaczenia alkoholowego. co dotyczy m in. pseudohalucynacje. zapalenie płuc. Zespół majaczeniowy rozwija się przeważnie stopniowo. rzadziej występują fragmentaryczne wspomnienia (wyspy pamięciowe) . w chorobach infekcyjnych i padaczkowych. Obok skrajnych przypadkuw. omamy. oraz jako jedna z postaci psychoz alkoholowych (delirium tremens) . jak i środkami farmakologicznymi-zwłaszcza o silnym działaniu cholinolitycznym. Ponieważ zaburzenia świadomości są w tej psychozie głębsze niż w zespole majaczeniowym. to nie ten sam człowiek"Jakościowym zaburzeniom świadomości towarzyszą często zmiany ilościowe o charakterze zwężenia pola świadomości.przeżywa udział w jakiejś sytuacji i jest przekonany o jej realności. napaści lub inne czyny agresywne. przeżycia psychotyczne bywają pokryte niepamięcią. nasileniem lęku i zaburzeń nastroju (nastrój dysforyczny lub podniosły. Dość często jednak zaburzenia świadomości wykazują cechy zespołów mieszanych: zamroczemowo-majaczeniowych. w przypadkach zatruć. przypominające marzenia senne z poczuciem uczestniczenia w rozgrywających się niezwykłych wydarzeniach. które rużnią się przebiegiem. Przebiega z najgłębszymi zaburzeniami świadomości. gdy chory połaje się za kogoś innego. i złudzenia o treści fantastycznej. Zespoły pomroczne występują częste u chorych na padaczkę. Zależnie od podłoża przyczynowego w psychozie tej może wystąpić znaczne podniecenie ruchowe o typie gwałtownych wyładowań ruchowych i popędowych: nagłe ucieczki. takich jak dur brzuszny. w ciągu kilku godzin. grypa i inne choroby ze znacznym odczynem gorączkowym. czyli pojawienie się nowej (patologicznej) osobowości. zwykle płytkiego. w tym również co do własnej osoby. Po przeminięciu psychozy jest zachowana częściowa pamięć przeżyć omamowych i innych przeżyć z okresu chorobowego. wymienia inne. Chory jest zdezorientowany we wszystkich kierunkach. Stan majaczeniowy występuje w przebiegu chorób zakaźnych (de (irwm iqyżcazwon) . oprócz jakościowej zmiany wewsznam. Zespól pomroczny albo zamcoczeniowy (zlwuiiaaz) dość często narasta szybko i kończy się nagłym przejaśnieniem świadomości. jest rozdwojenie osobowości (naprzemienne) . Osiowym objawem. w następstwie zatruć (delirium tcocwn) zarówno przemysłowych. wreszcie występowaniem objawów wytwórczych (np. dane osobowe (dotyczy to zwłaszcza tzw. czyli onejruidalnych lub onirycznych.niezgodne z rzeczywistymi. nastrój dysforyczny lub o podbarwieniu euforycznym. doić często rozpoczyna się stopniowo i powoli ustępuje. czystym"zespole zamroczeniowym nie występują omamy. o czym świadczy najczęściej zupełna . oprócz jakościowych zaburzeń świadomości i cech stanu pomrocznego. co uzasadnia wyróżnianie okresu przeddeliryjnego (predeliryjnego) .urojeń treści prześladowczej. W. ekstatyczny) . czasem wielkościowej lub religijnej) . Zespół unejruidalny występuje niekiedy w psychozach schizofrenicznych (katatonicznych) . zimnica. Na obraz kliniczny takich złożonych psychoz składają się. szybko zmieniające się. Owym przeżyciom towarzyszą żywe reakcje: lęki. tj. czasem trwania. w części jednak przypadków wcinam rozwija się ostro.

tym bardziej klasyfikacja staje się czytelna i przejrzysta. np. zwłaszcza wówczas. Stopień trudności zwiększa się. czytania słownika". Im kryteria są bardziej jednoznaczne. Ustalanie kryteriów podziału jest zadaniem trudnym i odpowiedzialnym. obserwując zachowanie chorego. ograniczonego zwykle do niewielkiej przestrzeni (. gdyż rejestracja pamięciowa jest całkowicie zablokowana. Zespół splątania jest typową psychozą scmatogenną i stanowi powikłanie wyniszczających chorób somatycznych. zjawisk) według z góry ustalonych kryteriów.w niektórych stanach pomrucznych. np. to taki podział nie sprawia trudności. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zagadnienia nazewnictwa. Czas trwania poszczególnych zespołów i ich licznych odmian (stanów mieszanych łączących elementy różnych zespołów) zależy od czynników etiopatogenetycznych psychozy. wyrażające często lęki. precyzyjne i logiczne. Epizody psychotyczne trwają od kilku godzin do kilku dni. Przykładem może być podział ludzi wg koletu skóry. nie powiązane ze szbą formalnie i logicznie. urojeń) można jedynie wnosić pośrednio. niepokój w obrębie łóżka') . sporadycznie zaś czas ten wydłuża się dc kilku tygodni lub miesięcy. że chory wyrzuca z siebie pojedyncze słowa. niekiedy silny przestrach. Zadaniem każdej klasyfikacji jest uporządkowanie i usystematyzowanie przedmiotów (danych. Trudno coś powiedzieć o wewnętrznych przeżyciach chorego. jak wiemy. należy liczyć się z faktem. jedyna cecha różnicująca rasy. Gdy dwa przedmioty (lub więcej) można odróżnić na podstawie jednej cechy różnicującej. iż cechą charakterystyczną psychoz z jakościową zmianą szmcriam jest ich epizodyczny charakter. Biorąc pod uwagę podłoże przyczynowe. Od nich bowiem zależy powodzenie każdej klasyfikacji. gdy w układzie klasyfikacyjnym chcemy lub musimy uwzględnić więcej niż jedną cechę. iluzji. chociaż nie jest to. chorób zakaźnych i intoksykacyjnych.niepamięć po jego minięciu.czy przeżywa omamy lub inne objawy wytwórcze (urojenia) . tak iż po przeminięciu objawów chorobowych nie stwierdza się przeważnie wysp pamięciowych. Podział oparty na wielu cechach jest jednak pewniejszy i doskonalszy. Chory traci kontakt intelektualny i uczuciowy z otoczeniem. gdy kryteria podziału są łatwe do sprawdzenia i powtórzenia. reaktywność na bodźce zewnętrzne jest zniesiona lub paradoksalnie wzmożona. 6. Adam Bilikiewicz. . Zachowanie chorego charakteryzuje się bezradnością" podniecenie ruchowe osiąga rozmiary bezładnego miotania się (jaktaje) . Na zakzńczenie podrozdziału o zaburzeniach świadomości należy podkreślić. w części przypadków są tu stereotypie ruchowe. Oznacza to najczęściej nagły początek i równie nagłe (lub szybkie) ustąpienie zjawisk chorobowych. faktów. Bardzo charakterystyczny objaw inkoherencji rozpoznajemy po tym. iż wystąpienie zaburzeń świadomości typu splątaniowego jest niekorzystnym znakiem rokowniczym. O istnieniu objawów wytwórczych (omamów. Warunkiem takiego podziału musi być występowanie wszystkich ustalonych cech w klasyfikowanych przedmiotach. jego wypowiedzi świadczą o rozerwaniu wątku myślowego (inkoherencja) . co sprawia wrażenie. który może zapowiadać zejście śmiertelne. Uwagi ogólne.

Również zaburzenia psychiczne próbowano w różny sposób klasyfikować. wędrowniczy) . Termin ten przetrwał do dzisiaj. jak myślenie. Tu on wprowadził pojęcie monomanii jednoobjawowych zaburzeń psychicznych) . które sprowadzało się głównie (choć nie tylko) dz ich przebiegu. a w niej psychiatrię) dowodzi. Kraepelin wyodrębnił w swojej klasyfikacji dwa duże. Sprecyzował przede wszystkim kryterium podziału zaburzeń psychicznych. tworzenia jednostek chorobowych w psychiatrii na wzór chorób cielesnych. Myśl etizlugiczna była zawarta w zasadzie w podziale dychotomicznym na zaburzenia psychiczne endo-i egzogenne. Nadał jej miano. w powiązaniu ze stroną kliniczna-opisową zaburzeń psychicznych. W XIX wieku. Przykładem może być typologia ludzka np. Rozwój nowoczesnej klasyfikacji. sangwiników. lecz przede . egzogenii"nie pojawia się we współczesnych systemach diagnostycznaklasyfikacyjnych. piromania (chorobliwe zamiłowanie do podpalania lub uczestniczenia w pożarach) itd. że człowiek od zarania dziejów starał się zjawiska przyrodnicze klasyfikować. Współczesna psychiatria odrzuca pogląd o istnieniu monosymptomatycznych chorób psychicznych. Do powyższej klasyfikacji nawiązał wspomniany wielki szwajcarski reformator psychiatrii E. nazwaną później przez Bleulera schizofrenią. lsąuirol. który położył główny akcent nie na przebiegu i zejściu psychoz. Przez psychozę endogenną Kraepelin rozumiał zaburzenia bez przyczyn zewnętrznych. Klasyfikacja Pinela. Kraepelinowi (1855-l 926) . zawdzięcza psychiatria przede wszystkim niemieckiemu klinicyście E. który przeszedł do histzrii uwalniając psychicznie chzrych z kajdan i lańcuchuw w czasie Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Hipokratesa na choleryków. poriomania albo dromomania (patologicznie wybujały popęd. chociaż nadaje mu się inny niż dawniej sens. jak na ówczesne warunki. Inny francuski psychiatra. popędowa skłonność do kradzieży) . Do jednegz zaliczył znane już jednostki-katatonię oraz hebelrenię-i utworzył jedną psychozę endogenną. opierała się na kryterium objawowym (symptomatologicznym) . uwzględniającym takie pojęcia. obecnie chorobę afektywną) .Historia nauk przyrodniczych (do których zaliczamy medycynę. określając cechy jednostki chorobowej (nozologicznej) w psychiatrii. sądzenie i wola. otępienie wczesne" (demewiw prewcza) . Podział ten był udaną. wielkiego reformatora opieki nad psychicznie chorymi. żyjącego na przełomie XVIII i XIX wieku. kontynuował myśl poprzednika. podstawowe kręgi psychotyczne. niektóre udane. Autor ten w kolejnych wydaniach znakomitego podręcznika stopniowo rozszerzał i ujednolicad swoje poglądy. Oegmwyków i melancholików. ruzpoznując zaburzenia psychiczne na poziomie poszczególnych objawów. Do jednej z pierwszych klasyfikacji należał podział francuskiego psychiatry Filipa Pmela. Przykładem może być wyodrębnienie przez Beyle'a porażenia postępującego jako psychiatrycznej jednostki nozokgicznej-powiązał on typowy obraz kliniczny tj postaci kiły z odpowiednimi zmianami pawmor (alogicznymi. które-ku utrapieniu psychiatrów sądowych-pokutuje do dzisiaj wśrud niektórych prawników i laików. Pojęcie. w związku z szybkim rozwojem nauk podstawowych (zwłaszcza anatomii i fizjologii układu nerwowego) i medycyny somatycznej. próbą klasyfikacji zaburzeń psychicznych na podstawie wiedzy psychologicznej i danych klinicznych. Za drugi krąg psychotyczny Kraepelm uznał psychozę maniakalna-depresyjną (cyklofrenię. Bleuler (I 857-l 939) . podjęto próby. endogenii"i. której szczegóły pominę. Przykładami są: kleprzmania (chorobliwa.

dlaczego psychiatrzy tak dużą wagę przykładają do klasyfikacji zaburzeń psychicznych i do kryteriów diagnostycznych. zwłaszcza w odniesieniu do.psychoz endogennych) . Głównym celem przyświecającym autorom klasyfikacji było opracowanie wykazu (katalogu) rozpoznań psychiatrycznych i ich definicji. Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania (behawioralne) spowodowane używaniem substancji psychoaktywnych. Musieli się przede wszystkim wznieść ponad spory różnych szkół i orientacji teoretycznych dotyczących granic jednostek chorobowych i ich etiologii. od nazwy angielskojęzycznej International Classification of Diseases and Related HealthProblems) obejmuje następujące (główne) kategorie diagnostyczne: Organiczne zaburzenia psychiczne włącznie z zespołami objawowymi. który umożliwiałby obliczenia statystyczne i epidemiologiczne w skali świata. . Zaburzenia nerwicowe. behayioural disorders"ma w klasyfikacji szerszy zakres niż. Tutaj trzeba wyjaśnić. na długie lata zaciążyły na wszystkich grobach klasyfikowania zaburzeń psychicznych. zaburzenia typu schizofrenii (schizoidalne. Schizofrenia. wprowadzania nowych pojęć. Zaburzenia psychiczne znalazły się w V rozdziale zatytułowanym. obowiązuje międzynarodowa klasyfikacja. ponieważ nie znamy etiologii najważniejszych i najczęstszych chorób psychicznych (tzn. ogłoszone przez WHO w 1992 r. Na zakończenie uwag ogólnych pragnę wyraźnie podkreślić. Otóż wiele wątpliwości i nie rozwiązanych zagadek łączy się z etiologią i patogenezą zaburzeń psychicznych. (polska wersja ukazała się drukiem w 1997 r. Poglądy Kraepelina i Bleulera. Aktualne jest 10. Istotną trudność stanowiła sprawa terminologii. jak nieomal na całym świecie. W języku polskim nie ma właściwego odpowiednika "zaburzeń behawioralnych"Studenci medycyny zadają często pytanie. Zaburzenia nastroju (afektywne) . że angielskie pojęcie. w oryginale schizotypowe) i urqjeniowe. na którym np. Światowa Organizacja Zdrowia od ponad 20 lat czyni wysiłki w celu ujednolicenia nazewnictwa. Twórcy międzynarodowej klasyfikacji musieli zatem pokonać liczne trudności. wydanie (wersja lub rewizja) tej klasyfikacji. kryteriów diagnostycznych i klasyfikacyjnych w skali całego świata. grupy schizofrenii". Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania". u także ich uczniów. Daje to asumpt do tworzenia licznych teorii.wszystkim na kryterium sympwmwclogiczno-patogenetycznym. zaburzenia zachowania"w dotychczasowym rozumieniu tego pojęcia. W Polsce. Także we współczesnych układach klasyfikacyjnych odnajdujemy elementy tych podziałów. Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych. związane ze stresem i pzd postacią somatyczną (somatoform) .opiera się klasyfikacja chorób zakaźnych. iż w psychiatrii nie może mieć zastosowania etiologiczny klucz klasyfikacyjny. opracowana przez Światową Organizację Zdrowia i przyjęta na konferencji 46 członków tej organizacji w dniu 6 października 1975 r. a nawet tworzenia nowych jednostek chorobowych. Nie spotykali się z tym w innych specjalnościach lekarskich. Z punktu widzenia etiopatogenetycznego zaburzenia psychiczne są skutkiem wielu czynników. Podział zaburzeń psychicznych według Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10.

zniekształcenia i aberracje chromosomowe (np. Upośledzenie umysłowe. Nowotwory (np. Alzheimera. zespół Klinefeltera-kariotyp 47. Choroby układu krążenia (np.ogólne badania lekarskie osób bez dolegliwości i rozpoznania choroby. obserwacja w kierunku podejrzewanych zaburzeń psychicznych itd) . skok z wysokości itd. powieszenie. Choroby ucha i wyrostka sutkowego. XXY) . stany związane z menopauzą) . zespół napięcia przedmiesiączkowego. Zaburzenia rozwoju psychicznego (psychologicznego) . Wady rozwojowe wrodzone. wodogłowie) . Czynniki wpływające na stan zdrowia i kontakt z usługami zdrowotnymi (np. Objawy. Zaburzenia osobowości i zachowania dorosłych. Wyszczególnione stany. Nieokreślzne zaburzenia psychiczne. alkoholowa choroba wątroby) Choroby skćry i tkanki podskórnej (np.bolesny wzwód prącia. jaskra wtórna polekowa) . Diagnostic and Staristical Manuał of Mental Disorders) . Urazy. Niektóre choroby zakaźne i pasożytnicze (np. poród i połóg (np. Rozdział V ICD-10 nie obejmuje oczywiście wszystkich stanów chorobowych towarzyszących zaburzeniom psychicznym wymienionym w tym rozdziale. mięśniowego i tkanki łącznej (np. padaczka. Choroby układu nerwowego (np. cechy chorobowe oraz nieprawidłowe wyniki badań klinicznych i laboratoryjnych. zawał mózgu itd) . Choroby układu trawiennego (np. zatrucia uraz inne określone następstwa czynników zewnętrznych. o ile towarzyszą zaburzeniom psychicznym lub leżą u ich podłzża dzstają właściwe kodowanie.atopowe zapalenie skóry. Choroby układu moczowo-płciowego (np. zespół drażliwego jelita. Poszczególne rozdziały Klasyfikacji zawierają liczne stany. pierwotne) nadciśnienie. które mogą w praktyce mieć znaczenie psychiatryczne. Choroba układu kostna-stawowego.zaburzenia psychiczne i choroby układu nerwowego wikłającego ciążę) . nie sklasyfikowane gdzie indziej. Zaburzenia zachowania i emocji rozpoczynające się zwykle w dzieciństwie i w wieku młodzieńczym. użycie materiału wybuchowego. Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. inne czynnościowe zaburzenia jelit. Omawiam je w dużym skrócie.dychawica oskrzelowa) . zanurzenie lub utopienie. Zewnętrzne przyczyny zachorowania i zgonu (np.zamierzone samouszkodzenieróżnymi sposobamizatrucia. cheruba Parkinsona. Huntingtona.jaskra. Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. przeczosypsychogenne) .toczeń rumieniowaty układowy) . stanowi jeden z najbardziej znanych i . gdzie indziej nie sklasyfikowane.Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi.zespół łowna-uisomia 31. Zaburzenia wydzielania wewnętrznego. zespćl Tumem.samoistne.kiła) .złośliwy i niezłośliwy nowotwór mózgu) .zapalenie mózgu. w tym ogólne badanie psychiatryczne. Choroby tka (np. Choroby układu oddechowego (np. Ciąża. krwotok podpajęczynówkowy i mózgowy. et służy przede wszystkim celom statystycznym. Są to: .wrzód żołądka i dwunastnicy. stanu odżywiania i przemiany metaboli CTCT. zwana w skrócie DSM (ang. użycie narzędzia ostrego lub tępego. postrzały z broni palnej.

Il. Jest tu o tyle zrozumiałe. Stany ogólnomedyczne (generał medical condirions) . który nie tylko katalogowałby i definiował rozpoznania psychiatryczne we wszystkich krajach. Ul. Twórcy DSM dążyli do tego. rolę czynniki dziedziczna-konstytucjonalne (genetyczne) . DSM-IV do spopularyzowania i umiędzynarodowienia zawartych w nim kryteriów diagnostycznych. Zespoły kliniczne (clinical disorders) i inne stany mogące zainteresować k*s*. a ściśle na trzech osiach. a także czynniki psychologiczne i środowiskowe. klasyfikacyjnych i terminów. . zaleca się użycie jeszcze dwóch (IV-V) . celom naukowobadawczym. Zaburzenia osobowości i upośledzenia umysłowe. 7) określał przydatność diagnostyczną terminów używanych dotąd w sposób niekonsekwentny i umożliwiał uniknięcie używania terminuw o wątpliwej użyteczności: 8) był spójny z danymi pochodzącymi z badań naukowych i jednocześnie zachowywał aktualność przyjętych kategorii diagnostycznych: 9) był przydatny dla opisów naukowych: 10) był otwarty na krytykę klinicystuw i pracowników naukowo-badawczych. Osie diagnostyczne DSM-IV przedstawiają się następująco (l 994 k 1.) znacznym zmianom. ale służyłby szeroko badaniom statystycznym. oparty jest również na diagnozie wieloosiowej. Pierwszą ci stanowi osobowość przed chorobowa. z wyjątkiem sytuacji zdecydowanie koniecznych i nie budzących wątpliWOSCl. Mezzich I 995) występuje pięć osi. por. Oś drugą stanowią biologiczne (somatyczne) czynniki etiopatogenetyczne. używany w wielu ośrodkach psychiatrycznych w naszym kraju. Widoczna jest pewna unifikacja terminologii z międzynarodową klasyfikacją ICD-10. DSMUl-8. DSM-Ul. IV. Podstawą klasyfikacji DSM-IV jest tzw. Ideałem byłoby bowiem stworzenie takiego układu diagnostyczna-klasyfikacyjnego. aby spełniał on następujące warunki: 1) był przydatny w wyborze leczenia i kierowania decyzjami w różnych sytuacjach klinicznych: 2) precyzyjnie określał poszczególne kategorie diagnostyczne: 3) stwarzał szansę zaakceptowania go przez klinicystów i badaczy o różnej orientacji teoretycznej: 4) był przydatny dydaktycznie: 5) utrzymywał kompagybilność z ICD-10: 6) unikał nowej terminologii i koncepcji łamiących tradycyjne poglądy. Bilikiewicza. W wieloosiowj diagnostyce amerykańskiej (wypada nadmienić. Bilikiewicza w diagnostykę wieloosiową. Twórcy tego systemu dążą wytrwale w kolejnych wydaniach: DSM-1.stosowanych na świecie systemów diagnostyczna. że psychiatrzy amerykańscy uznali wkład T. Oś trzecią tworzą zespoły psychopatologiczne (psychotyczne. Wysiłki owe mają doniosłe znaczenie dla ogólnoświatowego rozwoju psychiatrii. DSM-11. że przy opracowaniu obydwóch klasyfikacji brali udział ci sami ludzie. Ten oryginalny polski system. nerwicowe oraz inne odwracalne) . w której kształtowaniu odgrywają mań.diagnostyka wieloosiowa. Klasyfikacja DSM uległa w ciągu 40 lat istnienia OSM-I powstało w 1952 r. epidemiologicznym. badaniom transkulturowym itd. diagnostyce codziennej. W pierwszej części podręcznika wspomniano u układzie nozugraficznym. klasyfikacyjnych. opartym na teorii edoepigenezy T. Obowiązuje rozpoznawanie zaburzeń psychicznych przy użyciu trzech osi diagnostycznych (I-Ul) . nabyte lub uwarunkowane genetycznie.

Są też różnice.adolescence) .factitious disorders) . B. np. Autorzy DSM zalecają posługiwanie się w tych celach odpowiednimi skalarni kwantyfikującymi poszczególne objawy. jak i w innych krajach. że będą w miarę możności w poszczególnych rozdziałach uwzględniali kryteria amerykańskiej klasyfikacji. Zaburzenia osobowości. Zaburzenia pod postacią somatyczną (ang. Zaburzenia nastroju. aby polski absolwent znał DSM w ogólnych zarysach i umiał się nim posługiwać zarówno w Polsce. najbardziej znane i . Dotyczą one m 3 n. Zaburzenia dysocjacyjne (dawne histeryczne-przyp. Zaburzenia kontroli impulsów nie sklasyfikowane gdzie indziej. gdyż autorzy podręcznika umówili się. Klasyfikacja OSM-IV obejmuje następujące główne kategorie diagnostyczne: Zaburzenia rozpoznawane zwykle po raz pierwszy w niemowlęctwie.somatoform disorders) . Zaburzenia psychiczne spowodowane stanami ogólnumedycznymi. Zaburzenia pozorowane (ang. tj.delirium) . Poruwnując obydwa systemy diagnostyczna-klasyfikacyjne. Nawiasem mówiąc. Zaburzenia związane z substancjami. Nie odbiega on jednak w sposób zasadniczy ci podziałów międzynarodowych. Zaburzenia lękowe. chociaż pierwszeństwo dajemy Międzynarodowej Klasyfikacji WHO ICD-I 0. bądź na jego braku (tzw.nerwic z DSM-IV.kryterium wyłączające) . a nawet tożsamości niektórych kategorii diagnostycznych. Inne stany. Zaburzenia przystosowania. Zaburzenia odżywiania się. czynników i zespołów. w których amerykańska klasyfikacja zadomowiła się już ud dawna. A. które opierają się precyzyjnie bądź na występowaniu jakiegoś objawu. Z praktycznego punktu widzenia wielką zaletą systemu DSM-IV jest możliwość (a nawet konieczność) określania nasilenia poszczególnych objawów. wiele redakcji naukowych czasopism psychiatrycznych wymaga od autorów posługiwania się kryteriami DSM. ale również wyeliminowania pewnych rozpoznań.poszczególnych zaburzeń. V.UD-10 i DSMtrudno nie dostrzec podobieństw. gdzie DSM zyskuje coraz więcej zwolenników. Zaburzenia seksualne i tożsamości płciowej. Chodzi o to. zaburzenia amnestyczne I UUIC OOZTdWCZd. Poziom funkcjonowania. Największe znaczenie mają kryteria diagnostyczne. W podręczniku posługujemy się podziałem zaburzeń psychicznych przyjętym powszechnie w Polsce. dzieciństwie i w wieku młodzieńczym (ang. otępienie. Do sprawy tej będziemy jeszcze wracali. jak również funkcjonowania społecznego. Schizofrenia i inne zaburzenia psychotyczne. Zaburzenia świadomości (ang. Ze zrozumiałych powodów w naszym podręczniku omówiliśmy jedynie dwie.Problemy psychospołeczne i środowiskowe. nie sklasyfikowane gdzie indziej. które mogą być przedmiotem klinicznej uwagi. Zaburzenia snu.

wprowadzili wygodne pojęcie. gdy etiologia zaburzeń jest ustalona. Dzisiaj epidemiologia obejmuje wszystkie choroby. Termin. zaburzenia" (ang. Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych (epidemiologia) . ograniczając ich użycie do sytuacji.jednostki chorobowe (ang.distressg 2) niesprawnością (ang. jak i epidemiologii psychiatrycznej jest bardzo szeroka. . gdyż rzeczywiście przez długie lata dotyczył występowania.disability) rzutującą się na funkcjonowanie: 3) doświadczeniem zwiększonego ryzyka (śmierci. Huntingtona itd) . A zatem dotyczy to również psychiatrii. bólu. Epidemiologia jest nauką o częstości i rozmieszczeniu chorób (w tym psychicznych) w populacji oraz czynnikach determinujących rozpowszechnienie tych schorzeń.rozpowszechnione klasyfikacje zaburzeń psychicznych. disorder". ale również głębokie zaburzenia psychotyczne. dotyczący pojedynczej osoby) .lekkie zaburzenia nerwicowe. zaburzenia zachowania (osobowości) różnego stopnia i pochodzenia. chociaż nie zawsze (np. co wyraża się niestosowaniem pejoratywnych określeń w rodzaju: .choroba Alzheimera. illness) . Autorzy systemów diagnostyczna-klasyfikacyjnych. We wszystkich zaznacza się dążność do stworzenia zoperac (analizowanej diagnozy psychiatrycznej. epidemiologia"stale jeszcze kojarzy się z kliniką chorób zakaźnych. Obecnie trudno sobie wyobrazić planowanie rozwoju opieki zdrowotnej w jakiejkolwiek specjalności bez znajomości aktualnych i przewidywanych wskaźników rozpowszechnienia chorób wchodzących w jej zakres. 7. co nie wyklucza jednak. psychogenne zaburzenia somatyczne. zaburzenia nastroju . 8-Psychiatria. Nie dostrzega się też wyraźnej granicy między nerwicami i psychozami. Pieką. co może wynikać z pewnego przywiązania do nazewnictwa tradycyjnego uzasadnionego historycznie. zespoły i jednostki nozologiczne. Termin. Skala zaburzeń psychicznych. Obejmuje*#in. Adam Bilikiewicz. W definicji zaburzeń psychicznych podkreślono ich wymiar indywidualny Oj. Jej rola w organizowaniu opieki zdrowotnej w poszczególnych krajach. środków psychoaktywnych i alkoholu.disease. schizofrenik". występujący zarówno w ICD-10 jak i w DSM-IV. że mogą one wykraczać poza ten wymiar i wpływać np.disorder) rozumiane jako zespoły objawów manifestujących się zachowaniami lub przeżyciami.na funkcjonowanie w rodzinie lub innej grupie społecznej. We współczesnych klasyfikacjach odstąpiono od tradycyjnego podziału na objawy. (Wciórka. profilaktyki i innych aspektów chorób zakaźnych u ludzi i zwierząt. l 993) . Łącznie na świecie funkcjonuje ponad 20 nuzologicznych systemów podziału. regionach i skali globalnej jest znacząca. Autorzy klasyfikacji kładą wyraźny akcent na klasyfikowaniu zaburzeń. a nie osób. ma podkreślać syndromologiczny charakter większości klas diagnostycznych. niesprawności) : 4) ze znaczną utratą swobody. Wstęp i definicja. neurotyk"itp. które wiążą się z: 1) cierpieniem (ang. uzależnienia od leków. Klasyfikacje te celowo unikają mniej precyzyjnych i jednoznacznych terminów wskazujących na tzw. wśród których prym wiodą eksperci z krajów anglosaskich. a więc i skala zainteresowań zarówno psychiatrii.

która zaistniała w określonym czasie (najczęściej w skali roku) . tym większe jest . badań eksperymentalnych. Badania epidemiologiczne w psychiatrii mają następujące cele: 1) ocenę rozpowszechnienia różnych kategorii zaburzeń psychicznych. Epidemiologia opisowa posługuje się badaniami przekrojowymi. Wynikają z tego określone trudności metodologiczne. działającymi na daną populację w sposób kontrolowany.. niezbędną z punktu widzenia zapobiegania i leczenia tych sobaczeń: 2) wykrywanie związków między cechami populacji a chorobą. sformułowanych na podstawie badań klinicznych: 4) ustalanie efektywności różnego rodzaju rozwiązań organizacyjnych. ) Liczba nowych zachorowań w danej populacji w określonym przedziale czasu Wz. Współczynnik zapadalności (wz. zastosowanych w psychiatrycznej opiece zdrowotnej. deskryptywny-obejmuje badania opisowe określające rozmiary zaburzeń w populacji ogólnej i w podgrupach. ) Liczba chorych w danym momencie czasu Wr. Metody epidemiologii. Cele epidemiologii. którego celem jest uzyskiwanie danych niezbędnych do planowania. obejmuje pomiar efektu manipulacji różnymi czynnikami (środowiskowymi. Po z i o m 11. uwzględnia badania podłużne. Poziom Ul. leczniczymi itd) .lub I mln ludności. np. Wskaźniki epidemiologiczne. Współczynniki oblicza się w stosunku do określonej populacji (oznaczonej literą K) .w stosunku do I tys. w których skład wchodzą badania retrospektywne i prospektywne (inaczej-longitudinalne lub katamnestyczne) . s-x K Liczba populacji w tym samym momencie czasu.(depresje i stany maniakalne różnego pochodzenia) . określa też przewidywaną częstość występowania zaburzeń. Współczynniki oblicza się wedle następujących 887 iW 39 ł'. Wielkość rozpowszechnienia choroby będzie zależała od zapadalności i czasu trwania choroby. wdrażania i oceny opieki zdrowotnej. zakładający identyfikację czynników przyczynowych. Oznacza to. 100 tys. s-x KŚrednia liczba osób w danej populacji w tym przedziale czasu Współczynnik rozpowszechnienia (wr. R o z p o w s z e c hnienieokreślone jest liczbą występujących w badanej populacji wszystkich przypadków danej choroby. Współczynnik zachorowalności jest ilorazem nowych przypadków ujawnionych w określonym czasie (również w ciągu roku) i średniej dla tego okresu wielkości populacji narażonej na ryzyko zachorowania. Badania epidemiologiczne odbywają się w trzech poziomach zakładających różne choć spójne cele: Poziom 1. an ality c z ny. Przez poziom zapadalności rozumie się liczbę nowych przypadków choroby dla danej populacji. prowadzących do wyjaśnienia przyczyn (etiologii) zaburzeń: 3) weryfikację hipotez dotyczących etiologii zaburzeń psychicznych. Podstawowymi wskaźnikami epidemiologicznymi są miary zapadalności i rozpowszechnienia choroby. że im większa zapadalność i dłuższy czas trwania choroby. upośledzenia umysłowe i zaburzenia organiczne (otępienia) .

powszechnie akceptowanej definicji zdrowia psychiczneąo i choroby psychicznej. Jedną z nich jest definicja Światowej Organizacji Zdrowia: .kobiet. Trudności metodologiczne badań epidemiologicznych w psychiatrii. disease. Wynikają one zarówno z nieprecyzyjnej definicji choroby psychicznej. umysłowego i społecznego. W zależności od źródła danych o liczbie chorych wyodrębnić można współczynniki rz e c z y w i s 1 e (uzyskane na podstawie reprezentatywnych badań populacji) oraz współczynniki ujawnione. dotyczy to zwłaszcza zaburzeń osobowości (zachowania) . psychoza". Szczególnych trudności przysparzają przypadki z tzw. Ale czy rzeczywiście brak objawów chorobowych wystarczy dla uznania danej zsoby za zupełnie zdrową psychicznie? Wychodząc z definicji WHO trzeba uznać. Zdrowie psychiczne jest to pełny dobrostan (komfort fizyczny. że cheruba psychiczna oznacza brak pełnego dobrostanu fizycznego. distress. Nierzadko popełnia się błąd utożsamiając ryzyku zachorowania ze wskaźnikiem rozpowszechnienia choroby (dotyczy te np. umysłowy i społeczny.współczynniki ogół ne (określające częstość występowania danej choroby w całej badanej populacji) oraz tzw. Wśród miar zapadalności i rozpzwszechnienia wyróżnia się tzw. W ogóle dychotomiczny podział ludzi na psychicznie zdrowych i chorych jest zbytnim uproszczeniem. zwłaszcza w psychiatrii. Mimo trwających na świecie wysiłków. nie ma ludzi zupełnie zdrowych. Ważnym.schizofrenii) . że zdefiniowanie ich nie jest rzeczą łatwą. a nie tylko nieobecność choroby". illness) .rozpowszechnienie choroby. są tylko medobadani". Wartość wręcz anegdotyczną ma. disturbances. jak i w rozmaitych krajach. że tak naprawdę. powyżej którego dana choroba zazwyczaj nie występuje. Co do psychiatrii. Zakorzeniły się one w psychiatrii tak mocno. może łatwiej rozpoznać chorobę psychiczną (w języku angielskim funkcjonuje zresztą kilka bliskoznacznych określeń: disorder. Za swoistą hipokryzję należy jednak uznać pomijanie owych pojęć w międzynarodowych . powiedzenie. np. Chodzi o tzw.negatywną koncepcję zdrowia psychicznego. jak i niejednolitych kryteriów diagnostycznych (psychopatologicznych) stosowanych zarówno przez różnych lekarzy w jednym kraju.ryzyko zachorowania oznaczające prawdopodobieństwo występowania choroby u każdego osobnika żyjącego dostatecznie długo. tj. osób w podeszłym wieku. z czym trudno się zgodzić. Funkcjonuje kilka teoretycznych definicji. Wspomniałem o tym w rozdziale poświęconym klasyfikacji zaburzeń psychicznych. W badaniach epidemiologicznych w psychiatrii napotykamy istotne trudności metodologiczne. miernikiem jest tzw. obliczone na podstawie danych służby zdrowia dotyczących liczb chorych leczonych z powodu zaburzeń psychicznych. nie mamy do tej pory jednej.pogranicza zdrowia i choroby. gdyż część chorych nie zgłasza sig do placówek leczniczych. mieszkańców miast lub wsi itp) . Ostatnia część zdania oznacza tzw. aby osiągnąć wiek narażenia na ryzyko zachorowania.współczynniki specyficzne (odnoszące częstość występowania choroby dc wyodrębnionych podgrup badanej populaji.wiek. To prawda. nerwica"i. niż określić stan zdrowia psychicznego? Od bardzo dawna usiłowano też wyraźnie rozgraniczyć dwa pojęcia: . że ich wyrugowanie zdaje się być nierealne.przypadki zarejestrowane.

W tym miejscu pozwolę sobie jednak przytoczyć definicję psychozy z UD-9 z niewielką własną modyfikacją: . kwestionariuszy strukturalizowanych wywiadów itp) dokonywane przez niepsychiatrów. rozszczepienie struktury osobowości.ankiet. Przeważnie badania ze względów finansowych ograniczają się do reprezentatywnej próby populacyjnej. chociaż w tekście pojęcia te pojawiają się. Jest to zaburzenie psychiczne w poważnym stopniu ograniczające wgląd. Pomimo trudności definicyjnych kryteria diagnostyczne większości zaburzeń psychicznych.rejestrach psychiatrycznych. opierające się na statystykach placówek służby zdrowia. chociaż i w tj dziedzinie panuje pewne zamieszanie i brak zgodności. Autorzy klasyfikacji uniknęli natomiast zdefiniowania nerwicy i psychozy. Dąbrowski. poszerzyć o występowanie w przebiegu psychozy takich jakościowych objawów psychopatologicznych. Wracając do metod badania ujawnionego rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych. jak omamy. Zastosowane w takich ocenach narzędzia nie są oczywiście w stanie objąć pełnego zakresu zaburzeń psychicznych. Definicję nerwicy i zaburzeń nerwicowych przytacza w swoim rozdziale prof. Rozważania te nie mają charakteru wyłącznie akademickiego. Badania nad ujawnioną zapadalnością i rozpowszechnieniem zaburzeń psychicznych.klasyfikacjach. a tym samym stają się pomocne w ustalaniu potrzeb zdrowotnych i ułatwiają planowanie.zwięzłości. Mają one doniosłą wartość w długofalowych badaniach epidemiologicznych. jak i w innych krajach. urojenia. warto wspomnieć o tzw. Istnieją trzy możliwości: 1) badanie populacji wybranej przez psychiatrów: 2) badania dwuetapowe. nie wprowadzono rozróżnienia między nerwicą a psychozą. Pozwalają na monitorowanie określonych grup diagnostycznych. że definicja zmienia się w ten sposób w opis. co stanowi kolejną trudność metodologiczną. pozwalają dzisiaj dość precyzyjnie umiejscawiać je w układzie nozograficznym. . Można zgodzić się z zarzutem. w odróżnieniu od poprzedniej edycji tej klasyfikacji. Są one stosowane zarówno w USA. jakościowe zaburzenia świadomości itd. Pisze o tym w odrębnym rozdziale prof. moim zdaniem. Leder. W warunkach polskich rozpoznanie lub nierozpoznaniepsychozy (choroby psychicznej) może mieć poważne konsekwencje formalno-prawne w świetle przepisów obowiązującej Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Dla przykładu w ICD-10. Drugą trudność metodologiczną stanowi strona techniczna badań epidemiologicznych. Bez tego wszelkie badania dotyczące rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych na świecie byłyby pozbawione sensu. Rzadko mogą one dotyczyć całego kraju. proponowane przez różne systemy diagnostyki. tj. a wówczas pozbawiamy ją ważnego atrybutu. dają z natury rzeczy tylko pewien wycinek sytuacji epidemiologicznej. zdolność radzenia sobie ze zwykłymi wymaganiami życia lub utrzymania właściwego kontaktu z rzeczywistością". Najczęściej badania te obejmują jakąś populację zamieszkałą na określonym terenie. sumują bowiem informacje o konkretnym pacjencie ze wszystkich źródeł lecznictwa psychiatrycznego w czasie. Definicję tę należałoby. w których pierwszy etap stanowią badania przesiewa we (skryningowe) dokonywane przez nieklinicystów. gdyż pociągają za sobą skutki formalno-prawne. Rejestry umożliwiają określanie parametrów epidemiologicznych w wieloletnich okresach. a drugi-badania psychiatryczne osób podejrzanych o zaburzenia psychiczne: 3) badania za pomocą odpowiednich narzędzi (np.

ludności i utrzymuje się nieomal na poziomie roku poprzedniego (wzrost o I%) . Dane statystyczne dotyczące rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych i zachorowalności w Polsce pochodzą z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. kliniki psychiatryczne) . W roku 1995 wskaźnik rozpowszechnienia osób z zaburzeniami psychicznymi zarejestrowanych w lecznictwie ambulatoryjnym wyniósł 1885 na 100 tys. iż rozpowszechnienie (punktowe) czynnościowych zaburzeń psychicznych u dorosłych wynosiło około l 5%. Dane statystyczne pochodzą z placówek lecznictwa ambulatoryjnego (poradni zdrowia psychicznego. o których wspomniałem powyżej. U chzrych z rozpoznaniem psychoz schizofrenicz. a na Taiwanie Ztr%. 5%. l 989) . Warto nadmienić. który cd wielu lat opracowuje roczniki statystyczne. a także chorób afektywnych (O%) .ludności) . Największy wzrost wskaźnika leczonych po raz pierwszy zanotowano u chorych z rozpoznaniem uzależnienia lekowego (IO%) i zaburzeń alkoholowych (B%) . Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych w mieście (2225 na 100 tys.ludnzici (i wzrósł o 4. (przy czym wartości medialne i zakresy wspu (czynników obliczano w stosunku do 100 tys. Trudności metodologiczne w badaniach epidemiologicznych. że współczynniki rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych podawane przez różnych autorów różnią się. poradni odwykowych i poradni uzależnień) oraz stacjonarnych (szpitale dla psychicznie chorych. USA i Wielkiej Brytanii mieściły się w granicach 13-l 9 W. że największy wzrost zanotowano u chorych leczonych z powodu psychoz alkoholowych (o prawie I O%) i chorób afektywnych (b B%) . zaś rozpiętość wyników od I do 698% (cyt. nych wskaźnik zwiększył się o Z. Przytoczę jeden ze starszych przykładów badań prowadzonych przez autorów amerykańskich (Neugebauer i wsp" l 98 O) . Nlowsze badania przynoszą zbliżone wyniki. 6%w stosunku do 1994 r. W badaniach tych wartość medialna współczynników rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych w różnych krajach europejskich i w USA kształtowała się na poziomie Zł%. Jak widać różnice są dość is*o*e.ludności) jest znacznie większe to blisko/O%) niż na wsi (13331.Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych. Wartości współczynników rozpowszechnienia (punktowego) pod koniec lat siedemdziesiątych w Australii. którzy porównali wyniki około 30 europejskich i amerykańskich badań epidemiologicznych nad rzeczywistym rozpowszechnieniem zaburzeń psychicznych w populacjach w wieku 18-60-65 lat od 1950 dz 1975 r. wg E. Za takim ostrożnym podejściem może świadczyć fakt. zarejestrowany w lecznictwie ambulatoryjnym w kraju. Z analizy wskaźników rozpowszechnienia w poszczególnych grupach diagnostycznych wynika. Wskaźniki w pozostałych grupach diagnostycznych nie uległy istotnym zmianom w stosunku do . że w zestawieniu amerykańskim uwzględniono badania przeprowadzone w Polsce. wyniósł 518 na 100 tys. w których ustalono. jedynie przykładowo sprawiają. natomiast spadek zanotowano jedynie u chorych leczonych z powodu psychoz lekowych (prawie ZO%) . w Afryce 24%. Wyciąganie z takich różnic wskaźników jakichś pochopnych wniosków byłoby bezzasadne. niekiedy znacznie. Dane te wymagają analizy i kontrolnych badań epidemiologicznych. oddziały psychiatryczne. Siupczyńskiej-Kossobudzkiej i T. między sobą. Dziduszki. że wskaźnik zapadalności na zaburzenia psychiczne.

przeważali pacjenci z zaburzeniami psychotycznymi (bez alkoholowych) -47%. Po istotnym spadku liczby świeżych zachorowań na te choroby w okresie po li wojnie światowej. w ostatnich. zaś z niepsychotycznymi zaburzeniami (wyłączając uzależnienie alkoholowe) -I ó%. ważne miejsce wśród przyczyn przypada lekom o działaniu depresjogennym.endogennych chorób psychicznych.pacjentów. to grupa psychoz schizofrenicznych utrzymuje się na mniej więcej stałym poziomie.osób. Prawie 60 tys. Uwzględniając rozpoznania. to jest to zadanie niezwykle trudne z uwagi na współdziałanie wielu czynników: demograficznych. Interesujące są dane dotyczące I ec z n i c 1 w a s tac j on arn ego. Poza wszelką dyskusją pozostaje wzrost liczby chorych z różnymi postaciami depresji. Dla przykładu nikt nie był w stanie przewidzieć. wśród hospitalizowanych ogółem w 1995 r. Wzrost wskaźników rozpowszechnienia hospitalizacji w stosunku do roku poprzedniego o ponad 5%stwierdzono u leczonych z powodu uzależnienia alkoholowego (o 98%) . że wzrost zachorowań na chorobę AIDS wywoła zupełnie nowe zadania i problemy dla służb psychiatrycznych. że należy się liczyć ze stałym i systematycznym wzrostem liczby osób z zaburzeniami psychicznymi wieku podeszłego. zaburzeń psychicznych związanych z nadużywaniem alkoholu i leków psychoaktywnych. Wynika to z przedstawionych wyżej danych statystycznych. Drugie miejsce po psychozach zajmują. Wzrasta natomiast rozpowszechnienie chorób afektywnych. co może wynikać ze zmiany kryteriów rozpoznawczych tych zaburzeń.146 tys. Chodzi nie tylko o większe rozpowszechnienie tzw.kształtowały się na poziomie roku 1994. W roku 1995 w stacjonarnych placówkach psychiatrycznych średni dzienny stan chorych hospitalizowanych wynosił prawie 27 tys. Na dalszych miejscach znalazły się pozostałe zaburzenia niepsychotyczne (13%3. Łącznie w zakładach psychiatrycznej opieki stacjonarnej leczyło się w 1995 r. Co do tzw. Prognoza dotycząca częstości zaburzeń psychicznych. które odgrywają istotną rolę w mechanizmie etiopatogenetycznym depresji.roku 1994. używanym np. Wskaźniki rozpowszechnienia hospitalizacji osób leczonych ogółem i leczonych po raz pierwszy z powodu zaburzeń psychicznych w 1995 r. W tej liczbie J 7'%to chorzy na schizofrenię. Z całą pewnością można oczekiwać wzrostu rozpowszechnienia. upośledzenie umysłowe (3%) .w leczeniu nadciśnienia tętniczego. psychoz alkoholowych (o ó%) . nerwicowe (/'%) . Jeżeli chodzi o możliwości przewidywania częstości zaburzeń psychicznych. Obok czynników psychospołecznych.osób (40%leczonych ogółem) hospitalizowano po raz pierwszy. kulturowych i ogólnozdrowomych. społecznych. Bardziej szczegółowe dane epidemiologiczne dla poszczególnych jednostek chorobowych zawarto w kolejnych rozdziałach podręcznika. z tego pacjenci leczeni z powodu psychoz stanowili 67% (w tym z psychozami schizofrenicznymi-4/%. zwłaszcza w Polsce.pierwotnie zwyrodnieniowych zespołów . Pacjenci z zaburzeniami psychicznymi związanymi z alkoholem stanowili l 4%. Wydłużanie się życia ludzkiego sprawia. Przesadny był też optymizm dotyczący zachorowań na kiłę i gruźlicę. zaburzenia alkoholowe" (3 O 8%) . latach odnotowano ponowny ich wzrost. 96%z psychozami afektywnymi i I 1%z rozpoznaniem innych psychoz.

z człowiekiem chorym nie jest darem wrodzonym. Kontaktowanie się lekarza. gdzie chorzy chętnie poddają się badaniom rozumiejąc ich sens i celowość. można się posłużyć dwoma sposobami. ale o zespoły mieszane związane z chorobami naczyniowymi (miażdżycą) . choć wrażliwość człowieka i poczucie taktu są ważnymi cechami osobowości. Uwagi ogólne W obecnie obowiązujących programach studiów lekarskich przywiązuje się dużą wagę do zagadnień komunikacji międzyludzkiej. a więc do podmiotowych przeżyć chorego. Stopień trudności badania psychiatrycznego wynika z tego. że nie mogą odpowiedzieć nawet na proste pytania. O tym. której trzeba się po prostu nauczyć. cukrzycą i trudnymi warunkami egzystencji w wielu rejonach świata (niedożywienie oraz zaniedbanie środowiskowe) . Wiemy. Ocena wypowiedzi chorych cu do ich zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy należy do trudniejszych zadań psychiatry. negatywną wobec badającego. Chorzy na depresję z kolei. którzy chętnie udzielają o sobie informacji. na ogół biorąc. że w przeciwieństwie do każdej innej dziedziny medycyny. że chorzy przyjmują postawę nieufną. tak samo jak w badaniu psychologicznym. Posłużmy się przykładem chorego cierpiącego na psychozę paranoidalną. Adaw Bilikiewicz. ale umiejętnością. że chory przeżywa omamy. brakuje poczucia choroby i wglądu w objawy chorobowe. mający silne poczucie choroby. ale na pierwszy. a to wymaga zarówno taktu. drugi na obserwacji zachowania (behawioru) chorego. W badaniu psychiatrycznym. lecz urojeń. Jeden polega na odwoływaniu się do introspekcji. możemy wnioskować z obserwacji jego zachowania-zatyka . co należy wiązać z postępami diagnostyki prę-i postnatalnej. lecz stanowi elementarny składnik każdego badania. środowiskowy) . W wielu przypadkach ocena ta staje się możliwa w zestawieniu z danymi wywiadu przedmiotowego (wywiad rodzinny. a także metod zapobiegawczych (np. Niektórzy chorzy natychmiast bywają tak pobudzeni i mają tak rozproszoną uwagę. lecz wypowiedzi te przesycone są skargami hipochondrycznymi do takiego stopnia. Spotykamy chorych gadatliwych. Zdarza się też często. że w psychozie tej występują omamy różnych zmysłów. pacjentom psychiatrycznym.fenyloketonurii) . Pocieszającym trendem jest spadek liczby niektórych postaci upośledzenia umysłowego (zwłaszcza choroby Dawna) . że nie udaje się uwagi pacjenta przenieść na inny temat.nępiennych typu Alzheimera czy chorobę Parkinsona. jak i umiejętnego formułowania pytań. może z wyjątkiem pediatrii. Owa umiejętność jest nie tylko podstawą badania psychiatrycznego. Badanie psychiatryczne. plan wysuwają się omamy słuchowe. które nie są odbiciem rzeczywistych przewinień. wypowiadają pod swoim adresem uskarżenia. Bywa i przeciwnie. 8. Zbierając od chorego wywiad wnikany w jego podmiotowe przeżycia. Badanie chorego. ale także psychologa czy innego pracownika służy zdrowia. nacechowaną podejrzliwością i dążeniem do dysymulacji.

jest nie tylko postępowaniem nieuczciwym. a na głowę wsadzano koronę. ale do rozsądnych granic. czy pacjent ten słyszy nasz głos i potrafi gestami odpowiadać na pytania. Chorzy są wdzięczni za szczerość i zachowują się normalnie. że jest głuchoniemy lub cierpi na afazję CZUCIOWQ. aby nie cierpiała na tym jego godność. Przesadne polemizowanie z urojeniami mija się z celem. Kłamstwo szybko się wydaje. Jeśli tak. że jest Chrystusem. tu potwierdzi on fakt doznawania omamów i poinformuje nas o ich treści i o osobie.czy jest to mężczyzna. Psychiatrzy bywają często w takim położeniu. jak mutyzm. uwzględnia bowiem introspekcję.uszy. Okłamywanie chorych. nadawcy np. że badanie psychiatryczne będzie dla chorego wstrząsem lub co najmniej ciężkim przeżyciem. Tymczasem nic takiego się nie dzieje. negatywizm (czynny i bierny) . czy potrafi wykonać proste polecenie. Musi ono być akceptujące. Dzisiaj przeciwstawiamy się urojeniom chorego. drugi można nazwać wywiadem subiektywnym albo autoanamnezą. iż psychicznie chzrym nie wolno się sprzeciwiać. którzy stawali bezradni w czasie egzaminu praktycznego. że rodzina ich prosi.błędne przekonanie. mówi głośno do siebie*prowadząc. ale przenosi to na cały zespół leczący. Jeżeli uda się nam zdobyć zaufanie chorego. Idąc tym śladem i rozpatrując różne możliwości. Sam mutyzm jest objawem psychopatologicznym. to nie ma objawu negatywizmu. Istnieje np. Nie należy go wyśmiewać ani wyszydzać. Niezwykle ważne jest obserwowanie reakcji uczuciowych pacjenta. ale godzi w autorytet rozmuwcy. Posługując się obserwacją zachowania tego pacjenta student mógłby uzyskać wiele ważnych dla rozpoznania informacji. Oświadczali wówczas. obiecywanie im czegoś. czy kobieta itd. gdyż. Czy jego mimika jest adekwatna do sytuacji i treści zadawanych pytań. Zestawienie takich objawów. trzeba ustalić. Wszystko będzie oczywiście zależało od zachowania się badającego. ujawnia emzcje świadczące o silnym przeżywaniu*treści omamów itd. Z prośbą taką spotykałem się niestety również w oddziałach niepsychiauycznych. Nie należy więc potakiwać. W kontakcie z pacjentem psychiatrycznym obowiązuje szczerość i prawdomówność. co nie jest możliwe do spełnienia. wkładano mu do ręki berło. który w osłupieniu katatonicznym zwykle występuje. można podejrzewać. gdy przydzielano im chorego z mutyzmem. aby badając chorego nie ujawniali kim są. z głosami dialog". że wypowiedzi chorego traktujemy jako objaw choroby. gdy wzywane mnie na konsultację. Jeżeli nie reaguje na pytania. gdyż ten nie odpowiada na pytania. zgodnie. odnosi się bowiem do obserwacji zachowania się pacjenta. gdy chory twierdzi. brak łączności uczuciowej z badanym (sztywnzić afektu) pozwala na właściwe ukierunkowanie dalszegz pzstępzwaniadiagnostycznego. Pacjent cierpiący na katatonię hipokinetyczną z mutyzmem nie będzie w ogóle odpowiadał na pytania. że nie są w stanie zbadać chorego i postawić diagnozy. W dawnych. a pacjent traci zaufanie nie tylko do badającego. domach dla obłąkanych". ale w rzeczowy sposób poinformować albo w inny sposób dać do zrozumienia. Ludzie wyobrażają sobie. Ten pierwszy sposób nazywamy behawioralnym. czy w zachowaniu uderza brak łączności uczucizwej z badanym. ale w taki sposub. . jeśli chory uważał się za króla. Spotykałem studentów.

W przebiegu rozmowy dowiadujemy się. badanie powinno odbywać się w. a jedynie. mimo dostarczania dowodów ich błędności. wydarzenia polityczne itd. przyznania się"do zdrady. poruszamy w niej sprawy obojętne. jaki niektórzy chorzy adresują do personelu. Za niedopuszczalny uznajemy ton lekceważenia. na wynik badania laboratoryjnego reagują bardzo silnie. Pacjenci psychiatryczni są przeważnie bardzo wrażliwi na zachowanie się lekarza. są niezwykle uczuleni na wszelkie informacje dotyczące wyników badań lekarskich. Odtąd piekło zazdrości jeszcze bardziej się nasili. choć niekiedy praktykowane w źle zarządzanych oddziałach psychiatrycznych. Lekarz badający chorego musi kontrolować swoje wypowiedzi. Karygodne. radiologicznych itd. cztery oczy"Są sprawy. . możemy np. sądy te nie podlegają sprostowaniu. na jego wahanie w głosie. szyderstwa i wyniosłości. Sporządzanie notatek zaburza poza tym intymną atmosferę badania i rozprasza uwagę pacjenta. że od tego będzie zależało ich przebaczenie. W ten sposób można do tego poziomu dostosować dalsze pytania. ani nie zapisywać wypowiedzi pacjenta na maszynie.pytać o zawód. W niektórych przypadkach dobrze jest-dla potwierdzenia. iż chodzi o badanie lekarskie-zbadać chorego somatycznie. że to żona nas poinformowała o jego rćżnych.profesora matematyki z tabliczki mnożenia. powołując się później na to w czasie dyskusji na temat. która ulegnie i wpadnie w pułapkę. Najlepiej więc uprzedzić go. obiecując. Pacjenci z urojeniami hipochondrycznymi. można używać formy. Badania psychiatrycznego nie można prowadzić według z góry ustalonego schematu. przecież sama się przyznała"W trakcie badania psychiatrycznego lepiej nie posługiwać się notatkami. i początek nowego życia"Biada takiej żonie. może spowodować później konflikt w rodzinie. przesłuchania". jest zwracanie się do chorych. Na każdą nieostrożną wypowiedź lekarza. Zbyt obcesowe postępowanie może chorego rozdrażnić. których poruszanie może pacjenta krępować. Podczas pierwszego kontaktu z pacjentem nawiązujemy z nim swobodnąrozmowę. Niektórzy pacjenci wypowiadający urojenia niewierności małżeńskiej domagają się od swoich partnerów (partnerek) . musimy robić użytek umiejętnie. pracownianych. per ty"Za zgodą pacjenta lub gdy nie ma z jego strony sprzeciwu. Jeżeli protokołowania wypowiedzi nie potraktują jako. która często prosi o nieujawnianie ich źródła. że dla określenia aktualnego stanu zdrowia konieczne jest zbadanie pamięci. Szczególnego taktu wymagają pytania zmierzające do ustalenia sprawności czynności pamięciowych i orientacji. Unikniemy też kompromitacji przepytując np. Jest w szczególnie ważne u alkoholików. rozmawiali"z lekarzem. a więc rozpoznający u siebie konkretne schorzenie. podobnego do prokuratorskiego. a obecność osób trzecich onieśmielać. Bezceremonialne informowanie chorego. Jeżeli chcemy od chorego uzyskać jak najwięcej informacji. wyczynach".z definicją. Z informacji uzyskanych od rodziny. Koniecznie trzeba się w czasie rozmowy z pacjentem wystrzegać sądów oceniających i wartościujących. nawet gdy objawy psychotyczne przeminą. że nie byli dotąd badani. gdyż wszelkie argumenty przeciw urojeniom są przez pacjenta zbijane: . Przeważnie dotyczy to osób starszych. na jakim pacjent jest poziomie pod względem wykształcenia i sprawności intelektualnej. Unikniemy w ten sposób zarzutu. to zachowanie to uznają za lekceważące. zainteresowania. choroby". ale ma też znaczenie w innych przypadkach.

składa się na pewien spójny zarys obrazu klinicznego. Ma to szczególne znaczenie w przypadkach zespołów psychotycznych z logicznie usystematyzowanymi urojeniami (paranoja. pani lgo". że cheruba zaczęła się znacznie wcześniej. w imię nie zawsze słusznie pojętego wstydu. Znaczenie wywiadów w badaniu psychiatrycznym. Chorzy przeważnie wyczuwają rzeczywiste uczuciowe współprzeżywanie. Związek ten nie musi mieć oczywiście charakteru przyczynowo-skutkowego. Lęk. gdy pochodzi od rodziny. Identyfikacja niektórych objawów psychopatologicznych. Wywiad przedmiotowy. nałogów i samobójstw w rodzinie.urojeń. Istotne znaczenie ma chronologia faktów. rodzina chorego relacjonuje jego zachowanie w ostatnim okresie. którzy dla zwiększenia obiektywizmu i bezstronności mojej konsultacji zatajali przede mną zarówno poprzednie pobyty pacjenta w szpitalach psychiatrycznych. W trakcie zbierania danych wywiadu okazuje się jednak. że dowiadujemy się niekiedy o. Przeciwnie. trzeba być ostrożnym w łączeniu zaburzeń z nagłymi zdarzeniami życiowymi. Odnosi się to też do pewnych zachowań pacjenta. przed rozpoznaniem choroby psychicznej. taktownie. uzyskanego od otoczenia. i pod wpływem alkoholu. Stąd często spotykane zachowania pacjentów. a nie do własnego lekarza. chociaż jego obiektywizm może być wątpliwy. Uporządkowanie czasowe pewnych wydarzeń pozwala na śledzenie dynamiki rozwoju zaburzeń. sprawia. próbują pewne informacje zataić."panie Zbyszku"lub. NOektórzy pacjenci także uważają ten sposób zwracania się do nich za zbyt poufały. ma w psychiatrii szczególnie ważne znaczenie.przypadków chorób psychicznych. zwany nieraz wywiadem obiektywnym. określane . z wypowiedziami pacjenta i własnymi spostrzeżeniami poczynionymi w czasie badania. co ważniejsze. dotyczy to np. Wiele rodzin. ma z góry ustaloną koncepcję etiologiczną. gdyż może chodzić o przypadkową zbieżność w czasie. Zestawienie danych wywiadu. jak i jego rodzina. dość powszechny w naszym społeczeństwie. podobne lub identyczne objawy zdarzały się incydentalnie w minionych latach. Zbieranie danych wywiadu nie jest zadaniem łatwym. nie budzące wśród osób postronnych żadnych wątpliwości. Jeżeli nas nie stać na autentycznie ciepły i serdeczny stosunek do chorego. np. ale też zachowania kryminalne. którzy z trudnymi sprawami zwracają się chętnie do innych osób. o których krewni nie chcieliby wspominać. wzbudzających u nich zaufanie. gdy objawy były rzeczywiście bardzo nasilone. szoku"pacjenta w reakcji na jakieś błahe wydarzenie zewnętrzne. jak i sugerowane przez innych psychiatrów w przeszłości rozpoznania psychiatryczne. Zarówno sam chory. para (rema) . niż sądzi otoczenie lub. Spotykałem rodziców chorych. nie jest w wielu przypadkach możliwa bez weryfikacji sądów i wypowiedzi chorego na podstawie wywiadu przedmiotowego. przyprowadzając chorego psychicznie do lekarza. Mamy na myśli ekscesy seksualne. to przynajmniej zachowujmy się kulturalnie. Objawy psychotyczne. Udzielając odpowiedzi na pytania dotyczące początków zaburzeń psychicznych. czyli zdolność empatii u lekarza. tolerancyjnie. Zestawienie tych objawów z ważnymi lub znaczącymi wydarzeniami w życiu chorego ujawnia pewną ich zależność od wpływów psychosucjalnych.

D a n e rod z i n n e (bez sugestii co do obciążenia dziedzicznegok poważne choroby w rodzinie bliższej i dalszej. stosunek do rówieśników. Środowisko. życie płciowe. że w wywiadzie psychiatrycznym uwzględniamy nie tylko zmiany w stanie psychicznym pacjenta i przebyte przez niego choroby psychiczne oraz neurologiczne. niezwykłe cechy charakteru i uzdolnienia. ewentualne przyzakażnepowikłania mózgowe. zaburzenia chodu. źródła utrzymania. relacje między dziećmi. ruchliwość. niepamięć śródczasowa. informacje na temat rodzeństwa i ewentualnie ich potomstwa. bóle i zawroty głowy. lęki nocne. operacje. napady padaczkowe) i ich przypuszczalna przyczyna. życie płciowe (samogwałt. płeć. stosunki rodzinne i pożycie małżeńskie. ich wiek przy urodzeniu chorego. choroby zakaźne. alkoholu i narkotyków lub innych środków psychuaktwnych) . uszu. uspołecznienie. ostatnia miesiączka. Zbierając dane wywiadu przedmiotowego. służba wojskowa (ewentualne przyczyny zwolnienia z obowiązku służby wojskowej) . można się posłużyć następującym kwestionariuszem: D ane o s o b i s te chorego: imię i nazwisko. stanowisko społeczne. czy chory pochodzi z legalnego związku. wypadki i urazy ze szczególnym uwzględnieniem urazów czaszkowu-mózgowych z dokładnym opisem następstw: krwotok z jamy ustnej. urazy czaszkowa-mózgowe. choroby i przyczyny zgonów) : u kobiet ciąże. dolegliwości okresu przekwitania (menopauzy) . poronienia sztuczne i samoistne. studenta) . Wykonywany zawód. pojawienie się zarostu u chłopców i miesiączki u dziewcząt. nudności i wymioty. trudności wychowawcze. zjawiska napadowe (omdlenia. stosunek środowiska do chorego w dzieciństwie. drażliwość. ząbkowanie. lękliwość. lenistwo. ich pożycie małżeńskie. rozwój umysłowy i uczuciowy. choroby ogólne. przekora. ich przebieg. zawziętość. Przebyte choroby: choroby zakaźne (gruźlica. kiedy nastąpiła mutacja głosu. somnambulizm. Urodzenie i lata dziecięce: dane o chorobach matki w czasie ciąży. wrodzone wady rozwojowe. miejsce pracy lub nauki (w przypadku ucznia. potomstwo (liczba. pali tytoń lub nadużywa leków. . nieprawidłowości mowy. przestępczość w rodzinie i najbliższym otoczeniu. porody. seksualizm dziecięcy. kształtowania się osobowości chorego. przebieg porodu. wybuchowość. z którego pochodzi chory: środowisko społeczne. imiona rodziców. data i miejsce urodzenia. połogi. ewentualne zażywanie przez nią leków. trudności wychowawcze w okresie pokwitania (kontakt z ruchami kontestacyjnymi. Osobowość przedchurobowa rzutuje w każdym przypadku na aktualny stan psychiczny chorego. Okres młodzieńczy i pokwitanie: przebieg nauki (ewentualne trudności) . przebyte choroby i rozwój we wczesnych latach dziecięcych-szczególnie drgawki. ale również wszystkie informacje dotyczące ogólnego stanu zdrowia. działalność polityczna. postępy w nauce. stan cywilny. wyuczony zawód. skłonność do okrucieństwa. nazwisko panieńskie. Okres dojrzałości: kiedy chory wstąpił w związki małżeńskie. urazy porodowe. samobójstwa lub próby samobójcze) . Doniosłe znaczenie mają dane odnoszące się do rozwoju w dzieciństwie. nosa. 'zy i ud kiedy używa napojów wyskokowych. szczególnie choroby neurologiczne i umysłowe (należy uwzględnić rodzaj choroby. wiek. cechy usposobienia-kapryśność.bywają przez rodzinę jako. gniewliwość. adres. wsteczna i następowa. pokrewieństwo między rodzicami. szczególne uzdolnienia. nadwrażliwość. Nie muszę dodawać. luki pamięciowe. uzdolnienia. uzależnienie od alkoholu i innych środków. zmiana charakteru i zachowania w okresie przedpokwitaniowym lub pokwitania. stres psychospołeczny. kila i inne) . zamartwica. bez względu na rodzaj występujących zaburzeń psychicznych. silna nerw*cd*p. używanie. polucje) . uzależnienie od alkoholu i innych środków psychoaktywnych. zawód rodziców. zawód. wykształcenie rodziców. złe skłonności. rozwój umysłowy. ewentualne związki pozamałżeńskie. Wiek szkolny: cechy charakteru. zachowanie w domu i szkole. ukończenie szkoły. moczenie nocne. towarzyskość. szczególnie jego cech temperamentu i zainteresowań intelektualnych.

Osobowość przed zachorowaniem: cechy charakteru. Moim zdaniem. wybuchowość. ruchowego. zamiłowanie do hazardu. obozowe) . zachowania agresywne wobec otoczenia. życia płciowego. choroby organiczne układu nerwowego ośrodkowego i obwodowego.zaburzenia życia płciowego. że pacjent bezkrytyczny. Czy był dawniej psychicznie chory: gdzie. nastawiony pieniacza. skłonności aspołeczne i antyspołeczne. Jest to ważne. Ocena stanu psychicznego. poznawcze. dziwaczność i zmanierowanie.ujemny wpływ zawodu. drażliwość. zaburzenia przytomności i świadomości. somatyczne objawy psychogenne (np. łaknienie. wytrwałość i upór w realizowaniu celów itd. odbyte kary więzienia i inne. kolegium kamo-orzekające. myślenie archaiczne.na treść orzeczenia sądowa-psychiatrycznego lub służyć za dowód w sprawie o pomówienie lub oszczerstwo. szczególnie rysy patologiczne. temperamentu. choroby zawodowe.dziwactwa. popędowe. . Lekarz przed przystąpieniem do zbierania wywiadu powinien zatem uprzedzić rodzinę pacjenta lub osobę przekazującą informacje o odpowiedzialności za fałszywe wiadomości. nie odzyskujący wglądu w objawy psychotyczne w czasie leczenia. arytmomania. Sprawy sądowe i dochodzenia: karalność. przepracowanie. samookaleczenia. kiedy i jak był leczony. sen. skrupulatyzm. zatargi z policją. dotychczasowego leczenia szpitalnego i przychodnianego. Spisany przez lekarza lub innego pracownika wywiad powinien być podpisany przez osobę udzielającą wywiadu i zbierającą informacje. skłonności sadystyczne i masochistyczne. pierwsze objawy somatyczne. skłonności niszczycielskie. myśli lub zamiary samobójcze. nieudane małżeństwo. pedantyzm. który w niektórych sytuacjach może mieć zasadniczy wpływ np. zaburzenia afektywne. ich jakość i nasilenie. przebieg. będzie domagał się ujawnienia danych wywiadu w trybie postępowania prokuratorska-sądowego. natręctwa myślowe i ruchowe. przynależność do sekt religijnych. Początek i przebieg obecnej choroby (aktualnych zaburzeńtpierwsze jej zwiastuny. zmiana osobowości. kamo-skarbowe. Jednocześnie musimy osobie udzielającej wywiadu zapewnić pełną dyskrecję. otępienie umysłowe i uczuciowe. opis dawnych zaburzeń psychicznych. wyraźny ostry początek choroby psychicznej i dalszy jej rozwój. uczuciowości. kamo-administracyjne. zdarzenia losowe. że rodziny będą się obawiały przekazywania lekarzom informacji obciążających pacjenta. umiejętność przyznawania się do błędów i korygowania swoich zachowań. praktyki religijne i bigoteria. dotychczasowy przebieg leczenia. kłamliwość. Pomijam tutaj sprawę zagrożenia bezpieczeństwa informatora.wojenne. zmiany zachowania. gdyż chodzi o dokument. ekscesy alkoholowe. Ostatnio przebyte choroby ogólne. zaburzenia ruchliwości. nieszczęśliwa miłość. lenistwo. dochodzenia prokuratorskie. dawne przeżycia (np. interpretacje magiczne. zmiana w stosunku do otoczenia. Zdarzyć się bowiem może. który sprawi. zakaźne itd. warunki pracy.jadłowstręt lub obżarstwo) . publiczne ujawnienie wywiadu i przekazanych w nim treści przez rodzinę (lub inne osoby z otoczenia pacjenta) może stanowić niebezpieczny precedens. Należy uwzględnić wpływ warunków społecznych i osobistych. Przyczyny choroby według mniemania padających wywiad: np. opis objawów. skłonność do zachowań ekscentrycznych. np. zaburzenia lub zmiany w zakresie uczuciowości wyższej. aktualne postępowanie śledcze lub sprawy sądowe. omamy. jej rozszczepienie. intelektu. urojenia. aktywność i zaburzenia napędu psycho. Obowiązujące w Polsce przepisy ustawowe nakazują lekarzowi okazanie dokumentacji lekarskiejpiszę o tym w rozdziale poświęconym zagadnieniom deontologii. zaburzenia pamięci i sprawności intelektualnej.

przygnębiony. upośledzenie umysłowe i jego poziom. oporne. mimika żywa lub uboga. małomówność. aktywność celowa. przeciętna. mutyzm. iloraz inteligencji (uzyskany na podstawie badania metodami psychologii klinicznej) . spójność i stopień systematyzacji urojeń. Zaburz e ni a spostrzegani a: złudzenia. afazja. zamącone. O zynnośc i myśl owe: zwhurzenia ilościowe-łuk myślenia zwolniony. idee nadwartośeiowe. Niepamięć wsteczna. w miejscu. persewerację. nadwrażliwość na dźwięki. sztywna. bezgłos. który pisze się zwykle na użytek działu spraw osobowych w zakładzie pracy. mikropsja i makropsja. konfabulacje itd. grymasy. pobudzenie. gonitwa myśli: zaburzenia jakościowe rozkojarzenie. sztywny. trudności skupienia uwagi. Zwężenie pola świadomości. Schemat badania psychiatrycznego Zachowanie się i napęd psychoruchowy: ruchliwość. Nie bez znaczenia jest też charakter pisma i popełniane błędy. Niedocenianym źródłem informacji jest życiorys napisany własnoręcznie przez chorego. czyli wgląd w objawy chorobowe: niedostateczne. drażliwość. Należy określić łączność uczuciową z otoczeniem (syntonia lub jej brak) i właściwości afektu: napięty. rozerwanie związków myślowych (inkoherencja) . ogólny zanik pamięci. wady wymowy (jąkanie) . wesoły. nadwrażliwość zmysłowa (światłowstręt. zachowanie posłuszne. przeczulica dotykowa. śródczesna i następzwa. tiki itd. stereotypie. podniecenie psychoruchowe. niska obniżona. taktowne. bezruch. przypominania. Jego napisania możemy oczekiwać ud pacjentów współpracujących z lekarzem. Wemzriam przyćmione. bez poczucia dystansu. P a m i ę ć: zdolność zapamiętywania. niedosrosowany. otępienie. luki pamięciowe. żywy. mutyzm selektywny. otoczeniu i sytuacji własnej (allopsychiczna) i cu do własnej osoby (autopsychiczna) . M o w a: gadatliwość. srany lękowe. orientując się w jego poziomie wykształcenia. zjawiska napadowe (halucynoidy-napady padaczkowe częściowe czyli psychosensoryczne) . psychalgia) . przyspieszony lub prawidłowy. nadmiernie przerzutna. spokojne. Przy zbieraniu danych biograficznych od samego pacjenta możemy się posłużyć kwestionariuszem wywiadu przedmiotowego. stereotypie. odpowiednio modyfikując lub rozszerzając poszczególne pytania. kompulsje. bezkrytycyzm. błazeńskie. ale o życiorys lekarski. mierna. zborne. dezorientacja urojeniowa. wyspy pamięciowe. Inteligenci a (funkcje poznawczej: wybitna. Nastrój: obojętny. lepka. w sposobie wyrażania myśli. Przed przystąpieniem do szczegółowego badania psychiatrycznego będziemy już zorientowani w zasadniczych danych życiorysu pacjenta. dziwaczne. omamy rzekome (pseudchalucynacje) . natręctwa myślowe. Wyraz twarzy: pogodny. słownik chorego. Można pacjentowi podyktować krótki schemat tego życiorysu i ważniejsze jego punkty. aroganckie. zmiangy jakościowe świadomości. mitomania (skłonność du pseudo logizowania) . tępy. złudzenia i omamy pamięciowe. zgnębiony. otamowanie. dziwactwa. twarz maskowata. U w a g a: rozproszzna. głuchoniemota. Chorego trzeba uprzedzić. omamy. wybuchowość. ponury. pó (śpiączka (sen głęboki) . brak poczucia . myślenie magiczne. slowutwory (neologizmy) . iż nie chodzi o życiorys. maniakalny. Poczucie choroby psychicznej.Życiorys pacjenta. którzy rozumieją sens badania i rolę wywiadu. tępy. otępienie rzekame. Świadomość i przytomność: senność. leniwy. zbolały. euforyczny. O rie mac j a: w czasie. śpiączka. słowotok. chwiejny. manieryzmy. Patolog i czn e twory myślowe: urojenia. zahamowanie. łatwe nużenie się uwagi. urojeniowa interpretacja trafnych spostrzeżeń. moriatyczny.

skłonność do samookaleczeń. otępienia itp) . kwestionariusze i testy rak skonstruowane. inne chorobliwe popędy. np. ale również dane wywiadu przedmiotowego i podmiotowego. stopień uspołecznienia chorego. samogwałt. zaś samo badanie stanu psychicznego nie musi koniecznie uwzględniać kolejności poszczególnych punktów. z objawami otępienia i cechami upośledzenia umysłowego-wyniki badań psychologicznych. Schemat ten powinno się mieć w pamięci. Celowi temu służą skale ocen. a także-co ma szczególne znaczenie u pacjentów z objawami nerwicowymi. nieprawidłowa. neurotyczna) . jak i metodami ilościowymi (kwantyfikacyjnymi) oceny stanu psychicznego. Uczuciowość wyższe jej obniżenie. że zmierza ono do wykrycia objawów i zespołów psychopatologicznych. stosowane mechanizmy obronne osobowości. Osobowość: cechy osobowości przedchorubowj (osobowość prawidłowa. Będzie on raczej służył później do sporządzenia protokołu z badania psychiatrycznego. skłonność do zanieczyszczania się i do nieprzyjmowania pokarmów. w badaniach transkulturowychitp" psychiatrzy posługują się zarówno standaryzowanymi wywiadami. obserwacje personelu pielęgniarskiego (w przypadku pacjenta hospitalizowanego) . które mogą być wielorakie. symulacja i nastawienie roSZCZCOlOWC. dewiacje płciowe i zaburzenia orientacji seksualnej. jadłowstręt. ułatwia wszelkie obliczenia statystyczne. objawy i zachowania nerwicowe. określającego aktualny stan psychiczny.depresji. . bulimia (obżarstwo) paroreksja (zamiłowanie do szczególnych potraw) . zakres jego zainteresowań. stopień krytycyzmu wobec zjawisk chorobowych dawnych i obecnych.choroby lub przesadne poczucie. skłonności samobójcze. rozdwojenie jednoczasowe i naprzemienne. psychodegradacja. korekcja i dysymulacja. skłonności przestępcze i inne. Psychiatrom zarzuca się niekiedy. gdyż suma uzyskanych punktów daje wymierny obraz głębokości zespołu chorobowego (np. popędy niszczycielskie. W tym syntetycznym podsumowaniu wszystkich uzyskanych informacji o stanie psychicznym chorego bierzemy pod uwagę nie tylko aktualny wynik badania psychiatrycznego. egotyzm i egoizm. Życie popędowe: obniżenie lub zanik. nastawienie hipochondryczne. skłonność do działań impulsywnych.w badaniach epidemiologicznych. przy zastosowaniu odpowiednich programów. W naszym podręczniku staramy się wykazywać związki między stanem somatycznym a objawami psychopatologicznymi. egocentryzm. agrawacja. struktura osobowości: rozszczepienie (wyliczyć objawy) . napastnicze. zubożenie osobowości. Badanie stanu cielesnego. co oznacza. ocena poszczególnych uczuć wyższych. że pozwalają na szybkie wprowadzenie lanych do pamięci komputera. stan hamulców uczuciowo-rozumowych. dla celów psychofarmakologiiklinicznej (gdy niezbędna jest precyzyjna ocena poszczególnych funkcji psychicznych u chorych przed. w czasie leczenia i po nim) . skrupulatyzm. rozpad. Skalami można się też posługiwać w codziennej praktyce. że ich zainteresowanie stanem psychicznym chorego powoduje lekceważenie stanu somatycznego. cu później. zanik napięcia dążeń i ambicji. aspołeczne. Dla celów naukowych. właściwości popędu płciowego. Trudno się z tym zgodzić. Niektórzy lekarze innych specjalności pozwalają sobie nawet na uszczypliwe uwagi podważające kompetencje lekarskie psychiatrów. zanik lub cechy rozszczepienia. Badanie psychiatryczne jest przeważnie badaniem jakościowym. z zaburzeniami osobowości.

Nadmiar badań dodatkowych może być przez chorego nastawionego hipochondrycznie zinterpretowany jako dowód. Stopień zaburzeń przytomności ma istotną wartość rozpoznawczą. zaraz potem znowu zapada w sen. oznacza ona cofanie ukłutej szpilką kończyny. opłaty) . zabarwienie powłok skórnych i błon śluzowych. Jeżeli badamy chorego z zaburzeniami świadomości lub nieprzytomnego. napad padaczkowy itd. krwotoki. można wykonać nakłucie lędźwiowe w celu pobrania do badania płynu mózgowe-rdzeniowego. W badaniu oceniamy stan internistyczny i neurologiczny. benzodiazepiny. w głębokich stanach somatycznych dochodzi do arefleksji. ogólnych) prowadzi do zaburzeń 9-Psychiatria. Przyczynami zaburzeń przytomności są najczęściej urazy czaszkowa-mózgowe. przejawiających zaburzenia zachowania) itd. kontakt z nim jest możliwy na krutko. nerwicctwórcze prowadzą do zaburzeń psychosomatycznych. możemy określić rodzaj badań w sposób celowy i racjonalny.u osób z przeszłością kryminalną. eter. . a jeśli istnieją warunki i nie ma przeciwwskazań. aceton) . Badając stan somatyczny i mając dane z wywiadu. określić stężenie we krwi mocznika i glukozy. zatrucia egzogenne. wyciek krwi z nzsa i uszu. odnotowując wszystkie zranienia. U chorych z objawami zatrucia powinno się zlecić badanie toksykologiczne (barbiturany. moczu. Wiele chorób somatycznych (zakaźnych. iż lekarz podejrzewa u niego różne schorzenia albo nie jest pewien swojego rozpoznania (dotyczy to zwłaszcza zaburzeń nerwicowych) . Psychicznie chorzy są przeważnie zdrowi pod względem somatycznym. W stanie śpiączki nie zdołany wywołać reakcji obronnej. W stanie soporu (pó (śpiączki) udaje się wywołać reakcję obronną chorego. zaburzenia metaboliczne. Specjalnym badaniom dodatkowym są poświęcone dalsze rozdziały. psychicznych. grymas twarzy. Ocena stanu cielesnego jest również konieczna w związku z planowanym leczeniem metodami farmakologicznymi. Po jej udzieleniu należy dokonać dokładnych oględzin chorego. Jeżeli stan psychiczny pacjenta na to pozwala. skaleczenia. które nie mają bezpośredniego związku z chorobą psychiczną. zmianę pozycji ciała w odpowiedzi na bodźce akustyczne i bólowe. należy zlecić badanie morfologiczne krwi. Lekarze nie umieją jeszcze myśleć kategoriami ekonomicznymi. chyba że znamy przyczynę zatrucia (gaz świetlny. Czynniki psychospołeczne.Wymienię tutaj kilka możliwości. Badania pomocnicze. W razie potrzeby korzystamy z pomocy konsultacyjnej innych specjalistów. Każdy lekarz musi umieć udzielić pierwszej pomocy. złamania kości. ślady po samookaleczeniach (spotykane np. Pacjenci psychiatryczni mogą cierpieć na dolegliwości fizyczne. Badanie stanu somatycznego może mieć szczególne znaczenie u chorego nieprzytomnego. Nie należy bynajmniej u wszystkich chorych wykonywać kompletu badań. zatrucia przemysłowe) . ślady po wstrzyknięciach domięśniowych i dożylnych (ważne zwłaszcza u osób podejrzanych o narkomanię) . wyciek płynu mózgowa-rdzeniowego. podbiegnięcia krwawe wokół oczodołów. . Obserwujemy oddech choregu i sprawdzamy zapach z ust (alkohol. Chory somnolentny cały czas drzemie. Tutaj wspomnę o badaniach podstawowych.

. gdzie go umiejscawia i jaki jest jego charakter. które mają podobyobraz kliniczny. Następnie.zespół depresyjny różnicujemy z zespołem katatonicznym (ze względu na spowolnienie) . Rozpoznanie choroby jest stawiane przez lekarza na podstawie jego własnych badań i przemyśleń. itd. Żądając dalsze pytania ustalamy. Zespół depresyjny może wystąpić na podłożu choroby afektywnej (jedno-albo dwubiegunowej) . Najpierw ustalamy poszczególne objawy psychopatologiczne. prześwietlenie klatki piersiowej lub jamy brzusznej) . mniejszej wartzści. niepokój ruchowy itd. i na odrzucaniu tych obrazów klinicznych. Na zakończenie tych rozważań pragnę przestrzec przed stawianiem rozpoznań intuicyjnych. poprzez rozpoznanie syndromologiczne. Doniosłe znaczenie ma rozpoznanie różnicowe. że mamy do czynienia z zespołem depresyjnym. która na obrazie klinicznym aktualnych zaburzeń-zarówno psychotycznych. a zespół paranoidalny z zespołami: paranoicznym i halucynozą (ze względu na występowanie urojeń) . ani dotychczasowymi rozpoznaniami widniejącymi w posiadanych przez pacjenta kartach informacyjnych z poprzednich pobytów w szpitalach. możemy mieć pewność. opierając się na wywiadzie przedmiotowym i autoanamnezie. czyli określenia przyczyny depresji. Uwaga ta odnosi się do całej medycyny. W ren sposób myśl diagnostyczna biegnie od rozpoznania symptomatulogicznego. kierujemy go na badanie radiologiczne (zdjęcie przeglądowe czaszki. Pytamy o sen i łaknienie. Chorzy w samym fakcie skierowania na to badanie mogą podejrzewać. Osobiście zalecam następujące postępowanie diagnostyczne. tj. Rozpoznanie musi się. grzeszności i samooskarżające. Jeżeli chory potwierdza myśli samobójcze. Oddzielnie określamy podłoże przyczynowe zespołu. o początek choroby i wystąpienie w przeszłości podobnych objawów. czy pacjent odczuwa lęk. Badanie EKG należy zlecać tylko w uzasadnionych przypadkach. iż lekarz rozpoznaje u nich chorobę serca. Widząc chorego smutnego. do rozpoznania etiologicznego (nozologicznego) . notujemy w pamięci inne objawy. Oznacza ono odnajdywanie w pamięci wszystkich zespołów psychopatologicznych. ale również w przebiegu otępienia. zgnębionego.a zwłaszcza gdy istnieją wskazania. pytamy o przypadki samobójstw w rodzinie. Odrębne różnicowanie przeprowadzamy między zespołami-np. W postępowaniu diagnostycznym trzeba też uwzględnić cechy osobowości przedchorobowej. dążymy do ustalenia rozpoznania nozologicznego.zawał mięśnia STCOWąZO. Lekarz nie powinien się sugerować ani rozpoznaniem podsuwanym mu przez rodzinę. Posłużmy się przykładem depresji. Plan postępowania diagnostycznego. które nie odpowiadają stwierdzanym obecnie objawom. zwolnienie toku myślenia (bradylrenię) . jak i nerwicowych-może wyciskać swoiste piętno. czy wypowiada urojenia winy. schizofrenii. np. Nie wszędzie istnieją możliwości wykonywania badania ultrasonograficznego (UISG) i tomografii komputerowej (TK) . płaczliwego. W tym celu ustalamy ewentualne obciążenie dziedziczne chorobami afektywnymi.spowolnienie psychoruchowe.

z punktu widzenia interesu zdrowotnego pacjenta. Wychodząc z etymologii tego ostatniego terminu (jawor-lekarz. W celu uniknięcia w kontaktach lekarz-pacjent owych błędów jatrogennych. zwiększa szansę zastosowania właściwego leczenia w myśl łacińskiej zasady: . Przekazywanie i odbiór informacji (np. Jatrogenny oznacza po prostu. że. B ad an i e lek arsk te (lekceważenie potrzeby całościowego podejścia do pacjenta i wytwarzanie dystansu między lekarzem a pacjentem.. Inaczej ma się rzecz z błędem jatrogennym lub z jatropatogenią. pochodzący od lekarza"i nie zawiera w sobie nic negatywnego. . czyli o jauopatogenii. które są z nią niezgodne. nieuzasadnione stosowanie leków. trudno byłoby nim określać ujemny wpływ lekarza. To samo rozumowanie zastosowane do nauki prowadzi często na manowce i do wysuwania błędnych wniosków z wyników prawidłowo przeprowadzonych badań. zamierzone i bezpośrednie straszenie chorego) . powinno być uzasadnione i dobrze udokumentowane. M. oddziaływań ze strony lekarzy i innych pracowników służby zdrowia. a więc patogenne działanie lekarza. Jatropatogenia to zespół negatywnych. Jarosza. Zapobieganie jatropatogenii. Stąd wzięło się przewrotne powiedzenie. że o sposobach komunikowania się z chorym studenci dowiadują się w czasie zajęć z psychologii lekarskiej i psychiatrii. zwłaszcza nozologiczne (przyczynowe) . szczególnie u chorych na nerwice. gewewspochodzący) . B ad a n i a Jod ark owe (wykonywanie badań dodatkowych liczniejszych niż jest to konieczne. Prawidłowe rozpoznanie. w każdym razie z własnego doświadczenia dydaktycznego wiem. i to reż nie we wszystkich uczelniach medycznych. Zachowania terapeutyczne. prowadzące do farmakomanii i utrwalenie funkcjonowania w roli chorego) . badanie pacjenta w obecności innych chorych. używanie określeń niezrozumiałych lub niewłaściwie rozumianych przez pacjenta. co odpowiada jego myśleniu katatymicznemu (życzeniowemu) . widząc tylko to. lekceważenie potrzeby przygotowania pacjenta pod względem psychologicznym do czekających go badań diagnostycznych) . jeżeli fakty nie potwierdzają teorii. lekceważenie potrzeby przygotowania pacjenta pod względem psychologicznym do czekającego go zabiegu leczniczego. O błędach jatrogennych. że nie dostrzega on objawów. chociaż wymienię je w koniecznym skrócie.brak informacji lub informacje niewystarczające. to tym gorzej dla faktów". lekceważące jego poczucie skrępowania i zawstydzenia. mówi się studentom medycyny mało. Jarosz słusznie zaleca odróżnianie jatroparogenii od jatrogenii. Skorzystam w tym miejscu z podziału M. L e c z e n i e (wykonanie zabiegu chirurgicznego lub przeprowadzenie innego rodzaju leczenia bez dostatecznych wskazań. pogłębianie u pacjenta fałszywego i lękotwórczegoobrazu własnej choroby) . Zaufanie lekarza do intuicji i własnej apriorycznej koncepcji rozpoznawczej sprawia. Autor wymienia 5 źródeł błędów: 1. Sidlatacwwsw rzWaw y 7 ecwr (usunięcie przyczyny przyspiesza efekt) .opierać na stwierdzonych faktach. który zdaje się wyczerpywać sytuacje jatropatugenne. Tutaj wyraźnie określono szkodliwe. warto poznać ich rodzaje.

Jaroszem. Ostatecznie wytworzył się wyraźny zespół urojeniowy. zaś przykłady pociągają) . dyrektora szpitala czy kierownika kliniki. pozbawianie chorego snu i wypoczynku. Chodzi tutaj o właściwe. ale nie chodzi tutaj o ścisłe granice i kryteria podziału. ordynatora. w tym służby zdrowia. że zachowania te mają nie tylko zapobiegać skutkom błędów jatrogennych. Mogą polegać nie tylko na pogorszeniu choroby podstawowej. lepiej ich zresztą wcale nie popełniać. W obecności pacjentki interpretowano. według których np. Przypadek ren zdaje się egzemplifikować wszystkie możliwe źródła. którego próżność i zarozumialstwo każe niekiedy traktować pacjenta z wyżyn nieomylnego autorytetu. że nie wystarczy uczyć przyszłych lekarzy deontologii i psychologii lekarskiej. zachowania terapeutyczne"mówi wyraźnie o tym.o godz. oraz jeżeli działania jego nie będą wspó (uwarunkowane potrzebą psychoterapeutycznego wpływania na człowieka chorego"Na szczególne podkreślenie zasługuje sprawa wzorców zachowań.nacechowane szacunkiem zwracanie się do pacjenta. Zachowania początkujące kontakt i komunikację Dostrzeganie pacjenta i spostrzeganie zmian. czyli urazów jatrogennych. policji. Jedną z ważnych przyczyn błędów jatrogennych jest postawa egocentryczna lekarza. jak i bezdusznie zredagowanymi regulaminami. co wiąże się zarówno z niekulturalnym i hałaśliwym zachowaniem personelu szpitala. Można się w tym miejscu zgodzić z prof. Humanizacja nie może więc polegać wyłącznie na wykładach. Sformułowanie. doszło do złamania dystalnej części kości przedramienia. neurolodzy) zaczęli na różne sposoby oceniać i diagnozować. Pacjentka odwiedzała różnych lekarzy i wykonywała coraz więcej badań dodatkowych. kiedy trwa dyskusja nad potrzebą humanizacji wielu dziedzin życia publicznego: służby wojskowej. ale na pojawieniu się nowych objawów chorobowych w sensie zaburzeń nerwicowych. Leczenie psychiatryczne. tj. administracji. jeżeli młody medyk nie zyska głębokiego przekonania o doniosłości psychologicznych problemów pacjenta. przyniosło wyraźną poprawę. w tym miografii. psychosomatycznych. odczytach. U pacjentki z zawodu pielęgniarki. Następstwa błędów. niektóre wyniki badań. jaką daje rola lekarza. chora podjęła kilka kolejnych prób samobójczych. zrempla owham (słowa uczą. Przejdźmy teraz do omówienia wspomnianych zachowań terapeutycznych. Przez cały czas utrwalało się w niej przekonanie. są wielorakie. ale zawierać także element leczniczy. lekami przeciwpsychotycznymi. nadużywając administracyjnej przewagi. którez koniecznymi skrotami-przytaczam za Rugiewiczem (l 9 b 9) . pojawiły się dolegliwości. cytuję za Jaroszem. a nawet psychotycznych. Posłużę się tutaj przykładem z własnej praktyki lekarskiej. jeśli nie dojdzie do internalizacji pożądanych wzorców zachowań.Hospitalizacja (skrajne i sztywne trwanie przy pionowym układzie hierarchicznym. które badający pacjentkglekarze (ortopedzi. ponieważ wrba docent. opieki społecznej itd. . Opisy zachowań terapeutycznych czerpię z książki Haysa/nrerwczizm wirW pmenr (I 962) . ale reż służb społecznych. 5 rano budzi się chorego w celu zmierzenia temperatury ciała itd) . Niektórzy rozpoznawali nawet zapalenie nerwów lub rzadkie jednostki chorobowe. Niewiele zdziałamy. Stała się ona aktualna właśnie dzisiaj. Sytuacje powyższe nachodzą oczywiście na siebie. a lekarze nie umieli jej pomóc. Ponieważ dolegliwości utrzymywały się. zresztą w sposób zmienny. że lekarze nie mówią całej prawdy. lecz o samą istotę jatropatogenii. . Mimo zrośnięcia się kości. błędy i następstwa jatropatogenii. referatach i publikacjach.

Odczuwają je jako stratę czasu. co pana szczególnie interesuje. żądań. że traktowany jest po partnersku. A może jest coś. gesty życzliwy uśmiech. a także odczuć. . a jednocześnie do zaakceptowania lekarza. przyjęta pozycja itd. Zachowania podtrzymujące kontakt i komunikację Akcept acj a. Odzwierciedlenie. Słowa pacjenta: . Czy sądzi pan. sposób patrzenia. Wzbudza to do lekarza większe zaufanie. Poświadczenie. Celowo użyte milczenie jest ważnym instrumentem leczniczym. milczenia ujawnia się wiele sposobów komunikacji pozawerbalnej: mimika. o czym lubi pan mówić? .Ważne jest też dostrzeganie w zachowaniu i wyglądzie pacjenta korzystnych zmian: . Lęk mnie paraliżuje". Informowanie. Zmniejsza tempo wywiadu. zwłaszcza gdy chodzi o człowieka wylęknionego. że w czasie. że jest pan dzisiaj ogolony". wpływa dobrze na stan uczuciowy pacjenta. Pacjent przekonuje się bowiem. Polega na powtórzeniu sensu wyrażonej myśli. Trzeba dodać. Powinno pacjentowi uświadamiać. W każdej dziedzinie medycyny przekazanie pacjentowi dokładnych i wyczerpujących informacji jest nie tylko obowiązkiem lekarza. odpowiadamy: . iż lekarz czeka na jego dalsze słowa. Umożliwienie szerokiego otwarcia. że jest uważnie słuchany. Informacja obniża lęk i zwiększa poczucie bezpieczeństwa. Sposób ten pozwala choremu odczuć. Niektórzy lekarze reagują niepokojem na zapadające w kontakcie z pacjentem milczenie. Wyraża się ona w uważnym słuchaniu pacjenta. ale warunkuje dobry kontakt i komunikację. Cieszę się. O skutkach niepełnej informacji jako źródle jatropatogenii wspomniałem wyżej. nieśmiałego. Przekazujemy w ręce pacjenta inicjatywę stwierdzeniem: . Jaką ładną ma pani dzisiaj fryzurę"itp. ale dla prawa pacjenta do wypowiedzenia się. nieprzerywaniujego wypowiedzi. uczuć i spostrzeżeń. okazywaniu gestem i słowem akceptacji niekoniecznie dla treści. Chodzi tutaj u kierowanie zwrotne do pacjenta wypowiadanych przez niego pytań. Chodzi tutaj o znalezienie czasu dla pacjenta. Na pytanie pacjenta: . M i I c z e n i e. Ten sposób podejścia do chorego ma walor leczniczy. Milczenie w znaczeniu terapeutycznym musi być akceptujące. jeśli nie został wymuszony przez chorego. eliminuje wrażenie pośpiechu. Jej treść i forma muszą być jednak dostosowane do możliwości odbioru pacjenta. Oferowanie siebie. sądów. że byłoby to celowe i możliwe? "Sposub ten skłania pacjenta do przemyślenia swoich wypowiedzi. Lekarz lub terapeuta: . daje sposobność przemyślenia kolejnych informacji. Powinno stanowić dla pacjenta zachętę do poruszania interesujących go tematów. Czy mugłbym dzisiaj opuścić szpital?". Czuje się pan obezwładniony przez lęk". Skłonność do gadulstwa może być przyrównana du połipragmazji farmakologicznej: uspokaja lekarza i zaspokaja jego potrzebę szybkiego i efektywnego działania.

. Zachęcanie do opisu przeżyć. dziom pacjenta powinno zachęcić go lu bliższego wyjaśnienia nie tylko zrozumiałych psychologicznie odczuć. ". myśli. czyli odrzucenie szczegółów mniej istotnych. Może w ten sposób uzyskać wgląd i obiektywizację zdarzeń. a jedynie chęć zrozumienia tych przejawów. gdy odczuje on życzliwość ze strony badającego. "Ten sposób ma nie tylko wartość informacyjną. potakiwanie głową. oznacza pańską własną myśl. Chodzi o syntezę wypowiedzi pacjenta. czy to. wystarczy. że pacjent fakty widzi we właściwych proporcjach i sekwencjach.. a o wyeksponowanie spraw ważnych. Podsumowania może dokonać lekarz lub terapeuta. przyciskanie do muru". Jest pan dzisiaj mniej pewny. mówić głupstw". Zachowania porządkujące komunikację Poszukiwania zgodnej oceny. Zachęcanie do kontynuowania. że wokół ma pan samych wrogów"itp. Sposób ten poprawia komunikację z pacjentem. że. Przezwyciężenie oporów pacjenta jest zadaniem doić łatwym. ale także rozjaśnia myśli pacjenta. co zaszło poprzednio.. . .. przyczynia się do poprawienia łączności emocjonalnej. zbieranie tego. No i. Pacjent dowiaduje się o spostrzeżeniach lekarza i jego odczuciach: . Polegają na porozumiewaniu się z pacjentem co do właściwego rozumienia wypowiadanych przez niego słów. co nazywa pan głosem wewnętrznym. 'Zachęcanie do porżwnań. Również tutaj nie należy wypowiedzi chorego interpretować i oceniać.. O ile dobrze zrozumiałem. Słyszę wahanie w pani głosie". chciał pan przez to powiedzieć. Np.. które mają istotne znaczenie w sensie porządku chronologicznego i przyczynowo-skutkowego. W słowach zachęty pacjent nie powinien wyczuwać akceptacji dla przeżyć psychotycznych. Podsumowanie. organizowanie. zamiarów samobójczych itd. Nie chodzi tutaj o sposoby przyjęte w śledztwie ani o. czy narzuconą z zewnątrz Sytuacja wymaga dużego taktu ze strony badającego. ośmiela do dalszych wypowiedzi. a co najwyżej ukazywać wersję uporządkowaną. nie chcą. takich jak: . ".mówimy: . Porządkowanie zdarzeń w czasie lub wedle ich skutków. Lekarz kieruje prośbę o zauważanie podobieństw i różnic. . Stanowi próbę nadania jasnego sensu wypowiedziom nieprecyzyjnym i niewyraźnym. nie chcą ujawnić swoich braków wykształcenia. KI aryfikowanie. można też zadanie to powierzyć pacjentowi: . Zainteresowanie okazywane wypowie. ale również gesty. . że. które go niepokoiły. Może pan wyliczy najistotniejsze punkty swej relacji? Zachowanie pogłębiające komunikację Przekazywanie obserwacji. urojeń. Aspekt leczniczy tego zachowania polega na tym. wystrzegać się trzeba sądu wartościującego. Nie jestem pewien."Niektórzy chorzy obawiają się wypaść śmiesznie. I co działo się dalej? "Zachętę wyrażają nie tylko słowa. Z chaotycznych wypowiedzi pacjenta lekarz wyłuskuje te. Sprowadza się ono do wtrącania do wypowiedzi pacjentów zwrotów. chodzi o to. zachęcając pacjenta pytaniami: . ale również zjawisk psychopatologicznych omamów. Nazywając rzecz po imieniu. zwrotuw. informacji.

Czy ta sytuacja wydaje się panu znana? ". dercalizacja) . lekarz powinien temu przeciwstawić własny zbraz świata. jednak w taki sposób. Lekarz: . Czy przeżywał pan już cui podobnego w przeszłości? "Pytania te skłaniają pacjenta do re (lekcji i do bliższego określenia własnych doznań. Nie należy tutaj prowadzić sprzeczki ani jednoznacznie negować wypowiedzi chorego. albo: . Oznacza początek interpretacji. Pacjent: . Wyrażamy to słowami: . Może warto sprawę tę szerzej omówićć"Werbalizacja. kiedy wracam do domu". aby nie odczuł on tego jako metody śledztwa. "Mam wrażenie. "Osobiście nic zauważyłem. w gruncie rzeczy skłania chorego do skupienia się na omawianym problemie: . To wydaje mi się zasługiwać na uwagę i zastanowienie"Ek spiorą ej a. Lekarz musi zachować granice analizy wypowiedzi pacjenta. że w pociągu tym włączono równocześnie silnik i hamulceć". Poszukiwanie źródeł emocji. Kiedy w przebiegu rozmowy dowiadujemy się. Ten sposób jest bliski poprzednim. Nie chodzi o zcenęczy dezaprobatę. Trudnz w to. Zachęta do koncentracji. urojenia. cu pan mówi. że postrzeganie i rozumienie rzeczywistzści jest u chorego glębokz zaburzone (złudzenia. . omamy. uwierzyć". Proszę na ten temat powiedzieć coś bliższego". Pacjent mówi u swojej żonie: . że opisywana sytuacja wprawiła pana w dobry nastrój". Lekarz lub terapeuta wypowiada uwagę w trakcie rozmowy z pacjentem. Zachowania konfrontujące z rzeczywistością Urealni cni e. Zachowanie wymagające dużego taktu. która z pozoru nosi cechy dygresji. Stukanie w rury wodociągowe mogło być przemieszczaniem się w nich powietrza lub rezonansem". Lekarz w formie taktownej wyraża zwątpienie w trafności spostrzeżeń pacjenta. Ona jest niecierpliwa i rozdrażniona. Chodzi o głębsze sięganie do przeżyć chorego. . Nic należy włączać do rozmowy własnych przeżyć i doświadczeń. Grozi to odwróceniem uwagi od problemów pacjenta. Czuję się jak rozpędzony pociąg". Polega na przybliżeniu choremu rzeczywistości. Chodzi o zachęcanie pacjenta do konstruowania mudelizachowań. a jedynie zasygnalizowanie odmienności widzenia zjawisk interpretowanych chorobliwie przez pacjenta. Zdaje się. żeby chorzy na oddziale odnosili się do pana wrogo". . Polega na pobudzaniu chorego do wyrażania przeżywanych emocji: . Właściwie zachowanie to zawartejestw samym haśle. Lekarz: . Przypuszcza pan. Słowne wyrażanie wątpliwości. że przestała pana kochać'ć"Modelowanie. zachęcając go raczej dc zrewidowania dotychczasowej oceny. Jak ten pociąg pokonuje wzniesienia? Kto jest właściwie maszynistą'? ". Co panią tak rozzłościło? "Sposób ten jest szczególnie ważny. . opisywania ich przez przenośnię. analogię.

iż każdego chorego należy traktować jako godnego szacunku człowieka. gdy chodzi o zasadniczy cel kontaktu z pacjentem (rozpoznanie. poprawienia jego zdolności do wchodzenia w satysfakcjonujące kontakty z innymi ludźmi. Pacjentowi należy dać tyle swobody. Np. w mimice czy innych zachowaniach. Chcąc uniknąć dosłownej interpretacji niektórych dziwacznych. w najlepszym razie obojętne. odrzucony. niezaakceptowany i źle oceniony. Chodzi tutaj zarówno o zachętę do sformułowania planu dalszego działania lub projektowania pracy nad problemami pacjenta. ale jest wrażliwy i ma niezbywalne prawo do swobodnego wyrażania swoich sądów bez obawy. Opisane poniżej (za Rogiewiczem. Czy jest pan zadowolony z siebie w tej chwili? "" Jak pan ocenia swoje postępowanie? "Próba przetłumaczenia języka uczuć. kiedy ich przeżycia i towarzyszące im uczucia są przez lekarza właściwie odczuwane. Oznacza ono współudział. którzy nie dostrzegają związków między zachowaniem a emocjami. Ani lekarz. jak i zachęcanie go du przyjęcia współodpowiedzialności za dalszy przebieg terapii. aby w czytelniku utrwaliło się przekonanie. Chce pan nam powiedzieć. Lekarz: . 1989) nieterapeutcznezachowania nie muszą być wynikiem zlej woli personelu medycznego. lecz zależy od rodzaju zaburzeń-nerwicowych lub psychotycznych. rozkuj . W powyższym podrozdziale ukazano sposoby komunikowania się z pacjentem z zaburzeniami psychicznymi w taki sposób. nawet jeśli problem poruszony przez pacjenta'niepokoi lekarza (lekarzowi chodzi z oszczędzenie pacjentakdosłowne traktowanie niedorzecznych (urojeniowych. aby nasz sąd wartościujący nie ujawniał się w tonie. mogą wynikać z życzliwości. iż zachowania odmienne są nieterapeutyczne.u chorych z objawami nerwicowymi. że będzie wyśmiany. gdyż stopień współodpowiedzialności nie może być czymś stałym. leczenie) . Oto przykłady: . można sobie wyrobić własny pogląd. W języku terapeutycznym określa się to jako. Pacjent powinien w rej technice kontaktu skonfrontować swoje zachowanie z własnym systemem wartości. Planowanie. współuczestnictwo i dążenie wspólnie z pacjentem do rozeznania jego problemów. Przeciwnie.pacjent mówi: . Należy się wystrzegać. Zachowania nieterapeutycznei jatropatogenizująceWczytując się w powyższe sposoby prawidłowego komunikowania się z chorym. wciskanie"choremu własnej interpretacji. choć dowodzą nieznajomości prawideł komunikacji. który wprawdzie czuje i myśli inaczej. ani psychoterapeuta nie powinien jednak ponaglać pacjenta czy dopominać się natarczywie o potwierdzanie owych związków. Jestem Bogiem". Zachowania przygotowujące postawy do dalszej terapii Propan o w ani e w spólp rac y. dążymy do nadania im sensu symbolicznego. Nie należy tego oczywiście rozumieć dosłownie. Ma to być zatem układ partnerski. że jest pan mądrzejszy. Proponujemy pacjentowi pracę nie dla niego. wyszydzony. Zachęcanie do oceny. ale Z 0101. silniejszy i lepszy od innych ludzi? "Pacjenci reagują na ogół pozytywnie. ile jest w stanie udźwignąć bez szkody dla siebie i innych. dereistycznych i urqjeniowych wypowiedzi chorego. Błędy w kontaktach z pacjentem wypowiadanie zdawkowych i lakonicznych komentarzy: nagłe odejście od tematu.

obok form rozwiniętych. rehabilitacyjnych. leczniczej i badawczej współpracuje z różnymi specjalistami. ważne jest. Badanie psychologiczne. Poziom porozumienia między nimi określa przydatność badań psychologicznych. W tej formie pracy specjalne zlecanie badań ma rzadziej miejsce. Członkowie takiego zespołu najczęściej pracują zgodnie z zasadami leczniczej społeczności.. ale i cel oraz metodę bada-018. gwarantuje model pracy w zespole diagnostyczna-leczniczym. a w sprawach poznawania i pomocy pacjentom istnieje stała. aprobata lub dezaprobata zachowań. Obecnie formy te można jedynie usprawiedliwiać niskimi kwalifikacjami psychologa lub brakiem rozeznania lekarza psychiatry w możliwościach psychologa klinicznego. za właściwe uznawano także formy pracy psychologa jako laboranta lub technika. Wówczas reż istnieje szansa na w pełni pannerską współpracę. Dlatego należy podkreślić. Nie ma powodu do zmartwienia". Doświadczenia z tej wspułpracy wykazały. ośrodkach dziennych itp. . . Tego rodzaju pocieszeń otoczenie nie szczędziło pacjentowi (np. Lekarz psychiatra w swojej pracy diagnostycznej. Rola diagnozy psychologicznej w psychiatrii. wymaga też. Wszystko będzie dobrze". choć ma w polskiej psychiatrii długą tradycję. Należy też unikać doradzania i uspokajania pacjenta: . W początkowym okresie. przedstawiało się różnie w kolejnych okresach rozwoju psychologii klinicznej. zgadzanie się z chorobliwymi sądami chorego lub ich negowanie bez podania uzasadnienia dla swojej oceny. Struktura organizacyjna wielu instytucji lecznictwa psychiatrycznego jest jednak w przeważającej . To współdziałanie. Zespołowy model pracy. że psycholog nie wykonuje zleconych i ściśle określonych badań laboratoryjnych lub psychotechnicznych. aby liczba specjalistów była mniej więcej równa. w których psychiatra określa nie tylko problem. że pełne wykorzystanie wszystkich umiejętności różnych specjalistów. dociekanie i sondowanie: sugerowanie odpowiedzi: ocenianie. Ze względu na to. ważny zwłaszcza w ośrodkach leczenia nerwic. także z psychologiem klinicznym. Badania psychologiczne mają bardziej złożony charakter i-choć stanowią tylko psychologiczny aspekt diagnozy zaburzeń-są jednak znacznie bardziej samodzielne. do krżrejkażdy wnosi swoje specjalistyczne kompetencje zawodowe i osobiste potencjały. Rola badań psychologicznych w psychiatrii zależy w istotny sposób od tego. aby na samym wstępie psychiwrs i psycholog jasno określili potrzebę i cel badania. codzienna wymiana informacji na temat diagnozy i postępów terapii. iż jest to badanie złożone (najczęściej całościowe) . Badanie psychologiczne nie jest rutynowym badaniem dodatkowym. które zaleca się wszystkim pacjentom. i profilaktycznych. w tym także terapeutycznych. Głowa do góry".z depresją) przed kontaktem z lekarzem i było źródłem irytacji choregu. terapii alkoholizmu i uzależnień.arzonych) wypowiedzi lub wzywanie do udowodnienia ich prawdziwości: pomniejszanie lub bagatelizowanie cierpień i dolegliwości opisywanych przez pacjenta: wypytywanie z naciskiem. jaki jest poziom komunikowania się psychiatry i psychologa oraz innych specjalistów pracujących w zespole diagnostyczna-terapeutycznym instytucji psychiatrycznej lub psychologicznej.

Psycholog jest zobowiązany do tego. nerwice. depresje itp. rzadziej stosuje się czyste modele nauk przyrodniczych. Studia psychologiczne są studiami humanistycznymi. Obecny stan rozwoju diagnostyki psychologicznej uznaje. jego cierpień i zaburzeń wnosi więc swoją wiedzę o zdrowiu i prawidłowym funkcjonowaniu. Rola diagnozy psychologicznej zależy więc nie tylko od jej trafności. Lewicki-1974. ale także od tego. że badanie psychologiczne powinno spełniać kryteria jednostkowego badania naukowego. Nie wykorzystuje się natomiast w pełni badania psychologicznego. Właśnie ta odmienność. Psycholog kliniczny jest zobowiązany przestrzegać ustalonych zasad postępowania diagnostycznego. Zgodnie z taką wiedzą i orientacją poznawczą. wykonując zadania diagnostyczne i terapeutyczne. Wynik badania psychologicznego powinien być zespołem twierdzeń opisujących zaburzenie na tle niezaburzonych funkcji i struktur. na podstawie swojej wiedzy. Psycholog tylko wyjątkowo wykonuje wycinkowe badania. aby zgłaszane mu zapotrzebowanie lekarza zamienić na problem lub kilka problemów badawczych. aby psychiatra znał specyfikę badania psychologicznego. polegające na określeniu zaburzeń pojedynczych funkcji psychicznych. Psycholog jest też lepiej niż lekarz przygotowany do myślenia dedukcyjnego. psycholog kliniczny interpretuje zaburzenia psychiczne. oraz ciągle wzbogacaną wiedzą empiryczną. Następnie. gdy oczekuje się od tego badania potwierdzenia lub zaprzeczenia psychologicznego rozpoznania nozologicznego. Zadaniem badania psychologicznego jest poznanie i opracowanie psychologicznego aspektu całościowej diagnozy zaburzeń psychicznych u pacjenta. Szczególnie cenne jest też to. wyjaśniających wewnętrzny mechanizm tego zaburzenia oraz przedstawiających udział czynników genetycznych. Sęk-1974. Do poznania człowieka. Psycholog kliniczny powinien dysponować bogatą wiedzą teoretyczną. o prawidłowościach przebiegu procesów psychicznych. że dzięki badaniu psychologicznemu psychiatra poznaje także zdrowe strony pacjenta. gdy uzyskane w ten sposób wskaźniki są potrzebne do badań naukowych lub kontroli wyników leczenia. uzależnienia. o rozwoju psychicznym człowieka w toku całego życia. zaburzenia osobowości. który pracuje samodzielnie. jako podmiot działań i prezentującymi związki człowieka z otoczeniem społecznym. Dla zrozumienia zależności między badaniem psychiatrycznym i psychologicznym ważne jest. Ta specyfika wynika przede wszystkim z odrębności kształcenia psychologa kliDlCZOCgO. a także szczególnie środowiskowych i . powinien postawić robocze hipotezy wyjaśnienia tych problemów i zastosować w celu ich weryfikacji odpowiednie metody. ujmującymi człowieka jako jednostkę. a nie naginanie się do wymagań modeli czysto medycznych wzbogaca diagnozę zaburzeń psychicznych. W polskiej psychologii klinicznej szczególną uwagę poświęcono metodologii badań diagnostycznych (Susulowska-1966. o osobowościowych uwarunkowaniach zaburzeń i o zaburzeniach uwarunkowanych zasadami społecznego życia człowieka. kulturą i tradycją. Brzeziński-l 983) .mierze taka. Ma to miejsce jedynie wówczas. że na kilku lekarzy psychiatrów oddziału czy poradni przypada jeden psycholog. ile nowych treści i nowego spojrzenia na pacjenta wnosi. przynależną do różnych nurtów i orientacji. Jarosz i Sęk-1983. wówczas zależnie od zadań rej instytucji-najbardziej uzasadniona jest funkcja i model pracy psychologa-konsultanta. czyniąc ją pełniejszą i niekiedy głębszą. Obecnie za najlepsze uważa się modele pracy zespołowej i konsultacyjnej.

to powinien móc je wyjaśnić.osobowościowych. lu przeszłości powinny należeć pytania o ilzraz inteligencji oraz oczekiwania na potwierdzenie diagnozy nozologicznej. Psycholog. Najistotniejsze jest to. wczesnej dorosłości. z jakimi psychiatra zwraca się dz psychologa. żeby rozumieć. Chudzi o to. że doznaje on tak wielu niepowodzeń w kontaktach interpersonalnych? "Wiele pytań może się też wiązać z kryzysami rozwojowymi osobowości w różnych okresach życia pacjenta: w okresie dorastania. aby także w rej sytuacji obaj specjaliści mogli się porozumieć. aby był to zestaw twierdzeń opisujących zaburzenie. Bardzo trafnie adresowane do psychologów pytania o osobowość pacjentów powinny być raczej sformułowane w postaci problemu dztyczącegu konkretnego człowieka. Na etapie stawiania hipotez diagnostycznych i ich weryfikacji psycholog pracuje zwykle samodzielnie. środowisku nauki. . Diagnoza. Także typowe dla psychologa są pytania o znaczenie krytycznych wydarzeń w życiu człowiekautrata bliskich. osobowości. np. Kolejnym ważnym momentem w roku badania psychologicznego jest etap sporządzania diagnozy jako wyniku (tzw. Tak więc pytaniami typowo psychologicznymi są te. bardzo istotne problemy pojawiają się w toku badania diagnostycznego. wyjaśniających . pozycji społecznej. które dotyczą zdolności. aby miał swobodę doboru najtrafniejszych-z punktu widzenia problemu. wpływu sytuacji trudnych i krytycznych wydarzeń oraz roli społecznego kontekstu życia człowieka i znaczenia więzi z osobami znaczącymi w rodzinie. Dobrze byłoby. Pytanie c poziom i strukturę inteligencji powinno być uzupełnione informują dotyczącą celu. za kturymi kryją się prawdziwe wątpliwości diagnostyczne. że nowe. aby były to pytania. jako wynik badania. Coraz częściej mzżna także pytać psychologa o zdrowotną lub zawierającą duży potencjał ryzyka strukturę rodziny i środowiska pracy. powinna także zawierać projekt wskazań leczniczych lub rehabilitacyjnych. co z tego wynika dla wspć (pracy lekarza psychiatry z psychologiem? Odpowiedzią jest. miejsca pracy itp. pracy itp W punkcie wyjściowym badania diagnostycznego porozumienie pomiędzy lekarzem psychiatrą a psychologiem klinicznym cc do celu badania decyduje. czy reż istnieje potrzeba poznania. Jaki rodzaj nastawień agresywnych u pacjenta sprawia.dlatego. Często dzieje się też tak. hipotez i osoby badanego metod diagnostycznych. gdy np. m 3 n. iż na ich wykonanie potrzebny jest czas i odpowiednie warunki.orzeczenie) i jego zakomunikowania innym specjalistom. któremu ma służyć odpowiedź na te pytanie.istotna dla całego obrazu choroby jest sprawność pamięci pacjenta lub określenie zdolności do racjonalnego myślenia i podejmowania decyji. o przydatności diagnozy. Czy motywacja i system wartości pacjenta ma związek z powtarzającymi się stanami depresyjnymi? Czy w rozwoju osobowości znajduje się uzasadnienie dla braku poczucia pewności siebieć". specyficznych dla psychologii klinicznej metod. zaburzeń w rozwoju człowieka. w wieku średnim i podeszłym. Czy chodzi o orzeczenie dla ZUS-u lub sądu. jeśli ma co do tego wątpliwości. jak poziom inteligencji wpływa na wykonanie zadań zawodowych lub na trudności w szkole. że w tej współpracy niezwykle ważny jest początek i koniec badania psychologicznego. Można teraz zapytać. Można oczywiście stawiać także pytania szczegółowe. Ważne są pytania i problemy. Od psychologa należy żądać. Psychiatra powinien znać ogólne założenia niektórych.

które umożliwiają przełożenie spontanicznych i swobodnychwypowiedzi badanych oraz ich zachowania na szacunkową ocenę pod względem ujawniania badanych cech. Za najważniejsze dla przeprowadzenia rozmowy uznaje się umiejętności nawiązywania kontaktu z pacjentem. Ma to także istotne znaczenie dla postępowania. W części dotyczącej wskazań praktycznych należy żądać podania konkretnych wskazań oddziaływania na badanego lub jego otoczenie. zdarzeń. Rozmowa wymaga przede wszystkim przygotowania od strony treści. Podczas stosowania metod klinicznych dla celżw badawczych stosuje się je w wersji standaryzowanych informacji tBrzeziński-19743. że będzie to zestaw twierdzeń zrozumiały dla odbiorcy. należy mieć przygotowany schemat tych obszarów tematycznych. jak i psychologii klinicznej. zachowań antyspołecznych itp. Z tych względów zaleca się. ale także komunikatywnością tej diagnozy. tendencji obronnych. szacunku i zrozumienia. ogólna orientacja-zarówno ze strony lekarza psychiatry. przeżyć. kontaktu stwarzającego poczucie bezpieczeństwa. Helena Sękowa. Wymaga to jasnego sprecyzowania oczekiwań wobec badania diagnostycznego prowadzonego przez psychologa oraz porozumienia w momencie przekazywania wyników diagnozy psychologicznej. Aby była ona kompletna. wywiad i obserwacja mogą dotyczyć różnych obszarów życia pacjenta: danych życiorysowych. ale można także oczekiwać. cech. obserwacja. Metody nieswoiste: rozmowa kliniczna (podstawowa metoda) . np. Rozmowa psychologiczna. Tak więc trafność i przydatność diagnozy psychologicznej zależy wprawdzie głównie od wiedzy i umiejętności diagnostycznych samego psychologa. Psycholog powinien więc nie tylko kierować się poprawnością merytoryczną i metodologiczną.nastawień emzcionalnych. zachowań własnych i osób z otoczenia. aby w konsekwencji pacjentowi przedstawić wynegocjowane i uzgodnione stanowisko. Dlatego też na tym etapie psycholog i lekarz psychiatra powinni znowu się spotkać w celu uzgodnienia pełnej (całościowej) diagnozy. formalnej i interpersonalnej. Wspólną troską lekarza i psychologa powinno być w czasie komunikowania diagnozy zminimalizowanie skutku "naznaczenia etykietą diagnostyczną". Wówczas w gronie kilku specjalistów trzeba wyjaśnić różnice w wynikach. . W tym celu przygotowuje się schemat rozmowy i obserwacji. o ktćre chcemy pacjenta zapytać: najlepiej zachęcać do spontanicznegzich ujawnienia. W tych ogniwach komunikacji po obu stronach są potrzebne umiejętności otwartej wymiany informacji oraz zdolność negocjacji różnych stanowisk. Przebieg rozmowy organizuje cel badania. Należy także dopuścić możliwość różnic diagnostycznych. jak i psychologa klinicznego-w podstawach tak psychiatrii. w toku którego przekazuje się wiedzę uzyskaną o pacjencie jemu samemu lub jego rodzinie. a ten określa treści. z uwzględnieniem potrzeb i poziomu odporności pacjenta. Wybrane metody psychologicznych badań diagnostycznych.je w terminach odpowiedniej teorii. ale jest także w znacznym stopniu uzależniona od przygotowania psychiatry do współpracy z psychologiem. Temu porozumieniu służyć ma mJn. a do oceny wyników zestaw skal szacunkowych. powiązań ze środowiskiem. których rozmowa ma dotyczyć. stanowiskach i interpretacji. aby komunikowaniu diagnozy towarzyszyło postępowanie terapeutyczne i formułowanie diagnozy w sposób maksymalnie podmiotowy. Zrozumiałość diagnozy i jej poprawność merytoryczna decydują o przydatności. wywiad.

Obecnie swobodną obserwację coraz częściej zastępuje się s k a I amiob se r w a c y j ny m i. odraczania pytań na tematy drażliwe. stawianie pytań projekcyjnych. Zależnie od tego co badają. za pomocą których rejestruje się w systemie określone kategorie zachowań. zawężania zakresu. Dla testów psychometrycznych opracowuje się specjalne podręczniki ze szczegółowymi . że klinicysta powinien w toku obserwacji trafnie rozpoznać. Subiektywna ocena obserwatora może zniekształcać fakty. uzdolnień i różnych sprawności oraz testy zsobowości. że jej trafność zależy od określenia celu badań. Wśród tych ostatnich można jeszcze wyodrębnić metody projekcyjne i kwestionariusze. a modyfikacje wynikają z tego. aż do fotograficznej włącznie) i możliwie obiektywnego zapisania tego. Dlatego też ważne jest. Zasadniczą sprawą. Szczególne miejsce zajmują testy psychometryczne. gestów itp. podstawową metodą jest u b s e rw acja. polegające na przekazywaniu odpowiednich niewerbalnych i werbalnych informacji. na jaki poziom otwartości pacjent jest przygotowany. mimiki.Ważne są także umiejętności interpersonalne. że obserwacje charakteryzują się przewagą subiektywnych interpretacji nad obiektywnym zapisem. np. W badaniach nad metodą obserwacji stwierdzono bowiem. Bywa. gdy z badanym nie ma. w których badanego zachęca się do uruchamiania fantazji na temat idealnego przyjaciela.podczas spotkań grupowych. podobnie jak dla lekarza. ale zsoba z jego rzdziny. Należy unikać pytań sugerujących. Szczególnie ważna jest wówczas. W celu zobiektywizowania tej metody stosuje się równe systemy kodowe. Metody swoiste: testy psychologiczne i inwentarze osobowości. Podobne systemy kodowe stosuje się także do obserwacji złożonych zachowań społecznych. Wynika z tego także to. aby skale obserwacyjne miały jednoznacznie określone kategorie zachowań. znajomy lub współpracownik. Są to m 3 nczasada naprowadzenia na temat. przyjmowania korzystnych dla rozmowy postaw itp. W tym celu prowadzi się specjalne warsztatowe przygotowanie nie tyłku terapeutów. Może ona być stosowana samodzielnie i jako metoda towarzysząca innym technikom badania. które podlegają obserwacji oraz dostosowaną do umiejętności obserwatora skalę ocen nasilenia danego zachowania. lecz także diagnostów. o ktćrej trzeba pamiętać. Za udaną uznaje się taką rozmowę. wyróżnia się testy inteligencji. życia na bezludnej wyspie itp. które muszą spełniać wysokie wymagania związane z pomiarem w psychologii i muszą być standaryzowane. która nie wymaga ciągłego pytania i w której przeważają spontaniczne wypowiedzi badanego. Szczególnej ostrożności pod tym względem wymaga prowadzenie wywiadów w szkole i miejscu pracy pacjenta. Wielką sztuką jest także umiejętność zebrania wywiadu w rozmowie z rodziną. jest podstawowe prawu pacjenta do zachowania tajemnicy lekarskiej i psychologicznej. Jeżeli rozmowa nie przebiega swobodnie. kontaktu słownego. Wy w i ad podlega podobnym regułom jak rozmowa kliniczna. Dla psychologa. warunków obserwowania i właściwości obserwatora. W uczeniu się stosowania metody obserwacji podkreśla się znaczenie umiejętności dzielenia zachowań na odpowiednie jednostki (obserwacja mniej lub bardziej szczegółowa. co się spostrzega. to badający może skorzystać ze specjalnych zasad stawiania pytań. dotykających badanego i przekraczających jego poziom intymności. że rozmówcą nie jest pacjent. ucząc ich umiejętności odpowiedniego słuchania.

a raczej z innymi czynnikami (np. to osoba badana w toku wykonywania zadań będzie. lęku. odtwarzając strukturę badanych cech. Zdjęcie przeglądowe czaszki. poglądy.wadami wrodzonymi. Normalizacja testu umożliwia natomiast określenie. opierając się na ogólnej wiedzy o prawidłowościach przebiegu procesów. nie dokończone zdania (Test Nie Dokończonych Zdań) i wieloznaczne sytuacje (Test Apercepcji Tematycznej) . Projektuje się gu do rozwiązania konkretnego problemu. płci i typów zaburzeń.instrukcjami stosowania tych metod. potrzeby. Badanie to nie może być pomijane we wszystkich przypadkach podejrzewania organicznego tła zaburzeń psychicznych. Są to metody badania osobowości. jakie miejsce zajmuje wynik badanej osoby w rozkładzie wyników w próbie normalizacyjnej: w ten sposób określa się m in. chociaż i w badaniach dotyczących genezy psychoz posługiwano się wynikami badań radiologicznych dla podparcia koncepcji organicznego podłoża psychoz czynnościowych. psychicznych. rzutowała"na ten materiał indywidualne cechysposób ujmowania rzeczywistości. . Oczywiście należy przestrzec przed nadużywaniem badań rentgenowskich u pacjemuwz typowymi czynnościowymi zaburzeniami. np. a stwierdzanych zmian nie należy wiązać z ewentualnym czynnikiem etiologicznym tych psychoz. Eksperyment kliniczny (parapsychologiczny) jest natomiast metodą całkowicie nie standaryzowaną. Badania re są szczególnie przydatne w diagnostyce zaburzeń psychicznych uwarunkowanych organicznie. że wartość diagnostyczna badań neuroradiologicznych w schizofrenii lub psychozach afektywnych jest wątpliwa. Badania neuroradiologiczne. nie spełniają warunków metod psychometrycznych. uczenie się. W tradycji polskiej metody te służą najczęściej do opisu przebiegu takich (procesów.poziom inteligencji. Testy projekcyjne. także chętnie stosowane przez psychologów. mechanizmy kontroli itp. formach zaburzeń i znajomości metod eksperymentalnych w psy-*chokgii. u których zlecanie wielu różnych badań diagnostycznych może przyczynić się do utwierdzenia przekonania o ciężkim charakterze choroby. Marek Jaremu. w których wykorzystuje się projekcję. a wynika to z założenia. Ta grupa badań diagnostycznych znajduje szerokie zastosowanie w praktyce psychiatrycznej. Do (badania prostych sprawności psychomotorycznych wykorzystuje się także spec-jalistyczną aparaturę. Konstrukcja tych metod jest bardzo pracochłonna.. zasadami opracowania wyników i przepisami postępowania w toku interpretacji wyników. są one tylko częściowo standaryzowane. ekstrawersji itp. jak pamięć. Obecnie wydaje się. podobnie jak adaptacja metod powstałych w innym kręgu kulturowym. Ich stosowanie w badaniach diagnostycznych wymaga specjalistycznego przygotowania i ścisłego przestrzegania instrukcji. które leży u podłoża tych metod. zasad obliczania wyników i interpretacji. następstwami urazów itp) . zapominanie i różne procesy myślenia.plamy atramentowe (Test Rorschacha) . Testy i kwestionariusze psychometryczne umożliwiają także przedstawienie wyników w postaci psychogramu i profilu. że gdy człowiekowi przedstawi się wieloznaczny materiał. rzetelny i dokładny. czyli odnieść niekorzystny skutek w sensie jatrogennego oddziaływania na chorego. tzn. a także normami dla poszczególnych kategorii wiekowych. Test psychometryczny musi być także trafny.

Obecnie badania pneumoencefalograficzne mają marginalne znaczenie. iż zmiany strukturalne w obrębie układu kostnego czaszki mogą mieć związek ze zgłaszanymi przez pacjenta skargami lub stwierdzanymi przez nas objawami chorobowymi. wraz ze zbiornikami płynu mćzgowo-rdzeniowego. zmiany kształtu. polega jej przewaga nad pneumoencefalcgrafią. gdyż zastąpiono je tomografią komputerową mózgu. Uporczywe bóle głowy. iż tkanka nerwowa nie jest na takim zdjęciu uwidoczniona. należy uznać za niecelowe. W en try k u I o g r a fi a. kiedy to rozpoznanie przerostu kości czołowych utwierdza nas w rozpoznaniu zespołu czołowego. w których podejrzewamy. które utrzymują się przez jakiś czas pc badaniu. Badanie kontrastowe układu pływowego mózgu. na czym mJn. Lekarz psychiatra może się z tym badaniem zetknąć wówczas. gdy zostanie poproszony na konsultację na oddział neurologiczny w celu wyjaśnienia zaburzeń psychicznych u pacjentów po urazach czaszkowa-mózgowych (np. że uzyskane w tym badaniu dane diagnostyczne dotyczą głównie wyjaśnienia tła niektórych psychoorganicznych zaburzeń psychicznych. przerwania ciągłości kości (po urazach) . komora Ul i IV) oraz przestrzenie zewnętrzne podpajęcze. odma mózgowa) . Jako środka cieniującego można użyć powietrza bądź środków zatrzymujących promienie rentgenowskie. w zespołach niedokrwienia . Zwracamy uwagę na stan zatok obocznych nosa oraz dokładnie oceniamy siodło tureckie. Wskazania do wykonania przeglądowego zdjęcia czaszki stanowią te stany. czyli cieniujących pozytywnie. które lekarz psychiatra zaleca często: pozostaje ono w gestii neurochirurgów. jeśli nie jest uzasadnione względami klinicznymi. Zacieniowaniu ulegają przestrzenie płynowe wewnętrzne mózgu (komory boczne. Powietrze można podać drogą nakłucia lędźwiowego lub podpotylicznego. Można przyjąć. wad budowy czaszki itp. czyli podawanie środka cieniującego pozytywnego do układu komorowego mózgu.Rutynowe zlecanie badania przeglądowego czaszki. Wobec tego należy zalecać to badanie w zaburzeniach pourazowych związanych z utratą przytomności oraz w zaburzeniach świadomości towarzyszących zaburzeniom neurologicznym. Badanie kontrastowe układu naczyniowego mózgu. wiąże się ono ze znacznymi dolegliwościami (bóle głowy. a dostarcza natomiast wielu danych dotyczących stanu tkanki mózgowej. Stewarta i Morela. Kontrastowanie powietrzem układu komorowego mózgu nazywamy pneumoencefa (agrafią (PEG. Skoro zdjęcie przeglądowe czaszki niewiele wzbogaca naszą wiedzę o zmianach strukturalnych w obrębie mózgu. zmianę proporcji przestrzeni płynowych lub utrudnienie krążenia płynu mózgowa-rdzeniowego. aby uwidocznić ewentualne przemieszczenie struktur mózgowych.przerost blaszki wewnętrznej kości czołowej) lub ścieńczenia (np. Badanie to należy jednak uznać za inwazyjne.z krwiakiem podtwardówkowym) . Było ono bardzo rozpowszechnione w latach sześćdziesiątych. zuburzenia widzenia i równowagi należy także uznać za wskazania do tego badania. wymioty) . ma zastosowanie głównie w neurochirurgii jako zabieg inwazyjny i wymagający interwencji zespołu chirurgicznego. należy dążyć do zacieniowania przestrzeni płynowych mózgu. Z punktu widzenia diagnostyki klinicznej nie jest to badanie. A n g i o gr a fi a (kontrastowanie tętnic mózgowych) lub wenografia (uwidacznianie żył) również znacznie częściej dotyczy neurologii i neurochirurgii niż psychiatrii. z tej prostej przyczyny. kiedy to poszukiwano dowodów na organiczne tłu wielu zaburzeń psychicznych. Na zdjęciu przeglądowym czaszki poszukujemy zmian kostnych o charakterze zgrubienia (np. która jest badaniem nieinwazyjnym. czego typowym przykładem jest zespół Morgagniegc.spowodowanego odwapnieniem lub zwiększeniem się ciśnienia śródczaszkowego. nudności.

Badania izotopowe. że lekarz psychiatra będzie się tym badaniem posługiwał w swojej codziennej praktyce. krwiakach i ropniach wewnątrzczaszkowych. zmianach zatorowych i zakrzepowych naczyń. które dodatkowo było tym wyraźniejsze. Znacznikiem takim bywa najczęściej izotop technetu-""Te. iż tkanka jest tam. W rezultacie uzyskujemy obraz mózgu z zaznaczonymi obszarami emisji fotonowej. Badania te wymagają od badającego znacznej sprawności manualnej. który możni podawać drogą wziewną. że brak. jak w klasycznej scyntygrafii. a technika badawcza jest podobna do powszechnie znanych badań izotopowych gruczołu tarczowego. Zaletą TK jest nie tylko dobre uwidacznianie struktur czaszki. zmieniona (guz. przestrzeni płynnych. jak i w psychiatrii. Swego rodzaju wariantem techniki izotopowej jest tomografia komputerowa pojedynczego fotonu (single photon computed romographySPICT) . Można przypuszczać. które ulegają zmianie w procesach wypierających mózgu. Stosując tę technikę. Jest więc badaniem o małej selektywności stwierdzanych zmian. Oprócz izotopu technetu stosuje się także izotop ksenonu-"Xe. krwiak) . im bardziej były nasilone kliniczne objawy psychozy. ale też tkanki . dokładniejszy niż w scyntygrafii. Scyntygrafia mózgu jest badaniem mało dokładnym. Należy się zgodzić. Badania naczyniowe uwidaczniają przebieg i pozycję naczyń mózgowych. gdyż dostarcza danych dotyczących całego obszaru mózgowia. Koszt aparatury i mała zdolność rozdzielcza obrazu ograniczają stosowanie tej techniki w praktyce. Wprowadzona na początku lat siedemdziesiątych metoda szybko wyparła wszelkie badania kontrastowe (przede wszystkim PEG) . W przypadku zaburzeń psychicznych bez wyraźnego th organicznego wartość diagnostyczna tego badania jest znikoma. jako metoda nieinwazyjna i dokładniejsza. iż tomografia komputerowa głowy (TK) stanowi obecnie najważniejsze badanie neuroradiologicznezarówno w neurologii. można ją więc stosować w przypadkach podejrzewania*dysfunkcji pewnych większych obszarów mózgu. ponieważ dzięki niej można stwierdzić anomalie co 10-Psychiatria. Badanie to można także zaliczyć do technik komputerowych. wszelkie uwagi dotyczące scyntygrafii przy użyciu izotopu technetu stosuje się także do badań z izotopem ksenonu. Jest to jednak technika mało. Stosuje się tu zjawisko emitowania fotonów przez izotop. ropień. najwyżej w obrębie poszczególnych płatów mózgu. Posłużyło to do poparcia tezy u dysfunkcji między półkulami mózgu w schizofrenii. co oczywiście eliminuje inwazyjność techniki badawczej. Scyntygrafia mózgu to badanie polegające na wykorzystaniu wychwytywania znacznika przez tkankę mózgową i następnie uzyskaniu obrazu rozmieszczenia tego znacznika w mózgu. Wskazaniem do scyntygrafii mózgu będzie więc podejrzewanie procesów wypierających wewnątrz czaszki oraz zmian naczyniowych. Niemniej jednak. obciążająca pacjenta. napadach utraty przytomności. naczyniakach itp. podczas gdy jego nadmierne gromadzenerównież budzi niepokójpodejrzenie zmian naczyniowych bądź nowotworowych. a obraz jest przetwarzany przez urządzenie cyfrowe. stwierdzano u niekturych pacjentów ze schizofrenią zwiększone gromadzenie się znacznika w lewej półkuli mózgu. ale przez zespół czujników. jednak emisja ta nie jest rejestrowana w komorze scyntygraficznej. Tomografia komputerowa. wychwytywania znacznika w pewnym obszarze mózgu sugeruje. nie należy więc sądzić.mózgu. bolach głowy naczymopochodnych itp.

a niejako dodatkowo-zmiany zamkowe W momencie powszechnego stosowania badania TK. zmniejszenie-w procesach niedokrwiennych tkanki mózgowej. Wartość diagnostyczna zaników mózgu stwierdzanych radiologicznie ma znacznie mniejsze znaczenie. Ogromna jest rola badania TK w podejrzeniu procesów wypierających mózgu. że u tych pacjentów następuje wyraźna utrata neuronów serotoninergicznych i noradrenergicznych. czyli znaczną obiektywizację wyniku badania. procesy te mogą przejawiać się początkowo w sposób niecharakterystyczny. które umożliwia wczesne rozpoznanie guza i odpowiednio wczesną interwencję terapeutyczną. że fukt ten ma tyłku pozornie. Zwiększenie gęstości tkanki mózgowej obserwujemy np. Podnoszony bywa także fakt intensywnego leczenia pacjentów z przewlekłą schizofrenią. mieć wypłw na występowanie zmian zamkowych mózgu. wyliczanie odpowiednich wskaźników mózgu.mózgowej. Osobnym zagadnieniem są zmiany stwierdzane w TK w psychozach endogennych.zespołem neurastenicznym i pojedynczymi objawami zwiększenia się ciśnienia śródczaszkowego. np. a nieswoistość tego rodzaju zmian jest faktem. np. Obraz mózgu w TK pozwala na dokładne pomiary przestrzeni płynowych. niewłaściwym odżywianiem. podczas gdy u chorych na schizofrenię i osób bez zmian zamkowych utrata dotyczy głównie neuronów dopaminergicznych. ale nie musi.urazami głowy. przy czym uzyskuje się obrazy. Jak wiadomo. u których rozpoznaje się w TK poszerzenie układu komorowego mózgu. Trzeba było czasu. gdy jedynym sposobem ujawniania nieprawidłowości w przestrzeniach płynowych mózgu było wykonanie odmy mózgowej. W okresie. Zasada działania TK polega na rejestrowaniu metodą cyfrową wartości absorpcji promieni rentgenowskich przez badaną tkankę. który może. że poszerzenie przestrzeni płynowych mózgu postępuje z wiekiem i dlatego trudno jest u wszystkich pacjentów rozpoznawać zaniki mózgu. komory III lub rowków mózgowych. Faktem jest. W takich przypadkach ze wszech miar celowe jest zalecenie badania TK. . znaczenie kliniczne. jednakże często w schizofrenii bywają opisywane poszerzenia komór bocznych. Ujawniało więc ono zmiany podstawowe (guzy. Niektórzy doszukując się związku pomiędzy zanikami mózgu a schizofrenią-stwierdzili. nawet u pacjentów bez podejrzenia procesów wypierających czy bez wyraźnych objawów neurologicznych. Z pewnością nie ma charakterystycznych dla schizofrenii czy depresji endogennej zmian w TK. Sugeruje się. ze zrozumiałych względów badanie to wykonywano rzadko i w ściśle określonych przypadkach. Wydaje się. jednocześnie obserwuje się gorsze wyniki terapeutyczne po leczeniu neuroleptykami. nie związanymi z patogenezą schizofrenii. że zmiany zamkowe mózgu obserwuje się częściej w przewlekłej schizofrenii niż w odpowiednio dobranych wiekowa grupach kontrolnych. by uzgodnić. na ile jest to spowodowane czynnikami dodatkowymi.w procesach rozrostowych mózgu. stwierdzono u niektórych chorych jedynie poszerzenie przestrzeni płynowychmózgu. Wraz z rozpowszechnieniem badań TK pojawiły się relacje o istnieniu zmian zamkowych mózgu w różnych procesach chorobowych. co za pomocą dotychczasowych technik neuroradiologicznych było niemożliwe. Wielką zaletą TK jest możliwość oceny gęstości tkanki mózgowej w jednostkach Hounsfielda i na tej podstawie ocena procesów toczących się w samej tkance nerwowej. Pozostaje jedynie pytanie. że u tych pacjentów. w których dotychczas zaników mózgu nie podejrzewano. przekroju"badanego narządu w różnych warstwach i płaszczyznach. Nadal jednak wyraźnie poszerzenie przestrzeni płynowych mózgu świadczy o zanikach mózgu i jest zjawiskiem nieprawidłowym. krwiaki) . niehigienicznym trybem życia.

aparatury reanimacyjnej itp) . Nie należy też zapominać. ale nawet czasu powstania (np. U chorych na schizofrenię stwierdzano liczne zmiany w badaniu mózgu techniką NMR: zmniejszenie objętości płatów czołowych. iż nie można go wykonać u pacjentów pobudzonych i nie współpracujących z lekarzem. W pewnych przypadkach stosuje się wzmocnienie kontrastowe w badaniu TKprzez dożylne podanie środków cieniujących. Pojawienie się napadów utraty przytomności stanowi również wskazanie do tomografii komputerowej. iż wprawdzie badanie TK jest. Dlatego powszechnie mówi się o wyższości badania jądrowego rezonansu magnetycznego nad tomografią komputerową. Ta technika badawcza opiera się na rejestracji przetworzonego komputerowo obrazu zmian rezonansu magnetycznego jąder cząsteczek badanej materii. zwanego powszechnie jako badanie NMR (nuclearmagnetic resonance) lub MRI (magnetic resonance imaging) polega na jeszcze większej selektywności obrazowania zmian w badanym narządzie niż w badaniu TK. np. można rozpoznać na zdjęciach NMR. u których badanie TK często nie wykazuje żadnych zmian. Wartość tego badania. jakie spotyka się na zdjęciach NMRpacjentów z otępieniem naczyniopochodnym. trudno opisać ją tu szczegółowo. a inaczej starsze zmiany krwotoczne) .istna szara i biała mózgu. gdyż obecnie TK stanowi badanie podstawowe. Te same badane struktury.Cenne jest także badanie TK w stanach nagłej utraty przytomności. cz niesłusznie skłania niektórych klinicystów do rezygnacji z badania tomograficznego. Warunkiem wykonania badania jest konieczność umieszczenia pacjenta w silnym polu magnetycznym i poddanie go działaniu fdelektromagnetycznych. zrozumiałe. móżdżku. Dlatego pacjent poddany badaniu nie może mieć żadnych przedmiotów metalowych (w tym np. mogą być odmiennie przedstawiane w zależności od zastosowanej techniki NMR. Pewnym rozwiązaniem jest możliwość uspokojenia pacjenta farmakologicznie. oprócz nieswoistych zaników mózgu. prostsze. np. że niektóre zmiany mózgowe. icieńczenieciała modzelowatego. Ponieważ technika NIMB jest bardziej skomplikowana niż TK. . Uczulenie na środek cieniujący.u alkoholików w stadium zatrucia alkoholowego NMR ujawnia obszary zmienionej tkanki mózgowej. Wynika stąd.rozrusznika serca. metodą nieinwazyjną. tańsze. niewidoczne w TK. Daje to wiele możliwości oceny nie tylko obecności zmian. Prawdopodobnie uwidaczniają się w ren sposób obszary zwiększonej zawartości wody (miejscowe obrzęki) . 'a więc należy unikać zbytniej ekspozycji pacjenta na to promieniowanie. w zaburzeniach świadomości lub szybko rozwijających się zespołach katatonicznych jako ostrych reakcjach egzogennych.klipsów po zabiegach operacyjnych mózgu. a dla celów diagnostyki psychiatrycznej zupełnie wystarczające. Trudno jest mówić o przeciwwskazaniach do badania metodą tomografii komputerowej. Szczególnie jest tu zasadne w podejrzeniu zmian naczyniowych mózgu i nowotworów. cofające się po odstawieniu alkoholu. które zanikają w okresie utrzymywanej abstynencji. Typowym przykładem takich zmian są obszary niedokrwiennew głębokich strukturach istoty białej mózgu. Magnetyczny rezonas jądrowy (MRI) . zaburzenia krzepnięcia krwi czy ropne zmiany skórne będą także przeciwwskazaniem dla tego rodzaju badania. Dzięki technice NMR można uwidocznić dynamiczne zmiany w obrębie mózgowia: np. Techniczne utrudnienie w ocenie obrazu TK stanowi obecność przedmiotów metalowych. Nie jest to postępowanie godne polecenia. Ponieważ badanie to wymaga utrzymywania leżącej pozycji ciała przez pewien czas. ale posługujemy się tu promieniowaniem rentgenowskim.inaczej są zbrazowane świeże.

abulii) . badanie to z pewnością będzie zyskiwało coraz szersze zastosowanie w diagnostyce psychiatrycznej. wymaga bowiem zarówno skomplikowanej aparatury rejestrującej.apatii. Ponieważ glukoza jest jednym z najważniejszych składników w metabolizmie mćzgu. a więc bardziej obciążająca dla chorego niż TK. droga. przynajmniej na obecnym etapie rozwoju wiedzy psychiatrycznej.TK) . otrzymuje się przetworzony komputerowo obraz aktywności metabolicznej mózgu. czego nie udaje się dokonać innymi technikami w neuroradiologii. Pozytronowa emisyjna tomografia (PET) . Ryc. W chorobach afektywnych dopatrywano się u niektórych pacjentów zmian w obrazie NMR w płatach czołowych i skroniowych. Umożliwia wgląd w intensywność mózgowego metabolizmu (w podanym przypadku-glukozy) . stycznych jest to badanie najbardziej kosztowne. związane z dominacją w obrazie klinicznym tzw. 1.objawów negatywnych (np. Skłaniało to niektórych psychiatrów do wysuwania hipotezy. Przykłady zmian w badaniu NMR ilustrują ryciny I-4. Pozymnowa emisyjna tomografia opiera się na komputerowym obrazowaniu emisji pozytronowej. że dostarcza danych o zmianach nie tylko strukturalnych (jak np. W przypadku badania neuroradiologicznego znacznikiem tym bywa najczęściej podawana dożylnie'F-deoksyglukoza.NMR: guz w lewej półkuli mózgu uciskający na komorę boczną. Wielką przewagą PET nad innymi technikami jest to. a obszary małej aktywności metabolicznej barwami zimnymi (błękit-fizlet) . iż część tych chorych wykazuje wczesne zmiany strukturalne mózgu. nie należy jednak przypuszczać. procesach wypierających. dzięki podaniu znacznika wchodzącego w cykl przemian ustroju. . korzyści diagnostyczne są za to nieporównywalne z żadną obecnie stosowaną techniką. Ryć. 2.Zmiany te najczęściej lokalizowano w tzw.w cyklotron) do produkcji znacznika. otrzymuje się dane cyfrowe odpowiadające aktywności metabolicznej mózgu w różnych jego obszarach. NMR: naczyniopuchodne ognisko w obrębie głębokich struktur półkuli lewej z następowymposzerzeniem rogu czołowego komory bocznej. 3. która jest rejestrowana przez system czujników.NOIR: zmiana o charakterze oponiaka w obrębie kanału kręgowego. Nla pewno ta technika jest pomocna w diagnozowaniu psychicznych zespołów egzogennych. oprócz obrazu barwnego. tępego afektu. na poziomie O. jak ważna jest to technika diagnostyczna. jak i wyspecjalizowanego laboratorium (wyposażonego np. Z opisywanych tu metod diagno-. -4. które normalizowały się w trakcie skutecznej terapii litem. a więc we wszelkiego typu stanach niedokrwiennych mózgu. ale i czynnościowych. Badanie PET jest metodą inwazyjną.grzbietowa-bocznej korze przedczołowej. podany związek szybko zostaje wbudowany w cykl przemian mózgowych. Dzięki emisji pozytronów izotopu fluoru. Jak można się spodziewać. zmiany w PET obserwuje się w tych stanach. Tu skrótowe przedstawienie możliwości badawczych NMR powinno uzmysłowić. 'hociaż aparatura NMR jest. Ryc. w których zaburzeniu ulega ukrwienie mózgu. iż dostarcza danych ułatwiających wyjaśnienie tła psychoz endogennych. Oczywiście. W obrazie tym obszary dużej aktywności zwykle są oznaczone barwami ciepłymi (czerwień-brąz) .

. nic związanym ze zmianami strukturalnymi. hiperwemylację. W innych stanach PET jest jedyną metodą dającą korzyści diagnostyczne. w stanie czuwania.W tych przypadkach badanie angiograficzne także jest pomocne. głównie w odprowadzeniach potylicznych. o częstotliwości powyżej l 3/s i amplitudzie do 30 uV. Przykładem mogą być badania PET w schizofrenii. Fale alfa. Prawidłowy zapis EEG osoby dorosłej standardowe rozmieszczenie elektrod. Może obecnie nie są to zmiany charakterystyczne dla poszczególnych jednostek chzrobowych. iż wartości obniżonego metabolizmu uległy normalizacji wraz z poprawą kliniczną schizofrenii. o częstotliwości od 8 do l 3/s i amplitudzie około 50 uV. Zwiększenie się aktywności metabolicznej następowało w remisji i w fazie maniakalnej. jej podstawowym elementem są ponadto fale o ostrym wierzchołku i czasie trwania 20-70 ms (iglice) lub 70-200 ms (fale ostre) . Psychiatrycznej AM w Warszawie. 5. Fale theta mają częstotliwość od 4 do 7 s. Wprawdzie obecnie nie osiągnięto jednomyślności co do rodzaju zmian w PET u tych pacjentów. Badanie elektroencefalograficzne 351. W zaburzeniach nastroju obserwowano w fazie depresyjnej całkowite obniżenie metabolizmu mózgowego w części ponadnamictowej mózgu. występują w czuwaniu. Mowa tu o tych przypadkach. W uzyskanym zapisie wyróżnia się zdefiniowane empirycznie grafoelementy. (Na ryc. Waldemar Szelenberger. Badanie EEG polega na rejestracji biopotencjałów z elektrod umieszczonych na głowie pacjenta w standardowych punktach. stymulację błyskami świetlnymi. są rejestrowane z odprowadzeń czołowych i centralnych. Na schematach widoczne jest 5 i następnych przedstawiono materiał Kliniki. Fale beta. badania PET uwidaczniają zmiany dynamiczne w procesach muzguwych w różnych stanach chorobowych. częstotliwości i lokalizacji. a fale delta-poniżej 4/s. Suma tysięcy pojedynczych potencjałów postsynaptycznych składa się na zapis odbierany z każdej elektrody. Ryc. Dodatkowym argumentem przemawiającym za swoistością tych zmian jest fakt. należy jednakże oczekiwać dalszego szybkiego postępu wykrywania zaburzeń czynnościowych w bardziej precyzyjnie wyselekcjonowanych obszarach muzgu. w których mamy do czynienia z miejscowym zaburzeniem procesów metabolicznych mózgu. Jak więc widzimy. odpowiadających określonym okolicom anatomicznym (ryć. Czynność bioelektryczna mózgu rejestrowana z powierzchni głowy jest wypadkową potencjałów generowanych przez dendryty neuronów zewnętrznych warstw kory. Bada się również reakcje czynności bioelektrycznej na próby aktywacyjne: otwarcie oczu (reakcja zatrzymania) . Interpretacja zapisu polega na rozpoznaniu typu fal. określeniu ich amplitudy. oj. iż najczęściej jest to obniżenie metabolizmu mózgowego w okolicach czołowych oraz asymetria wykorzystania glukozy między półkulami mózgu i w jądrach podstawy. ciemieniowych i tylna skroniowych. Nagła zmiana częstotliwości i/lub amplitudy nosi nazwę czy nn o ści n ap ad ow ej. Badanie elektroencefalograficzne. wydaje się jednak. W chorobie Alzheimera natomiast obserwowano zmniejszony metabolizm glukozy w okolicach skroni i ciemienia.

w stanie czuwania. 7) . np. umownie dzielony na stadia 3 i 4. ó) . pod koniec nocy-snu REM (ryć. Uważa się. W populacji chorych psychicznie częściej niż u osób zdrowych spotyka się nieprawidłowe zapisy 810. rozpadem czynności alfa i z falami beta oraz thetac 3) uogólniona dysrytmia z zachowaną czynnością alfa i beta i z falami thetai delta. niskonapięciową czynnością w EHG i obniżeniem napięcia mięśni. blakowana przez otwarcie oczu. że uogólniona dysrytmia-w porównaniu z zapisem monotonnym zapowiada pomyślniejszy przebieg choroby i korzystniejszą reakcję na leki. ale na ogół proporcjonalne do nasilenia procesu chorobowego. z desynchranizacją. Sen REM i wszystkie pozostałe stadia. dominuje najczęściej czynność alfa.guza mózgu lub udaru. Stłumienie sduwolnofalowego (spłycenie snu) stwierdza się w nerwicach. W miarę pogłębiania się snu coraz częściej występują wysokonapięciowe fale delta. Niektóre obrazy charakteryzują się pewną swuistościątypowy przykład stanowi skojarzenie napadów nieświadomości i zespołów iglicy z falą wolną 3/s. We śnie stwierdza się cykliczne zmiany czynności bioelektrycznej mózgu (ryc. delta lub ostre. Po epizodzie snu wolnofalowego występuje sen z szybkimi ruchami gałek ocznych (rapid eye mwement-REM) . czuwania. U zdrowej osoby dorosłej cykl snu trwa około 90-100 minut i powtarza się w ciągu nocy kilkakrotnie. tworzą cykl snu.w zatruciu. Zmiany ogniskowe sugerują rozpoznanie zlokalizowanego procesu patologicznego. Uogólniona czynność fdwolnych może wystąpić np. otępieniu. zaburzeń afektywnych lub zaburzeń osobowości częściej niż u zdrowych rejestruje się rożne niecharakterystycznezmiany w odprowadzeniach skroniowych: fale theta. pojawiają się natomiast fale wolne 3-Ys (stadium I) . Badanie EPG jest więc pomocne w diagnostyce chorób psychicznych o podłożu organicznym. Jest to sen wolnofaluwy. schizofrenii. następnie okresowo są widoczne wrzeciona snu 13-l 4/s (stadium 3) . Może to być: 1) zapis monotonny z hipersynchronią i z czynnością alfa w przednich odprowadzeniach: 2) zapis labilny. Zaburzenia te nie są swoiste. Rejestracja EPG jest jednak tylko kolejnym etapem badaniąklinicznego. Rejestracja polisomnogramu umożliwia obiektywną ocenę zaburzeń snu w przebiegu chorób psychicznych. jak i w depresji psychotycznej. Ponadto u osób z rozpoznaniem schizofrenii. chorobach metabolicznych.Ocena zapisu wymaga uwzględnienia dwu podstawowych czynników modyfikujących obraz EEG: wieku badanego i stanu. U osoby dorosłej. W pierwszych cyklach widoczna jest przewaga snu wolnofaluwegu. Nie ma patognomonicznych zapisów EEG. W przypadkach schizofrenii z dyskretnymi odchyleniami w badaniu neurologicznym. czyli sen Non-REM. W przypadkach tych zmiany EEG są nieswoiste. Podczas zasypiania fale alfa znikają. nieprawidłowym zapisem 110 i zanikiem podkorowym w tomografii komputerzwej podłożem choroby jest prawdopodobnie strukturalne uszkodzenie mózgu w okresie rozwojowym. Wymienione rodzaje zapisu nie są swoiste: zapis monotonny obserwuje się zarzyna w schizofrenii. Źródłem wielu istotnych informacji diagnostycznych jest także rejestracja EEG podczas snu. Wieloletnie doświadczenie kliniczne pozwoliło jednak na ustalenie pewnych prawideł. uzależnieniu .

Schemat przebiegu snu podczas epizodu depresji. w BÓG szybkie ruchy gałek ocznych. Oznaczenia jak na ryc. w EMG spadek napięcia mięśni. jest źródłem wielu nowych informacji. stłumienie fal alfa oraz nasilenie fal theta. stadium 3-wysokonapięciowe falc delta zajmują mniej niż 5 O'%badanego odcinka czasu. 9. Fizjologiczną miarą działania anksjclitycznegu jest wzrost wolnej czynności beta (I 3-ZO/s) . Stan czuwania (W) -zapis 110 z czynnością alfa. stadium REM-EIG jak w stadium I. 7. 6. zaburzeniach afektywnych oraz w schizofrenii są inne niż u osób zdrowych. 9) . Poligraficzne badanie snu. działania przeciwpsychotycznegonasilenie fal theta i delta oraz stłumienie fal beta i alfa. Dzięki analizie widma EIG można przewidywać działanie nowe zsyntetyzowanych środków . 8) . Pole zakreskowane-stan przed podaniem leku. Ryc. Rozwój technik komputerowych otworzył elektroencefalografii nowe perspektywy.polisomnogram: 100-clekuookulogrwn. aktywność fal delta. Ryc. Analiza widma BIG jest stosowana także w farmakoelektroencefa (ograli. zapis ruchćw gałek ocznych. Na osi odciętych-zakresy częstotliwości widma.od alkoholu. Od gćry: diagram klasyfikacji na stadia. stadium I-czynność złożona z ful 3-7/s. Dla epizodu depresji typowe jest skrócenie latenji. EIG-zapis elektroencefalograficzny. otępieniu. Analiza widma 110 u osoby zdrowej przed podaniem i po doustnym podaniu diazepamu (Relanium. że udział fal o różnej częstotliwości oraz dynamika EEG w zaburzeniach lękowych. U góry-wybrane fragmenty zapisu EEG. Polia) . snu REM i jego przewaga w pierwszej połowie nocy. tj. czyli zapis ruchów gałek ocznych. Po godzinie zwiększa się moc czynności beta-I (działanie anksjulitycznc) oraz czynności theta i delta (działanie uspokajające) . czyli do elektroencefalograficznej oceny działania lekuw psychotropowych (ryć. Wszystkie związki chemiczne zmieniające zachowanie modyfikują czynność bioelektryczną mózgu. na osi rzędnych-moc poszczególnych zakresów częstotliwości.Schemat przebiegu snu u zdrowej osoby dorosłej. Uważa się. Kierunek zmian w EEG zależy od klinicznego działania leku. stadium 2w pierwszej i szćstej sekundzie widoczne wrzeciona snu. Ryć. stadium 4-fale delta zajmują więcej niż 50%badanego odcinka czasu. napięcia mięśni i wrzecion podczas kolejnych stadiów snu. 8. czyli hipnogram. U chorych na schizofrenię stwierdzono większy udział fal delta w odprowadzeniach czołowych. EMG-zapis elektromiograficzny. (21-3 O/s) . czyli analiza widma EEG. działania przeciwdepresyjnegu-wzrost szybkiej czynności beta. Wyodrębnienie poszczególnych częstotliwości z sygnału zbiorczego w danym odprowadzeniu i w danym odcinku czasu. u dołu-widmo uirednwne w ciągu 4 minut. Ryc. skrócenie czasu trwania snu i stłumienie snu wolnofalowego (ryć.

podwzgórze-przysadka-gonady. Są to słuchowe patencjały wywołane pnia mózgu (bram auditory cwkcd pctentials-BAEP) .psychotropowych. czyli potencjały endogenne. Potencjały endogenne tevent rclatcd pctentials-ERP) zaznaczone linią kropkowaną. Parametry wczesnych załamków są w znacznej mierze uzależnione od fizycznych właściwości bodźca. Załamki te odpowiadają kolejnym etapom procesów poznawczych. Obniżenie amplitudy P 3 OO można traktować jako wyraz nieswoistegoczynnościowego upośledzenia funkcji poznawczych: stwierdza się je u chorych na schizofrenię i zaburzenia afektywne. Dodatkowych informacji dostarcza analiza przestrzenna rozkładu potencjałów: u chorych na schizofrenię stwierdzonz obniżenie amplitudy 8300 w odprowadzeniach czołowych. czyli potencjałów wywołanych (ryć. przez ekspozycję na działanie androgenów w krytycznym okresie rozwoju ontogenetycznego może być przyczyną zachowań homo-lub biseksualnych w dorosłym życiu. występuje w sposób nieoczekiwany lub jest związany z wykonywaniem określonego zadania. Załamek P 3 OO potencjału endogennego (dodatnie wychylenie o czasie utajonego pobudzenia 300-500 ms) powstaje podczas rozwiązania sygnalizowanego przez bodziec problemu. np.Schemat potencjaićw wywołanych bodzcem słuchowym (w skali logarytmicznej) . Horodnicki. dlatego wyodrębnia się je z czynności podstawowej za pomocą techniki uśredllldllld. pełnią swoje funkcje za pośrednictwem materiału genetycznego. badania neurohormonalne problemy immunologiczne. Amplituda potencjałów wywołanych jest niska (I-10 uV) . Latencja P 3 OO jest wydłużona u pacjentów z otępieniem. Jan M. Zakłócenie organizacji układu hormonalnego. 10. przekazu informacji systemu immunologicznego. Inne badania pracowniane: testy specyficzne. natomiast załamki późniejsze. Potencjały o czasie utajonego pobudzenia od 10 do 100 ms są generowane głównie w polu słuchowym (auditory evokedpnentials-ABP) . IO) . Farmakologiczna lub chirurgiczna ingerencja w układ endokrynny zakłócić może regulację . ale zasygnalizowanie perspektyw badań patogenezy psychoz oraz mechanizmów działania leków psychotropowych. Celem niniejszego rozdziału nie jest systematyczne przedstawienie integracji neurohormonalncj i immunologicznej. Załamki o czasie utajonego pobudzenia do 10 ms stanowią odpowiedź struktur podkorowych. . Bodźce odbierane przez narządy zmyslżw wyzwalają reakcję ze strony ośrodkowego układu nerwowego w postaci serii fal. a pojawiają się wtedy. niezależnie od ukształtowania męskiej funkcji podwzgórza u dziewczynek. są zależne od stanu psychicznego osoby badanej. Rejestracja wczesnych załamków jest szeroko stosowana w diagnostyce. która odpowiada za środowisko wewnętrzne organizmu i legł zdolności adaptacji do zmian. jako regulatory podstawowych procesćw: reprodukcji. Ryć. ubytkowych uszkodzeń układu nerwowego. przemiany materii. a także w narkolepsji. Wczesne załamki potencjału wywołanego reprezentują pobudzenie dróg swoistych. gdy bodziec zawiera jakąś informację. W ślepocie i głuchocie histerycznjpotencjały wywołane są prawidłowe. Hormony.

Wydaje się jednak. Komórki te są wrażliwe na estrogeny i hormony tarczycy. hormonalnego i immunologicznego. a także system odpornościowy. prolaktyny (PRL) . np. adrenokonykompowegc (ACTH) . Nalokson. Przblem ten można ująć następująco: zaburzenia hormonalne-choroby psychiczne: zaburzenia emocjonalne-dysfunkcje hormonalne: choroby psychiczne lub choroba mózgu zaburzenia hormonalne. Poznano już ośrodkowe działanie wielu peptydów. podobnie jak tu stwierdzono w. antagonista receptorów opiatowych. agonista receptorów dopammowych (DA) . gdyż istnieje funkcjonalne sprzężenie układów nerwowego. jak choroby afektywne i schizofrenię w aspekcie ich patogenezy i etiologii. . że przedmensuuacyjna drażliwość. węchomózgowiai innymi. jest bardziej złożony. a także ocena wpływu leków psychotropowych na neuronalne mechanizmy rej regulacji stanowią cel badań.ACIH. że w najbliższych latach strategia neuroendokrynnaumożliwi badanie ośrodkowego układu nerwowego i jego dysfunkcji towarzyszących psychozom. która zmniejsza prulaktynemię fazy lutealnej. Podobne zmiany osobowości wywołują zakłócenia procesów neurouansmisji w układach monoaminergicznych. Jednak mechanizm działania witaminy 8. L-RH. jednak nie zmieniają powinowactwa TRH do receptora. ma znosić niektóre produktywne objawy schizofrenii.wydzielania hormonu wzrostu (GH) . które zmieniane są przez farmakologiczny wpływ leków psychotropowych. Podobny efekt uzyskujemy u części pacjentek po podaniu fosforanu pirydoksalu. VIP. Postęp w produkcji przeciwciał monoklonalnych i rozwój technik radioimmunologicznychi immunolluorescencyjnych oznaczania hormonów otworzył perspektywę wyjaśnienia funkcji układów neuronalnych rąbka i podwzgćrzaw chorobach afektywnych i w schizofrenii. które zwiększają odpowiedź prolaktynemią po stymulacji TRH. TRH. Dotychczasowe badania nad dysfunkcjami układu hormonalnego i immunologicznego w psychozach o nie odkrytej neuropatologii. które biorą udział w regulacji neuronów sekrecyjnych. INS. Niektóre ich analogi syntetyczne mają wielokrotnie większą siłę biologicznego działania od peptydów naturalnych. jak i psychiczne objawy tego zespołu znosi radykalnie bromokryptyna. Neurony podwzgórzowo-ljkowe nie są jedynym centrum regulacji hormonalnej. miesiączkowego". ss. NT beja-LT. Peptydy uwalniające TRH i L-RH wyzwalają hiper-lub depolaryzację neuronów w wielu obszarach mózgu i jednocześnie stymulują syntezę prolaktyny w komórkach przysadki mózgowej. ale dzielą te funkcje z wielkimi integracyjnymi ośrodkami wzgórza. Wykazano bowiem. nie dały jeszcze rezultatów umożliwiających powiązanie niezwykle złożonych neurouansmisyjnych i metabolicznych układów regulacji z luźnymi teoriami w psychopatologii i psychofarmakolzgii. a przedmenstruacyjne obniżenie nastroju pojawia się podczas zmniejszenia stężenia'estrogenów w surowicy. klinicystów i farmakologów. GLUK. wrogość i napięcie związane są z podwyższonym stężeniem PRL i obniżonym stężeniem progesteronu w surowicy. Uszkodzenia organiczne wykazanych na rycinie obszarów mózgowia wyzwalają wielkie zaburzenia emocjonalne i zmiany zachowań. Nowe perspektywy przyniosło odkrycie peptydów przeciwbólowych: endorfni enkefalin w*#u n. *silnie aktywnych biologicznie. CCK. zespole napięcia przed. Od wielu lat problemy nadwzgórzowej i podwzgórzowej regulacji wydzielania hormonów w psychozach o nie ustalonej dotychczas patogenezie i etiologii. obecnych niemal we wszystkich regionach ośrodkowego układu nerwowego. gonadotropin OM i FSH) . /arćwnofizyczne.

rozregulowanie dobowego pulsacyjnego wydzielania konyzolu i innych hormonów.Nleurotenzyna stymuluje. U ludzi synteza NAT jest pod kontrolą światła. Jednak u chorych na schizofrenię obserwowano podobne jak w depresji wydzielanie IM. podstawowy lek przeciwdepresyjny. a przede wszystkim skuteczność terapii deprywacją snu i światłem. wysokie stężenie kortykoliberyny w płynie mózgowa-rdzeniowym. Wydzielanie MSH indukuje cAMPza pośrednictwem zwiększenia syntezy NAT. zwiększa syntezę NAT i uwalnia MSH. klonidyna-agonista aUay i atenolul-blokerreceptorów beta-hamują uwalnianie MSH. może być następstwem dużej konyzolemii. Odchylenia w regulacji wydzielania hormonów tarczycy i TSH obserwowane w chorobach afektywnych. Duże podstawowe stężenie LH w surowicy i większa niż u osób kontrolnych odpowiedź na stymulację L-RH stanowić może potencjalny marker depresji endogennej. . a hamujący nalokson. kiedy u osób zdrowych około 2500 b. Badania dotyczące dysfunkcji immunologicznych w chorobach afektywnych i schizofreniach były prowadzone niesystematycznie. Hormon ten syntetyzowany jest z serotoniny przez enzymy: n-acetylouansferazę (NAT) i hydroksyindolo-uno-metylotransferazę (HIOMT) . Cykliczny i sezonowy przebieg chorób afektywnych. Weryfikacja wyników badań nad dysfunkcjami hormonalnymi stwierdzanymi w chorobach afektywnych i w schizofeniachjest bardzo trudna i wskazuje na potrzebę sformułowania nowej strategii dla rozwiązania tego problemu nozologicznego i terapeutycznego. Ulega ona rozregulowaniu. Ośrodki regulujące wydzielanie MSH zlokalizowane są w komórkach wyścić (ki komory Ul. i opiwy. przemawiającym za nadwrażliwością receptorów adrenergicznych lub za niedoborem przekażnictwa NIA. Jednak obserwacje re okazały się niespecyficzne dla chorób afektywnych. przedwczesne fazy REM. podobnie jak w zespole Cushinga. Fakt ten mugłby być testem specyficznym w diagnostyce depresji. Okazało się. związanych z drugimi przekaźnikami odpowiednim cAMP i inozyncfsfranem. zwróciły uwagę na możliwość badania czynności nadwzgórzowych mechanizmów regulacji wydzielania hormonów i procesów neurouansmisyjnych za pośrednictwem zależnego od światła wydzielania melatoniny (MSH) przez szyszynkę. Homeostazę hormonalną utrzymują zarówno procesy neurotransmisyjne. Zwój szyjny górny i jądra nad skrzyżowaniem nerwów wzrokowych stymulują syntezę MSH za pośrednictwem beta-i alfa-adrenergicznych receptorów. Podobny efekt wyzwala prostaglandyna E. zwłaszcza dobowy rytm wydzielania kortyzolu. Klorgilina-selektywny inhibitor MAO-A. lmipramina. 5-HT i GABA. DA. receptorów adrenergicznych alfa. także zwiększa stężenie MSH w surowicy chorych z rozpoznaniem depresji endogennej. że u chorych z depresją endogenną do zahamowania syntezy MSH wystarcza 300-500 b. jak i sprzężenia zwrotne. w psychozach afektywnych. gdyż indukuje ją rolipramselektywny inhibitor fosfodwuesterazy cAMP. a ACTHi MSH silnie hamują wydzielanie PRL. Obejmowały problemy ich infekcyjnej lub immunologicznej etiologii. narządzie podspoidiuwym i szyszynce. Moderujący wpływ na wydzielanie tego hormonu mają neuroprzekażniki Ach. Być może umożliwią to postępy w informatyce medycznej. przesunięcie czasowe w pulsacyjnym dobowym wydzielaniu ACTH i konyzolu oraz niedostateczne hamowanie sekrecji po deksametazonie. większej zapadalności chorych z depresją na nowotwory i infekcje niż w populacji ogólnej. a nie cGMP. a MSH nie wydziela się po uszkodzeniu unerwienia N?. prazosyna-agonista. Stwierdzono objawy malej lub dużej kortyzolemii w surowicy. Natomiast. zwłaszcza niedostateczna odpowiedź wydzielnicza TSH pc stymulacji TRH.

hamują syntezę limfokinin. Tymcleptyki. Limfokinina stymuluje wydzielanie GH. jednak wykazywały one prawidłową odpowiedź na mitogeny. Nieliczne przeglądowe publikuje dotyczące problemów odporności w depresjach wskazują. kortykosteroidów. niezależnie od profilu farmakologicznego działania i selektywności. stwierdzano częściej podwyższone stężenia lgA. Wykazują reż wiele zależności z układem nerwowym i wewnątrzwydziellllCZyTl. Niedoborom komórkowym limfocytów T towarzyszyć może nadmierne wytwarzanie limfokinin. Duże stężenie immunoglobulin w surowicy może przemawiać za aktywacją procesów odpornościowych. Glukokortykuidy. Na. a także terapii. noradrenaliny i serotoniny (Ach. Zatem odpowiedź biologiczna komórki i narządu regulowana jest przez niezwykle złożone mechanizmy nerwowe i hormonalne. cGMP i inozynowych. Natomiast małe stężenie lgM.zmniejszenie gęstości przedsynaptycznychreceptorów NA i 5-HT i istotne zwiększenie receptorów zasynaptycznych. makrofagi. Wymagają one dalszych badań oraz weryfikacji w aspekcie ich przydatności do nozologicznej klasyfikacji chorych. wskazywać może na większe jej zużycie. Problemy dotyczące neuroprzekażnikowych. Substancje stymulujące receptory alfa-adrenergiczne zmniejszają odpowiedź immunologiczną. Hormonalna kontrola układu immunologicznego jest rzeczywista.Główne systemy odporności humoralnej. 5-HT) . że u około 10%hospitalizowanych pacjentżw występuje w surowicy niedobór lgM. Polipeptydowy hormon grasicy-tymozynę alfa-wykryto w ośrodkach okołokomoruwych i w podwzgórzu. a także układy drugich przekaźników cAMP. lgG i lgE. U chorych na depresję stwierdzono małą liczbę limfocytów T i 8. a także dla neuroprzekażników acetylocholiny. hormonów tarczycy. gdyż limfocyty. U zwierząt z niedoborem immunologicznym zdolność do odrzucania przeszczepów przywraca hormon szyszynki-melatonina. z wyjątkiem beta-adrenergicznych. Skuteczność terapeutyczna tymoleptykćw i neuroleptyków została udowodniona i fakt ten potwierdza biologiczną naturę chorób afektywnych i schizofrenii. estrogeny zaś stymulują nabłonki grasicy i układ śródbłonkowo-komórkowy. dają podobny opóźniony efekt. adrenaliny. które są przedstawione na schemacie funkcjonowania systemu kinazy białkowej (ryc. jedynej immunzglobuliny wiążącej dopełniacz. Same wytwarzają białko limfokininę-o właściwościach hormonu. para (hormonu. Natomiast u chorych na schizofrenię. lgG i lgM. Niedobory odpornościowe limfocytów B wiążą się z dysfunkcjami genów zlokalizowanymi w chromosomie X. Limfocyty mają również receptory hormonów w jądrze komórkowym i układy ekspresji genów. komórkowej. który jest miejscowym przekaźnikiem informacji dla śródbłonków. podobny związek wykazuje zachorowalność na choroby afektywne. Reguluje on w okresie rozwoju ontogenetycznego proces różnicowania podklas limfocytów T na żerne. hormonalnych i odpornościowych dysfunkcji stwierdzanych w psychozach afektywnych i schizo (rentach są fragmentaryczne i często kontrowersyjne. hormonów gruczołów płciowych. Kompleks lg-T-antygen wiąże się z makrofagami i jest prezentowany komórkom 8. ACTHi kortyzolu. fagocytozy i dopełniacza działają niezależnie i uzupełniają się. hormonu wzrostu. granulocyty mają receptory dla insuliny. która jest produkowana przez komćrki plazmatyczne oraz podwyższone stężenia lgA. a także redukują . IZ) . wazopresyny. podobnie jak stres. tj. pomocnicze i supresorowe.

Ponadto rozwijane aktualnie badania farmakogenetyczne wykazały duży polimorfizm i mutacje genów odpowiedzialnych za syntezę monooksygenaz.stężenie metabolitów MHPGi 5-HIAA. 10. Jednak może okazać się. Wynika on z faktu. 4. izoenzymówcytochromu P-450. Organiczne zaburzenia psychiczne włącznie z zespołami objawowymi". nie wykazuje prostej zależności z ich siłą przeciwpsychotycznego działania w schizofrenii. W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowomydf(ICD10)uwzględnia się zaburzenia psychiczne na tle organicznym w grupić'kategorii diagnostycznych. . długotrwałego blokowania centrum katalitycznego enzymu przez jeden lek i podanie kolejnego leku utlenianego w tym samym układzie 3. odpowiedzialnych za szybkość utleniania i eliminacji szeregu leków psychouopzwych 1. społeczne i ekonomiczne. niedostatecznego dawkowania leku lub leczenia powikłań toksycznych w psychozach jest wielokrotnie większy niż jednorazowe badanie genotypu chorego. Wprowadzenie. np. Użyteczność metody leczenia i możliwe alternatywy powinna determinować właściwie przeprowadzona analiza ekonomiczna problemu nakłady/pożytki: zdrowotne. kiedy nozologicznalub empiryczna diagnoza zidentyfikuje pacjentów wrażliwych na leczenie. Pojęcie. Przez. kiedy choroba(np. Utrzymują się nadal kontrowersje dotyczące nadczynności czy niedoczynności przekażnictwa dopaminergicznego w tej psychozie. Adam Bilikiewicz.impiraminą lub chloropromazyną. 14. 12. Postęp w psychofarmakoterapii będzie możliwy wówczas. 5. np. ICD-X. 29. Kojarzyło się ono w starszej psychiatrii z wprowadzonym przez 1. dotyczy@bezpośrednich uszkodzeń mózgu. /. 6. np.WHO. ale drogim lekiem. że dotychczasowe (stare i nowe) systemy nczologicznejklasyfikacji chorych. uszkodzeniami lub urazami. że koszt nawrotów psychozy. 8. Murek Jaremu. W ostatnich latach zwiększyła się luka czasowa dotycząca wykorzystania w klinice wyników badań podstawowych. zaburzenia organiczne"rozumie się zespół psychopatologiczny uwarunkowany dysfunkcją mózgu wywołaną jego chorobami. Ryzyko powikłań zwiększa się w przypadku. Powinowactwo poszczególnych neuroleptyków. Badania genotypu techniką łańcuchowej polimerazy (PGR) nie są jeszcze wykorzystane w praktyce klinicznej z uwagi na ich koszt.: chlorprctyksenu i chlorprornazyny. lub wtórne. 12. Genetycznie uwarunkowany szybki lub wełny proces utleniania leków może warunkować terapeutycznieniedostateczne stężenie leku podawanego w rutynowych dawkach lub powikłania toksyczne 5. 23. DSM-IV i inne. trifluoropernazyny i haloperydolu do receptorów-DA i DA.układowa)dotyka różnych narządów. Zaburzenia funkcji mózgu mogą być pierwotne. 12. Znaczny postęp w neurofarmakologicznych i morfologicznych badaniach podłoża różnorakich funkcji ośrodkowego układu nerwowego przyniósł impas w psychofarmakulogii. Zaburzenia psychiczne na tle organicznym. urganiczności"przeszli w psychiatrii pewną ewolucję. w tym także mózgu. nie wyróżniają pacjentów reagujących dobrze na poszczególne preparaty psychotropowe. 9. a zwłaszcza nowym selektywnym.

ubieranie. zachowaniem i motywacją. a także otępienie z delirium. Otępienie bliżej nieokreślone. Grupa kategorii diagnostycznych ICD-10 obejmuje wprawdzie dość szeroki zakres objawów psychopatologicznych. Otępienie w innych chorobach klasyfikowanych gdzie indziej. niektórzy psychiatrzy(zwłaszcza niemieccy)dzielili zespc(y psychoorganiczne na nieodwracalne i odwracalne. jak pamięć. Do pierwszej należą zespoły. że zespoły zaburzeń świadomości powinngy być szczegćlowo zpisane w części ogólnej dotyczącej syndrumologii.Bleulera pojęciem zespołu psychoorganicznego(las organischiPsychosyndrum). jedzenie. intelektiuczenie się. Podział otępień. głównie uojeniowych. jak możliwość utrzymania lub znalezienia pracy. z czym wiązało się pesymistyczne rokowanie. Inne zaburzenia psychiczne spowodowane uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu i chorobą . depresyjnych i mieszanych. wychodząc z założenia. w otępieniu naczyniopochodnymi innych stanach pierwotnie lub wtórnie wpływających na mózg. Otępienie naczyniowe. Dzisiaj cała ta dyskusja należy do historii. w kturym zaburzone są takie wyższe funkcje. zwykle c charakterze przewlekłym lub postępującym. Taki zespćł objawów występuje w chorobie Alzheimera. Organiczny zespół amnestyczny. higienę osobistą. podstawowe objawy tworzą jednak tylko dwie grupy. liczenie. Amerykańska klasyfikacja wyszczególnia:otępienie niepowikłane. Świadomość nie jest zaburzona. orientacja. Otępienie powoduje znaczący spadek funkcji intelektualnych i zwykle wpływa na podstawowe aktywności życiowe. obniżenie kontroli nad reakcjami emocjonalnymi. korowe. nie powinny być stosowane jako kryteria otępienia. a czasami je poprzedza. w których stałymi dominującymi cechami są albz zaburzenia takich funkcji poznawczych. język i ocena. Uszkodzeniu funkcji poznawczych(kognitywnych)towarzyszy zwykle. Aby osłabić ten efekt rozpoznania. Z definicji otępienia wynika. Przejawy tego spadku zależą głównie od środowiska społecznego i kulturowego. Otępienie jest zespołem spowodowanym chorobą mózgu. Zmiany w pełnieniu ról. z powodu dużych różnic kulturowych oraz częstych. Zgodnie z tradycją polskiej psychiatrii. zmian w dostępności pracy. w którym żyje pacjent. jak:pamięć. wydalanie i czynności higieniczne. Lista Organicznych zaburzeń psychicznych"obejmuje ponadto:Majaczenie nie wywołane alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi. Podział otępień według ICD-10 obejmuje następujące kategorie:Otępienie w chorobie Alzheimera. urojeniami i z nastrojem depresyjnym. jak:mycie się. Klasyfikacje ICD-10 i DSM-IV Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego przewidują możliwość innych objawów. Definicja otępienia. zespćl psychcorganiczny miał być zawsze skutkiem trwałych i znacznych zmian morfologicznych mózgu. że często przebiega ono bez objawów dodatkowych. omamów. uwarunkowanych zewnętrznie. czyli otępień. nie wywołany alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi. w tym rozdziale omawiamy jedynicpierwszągrupę zespoluw. albo zaburzenia sewonum(świadomości)i uwagi określone umownie zbiorczym terminem delirium. zdolność uczenia się. myślenie. rozumienie. społecznymi. Zgodnie z definicją. a ponadto z psychozami somatgennymi i wywołanymi używaniem środków psychoaktywnych.

W Stanach Zjednoczonych ocenia się. zaś w pozostałych 5%mamy do czynienia z innymi przyczynami. ktura dotyczy 37%osób z demencją. że obok już wymienionych przyczyn otępienia(choroba Alzheimera. że powoduje ona 57%wszystkich przypadków otępienia. kila. Na drugim miejscu wymieniana jest choroba mózgowa-naczyniowa(otępienie naczyniowe. Częstość występowania otępienia jest różna w różnych krajach.). organiczne lub objawowe. uszkodzenie i dysfunkcję mózgu"powodującą otępienie można spotkać w każdym wieku. inne choroby pierwotnie zwyrodnieniowe:choroba Pieką. Liczba czynników chorobowych prowadzących do otępienia nie jest dokładne określona i waha się od 50 do 140 u różnych autorów. Częstość występowania otępienia wiąże się ściśle z wiekiem badanej populacji. których intelekt jest dobrze rozwinięty. lż" rośnie z wiekiem. Chociaż otępienie jest zespołem typowym dla wieku podeszłego. W 15%przyjmuje się etiologię mieszaną(proces zwyrodnieniowy typu Alzheimera i zmiany naczyniowe). ang. B).. Z badań prowadzonych w Polsce wynika. Określa się. w wieku powyżej 65. W UISA i krajach zachodniej Europy oceni się. W badaniach epidemiologicznych prowadzonych na świecie stwierdza się różnice w częstości występowania poszczególnych przyczyn otępienia. nawet u dzieci. niedobór witaminy Ba itd. nadmierne używanie leków lub 0)alkoholu. Nieokreślone zaburzenia psychiczne. rż. Zaburzenia osobowości i zachowania spowodowane chorobą. Jakkolwiek otępienie dotyczy osób w podeszłym wieku. . osiągając wartość około 50%u osób(powyżej 80. guzy wewnątrzczaszkuwe.somatyczną. Trzeba w każdym przypadku rozważyć inne przyczyny otępienia. W innych krajach występowanie otępienia u ludzi powyżej 65. że najczęstszą przyczyną otępienia jest choroba Alzheimera. Zasadniczy podział otępień uwzględniający etiologię omówiliśmy powyżej. neuminlekje:HIV. nawet gdyby były one rzadkie. to. choroby naczyniowe. Parkinsona. wodogłowie normutensyjne. że choroby naczyniowe wyprzedzają nępienetypu Alzheimera i zajmują wśród czynników etiologicznych otępienia pierwsze DUSSCC. zaburzenia hormonalne i metaboliczne(niedoczynność tarczycy. uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu(w polskiej psychiatrii jest najczęściej w użyciu termin "organiczna charakteropatia"albo "osobowość encefalopatyczna"-przyp. Epidemiologia. a poziom ustabilizowany(zazwyczaj po 4. wystąpienie jego objawów nie powinno sugerować lekarzowi rozpoznawania choroby Alzheimera. choroba Creutzfeldta-Jakoba). cz. że otępienie dotyczy około 10%osób.yascular dementia). Dodany tylko. Przyczyny otępień. A. choroba Hunringtona. otępienie mogą powodować urazy czaszkowa-mózgowe. rż). z czym w ostatnich latach mamy du czynienia. ocenia się na 45%.

u którego stwierdzono kliniczne objawy otępienia. Rozpoznawanie nozologiczne otępienia odbywa się poprzez eliminację kolejnych czynników etiologicznych. Klinika zespołów otępieniach. B "kiłą układu nerwowego.otępienia pierwotnie zwyrodnieniowe). o czym piszemy w rozdziale dotyczącym problematyki psychogeriauycznej. niedoborem wir. leczenie przyczynowe zespołów otępieniach dotyczy stosunkowo wąskiej grupy chorych. badanie płynu mózgowardzeniowego. poziom hormonów tarczycy T. że u okuło 10%pacjentów otępienie jest odwracalne(np. Wykonuje się badanie składu morfologicznego krwi z rozmazem. i kwasu foliowego. zaś z punktu widzenia psychoterapeutycznego niezwykle ważne jest aktywizowanie chorych. próby czynnościowe nerek. nie ma możliwości odwrócenia procesu chorobowego. Graham-Kendall). W takich przypadkach decyduje szybkość działań diagnostycznych. Mówiąc ogólnie. Bender. T. MRI(jądrowy rezonans magnetyczny).. dostarczanie witamin. Stąd konieczność bardzo szczegukwego badania każdego chorego. U większości osób ma zastosowanie leczenie objawowe. próby czynnościowe wątroby i poziom aminouansferaz. odczyny swoiste w kierunku kiły i ewentualnie HIV. Im wcześniej włączy się leczenie przyczynowe. Przez cały czas choroby należy dbać o właściwą dietę. Bentona. Każdy pacjent. Niezwykle przydatne jest badanie neuropsychologiczne przy zastosowaniu odpowiedniego zestawu testów(np. stężenie we krwi witaminy B. zdjęcie radiologiczne czaszki i klatki piersiowej. U chorych z głębszymi zaburzeniami funkcji poznawczych najważniejsze zadanie przypada opiekunom chorych. Leczenie. TK(tomografię kzmputerową). których przyczyny nie są znane(np. niektórymi guzami wewnątrzczaszkowymi). Badania obejmują ocenę podstawowych funkcji życiowych. Jak wspomniano. tym szybciej cofają się zaburzenia psychiczne. Przebieg i rokowanie. powinien być skonsultowany przez neurologa i okulistę(dno oczu i pole widzenia). Leczenie farmakologiczne omawiamy w poszczególnych grupach diagnostycznych. niesłuszne było przekonanie o złym rokowaniu w każdym przypadku otępienia. badanie moczu na obecność ewentualnych związków toksycznych. EKG i EEG. chociaż istnieją szanse jego spowolnienia. . skład chemiczny krwi. TSH.spowodowane niedoczynnością tarczycy. opadanie krwinek(OB). Deprywacja sensoryczna i pozbawienie chorych wysiłku intelektualnego pogłębia zaburzenia pamięci i deteriorację osobowości. Ocenia się.Badania dodatkowe. . Niestety w postępujących chorobach mózgu.

W większości przypadków*choroba rozpoczyna się po 60. Obiektywnie zaburzenia pamięci krótkoterminowej ujawniają się wyłącznie w trakcie wnikliwego badania psychiatrycznego. Od tego czasu wyodrębnia się zespół otępienny pierwotny o dość jednolitym i charakterystycznym obrazie klinicznym.adresu. wymaga pomocy przy wykonywaniu codziennych czynności(może nie trzymać moczu). Kobiety chorują częściej. spowolnienie psychoruchcwe. Alzheimer(1907)opisał przypadek otępienia bez znanej przyczyny. a w końcu dc śmierci. gdzie położył przedmiot codziennego użytku. Umiarkowane otępienie:V. Niewielkie otępienie:IV. o późnym początku. Bardzo ciężkie otępienie. Pierwotne zespoły ot(pienne 4'horoba Alzheimera. stany lękowe. Znaczne otępienia VII. która uwzględnia siedem stadiów:1. Na początku obecnego stulecia Al. W zn acz nym otęp i en i u pacjent jest nieświadomy ostatnich wydarzeń ze swojego życia. Powyższym objawom mogą towarzyszyć przygnębienie. W otępieniu średnio nasilonym chory nie może się obyć bez pomocy osoby drugiej. numeru telefonu. neurcchirurgćw. Reisberga(19823. W niewielki m otęp ten i u można zaobserwować zagubienie się w czasie podróży. oraz przebiegu. zauważalne przez współpracowników. stwierdza się zaburzenia orientacji i skupienia uwagi. otępienie atypowe lut'mieszane i nie określone. zubożenie słownictwa. rż. Proces otępienny przebiega w kilku stadiach. i ma w początkowym stadium przebieg utajony. Brak zaburzeń poznawczych:Il. Rozpoznanie choroby Alzheimera jest zawsze prawdopodobne. W badaniu nie potrafi sobie przypomnieć większości istotnych danych dotyczących swego bieżącego życia. Średnio nasilone otępienie:VI. a nawet dłużej i prowadzi nieuchronnie do całkowitej utraty samodzielności psychicznej i fizycznej pacjenta. jego rytm dzienny . Postępujący proces otępienia może trwać 10-15 lat. np. nadmierna podejrzliwość(. Ramy podręcznika uniemożliwiają wyczerpujący opis innych rzadszych chorób. których zntjzmość należy do specjalistów(neurologów. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 uwzględnia się:otępienie w chorobie Alzheimera c wczesnym początku. W początkowym stadium choroby pacjent uskarża się na zapominanie. W otępi en i u u m fajkowanym stwierdza się zubożenie wiedzy na temat aktualnych i wcześniejszych wydarzeń:mogą też występować ubytki pamięciowe dotyczące życiorysu. zapomina też nazwiska ludzi dobre wcześniej znanych. gdyż dopiero badanie sekcyjne(neurohistcpawlogiczne)daje stuprocentowe potwierdzenie lub wykluczenie rozpoznania przyżycicwego. psychiaućw). gorsze wykonywanie dotychczasowych obowiązków zawodowych. Przy określaniu kolejnego stadium(lub stopnia)otępienia można się posłużyć Skalą Ogólnej Deterioracji według 8. imion bliskich osób.W rozdziale ograniczamy się do bardziej szczegółowegz omówienia niektórych chorób i zaburzeń prowadzących do otępienia. Pogranicze otępienia:Ul. kłus mnie okrada'). który nazwano chorobą Alzheimera.

Neuropatologia. Szczególnie charakterystyczne są zmiany w zespole hipokampa. przestrzegania sekwencji. D. Badanie neurologiczne ujawnia liczne objawy(niedowłady. Badania TK i MRI wykazują wyraźny zanik kory mózgu i poszerzenie. Pojawia się całkowity zanik zdolności psychomotorycznych(chzry przestaje chodzić). 8. co najwyżej chrząka. Zaburzenia nie są zaliczane do zespołów I osi. . Gen odpowiedzialny za wytwarzanie tej substancji znajduje się w chromosomie 21. Stwierdzenie jednego objawu(lub więccjca. agnozja(niemożność rozpoznawania i identyfikowania przedmiotów. pojawiają się zaburzenia zachowania(czuje się oszukiwany przez ztoczenie).powtarzanie stale tych samych czynności). Terminalne stadium choroby oznacza w zasadzie życie wegetatywne. Deficyty poznawcze nie są związane z jakościowymi zaburzeniami świadomości. ogniskowe objawy korowe). W bardzo ciężki m otępieni u pacjent traci wszelkie zdolności językowe. apraksja(niezdolność do wykonywania złożonych czynności ruchowych. P. afazja(zaburzenia mowykb. Badanie genotypu(analiza DNA)daje już dzisiaj podstawę przewidywania wystąpienia choroby. całkowity zanik aktywności celowej. Typowymi zmianami mikroskopowymi w chorobie Alzheimera są blaszki starcze i zwyrodnienie neurolibrylame w neuronach. Deficyty poznawcze zawarte w kryteriach Al i AŻ zaburzają w istotny sposób czynności zawodowe i funkcjonowanie społeczne w stosunku do stanu sprzed choroby. tj.do dużej depresji. Niesprawność zwieraczy występuje u wszystkich chorych. Przebieg choroby charakteryzuje się ciągłym i postępującym obniżaniem się funkcji poznawczych. zwykle symetryczne. abstrahowania. organizowania. Wielkość tych zmian narasta w miarę postępu choroby(zależność od stadium choroby). Podstawową substancją wchodzącą w skład blaszek starczych jest amyluid(glikoproteina). lęk i agresja. G.jest zakłócony. układu komorowego. Amerykański System DSM-IV uwzględnia ścisłe kryteria diagnostyczne zespołu otępiennego typu AlzheimercA. Stopniowe pojawianie się licznych zaburzeń funkcji poznawczych:1.innymi somatycznymi przyczynami otępienia i wpływem środków psychoaktywnych. E. objaw lustra(chory rozmawia ze swoim odbiciem w lustrze):występują objawy kompulsywne(np. Być może wynik tego badania będzie stanowił rodzaj markerachoroby Alzheimera. Wielkie nadzieje wiąże się z badaniami nad apolipopreteiną E i jej związkiem z otępieniem. Upośledzenie funkcji pamięciowych(upośledzenie zdolności do uczenia się nowych informacji lub przypominania zapamiętanych wcześniej)2. W ustaleniu rozpoznania. często w ogóle nic mawi(mutyzm). Oburzy giną najczęściej z powodu zapalenia płuc i niewydolności krążeniowa-oddechowej. mimo nie naruszonych lunkji sensorycznychkd. psychoz schizofrenicznych itd. mimo nie naruszonych funkcji motorycznychkc. Deficyty poznawcze zawarte w kryteriach Al i AŻ nie są spowodowane innymi chorobami o u n. o których była mowa wyżej. obok szczegółowego wywiadu. pomocne są badania dodatkowe. zaburzenia w zakresie planowania.

III i V warstwie kory czołowej. ny. przebyty uraz czaszkowa-mózgowy. 1 choroby Alzheimera gen. Niektórzy podejrzewają tło infekcyjne(wirus powolny). Blaszka starcza w powiększeniu. I 5. Barwienie metodą Biclschzwskyócgo. mutacje tego genu są odpowiedzialne za wystąpienie choroby. Fakt rodzinnego występowania sugeruje tło genetyczne. W przebiegu choroby Alzheimera zmniejsza się znacznie liczba synaps. Trzeba jednak dodać. Stwierdzono też. *Cierpią też inne układy neuroprzekażnikowe-niedobór noradrenaliny. W innych postaciach rodzinnej. Barwienie metodą Bielschowsky'ego. 14. . Wiele przemawia za tym. U osób. z wczesnym początkiem. Dużą wagę przykładano do badania tzw. Do czynników zwiększających ryzyko zachorowania należą:wiek.czynników ryzyka. Jerzego Dymeckiego z Zakładu Neuropatologii Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie). substancja P. dopaminy. Zmiany w układzie cholinergicznym posłużyły wysunięciu tzw. Etiologia i patogeneza. dla których nie znaleziono. Ryc. że czynnikiem ryzyka jest obecność izotermy apolipoproteiny E 4. Wiele danych wskazuje. że z punktu widzenia etiopatogenezy mamy do czynienia z grupą chorób niehcmogennych. jak dotąd. Przyczyna choroby nie jest znana. wykształcenie(osoby z niższym wykształceniem chorują częściej). serotoni--. płeć(kobiety żyją dłużej i dlatego częściej chorują). wspomagający"może się znajdować także na chromasomie 1. które mają dwa alicie Ago E 4/84 prawdopodobieństwo zachorowania na. 14 lub 19(gen dla Apolipuprneiny E-Ago E). skroniowej i ciemienizwej. E 3 iE 4. miażdżyca(dawniej zaprzeczano związkom otępienia typu Jzheimera z miażdżycą).Zwyrodnienie wlókienkowe Jzheimcra w neuronach kory mćzgu. że w przebiegu choroby zmniejsza się w mózgu zawartość acetylotransferazycholinowej i acetylocholiny(według Matejkowskiej i Kwiecińskiego. 13. genu odpowiedzialnego za otępienie. Barwienie metodą Biełschowsky'ego(zdjęcia udostępnione dzięki uprzejmości prał'. sratyna. Ryc. GABA i innych biologicznie aktywnych związków. która nie straciła na aktualności dając pewne możliwości leczenia. kwrycnaliczono ponad 100. Gen dla Ago E występuje w trzech izotermach E 2.c h o I i n erg icznejhipotezy choroby. występowanie w rodzinie zespołu Dawna itd. l 997. że ponad 90%wszystkich chorych stanowią przypadki sporadyczne choroby Alzheimera.U niektórych chorych z rodzinną postacią choroby Alzheimera. neuropeptyd Y. w tym*przede wszystkim liczba cholinergicznych zakończeń presynaptycznych w 11. Ryc. Istnieje kilka teorii próbujących wyjaśnić etiologię i patogenezę choroby. jak:somato-.Liczne blaszki starcze w kurze mózgu.

Dobre wyniki daje mianseryna. Tajemnica patomechanizmu choroby Alzheimera wiąże się ściśle z rolą białka. składającego się z 40-42 aminokwasów(beta-amyloid). agresywność(małe dawki neuroleptyków z grupy fenotiazyn lub butyrofenonćw). c) niepostępujący. nie dysponujemy możliwościami leczenia przyczynowego.białka tau. Genetycznie uwarunkowany defekt prowadzi do patologicznej przemiany białka APP. antagoniści kanałów wapniowych. tj. GABA. DA. Funkcja biologiczna tego jbiałka nie jest jeszcze wyjaśniona. . fosfatydylcseryna(Bras). b) podostry. Spośród leków wpływających na układ monoaminoergiczny:lewodopa. inhibitory MAOB(selegilina. Źródłem powstawania prekursora amyloidu(APP)mogą być neurony. Mają zastosowanie następujące grupy leków i środków:leki noouopowe(albo prokognitywne)i poprawiające metabolizm mózgowy(np. fluwcksamina. leki przeciwzakrzepowe. leki psychostymulujące. komórki(ściany naczyń. a zwłaszcza ACH). a) przebieg. leki obniżające hipoksję*#u n. c) znana w depresji raktywnej. a) przyczyna. leki przeciwzapalne. Najczęściej stosowane są leki pobudzające przekażnictwo w układzie cholinergicznym:takryna(Cognex). poprawiające krążenie mózgowe i obniżające ciśnienie.. aminokwasy pobudzające. leki działające na układy neuroprzekażnikowe(NA. guanfacyna. a) początek. neutrofiny. b) otępienie w chorobie Alzheimera. Podejmuje się leczenie różnymi sposobami. Exelon. a nawet surowica krwi. Tabela 1. fizostygmina.chorobę Jzheimera zwiększa się l 4-krotnic. komórki mikroglejuwe. W kolejności: a) cecha. lecytyna. które je częścią większej cząsteczki białka prekursorowego APP. cholina. b) nieznana. niemniej na całym świecie trwają próby znalezienia odpowiedniego leku. amyloidowego. Ponadto w leczeniu choroby Alzheimera mają zastosowanie leki łagodzące niektżre objawy lub usuwające pewne zespoły wikłające otępienie. c) otępienie w depresji. betanechol. komórki astroglejowe. pirydostygmina. c) różny. środki zapobiegające syntezie białka-tau i gromadzeniu amyloidu(na razie są to ambitne zamierzenia):gennerapia(?)i leczenie skojarzone.trójpiericieniowych). Niektóre cechy różnicujące otępienie w chorobie Alzheimera z pozornym otępieniem w depresji. moklobemid. Leczenie. l 996). klunidyna. witaminy. Nie została reż wyjaśniona ro tzw. przygnębienie-niekiedy zespćl depresyjny(leki przeciwdepresyjne z wyłączeniem leków o działaniu cholinulitycznym. Giezłu proponowanych lub używanych obecne leków w leczeniu otępień typu Alzheimera przekracza 200(Pużyński. Częstym objawem jest lęk(anksjolityki). środki chelatujące glin(niektórzy patogenezę choroby wiążą z podwyższonym w organizmie poziomem tego pierwiastka). zimeldina. 5-HT. donepezil(Aricept). b) postępujący. milacemid). 4-aminopirydyna. Niestety.piraceram-Nootropil). neuropeptydy.

Choroba Huntingtona(pląsawica Huntingtona). napady drgawkowe. Przebieg i obraz kliniczny choroby jest podobny do otępienia typu alzheimerowskiego. b) obecne. c) niecharakterystyczne. Cheruba rozpoczyna się mało charakterystycznymi objawami zwiastunowymi w ktńrych . Częstotliwość występowania pląsawicy Huntingtona określa się na 4-7 przypadków na 100 tys. Proces zwyrodnieniowy obejmuje korę mózgu i jądra podkorowe. b) wyraźne. nieuzymanie afektu. b) obecne. -45. W 1983 r. Makroskopowo stwierdza się ogólny zanik mózgu. a) zaburzenia neurologiczne. udało się zlokalizować gen choroby w chromosomie 4. deterioracja osobowości z obniżeniem uczuciowości wyższej i innymi zaburzeniami charakteru(drażliwość. b) choroba Alzheimera. b) deterioracja intelektualna. W tym typie otępienia zaburzenia pamięci i funkcji poznawczych nie są tak głębokie jak w chorobie Alzheimera.a) przebyte choroby. b) nieobecne. znaczny bezkrytycyzm. Na przekrojach widać poszerzenie komór i zanik jądra ogoniastego. c) Pozorne. b) żadna. a) skuteczność leków przeciwdepresyjnych. występująca najczęściej około 35. z pełną penetracją genu. Choroba pojawia się wdzianie. Jest tu genetycznie uwarunkowana zwyrodnieniowa choroba mózgu. c) zaburzenia afektywne. za pomocą techniki analizy DNA. c) duża. chociaż zaniki dotyczą również kory skroniowej. cechy organiczne. rż" wyrażająca się klinicznie ruchami mimowolnymi(pląsawiczymi)i postępującym otępieniem. c) przebyte epizody zdarzeń afektywnych. a) wyniki testów psychologicznych. c) zmiany w zakresie osobowości. Dziedziczenie jest autosomalne dominujące. a) zaniki mózgu. Zmiany zwyrodnieniowe umiejscawiają się zwłaszcza w płatach czołowych. W obrazie klinicznym górują objawy zespołu czołowego:euforia do rozmiarów marli. b) Rzeczywiste. a) obniżenie sprawności intelektu. c) charakterystyczne. c) nieobecne. a) korowe zaburzenia poznawcze. c) nieobecne. a) choroby w rodzinie. chwiejność emocjonalna). Choroba Pieką. a) objawy depresji.. Występuje 5-7 razy rzadziej niż choroba Alzheimera. b) bez znaczenia.

podejrzliwość. psychiatrzy częściej niż neurolodzy zajmują się leczeniem tej grupy otępieniaąRokowanie jest niepomyślne. również preparaty fenotiazynowe. zdarzają się przypadki depresji ze skłonnościami samobójczymi.penenazyna(Trilafon).pochodne butyrnenonu(halopeńdol). Niektórzy autorzy są zdania. Chorzy umierają w ciągu 15-20 lat od chwili. ślinotok. brak ruchów balansowania kończyn. że wszystkie środki blokujące. niektórzy bywają przy-gnębieni. Przypuszcza się. palilalia. Prawie zawsze stwierdza się objawy wegetatywne:łojotok(twarz naoliwiona). sonuidalnymi po:zapaleniu mózgu. głowy i tułowia). łez. W przypadkach powikłań depresyjnych i psychotycznych stosuje się odpowiednie leki psychotropowe. w takich przypadkach obserwuje się głębsze objawy zespzłu otępieniowego. Z tego powodu. wybuchowość. duża drażliwość i nieuzymanie afektu. Dochodzi do niedoboru lcpaminy. U niektórych pacjentów stwierdza się wspó(występowanie objawów choroby Alzheimera(objawy korowe). patomor(alogiczne są zlokalizowane w istocie czarnej i prążkowiu(układ nigrostriatalngy). W przebiegu choroby nierzadkie są napady padaczkowe. np. Z innych objawów neurologicznych mogą wystąpić:pro-. wadze pomiędzy czterema głównymi neuroprzekażnikami:dopaminą. Objawy podstawowe to drżenie(rąk. Zaburzenia psychiczne(otępienie i zaburzenia charakterologiczne występują u większości chorychdo BO%). logoklonia(mowa chorych staje się stopniowo coraz mniej wyraźna). Zmiany. Biorąc pod uwagę patomechanizm choroby-zaburzenia w równo-. czyli pierwotnej choroby Parkinscna odróżnia się zespołami parkin-. Charakterystyczne są czyny impulsywne. Nie którzy chorzy są gwałtowni i skłonni do czynów impulsywnych. że nie powinno być trudności diagnostycznych. . że w patzgenezie choroby odgrywa rolę zmniejszenie się liczby receptorów dopamincwych w wymienionych strukturach. wskazane są neuroleptydz silnym działaniu antydzpaminowym. szyi i kończyn górnych. Ruchy mimowolne datyczą najpierw twarzy(grymasy). zaburzenia pisma mikrografia i paligrafia. po zatruciach i lekach(neuroleptykacw przebiegu miażdżycy naczyń mózgowych itd. Choroba Parkinsona(drżączka porażna)jest zwyrodnieniową chorotąmózgu o nieznanej etiologii:rozpoczyna się zwykle w dość późnym wieku. serotoniną i acetylocholiną. Z punktu widzenia pawmechanizmu uważa się.. Od. Obraz kliniczny jest na tyle charakterystyczny. kwasem gammaaminomas(owym(GABA). Z biegiem czasu ogarniają one wszystkie mięśnie ciała. np. wzmożona potliwość. retro-i lateropulsja. być chorobą Parkinsuna występującą u osób z miażdżycą tętnic mózgowych. (w układzie dopaminergicznym)mogą wywołać ten zespół.parki n sen i zm mi ażdży cewy może. postawa pochylona do przodu. U większości chorych dominuje nastrój euforyczny.dominują:drażliwość. wzrost napięcia mięśniowego i hipokinezja. samoistnej. Leczenie jest objawowe i skierowane na opanowanie lub zmniejszenie ruchowi pląsawiczych. W miarę trwania choroby dołączają się objawy nępienne. pojawienia się pierwszych objawów. chud drobnymi krokami. że tzw. Często występuje też akatyzja. receptory 1.

Stwierdzono. Polscy badacze Gryglewski i Szczeklik są autorami koncepcji. z zaburzeniami świadomości(deiriam).utraty równowagi między tromboksanem AŻ a prostacykliną. nie wywołują otępienia. Ze środków farmakologicznych stosuje się leki przeciwparkinsonowskie(antycholinergiczne)i zwiększające aktywność receptora dopaminergicznegu(L-Dupa). Główną rolę w etiopatogenezie otępienia wielozawa(owego odgrywają liczne drobne zawały(zatory)mózgu. Leczenie w chorobie Parkinsona ma charakter objawowy. jest sam przez się odpowiedzialny za otępienie. Otępienie wielozawałowe(wielozatorowe). Termin ten wprowadził Hachinski i wsp. choroba Wilsona(zwyrodnienie wątrobowa-soczewkowe)rozpoczyna się stosunkowo wcześnie i jest łatwe do różnicowania z innymi postaciami otępienia pierwotnego. wielozawałowe. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 uwzględnia się kilka kategorii diagnostycznych:otępienie naczyniowe o ostrym początku. sztywność mięśniowa. dzieli się na cztery grupy:otępienie naczyniowe. Rokowanie jest niepomyślne ze względu na postępujący charakter choroby. Oczywiście nie wszystkie zawały prowadzą do otępienia. Czynnikiem rozpoczynającym proces miażdżycowy są zaburzenia w odżywianiu i dotlenieniu błony wewnętrznej tętnicy. chemicznego(hiperlipidemia)i toksycznego. mieszane korowe i podkorowe. Spośród metod leczenia pierwsze miejsce zajmuje I-penicylaDllOB. Próby wszczepienia lu mózgu chorego komórek wytwarzających dopaminę dają pewną nadzieję. niepowiklane. podkorowe. z zaburzeniami nastroju. Zespoły otępienne naczyniowe(naczyniopochodne). dotyczący zwłaszcza drzbnych tętnic mózgowych. ruchy mimowolne. Wśród czynników zwiększających ryzyko zachorowania na miażdżycę wymienia się:przewlekłe . Według tej koncepcji syntetyzowana w ścianach tętnic prostacyklma rozszerza naczynia i hamuje zlepianie się płytek krwi. ale podejmowane są w nielicznych ośrodkach neurochirurgicznych na świecie. Miał bowiem powodować stałe niedokrwienie tkanki mózgowej. Powyższy mechanizm patogenetyczny ma wpływ na wybór leczenia. że rozlany proces miażdżycowy. Objawy otępienne rozwijają się stosunkowo późne. tromboksan AŻ działa odwrotnie. Jej charakterystyczne objawy to:pierścienie Kaysera-Fleischera. tj. DSM-IV otępienie naczyniowe(vuscalar dementuj. Typowe są zmiany w badaniach laboratoryjnych. iż zmiany miażdżycowe wynikają z niedoborów prostacykliny.Zdarzają się powikłania depresją i zespołami psychotycznymi(urojeniowymi i halucynozami). otępienie naczyniowe nie określone. Zastąpił on dawny termin:otępienie miażdżycowe. że gdy zawały uszkodzą mniej niż 50 mi tkanki mózgowej. które powstają w następstwie obciążeń hemodynamicznych działających na śródbłonki tętnic. w 1974 r. inne rodzaje otępienia naczyniowego. Lepsze rokowanie dotyczy wtórnych zespołów parkinsonzwskich. Dawniej sądzono. przede wszystkim obniżenie stężenia ceruloplazminyw surowicy krwi. z urojeniami. Należy też uwzględnić ewentualne zaburzenia zachowania. marskość wątroby i uszkodzenie nerek. Obciążenia te mogą być typu mechanicznego wibracja).

Zespół otępiejmy jest podobny do otępienia. charakteryzuje się inną dynamiką. Najistotniejsze znaczenie mają badania krwi i przepływu mózgowego. Kryterium D:Deficyty poznawcze nie wiążą się przyczynowo z zaburzeniami świadomości(cryg. Kryterium O dotyczy występowania cech i objawów neurologicznych(wygotowanie głębokich odruchów icięgnowych. W typie pierwszym. b(uleżą tutaj różne odmiany angiografii mózgowej(angiografia zwykła. lecz raczej stopniową przgresję otępienia. specjalna. Miażdżyca tętnic. zaostrzeń". występującym najczęściej. zwłaszcza depresja). mózgu występuje częściej u mężczyzn w wieku podeszłym. :deMiww). czyli udarów(przebieg skokowy). Pod względem psychiatrycznym mogą tz być krótkotrwałe epizody psychotyczne(z jakościową zmianą świadomości:zamroczenie. Metody diagnostyczne ułatwiające rozpoznanie otępienia naczyniowego są dzisiaj bardzo rozwinięte. zwiększone stężenie cholesterolu.anginomogra(ja. czyli scyntygrafia mózgu). odruch Babińskiego. Pośrednio krążenie mózgowe można ocenić za pomocą ultrasonografii dopplercwskiej rezonansu magnetycznego(MRI)i pozytrcnowej tomografii emisyjnej(PET). majaczenie. ale jednzczeinie stwierdza się pogłębienie zaburzeń poznawczych(otępienie). Z punktu widzenia rozpoznania ważne są objawy zwiastunowe:bóle i zawroty głowy oraz zaburzeniaOROllCCl. lekki niedowład kończyn lub jednej kończyny. może to być przemijające zaburzenie mzwy(często mowa bełkotliwa-dyzantyczna). alzheimerowskiego. Kryteria A i 8. Wyróżnia się dwa typy otępienia wielozawdowego. Rzadziej w stosunku do wariantu pierwszego stwierdza się ogniskowe objawy neurologiczne. Ukrwienie tkankowe określa się jednak przede wszystkim z użyciem technik izotopowych(krypton 15. i psychiczny. porażenie rzekomo opuszkowe. obserwuje się narastanie otępienia w miarę kolejnych. np. jak w otępieniu typu Alzheimera. ksenon 133 itd). Pewne znaczenie ma też badanie EEG.nadciśnienie tętnicze. W typie drugim otępienia wielozawałowego nie obserwuje się nagłych pogorszeń. Obraz kliniczny otępienia wielozawalowego będzie zależał ud rozległości i umiejscowienia zmian w mózgu. palenie tytoniu. zaburzenia chodu. zespoły urojeniowe lub afektywne. angiografia radioizotopowa. osłabienie siły mięśniowej w kończynach albo obecność w badaniach dodatkowych cech wskazujących na chorobę naczyniową mózgu. cukrzycę. powodujących następstwa w stanie psychicznym-w sensie zaburzeń poznawczych). nadużywanie alkoholu. stres fizyczny.obecność licznych zawałćw w korze lub strukturach podkorowych. Ważna rola przypada czynnikom genetycznym. splątanie. objawy rzekomoopuszkoweitd. Ponieważ sieć tętnicza mózgu jest bardzo bogata. . np. Pod względem neurologicznym. Ich wyrazem są zaburzenia świadomości oraz objawyubytkowe(ogniskowe)o charakterze lakunarnym. po kilku dniach lub tygzdniach krążenie zostaje przywrócone i następuje poprawa kliniczna(dawne pojęcie(aojdów iwerudlam). W klasyfikacji DSM-IV wymienia się następujące kryteria otępienia naczynia pochodnego(wielczawa(owego).

zaburzeń ogniskowych(afazję. Trwałym następstwem tych urazów bywa padaczka pourazowa. zwłaszcza w tych.Bada się przepływ mózgowy całkowity. Pud względem psychiatrycznym dochodzi do powikłań psychotycznych i głębokich zespołów otępieniach. piracetam(Noouopil)i inne. z wgłobieniem kości. Pomocna od struny klinicznej może być prosta skala niedokrwienia Hachinskiego. pozostawiają też następstwa neurologiczne w postaci porażeń i niedowładów. z uszkodzeniami. Liczba wypadków połączonych z urazami czaszkowa-mózgowymi zwiększa się gwałtownie we wszystkich krajach cywilizowanych. . że liczba pacjentów w Polsce z urazami zwiększyła się w ostatnim 25-leciu 5-krotnic. Często są przyczyną śmierci. O takich zaburzeniach można mówić tylko wtedy. Rozpowszechnienie. podaży substancji energizujących. cenuofenoksyna. kiedy doszło do przemijającego lub trwałego uszkodzenia mózgu i udowodniono związek przyczynowy między tym uszkodzeniem a następstwami psychiatrycznymi. Patogeneza i podział urazowych zaburzeń psychicznych. W urazach otwartych następuje złamanie kości pokrywy czaszki. W Stanach Zjednoczonych urazy czaszkowa-muzgowe są główną przyczyną śmierci osób do 44 rż. postępowanie psychoterapeutyczne(psychokorekcyjne)i terapia fizykalna-usprawniająca(rehabilitacja). Rokowanie jest dość zróżnicowane. Leczenie jw. witamina E. najczęściej rćżnicuje się z otępieniem typu Alzheimera. i stale się zwiększa. a w populacji ogólnej zajmują czwarte miejsce. gdyż chorzy źle tolerują tę grupę środków. Polska wiedzie prym w europejskich statystykach dotyczących liczby ludzi ginących w wypadkach drogowych i ciężko rannych. Wystarczy wspomnieć. W przypadku powikłań psychotycznych i w depresji stosuje się odpowiednie leki psychotropowe. Rokowanie u chorych z mieszanymi postaciami otępienia pogarsza współwys. W różnicowaniu uwzględnia się zespoły nępienne innej etiologii. Urazy czaszkowa-mózgowe dzielimy na otwarte i zamknięte. tepowanie zmian pierwotnie zwyrodnieniowych(choroby:Alzheimera. np. Parkinsona).pyritinol(Enerbol). zależy bowiem ud rozległości i umiejscowienia zmian w mózgu. a niekiedy z ubytkami i zranieniem tkanki mózgowej. wymiany przezwlośniczkowej. ślepota). zachowując ostrożność w dawkowaniu. w przebiegu chorób naczyniowych mózgu jest działaniem wielokierunkowym:składają się na nie:leczenie farmakologiczne. W stanach niedokrwiennych celem leczenia farmakologicznego jest przede wszystkim zatrzymanie progresji choroby przez utrzymanie na odpowiednim poziomie wydolności mikrokrążenia muzgowegokrwi. Zespoły otępienne i inne zaburzenia j psychiczne w następstwie urazów czaszkowamózgowych. W przypadkach z przebiegiem postępującym i w postaci zaostrzeń rokzwanie jest niepomyślne. środków pobudzających metabolizm komórek nerwowych mózgu i innych środków działających objawowo na czynności nerwowe i psychiczne. regionalny i lokalny. w których rozwija się motoryzacja.i innych zaburzeń psychicznych. .

zblednięcie powłok. należą nudności. pzprzedzoną niepamięcią wsteczną. Zaburzenia przytomności trwają znacznie dłużej niż w czasie wstrząśnienia. Zagadnienia te należą bowiem do. ślepota korowa). stłuczenie mózgu i ucisk mózgu. bradykardia. zwyżki temperatury ciała. . Do objawćw wstrząśnienia muzgu. przyspieszenie czynności serca. W podręczniku psychiatrii nie będziemy szczegółowo rzzpauywali mechanizmów tych urazów i podziału uszkodzeń. brak łaknienia.Następstwa zamkniętych urazów czaszkowa-mózgowych dzieli się tradycyjnie na:wstrząśnienie mózgu. niepewność chodu.afazja. Po odzyskaniu przytomności chzrzy uskarżają się przez pewien czas na bóle i zawroty głowy. ziewnę poty. Niekiedy występuje też niepamięć następcza. zespołów amentywnych i zunroczeniowych. Stan chorych jest ciężki. uczucie rozbicia. Zaburzenis pamięci u ludzi młodych mogą się dość szybko cofnąć. splątaniowe i pomroczne z dużym pobudzeniem psychoruchowym. neurochirurgii i neurologii. a w ciężkich przypadkach na rozerwaniu mózgu i opon. krwiaka nad-lub podrwardówkowegc czy reż krwotoku śródmózgowego. może się utrzymywać kilka miesięcy. obok zaburzeń przytomności. Chorzy powinni być leczeni na oddziałach neurochirurgicznych. Ponadto mogą dołączyć się jakościowe zaburzenia świadomości:stany majaczeniowe. Pod względem patomorfologicznym stwierdza się wybroczyny. W czasie utraty przytzmności(śpiączka. krwawienie podpajęczynówkowei obrzęk mózgu. która trwa zazwyczaj zd kilku do kilkunastu minut. wahania ciśnienia krwi. a później na. obniżenie nastroju. Z okresu utraty przytomności stwierdza się niepamięć śródczesną. uszkodzeniu naczyń. Wstrząśnienie mózgu przejawia się zawsze utratą przytomności. Objawy przypominają zespół towarzyszący guzowi wewnątrz czaszkowemu:tarcza zastzinowa na dnie oczu. trudności w skupieniu uwagi. Zaburzenia psychiczne związane bezpośrednio z urazem. wymioty. nierówność źrenic. Dzięki nowoczesnym metodom leczenia i intensywnemu nadzorowi oraz opiece medycznej wielu chorych udaje się uratować. przyspieszenie częstości oddechćw. pó(śpiączka)często występują napady prężenia wszystkich kończyn oraz. Tutaj pragniemy zwrócić jedynie uwagę. rozciągająca się na wiele tygodni. burza wegetatywna':rozkojarzenie czynności serca. iż następstwa każdego urazu dzielimy na bezpośrednie i odległe. u osób starszych niepamięć wsteczna. Ucisk mózgu jest następstwem zwiększonej ciasnoty wewnątrzczaszkowejz powodu obrzęku mćzgu. Zdarzają się uszkodzenia nerwów czaszkowych. Stłuczenie mózgu polega na uszkodzeniu powierzchni mózgu. Oprócz ilościowych zaburzeń przytomności pojawiają się powikłania psychotyczne w postaci majaczenia. nudności. Występują neurologiczne objawy ogniskowe ze strony nerwów czaszkowych i związane z uszkodzeniem ośrodków korowych(np. Chorzy po odzyskaniu przytomności mają rozległą lukę pamięciową z zkresu zaburzeń świadomości(wszystkie rodzaje amnezji).

Cerebrastenia pourazowa jest pojęciem nie przez wszystkich psychiatrów uznawanym. zaburzeniu ulega ich myślenie abstrakcyjne i przyczynowo-logiczne. Czas spędzają bezczynnie. Jeżeli zmiany urazowe dotyczą części podstawnej płata(lub nadczołowej). mają utrudniony kontakt uczuciowy z otoczeniem. skargom hipochondrycznym nie towarzyszy adekwatna reakcja ze stron uczuć. dodatnie wyniki w tzw. W stanie psychicznym. dobowe wahania samopoczucia z narastaniem objawów w godzinach popołudniowych i wieczornych. Obraz kliniczny przypomina nerwicę neurasteniczną. zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby animalna-wegetatywne. Mimo iż nie stwierdza się następstw organicznych w badaniach klinicznych(neurolzgicznych)w EIG i neuroobrazowych(TK. MRI).zespołu amnestymnego(Korsakowa).zespołu czołowego. szybko odzyskują dobry nastrój i sprawność psychofizyczną. brak wiary w siebie i swoją przyszłość. chorzy wykazują cechy odhamowania popędów:są żarłoczni. nastrój jest obojętny. zdradzają nastrój moriwyczny.oddziałach intensywnej opieki medycznej. Chorzy pod troskliwą upieką lekarską.organicznych testach neuropsychologicznych. pozbawieni spontaniczności. zaburzenia mowy. dowcipkują na tematy seksualne. którym Landolt nadal nazwę zespołu skroniowego. w . ich wypowiedzi świadczą o bezkrytycyzmie i obniżeniu uczuciowości wyższej. wykazują hiperseksualizm. usprawiedliwia ich przenoszenie na oddział psychiatryczny. nie potrafią spożytkować dotychczasowych doświadczeń. i są wyrazem procesu zamkowego. tracą poczucie 12-Psychiatria. Inny obraz przybierają następstwa psychopatologiczne związane z uszkodzeniem kory płatów czołowych od strony sklepistości. nie okazują żadnych zainteresowań. Otępienie urazowe jest następstwem uszkodzenia mózgu(encefalopatii). Chorzy nie rozpoznają najbliższych osób. rentę wypadkową itd). bez liczenia się z otoczeniem. podejmują działania podyktowane potrzebą chwili. dystansu. w zależności od rozległości i umiejscowienia uszkodzeń urazowych. Tylko wystąpienie ostrej psychozy. Do częstych objawów należy nadwrażliwość na światło i hałas. Ufrazowe uszkodzenie mózgu prowadzi niekiedy do tzw. charakteropatia). Ulszkodzenie płatów skroniowych wywołują zaburzenia ogniskowe typu afazji często napady padaczkowe z objawami prostymi i złożonymi. porażenia i niedowłady. zmniejszenie zainteresowań i samorzutności. MRI). R oko w a n i e jest pomyślne. obniżenie nastroju. ustawicznie czegoś szukają. zachowują się niepewnie. chorzy wypowiadają skargi-nie znajdujące przedmiotowego uzasadnienia-na męczliwość. w których stwierdza się zaniki korowe i podkorowe. W uszkodzeniach płatów czołowych stwierdza się cechy tzw. nieprawidłowości w EEG oraz w badaniach neuroobrazowych(TK. ale także zaburzenia psychiczne. które potwierdza się w badaniach klinicznych:uszkodzenia nerwów czaszkowych. jeżeli stan chorych pozwala na uanspzrt. trudności w skupieniu uwagi. Odległe następstwa urazów czaszkowa-mózgowych. występują bardziej lub mniej nasilone objawy otępienia i zaburzenia osobowości(osobowość ence(alopatyczna. Część chorych agrawuje objawy z przyczyn roszczeniowych(starania o odszkodowanie. organiczne zaburzenia osobowości. Chorzy są spowalniali psyche ruchowo(zespół apatycznz-abuliczny). Objawy otępienne narastają zwykle powoli po urazie czaszkowa-mózgowym. zwłaszcza psychoterapeutyczną.

Nie występują natomiattypowe dla otępienia:zaburzenia myślenia abstrakcyjnego. Ich geneza jest zrozumiała z punktu widzenia psychologicznego. Na plan pierwszy wysuwają się luki pamięciowe różnej rozległości. Poza środkami poprawiającymi metabolizm i ukrwienie tkanki mózgowej. Guzy wewnątrzczaszkowe. przez wiele tygodni i dłużej utrzymują się o bj awy ne u ra sten i c z ne z nastrojem dysforycznym. Należy bowiem unikać tak szeroko reklamowanych leków anksjulitycznych. co zwiększa szanse leczenia zapobiegawczego. które przeżyły klęski żywiołowe(pożar.którym występują objawy upośledzenia pamięci zarówmkrótko-. trzęsienie ziemi). . Podobnie przewlekły przebieg mają nerw i ce depres yj ne. które chorych uzależniają. Pomijając cerebrastenię. środowiskowych. która nie jest w ścisłym tego słowa znaczeniu nerwicą. Diagnostyka guzów wewnąuzczaszkowych należy w zasadzie do neurologii i neurochirurgii. powódź. Chorzy ci w wyniku wypadku mogli utracić kogoś bliskiego. wypełniane przez chorych konfabulacjami. Stosunkowo częstym. chociaż nerwicom poświęcamy w podręczniku odrębnrozdział. dzięki postępom diagnostyki i terapii. która sprawia. W klasyfikacji ICD-10 wprowadzono pojęcie zespołu stresu pourazowego. nadużywaniu alkoholu i innych środków psychoaktywnych. jak i długotrwałej. katastrofa lotnicza). Generalnie. płci oraz rodzaju i rozległości urazowegouszkodzeniamózgu. nabawić się trwałego i widocznego kalectwa itd. Takie reakjenerwicowe obserwowano np. Godzi się jednak zauważyć. ponieść duże straty materialne. odległym następstwem urazu czaszkowa-mózgowego jest. Przy omawianiu pourazowych zaburzeń psychicznych warto wspomnieć o tzw. ważna rola przypada psychoterapii. upośledzenie sądzeni*innych zaburzeń wyższych czynności korowych ani też zmian osobowośd(uszkodzenie mózgu lokalizuje się w układzie limbicznym-hipokamp). która nie jest zespołem psychiatrycznym. związana z charakterem wypadku(katastrofy). chodzi o reakcje nerwicowe o różnym obrazie klinicznym. że w licznych przypadkach zaburzenia psychiczne wyprzedzają objawy neurologiczne i pozwalają na wczesne rozpoznanie.u osób.nerwicach pourazowych. Mówiąc inaczej. należałoby tutaj umieścić stany psychopatologiczne. będące psycho-logiczną odpowiedzią na stres fizyczny i psychiczny(disues). rokowanie w padaczce pourazowej uległo w ostatnich latach znacznej poprawie.nerwica lękowa. że chory w sytuacjach zbliżonych do okoliczności przypominających wypadek odczuwa nagły lęk(niekiedy z rozmiarach paniki). Może to być np. padaczka pourazowa. z obniżeniem wydajności psychicznej i fizycznej. Mniej więcej 80-90%napadów padaczkowych występuje w ciągu pierwszych dwóch lat po urazie czaszkowoslDOZgOWV ID. medycznych(występowanie także innych zaburzeń mózgowych). u ktćrych doznany uraz nie pozostawił jakichś wyraźnych następstw somatycznych. a także wieku. Część tych osób wpada w nałóg alkoholizmu lub farmakomanię. z poczuciem krzywdy i brakiem nadziei na poprawę. Tyłku u czeki chorych padaczka wspó(występuje z zaburzeniami funkcji poznawczych(otępienie)i zmianą osobowości(charakteropatia). Leczenie opisanych stanów nerwicowych jest odpowiedzialnym zadaniem. Ryzyko to jest wypadków różnych czynników:genetycznych. katastrofy komunikacyjne(wykolejenie pociągu. Niekiedy u chorych. Sprawą wielkiej wagi jest określenie stopnia ryzyka wystąpienia napadów pi urazie.

Jego powolne zwiększanie się powoduje zaniki tkanki nerwowej. bądź na skutek narastania wodogłowia). Niekiedy objawy są związane z podrażnieniem otaczających struktur. Podział guzów według umiejscowienia. zamroczenie. wyściółczaki i brodawczaki splotów pajęczynćwki. obrazy mieszane tych psychoz). majaczenie. . rdzeniaki):guzy wywodzące się z osłonek nerwowych:guzy wywodzące się z opon i towarzyszących tkanek:pierwotne chłoniaki:guzy pochodzenia naczyniowego. Charakterystyczne są objawy okulistyczne(tarcza zastoinowa)i radiologiczne(pogłębienie wycisków palczastych. Pojawiają się zaburzenia przytomności. Guzy okolicy czołowej. jak i jego umiejscowienia. Przez pojęcie guza należy rozumieć nie tylko rozrost nowotworowy. wypadniecie"najbardziej ludzkich cech psychicznych i prowadzi dc głębokich zaburzeń osobowości. nerwów. twarz guzowa'). Klasyfikacja guzów wewnątrzczaszkowych według pochodzenia(według WHO)wygląda następująco:guzy pochodzenia neuroektodermalnego(gwiażdziak. z drugiej-od ogniskowego uszkodzenia mózgowia. Obraz kliniczny zależy tak od charakteru guza. który steruje luźnymi czynnościami trzewna-somatycznymi i emocjonalnymi. splątanie. naczyń. Klinika. Narastanie ciasnoty wewnąuzczaszkowej wpływa wyraźnie na stan psychiczny chorych. które narastają ud patologicznej senności do śpiączki. Uszkodzenie okolic czołowych powoduje. Cechą charakterystyczną przebiegu większości guzów wewnątrzczaszkowychjest stopniowe narastanie objawów. Nierzadko dołączają się psychozy z jakościową zmianą świadomości(przymglenie proste. skąpodrzewiak. rowków naczyniowych). guzy rozrodczaki:inne guzy dysontogenetyczne i schorzenia guzopodobne:zniekształcenia naczyniowe:guzy przedniego płata przysadki:okoliczne guzy o wzroście do wnętrza czaszki:guzy przerzutowe i guzy nie sklasyfikowane. ogniskowymi objawami korowymi i zespołem otępiennym. Z punktu widzenia psychiatrycznego dominacja półkul ma mnicjs:TdCZCDlC. które opisaliśmy w podrozdziale dotyczącym pourazowych zaburzeń psychicznych(zespół czołowy ze sklepiswści i z podstawy płata). Spowolnieniu ulegają wszystkie funkcje psychiczne.Definicja. co nadaje twarzy chorego charakterystyczny wyraz pustki(. jak i pozamózgowo. Układ skroniowa-limbiczny ma bogate(połączenia z innymi częściami mózgowia. poprzez wzrost masy guza i obrzęk. Guzy prawego płata skroniowego*(półkuli nie dominującej)mogą przez dłuższy czas nie dawać objawów neurologicznych. Do guzów wewnątrz czaszkowych nie zalicza się natomiast krwiaków. Z punktu widzenia psychofijologicznego płaty)skroniowe stanowią część układu limbicznego. Objawy guzów wewnątrzczaszkowychzależą z jednej strony od wzmożenia ciśnienia wewnątrzczaszkowego(bezpośrednio. Nasilenie zaburzeń psychicznych zależy od szybkości narastania ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Guzy okolicy skroniowej. nerwiaki zwojowe. Zespół wzmożenia ciśnienia wewnątrzczaszkowego charakteryzuje się bolami głowy z towarzyszącymi nudnościami i wymiotami. wyrażające się objawami neurologicznymi. chociaż guzy tej etiologii spotyka się najczęściej. Guz wewnątrzczaszkowy jest nieprawidłową masą zajmującą przestrzeń wewnątrzczaszkowąumiejscowioną zarówno wewnątrzmózgowo. szyszyniak.

Bogatą symptumatykę psychopatologiczną mają napady padaczkowe z objawami prostymi i złożznymi(padaczka skroniowu). apraksje. W guzach tej okolicy występują często napady padaczkowe częściowe z objawami prostymi. ciemieniowych. napady padaczkowe. rozwijające się w komorach bocznych. ogniskowe objawy korowe(psychiczne). niekiedy amuzja). Dla guzów przegrody przezroczystej typowe są zmiany charakterologiczne oraz napadowe zaburzenia węchu i smaku. Typowy dla uszkodzenia międzymózgowia jest tzw. życiowej(apatia. Guzy okolicy ciemieniowej wywołują objawy neurologiczne. Stopniowo rozwija się zespół otępienny(i zaburzenia osobowości). Obustronne zniszczę-. Guzy móżdżku nie dają charakterystycznego obrazu zaburzeń psychicznych. krótkotrwałe zmiany nastroju o charakterze napadów dystymicznych(afektywnych). . o charakterze napadów wzrokowych(pńcrzmuw). obserwuje się zespół otępiejmy i zaburzenia świadomości. nie płatów skroniowych wywołuje objawy. Niekture z objawów i zespołów psychopatologicznych mogą wskazać na umiejscowienie guza. agrafia. a mianowicie uczuć pierwotnych(pro(apatycznych). akalkulia. Uważa się. Zaliczamy tutaj popędy. Rozszerzenie procesu rozrostowego na okolice ciemieniowe przejawia się ogniskowymi objawami korowymi(agnozję. ciele modzelowatym i przegrodzie przezroczystej.zespół międzymózgowiowy(diencefaliczny). Guzy tej okolicy nie odznaczają się charakterystyczną symptomatykąpsychopatologiczną. Nlarastanie ciśnienia wewnąuzczaszkowego pociąga za sobą zaburzenia przytomności i jakościowe świadomości. poprzedzony stosunkowo długim okresem skarg neurasteniczmch. można odnaleźć w zespole skroniowym Landolta(c którym była mowa wyżej). skroniowych. Guzy tej okolicy objawiają się przeważnie szybko narastającym otępieniem oraz zaburzeniami świadomości. Składają się nań:zahamowanie lub pobudzenie elementarnych popęduw. oraz inne ogniskowe objawy korowe(aleksja. Objawy tego zespołu. którym nadano nazwę zespołu Kliivera i Bucy'ego. oprócz objawów wegetatywnych. nasilone pragnienie i pobudzenie seksualne. żarłoczność(bulimia). Zaburzenia psychiczne(ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości)są zwykle wyrazem wzmożonego ciśnienia wewnąuzczaszkowego. Guzy okolicy ruchowo-czuciowej szybko dają ogniskowe objawy neurologiczne oraz napady padaczkowe. Dają one szybko ciężkie zaburzenia funkcji poznawczych(otępienie)oraz ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości. zanik energii. ogniskowe zaburzenia mowy(afazja). proste uczucia przyjemności i przykrości itd. które wrastają w głąb z płatów czołowych. aleksję). Struktury pnia odpowiadają za stan przytomności(stan czuwania-wgiMmiw). dysforia.Wśród typowych objawów uszkodzenia płatów skroniowych wymienia sit charakterystyczne zaburzenia widzenia. Guzy okolicy potylicznej nie są związane z jakąś swoistą symptomatkąpsychiatryczną. wzmożona potrzeba snu. Guzy półkul-to grupa guzów. ale również funkcji emocjonalnych. W guzach Ul komory. obniżenie nastroju). zaburzenia poczucia schemat ciała(zjawiska dysmorfognuzji). że pień mózgu jest nie tylko siedzibą funkcji ważnych życiowo. które bardziej szczegółowo omawiamy w podrozdziale dotyczącym padaczki. opisane pierwotnie u małp. Guzy pnia.

W guzach wolno rosnących. organiczną chwiejność afektywną(astenię). chemioterapię. immunoterapię i w sporadycznych przypadkach leki zmniejszające masę guza(np. prolactinuma'). . Majaczenie nie wywołane alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi". Zaburzeniom psychicznym. Powikłania psychotyczne w guzach wewnątrzczaszkowych. grzybicze. Obejmują one zespoły. organiczne zaburzenia nastroju(afektywne). W guzach tej okolicy opisywano także ciężkie zespoły amnestyczne Korsakowa oraz zaburzenia świadomości. Wiązanie obrazu psychopatologicznego z określonym umiejscowieniem guza ma oczywiście bardzo względny charakter. depresyjne i mieszane. kiedy uszkodzeniu ulega określona struktura. Niektóre z powikłań psychiatrycznych. np.organiczną halucynozę. Zaburzenia psychiczne w neuroinfekcjach. Guzy okolicy siodła dają typowe zaburzenia widzenia oraz wewnątrzwydzielnicze. W tym podrozdziale omawiamy podstawowe objawy chorób neurcinfekcyjnych. można stwierdzić zależności zaburzeń psychicznych od określonej lokalizacji. wirusowe. Pomijamy przypadki koincydencji psychoz endogennych i zaburzeń psychicznych występujących w okresie przed rozwinięciem się procesu rozrostowego. organiczne zaburzenia lękowe. Trzeba jednak wystrzegać się zbyt wąskiego lokalizacjonizmu. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 zostały one ujęte w grupie.zaburzenia przytomności i jakościowe zaburzenia świadomości. ze społu psychoendokrynopatycznego". Inne powikłania psychotyczne i nerwicowe uwzględniono wśród. objawowych(zaburzenia snu. dwubiegunowe. Leczenie guzów wewnąuzczaszkowych jest domeną neurochirurgii i obejmuje leczenie chirurgiczne.bromokryptynaw guzie. urojeniowe(schizofrenoidalne).U chorych dominują zwykle ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości. przeciwobrzękowe. Bleuler nadał nazwę. ponieważ mózg działa jako całość i wszelkie nieprawidłowości w jednej jego części odbijają się na całym narządzie. zaburzenia katatoniczne. Leczenie psychiatryczne polega z jednej strony na stosowaniu leków prokognitywnych(noouopowych). Charakteryzuje się triadą objawów:zaburzeniami elementarnymi popędów. a nie ma jeszcze objawów wzmożenia ciśnienia wewnąuzczaszkowego. Ich szczegółowa klinika należy do neurologii. kiłę układu nerwowego i przewlekłe zakażenia wirusowe(Kulczycki i wsp. kładąc nacisk na aspekty psychiatryczne. dysocjacyjne. maniakalne. drażliwość)i przeciwdepresyjnych lub przeciwpsychotycznych w przypadkach z powikłaniami psychiatrycznymi. napędu psychoruchowego i nastroju. Innych zaburzeń psychicznych spowodowanych uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu i chorobą somatyczną". Neuroinfekcje można podzielić nc zakażenia bakteryjne. lęk. Zaliczono tutaj m 3 n. Nie wszystkie neuromfekje mają znaczenie psychiatryczne. choroby inwazyjne. wiążącym się z nieprawidłowościami endokrynologicznymi. radioterapię. zostały omówione powyżej. l 992). które wiążą się przyczynowo z procesem organicznym.

Na szczęście połowa chorych wraca dupełnego zdrowia. objawy pozapiramidowe. Rozpoznanie etiologiczne opiera się na badaniu bakteriologicznym. napady drgawkowe. padaczka. półśpiączka)-dotyczą one ponad 90%chorych-stany pobudzenia psychuruchowegc. afazji ruchowej.wskazują bóle głowy. ognisko zapalne w płucach itp. Śmiertelność wynosi około 3 O%. Rokowanie jest gorsze niż w ropnych postaciach zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. Obecnie nadal występuje(chociaż nie w tym natężeniu). obniżeniu ulega poziom glukozy i anionu chlorowego). Górują objawy z zajęciem podstawy 11102)211. u. stężenie białka często powyżej 10 g/1. Mimo to śmiertelność wynosi około ZO%.Zakażenia bakteryjne. u starszych dzieci. U około/5%osób po przebytej chorobie utrzymują się objawy neurologiczne:niedowłady lub porażenia spastyczne. ropień lub mnogie ropnie mózgu. U dzieci następstwem gruźliczego zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu jest upośledzenie umysłowe(do 3. a z powikłań psychiatrycznych-zaburzenia funkcji poznawczych(otępienie)i zaburzenia osobowości(charakteropatia). zakrzep zatoki jamistej. Wtórnie dołączają się objawy mćzgowe. Rokowanie od czasu rozwoju antybiotykcterapii znacznie się poprawiło. O rozpoznaniu decyduje wynik badania płynu mózgowa-rdzeniowego(zwiększenie liczby komórek nie przekraczające 500 w I mm'. osłabienie słuchu. VIII. Płyn jest nieprzejrzysty. a także wyniki badań swoistych(próba biologiczna i izolacja prątków daje jednak potwierdzenie tylko w 50%chorych. z jednoczesnym podwyższeniem komórek podzielonych. afazję. bogatokomórkowy(liczba komórek wynosi 1000 w lmm'). ale zwłaszcza objawy charakteropatyczne. O rozpoznaniu decyduje wynik badania płynu mózgowa-rdzeniowego. rż). Tę postać zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu charakteryzuje podstępngy i powolny początek. ropień przywierzcholkcwy zęba. n. uszkodzenia nerwów 11. zespćl mużdżkuwy. wymioty. Jest to zasługa leczenia przeciwprątkowego. z dużym stężeniem białka. Ropne zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. W/przypadków pozostają następstwa neurologiczne w postaci niedowładów spastycznych. Towarzyszy temu wysoka gorączka powyżej 4 O 6 C. Najczęściej dochodzi do uaktywnienia wewnątrz ustrojowego ogniska zakażenia w warunkach obniżonej odporności immunologicznej. młodzieży i dorosłych występują zaburzenia otępienne. posiewy z płynu wypadają dodatnio w 30%przypadków). z obniżeniem stężenia glukozy i chloru:odczyny glubulinowe Pandyóego i Nonnegu-Apeha są dodatnie. a nawet wykazuje tendencje zwyżkowe. którego wynik daje podstawy do wdrożenia leczenia etiouopowego. Na zajęcie*#u n. /rodłem infekcji mogą być:zapalenie ropne ucha środkowego. z przewagą komórek wielojądrowych(7593. Z wewnątrzustrojowegoogniska zakażenia drobnoustroje wysiewane są do krwiobiegu. objawy oponowe. przewaga komórek jednojądrowych. Większość zachorowań występuje u ludzi w wieku 30-60 lat. objawy wwyczne. Najczęściej występują ilościowe zaburzenia świadomości(senność. . porażenia nerwów czaszkowych. puprzedzzna dreszczami i objawami grypopochodnymi. ropień okołomigdadkowy. Gruźlicze zapalenie opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu zbierało przed łaty tragiczne żniwo. zapalenie zatok obocznych nosa. Stanowią one ponad 9 O'%bakteryjnych zakażeń o. Wirusowe zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu.

zwłaszcza komórkowej. Konykosteroidymają zastosowanie tylko w wybranych przypadkach. malaria)i robaczyce(inwazje nicieni. Również rzadka jest malaria(zimnica tropikalna). potem stan pozornego zdrowia przez kilka lub kilkanaście dni. grypa. To k s o p I a z m o z a jest chorobą rzadką(liczba zachorowań w ostatnich latach nie przekracza 300 przypadków rocznie). Symptomatologia kliniczna i zmiany w płynie mózgowa-rdzeniowym przypominają etiologię gruźliczą. n. w których zapalenie opon i mózgu stanowią bezpośrednie powikłanie chorób wirusowych. bądź przeciwpsychotyczne(neuroleptyki). hodowla grzybów z płynu mózgowa-rdzeniowego i stwierdzenie obecności swoistychprzeciwciał. tj. dla których komórki układu nerwowego mają swoisty receptor umożliwiający realizację wstępnej fazy zakażenia. nasenne). układ oddechowy. Dotyczy ona osób. zwanej adsorpcją.wywołane pośrednimi formami rozwojowymi tasiemców wągrzycę mózgu. niekiedy drogą płciową i bezpośrednio do krwi. Zaburzenia świadomości. półpasiec. psychozy z zaburzeniami świadomości)mogą wyprzedzać pojawienie się objawów neurologicznych. Nieco inny przebieg kliniczny mają zakażenia egzogenne ou n.toksokaroza-zespćł larwy wędrującej trzewnej. W takich przypadkach choroba rozpoczyna się mózgowymi zaburzeniami neurologicznymi. należą do pierwszych objawów obok zaburzeń neurologicznych(porażenia spastyczne kończyn)i internistycznych(zaburzenia oddychania i . jak:odra. Wirusy przedostają się do ustroju głównie przez przewód pokarmowy. Zachorowaniami endogennymi nazywamy takie. ospa wietrzna. włośnicę). halucynozy. utajonego w zakresie ośrodkowego układu nerwowego. które zostały spowodowane uaktywnieniem przewlekłego zakażenia wirusowego. a postacie mózgowe zdarzają się wyjątkowo(zapalenie opon mózgowardzeniowych i mózgu przypomina pod względem klinicznym i zmian w płynie mózgowardzeniowym gruźlicze zakażenie). znalezienie grzybów w preparatach z płynu mćzgowo-rdzeniowego.takie. Czynnikiem wyzwalającym jest obniżenie odporności. Zakażenia egzogenne mają przebieg dwufazowy. Rozpoznanie ułatwia. gdyż zaburzenia psychiczne(psychozy paranoidalne. bąblowicę muzgu. We wczesnym okresie występują objawy dyspeptyczne lub grypopodobne z gorączką do 38 C w ciągu tygodnia. Zaburzenia psychiczne przypominają ropne zapalenie opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. które zakaziły się przebywając w strefie malarycznej(kraje tropikalne). stany maniakalne. inwazje o. różyczka. aż do śpiączki włącznie.Dzieli się je na zachorowania egzogenne i endogenne.. Chorzy z opryszczkowym zapaleniem mózgu bywają najpierw hospitalizowani na oddziałach psychiatrycznych. Znaczenie psychiatryczne infekcji grzybiczych jest niewielkie. W rozpoznaniu różnicowym trzeba je jednak brać pod uwagę. Leczenie wirusowych zapaleń mózgu nie jest łatwe. Do chorób inwazyjnych zalicza się:inwazje pierwutniakowe(toksoplazmoza. Wyniki leczenia poprawiło wprowadzenie acyklowiru(Zovirax)i gancyklowiru(Cymevene). W zakażeniach egzogennych podstawową rolę odgrywają wirusy neurotropowe. W drugiej fazie następuje ponowny wzrost ciepłoty ciała powyżej**#*z towarzyszącymi objawami ze strony oun. np. Taki przebieg zachorowania spotyka się w przebiegu zakażenia wirusem opryszczki i cytomegalii. u. U chorych z powikłaniami psychiatrycznymi stosuje się bądź leki objawowe(uspokajające. Istnieją możliwości leczenia przyczynowego. Zakażenia grzybicze występują w Polsce rzadko.

najczęstszej postaci tej choroby. Typowe dla włośnicy są bóle licznych grup mięśniowych. kila naczyniowa mózgu i rdzenia. wreszcie miąższowe i zwyrodnieniowe. obrzęki powiek i twarzy. Obok napadów drgawkowych. Kilowe(ostre)zapalenie opon mózgowych może się rozwinąć w różnym czasie po zakażeniu. wysypki skórne. Z punktu widzenia psychopatologii występują okresowo dolegliwości przypominające nerwicę neurasteniczną:zdarzają się powikłania psychozami z zaburzeniami świadomości:stany pomroczne i onejroidalne(majaczeniowa-zamroczeniowe). później oponowa-naczyniowe. Rzadziej spotyka się psychozy paranoidalne. ataksji móżdżkowej. objawów opuszkowych. zanik nerwu wzrokowego. Stany wywołane zmianami miąższowymi:porażenie postępujące. Sporadycznie pojawiają się napady drgawkowe. wylewy dospojówkowe i liczne wybroczyny pod paznokciami rąk i nóg. mogą wywoływać ogniskowe objawy neurzlogiczne. wiąd rdzenia.krążenia). 2. Stany wywołane zmianami zapalnymi naczyń:kiła bezobjawowa. kila oponowa-naczyniowa. napady padaczkowe. dodatnie odczyny globulinowe. obrzmienie i zaczerwienienie spojówek. rokowanie jest dobre. W tej sytuacji trzeba się liczyć z przypadkami kiły układu nerwowego. Leczenie polega na podawaniu sulfadoksyny(Fansidar)i chininy. Dla celów praktyczne-klinicznych zaproponowano podział kiły układu nerwowego na dwie zasadnicze grupy(Stapiński. ale najczęściej w okresie dwóch lat. U chorych. . l 992 k 1. Robaczyc e. U chorych tych nie obserwuje się żadnych wyraźnych zaburzeń psychicznych. Zaburzenia psychiczne w przebiegu zakażenia krętkiem bladym ośrodkowego układu nerwowego były po drugiej wojnie światowej bardzo częste. Obraz kliniczny przypomina bakteryjne lub wirusowe zapalenie opon. zmiany w płynie mózgowardzeniowym cofają się w czasie kilku dni lub tygodni. Niestety w ostatnich kilku latach obserwuje się ponowny wzrost zachorowań. Kila I okresu nie stwarza problemów neurolzgicznych i psychiatrycznych. Wągrzyca daje często objawy guza mózgu. u części chorych dodatnie serologiczne odczyny kilowe. W płynie mózgowa-rdzeniowym stwierdza się zmiany zapalne. Największe znaczenie ma kila układu nerwowego występująca w przebiegu kiły pćżnej. Zmiany w płynie mogą się cofnąć samorzutnie. Powojenna. jednojądrowa. Kila układu nerwowego. porażeń. co wiązało się z licznymi świeżymi zachorowaniami na kiłę. Włzśnica przebiega z bardzo bogatą sympromatykąneurologiczna-psychiatryczną. Akcja W"przyniosła znakomite wyniki. występują ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości. u których wdrożono swoisre leczenie. na zakażenie wskazuje wynik badania płynu muzgowo-rdzeniowego:pleocytoza. Najpierw przeważają zmiany zapalne oponowe. chociaż bez gorączki. zaburzenia świadomości. nie ma też innych subiektywnych ani obiektywnych odchyleń w obrazie klinicznym. kiłowe zapalenie opon. w zależności od umiejscowienia zmian w mózgu. ale mogą też wystąpić objawy kliniczne innego zespołu. porażeń nerwów czaszkowych. zwiększony poziom białka. kilak mózgu. Kiła U okresu(zwłaszcza nawrotowa)może prowadzić do zajęcia układu nerwowego. W kile bezobjawowej układu nerwowego.

zaburzenia snu. Stwierdza się zawężenie pola widzenia. stany lęku oraz niepokoju psychoruchowego. Zaburzenia psychiczne obejmują zespoły od stanów majaczeniowych do zaburzeń osobowości i otępienia.W przypadkach leczniczo zaniedbanych może rozwinąć się kiła późna układu nerwowego ze zmianami trwałymi w mózgu(wodogłowie)i objawami otępienia. Choroba nie leczona prowadzi do. nerwowej mózgu. objawy dyspep. Zanik nerwu wzrokowego jest skutkiem zapalenia opon w okolicy skrzyżowania nerwów wzrokowych. są drażliwi. . Pierwsze objawy pojawiają się 5-25 lat od chwili zakażenia. Pod względem pwcmor(alogicznym stwierdza się zmiany w tkane. Trzeba pamiętać. śmierci. mają trudności w skupieniu uwagi. nierówność źrenic oraz. W wyniku nacieków i zakrzepćww naczyniach mózgu i rdzenia rozwijają się liczne zespoły neurologiczne i psychiatryczne. Tarcza nerwu wzrokowego jest szarobiała. Chorzy wypowiadają liczne skargi hipochondryczne. w której stwierdza się patologiczne zmiany w płynie mózgowa-rdzeniowym i dodatnie odczyny serologiczne. Zaburzenia psychiczne zwykle wyprzedzają zaburzenia neurologiczne. Kila naczyniowa obrazem klinicznym przypomina postać oponowa-naczyniową. stają się mniej wydajni w pracy. W początkowym okresie występują niespecyficzne objawy neurasteniczne(stadium neurasteniczne porażenia postępującego). W odróżnieniu od kiły oponowa-naczyniowej. Kila oponowa-naczyniowa mózgu i rdzenia wywołuje zróżnicowane objawy kliniczne w zależności od lokalizacji zmian. Porażenie postępujące. później drugiego. Postępująca ślepota dotyczy jednego oka. Ta postać kiły występuje u około 3'%nie leczonych lub źle leczonych chorych na kiłę. Jest niewątpliwie najcięższą postacią kiły układu nerwowego. występują u nich. Wiąd rdzenia jest najczęstszą postacią miąższową kiły układu nerwowego. objawów Argylla i Robensona(brak. Nierzadko łączy się z porażeniem postępującym(Óboparzhsr). reakcji źrenic na światło przy zachowanej reakcji na przystosowanie i zbieżność). jak i psychiatrycznym. tyczne. Rozpoznanie ułatwia wystąpienie u młodego człowieka udaru mózgowego. Choroba należy do grupy przewlekłych zapaleń mózgu o powolnym przebiegu. Pojawiają się też pierwsze objawy neurologiczne w postaci dyzartrii. gdyż jako czysta odmiana naczyniowa jest rzadkością. Przebieg szybki należy do rzadkości. Nie odgrywa w psychiatrii żadnej roli. Jego istotą jest zwyrodnienie tylnych sznurów i korzeni rdzenia. oponach i naczyniach typowe dla przewlekłego zapalenia. męczą się. Kilak mózgu daje objawy guza wewnąuzczaszkowego tak pod względem neurologicznym. płyn jest przeważnie prawidłowy. cbjawżw ocznych':wąskie źrenice. że zanik nerwu wzrokowego występuje też w innych postaciach kiły układu nerwowego. Charakterystyczny jest postępujący charakter zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych. Dołączenie się. W tj postaci kiły pojawia się anizokoria(nierówność źrenic)i brak reakcji na światło oraz porażenia niektórych nerwów czaszkowych.

poczucie więzi rodzinnej i społecznej. Rozpoznanie opiera się na danych z wywiadu. Istotne znaczenie ma obraz płynu mózgowu-rdzeniowego. Uwaga jest nadmiernie przerzutna. że wprowadzenie penicyliny znacznie złagodziło. W ogólnym badaniu płynu mózgowa-rdzeniowego stwierdza się duże zmiany:pleocytozę. postać Wicherta(zespół parkinsonoidalny w przebiegu porażenia postępującego). W psychiatrii wyróżnia się następujące kliniczne postacie porażenia postępującego:otępienną. nadmiernej potencji seksualnej i sukcesów w kontaktach z kobietami itd. postać Lissauera(porażenie ogniskowe). taktu i dystansu. ekspansywną albo klasyczną. choregu. . Taki opis przebiegu porażenia postępującego pochodzi sprzed kilkudziesięciu lat. mowa skandowana. lojalności. Ze względu na zmniejszenie ogólnej odporności ustroju na zakażenia. Nierzadkie są ogniskowe objawy korowe(afazja)i napady drgawkowe. twarz jest maskowata. język przy wysuwaniu zbacza. naprzemienną(maniakalna-depresyjną). występują udary i rzekome udary mżzgowe oraz postępujące po nich niedowłady. wiądoporażenie i porażenie postępujące okresu młodzieńczego. Mimika ubożeje. w którym pojawiają się wielkościowe urojenia(a częściej konfabulacje)o treści wielkościowej(bogactwa. Jak już wspominaliśmy. Dołączają się drżenia włókienkowe mięśni. W cięższych. patologicznych złamań kości itd. często dochodzi do zaburzeń troficznych. Pacjent powinien przejść badania serologiczne. Stwierdza się narastające zaburzenia funkcji pamięciowych(pamięć krótkoterminowa i długoterminowa). nastrój jest przeważnie euforyczny. wstydu. dość charakterystycznym obrazie klinicznym(neurologiczna-psychiatrycznym)i na wynikach badań dodatkowych. chociaż zdarzają się przypadki z nastrojem depresyjnym lub dysforycznym. Pojawia się logoklonia. zatraca ambicje. Przestaje dbać o własną opinię i wygląd zewnętrzny oraz higienę osobistą. Trzeba dodać. co skłania pacjenta do pudjmowania wielu chaotycznych działań. obrzęków. Proces chorobowy toczy się najczęściej w okolicach czołowych mózgu w związku z czym stosunkowo wcześnie obniżeniu ulega uczuciowość wyższa. depresyjną.neurologicznych w pustaci wzmożenia napięcia mięśni. Po kilku lub kilkunastu tygodniach objawy neurasteniczne ustępują miejsca zaburzeniom funkcji poznawczych(otępienie)i zaburzeniom zachowania. nie leczonych przypadkach. U niektórych chorych zaburzenia pamięci składają się na pojęcie zespołu amnestycznego. W Ul zkresie porażenia pzstępującego nasilają się objawy neurologiczne. amnestyczną-paralityczny zespół Korsakowa. Wraz z pzstępem choroby napęd ulega obniżeniu. siły. Wczesna diagnostyka i wczesne leczenie doprowadziły do wyeliminowania III okresu choroby. spląraniową(amentywną). zaś obraz psychopatologiczny przedstawia głębokie otępienie. odleżyn. postacie schizofrenoidalne. Vtrudnieniemw postawieniu prawidłowego rozpoznania jest zaprzeczanie infekcji kiłowej przez. władzy. Napęd psychoruchowy(raczej w sensie pobudzenia ruchowego)nieznacznie się podwyższa. wzrastająca w ostatnim czasie liczba świeżych zachorowań na kiłę każe myśleć w różnicowaniu etiologii otępienia o kile układu nerwowego. wzmożenia i nierówności odruchów okostncwych i icięgnowych każe podejrzewać porażenie postępujące li okres choroby). Jest 1 początek U okresu cheruby. zmienia się wyraźnie charakter pisma i dołącza nieuzymanie moczu oraz stolca. przebieg porażenia postępującego i przyczyniło się do poprawy rokowania. W sferze uczuciowej obserwuje si znaczną chwiejność i nietrzymanie afektu. Pacjent staje się nieobowiązkowy. języka i mięśni okrężnych ust.

nastąpiła. penicylinę benzatynową G.w Stanach Zjednoczonych. Odczyny Bordeta i Wassermanna oraz Kolmera straciły na znaczeniu. Ujemny wynik odczynów klasycznych nie stanowi dostatecznej podstawy do wykluczenia kiły układu OTWOWSZO. Odczyny krętkowe.definicja AIDS opierała się wyłącznie na kryteriach klinicznych. dodatnie odczyny globulinowe. Niekiedy na podstawie kontrolnych badań klinicznych i serologicznych zachodzi konieczność powtórzenia kuracji. Zespół nabytego upośledzenia odporności(AIDS-Acąiredlmmune Deficiency Syndrome)został opisany po raz pierwszy. przez cu najmniej 2 tygodnie. przy niewielkich zmianach w następnych). erytromycynę w dawkach jw. zmiana definicji. Podostre srwardniające zapalenie mózgu(SSPE):3. nawet przez kilka lat. TPI-odczyn immobilizacji krętków(test Nelsona)jest najbardziej swoisty ze znanych testów kilowych. W odczynach klasycznych(VDRL.zwiększenie poziomu białka. Od lat czterdziestych stosowanie penicyliny wyeliminowało te metody. FTA-AIS. W wyniku przeprowadzania leczenia odczyny te stają się doić szybko ujemne. Przestano w niej uwzględniać obraz kliniczny choroby. obejmującą wszystkie osoby seropozytywne względem HIV. mogą też wygasać samoistnie. O rozpoznaniu decydują odczyny serologiczne:klasyczne i krętkowe. /dobę)z jednoczesnym doustnym zażywaniem probenecidu(Benemid)co 6 godzin po 500 mg. wymagają więc potwierdzenia wysoce swoistymi odczynami krętkowymi. co zwykle ukazuje się leczeniem niewystarczającym. FTA-AIS-odczyn immunnluorescencji krętków jest bardzo czuły i swoisty. u których liczba limfocytów . I stycznia 1993 r. a także na terapii gorączkowej(zimnica). Obowiązująca do 1993 r. Leczenie kiły ośrodkowego układu nerwowego. dożylnie. przed wprowadzeniem penicylin opierało się na wstrzykiwaniu bizmutu. chociaż trudny technicznie*kosz*ow*. Powikłania psychiatryczne leczy się w zależności od rodzaju zespołu psychopatologicznego. zaś w przypadkach uczulenia na penicylinę stosuje się retacyklinę(500 mg co 6 godzin przez 30 dni). Po leczeniu utrzymuje się długo wynik dodatni(w niskim mianie). Omówimy tutaj:1.i cefuiakson 2 g/dobę. Przewlekłe zakażenia wirusowe. TPH)badanie krętkowe opiera się na antygenach uzyskiwanych z krętków. Ośrodek. 1. zwłaszcza porażenia postępującego w psychiatrii. zaś w krętkowych(TPI. Zespół nabytego upośledzenia odporności(AIDS)2. bez leczenia. neosalwarsanu. Odczyny klasyczne mogą być nieswoiście dodatnie. Istotne znaczenie ma odczyn VDRL. w 1981 r. Najczęściej stosuje się:penicylinę krystaliczną G(dzżylnie 20-30000000 j. Po porażeniu postępującym dawki antybiotyków muszą być wysokie. VSR)używa się antygenu kardiolipidowego. Zwalczania Chorób Zakaźnych w USA(CDĆ-Centers fur Disease Contr przyjął nową definicję AIDS. Chorobę Creutzfeldta-Jakuba. który wykonuje się w oddziałach szpitalnych rutnowu. Rządku wykonuje się dzisiaj również złotowy odczyn koloidowy Langego(charakterystyczne było wyraźne odbarwienie w pierwszych probuwkach.

z punktu widzenia objawów klinicznych. Powodem tego było włączenie grupy osób spełniających kryteria immunologiczne. u około 20%osób zakażonych HIV. Najnzwsze badania wskazują jednak. że wirus ten wykazuje nie tylko limfotropizm. Przyczyną zaburzeń immunologicznych. że pandemia HIV trwa już na świecie kilkanaście lat. Bardzo charakterystyczny jest obraz GIG:rytmiczne. Podostre stwardniające zapalenie mózgu(SSPE)występuje w przebiegu utajonego zakażenia mutantem wirusa odry. że w grupie 1001 pacjentów zakażonych HIV 162 wymagało pomocy psychiatrycznej-u 52 rozpoznano depresję według kryteriów DSM. 4%kilkunastmiesięczna obserwacja ujawniła epizody maniakalne. Trzeba wreszcie dodać. Zakażenie następuje poprzez stosunek płciowy(zakażeniu ulegają osoby zarówno w wyniku stosunków homo-. jak i heteroseksualnych). Zważywszy. Chodzi tutaj o zakażenia wirusowe. Leczeniem zajmują się wyspecjalizowane ośrodki leczenia AIDS. i 15. Pierwszym objawem są zaburzenia funkcji poznawczych. U 1. które uznano za kryteria AIDS według starjdefinicji. co prowadzi do zapoczątkowania produkcji znacznych ilości cytokin i innych substancji toksycznych dla neuronów. Z innych badań wynika. Wirus jest wrażliwy na podwyższoną ciepłotę i guza organizmem gospodarza szybko ginie.pomocniczych(w mniejszym stopniu limfocytów B i monocytów). przez przetoczenie krwi lub używanie(przez narkomanów)nie wyjałowionych strzykawek i igieł do iniekcji. 2. Dzisiaj wiadomo. rż. oportunistycznych"infekcji lub procesów nowotworowych rozwijających się w warunkach upośledzonej odporności immunologicznej. W późniejszych okresach czynność bioelektryczna ulega rozlanemu zwolnieniu i pojawiają się zmiany w czynności podstawowej. Przez wiele lat sądzono. . że mózg jest narządem immunologicznie uprzywilejowanym. czyli stanowi mniej niż 1-4%ogólnej liczby limfocytuw T. że otępienie występuje. ale także silny neurnropizm. Najczęściej stwierdzanymi zaburzeniami neurologicznymi i psychiatrycznymi. . W AIDS wirus HIV zakaża bezpośrednio komórki mikrogleju. wywołanymi bezpośrednim działaniem HIV-I na*#u n.CD. Okres utajenia od chwili zakażenia wynosi od kilku miesięcy do kilkunastu lat. Zmiana definicji spowodowała statystyczny wzrost ogólnej liczby przypadków chorych na AIDS. rzadziej bakteryjne. powstały warunki do prowadzenia badań dotyczących zaburzeń psychicznych w AIDS na stosunkowo dużych grupach chorych. u których choroba nie osiągnęła. stadiuw rozwoju. jest infekcja retrowirusem z grupy lentiwirusów. Najczęściej chorują osoby między 10. grzybicze i pierwomiakowe. a dopiero w U fazie pojawiają się ruchy mimowolne(rytmiczne mioklonie kończyn. często ze sztywnością pozapiramidową). uogólnione wyładowania grup wysokonapięciowych fal(U i Ul faza). z uprzywilejowanie to ma charakter względny i polega na fizjologicznej adaptacji procesów odpornościowych do specyficznego środowiska mózgu. wywołanych uszkodzeniem i obniżeniem ilości limfocytów T. Jest to rzadka choroba w Polsce zapadalność roczna wynosi I przypadek na I milion ludności. są zaburzenia motoryczne i funkcji poznawczych(demzmia). że zaburzenia neurologiczne i psychiatryczne mogą mieć charakter pierwotny(następstwa zapalenia mózgu)i wtórnych uszkodzeń układu nerwowego powstających w przebiegu dodatkowych. U-44 stwierdzono objawy otępienia. Z badań przeprowadzonych w połowie lat dziewięćdziesiątych w USA(Baltimore)wynika. Zakażeniu ulega też obwodowy układ nerwowy. jest mniejsza niż ZOO/ul.

Zmiany w płynie mózgowa-rdzeniowym nie wykazują swoistych zmian, z wyjątkiem obecności przeciwciał odrowych. Jak dotąd, nie ma skutecznego leczenia. U większości chorych zgon następuje w ciągu 3-5 lat. Największe nadzieje wiąże się ze szczepieniami przeciwodrowymiu dzieci(pierwsze w l 3, -14, miesiącu życia, drugie w wieku szkolnym). Tego rodzaju profilaktyka może się przyczynić do likwidacji SSPE. 3. O ho re ba Ćre u tz fe I d ta-J ak oba stanowi podostrą encefalopatię gąbczastą występującą u ludzi na całym świecie, wywołaną przez, wirus powolny"(inkubacja trwa kilka do kilkunastu lat). Choroba wzbudziła w ostatnim czasie zainteresowanie badaczy ze względu na możliwość zakażenia ludzi przez mięso wołowe(choroba szalonych krów). Dowodem wirusowej etiologii może być fakt, że udało się chorobę(wirus:)przeszczepić z mózgu ludzi chorych na szympansy. U zwierząt odtworzono zespół kliniczny i morfologiczny choroby Creutzfeldta-Jakoba. Jedną z hipotez dotyczących patogenezy choroby Creutzfeldta-Jakoba jest teoria prionów stworzona przez kalifornijskiego badacza Stanleya 8. Prusinera(laureata nagrody Nobla w 1997 r.), próbująca wyjaśnić mechanizm przenoszenia choroby ze zwierząt na ludzi(choroba szalonych krów). Priony, mające strukturę białkową(proteiny), znajdujące się w każdym organizmie, zmieniają swój charakter pod wpływem, złych"prionów, tj.mających odmienną strukturę przestrzenną. Owe priony mogłyby być przenoszone drogą pokarmową. Tłumaczyłoby to epidemię u brytyjskich krów, które były karmione paszą zawierającą domieszkę mączki uzyskanej z padłych zwierząt. Do tej pory uczeni odnosili się sceptycznie do pogląduw Prusinera, ale obecnie nie wyklucza się możliwości, że spożywanie, zakażonego"mięsa chorych zwierząt może prowadzić do rozwinięcia się choroby Creutzfeldta-Jakuba, będącej ludzką odmianą choroby szalonych krów. Czas pokaże, czy hipotezy te znajdą potwierdzenie w dalszych obserwacjach klinicznych i szczegółowych badaniach. neuropatologicznych. Pozycja nozologiczna tego schorzenia nie jest jednak jasną. ponieważ u ponad 10%chorych stwierdza się rodzinne jej występowanie. W częśd*przypadków opisywano przekazywanie choroby według typu dominującego aut somalnego. Być może mamy do czynienia z niejednolitą(niehomogenną)grupą chorób. Choroba(postać rodzinna)występuje w piątym lub szóstym dziesiątku lat.. Najczęściej około 40, rż, , znacznie rzadziej w młodszym wieku(20, lż). Zapadalność gazu nielicznymi ogniskami endemicznymi, wynosi w wielu krajach, około I na i milion ludności rocznie(Kulczycki, l 992). Rozpoznanie zpiera się na badaniu neurologiczna-psychiatrycznym i badaniach. pracuwnianych. Jednym z pierwszych objawów jest szybko narastające otępienie. Po kilku tygodniach obserwuje się ruchy mimowolne o charakterze zrywań mięśniowych i mioklonii, drżenia, niezborności kończyn, zaburzenia równowagi. W niektórych przypadkach może się rozwinąć ślepota korowa. Spośród badań pracownianych najbardziej przydatne jest badanie EEG. W okresie pełnego rozwoju choroby rejestruje się uogólnione zwolnienie czynności bioelektrycznej z rytmicznymi synchronicznymi falami ostrymi o częstości 0. 5-3 Hz. Płyn mózgowa-rdzeniowy nie wykazuje odchyleń od normy.

Tomografia komputerowa głowy może w późniejszym okresie ujawnić mierny zanik mózgu. Rokowanie jest niepomyślne, nie ma bowiem leczenia przyczynowego. Śmierć następuje w okresie od roku do 2 lat od wystąpienia pierwszych objawów. Ze względu na przypuszczalną etiologię zakaźną obowiązują surowe reguły antyseptyczne. Wyrazem działań profilaktycznych jest likwidacja stad bydła zainfekowanych wirusem choroby szalonych kruw. Padaczki. Definicja, etiologia i patogeneza Szczegu(owych infzrmaji na temat padaczek powinny dostarczać podręczniki neurologii, gdyż problematyka ta jest przede wszystkim przedmiotem zainteresowania tej specjalności medycyny. Nie oznacza to jednak, że padaczki przestały interesować psychiatrów. Epileptologię, czyli gałąź medycyny zajmującą się tymi zespołami chorobowymi, umieszcza się na styku kilku specjalności:neurologii, neurochirurgii, pediatrii, psychiatrii i kilku innych. Wystąpienie napadu padaczkowego nie oznacza jeszcze padaczki. Napady padaczkowe stanowią jedną z podgrup napadów pochodzenia mózgowego(Mąjkowski, 19861:należą do nich napady z niedokrwienia(np.napady w wyniku nagłego zatrzymania czynności serca), napady pochodzenia neurotoksycznego, napady w następstwie zatrucia wodnego, napady pochodzenia metabolicznego(np.niedocukrzenie, niewydolność wątroby, zatrucie alkoholem), napady psychogenne, związane z rytmem snu(np.narkolepsja), ruchowe mimzwolne pochodzenia pozapiramidcwego(np.napady dyskinetyczne w trakcie leczenia neuroleptykami), np.o nie ustalonym pochodzeniu, lecz nie związane z wymienionymi czynnikami. Napad padaczkowy jest wyrazem gwałtownego i nadmiernego wyładowania komórek nerwowych w następstwie depolaryzacji błony komórkowej. Temu zjawisku towarzyszą wyładowania czynności bioelektrycznej neuronów, a także zróżnicowane objawy kliniczne:zaburzenia ruchowe, zmysłowe, przytomności i świadomości, emocjonalne, wegetatywne, intelektualne(poznawcze), a niekiedy różne kombinacje tych objawów. Powtarzanie się napadów upoważnia do rozpoznania padaczki. Nie istnieje ścisły wykładnik liczbowy, który by określał, ile napadów oznacza padaczkę. Padaczkę określa się zwykle jako przewlekle zaburzenie mózgowe o różnej etiologii, charakteryzujące się nawracającymi napadami. Tylko wyjątkowo można rozpoznać padaczkę po jednym napadzie, jeżeli zapis 810 wykazuje bezsporną i charakterystyczną patologię(np.symetryczne wyładowania iglic, fal ostrych lub zespołów iglicy i fali wolnej). Nikt już dzisiaj nie uważa padaczki za chorobę w znaczeniu jednostki nozologicznej. Dla określenia polietiologii tego zespołu świadomie użyliśmy w tytule określenia, padaczki"W praktyce klinicznej używamy najczęściej terminu padaczka szczątkowa lub organiczna, np.po przebytym urazie czaszkowe-mózgowym lub padaczka objawowa, jeżeli napady padaczkowe są wyrazem toczącego się aktualnie procesu chorobowego w mózgu, np.guza nowotworowego, ('oraz rzadziej natomiast rozpzznaje się padaczkę samoistną, używając raczej określeń:padaczka czynnościowa, nie ustalonego pochodzenia, skrytopochodna. Mówiąc o e fi o I o g i i padaczki musimy pamiętać, że jej ustalenie nie należy do łatwych zadań. Nie zawsze rzucający się w oczy lub sugerowany w wywiadzie, czynnik etiologiczny"jest w istocie odpowiedzialny za wystąpienie padaczki. Zdarza się często, że, ustalona etiologia"jest jedynie prawdopodobna lub domniemana. Przypadki z rzeczywiście ustaloną etiologią stanowią zaledwie 20-306. Szczegółowe rozważania na temat p r z y c z y n padaczek należą do neurologii. W naszym rozdziale zajmujemy się przede wszystkim aspektami psychiatrycznymi padaczek.

Dla przypomnienia podamy, że wśród różnych przyczyn pierwsze miejsce zajmują urazy głowy(łącznie z urazami okołoporodowymi). Udział innych czynników etiologicznych jest procentowo zbliżony. Wymienia się przyczyny toksyczna-metaboliczne, czynniki zapalne(zapalenie mózgu i opon mózgowych), choroby naczyniowe mózgu, choroby zwyrodnieniowe(np.zespoły otępienne, pierwotnie zwyrodnieniowe typu Alzheimera), nowotwory itd. W tym miejscu należy przypomnieć, że w każdym przypadku napadów padaczkowych lekarz powinien dążyć do ustalenia ich przyczyny, a nie poprzestawać na postawieniu ogólnikowego rozpoznania "padaczka"Również patogen e z a padaczek i napadów padaczkowych należy do neurologii. Poniższe informacje mają charakter przypomnienia wiedzy wyniesionej z wykładów neurologii, mogą być bowiem przydatne w rozpatrywaniu aspektu psychiatrycznego padaczek. Przede wszystkim trzeba sobie uświadomić, że napad padaczkowy jest skutkiem zmienionej reaktywnzici lub stanu lizjzlogicznegoczęści lub ca(ziej mózgu. Wyładowanie bioelektryczne(padaczkowe)i napad padaczkowy są wlaściwziciamizaruwno zdrowej, jak i uszkodzonej komórki nerwowej. Pobudliwość komórek nerwowych jest związana z tzw.pługiem drgawkowym, będącym indywidulaną cechą człowieka. U ludzi z niskim progiem, nawet bodźce fizjo. logiczne mogą wyzwolić napad padaczkowy. Tym samym napad padaczkowy, można wywołać w zasadzie u każdego człowieka i zwierzęcia. Nie można zatem(rozpatrywać mechanizmu napadów padaczkowych bez uwzględnienia genetycznie. uwarunkowanego pogotowia padaczkowego lub niskiego progu pa-. daczkowego. Nasuwa się tutaj analogia do rodzinnej ta więc genetycznie uwarunkowanej)skłonności lub podatności na niektóre inne choroby, np.chora niedokrwiennej serca, astmy, cukrzycy, miażdżycy, nadciśnienia tętniczego itd. Działanie tego samego czynnika etiologicznego(np.urazu głowy)u człowieka. z wysokim progiem padaczkowym i niskim pogotowiem padaczkowym może nie. spowodować napadów padaczkowych, podczas gdy u osoby z niskim progiem drgawkowym i wysokim pogotowiem padaczkowym prawdopodobieństwo wy-. siąpienia napadżw jest znacznie większe. Istnienie pogotowia padaczkowego usiłowane tłumaczyć za pomocą różnych hipotez. Symptomatyka napadów padaczkowych zależy od rodzajów dróg i sposobów propagacji(szerzenia się)wyładowań. Przeważnie chudzi o wyładowani miejscowe. Przestrzenną sieć komórek, zbejmującą pewien obszar mózgowia, będącą źródłem wyładowania bioelektrycznego określa się nazwą ogniska padaczkowego(albo padaczkorodnego). Oprócz ogniska pierwotnego mogą powstawać ogniska wtórne, a więc obszary wyładowań napadowych oddalone od pierwotnego ogniska przynajmniej o jedną synapsę. Bardzo często wtórne ogniska padaczkowe usadawiają się w płacie skronizwym(padaczka skroniowa), co ma związek z bogatymi połączeniami obydwu półkul przede wszystkim przez spowiło wielkie mózgu. Najprawdopodobniej mechanizm powstawania wtórnego ogniska jest podobny, lub taki sam, jak w przypadku eksperymentalnego ogniskw padaczkowego u zwierząt metodą kindlingu. Zjawisko kindlingu(ang.rozniecenie, rozpalenie)opisał Goddard w 1971 r. Chodzi z jedną z technik stosowanych w epilepwlogii doświadczalnej, polegającą na powtarzalnym drażnieniu, np.bodzcem elektrycznym, określonego pola mózgowego. Regularne drażnienie słabym, podprogowym prądem elektrycznym nie wywołuje początkowo u

zwierzęcia doświadczalnego żadnych zmian w jego zachowaniu(behawwralnych), dopiero drażnienie przez wiele tygodni doprowadza do, spontanicznych"ogniskowych wyładowań i ostatecznie-do napadów padaczkowych. Zdaniem Majkowskiegz(1986)technika ta prowadzi du długotrwałych zmian plastycznych neuronów mózgu, wyrażających się powstawaniem nic tylko ogniska padaczkowego, ale i innych rozsianych zmian w ca(ym mózgu. Zjawisko kindlmgu ma dużo wspólnych cech z procesem uczenia i pamięci. Decydującą rolę w poznaniu pawmechanizmu padaczkowego odegrały badania bioelektryczne. Dzięki badaniu lfG stało się możliwe poznanie zasadniczego elementu patofizjologicznego, jakim jest wyładowanie bioelektryczne w uszkodzonych neuronach. Klasyfikacja padaczek i napadów padaczkowych. Zarówno padaczki, jak i napady padaczkowe dzielono w przeszłości według różnych kryteriów. W tym zwięzłym rozdziale pominiemy jednak ich historyczny przegląd. Zgodnie z międzynarodowymi ustaleniami obowiązuje obecnie podział pada czek na trzy zasadnicze grupy(podział GastautkPadaczki uogólnione:1. Pierwotnie uogólnione:2. Wtórnie uogólnione 3. Nie określone uogólnione. Il. Padaczki częściowe. Ul. Padaczki nie sklasyfikowane Masland(według Majkowskiego, l 9 b 6)zaprzponował szerszy podział, wychodząc z kategorii semantycznych:etologii, fizjologii(postać napadu), podłoża anatomicznego i wieku lub okoliczności wystąpienia zespołu. W ren sposób powstały cztery grupy klasyfikacyjne, kłute dzielą się jeszcze na wiele szczegółowych podgrup. Z klasyfikacją Gastaut padaczek zbieżna jest klasyfikacja napadów według propozycji Komisji ds. Klasyfikacji i Terminologii Międzynarodowej Ligi Przeciwpadaczkowej(LL. AJ. ).Była ona przedmiotem kilkakrotnych rewizji. Opracowanie z 1981 r.przedstawia się następującz:1. Napady częściowe(ogniskowe, napady miejscowej:A. Napady częściowe proste(bez zaburzeń świadomości). 1. Z objawami ruchowymi:a)ogniskowe objawy ruchowe bez, marszu", b)napady Jacksona, c)napady wersywne(ogólnie kontrowersywne)d)pastoralne, e)fonacyjne(wokalizacja albo zahamowanie mowy). Z objawami autonomicznymi(wegetatywnymi). Z objawami nadwrażliwości somatycznej albo z objawami zmysłowymi(sensorycznymi)-proste zaburzenia spostrzegania np.kłucia, mrowienia, błyski świetlne, szumy. Z objawami psychicznymi(zaburzenia wyższych czynności nerwowychka)afatycznymi, b)dysmnestycznymi(np.dćja vu), c)myślenia(np.myśli przymusowe), d)afektywnymi(dystymicznymi-przygnębienie, złoić, lęk)e)spostrzegania, np.w rodzaju napadowej mikropsji, fi złożonymi zaburzeniami spostrzegania, np.muzyka, sceny. apady częściowe z objawami złożonymi(z zaburzeniami świadomości)1. Początek napadu częściowego prostego z następowymi zaburzeniami świadomości:a)z objawami

częściowymi prostymi(Al do A 4)i zmienioną świadomością, b)z autumatyzmami. 2. Z zaburzeniami świadomości już na początku napadu:a)wyłącznie z zaburzeniami świadomości, 13Psychiatria. b)z prostymi objawami częściowymi(od Al do A 4), c)z automatyzmami. Napady częściowe, z kturych rozwijają się uogólnione napady toniczna-. -kloniczne(napady toniczna-kloniczne, z częściowym początkiem). 1. Napady częściowe proste, które uogólniają się w napady toniczna-, -kloniczne. 2. Nlapady częściowe z objawami złożonymi, kture uogólniają w napady toniczna-kloniczne. 3. Napady częściowo proste, przechodzące w napady częścioyz objawami złożonymi, uogólniające się następnie w napady toniczna-kloniczne. Il. Napady uogólnione(drgawkowe i niedrgawkowec 1. Napady absencyjne(absencje). 2. Napady miokloniczne. 3. Napady toniczne. 4. Napady toniczna-kloniczne. 5. Napady atoniczne. 6. Napady akinetyczne. 7. Napady niemowląt. Ul. Napady jednostronne lub przeważnie jednostronne. IV. Napady nie sklasyfikowane. Nawet pzwyższy uproszczony pzdział uwidacznia, jak dalece zróżnicowany obraz kliniczny mogą mieć napady padaczkowe. Trzeba nie lada biegłości i doświadczenia, aby prawidłowo rzzpoznać i zaklasyfikować poszczególne gatunki napadów. Stopień trudności diagnostycznych wzrasta, gdy u jednego chorego występuje kilka rodzajów napadów padaczkowych. Epidemiologia padaczek. Określenie rzeczywistych wskaźników zachorowalności i rozpowszechnienia padaczki jest trudne z przyczyn metodologicznych. Większość statystyk odnosi się bowiem do tzw.zarejestrowanych przypadków palaczki. Duża część chorych skutecznie zataja fakt choroby, leczy się w warunkach zapewniających maksymalną dyskrecję. Również wyniki badań epidemiologicznych, nawet w różnych próbach populacyjnych, traktujemy z ostrożnością.

Wiarygodne źródła informacji to:dokumentacja szpitalna, poradniana lub specjalne rejestry chorych na padaczkę. Ankietowe badania ludności są niepewnym źródłem, gdyż ankietowani nie muszą się do choroby przyznawać, nawet gdy zapewnia się im anonimowość odpowiedzi. Wskaźniki zachzrowalności i rczpzwszechnienia wykazują duże wahania w różnych krajach i w różnych populacjach. Nie wskazuje tu jednak na jakieś regionalne zależnzści, lecz wynika z niejednakowych kryteriżw definicyjna-rozpoznawczych(np.włączanie do statystyk tzw.drgawek okolicznościowychgorączkowych). Wskaźnik rozpowszechnienia padaczki ocenia się na 0. 5-O, /'%:liczbę chorych na palaczkę w Polsce-na ukute 150 tysięcy. Rozpowszechnienie ostrych i przewlekłych zaburzeń psychicznych u chorych na padaczkę podano poniżej. Klinika napadów padaczkowych. Nie jest rzeczą możliwą omówienie w tym krótkim rozdziale obrazu klinicznego i przebiegu wszystkich rodzajów napadów. Z przedstawionej wyżej klasyfikacji wynika, że istnieją dwie duże grupy napadów:uogólnione i częściowe. Napady uzgólnione mogą mieć od początku charakter zgeneralizuwany(padaczka pierwotnie uogólniona)lub być następstwem wtórnego uogólnienia się napadu częściowego(ogniskowego). Najczęściej spotykane typy napadów to:uogólniony(toniczna-kloniczny)napad drgawkowy, napad absencyjny(dawna nazwa:napad mały, gem md, niepoprawny termin-napad nieświadomości), napad częściowy prosty lub złożony. Przed omówieniem poszczególnych napadów godzi się jeszcze raz podkreślić że występowanie objawów w sposób napadowy nie może być podstawą do rozpoznania padaczki. Napadowe zjawiska pochodzenia mózgowego wymagają odpowiedzi na cztery zasadnicze pytania:1. Czy chudzi o napad padaczkowy czy niepadaczkowy? 2. Jaki jest'rodzaj napadu padaczkowego(od początku uogólniony czy częściowy)? 3. Jaka jest przyczyna napadu padaczkowego(etiologia zudaczki)? 4. Jakie jest rokowanie(padaczka czy reakcja padaczkzwa, ewentualnie rokowanie co do choroby podstawowej)? Bardzo pomocny w rozpoznaniu padaczki jest szczegółowy i ukierunkowany wywiad, a znaczenie rozstrzygające w przypadkach wątpliwych ma zaobserwowanie napadu przez lekarza, najlepiej z możliwością wykonania w trakcie lub bezpośrednio po napadzie badania EEG. Duży postęp w rozpoznawaniu padaczki dało wprowadzenie techniki magnetowidu i telemetrii do zsynchronizowanej obserwacji napadów padaczki i zapisu EEG. Napad drgawkowy uogólniony(toniczna-kloniczny), napad duży(grand mw). Napad pierwotnie uogólniony rozpoczyna się bez żadnych objawów zwiastujących nagłą utratę przytomności. Chory upada z powodu tonicznego skurczu wszystkich mięśni ciała. Niekiedy wydaje z siebie krzyk(mdor)podobny do krzyku pawia. Ze względu na przewagę mięśni prostowników nad zginaczami chory pręży się, kończyny dolne prostują się, usta otwierają, ręce są zgięte i przywiedzione, palce zaciśnięte, kciuki wtłoczone w dłonie. Po krótkim okresie znieruchomienia(zkres tężcowy)całego ciała odbywa się powolny skręt tułowia

w stronę silniejszych antagonistów-np.głowa skręca się w bek. Oczy są otwarte, gałki oczne zwracają się w tę stronę co głowa, źrenice są rozszerzone i nie reagują na światło. W następstwie bezdechu pojawia się sinica. Fu 20-30 sekundach trwania skurczu tonicznego występują drobne drżenia w mięsniach, potem drgawki kliniczne:szybkie, rytmiczne i przeważnie symetryczne. W tej fazie napadu, w następstwie naprzemiennych skurczów zwieraczy może dojść do oddania moczu, stolca i wytrysku nasienia(u mężczyzn). Pojawiają się oddechy, sinica powoli ustępuje. Ślina na ustach może być podbarwiona krwią wskutek przygryzienia języka lub zranienia błony śluzowej. Całość napadu drgaw. kowego, łącznie z okresem tonicznym i klonicznym, trwa od I do 1, 5 minuty(jem nie dłużej niż 2 minuty). Po ustąpieniu drgawek chory jest w stanie śpiączki, kłom stopniowo ustępuje miejsca półśpiączce, przechodząc w sen. Napad wtórnie uogólniony bywa poprzedzony okresem zwiastunów trwającym kilka godzin lub dni. Chory uskarża się na złe samopoczucie, pmggnębienie, apatię, bóle i zawroty głowy. Obserwuje się zmianę nastroju, rozdrażnienie. 'kłótliwość i skłonność do konfliktów z otoczeniem. Na krótko(kilka sekund)przed uogólnieniem się napadu występują obja, sygnałowe"(Gastaut), noszące w tradycyjnej epileptologii nazwę aury(powiewu), a błące w istocie początkiem napadu częściowego. W zależności od obszaru mmzapoczątkowującego napal uogólniony mogą to być napady częściowe proste(ruhywe, wegetatywne, sensoryczne, psychiczne:dysmnestyczne, ideacyjne, dystymiczne i lub złożone, tj.zawierające elementy jakościowo zmienionej świadomości. Napad drgawkowy uogólniony może przebiegać zgodnie z omówionymi fazami w sposób symetryczny, jeżeli chodzi o składnik drgawkowy, może jednały wykazywać odchylenia od tego schematu. Częste napady poranne lub jednostronne. (pobudzenie padaczkowe nie przechodzi na drugą półkulę mózgu). Napad niedrgawkowy uogólniony, napad mały(zem na(, alrewce), absenny lub nieświadomości. Napady te mogą mieć rćżny przebieg. W typowej postgpolegają na krutkiej(5-15 sekund)przerwie w strumieniu świadomości i nie ypoprzedzone żadnymi objawami zwiastunowymi. W trakcie napadu absegcyjn ego zablokzwane jest spostrzeganie, chory jest, psychicznie nieobecny"(stąd termin mrewce), nieruchomieje, przerywa wykonywaną czynność, milknie mbardzo krótko, by po chwili podjąć przerwany wątek rozmowy. Pacjenci przeważnie nie mają poczucia przebytegz napadu. Powtarzające się w krćrkich odstępach czasu napady noszą nazwę piknolepsj i. Nietypowe odmiany napadów absencyjnych przebiegają z miokloniami, ze zwiększeniem napięcia mięśniowego-symetrycznym lub niesymetrycznym z nagłą utratą napięcia mięśni postawy(atonia), z prostymi automatyzmami(mlaskanie ustami, ruchy połykania)i z objawami wegetatywnymi. W rozpoznaniu różnicowym w stosunku do innych gatunków napadów padaczkowych ważna rola przypada badaniu EEG. Napadom absencyjnym towarzyszą symetryczne i synchroniczne wyładowania iglic-fal o częstotliwości 3 c/y(odmiany nietypowe mają zbliżony rytm). Napady c z ę i c i owe pros te przebiegają z objawami:ruchowymi(drgawki typu Jacksona), wegetatywnymi(napadowy ślinotok, poty, zaczerwienienie twarzy przyspieszenie akcji serca),

sensorycznymi(parestezję, błyski, elementarne dźwięki)i psychicznymi(napadowa afazja, złudy pamięciowe utożsamiające typu doją vu, myśli przymusowe, krótkotrwałe zmiany nastroju). Napady częściowe mogą również przebiegać z objawami złożonymi, np.w zakresie funkcji spostrzegania-chory słyszy napadowa stale 1 sarną frazę muzyczną lub widzi złożone sceny(dawna nazwa:stany marzeniowedreamy states). W piśmiennictwie epileptologicznym używa się niekiedy na określenie tych stanów błędnej nazwy, napadowe halucynacje". Zjawiska te różnią się od omamów tym, że przebiegają bez sądu realizującego, czyli poczucia rzeczywistości. Nie używa się dzisiaj również nazwy, napady psychcsensoryczne". M. Jarosz nadał im, w celu odróżnienia od halucynacji, nazwę halucynoidów. Napady częściowe z objawami złożonymi mogą początkowo wyrażać się objawami prostymi, a ich złożoność polega na występowaniu zaburzeń świadomości(od samego początku napadu lub w jego przebiegu)i dołączaniu się automatyzmów ruchowych. W nowej klasyfikacji nie używa się terminu, napad psychomotoryczny"(dawna nazwarównoważniki pomroczne). Pod względem psychopatologicznym mamy oczywiście do czynienia z nagłą jakościową zmianą świadomości. Jeżeli chodzi o symptomatykę, to rozróżniamy następujące automatyzmycj 1)pokarmowe(żucie, przełykaniek 2)mimiczne, które mogą wyrażać jakieś stany afektywne, np.strach 3)gestykulacyjne, skierowane ku jednostce lub ku otoczeniu:4)poruszeniowe(lokomocyjne):5)słowne. Ognisko zapoczątkowujące napad częściowy z objawami złożonymi znajduje się przeważnie w płacie skroniowym(układ skroniowa-limbiczny)i stąd w starszym nazewnictwie używano określenia, padaczka skroniowa"Stany padaczkowe. Mianem tym określa się przewlekanie się czasu trwania pojedynczego napadu padaczkowego lub występowanie napadów w krótkich odstępach czasu. Każdy rodzaj napadów może osiągnąć rozmiary stanu padaczkowego. Z punktu widzenia klinicznego i elektroencefalograficznego rozróżnia się stany napadów uogólnionych, jednostronnych i częściowych. Psychiatra styka się najczęściej ze stanem padaczkowym napadów uogólnionych(smws grand-ma(, (IM), stanem typowych napadów absencyjnych(Ówwzem-mai, FM)i stanem napadów częściowych złożonych z automatyzmami(mmezsycWzmztzncar). We wszystkich tych stanach padaczkowych mamy do czynienia z ilościowymi zaburzeniami przytomności lub jakościowymi zaburzeniami iwiadoTOSCl. Ostre zaburzenia psychiczne w padaczkach. Pojęcie, psychozy padaczkowe"ma dzisiaj znaczenie wyłącznie historyczne:było ono zresztą zawsze wieloznaczne. Psychozy u chorych na padaczkę należałoby podzielić według tego samego klucza klasyfikacyjnego, jaki generalnie obowiązuje w nozogrwii psychiatrycznej, a mianowicie na psychozy somatogenne, endogenne i psychogenne. Takie stanowisko zajmują eksperci WHO(por. Słownik terminologiczny-padaczki):według nich nie zaleca się stanowczo terminów "ostra i przewlekła psychzza padaczkowa", lecz proponuje określenie, psychozy u chorych na padaczkę". Terminologia ta bowiem nie przesądza z góry związku patogenetycznego psychozy z padaczką. Udowodnienie związku między psychozą a wystąpieniem napadów padaczkowych nie jest sprawą prostą.

Nie ma np.wątpliwości co do związku przyczynowego z padaczką takich psychoz, jak przed-i ponapadowe zamroczenie czy omćwione w poprzednim podrozdziale stany padaczkowe przebiegające z zaburzeniami przytomności i świadomości(stan psychomotoryczny). Znacznie trudniej udowodnić tę zależność w psychzzach schizofrenicznych, ufektywnych itd. Klasyfikacja psychoz u chorych na padaczkę przedstawia się następuąggl. Psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości(pozostające w zwig-ku czasowym z napadami i bez wyraźnego związku z napadami)-sąg(pomroczne o różnym stopniu zamącania świadomości, stany majaczeniowe. (delirium emlezacam według dawnych autorów). 2. Zespoły z grupy chorób afektywnych(depresyjne, maniakalne). 3. Zespoły schizofreniczne. 4. Inne powikłania psychotyczne:stany o typie psycAcsir residadir pa przebyciu majaczenia lub psychozy unejroidalncj, zespoły paranoiczne(np.zespół pieniaczy), zespoły parafreniczne(typu halucynozy). Wymienione powyżej powikłania psychotyczne padaczki nie wyróżniają si jakąś swoistoicią symptomatolugiczną od psychoz wywołanych innymi przyczynami. Wymagają oczywiście wnikliwego różnicowania. Częstość powikłań psychotycznych u chorych na padaczkę nie jest dokładnie znana. Ocenia się ją cj*k**-*Rokowanie w psychozach u chorych na padaczkę zależy od podłoża padaczki, rozległości i umiejscowienia zmian organicznych w mózgu, postaci oraz częstotliwości napadów padaczkowych. Przewlekle zaburzenia psychiczne w padaczkach. Wśród wielu lekarzy panowało do niedawna przekonanie o nierozłączności napadów padaczkowych oraz, charakteropatii"lub, otępienia padaczkowego". Tymczasem obydwa te terminy zostały we współczesnej nauce o palaczkach uznane za błędne. Wskazywały bowiem bezpodstawnie na napady padaczkowe jako przyczynę zaburzeń funkcji poznawczych i zachowania. Patogeneza zmian nępienno-charakteropatycznych u chorych na padaczkę jeszłożona. Zmiany te zależą przede wszystkim od organicznego uszkodzenia mózgu, wywołującego zarówno padaczkę, jak i przewlekłe objawy psychiatryczne. Rodzaj i nasilenie tych objawów ma przyczynowy związek z rozległością i umiejscowieniem uszkodzenia mćzgu. Tylko u pewnej części chorych, w wyniku częstych napadów toniczna-klinicznych(np.po przebyciu stanu padaczkowego), następowego obrzęku mózgu i wgłębienia podnamiotowego hipokampa, może dojść do, uszkodzeń drgawkowych"mózgu. Niedocenianą rolę w patogenezie objawów ot(piennych i charakteropatycznych u chorych na padaczkę odgrywa też przewlekła toksyczność lekowa, na którą narażeni są zwłaszcza chorzy leczeni więcej niż jednym lekiem(encefalopatia toksyczna polekowa). Niekiedy przyczyną wtćrnych zmian organicznych w mózgu są skutki urazowe związane z upadkami chorych w czasie napadów i ciężkimi obrażeniami czaszkowa-mózgowymi. Częstość występowania zmian ztępiennych u chorych na padaczkę zależy głównie od doboru chorych i metody ich badania. W reprezentatywnych badaniach odsetek przypadków z wyraźniejszymi zmianami otępieniami ocenia się na 5-l 5'%.

W miarę możności staramy się ograniczyć do jednego leku przeciwpadaczkowego. Z punktu widzenia interesu chorego dobiera się lek u najszerszym zakresie działania i wpływający korzystnie na stan psychiczny. Niektórzy epileptolodzy wiążą charakteropatię(zespół zachowania agresywnego)z umiejscowieniem ogniska padaczkowego w płatach skroniowych. Współistnienie zmian otępiennych i charakteropatycznych obciąża ujemnie zarówno rokowanie społeczne. Dotyczy ono np. jak i medyczne. O ile nie jest możliwe leczenie przyczynowe.przypadków padaczki objawowej. morfologii i częstotliwości napadów. Od-. Szczególną uwagę przywiązuje się.współwystępowania innych chorób)i wreszcie od tolerancji leków. Powinno się bowiem unikać zwalczania napaduw. oczywiście u niektórych chorych(dotyczy to np. stanu ogólnego chorego(np. Po włączeniu leku konieczna jest kontrola farmakologiczna. Leczenie choroby podstawowej powoduje ustąpienie napadów padaczkowych. . Leczenie chorych na padaczkę uzależnia się od wielu czynników. Zależy ono od wielu czynników. która jest indywidualną cechą każdego pacjenta. Leczeniem przyczynowym można objąć tylko niewielki odsetek chorych. Dzięki postępom diagnostyki i terapii rokowanie u chorych na padaczkę jest pomyślniejsze niż przed kilkudziesięciu łaty. Główna rola przypada farmakoterapii. Leczenie. o tyle w każdym przypadku padaczki udaje się dzisiaj zapobiec napadom lub przynajmniej istotnie zmniejszyć ich częstotliwość.osób z długo utrzymującymi się stanami pomrocznymi). ich stosunku do rytmu snu i czuwania. m in. W Polsce Grudzińska(1974)rozpoznała charakteropatę u 4%zarejestrowanych na padaczkę. Nie dysponujemy jeszcze idealnym lekiem przeciwpadaczkowym. za wszelką cenę". niekiedy nadużywają alkoholu i mają duże trudności z przystosowaniem do środowiska. ProOl dobowy leku przeciwpadaczkuwego powinien mieć ścisły związek z rytmiką napadów. które są szczegółowo omawiane w podręcznikach neurologii. Istnieją nawet poglądy c korzystnym działaniu. Rokowanie. W przeważającej liczbie przypadków leczenie sprowadza się do zapobiegania napadom. Bardziej zróżnicowane dane liczbowe odnoszą się do zaburzeń osobowości(charakteru). w nowocześnie pojętej farmakoterapii chorych na padaczkę. Niektórzy autorzy są zdania. doświadczenia bowiem ostatnich lat wykazywały pierwszeństwo monoterapiiprzed politerapią.W statystykach szpitalnych(szczegćlnie psychiatrycznych)odsetek ten**ww wpscy. kontrolującym wszystkie rodzaje napadów i pozbawionym jakichkolwiek działań ubocznych(niepożądanych).wieku chorego. Przed rozpoczęciem leczenia pacjent powinien być poddany kompleksowej ocenie:klinicznej(rozpoznanie różnicowe)i elektroencefalograficznej. rozładowującym"napadu drgawkowego. do monitorowania stężenia leku we krwi. że 50%pacjentów nie ujawnia odchyleń charakterologicznych. Chorzy ci częściej rezygnują z systematycznego leczenia.

z grupy pochodnych pirymidyncwych-primidon. lecz przede wszystkim morfologię i częstotliwość. Badania stężenia leków we krwi wykazały bowiem. Nlajlepiej podać dożylnie klcnazepam(I-2 mg)lub diazepam(10 mg). jak i postawa pacjenta. Każdy lekarz. Dzisiaj stosuje się je raczej w ostateczności i przez krótki czas. Napady częściowe proste. Ważnym zadaniem personelu pielęgniarskiego jest dbałość o drożność dróg oddechowych(podtrzymywanie żuchwy. Przede wszystkim należy przerwać napady i zapobiec ich nawrotom. Jeżeli nie ma tych leków. następnie wyrównać zaburzenia elektrolitowe. np. a u dalszych 15-25'%znaczącą poprawę. kwas walproinowy i jego pochodne. Właściwe postępowanie lecznicze daje gwarancję całkowitej kontroli napadów u 50-609 chorych. w ramach doraźnych działań ratujących życie. który by temu zapobiegał. którzy nie są dostatecznie kontrolowani. Większość epileptologów uważało do niedawna pochodne kwasu barbituranowego za podstawową grupę lekuw w leczeniu tych napadów. aby uniknąć zachłyśnięcia się wymiotami lub wydzieliną. Niepowodzenia lecznicze mzgą mieć różne żrudła. Za najskuteczniejszą grupę leków uchodzą dzisiaj pochodne kwasu wa(promowego. stany padaczkowe dzielimy na drgawkowe i nie drgawkowe(np.powiedz kliniczna koreluje na ogół dodatnio z wynikami badań EEG i parametrami'farmakokinetycznymi. Każdy chory w sranie padaczkowym powinien znaleźć się w szpitalu(oddział neurologiczny. Napady uogólnione absencyjne(małe). Za najskuteczniejszy lek uważa się od wielu lat karbamazepinę. Jednym z nich jest brak*zdyscyplinowania chorych. a potem kolejno-fennoinę. Najgroźniejszy dla życia chorego jest stan padaczkowy drgawkowy. oraz jego rodziny. Jak już wspomniano. odchylanie głowy). fenobarbital i klcnazepam. Leczenie stanu padaczkowego. Od samego pzczątku należy podać dostępne leki przeciwpadaczkowe. psychomotorycznych itd). W leczeniu poszczególnych odmian napadów bierze się pud uwagę nie ich miejsc w układzie klasyfikacyjnym. karbamazepina. prymidon. intensywnej opieki medycznej lub oddział psychiatryczny). We wszystkich odmianach tych napadów ogniskowych mają zastosowanie(w kolejności zmniejszającej się skuteczności):fenytoina. aby nie dopuścić dc powikłań.fenytoma.stan napadów absencyjnych. w dalszej kolejności etosuksymid. klonazepami wigabatrynę. pochodne benzodiazepiny(klonazepam). a przez cały czas zapewniać choremu stalą opiekę lekarska-pielęgniarską. można wstrzyknąć domięśniowo 200 mg fenobarbitalu lub paraldehyd w dwóch. . Napady częściowe złożone. nie zażywa leków w ustalonej przez lekarza dawce lub zalecanym okresie. prymidon. że'połowa leczonych chorych. powinien umieć udzielić pomocy choremu w stanie padaczkowym. Napady drgawkowe uogólnione(duże). klonazepam i wigabauyna(Sabril). Wskazane są pochodne hydantoiny. karbamazepina. Istotny wpływ na ostateczny wynik leczenia ma zarówna osobowość lekarza. Zachodzi wówczas konieczność włączenia drugiego leku. Chorego układa się w pozycji na bok. fenobarbital. U chorych z napadami małymi(pemmu()trzeba pamiętać o niebezpieczeństwie uaktywnienia się napadćw dużych(toniczna-klonicznych).

Zaburzenia psychiczne spowodowane chorobą somatyczną. Prostowanie błędnych poglądów jest obowiązkiem wszystkich lekarzy. 10. kwas walproinowy lub leki z grupy benzodiazepin. W niektórych przypadkach padaczce towarzyszą przewlekłe objawy psychoorganiczne. W tym zwięzłym rozdziale staraliśmy się dowieść. Przekazywana z rodziców na dzieci skłonnzićdo zachorowania nie oznacza dziedziczenia choroby. U chorych z zaburzeniami zachowania wskazane są leki w rodzaju karbamazepiny. Większość. Stopień inwalidztwa będzie zależał zarówno od częstotliwości napadów. Poniższe zestawienie zdaje swyczerpywać najważniejsze aspekty psychologiczna-psychiatryczne choroby so-matycznej:chorzba somatyczna. Szczególnie troskliwej opieki wymagają dzieci i osoby starsze. że niektóre leki psychotropowe(np. Sprawą wielkiej wagi jest propagowanie w społeczeństwie właściwych postaw wobec tych chorych. Pacjenci wykazujący objawy demencji i charakteropatii wymagają nic tylko optymalnego dawkowania leków przeciwpadaczkowych. Stany padaczkowe medrgawkowe nie wymagają tak intensywnego działania. jak i od nasilenia objawów nępienno-charakteropatycznych.wstrzyknięciach domięśniowych po 5 mg. Konieczne jest zatem równoległe stosowanie leków przeciwpadaczkowych w odpowiednio dużej dawce.stanów napadów absencyj nych). ale w dużym stopniu psychiatrycznym. . wobec pracowników w zakładach pracy itp. psychzzy padaczkowe'). Polskie społeczeństwo stałz się nietolerancyjne. Należy pamiętać. Powoduje to działania dyskryminujące wobec dzieci w szkole. że padaczki były i są nie tylko zagadnieniem neurologicznym. psychoterapia zaburzeń zachowania). Postępowanie takie można powtórzyć pu 30 min. Leczenie psychoz u chorych na padaczkę nie różni się od postępowania przyjętego w psychiatrii. staje się przyczyną objawów i dzlegliwości w sferze psychicznej:obniżenia nastroju.leki neuroleptyczne. takt sytuacja trudna. anksjolityki lub małe dawki neuroleptyków. Padaczkę utożsamia się często niesłusznie z chorobą psychiczną. Nie jest możliwe wymienienie wszystkich chorób i zaburzeń somatycznych. zapobieganiem zaburzeniom psychicznym(psychzprofilaktyka)i rehabilitacją. chorych na padaczkę. niektóre napady padaczkzwe przebiegają w postaci zjawisk psychopatologicznych. którmogą być podłożem powikłań psychiatrycznych. Podsumowanie. Adam Bilikiewicz. nie wykazuje żadnych odchyleń w stanie psychicznym i jest zdolna do nauki i pracy. niekiedy zaburzenia psychiczne o charakterze epizodycznych psychoz(dawny termin-. Niektóre po kilku godzinach mijają samorzutnie(np. psychofarmaknerapiazaburzeń psychicznych. ale przede wszystkim postępowania rehabilitacyjnego. Nie mniej ważny aspekt psychiatryczny wiąże się z leczeniem padaczek(farmakoterapia napadów. poczucia niewydolności i niesprawności. jeżeli nie ulało się przerwać napadów. W stanach napadów częściowych złożonych stosuje się karbamazepinę. Charakterystyka problemu. bo'Z. przeciwdepresyjne)obniżają próg pobudliwości drgawkowej. Przesadzone są też poglądy o rzekomej dziedziczności padaczki.

lekami obniżającymi nadciśnienie itd). które różnią się istotnie od zaburzeń psychicznych. trzeba w tym miejscu przypomnieć. uzależnieni od maszyny"(np. nzsiciele wirusa HIV iuLcj. przedstawione w poprzednim rozdziale. mogą poprzedzać wystąpienie choroby somatycznej. czyli reaktywnych zaburzeń psychicznych. Bonhoeffera(lb 68-1948)bytu wprowadzenie pojęcia. prowadzić do egzogennego typu reakcji(obejmującego ilościowe zaburzenia świadomości. powikłana jedną z psychoz. I tak. psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości oraz zespół Korsakowa).chorzy na padaczkę. odrębne zagadnienie stanowią powikłania psychiatryczne zastosowanego leczenia choroby podstawowej(antybiotykami.:w eriopwogenezie choroby somatycznej mogły odegrać znaczną rolę czynniki psychospołeczne. kilowych. wstrząsające przeżycia". że zarówno choroba somatyczna. Zgodnie z współczesnym spojrzeniem na patogenezę chorób i holistyczne podejście do człowieka zdrowego i chorego. Nie oznacza to jednak. odczuwana bywa jako coś upokarzającego. pourazowych itd. występujących niezależnie od chorób somatycznych.lęku. Organizm ludzki na wiele czynników szkodliwych odpowiada ograniczoną liczbą odczynów chorobowych. najczęściej typu neurastenicznego. Wielką zasługą niemieckiego psychiatry K. bezsenności itd:objawy psychopatologiczne. Najczęściej chodzi tutaj o psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości. konykosteroidami. np. opisy dotyczyły psychoz durowych.zaawansowana choroba nowotworowa)staje się źródłem objawów depresyjnych z myślami o samobójczej śmierci(chory wymaga wówczas szczególnie troskliwej opieki). stąd mówi się o stadium neurastenicznym wielu chorób(np. które mogą. somatyczna'':przewlekła choroba somatyczna. Bonhoe(Ter wymieniał ograniczoną liczbę chorób somatycznych. "reakcję rezygnacyjną':podobny. co Bonhoeffer w swoich pracach wyraźnie podkreślał. jak i wikłające ją zaburzenia psychiczne są wypadkową wielu czynników biologicznych i psychospołecznych. Tym zagadnieniem zajmuje się psychoonkologicważny problem psychologiczna-psychiatryczny stanowią chorzy somatycznie.przewlekle dializowani. czyli psychoz endogennych. Wielkim utrudnieniem dla studentów uczących się psychiatrii przed kilkudziesięciu łaty były opisy psychoz w przebiegu różnych chorób. cheruba psycho. zwłaszcza przebiegająca ze zmianami w ośrodkowym układzie nerwowym. egzogenny . jakie upłynęły od wprowadzenia przez tego autora pojęcia. Sytuacja ta. może być.zakaźnych):choroba somatyczna.halucynoza. mający wszczepiony rozrusznik serca). gośćcowych. które w sensie fizycznym zakłócały funkcjonowanie organizmu. egzogennego typu reakcji"kryły się wszystkie szkodliwości. Przede wszystkim wyłączam zaburzenia otępienne. Z perspektywy blisko 90 lat. może prowadzić do następstw psychoorganicznych(nępiennych i charakterupatycznychkchoroba somatyczna o niepomyślnym rokowaniu(np. w tym psychotycznych. choć nieco odmienny aspekt wiąże się z chorobami o widocznym kalectwie lub wzbudzającymi w otoczeniu postawy zdrzuctjące(np. chociaż mogą się zdarzyć inne. W określeniu. przebiegająca zwłaszcza ostro i burzliwie. zespoły schizeirenoidalne itp. że między poszczególnymi chorobami cielesnymi a psychopatologicznym typem reakcji egzogennej zachodzą swoiste związki. pzwoduje pzczucie mniejszej wartości. egzogennego typu reakcji psychotycznych". jak sądził. będąca żrćdłem przewlekłego stresu. W takim wypadku używa się zkreślenia. Ze zrozumiałych względów w rozdziale tym mogę omówić tylko niektóre aspekty psychologiczne chorób somatycznych. Z tego samego powodu pomijam również omówione gdzie indziej zaburzenia psychosomatyczne. Wspomniany autor nie zaliczał tutaj reakcji psychicznych na. pląsawicę.

Powikłanie psychiatryczne nie jest bowiem swoistym objawem czy zespołem pojawiającym się w przebiegu choroby somatycznej. wiemy dzisiaj. Na zakończenie tych ogólnych uwag pragnę podkreślić. Badania nad nimi były spełnieniem dążenia do ustalenia etiologii psychoz. I tak rzeczywiście jest w przypadku powikłań psychiatrycznych cherub reagujących na antybiotyki. że pojęcie. Chociaż każda choroba infekcyjna może stanowić podłoże psychozy. Zaburzenia psychiczne są następstwem uszkadzającego wpływu różnych substancji toksycznych na ośrodkowy układ nerwowy. że obok bezpośredniego oddziaływania czynników infekcyjnych na oaLn" ważną tulę patogenetyczną odgrywają zaburzenia termoregulacji(nadcieplność). w których syntezie i wydalaniu do podłoża biorą udział bakterie. jeżeli zaistnieją szczególne warunki patogenetyczne. obrzęku śluzowatego. mocznicy i rzucawki porodowej. Warto jednak odnotować. nawet ciężkie.typ reakcji". Wskazuje na to zresztą nazwa choroby(źródłosłów pochodzi od. egzogennego typu reakcji psychicznych"zostało przez Bonhoeffera stworzone na podstawie bogatego doświadczenia w zakresie chorób infekcyjnych. wpływ lekćw bakteriobójczych i bakteriostatycznych. Trzeba także zwrócić uwagę. iż unikamy dzisiaj określenia "zaburzenia psychiczne objawowe". W związku z narastaniem skażenia środowiska problematyka ta w coraz większym stopniu staje się nie tylko obszarem zainteresowań ekologii. niemal nigdy nie pociągają za sobą nawarstwień psychotycznych. stanów wyniszczenia i niedokrwistości. ktćre wydaje się właściwsze. w przebiegu których mogą wystąpić powikłania psychopatologiczne. ale również medycyngy. tężyczki. Działanie wirusów jest bardziej złożone.bionicy i tężca. W stosunku do wielu chorób zakaźnych rozporządzamy jedynie pojedynczymi opisami kazuistycznymi powikłań psychiatrycznych. egzogennym typem reakcji"poszerzały listę chorób somatycznych o kolejne jednostki chorobowe. choroby Basedowa. Z zakażeń bakteryjnych szkodliwie na układ nerwowy działają egzo-i endotoksyny. Niemieckojęzyczni psychiatrzy używają natomiast określenia "zaburzenia psychiczne towarzyszące chorobom somatycznym"(psychische Begleiterscheinungenkórperlicher Krankheiten). jak dur brzuszny i osutkzwy. Ostre zakażenia. chorób serca. Duże znaczenie ma też stan ośrodkowego układu nerwowego z okresu przed zachorowaniem. jak i wirusowe. Istotna rzla przypada też składnikom pozakomórkowym. Ostre powikłania psychotyczne występują częściej u osób z cechami encefalopatii. w tym psychi aurii. W rozdziale tym nie będę powtarzał opisów poszczególnych zespołów psychopatologicznych. Rola niektórych czynników etiopatogenetycznych somatogennychzaburzeń psychicznych. Zaburzenia psychiczne w przebiegu chorób zakaźnych wzbudzały cd dawna zainteresowanie psychiatrów. przebiegają bardzo często z powikłaniami psychotycznymi. choroby Addisona i chorób przewodu pokarmowego. Rozpoznanie etiologiczne daje bowiem zawsze większą nadzieję na zastosowanie leczenia przyczynzwego. Inne zakażenie natomiast. odurzenia'). cukrzycy. Zatrucia. Liczba zatruć wykazuje we wszystkich cywilizzwanych krajach tendencję zwyżkową. dołączają się bowiem zmiany autoimmunizacyjne. Dalsze badania nad. niektżre zakażenia. policytemii. zaburzenia przemiany wodna-elektrolitowej. . Dotyczy to np. Przyczyną egzogennych zaburzeń psychicznych są zarówno infekcje bakteryjne. że każda choroba somatyczna może doprowadzić do powikłań psychotycznych. najczęściej u charakterze enzymatycznym.

leki przeciwwymiotne(np. klonidyna. kolejno wchłanianych dawek. w wadach serca itd. Działanie leków. czteroetylek ołowiu i wiele innych. alfa-metylodopa. mogą nie wywoływać początkowo objawów chorobowych. występują objawy zatrucia. rtęcią. po(śpiączka)lub zaburzenia jakościowe świadomości. czteroety(kiem ołowiu.cymetdyna). bądź świadomości(ilościowe i jakościowe). chlorkiem winylu.związki kadmu. progu toksycznego. leki betaadrenolityczne)mające działanie depresjogenne. rozkurczowe o działaniu chulinolitycznym. w stanach niedostateczności krążenia mózgowego. Ostre stany niedotlenienia ujawniają się błyskawicznie w postaci utraty przytomności. Niedobór tlenu. triortokrezylofosforanem(oleje techniczne). np.metoklopramid)i inne stosowane w zaburzeniach przewodu pokarmowego(np. Z przewlekłymi stanami niedoboru tlenu mamy do czynienia w niewydolności krążenia prawokomorowej. dwusiarczkiem węgla. Udowodniony jest ujemny wpływ niektórych leków na czynność układu nerwowego. Łagodniejsze i dłużej trwające srany niedoboru tlenu dotyczą np. siarkowodorem itd. Ogólnie trzeba stwierdzić. wskutek sumowania się małych. leki steroidowe. których działanie może być szkodliwe na układ nerwowy i wywoływać powikłania psychiatryczne. w ciąży. pilotów lotniczych nie używających aparatćw tlenowych. Wśród zatruć przypadkowych i samobójczych wymienia się zatrucia:alkoholem metylowym. tlenkiem węgla. którymi. przeciwprątkowe. Można tutaj wymienić:leki hipotensyjne(rezerpina. że zaburzenia psychiczne nie są swoiste dla rodzaju trucizny.alpinistów. W krajach rozwiniętych jest on zwykle wtórny dc pierwotnych przyczyn. w okresie karmienia . są:1)jednostronne odżywianie się będące wynikiem narzucanych rygorów dietetycznych:2)zaburzenia wchłaniania z przewodu pokarmowego:3)niemożność wykorzystania witamin.w trakcie stosowania antybiotyków doustnie:5)wzrost zapotrzebowania na witaminy. talem(środki grzyba-i gryzoniobójcze). można wyodrębnić następujące zespoły:1)ostre i przewlekłe zatrucia wypadkowe:2)ostre i przewlekłe zatrucia wskutek narażenia zawodowego:3)uszkodzenia układu nerwowego w wyniku ubocznego działania niektórych leków:4)szkodliwe działanie alkoholu i innych używek oraz środków uzależniających. zdaniem Wąsika(19883.Biorąc pod uwagę okoliczności. ołowiem. w których następuje zatrucie. Właściwości kumulacyjne mają np.w czasie wykonywania ciężkiej pracy fizycznej. Wśród zatruć wskutek narażenia zawodowego można wymienić zatrucia:manganem. W ich patogenezie współdziałają zwykle różne czynniki. Niedobory witamin. Tutaj chciałbym wspomnieć o lekach stosowanych w chorobach somatycznych. Na temat związku przyczynowego między działaniem leków w chorobach somatycznych a zaburzeniami psychicznymi należy wypowiadać się jednak bardzo ostrożnie. a także zatrucia w następstwie skutkćw interakcji tych środków i lekuw. Dopiero po przekroczeniu tego progu. chlorowanymi węglowodorami aromatycznymi i związkami fosforoorganicznymi(insekrocydy). benzyną. np. benzenem. które też nie są oczywiście swoiste. W okresie poprzedzającym wystąpienie objawów zatrucia możemy mieć do czynienia ze skargami typu neurastenicznego. w chorobach wątroby:4)zaburzenia flory bakteryjnej biorącej udział w syntezie niekrurych witamin np. Powodują one lżejszego stopnia zaburzenia przytomności(senność. Odgrywają w patogenezie wielu zaburzeń psychicznych istotną rolę. O ubocznym działaniu i pzwikłaniach po lekach psychotropowych mowa jest w innej części podręcznika. Jakkolwiek mechanizm działania różnych leków jest odmienny. Niektóre trucizny wchłaniane w niewielkich dawkach. powikłania psychiatryczne mają charakter bądź zaburzeń nastroju(przeważnie depresja). mniejszych od ich.

Dotyczy to również chorych na padaczkę. objawiający się tzw. O ile n te dobór w i tam i ny A. trudności w skupieniu uwagi. z którym spotykamy się zazwyczaj u dzieci. Do witamin grupy B zalicza się witaminę PP(amid kwasu nikotynowego). o tyle jej przedawkowanie powoduje nadmierną pobudliwość emocjonalną. wykazują dużą różnorodność-od objawów neurastenicznych do stanów psychotycznych z zaburzeniami świadomości w cięższych przypadkach awitaminozy.kurzą ślepotą i zaburzeniami dermatologicznymi. płaczliwość. (ryboflawiny). wywz(uje zaburzenia w sferze psychicznej. leczonych pochodnymi hydantoiny. . może doprowadzić do encefalopatii krwotocznej mózgu i psychozy Korsakowa. wykazują osoby z niedoborem witaminy 8. Niedobór tej witaminy powoduje objawy pelagry. nie wywołuje zaburzeń psychicznych. U osób uzależnionych od alkoholu spotyka się również ni edobór witaminy 8. Większe zróżnicowanie zaburzeń psychicznych można stwierdzić w następstwie awitaminozy lub hipowitaminozy BQ-od objawów neurastenicznych z męczliwzścią i sennością dz zespołów psychotycznych o charakterze urojeniowymi otępienia. Jego niedobór jest zwykle wynikiem niedostatecznej podaży i zaburzeń wchłaniania. z dużym pobudzeniem ruchowym i agresywnością. jeśli występują. Niedobór kwasu foliowego spotyka się u chorych długotrwale hospitalizowanych w szpitalach psychiatrycznych. Mogą wystąpić stany psychotyczne z jakościowymi zaburzeniami świadomości(stany pomroczne). które w początkowych okresach przybierają charakter objawów neurastenicznych. Do zespołu witamin grupy B należy również kwas foliowy. męczliwość. Częste są objawy neurologiczne i zaburzenia psychiczne. H i po w i tam i no za powstała w następstwie jednostronnego żywienia może wystąpić u niektórych chorych na schizofrenię. Następstwa psychopatologiczne hipowitaminozy są mało swoiste i przypominają zespół neurasteniczny:osłabienie. Poza zaburzeniami psychicznymi w hipowitaminozie B stwierdzaj się objawy zapalenia wielonerwowegoz parestezjami. ale nie tylko. utratę łaknienia i objawy neurasteniczne. u których zanik łaknienia doprowadził do zmniejszenia ilości spożywanych pokarmów i ich ważnych skladnikuw. obserwuje się spowolnienie psychoruchowe. Dotyczy to również osób w podesz(ym wieku z objawami otępienngymi. upośledzeniem czucia i osłabieniem lub zniesieniem odruchów głębokich. Chorzy uskarżają się na osłabienie. nadwrażliwość zmysłową oraz bezsenność. senność i spowolnienie psychoruchowe. o czym będzie jeszcze mowa w tym rozdziale. W różnicowaniu awitaminozy PP trzeba brać pod uwagę toczeń rumieniowaty. Psychopatologicznym wyrazem jej braku jest obniżenie nastroju.niemowlęcia itd. Również przedawkowanie witaminy 1. a więc mało swoiste objawy w stanie psychicznym. Zaburzenia psychiczne. (piryloksyny). pacjentów z długimi fazami depresyjnymi. Podobne. N i e dobór w i 1 a m i ny B Oiaminy)w następstwie upośledzenia wchłaniania i jednostronnego odżywiania się spotyka się w przewlekłych fazach uzależnienia alkoholowego. Niedobór witaminy O(kwas askorbinowy)w krajach cywilizowanych należy do rzadkości. W miarę narastania objawów neurologicznych(poił neuropatia)pogarsza się stan psychiczny chorych. Awitaminoza B u alkoholików.

płaczliwość. ale również o działanie przewlekłego stresu. stały lęk. Walce z bolem i różnym aspektom psychologiczna-psychiatrycznym tej przykrej dolegliwości poświęca się w piśmiennictwie światowym ostatnich lat wiele uwagi. ale również na układ nerwowy i stan psychiczny osób szczególnie narażonych(robotnicy). .Nie są znane zaburzenia psychiczne w następstwie n i edoboru w itam iny E. Ich patogeneza jest złożona. Awitaminoza witaminy K może prowadzić do skazy krwotocznej z objawami ze strony układu nerwowego i powikłaniami psychiatrycznymi. Dotyczyło to np. np. Przegrzanie i przechłodzenie organizmu doprowadza najczęściej du zaburzeń przytomności aż do śpiączki. zubożenie zainteresowań. Deprywacja sensoryczna. występują jakościowe zaburzenia świadomości. Chodzi zarówno o niedobór ważnych dla życia składników pożywienia. wody. pu okresie paradoksalnego pobudzenia i agresji.. Fakt ten powinien być uwzględniany w szerszym zakresie przez personel szpitali. Z silnym przewlekłym bolem spotykamy się zwłaszcza w chorobach nowotworowych. soli mineralnych. ma niebagatelny wpływ na stan psychiczny. majaczenie głodowe". Może tu chodzić o porażenie piorunem lub prądem z sied. Hałas i wibracje w krajach uprzemysłowionych to niedoceniany czynnik wpływający szkodliwie nie tylko na układ kostna-stawowy i narząd słuchu. Dopływ bodźców do układu nerwowego jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Nlastępsrwa psychopatologiczne polegają na objawach neurastenicznych z silnym komponentem wegetatywnym. Znane z psychzfizjologii doświadczalnej spostrzeżenia nad zachowaniem się osób przebywających w komorach deprywacyjnych. Powoduje rozdrażnienie. pobudzenie psychoruchowe. a więc białek. Głodzenie i wyniszczenie bywa często przyczyną zaburzeń psychicznych. powtarzające się poniżanie i upokarzanie ludzi prowadziło do stanów astenicznych i reakcji rezygnacyjnych. muzo(manienie". witamin. który ma obowiązek przeciwdziałania deprywacji sensorycznej u chorych przewlekle unieruchomionych w łóżkach. które w gwarze więźniów określano terminem. ale również do jakościowych zaburzeń świadomości.więźniów gułagów i obozów koncentracyjnych. Zanik popędu samozachowawczego i utrata wiary w przetrwanie były zjawiskiem groźnym i odbierały więźniowi szanse przeżycia w tych nieludzkich warunkach. tłuszczów. U chorych okulistycznych operowanych z powodu zaćmy obserwuje się niekiedy halucynozę wzrokową z dużym lękiem i niepokojem ruchowym. obniżenie nastroju. Polegają one przede wszystkim na ilościowych i jakościowych zaburzeniach świadomości. Prąd elektryczny. a także znane z obserwacji klinicznych fakty przyczyniły się do poznania mechanizmu patogennego deprywacji zmysłowej. Ze skraj ną kacheksj ą mamy też dc czynienia w krajach trzeciego świata(kraje Afryki i Azji). Może także być przyczyną reakcji psychotycznych. Dolegliwość ta wpływa wyraźnie na zachowanie człowieka. Stosuje się ją w psychiatrii jako lek psychostymulujący. węglowodanów. Zagrożenie życia. W miarę pogłębiania się deficytu kalorycznego u osób głodujących. Ból. U osób odratowanych należy się liczyć z objawami encefalopatii i następowymizaburzeniami psychicznymi(zespoły otępienne i charakteropatyczne). Przewlekłe stany niedożywienia mogą prowadzić do następstw otępiennych i charakteropatycznych. zwłaszcza przewlekły.

Może on towarzyszyć nawet niewielkim zaburzeniom rytmu serca. Choroby narządu krążenia. nagłej otrucie przytomności chory może przez pewien czas wykazywać objaw stanu pomrocznego. Przede wszystkim trzeba uwzględnić wpływ znieczulenia ogólnego. Niemałe znaczenie mają tutaj zmiany w układzie nerwowym występujące przed operacją. które. leki immunosupresyjne. jak i przewlekłe choroby narządu krążenia można sprowadzić do omówionego już w tym rozdziale niedoboru tlenu. jak i przewlekłego niedotlenienia w korze płatów czołowych stwierdza się zmiany neurohisropwolugiczne. wiek pacjenta i jego osobowość. obniżeniem nastroju i objaw wegetatywnymi. zjawiska immunopatologiczne. Porażenie prądem może być też przyczyną odczynów nerwicowych z uporczywymi bolami głowy. wpływ leków stosowanych po operacji(antybiotyki. hormonalne). obniżonym pojmowaniem. zmian nowotworowych in Istotna jest też rozległość zabiegu i uszkodzenia tkanek. Z tego względu zarówno ostre. Najwrażliwsza z wszystkich tkanek ustroju na niedobżr tlenu jest tkanka nerwowa.w następstwie niewydolności krążenia. Zabiegi chirurgiczne mogą prowadzić dc tzw. a w bardziej zaawansowanych stadiach objawy psychotyczne(jakościowe zaburzenia świadomości). W następstwie zarówno ostrego. ale też w pozostałych okolicach mózgu. Powyższe zestawienie czynników patogenetycznych nie wyczerpuje oczywiście listy możliwych przyczyn reakcji egzogennych. cytostatyczne. Stany te mijają bez śladu. zmiany warunków meteorologicznych. Głębsze zaburzenia psychiczne mogą wywoływać operacje z długotrwałym znieczuleniem połączonym z krążeniem pozaustrojowym(np. podczas gdy zmian tych może nie być nie tylko w innych narządach. . trzustki. zaburza przepuszczalność naczyń krwionośnych i błon komórkowych. nadnerczy. do których można jeszcze dodać:zaburzenia rytmów biologicznych. a tym samym na stan psychiczny. a nawet kilka dni mogą si utrzymywać po narkozie zaburzenia świadomości jakościowe z dezorientacją skłonnością do halucynacji. że operacja-jako sytuacja trudna może być źródłem zaburzeń reaktywnych typu nerwicowego. Nieprawidłowa praca serca odbija się natychmiast na funkcji mózgu. hematologiczne i wiele innych. np. nie ma udowodnionego działania szkodliwego na ukłanerwowy. deprywację snu. Powoduje zakłćcenia w metabolizmie białkowym i układach enzymatycznych. Może tutaj chodzić o różne związki patogenetyczne.psychoz pooperacyjnych. Pierwszym objawem jest lęk. Promieniowanie jonizujące wywołuje zaburzenia neurasteniczne. Promieniowanie jonizujące ma natomiast wyraźnie szkodliwy wpływ mośrodkowy układ nerwowy.zabiegi na otwartym sercu).. niepokojem. Choroby narządów wewnętrznych.Następstwa takiego wypadku są podobne do skutków urazu mechanicznego. Trzeba też pamiętać. Ma to określone konsekwencje psychiatryczne. nie są bynajmniej jednolitą grupą zaburzeń psychicznych. wątroby). Promieniowanie elektromagnetyczne o wysokiej częstotliwości. generowąiieprzez różne urządzenia.po operacjach gruczołu tarczowego. rodzaj narządu ogólnoustrojowe skutki metaboliczne zaibiegu(np. Przez kilka godzin. powikłania pooperacyjne o typie zakażeń i zakłóceń przemiany wodna-elektrolitowej. ale może być przyczyną(subiektywną)dolegliwości neurastenicznych.

jak i długotrwałe niedotlenienie u chorych z przewlekłymi chorobami układu krążenia. męczliwości. Każda nieprawidłowość w funkcjonowaniu wątroby odbija się natychmiast na czynności układu nerwowego i stanie psychicznym. w mętna pezÓrb(dusznica bolesna).Wynika to z roli. osłabieniu. w wadach zastawkowych. Zarówno ostre niedotlenienie xu n. zespoły onejroidalne. które na wiele tygodni wyprzedzają objawy somatyczne. a następnie psychoorganicznymi. splątanie. drażliwość i bezsennośpowodują. Zejściem niektćrych przypadkćw wirusowego zapalenia wątroby jest marskość wątroby. gdyż obciążają nadmiernie układ krążenia. Obserwuje się to u chorych po zawale mięśnia sercowego. Psychozy z pobudzeniem ruchowym. najczęściej typu majaczeniowego. zwłaszcza przewlekłe stany zapalne narządu bywają w pierwszym okresie błędnie diagnozowane jako nerwica hipochondryczną. Choroby układu trawiennego. że lekarz ogólny kieruje pacjenta do psychiatry. U osób z zespołem wypadania zastawki dwudzielnej stwierdza się częściej niż u osób zdrowych objawy lęku napadowego(napady paniki. ang. zaburzeniach potencji itp. W ostrych stanach zapalnych trzustki spotyka się zespoły majaczeniowe i majaczeniowazamroczeniowe. Wie o tym każdy człowiek.zaburzeń i chorób psychosomatycznych. Tutaj chcę natomiast zwrócić uwagę na zaburzenia psychiczne. W stanie psychicznym przejawia się to zmianami nępiennymii charakteropatycznymi.cardiacarrest). Polegają one na złym samopoczuciu. wrażeniu ogólnego rozbicia. jak ważną rolę pełni przede wszystkim wątroba. u osób z sercem płucnym. Na tle zaburzeń krążenia dochodzi czasem dz psychoz. Z jednej strony czynniki emocjonalne odbijają się na pracy przewodu pokarmowego.w następstwie zatrzymania akcji serca. Istnieją ścisłe związki między stanem psychicznym a funkcją układu trawiennego.panie disorler-uważane przez psychiatrów amerykańskich za odrębną jednostkę nozologiczną). wymiotami i biegunką włącznie? Przewlekle działające czynniki psychospołeczne prowadzą z drugiej strony Je tzw. Tutaj spotykamy zespoły depresyjna-urojeniowe. Poważnych problemuw epidemiologicznych przysparzają chorzy z wirusowym zapaleniem wątroby. jaką serce pełni w wyobraźni każdego człowieka. ale może też przybierać inne postacie. Choroby trzustki. np. W okresie żółtaczkowym pojawiają się niekiedy objawy depresyjne. Przybiera on charakter lęku przed śmiercią.dolegliwości hipochondrycznych. Nieokreślone dolegliwości bólowe. bradyfrenii. Ostra niewydolność wątroby wywz(uje ilościowe zaburzenia przytomności(śpiączka wątrobowa)i psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości:majaczenie. nastroju depresyjnego itd. 14-Psychiatria. drażliwości. a w przewlekłych stadiach rozwija się encefalopatia wątrobowa ze stanami pomrocznymi. comu). Wiemy. Kto przed ważnym egzaminem nie odczuwał różnych dolegliwości z nudnościami. złe samopoczucie. W stadium zejiciowymwystępują ilościowe zaburzenia przytomności(wzpcr. np.amemia.(np. prowadzi Iz zaburzeń metabolicznych w mózgu i en c e fa I o p at i i. w zapaleniu mięśnia serczwego. ang. których przyczyna tkwi w cherubach układu trawiennego. W okresie zwiastunów spotyka się częste objawy neurasteniczne. Metabolizacjaluźnych substancji jest bowiem warunkiem utrzymania homeostazy. Lęk jest nieodłącznym objawem towarzyszącym duszności. . są niebezpieczne. choć rzadkie.

a następnie przymgleniem świadomości. skrócony sen). Już z powyższych uwag dotyczących trzustki wynika. W ciężkich postaciach choroby mogą występować depresyjne zmiany nastroju. które w rozwiniętej hipoglikemii może przejść w stan majaczenia. osłabienie iidz i zaburzenia potencji u mężczyzn. Nliektórzy autorzy chorobę tę zaliczają do zaburzeń psychosomatycznych. Bleulera(1954)i jego szkoły wzrosło zainteresowanie tzw. że czynność wydzielnicza niektórych gruczołuw ma duży wpływ na stan psychiczny człowieka. W ciężkich przypadkach tyreoroksykozy(choroba Basedowa)opisywano zespoły psychotyczne:majaczeniowy. wewnętrznym niepokojem. akrównież psychospołeczne. psychozy majaczeniowe. dąs hirnlokale Psychosyndrom według określenia Bleulera). W eriupatogenezie cukrzycy odgrywają rolę nie tylko czynniki genetyczne. napędu oraz elementarnych popędów. jak i w fazie rozwiniętej choroby. porywczością. splątamowy. Autor wprowadził pojęcie zespołu psychoendokrynnego(albo psychoendokrynopatycznego). Poniżej podaję krutką charakterystykę najczęściej spotykanych zaburzeń wewnątrzwydzielniczych. Chorych cechuje znaczna apatia. bezsennością. Ten sam obraz psychopatologiczny stwierdza się u chorych z uszkodzeniami ograniczonymi do określonych struktur(zespół miejscowego uszkodzenia mózgu. gadatliwość. Choroby układu wewnątrzwydzielniczego. a inne u dorosłych. U dzieci i młodzieży przewlekła choroba może być przyczyną homilupatycznych zaburzeń osobowości. Zniszczenie lub ciężkie uszkodzenie tarczycy w czasie życia płodowego lub we wczesnych latach dziecięcych prowadzi do matołectwa i upośledzenia umysłowego. która pozostaje w związku z gruczolakiem lub zatruciem para(hormonem. organiczne halucynozy. Powikłania psychotyczne mają zwykle pewne zabarwienie maniakalne(podwyższony nastrój. Matołectwo endemiczne występuje w okolicach górzystych i wzdłuż przebiegu rzek:łączy się z niedoborem jodu w pokarmach. Z powikłań psychiatrycznych należy wymienić zespoły paranoidalne. Dzięki badaniom M. Niedoczynność tarczycy powoduje inne następstwa psychiatryczne u dzieci. na który składają się trzy grupy objawów:zaburzenia nastroju. wyrażającymi się chwiejnością emocjonalną. Trzeba jednak dodać. stępienie życia emocjonalnego. spowolnienie psychoruchowe. . Jest to odmiana zespołu psychonganicznego bez wyraźniejszych zaburzeń sfery intelektualnej. a nawet śpiączki.psychiatrią endokrynologiczną. Stosun*kawo rzadkim schorzeniem jest nadczynność przytarczyc. trudnościami w skupianiu uwagi. Na ogół u pacjentów z cukrzycą nie stwierdza się zaburzeń psychicznych. paranoidalny i mieszane. że zaburzenia psychiczne nie są swoiste dla podłoża endukrynopatycznego i to zarówno w okresie początkowym. O rozpoznaniu nuzclogicznymdecydują oczywiście badania stanu cielesnego i wyniki badań hormonalnych łącznie ze scyntygrafią. katatoniczny. wzmożoną pobudliwością. Zaburzenia czynności gruczołów przytarczycznych. Różneendokrynopatiemogą powodować zbliżone obrazy psychopatologiczne.Odrębne zagadnienie stanowią zaburzenia wewnątrzwydzielniczej części trzustki. dorosłych niedoczynność tarczycy zbyt późno rozpoznana lub źle leczona prowadzi szybko do zespołu otępiennego. Nadczynność tarczycy może przebiegać z objawami nieruwnuwagi życia afektywnego. W gruczolaku trzustki występują napady hipoglikemii poprzedzane dolegliwościami hipochondrycznymi. nadwrażliwością na hałasy i innymi objawami przypzminającymihipersteniczną odmianę nerwicy neurastenicznej.

W chorobie Addisona(czyli pierwotnej niewydolności kory nadnerczy)widuje. w zależności od okresu wystąpienia objawów choroby. drażliwość i wybuchowość. Zdarzają się też powikłania psychotyczne o charakterze zespołów paranoidalnych i stany depresyjne przypominające obrazem klinicznym depresję endogenną. wzrost stężenia glukozy we krwi. Objawy narastają zwykle w ciągu wielu lat. W pustaci napadowej nagłym zwyżkowym ciśnieniom krwi towarzyszy silny lęk oraz niepokój ruchowy. Zaburzenia czynności nadnerczy mogą się przejawiać w pustaci nadczynności kory nadnerczy. a taki przewlekle psychozy urojeniuwe. nastrój przygnębiony. Zaburzenia'te bywają przyczyną omyłek diagnostycznych. Jeżeli nie udzieli się choremu szybkiej pomocy. rozstępy na skórze podbrzusza i ud. dużą męczliwość. zespołu wzmożonego wydzielania androgenów(zespół nadnerczowo-płciowy)i niedoczynności kory nadnerczy(choroba Addisona). kołatanie serca. hydrokortyzonu i I I-. i jakościowe zaburzenia świadomości. zespzly zaburzeń świadomości. bóle. Przyczyną zespołu Cushinga jest najczęściej gruczolak lub rak kory nadnerczy. przebiegającym z nadciśnieniem tętniczym. reaktywne zaburzenia nastroju(depresja psychogenna u kobiet w związku z wyglądem zewnętrznym). Poza typowymi objawami somatycznymi(twarz księżycowata. Choroba Addisona jest bezwzględnym przeciw-gwskazaniem do leczenia neuroleptykami ze . której wyrazem jest wzmożone wydzielanie kortyzonu. Niedoczynność przysadki mózgowej(zespół Glińskiegc i Simmondsa)przebiega ze znamiennymi zaburzeniami łaknienia. wrażenie podwyższonej temperatury. I/-oksykonykosteroidów(zespół Cushinga). potliwość. głowy. niekiedy ilościowe. W cięższych postaciach choroby widywano zespoły depresyjne. zwężeniem pola świadomości połączonym z lękiem i pobudzeniem psychoruchowym. Chorzy uskarżają się na szybką męczliwoić. nadciśnienie krwi. a także ich uszkodzenie w trakcie operacji tarczycy. osteoporoza. na wzmożoną potrzebę snu. U chorych z pierwszą postacią górują objawy neurasteniczna-hipochondryczne niepokój. senność i przeczulenie. cukromocz. Wyodrębnia się dwie postacie kliniczne guza:ze stałym lub napadowym wydzielaniem amin katechclowych.Wśród powikłań psychiatrycznych spotyka się zespoły zaburzeń świadomości. zanik popędu płciowego. Zespół nadnerczowo-płciowy może mieć charakter pierwotny i wtórny. z zanikiem napędu życiowego i zobojętnieniem podbarwionym depresyjnie. nudności i drżenie rąk. Zmniejszona aktywnzść hormonalna przytarczyc przejawia się tężyczką(rewma). stan ten może przejść w amencję zapowiadającą zejście*śmiertelne albo w osłupienie kataleptyczne. Nadmierne wydzielanie androgenów nadnerczowych prowadzi. Rozpoznanie idzie początkowo w kierunku depresji. zachzwań nerwicowych lub psychoz somatogennych(zespoły zaburzeń świadomości). Należy też wspomnieć o guzie chromochłonnym nadnerczy(yzzcmmwwcmw). obcy mżenie napędu psychoruchowego. się poza osłabieniem fizycznym. przedwczesnego dojrzewania płciowego u chłopców i wirylizacji u dojrzewających dziewcząt. u kobiet cechy wirylizacji)stwierdza się zmiany w stanie psychicznym:chwiejność uczuciową. Towarzyszące tym zmianom zjawiska psychopatologiczne mogą mieć charakter zaburzeń osobowości. Ciężkie przypadki*tężyczki mogą przejawiać się drgawkami padaczkowymi. do:wrodzonego rzekomego obojnactwa u dziewcząt. Przyczynami są choroby zapalne i zwyrodnieniowe gruczołów przytarczycznych. niekiedy rozpoznaje się jadłowstręt psychopodobny(anoreaiamentulis s. zaburzenia napędu psychoruchowego(obniżenie lub rzadziej podwyższenie).nervosu\. na dużą wrażliwość na zimno.

chwiejność uczuciowa ze skłonnością do płaczu i drażliwości. a niekiedy psychotycznych. połogowych i laktacyjnych. lęk i uczucie wewnętrznego napięcia. że nie istnieją ani. zakończenie działalności zawodowej. Ale i tutaj nie zachodzi związek między ustaniem czynności płciowych a pojawieniem się zmian zwyrodnieniowych w tu n. jak każda biologiczna sytuacja kryzysowa. ale poza procesem fizjologicznym. spadków ciśnienia krwi. W okresie inwolucji zarówno u kobiet. np. zaburzenia snu. Świadomość. jakim jest przekwitanie. Prawdą jest natomiast. Trzeba reż uwzględnić wpływ czynników psychospołecznych:lęk przed porodem. *zaburzeń psychicznych. muszą w grę wchodzić jeszcze inne czynniki etiologiczne endoiegzogenne. w którym ośrodkowy układ nerwowy nie wykazuje przeważnie najmniejszych zmian wstecznych. Okmpokwitania i występujące w tym czasie przeobrażenia fizjologiczne zbiegają się zwykle z różnymi oddziaływaniami środowiskowe-wychowawczymi. chociaż nie należy jej przeceniać. Tzw. że życie płciowe się kończy. same przez się nie prowadzą do.infekcja. laktacja itd. nieślubna i nie chciana ciąża itp. poród. Składają się nań takie objawy. ani. dyspozycję dc występowania zaburzeń nerwicowych. Wokół zaburzeń psychicznych związanych z przekwitaniem(inwolucja i meno-pauza)narosło wiele nieporozumień. złożona. jak ciąża. jak i u mężczyzn występują stosunkowo częste stan depresyjne i psychozy urojemowc. to po pierwsze trzeba określić jej charakter. psychozy klimakteryczne". Wystarczy wskazać na fakt. Przede wszystkim należy podkreślić. jak obniżenie nastroju typu depresyjnego lub dysforycznego. Byłby to zresztą pogląd redukcjenistyczny. Inaczej u mężczyzn. pustka egzystencjalna-to czynniki niekiedy ważniejsze zd samych wpływów hormonalnych. u kobiet przypada zwykle na okres. psychozy inwolucyjne". a po drugie musiały zaistnieć jeszcze dodatkowe sytuacje eticpatogenetyczne odpowiedzialne za wystąpienie psychozy.zespćł napięcia przedni i e s i ączkowego.przełomy hormonalne. występujące w okresie pzkwitania i przekwitania. połóg. choroba afektywna). zatrucie lub wyzwolenie się endogennego procesu psychotycznego(schizofrenia. Jeżeli w którymś z tych okresów zdarzy się psychoza. porodowych. Nie można zwłaszcza niedoceniać wpływu czynników psychologicznych i spzłecznych. Funkcje rozrodcze kobiety pozostają w życiowym związku z czynnościami psychicznymi i stają się źródłem stanów nierównowagi emocjonalnej. Tzw. bóle głzwy i inne dolegliwości hipochondryczne. Nie istnieje pojęcie psychozy menstruacyjnej". Miesiączka jako taka nie staje się natomiast nigdy podłożem psychoz. a więc zakończenie życia płciowego. Inwolucja hormonalna. Zupełne bezpodstawne jest również utożsamianie przekwitania z okresem przedstarczym. wrażenie ciągłego zmęczenia. że u 30%kobiet występuje tzw.cimacrznwm wrwc przypada rzeczywiście na okres przedstarczy. W związku z tym wszelkie zakłócenia równowagi stanu emocjonalne-popędowego należ rozpatrywać w szerokim kontekście biologiczna-psychospołecznym. Roi a gro czzłów płc i owych w patogenezie zaburzeń psychicznych jest.względu na ryzyko zapuści i dużych.. że stanowią one. Nie ma psychoz ciążowych. Te właśnie czynniki w połączeniu z niedojrzałością emocjonalną bywają przyczyną . To samo można odnieść do takich stanów fizjologicznych.

ktćre porzucają swoje nowo narodzone dzieci na wysypiskach śmieci. chociaż może być powodem zmniejszenia popędu płciowego. Pod względem psychiatrycznym mogą się pojawić różne zespoły psychopatologiczne. w 5060%przypadków przebiega z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego. leki przeciwnowotworowe i przy ciwbólowe mogą wywierać toksyczny wpływ na c u nJ:6)ból. U dorosłych mężczyzn. zwłaszcza z kręgu chorób afektywnych:3)stosunek lekarza i otoczenia do pacjenta(komunikacja z chorymi na temat choroby. należący do kolagenoz. Słabnie napęd psychoruchowy. utrzymujący się przewlekle. pojawia się szybka męczliwość.. że pod koniec tego. kastracja nie musi prowadzić do impotencji. zwłaszcza w białaczkach.. Objawy te są nie tylko wynikiem sytuacji psychologicznej. Zaburzenia psychiczne o różnym obrazie klinicznym(zespoły zaburzeń świadomości)występują też w innych chorobach krwi. W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie psychiatruw tą chorobą. Toczeń rumieniowaty układowy(jazie ermiemuwsar). Jak słusznie podkreśla Pużyński(l 98 b). się cyklicznie w odstępach kilkudniowych. Istnieją doniesienia o możliwości wystąpienia stanów depresyjnych po porodzie. U chorych tych zachodzi konieczność zastosowania leków przeciwdepresyjnych. ale układają się w zespół psychoendokrynny zależny od zaburzeń wewnątrzwydzielniczych. w tym zespoły depresyjne i psychozy z zaburzeniami świadomości. . Ich patogeneza jest złożona. zwłaszcza konykosreroidów. pojawienie się zaburzeń psychicznych może się wiązać z wieloma czynnikami. prowadzących przedtem aktywne życie płciowe. Wytrzebienie(kastracja)dorosłego nie musi dawać widocznych zaburzeń psychicznych. bywają podłożem ostrych i przewlekłych powikłań psychiatrycznych. W patogenezie tych zaburzeń trzeba również uwzględnić wpływ leków. wśród których wymienia:1)osobowość chorego:2)zaburzenia psychiczne w przeszłości. Zaburzenia neurologiczna-psychiatryczne mogą występować pod trzema postaciami jako:uogólnione organiczne uszkodzenie o u n. niekiedy bardzo silny. 4)stopień intoksykacji ustroju:5)rodzaj stosowanego leczenia(radioterapia. kwalifikowaniem ich do dializy wykazywali cechy przewlekłej choroby somatycz-. Niekiedy upraszcza się mechanizm ich postępowania. 4'horoby nowotworowe są często przyczyną zaburzeń psychicznych. Do najczęstszych zaburzeń psychicznych należy depresja przebiegająca nierzadjko z myślami i zamiarami samobójczymi. chociaż poza samym porodem występują u tych kobiet jeszcze inne przyczyny przygnębienia. leczenia. Przewlekła niewydolność nerek powoduje konieczność regularnego i wieloleąniego stosowania dializ. Fu drugie-dializy odbywają. Choroby układu krwiotwórczego. czynnikiem zakaźnagorączkowym. cz powoduje. reakcją psychogenną na sam fakt przewlekłej choroby i stosowaniem leków. wśród których należy wymienić przede wszystkim niedokrwistość złośliwą typu Addisona-Biermera. stany drgawkowe i ogniskowe uszkodzenia mózgu lub rdzenia kręgowego. rokowania itdcj.zdumiewających i odrażających zachowań niektórych młodych matek. przypisując je etiologii psychogennej(reuktywnej). Po pewnym czasie zachowanie tych osób zmienia się. obserwuje się obniżenie nastroju. Po pierwsze-chorzy przed za. net z jej psychologicznymi i fizycznymi skutkami. U chorych tych widuje się różnorodne zaburzenhpsychiczne. Wiąże się je przyczynowo ze zmianami naczyniowymi w o u n.

a także w Europie Zachodniej. Część osób zakażonych pozostaje klinicznie zdrowa. tulzwia i kończyn. w 1980 r. guza mózgu(chłoniak pierwotny). niektóre robaczyce i choroby pierwotniakowe.towarzyszą objawy . wystąpienie może wskazywać na istnienie niedoboru immunologicznego typu komórkowego. Rozwinięty pełnoobjawowy zespół choroby AIDS występuje u około 15%zakażznych chorych. półpasiec. Są one wyrazem uszkodzenia układu nerwowego w następstwie podostrego zapalenia mózgu. związane zarówno z niskim poziomem kultury seksualnej. Istnieje też wykaz chorób. Z chorobą AIDS wiąże się też różne aspekty psychiatryczne. Istnieje poważne niebezpieczeństwu wzrostu zachorowań. zakażeń bakteryjnych i wirusowych. Encefalopatia dializowanych może być. pojawia się encefalopatia. Objawom neurologicznym. Można je ująć w 4 grupy:1. objawy ogniskowe i oponowe. że chorobie należy również w podręczniku psychiatrii poświęcić nieco więcej uwagi. Wynik tego badania nie jest oczywiście równo-znaczny z rozpoznaniem AIDS. zmiany okołoodbytnicze wywołane przez wirus Aerpew. Synlrome)stanowi na tyle powwżne zagrożenie dla zdrowia i życia. Wśród objawów klinicznych AIDS do częstych(20-259)należą objawy neurologiczne:bóle głowy. Zakażenie wirusem prowadzi do uszkodzenia układu odpornościowego i przypomina inny znany defekt tego układu-wrodzoną dysplazję albo agenezję grasicy. zwłaszcza na kontynencie. Od te czasu liczba chorych rośnie w zastraszającym tempie. l 99 O):kandydozajamy ustnej. zwany HIV(Human lmmunedeficiencyWirus)z grupy ludzkich wirusów T-limfocytotropowych(HTLV). w tym mocznika. których. podłożem powikłań psychotycznych.okresu w ustroju chorego gromadzą się zbędne i szkodliwe produkty przemiaqymaterii. wyraźnie wzrasta liczba chorych na AIDS i zakażonych wirusem HIV. Z punktu widzenia rckowniczego dla wystąpienia choroby AIDS mogą mieć znaczenie następujące objawy(cytuję według Lutyńskiej. łojotokowe zapalenie skóry twarzy. powikłań naczyniowych w związku z zapaleniem wsierdzia oraz krwawień do o u n. Po trzecie-dializa ogranicza funkcjonowanie społeczne chorego i uzależnia go od sztucznej nerki. Niektórzy chorzy buntują się"a nawet rezygnują z zabiegów. Chorobę AIDS wywołuje retrowirus.z powodu trcmbocytopenii(była o tym mowa w rozdziale dotyczącym zespołów otępiennych). plamica małoplytkzwa. leukoplakia włochata na powierzchni języka. mięczak zakaźny w postaci drobnych guzkńw na skórze. Nabyty zespół upośledzenia odporności AIDS(Aeąuired lmmune Defeiency. zmiany okołozęboweo typie nietypowego zapalenia dziąseł i wrzodziejące zapalenie dziąseł. Obiektywnym dowodem zakażenia wirusem jest obecność przeciwciał anty-HIV lub wyizolowanie samego wirusa.mięsak Kaposiego). Istnieje hipoteza. amerykańskim i afrykańskim. jak i z nietolerancyjnymi postawami niektórych grup społecznych wobec zakażonych osób. że za jej powstanie odpowiedzialny jest glin. świadczącym o organicznym uszkodzeniu o u n. a także w Zatrze(Afryka). której objawy narastają. pewne rodzaje grzybic.w Stanach Zjednoczonych i na Haiti. Chodzi tu o niektóre nowotwory(np. W Polsce również. Po czwarte-u chorych przewlekle dializowanych. co powoduje zatajanie faktu nosicielstwa. Pierwsze przypadki choroby(chociaż zachorowania zdarzały się wcześniej)opisano.

recepty z wturnikiem). rewizji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych . W rozdziale tym zostaną omżwione właściwości środków leczniczych i nicie niczych. W grupach zwiększonego ryzyka(homoseksualiści. Są to zatem środki psychoaktywne. wycofanie się z kontaktów społecznych. llowoczesne techniki obrazowania mózgu z tomografią komputerową(TK)i jądrowym rezonansem magnetycznym(MRD pozwoliły na wykrycie zmian zamkowych w strukturach podkorowych. Przede wszystkim mam na myśli podnoszenie poziomu wiedzy na temat źródeł zakażenia wirusem HIV i krzewienie właściwych postaw wobec ludzi zakażonych. straty emocjonalne i materialne. inne dostępne są wyłącznie na recepty(niektóre tylko na. narkomani. chorzy na hemofilię)mogą się pojawić zarówno objawy nerwicowe. Właściwości niektórych ircdkćw były znane już w starożytności. a jeszcze inne są pozyskiwane na czarnym rynku. l 99 O). iż ich przyczynę stanowi bezpośrednie zakażenie wirusem HIV. Część tych irzdkżw znajduje się w obrocie handlowym. . 'zęść. i zachowania. U niektórych chorych mogą one wyprzedzać inne objawy choroby. w korze mózgowej. Zachorowanie na AIDS lub jedynie zakażenie wirusem HIV. Il. zanik zainteresowań. Z przyjmowaniem środków psychoaktywnych. Wprowadzenie. a jeszcze inne są powszechnie używane jako środki uspokajające. aż do bezruchu i mutyzmu. mimo negatywnych wyników badań w kierunku zakażenia wirusem HIV(Jakitowicz i wsp.alkohol. pełnił one znaczącą rolę w rozwoju kultur(np. Chociaż etiologia zmian otępiennych u chorych na AIDS nie jest całkiem jasna. jak i psychotyczne o charakterze urojeń hipochondrycznych. W 10. Z powyższych uwag wynika. tych środków ma działanie przeciwbólowe. . choć w mniejszym zakresie. ludzie prowadzący zbyt swobodne życie seksualne z wielu partnerami. których wspólną cechą jest zdolność modyfikowania samopoczucia. inne wyróżniają się silnym działaniem nasennym. Andrzej Piotrowski. hipochondrycznej samoobserwacji i rezygnacji z obowiązków zawodowych oraz wszelkich kontaktów społecznych. Ignorancja dotycząca źródeł zakażenia chorobą oraz kolportowane informacje o jej nieuleczalności zwiększają u ludzi poczucie zagrożenia i postawę lękową. ale również. spowolnienie psychoruchowe. ponoszone przez rodzinę.majaczenie). wiążą się straty zdrowotne jednostki. Zaburzenia psychiczne spowodowane używaniem środków psychoaktywnych. zwłaszcza tam. W przebiegu organicznego uszkodzenia mózgu mogą pojawiać się stany psychotyczne o typie organicznej halucynozy lub zespoły jakościowych zaburzeń świadomości(np. niektóre pobudzającym.otępienia. jak i dotyczące działań psychoprofilaktycznych. Występują zaburzenia pamięci krótkotrwałej. a zawsze z uzależnieniem od nich. opium). potwierdzone badaniem serologicznym. istnieje prawdopodobieństwo. przestępczość). gdzie nie uprawia się roślin będących dla nich S UTOWCTI. może być potężnym stresem powodującym głębokie reakcje depresyjne i przewlekle odczyny nerwicowe z przewagą lęku. że przed psychiatrią piętrzą się w najbliższym okresie liczne obowiązki związane zarówno z leczeniem zaburzeń psychicznych u chorych na AIDS lub zakażonych wirusem HIV. Rozwój komunikacji w XX wieku przyczynił się du powstania czarnego rynku na środki psychoaktywne. haszysz. straty ekonomiczne i społeczne(koszty związane z leczeniem uzależniniych i pomocą dla nich. utrudnione skupienie uwagi.

wyróżniono następujące stany jako następstwa epizodycznego lub stałego kontaktu ze środkiem psychoaktywnym:Ostre zatrucie. 6. jego ilości i zaniechania przyjmowania(np.przerwania ciągu alkoholowego). Jest tu stan pc wypiciu alkoholu lub przyjęciu innego środka. Używanie szkodliwe. jeżeli środek zostaje odstawiony. najprawdopodobniej związanych z układami enzymatycznymi. potrzebnych do osiągnięcia zamierzonego efektu. pragnienie przyjmzwania środka psychoaktywnego. Wyróżniającym się objawem zespołu jest silne. że zasadne jest rozpoznawanie uzależnienia. 5. odczuwane jako nie do odparcia. w którym środek jest przyjmowany po to. jest różna w odniesieniu do różnych środkćwu tych samych osób. gdy środek(środki z tej samej grupy)jest przyjmowany w coraz to większych dawkach. które charakteryzowały jednostkę przed uzależnieniem się. . Fizjologiczne objawy występujące. gdy dochodzi do zaniechania przyjmowania środka lub wydatnego zmniejszenia dawki dobowej:objawy zespołu abstynencyjnego są charakterystyczne dla przyjmowanego środka(środków z tej samej grupy). alkoholu oraz uspokajających i nasennych. procesów poznawczych. gdy jednostkę charakteryzują trzy lub więcej spośród 6 niżej wymienionych cech:1. tj. jeśli środek zostaje odstawiony. Przyjmowanie środka mimo istnienia jawnie szkodliwych następstw(marskość wątroby u alkoholika. gdy przyjmowanie środka(lub grupy środków)dominuje nad zachzwaniami. gdy dla osiągnięcia zamierzonego efektu konieczne jest przyjmowanie dawek wyższych niż te. behawioralnych i poznawczych powstający. Przyjęcie środka nawet po długim okresie abstynencji może powodować gwałtowny nawrćt innych objawów zespołu. Trudności z samokontrolą w powstrzymaniu się od przyjęcia środka. spostrzegania.sytuacji. Zachodzi zatem zjawisko tolerancji w następstwie wytworzenia się neuroadaptacji i pojawiania się zespołu abstynencyjnego. 3. afektu lub innych funkcji i reakcji psychofizjclogicznych. Zależność fizyczna powstaje.zapalenie trzustki po nadużyciu alkoholu)lub psychiczne(obniżenie nastroju po ciągu alkoholowym). Krócej lub dłużej trwający kontakt ze środkiem o potencjale uzależniającym prowadzi do wytworzenia się zależności psychicznej. Utrata istniejących przed uzależnieniem się zainteresowań i poszukiwania przyjemności i skoncentrowanie się na zdobywaniu środka. Zespół zjawisk fizjologicznych. powodujący zaburzenia świadomości. Istnienie tolerancji. 4. żuhaczka zakaźna w przypadku przyjmowania środka dożylnie). Można przyjąć. które wcześniej taki efekt zapewniały. 2. Silne pragnienie lub poczucie przymusu przyjmowania środka psychoaktywOSZO. Tolerancja zachodzi tyłku wobec trzech grup środków:oplątów. Stan gdy kontaktowi ze środkiem przypisuje się następstwa somatyczne(np. To I era n ej a zależy od właściwości osobniczych. może mieć miejsce przyjmowanie środka(lub środka z tej samej grupy)w celu zmniejszenia nasilenia lub uniknięcia wystąpienia zespołu abstynencyjnego. Jest to stan. Zespól uzależnienia. aby doświadczyć oczekiwanego i pożądanego działania albo też uniknąć złego samopoczucia z powodu braku środka. gdy ma miejsce jej załamanie się. Zależność psychiczna nie prowadzi do pojawiania się objawów zespołu abstynencyjnego.

W każdym przypadku znaczenie każdego z tych uwarunkowań bywa mniej lub bardziej znaczące. jeśli nie pije. Innym przykładem może być nacisk wywierany przez grupę na jednostkę. Młodociany w takich sytuacjach poszukuje oparcia emocjonalnego. rż" gdyż często ujawniają się u nich objawy nerwicowe. Czynniki natury psychologicznej mogą powodować rozpoczęcie przyjmowania środkżw uspokajających i nasennych przez kobiety po 40. chęć zddalenia się ud obarczeń emocjonalnych. zamanifestowanie własnej niezależności. zaburzenia procesów poznawczych. po-szukiwanie wglądu w niejasno uświadamiane sobie własne problemy. trwale zaburzenia osobowości i zachowania. Kryzys wieku młodzieńczego jest zazwyczaj tym bardziej nasilony. ł'zynniki natury społecznej. nie może liczyć na akceptację ZTUOV. . że tylko te grupy mogą prowadzić do wytwarzania się zależności fizycznej. Zespół abstynencyjny z majaczeniem. kulturowej i biologicznej. bunt przeciwko normom i konwencjom tego pokolenawyraża się poprzez niezgodne z tymi normami zachowania dewiacyjne). W odczuciu środowiska młodociany. społecznej. nowego". Zaburzenia powstałe w związku z długotrwałym przyjmowaniem środka:krótkotrwałe(trwające sekundy lub minuty)powracanie doznań psychotycznych(np. im bardziej zaburzone są układy i związki w rodzinie tak w sferze emocjonalnej.omamów po przebytym majaczeniu). Uwarunkowania przyczynowe używania środków psychoaktywnych. Składają się nań objawy somatyczne oraz objawy ze strony stanu psychicznego o różnym nasileniu.Oznacza to. narkotyków"może być warunkiem akceptacji przez grupę). Zaburzenia psychotyczne przewlekle(najczęściej w przebiegu alkoholizmu). chęć zaakceptowania przez grupę rówieśniczą(przyjmowanie. Zespól abstynencyjny. może je znaleźć najłatwiej u innych przyjmujących środki. Represyjnie mogą reagować rodzice na wiadomość o używaniu przez ich syna narkotyków. Właściwy dla tego wieku kryzys tożsamości może pzwodować potrzebę natychmiastowej gratyfikacji(niezależnie od tego. otępienie. alkoholizm u ojca). z przyjmowaniem środka). potrzeba zachowania się w sposób odrzucany przez starsze pokolenie(protest. która często chce się takiega ucznia pozbyć. który. przeciwdziałanie złemu samopoczuciu. Uwarunkowania psychologiczne dotyczą niemal wszystkich przypadków. Przykładem może być moda na zachowania hippisowskie w latach siedemdziesiątych. Czynniki re szczególną rolę pełnią u młodzieży z uwagi na istniejące w tym wieku dążenie du unifikacji postaw:pewne znaczenie może mieć także moda młodzieżowa. ji społecznej(objawy nerwicowe u matki. wąchacz"kleju jest narkomanem i jako taki jest kierowany przez szkołę lub doprowadzany przez rodziców do poradni wyspecjalizowanej w leczeniu uzależnień. Mechanizm etykietowania społecznego Oabellmg)sprzyja także utrwalaniu zachowania dewiacyjnego. przewlekle występujące zaburzenia afektu. na przykład przez robotników budowlanych na. jeśli pojawi się jako reakcja środowiska na przyjmowanie środków psychoaktywnych-mimo że celem represji jest eliminacja dewiacji. lub szkoła. że może być rozumiana szkodliwość i zagrożenie związane. Wejście w kontakt ze śrzdkiem i utrwalanie się tego zachowania są natury psychologicznej. Utrwalaniu zachowania dewiacyjnego sprzyja represja. wyrażenie agresji wobec osoby lub osób znaczących. Przyjmowanie narkotyków było wówczas wyznacznikiem identyfikacji z wartościami rej subkultury. Do inicjacji dochodzi najczęściej w wieku młodzieńczym.

marihuana)znajdują stena liście środków narkotycznych. aby proces odtruwania nie postępował zbyt intensywnie. zdają się być determinowane genetycznie. a także liczba stwierdzanych każdego roku przypadków marskości wątroby(pomijając przypadki marskości w krajach o znacznym rozpowszechnieniu żółtaczki zakaźnej). zwłaszcza związanej z zachowaniami agresywnymi. Jest to tym bardziej istotne. Niektóre środki są w codziennym użyciu w kulturze euroamerykańskiej(np. Daje to podstawę do korekty szacunkowego rozpowszechnienia uzależnień od alkoholu w danej populacji. Czynniki biologiczne wpływają na. że często pacjenci zatajają wielkość dawek przed rozpoczęciem detoksykacji(zazwyczaj dawkę zawyżają). że pomoc nie powinna być udzielona. O tendencjach do zwiększania się lub zmniejszania różnych uzależnień w populacji ogólnej informują wskaźniki pośrednie. tu często ma miejsce zastępowanie preferowanego środka przez inny z tej samej grupy(dotyczy to zwłaszcza alkoholu i oplątów).opłaty i diazepam). szczególnie ostrych zatruć. Powinna ona koncentrować się na problemach osobowościowych czy objawach nerwicowych u młodocianego. Czynniki kulturowe mogą niekiedy decydować o wyborze środka. głębokość"odpowiedzi na jednorazowe przyjęcie środka i są szczególnie istotne dla czasu. np. a ceny zbyt wysokie powodują nielegalną produkcję i redukują wpływy ze sprzedaży. Zdarza się. Trudno oszacować występowanie różnych uzależnień w populacji ogólnej. a ponadto spotyka tam pacjentów trwale uzależnionych. W kulturze arabskiej jest.alkohol). jakie czerpie ono ze sprzedaży alkoholu:zbyt niskie ceny powodują zwiększony popyt i wpływają na wydajność pracy. Wiadomo z badań adopcyjnych o podatności na wytworzenie się alkoholizmu u synów alkoholików. a także o mniejszej tolerancji na alkohol u Japończyków i Chińczyków niż u mężczyzn rasy białej. Jakkolwiek-mówiąc o uzależnieniu-ma się na myśli przyjmowanie jednego środka. podczas gdy inne(np. Kontrola laboratoryjna jest niezbędna również w czasie postępowania . lub też nie są w stanie odtworzyć ilości przyjętych środków w dniach i godzinach poprzedzających detoksykację(np. aby doświadczyć ich działania. W li ag nos ty ce uzależnień. Nie znaczy to. Wysoka cena może stanowić zaporę dla rozpowszechniania się środka w określonym kraju(np. a ich pozyskiwanie jest nielegalne. Młodociani w początkowym okresie są skłonni eksperymentować z luźnymi środkami. Wiąże się z tym także nielegalna produkcja. obserwowana każdego roku. Liczba przyjęć do oddziałów psychiatrycznych z powodu psychoz alkoholowych. na odwrót. w jakim u danej osoby wytworzy się tolerancja wobec środka powodującego zależność fizyczną na tle istniejącej wcześniej zależności psychicznej. że środki z różnych grup bywają przyjmowane wymiennie(np.przewlekłe zatrucie irzdkaminasennymi i uspokajającymi). Czynniki ekonomiczne. wyrażające się różną szybkością wytwarzania się tolerancji. Wysokie spożycie alkoholu(w Polsce obecnie okuło I I I czystego etanolu per cqyww)wpływa na wzrost przestępczości. duże znaczenie ma oznaczanie środków psychoaktywnych w płynach ustrojowych.Nwbywu w ten sposób etykietę narkomana. Polityka cen prowadzona przez państwo musi uwzględniać wpływy. a samu zachowanie dewiacyjne należy traktować jako przejaw leżących u jego podłoża zaburzeń. Właściwości osobnicze. jak wiadomo.liczba zgonów z powodu ostrych zatruć barbituranami lub opłatami porównywana corocznie. jest odzwierciedleniem zwiększenia się lub zmniejszenia konsumpcji alkoholu per cwziw w skali kraju.w Polsce stale jeszcze dotyczy to kokainy i heroiny).

dobrze informuje udział w dochodach budżetu wynoszący od lat około l 4%. Spożycie alkoholu per cwziw jest różne w poszczególnych krajach europejskich. bezskutecznie podejmowane prżby wejścia w okres trzeźwości. Z alkoholizmem wiąże się ściśle przestępczość. Ponad 5 O'%czynów przeciwko życiu i zdrowiu jest popełnianych pod wpływem alkoholu. znaczna część wypadków drogowych wiąże się z prowadzeniem pojazdów mechanicznych w stanie nietrzeźwości. piwo pije się codziennie w niekrćrych krajach(np. ale zazwyczaj niecodziennie. Uzależnienie od alkoholu charakteryzuje jeden z trzech niżej wymienionych sposobżw picia:codzienne wypijanie alkoholu w celu utrzymania zadowalającego funkcjonowania. Alkohol. ale ograniczone do weekenduw picie dużych ilości alkoholu oraz ciągi picia występujące naprzemiennie z okresami trzeźwości. że co czwarta cszba ma w swoim utoczeniu kogoś z problemem alkoholowym(kogoś. tzw. Polska znajduje się w środku tabeli w przeliczeniu na czysty spirytus rocznie. w tym obarczenie emocjonalne i zaniedbywanie ekonomiczne rodziny. Należy pamiętać. U podłoża uzależnienia u kobiet. osób z problemem alkoholowym ocenia się w Polsce na około 3000000. kontynuowanie picia mimo istnienia stanu chorobowego. społeczne i ekznumiczne są większe niż w krajach. choć niekoniecznie uzależnionego. Istnieją znaczne różnice kulturowe w stylach picia:alkohol w pustaci wina w krajach romańskich stanowi w zasadzie składnik codziennej diety.rehabilitacyjnego(np.przerwy w życiorysie(nieodtwarzaniezdarzeń w stanie upicia się). Największe ilości alkoholu są wypijane przez mężczyzn w wieku 20-30 lat(w większości jeszcze nie uzależnionych). można dostrzec obniżenie nastroju i objawy nerwicowe. że pogarsza się w następstwie picia. Finlandii).w Bawarii).twarde alkohole w dużych ilościach. w których dominuje spożywanie alkoholi niskoprocentowych(udział wódki w strukturze spożycia wynzsi okuło BO%). pije znaczna część populacji mężczyzn(picie wćdki w krajach WNT. . częściej niż u mężczyzn.jakościowa kontrola oplątów celem ustalenia. podczas gdy testy ilościowe są mniej czułe(znaczna liczba wyników fałszywych). Polsce. kro ponosi straty osobiste w związku z piciem alkoholu lub którego picie powoduje straty u innych). jak niemożność ograniczenia ilości wypijanego jednorazowo alkoholu lub powstrzymanie się ud picia. Grupy środków o działaniu uzależniającym. Jednak straty zdrowotne. Wyróżniają się takie zachowania. Liczbę. O znaczeniu alkoholu i związanych z nim problemuw społecznych oraz pozycji jaką zajmują wpływy ze sprzedaży alkoholu dc Skarbu Państwa. U kobiet największe spożycie przypada na wiek 30-40 lat. Ocenia się. czy pacjent nie łamie. tzw. regularne. o którym wiadomo. później spożycie się zmniejsza. picie alkoholi niekonsumpcyjnych. a także zaburzenia osobowości. w tym uzależnionych na 600000. że większość testów jakościowych odznacza się znaczną czułością(mało wyników fadszywych). Uzależnienie od alkzholu dotyczy wielokrotnie częściej mężczyzn niż kobiet(stosunek hospitalizowanych w oddziałach psychiatrycznych i odwykowych od lat wynosi b-9:I). Nie do oszacowania są straty społeczne. abstynencji).

gdy stężenie etanolu w surowicy wynosi 3 Omg/ dl lub nie pojawić się przy stężeniu 150 nng'li). niepokój. Zespół abstynencyjny jest następstwem neuroadaptacji osobnika dc stałego utrzymywania alkoholu we krwi. że napady miały miejsce u pacjenta w przeszłości. podwyższenie ciśnienia krwi. Ponadto zaburzenia elektrolitowe i dość częsta w abstynencji hipoglikemia mogą być przyczyną wystąpienia napadćw także u alkoholików bez cech uszkodzenia*#u n. W okresie narastania objawów abstynencjnych. często doznane w stanie upojenia alkoholem i nie odtwarzane później. gdy ilość wypijanego alkoholu w ostatnich dniach uległa wydatnemu zmniejszeniu. rzucające się w oczy drżenie rąk i języka. nadpobudliwość. nawet bez zastosowania środków uspokajających. to konieczne jest podawanie diazepamu(Kelanium)doustnie do 20. Należy pamiętać. przyspieszenie tętna. lub 3. W każdym przypadku konieczne jest podawanie dużej ilości płynuw oraz tiaminy(50-100 mg/d)i kwasu foliowego(1-3 mg 7 d). podawanie anksjolitykuw. u innych smurkiemt. potliwość. którego następstwem bywa często krwiak podtwardówkowy. że zaprzestanie picia może być wynikiem załamania się funkcji któregoś z narządów. Najlepiej opanowywać. W większości wypadków zespół abstynencyjny można opanować ambulatoryjnie. Jeżeli jest zachowana orientacja auto-i allcpsychiczna. Intensywne wymioty.podejrzliwość może prowadzić do interpretacji urojemowych. nie dłużej niż przez 7-10 dni. Objawami tego zespołu są zaburzenia żolądkowu-jelitowe. Jeżeli w czasie abstynencji wystąpił napad padaczkowy lub wiadomo. ból głzwy. bezsenność. Towarzyszy temu zamazana mowa i brak koordynacji ruchowej. np.Stan zwykłego upojenia alkoholem może powodować znaczne zmiany w zachowaniu. albo mogą pojawić się cechy jakby obce osobowości.ktoś skryty i zahamowany w stanie upojenia alkoholem zaczyna okazywać otwartość i ekspansywność. Niezbyt nasilone objawy mogą wystąpić również wówczas. a nawet napady gromadne. Cechy osobowości mogą przejawiać się albo intensywniej. męczliwość. . upojenie wiąże się ze znaczną urazowością. mogą być następstwem stanu zapalnego błony śluzowej żołądka. Mogą wystąpić zaburzenia elektrolitowe-tym znaczniejsze. W cięższych przypadkach wskazane jest. im gorszy był stan odżywienicwymioty mogą pogłębiać zaburzenia równowagi elektrolitowej. Głębokość i szybkość pojawiania się objawów upojenia alkoholem zaJeżą od indywidualnej tolerancji na alkohol(objawy re mogą pojawić się. w toku picia może dojść do niewydolności wątroby i stanu zapalnego trzustki. typowo w 2. a także od stanu odżywienia-w ogóle i w dniu upicia się. u jednych euforią. zbjawy zespołu abstynencyjnego hydroksyzyną. pobudzeniem. Wyrażają się one agresywnością. Zespól abstynencyjny z odstawienia alkoholu występuje zazwyczaj nie pćżniej niż w 12-24 godziny po zaprzestaniu picia. może wystąpić napad padaczkowy. Mogą wystąpić iluzje i sporadycznie niezbyt nasilone doznania omamowe. Wielu alkoholików ma za sobą ciężkie urazy głowy. najczęściej typu paranoicznego. że może ono maskować objawy doznanego urazu głowy. jeszcze w czasie trwania ciągu. dobie. chwiejnością afektu. to nie ma uzasadnienia dla rzzpoznawaniamajaczenia alkoholowego. W stanach upojenia alkoholem dochodzi do zachowań kryminalnych. . Należy pamiętać. np. upośledzeniem uwagi.

dawka dobowa nie powinna przekroczyć 100 mg. Należy pamiętać. delirium)jest usną psychozą alkoholową. np. dobie od odstawienia alkoholu. Pobudzenie psychoruchowe narasta w miarę pogłębiania się innych objawów. najczęściej wzrokowe. Oprócz omówionych wyżej objawów zespołu abstynencyjnego. gdyfrozwinięte-nawet wtedy. Zejście śmiertelne może nastąpić wskutek załamania się bilansu energetycznego w związku z ekstremalnym pobudzeniem ruchowym i(lub)nasilonymi zaburzeniami równowagi elektrolitowej. Jeżeli wystąpienie majaczenia jest poprzedzone napadem padaczkowym. a następnie. W przypadku wymiotów diazepam należy podawać dożylnie. Przeżycia psychztyczne pacjenta mogą być przyczyną agresji wobec otoczenia lub podjęcia próby samobójczej. gdy nie towarzyszy mu inna choroba-jest zawszistanem groźnym dla życia. Sekcyjnie stwierdza się często krwiaki nadtwardćwkowe. infekcją. Śmiertelność w delirium bez towarzyszącej innej choroby wynosi od I'%do 59. zapaleniem błony śluzowej żołądka lub niewydolnością wątroby. Ryzyko zejścia śmiertelnego zwiększa się wraz z upływem czasu od wystąpienia objawów. negu trzustki. Należy pamiętać. lub 3. obostrzeniem stanu zapal. jeżeli pacjent przyjmuje leki. jak i stanu ogólnego-powinny być podjęte natychmiast przez lekarza izby przyjęć. Dlatego wcinam może maskować objawy innej choroby. Wmg. Majaczenie alkoholowe stanowi bezwzględne wskazanie do hospitalizacji. najczęściej u osób po 25. Z krańcowym pobudzeniem może wiązać się gorączka. godzin-zależnie od nasilenia pobudzenia psychoruchowego. zazwyczaj w 3. Pomocne pacjentowi może być uczestnictwo w mitingach AA i podjęcie leczenia w placówce lecznictwa odwykowego. że do zaprzestania picia dochodzi często w związku z urazem mechanicznym. rż.mg/d. i co najmniej kilkuletnim okresie intensywnego picia. doustnie 10 mg co 4-6. Nasilenie niepokoju osiąga bardzo znaczny rozmiar. W przypadku objawów rozwiniętego maj uczenia należy jak najszybciej podać środki uspokajające. Występuje w toku abstynencji. najczęściej są tu interpretacje doznań omamowych:obraz psychopatologiczny bywa zdominowany przez lęk związany z innymi objawami. Leczenie i diagnostyka-tak majaczenia. Majaczenie drżenne(majaczenie alkoholowe. towarzyszą mu iluzje i omamy. zawdy mięśnia sercowego i zapalenia płuc. że transport chorego. Naciśnięcie gałek zcznych prowzkuje wystąpienie omamów(objaw Liepmanna). nawet jeśli leczenie rozpzczęto dostatecznie wcześnie i nie ma zastrzeżeń co do jakości udzielonej pzmocy. w majaczeniu pojawiają się również zaburzenia świadomości(najwyraźniejsze są zaburzenia orientacji w czasie.do odległego szpitala psychiatrycznego. zaburzenia w miejscu i otoczeniu są mniej nasilone). Zadaniem lekarza prowadzącego leczenie zespzlu abstynencyjnegu powinno być zawsze motywowanie pacjenta do utrzymania abstynencji. . Diazepam połaje się początkowo dożylnie w ławce. Wymioty. to podanie 30 mg diazepamudożylnie jest konieczne. wymagają określenia stężenia elektrolitów i podawania płynów we wlewach dożylnych. Współwystępowanietakiej choroby oraz deWiwm o ciężkim przebiegu wiąże się ze śmiertelnością wynzszącą tkało 309. może zmniejszyć jego szanse:ponadto jakaść opieki w szpitalu psychiatrycznym może być gorsza z uwagi na słabą bazę laboratzryjną i dzstępność konsultacji specjalistycznych. Zaburzeniom spostrzegania towarzyszą urojenia.

Nonrupil). aż do uzyskania uspokojenia. Należy ograniczyć dopływ bodźców-zarówno słuchowych. Rozwinięcie się zespołu Korsakowa może być poprzedzone majaczeniem. to można stosować haloperydol. z uwagi na przeżycia psychotyczne. o treściach prowokujących u pacjenta lęk i zagrożenie(omamy słuchowe komentujące. tj. Objawy wegetatywne.podaje fakty. lub 3. może być niebezpieczny dla siebie i innych. Jeżeli objawy halucynozy trwają dłużej niż 7 dni. jak i wzrokowych. Ostra halucynoza alkoholowa występuje u pacjentów z wieloletnim uzależnieniem w 2. Zaburzeniom zapamiętywania mogą towarzyszyć objawy neurologiczne. Otępienie w przebiegu uzależnienia od alkoholu może być zejściem zespół Korsakowa. Pacjent. Lekiem z wyboru jest haloperydol. jest*to metoda skuteczna. powinien on znajdować się w jasnym pomieszczeniu. podawane są także inne witaminy oraz metabolity mózgowe. mzże rżwnież narastać powoli. oczopląs. groźby pozbawienia życia itp). (np. zwłaszcza omamy słuchowe słowne. dobie abstynencji. W obydwu przypadkach za przyczyny uważa się niedobćr tiaminy. tj. Zaburzeniom pamięci może towarzyszyć apatia lub częściej pobudzenie z towarzyszącą euforyzacją. Następnie dawkę obniża się do 5-10 mg doustnie. wypełnia konfabulacjami. w tym drżenie. Omamom mogą towarzyszyć związane z nimi treściowo urojenia. 1. niekiedy z objawami encefalopatii Wernickego. Pacjent nie odtwarza zdarzeń bieżących. Pobudzenie może wymagać stosowania środków neuroleptnych. Dożylnie należy podawać witaminę G. może trwać kilka tygodni.Jeżeli majaczeniu nie towarzyszą napady padaczkowe. Zespól amnestyczny Korsakowa zajmuje pozycję pośrednią pomiędzy psychozami ostrymi i przewlekłymi. nie są wyrażone lub tylko miernie nasilone. szczególnie dotyczy to tiaminy. czego nie pamięta. ale ryzykowna. Nie ma zaburzeń świadomości lub są one jedynie śladowe i wiążą się z nasileniem lęku. Takie postępowanie zmniejsza prawdopodobieństwo przejścia majaczenia w zespół Korsakowa. Znaczną popularność w Polsce uzyskał klometiazol podawany we wlewach. że halucynoza może się utrwalić. W obrazie psychopatologicznym dominują omamy. ale często upzśledzeniezapamiętywania może być zejściem zespołu ostrego. W przypadkach pobudzenia konieczne jest unieruchomienie pacjenta. które nie miały miejsca. zazwyczaj domięśniowo w dawce 10 mg co 4-6 godzin. Bardzo ważna jest pielęgnacja chorego. układające się w zespół encefalopatii Wernickiego(ataksja.przejść w halucynozę przewlekłą. to należy przyjąć. Jednocześnie może wystąpić zapalenie wielonerwowe. Podstawowe miejsce w leczeniu zajmuje tiamina stosowana w bardzo dużych dawkach. W celu opanowania pobudzenia psychoruchowego nie należy stosować chlorpromazyny z uwagi na jej działanie hipotensyjne i tendencję do obniżania progu drgawkowego oraz hepatotoksyczności(potencjalnie u każdego z leczonych istnieje niedomoga wątroby). niekiedy układa je w ciągi zdarzeń. oksazepam). Należy także pamiętać o znacznej urazowości wśralkoholików:uraz głowy może być . objawy rozsiane). Podstawowe znaczenie w leczeniu majaczenia ma podawanie witamin z grupy B w dużych dawkach. jeżeli nie jest możliwe natychmiastowe*intubowanie pacjenta(zaleganie w drzewie oskrzelowym w przypadku nie rozpoznanego zapalenia oskrzeli). Amerykanie chętnie stosują krótko działające pochodne benzodiazepiny(lorazepam.

Swoim przebiegiem przewlekle psychozy alkoholowe mogą. Przyczyną urojeń są zarzuty niewierności adresowane do żony lub partnerki życiowej.do-. że u podłoża omawianych. Glćwnym objawem są omamy słuchowe słowne. uzależnienia:niektóre cechy osobowości mogą sprzyjać rozwojowi urojeń i oma-ęmów oraz ich treści. często konieczna jest pomoc psychoterapeutyczna i leczenie przeciwdepresyjne. niż w przypadkach przebiegających np. przypominać psychozy schizofreniczne. . . depresja może być także maskowana w czasie clą picia. Depresja w okresie abstynencji może przyczynić się lu jej złamania. Pacjentew formułujących po latach system urcjemowy często charakteryzują rysy osobowości paranoidalnej. Opiaty. U mężczyzn tych występuje zazwyczaj wzmożony popęd seksualny. urojenia)przy jednocześnie dość.przypadkowo nabyto zadrapania na ciele. którą objawy mogą zamazywać obraz psychopatologiczny. bywa to interpretowane jakz wynik. sprawiające wrażenie ciągu picia. obserwuje się obniżeni nastroju utrzymujące się przez wiele tygodni. zmniejszenie nasilenia doznań prawa zazwyczaj do dyssymulacji przy nie zmienionym zewnętrznie zachowaniu. szyć treściowo z nimi powiązane urojenia. Często formułowanie urojeń jest poprzedzone wieloletnim ujawnianiem zazdrości. U wielu alkoholikuw. może towarzyszyć manii. Heroina była szeroko stosowana jako skuteczny środek przeciwbólowy i uspokajający. zanim dostrzeżono. że mogą one mieć trojakie uwarunkowania przyczynowe:za objawy depresji mogą odpowiadać zaburzenia przewodnictwa w układach noradrenergiczi sernoninergicznym w okresie abstynencji. zawodową i rodzinną)zmieniającą się w tzku picia).ze stanami majaczeniowymi. depresja może mieć charakter reaktyw(pacjent jest konfrontowany ze swoją sytuacją życiową. Przyjmuje się. która zdaje się często mieć patologiczny charakter. dobrym przystosowaniu społecznym. przy jednoczesnym obniżeniu potencji. de(ich nie eliminuje. Przewlekła halucynoza alkoholowa może być poprzedzona jej ostrą formą albo rozwinąć się samoistnie. Wydaje się. Intensywne nadużywanie alkoholu. Leczenie farmakologiczne(neuroleptyki)jedynie tłumi objawy. o przykrej treści. Przewlekle psychozy alkoholowe charakteryzują się wieloletnim utrzymywaniem się objawów psychotycznych(omamy. nie tylko w okresie abstynencji. zatruwania"przez żonę. a niekiedy utrzymywaniu zdolności do pracy. Nasileniu doznań omamowy towarzyszy widoczny dla obserwatora lęk. zarobkowej. tygodniu abstynencji. a nawet sklaniającc do samobójstwa. że jest środkiem o niezwykle dużym potencjale wytwarzania uzależnienia z powodu bardzo szybko rozwijającej się tolerancji. Omamom mogą towarzy. System urojeń może obejmować inne osoby. mniemanych kochanków żony. O bj a w y d epre sj i mogą pojawić się w późnym okresie zespołu abstynennego. a niekiedy miesięcy. np. Zona jest poddawana ustawicznemu śledztw dowodami"mogą być np. co prowadzi do stałego zwiększania dawek. Z opiatami związał się historyczny już termin-narkomania. Paranoja alkoholowa pojawia się zazwyczaj u mężczyzn o relsgywme mniej nasilonym uzależnieniu. a w okresie abstynencji ujawnić swój endogenny charakter.współodpowiedzialny za wystąpienie otępienia Rozpoznanie można ustalić nie wcześniej niż w 3. komentujące sytuację pacjenta lub nakazujące mu wykonane jakiejś czynności. psychoz leżą czynniki predysponujące do ich wystąpienia pc wielu latach..

Stan ostrego zatrucia opłatami przebiega ze zwężeniem źrenic. apatia i senność. Ocenia się.zapalenia wsierdzia. domięśniowo podaje się witaminy. Konieczne bywa podawanie naloksonu. Od roku 1988 w Polsce. przyjęcia ostatniej dawki. czyli nieco później niż w Europie Zachodniej w okresie ruchów kontestacyjnych młodzieży i popularności subkultury hippisowskiej. nasilenie zależy od wielkości dawek przyjmowanycw dniach poprzednich. Zdrowotne następstwa uzależnienia od oplątów są bardzo poważne. mowa jest zamazana. Zatrucie może prowadzić do porażenia ośrodka oddechowego. rozszerzmkźrenic. W Polsce narkomania opiatowa pojawiła się wśród młodzieży na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Pojawia się biegunka. ziewanie. Ich liczba stanowi 60-70%wśród wszystkich odczynów dodatnich. nerek.przedawkowania. sywnej terapii. są to środki stosowane pod ścisłą kontrolą. ropowicę). Ważnym środkiem z grupy oplątów srał się metadonz uwagi na znaczenie w programach rehabilitacyjnych. przewlekłe stany zapalne. Postępowanie zależy od nasilenia objawów-odwodnienie wymadożylnego podawania płynów. którymi mogą być bardzo toksyczne alkaloidy. Duża umieralność wśród uzależnionych wiąże się także z przyjmowaniem tych środków dożylnie za pomocą niesterylnego sprzętu(dlatego wiele programów prewencyjnych na świecie przewiduje nieodpłatne wydawanie strzykawek jednorazowych). Wśród hospitalizowanych proporcja mężczyzn do kobiet wynosi 4-5:1. Niemniej rozpowszechnienie kiły jest w tej populacji duże. że liczba uzależnionych od oplątów jest dość stała i nie przekracza 30000(liczba leczonych corocznie w placówkach lecznictwa wyodrębnionych dla uzależnionych-wyłączając alkohol-wynosi około 3000 osób). towarze". Nabywcy na czarnym rynku zazwyczaj nie jest znane stężenie substancji czynnych zawartych w. Stan wymaga 15-Psychiatria. nie potwierdzonych później bardziej specyficznymi testami. Prowadzi to często do załamania immunologicznego.Heroina nie jest obecnie stosowana ze wskazań lekarskich. w tym np. zaczęto wykrywać u uzależnionych od oplątów dodatnie odczyny HIV. natychmiastowej hospitalizacji. katar. tak jak wcześniej w innych krajach. Zespól abstynencyjny z odstawienia oplątów rozwija się około 12 godzin od. Przed pojawieniem się narkomanii wśród młodzieży. obecnie jej miejsce zajęła kokaina i inne środki pobudzające. Umieralność wśród przyjmujących opłaty wynosi około 29 rocznie i jest pięciokrotnie większa niż w populacji ogólnej w tym samym wieku. W Polsce rejestruje się corocznie około 100 zgonów z powodu tzw. w populacji uzależnionych. stałym objawem są bóle mięśniowe. Do niedawna była najbardziej poszukiwanym środkiem na czarnym rynku w USA. występują zaburzenia koncentracji uwagi. a także grupa pracowników służby zdrowia(z uwagi na dostęp do oplątów). *Morfina i jej pochodne mają szerokie zastosowanie w leczeniu bólu. niekiedy wymioty. spowolnienie. najlepiej na oddziale toksykologicznym lub intcnę. czym zapewne tłumaczy się stwierdzenie dużej liczby dodatnich odczynów WR. Rozpowszechnienie różnych schcrzeń. Najsłabiej uzależniającym środkiem z grupy oplątów jest kodeina. z uwagi mznaczny niepokój i bezsenność konieczne jest . jest wielokrotnie wyższe niż w populacji ogólnej(żółtaczka zakaźna. każdego roku w Polsce rejestrowano około 2000 osób uzależnionych w toku leczenia zespołów bólowych. bezsenność. przyjmujących środki dożylnie.

W kilku ośrodkach w Polsce. me podanie opiatćw. Wiele organizacji. że podawanie metadonu. a pełny program kończy około 20%z nich. Oprócz Cawmwir do grupy tej należą marihuana i haszysz. zarazy". Zasady społeczności terapeutycznej są podstawą pracy ośrodków. chloprotykscgtiapryd). . Uznano. co jest niezbędne do readaptacji. Pojawienie się dodatnich odczynów HIV i zachorowania na AIDS spowodowały nasilenie postaw odrzucających. czyli irzdka opiatowegu powodującego uzależnienie. Jest to postępowanie substytucyjne. Kluczowe znaczenia dla powodzenia wszelkich przgrunów leczniczo-rehabilitacyjnych mają postawy społeczne wzbec zjawiska. Odrzucanie społeczne prowadzi do zatajania przez nosicieli HIV tego faktu. Wybitnie ciężki przebieg zespołu abstynencyjnego może wiązać się z zagrożeniem życia. a z szerszym środowiskiem społecznym-zerwaniu). a następnie kontynuuje si ambulatoryjnie. prowadzi do istotnego zmniejszenia szkżd zdrzwotnych(podawanie doustne)oraz redukuję kryminalizaję. et jest sygnalizowane pojawieniem się zaburzeń świadomości:w takiej sytuacji powinno być rozważone jednorazowe lub kilkakro-.hasło. zwłaszcza stomatologiczna. Osiągnięcie trwalej abstynencji w uzależnieniu od Optatów jest trudne. Pobyt na oddziale detoksykacyjnym powinien trwać około 3 tygodni. w ostatnich latach wdrożono programy metadonuwe. jest zaangażowanych w organizowanie programów prewencyjnych i rehabilitacyjna-readaptacyjnych obok systemu leczenia i rehabilitacji psychiatrycznej służby zdrowia. co może być groźne. Tylko niektórzy bywają przenoszeni do ośrodków rehabilitacyjnych. w związku z rozpowszechnieniem HIV w populacji narkomanów. Wielu pacjentuw zgłasza się w celu dokonania detoksykacji bez rzeczywistej motywacji do wejścia w abstynencję. ale reintegracja w środowisku wolnym od nich może być jeszcze trudniejsza(zwykle więzi ze środowiskiem rodzinnym uległy rozluźnieniu. np. podawanie jej w dużych dawkach wymaga stałej kontroli z uwagi na silę działanie hipotensyjne. a pod presją środowiska lub w sytuacji toczącego si postępowania karnego.gdy potrzebna jest interwencja lekarska. Kanabinole. Dość skutecznie objawy tłumi kłoniły-na.podawanie środków uspokajających. Skuteczność oddziaływań jest podobna do osiąganej w ośrodkach zagranicznych. np. Bez zmiany postaw społecznych trudno oczekiwać akceptacji realiów. wśród nich MONIAK. w tym okresie należy przekonać pacjenta o potrzebie kontynuowania leczenia w ramach programu rehabilitacyjnareadaptacyjnego w ośrodkach lecznictwa psychiatrycznego lub prowadzonych przez Stowarzyszenie MONAR. Narkoman postrzegangy jest jako źródło. nie należy podawać fenotiazyngy. narkomanów w okresie utrwalonej abstynencji. a akcje uświadamiające. Pomyślnie przebiegający proceyrehabilitacji powinien kończyć się podjęciem przez pacjentów pracy lub nauki może to nastąpić nie wcześniej niż po około roku pobytu w ośrodku. (mogą tu być leki anksjolityczne z wyłączeniem diazepamu. Podawanie metadonu rozpoczyna się w toku detoksykacji. tyłku krew i seks"są mało skuteczne.

Uzależnienie zd tego rodzaju środków dotyczy co najmniej 3-kramie częściej kobiet niż mężczyzn. którzy zlecają stosowanie środków nasennych i uspokajających przez zbyt długi okres. Niezbędne jest stałe oznaczanie stężenia barbituranów. U osób przyjmującej systematycznie środki nasenne i(lub)uspokajające może dojść do*przypadkowego. Marihuana. ile. podobnie jak alkohol. Środki nasenne i uspokajające. abstynencyjnego. ale często ma to miejsce tyłku w czasie weekendów. ciel można zaobserwować u osób przyjmowanych do szpitala z innej przyczyny. Aby istotnie zmienić stan psychiczny. złego samopoczucia i redukcji niepokoju. zmiennością nastroju. tzw. Przyjęcie dużej dawki powoduje zagubienie upływu czasu. Zespół abstynencyjny z odstawienia barbituranów(benzodiazepin)nączę-. napadów lęku. jest często używana do inicjacji. . W stanie ostrego zatrucia konieczna jest hospitalizacja na oddziale internistycznym lub intensywnej terapii.Wytworzenie się zależności następuje po wielu kontaktach z środkumi tej grupy. Za jedno z głuwnych zagrożeń z nią związanych uważa się fakt. funkcję socjalizacyjną:dają poczucie. Ponieważ przyjęcie oznacza zdstawienie środka. Stan przewlekłego zatrucia charakteryzuje się niezbornością ruchową.środka twardego(heroiny. agresywnością. Bywa. Z biegiem czasu zachodzi potrzeba zwiększania dawek. gdyż nie jest ona w stanie zapamiętywać. ciężkiego zatrucia. Objawy często przypominają upojenie alkoholem. Są to zazwyczaj osoby po 35. alprazolam). ruzszerzający świadomość". . tywanie i krytycyzm. aż do dysforii. lż" stosujące środki nasenne i uspokajające dla poprawy snu. kokainy). a przyjmuje je nadal.skrętów. w krutkim okresie czasu). skłonność lu interpretacji urojeniowych. Oprócz barbiruranćw do grupy tej należą pochodne benzodiazepiny. pełniąc. gdyż środki z tej grupy wytwarzają zależność fizyczną. szczególnie dotyczy to barbituranuw.. Objawy somatyczne ograniczają się do przyspieszenia czynności serca i suchzści w jamie ustnej. Znaczny udział mają w tym lekarze. Jest objęta spisem środków narkotycznych i można dostać ją tylko na czarnym rynku. Marihuana zasłynęła jako środek. Upośledzeniu ulega zapamię-. Wymagana jest też stała kontrola stanu krążenia i wydzielania nerek. dochodzi do wystąpienia zespoli. niektóre z nich mają znaczny potencjał wytwarzania uzależnienia(diazepam. płaczu bądź śmiechu. potrzebne jest przyjęcie dużej dawki(wypalenie wielu papierosów. że środki z tej grupy są przyjmowane codziennie. że lepiej rozumie się innych i przez nich jest się lepiej rozumianym. tabletek przyjęła w ostatnich godzinach. Leczenie polega na podawaniu płynów. że przy poszukiwaniu marihuany można otrzymać ofertę nabycia na tymże tynku tzw. Postępowanie w tych przypadkach bywa odmienne niż w innych ostrych zatruciach środkami psychoaktywnymiod chwili nawiązania kontaktu z pacjentką należy bowiem wznowić podawanie barbituranów(możliwość wystąpienia napadów padaczkowych lub majaczenia). kompotu. Krańcowo duża dawka może spowodować pojawienie się omamów i urojeń utrzymujących się przez wiele dni. klonazepam. tak jak alkohol.

crack'). W Polsce w ostatnich latach gwałtownie wzrosło przyjmowanie amfetaminy. w tym amfetaminy. Objawy po odstawieniu kokainy nie są gwałtowne i ograniczają się do męczliwości. a zachowanie normalizuje się. Rośnie nielegalna produkcja:cena amfetaminy na czarnym rynku jest dość niska. Następnie dawkę należy codziennie zmniejszać. drażliwość. Przyjmowanie niewielkich dawek daje poczucie siły i euforyzaję. jednak nie więcej niż o/dawki podanej w dniu poprzednim. co oznacza łatwą dostępność dla konsumentów.Pojawiają się:nudności i wymioty. nasilenie objawów zależy ci przyjętej dawki. Wtedy uzasadnione jest rozpoczęcie leczenia psychoterapeutycznego. dawkę można powtarzać). W toku odstawiania barbituranów należy systematycznie kontrolować ich stężenie w surowicy krwi pacjenta. Przyjmowanie środków nasennych i uspokajających stanowi niebezpieczeństwo dla ruchu drogowego. Zakończenie postępowania powinno wiązać się z oceną. Skutek wstrzyknięcia dożylnego jest natychmiastowy. Obj awy ostrego zatruć i a:pobudzenie psychoruchowe z agresywnością(wymagające niekiedy unieruchomienia). branie"może prowadzić do wystąpienia zespołu urojeniowego. o działaniu pobudzającym. a niekiedy do obniżenia nastroju. w początkowej. Systematyczne. Leczenie ostrego zatrucia wymaga stosowania środka neuroleptycznego(np. liście('zew są żute lub jest ona przyjmowana dożylnie-co jest najniebezpieczniejsze dla konsumenta i otoczenia. Kokaina. rozszerzenieźrenic. zaburzeń snu oraz apatii. przyspieszenie akcji serca. jaki środek był przyjmowany. potliwość. Kokainę pali się w postaci papierosów(najbardziej rozpowszechniona forma to. należy powrócić do dawki wyjściowej i ponowić płoccy zmniejszania dawki w sposób podany wyżej. interpretacje urojeniowe. będące wyrazem załamania się neuroadaptacji. . przyspieszenie oddychania. Niewielkie dawki przyjmowane doustnie powodują euforyzację i przyspieszenie łuku myślenia. Celowe jest oznaczanie jakościowe innych środków uzależniających. W toku abstynencji(lub znaczącego obniżenia przyjmowanej dawki dobowej)mogą pojawić się napady padaczkowe i(lub)majaczenie. a także w krajach europejskich. Inne środki niż kokaina. Po ustąpieniu pobudzenia pacjentowi należy zaproponować wykonanie testu HIV. nudnzici i wymioty. hipotensja. Haloperydolu 10 mg domięśniowo. przyspieszenie akcji serca. Postępowanie odtruwające jest długotrwałe i zwykle trwa około miesiąca. Jeżeli mimo takiego postępowania wystąpi napad padaczkowy lub zamącenie świadomości. lęk. W ostatnich latach kokaina pojawiła się również na czarnym rynku w Polsce. Uzależnienie od kokainy jest szczególnie rozpowszechnione w USA(kontakt z nią miało co najmniej(O'%populacji). Rozpoznanie wymaga potwierdzenia badaniem krwi lub metabolitów w moczu. konieczną do. wywołania ataksji-niezależnie od tego. należy podać dawkę fenobarbitalu(Luminalu). omamy wzrokowe i niekiedy dotykowe. czy u pacjenta występują objawy nerwicowe lub depresyjne-często to one są podłożem uzależnienia. podwyższenie ciśnienia krwi. Jeżeli chód chorego staje się zborny. drżenie rąk i języka.

senność. )Konieczne jest stosowanie neuroleptyków(np. Po odstawieniu amfetaminy pojawia się męczliwość. Niekiedy stany psychotyczne wywołane przez halucynogeny utrzymują si przez wiele dni. Kontakt z amfetaminą o cechach trwałości prowadzi do niedoboru wagi. Środki te są przyjmowane zazwyczaj doustnie. nudności. że powstające doznania są bardzo zbliżone do przeżyć omamowa-umjeniowych w schizofrenii. fencyklidyna(POP). zwiewne urojenia zwykle o treści prześladowczej. podwyższenie ciśnienia krwi. Środki amie(aminowe bywają łączone z alkoholem i barbituranami. halucynogeny uznano za środki "rozszerzająceświadomość":popularne było przeżycie przez eksperymentatorów tzw. poty. lęk. Obj awy ostrego zatruci c wzrost ciśnienia krwi i przyspieszenie tętna podwyższenie temperatury. nastawienia urojeniuwe. apatia lub obniżenie nastroju. Preparaty z grupy pochodnych amfetaminy były do niedawna dopuszczone do legalnego obrotu i stosowane w leczeniu otyłości. Konieczne jest także nawadnianie. środek z grupy pochodnych amfetaminy. kilkudniowymi ciągami. a także nawadnia Tlić. w toku ciągu am(etaminowego pojawia się brak łaknienia. rozszerzenie źrenic. Halucynogeny. Nikotyna została uznana za środek psychoaktywny. psylocybina(w Polsce grzyby zawierające ten związek). dreszcze. często zdarzają się ostre zatrucia. Najczęściej używanymi środkami są dietyloamid kwasu lizergowego(LSD). perfenazyna)są niezbędne w leczeniu. niekiedy depersonalizacja. Haloperidolu). Objawy ostrego zatrucia amfetaminą:wzmożone samopoczucie i pobudzenie psychoruchuwe. Diagnostyka laboratoryjna-patrz opłaty. Stan psychotyczny w następstwie przyjmowania halucynogenów wymaga leczenia na oddziale psychiatrycznym lub toksykzlogicznyrn. benzodiazepiny i oplątów):kontrola elektrolitów. drażliwość. meskalina(pejotl). W Polsce rozpowszechniło się palenie suszonych grzybów zawierających substancje halucynogenne. obniżenie nastroju. Zależnie od stopnia pobudzenia psychoruchowegu. Duże dawki powodują pobudzenie psychoruchowe. przyjmowanie regularne lub krótkotrwałe w dużych dawkach może spowodować wystąpienie zespołu urój eniowego. zaburzenia spostrzegania(omam wzrokowe i rzadziej słuchowe). Nikotyna. . przyspieszenie akcji serca. zachzdzi wówczas potrzeba różnicowania ze schizofrenią. LSD bywa używane w celu wywoływania psychoz eksperymentalnych. Zazwyczaj potrzebne bywa też unieruchomienie.uipu. W latach sześćdziesiątych w USA. niekiedy agresywność. bowiem.Do częstych zjawisk należy przyjmowanie dożylne. rzadziej bywają przyjmowane w formie papierosów. we wczesnej fazie fascynacji ideologią hippisowską. neuroleptyki w dawkach wystarczających do uspokojenia(haloperydol. rozszerzenie źrenic. sądzono. Konieczna jest pełna diagnostyka laboratoryjna(możliwość zbieżnego w czasie przyjmowania barbituranów. Ostatnio znaczną popularność zyskała ekstazy.

Również objawy zespołu abstynencyjnego mogą być nietypowe. akupunktura. alkoholu i oplątów. a także psychzterapia grupowa. aerozole-zawierają substancje Inne przeważnie o strukturze węglowodorów aromatycznych. rozpuszczalniki. plastry z nikotyną. Intoksykacja prowadzi do euforyzacji. a w ciężkim zatruciu osłabienie odruchów i oczopląs. a także przepisy umożliwiające penalizację nielegalnej produkcji tych środków i obrotu nimi. stosowanie gumy do żucia z zawartością nikotyny. Ostre zatrucie jest stanem groźnym dla życia. a w konsekwencji przyrost masy ciała. co może prowadzić do zgonu. Decydujące znaczenie ma jednak siła własnej motywacji. nafta. Środki te-kleje. bule głowy. Istnieje wiele technik. na głowę wkładany jest worek plastikowy. zaburzenia mowy(bełkotliwość). wąchaczy podejmuje próby z innymi środkami. Uzależnienie pojawia się dość szybko. Zespuł abstynencyjny utrzymuje się przez wiele tygadni. w tym z kompotem. W odróżnieniu od innych środków nikotyna nie powoduje zmian zachowania ani też nic zaburza funkcjonowania. Naprzemienne przyjmowanie środków psychoaktywnych. zachowań impulsywnych. W początkowej fazie pojawia się drażliwość. wpływ grupy rówieśniczej). Pojawia się niezborność ruchowa. środki czyszczące. Wielu. benzyna. Przez wiele miesięcy utrzymują się uporczywe myśli o powrocie do nałogu. objawy te mogą nie odpowiadać w pełni opisywanym dla jednego ze środków. Wielokrotne wziewanie powoduje uszkodzenia mózgu. . Wziewanie w Polsce jest jedną z częstszych form inicjacji. niepokój. które mają ułatwić przejście przez abstynencję:terapie awersyjne. Dla inicjacji palenia zasadnicze znaczenie ma odwzorowywanie zachowań(np.Straty zdrowotne w skali całej populacji przewyższają straty związane ze wszystkimi innymi środkami. agresji. Aby wzmocnić działanie środka. zaburzenia koncentracji uwagi spowolnienie akcji serca i wzmożenie łaknienia. a jeśli trzeba także ilościowe barbituranów. Dlatego zasadnicze znaczenie ma oznaczanie jakościowe. emalie. wątroby. Lotne rozpuszczalniki organiczne(środki wziewne). Zwłaszcza w początkowej fazie może mieć miejsce przyjmowanie kilku środków przez kilka dni przed wystąpieniem objawów zatrucia. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawa o zapobieganiu narkomanii Ustawy te zawierają przepisy określające sposoby zapobiegania uzależnieniom i używaniu środków psychoaktywnych.palenie rodziców. Polsce najbardziej rozpowszechniony jest butapren. Wziewanie dotyczy dzieci i młodzieży ze szkół podstawowych i zawodowych. szpiku kostllCZO. pochodnych benzodiazepiny.

zArew . Psychozy schizofreniczne. użył(w roku 19 i I)rozmyślnie liczby mnogiej. Zdaniem E. Cechą wspólną tych psychoz miał być. Bleuler.na podstawie art. serce). Bleulera między poszczególnymi psychozami tej grupy zachodziły różnice nie tylko w obrazie psychopatologicznym. czy orzeczoną karę pozbawienia wolności należ wykonać. należy do najważniejszych problemów psychiatrii klinicznej. Mimo trwających od wielu lat intensywnych badań na świecie. Po zakończeniu leczenia. Może to mieć miejsce. Określenie i pozycja nozologiczna. Ustawa o zapobieganiu narkomanii przewiduje możliwość zawieszenia kary za przestępstwa pozosujące w związku z używaniem środków odurzających. chyba że jest to ilość nieznaczna. rozpad lub rozszczepienie(dissccimiz)osobowości. z wyjątkami określonymi w ustawie o zebranie zdrowia psychicznego(np. wzluzz-rozszczepiam. taki tytuł nosi rozdział w klasyfikacji ICD-10. Już E. i rehabilitacji sąd rozstrzyga. nie udało się dotąd wyjaśnić etiologii tej grupy psychoz endogennych. że może tu chodzić o niehomogenną grupę chorób mających podobny lub zbliżony obraz kliniczny. albo. Wśród psychiatrów przyjął się jednak dość powszechnie termin diagnostyczny "schizofrenia". grupie schizofrenii". jego zdaniem. a postanowienie jest ważne przez okres 2 lat). Od ponad 80 lat trwają bowiem spory na temat etiologicznej jednolitości schizofrenii. 12. inni sądzą.rozum. . Adam Bilikiewicz.23 ustawy). Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu al ko hol i z m o w i daje sądowi możliwość zobowiązania osoby uzależnionej do leczenia. który jest pojęciem niejednoznacznym. podkreślając w ten sposób różnorzdność obrazów klinicznych. Ustawa zawiera wykaz środków odurzających.Ustawa o zapobieganiu narkomanii z roku 1997 umożliwia sądowi wydanie wyroku skazującego za posiadanie. twórca terminu "schizofrenia"(gr. zaburzeniach typu schizofrenicznych". a jednocześnie daje możliwość zobowiązania do poddania się leczeniu i rehabilitacji przez okres nie dłuższy niż 2 lata. tj. że uzasadnione jest rozpoznanie uzależnienia)oraz społeczne(wywiad przeprowadzony przez ośrodek pomocy społecznej). jeśli spełnione są wymogi medyczne(stwierdzenie biegłego psychiatry lub psychologa. razem z chorobami afektywnymi. Z tego powodu w układach klasyfikacyjnych chorób psychicznych mówi się o "schizofrenii. ale również w przebiegu. Jedni uważają ją za jednostkę chorobową(nozologiczną)seasa smcrz. Mówił mianowicie o. przeznaczona na własny użytek". zastępując nim kraepelinowskie pojęcie demewna prwecza(otępienie wczesne). rokowaniu i przyczynach. środków odurzających. Postanowienie sądu może zobowiązać do leczenia ambulatoryjnego lub na oddziale odwykowym(łącznie pobyt nie może być dłuższy niż 3 miesiące. ani tym bardziej potwierdzić ich jednolitości etiologicznej. Hospitalizacje uzależnionych na oddziałach psychiatrycznych i odwykowych poza przedstawionymi wyżej sytuacjami-mogą mieć miejsce jedynie za ich zgodą. Grupa psychoz schizofrenicznych.przyjęcie pacjenta z powodu majaczenia alkoholowego lub pacjenta z zespołem urojeniowym powstałym w następstwie kontaktu z innym niż alkohol środkiem psychoaktywnym.

obserwuje się w tym zakresie różnice. -35. jak i rozpowszechnienia schizofrenii w populacji ogólnej ujawnia dość istotne różnice w poszczególnych krajach i regionach świata. Z przeprowadzonych w 1971 r.przez Rosenthala w USA badań szpitahyQwynika. że ryzyko zachorowania na schizofrenię w populacji generalnej i u dalszych krewnych tych osób wahało się od 0. -25. Ryzyko zachorowania rosło. 0 do l 4%. Trzeba dodać. Pocieszające sinformacje. wynosiła 77. Ocena rzeczywistej częstości występowania nowych przypadków zachorowań na schizofrenię(zapadalności). Porównywanie wskaźników w różnych krajach utrudnia też fakt. 1 I-0. a w szpitalach psychiatrycznych-lU 3. rozpowszechnienie punktowe miesięczne. . jak i socjologicznego. gdy oboje rodzice chorowwi i wynosiło li-5 O%. że w ciągu ostatniego stulecia nie obserwowano istotniejszych wahań wskaźników epidemiologicznych.rż.na 1000 mieszkańców:w poradni zdrowia psychicznego-0. Ryzyko zachorowania w ciągu życia ocenia się na całym globie na około 1%i jest najwyższe w trzeciej dekadzie życia. 18. rż). co sprawia. Jest ono jednakowe dla mężczyzn i kobiet.7. 89. że autorzy badań epidemiologicznych. a wśród późniejszych kobiety. że przebieg schizofrenii jest dzisiaj pomyślniejszy niż przed kilkudziesięciu łaty Ważnym argumentem przemawiającym za rolą czynników genetycznych w powstaniu psychoz schizzfrenicznych jest zjawisko konkordancji cech schizofrenicznych u bliźniąt. NOe brakuje też opinii. Otóż w znanych dotąd badaniach bliźniąt zbieżność występowania cech schizofrenii u bliźniąt monozygotycznychwahała się od 15 dc 86%(w nowszych badaniach jest to 3 O-5 O%). że mimo wysiłkuw podejmowanych w celu ujednolicenia kryteriów rozpoznawczych tych psychoz na świecie. zarównz z punktu widzenia biologicznego. że wśród wczesnych zachorowań przeważają mężczyźni. 1995). W Polsce wskaźniki ujawnionej(zarejestrowanej)zapadalności w placów-gkach psychiatrycznych wynosiły w 1988 r. W badaniach amerykańskich rozpowszechnienie punktowe miesięczne wynioskdla schizofrenii i zaburzeń typu schizofrenii(schizophreniform disorders)0. chociaż można się domyślać.schizofrenii i innych zaburzeniach psychotycznych"(w DSM-IV). z których jedno z rodziców cierpiało na psychozę od 8 do IB%. 59 ż. posługują się zaruwno różnymi metodami badań. niż dla kobiet(25. że zbieżność występowani schizofrenii u bliźniąt. Jednak przeciętny wiek zachorowania jest niższy dla mężczyzn(I 5. 7 m 100 rezydentów(Regiel i Bruke. Zapadalność roczna na schizofrenjwynosi 0. jak i różnymi wskażnikmij(zapadalność roczna. u rodziców probandów schizofrenicznych ud 0. 3 do 2. krure przez wiele lat żyły oddzielnie. mimo iż wykrywalność zaburzeń psychicznych w tym zaburzeń schizofrenicznych. u rodzeństwa od 3. zgu dzieci. z całą pewnością wzrosła. 2 do IZ%. Owe zróżnicowania regionalne wskaźników zapadalności i rozpowszechnienia nie są jasne. u bliźniąt dwuzygotyczmch od 2 dz l 7'%. Epidemiologia i ryzyko zachorowania. Metoda badania bliźniąt należy do najstarszych w genetyce człowieka i opiera się na poruwnaniu zbieżności(konkordancji)występowania cechy u bliźniąt monozygotycznych(o identycznym genotypie)i dwuzygotcznychu proporcji wspólnych genów równej/y. roczne i w ciągle całego życia).. nie przyniosły jednoznacznych rozwiązań. Próby wyjaśnienia tych różnic. Dla krewnych drugiego stopnia średnia wartość ryzyka wynosiła Z.

osiągając wartość 9 l. których przynajmniej jedno z przybranych rodziców chorowało na schizofrenię. Udział czynników genetycznych w powstawaniu psychoz schizofrenicznych jest niewątpliwy. Z prowadzonych badań wynika. cechy schizoidii lub osobowości paranoidalnej(badania Rosenthala). ile skłonność duwystąpienia różnych zaburzeń objawiających się.związaną z działaniem czynników zewnętrznych.nie obciążonych schizofrenią rodziców. które występują u osób wykazujących "predyspozycję"do takich reakcji. adoptowane dzieci w rodzinach schizofrenicznych częściej przejawiały objawy schizofrenii. jak i wspomniane wyżej badania naukowe. Przykład adoptowanego potomstwa matek chorujących na schizofrenię dowodzi.61. poza psychozami schizofrenicznymi. Mimo istniejących różnic w prowadzonych na świecie badaniach rodzinne występowanie schizofrenii nie ulega wątpliwości. 1986)ująć w trzy grupy:1. zwłaszcza wirusowe(np. struktury osobowości. Wynik ten mógłby wskazywać na rolę rodziny w ujawnianiu się cech schizofrenii. Możliwe są trzy sposoby:1)rozłączna heterogennoić(różne geny. Nie zzstał dotąd poznany sposób przekazywania tej podatności. Poglądy dotyczące przyczyn powstawania psychoz schizofrenicznych można(według Pużyńskiego. Duże postępy w zakresie genetyki molekularnej-badania sprzężeń schizofrenii z polimorfizmem . zwłaszcza rodzinnych we wczesnym dzieciństwie.wirusami powolnymigzaburzenia immunologiczne. grupy schizofrenii"jako jednostki nozologicznej. Schizofrenia jest psychozą egzogenną tzn. Z drugiej strony warunki wychowania mogą pogarszać lub poprawiać skutki obciążenia biologicznego. Etiologia i patogeneza.osobowość schizotymiczna według Kretschmera):istnienie swoiście ukształtowanej w. gdy bliźnięta wychowywały się i żyły razem. stanowiących jedną z form reakcji psychicznych. Schizofrenia jest chorzbą o przyczynach endogennych(dziedziczna-metabolicznych). zaburzenia z pogranicza psychoz. jak:trudności przystosowania. takimi zachowaniami. Największe nadzieje wiąże się z trzecim sposobem. a także innymi psychozami. wśród których wymienia się:zakażenia. różne churobyg 2)monogeniczność(jeden gen recesywny lub dominujący o różnej ekspresji i peneuacjik 3)wieloczynnikowa poligeniczność z efektem pługowym-liczne geny możliwe różne kombinacje ich wpływu. wzrastała natomiast. zaburzenia osobowości. że czynnik dziedziczny dochodzi do głosu ze wzmożoną siłą niezależnie od warunkżw. Potwierdzają to zarówno lekarze praktycy. w jakich były wychowywane obciążone dziedzicznie dzieci. np. W jakimś sensie sugestie re potwierdzają badania dzieci adoptowanych.poligeniczny z jednym genem o dominującym znaczeniu. zjawiska związane z autoagresją:zatrucia pochodzenia metabolicznego lub egzogennego w ścisłym sensie. Wnioski z tych badań są jednak zróżnicowane. tj. co wynika mJn. schizolreniogennych"warunkach środowiskowych. Schizofrenia jest grupą zespołów psychopatologicznych. wpływ fennypowy po przekroczeniu pewnego progu. nLm. 2. że przekazywana jest nie tyle podatność na schizofrenię. Możliwe są również różne mieszane sposoby przekazywania. ze stosowania przez badaczy rożnych kryteriów diagnostycznych i traktowania bleulerowskiej. stanów granicznych(borderline). jako wyraz dostosowania się jednostki do środowiska(etiologia psychogenna). W porównaniu z grupą normalnych. 5%. przy czym predyspozycja ta ma oznaczać:istnienie wrodzonych cech(konstytucyjnych)osobowości(np.

że taki defekt może być punktem wyjścia patogenezy schizofrenii-wirusowej lub autoagresywnej. Do najgłośniejszych należała transmetylacyjna hipoteza schizofrenii.. iż nie kłóci się zna z hipotezą genetycznego uwarunkzwania schizofrenii. z niekrżrymi neurzregulatorami. receptory na powierzchni neuronów. pochodnych uyptaminy i serotoniny. nagromadzono wiek ciekawych obserwacji uzasadniających celowość dalszych badań w tym kierunku. schizowirusa". Wyniki tych badań skłaniały niektórych autorów do przypuszczeń. specyficznych reakcji odpornościowych.długości*restrykcyjnych DNA-umożliwiło zlokalizowanie genu odpowiedzialnego za występowanie schizofrenii i zaburzeń pokrewnych w kilku rodowodach. ze względu na jego rozmiary.czynnikiem infekcyjnym. przedstawiona przez Osmonda i Smythiesa(I 952). U chorych tych stwierdzono różne. przede wszystkim biologia molekularna otworzyła całkiem nowe możliwości wglądu w mechanizmy dziedziczenia schizofrenii. albo jakiś jeszcze nie znany wirus. Jest kilka powodów zainteresowania wirusami jako przypuszczalnym czynnikiem etiopatugenetycznym. co może właśnie przemawiać za heterogenicznością lub poligenicznością zaburzeń. a także próby wytłumaczenia mechanizmu działania leków psychotropowych ożywiły na nowo poszukiwania czynników sprawczych psychoz endogennych. Do najstarszych zaliczyć należy teorie. Do najbardziej znaczących wynikły doszli Czisrowicz i Morozow. ale. Wyniki tych poszukiwań doprowadziły do zgodnej konkluzji. w tym schizofrenii. niekiedy stwierdza się ich wieloletnią bezobjawową obecność w tkankach gospodarza. Już w przeszłości powstało wiele teorii i hipotez. że owym hipotetycznym. przeniesienia na zwierzęta itp. Wielu zwaleń-*ników ma na świecie wirusowa teoria schizzfrenii. wywołaną np. Zarówno cheruby wirusowe. a takt Sigurdsson i Torrey. schizofrenia miałaby być psychozą egzogenną. Zgodnie z drugą grupą poglądów. Zwolennicy teorii wirusowej wyrażają pogląd. Obecnie badaczy zajmujących się etiupatogenezą schizofrenii najbardziej animują czynniki biochemiczne. których w tym rozdziale. a szczególnie dużej częstości zachorowań-w chromosomie 5. schizowirusem"mógłby być albo jeden ze znanych wirusów neuuopowych. Wirus może mieć wspulne. iż zaburzenia czynności określonych . mogą być inkorporowane do genomu komórek i przekazywnastępnym pokoleniom. Wirusy charakteryzują się często neutropizmem. Znaczny postęp w dziedzinie badań nad przekażnictwem synaptycznym w układzie nerwowym. zwłaszcza jego zbecnoici w tkankach. nie jestem w stanie omówić. Od dawna wielu badaczy uważało schizofrenię za churzbę autoimmunizacyjną. Ta i inne hipotezy upadły jednak z czasem ze względu na brak dostatecznych dowodów. Mimo iż nie dostarczono do dostatecznie wiarygodnych dowodów na jej potwierdzenie. Niektćrzy sądzą. u źródeł kturych leżało przekonanie. które mogły wskazywać na istnienie jakiegoś defektu odpornościowego. Badaczy nie zraża fże inne badania nie potwierdziły takiej lokalizacji w innych rodowodach. Zdaniem tych badaczy w schizofrenii występują zaburzenia uansmetylacji prowadzące do endogennej biosyntezy związków psychuzorwórczych. Nie udało się dotąd potwierdzić istnienia. że przyczyną schizofrenii jest zatrucie organizmu jako następstwo endogennego wytwarzania różnych psychnoksyn. Zbieżność zachoronią na schizofrenię bliźniąt mcnozygotycznych można bowiem równie dobrze wytłumaczyć jednoczasową infekcją wirusową bliźniąt w życiu płodowym. jak i schizofrenia mogą przebiegać w postaci zaostrzeń i remisji. mało specyficzne nieprawidłowości immunologiczne. mogą zmieniać funkcję komórek bez jej uszkodzenia.

W mózgach zmartych chorych na schizofrenię stwierdzono w wielu przypadkach wzrost stężenia metabolitu noradrenaliny(NIA). że u osób chorujących na schizofrenię stwierdzono bimodalny rozkład wyników:u około polowy zmarłych nie obserwowano wzrostu gęstości receptorów D" zaś u pozostałych stwierdzono wyraźne zwiększenie(dwukrotne i wyższe)gęstości tych receptorów. zdaniem niektórych autorów(np. Crow. Okazuje się że w tej grupie badanych stwierdza się zwiększoną zdolność wiązania ligandów receptora D.noradrenaliny. Czy miałoby to świadczyć o nadczynności układu noradrenergicznego. wiele badań zdaje się wskazywać na znaczenie innego neuroprzekażnika. że mechanizm działania neuroleptyków(leków przeciwpsychnycznych)wiąże się z blokowaniem receptorów dopaminergicznych. wadliwa dystrybucja substancji przekaźnikowych w obszarze transmisji synaptycznejjako wynik nieprawidłowego stanu błon komórkowych i zmian mechanizmów aktywnego transportu oraz nieprawidłowy stan miejsc receptorowych(zmieniona "wrażliwość"receptzra prę-i postsynaptycznego.wątpliwości. l 986 c nieprawidłowa przemiana substancji przekaźnikowych(niedobór lub nadmiar substancji przekaźnikowych. w porównaniu z ludźmi zdrowymi lub cierpiącymi na inne choroby. T. Wynik ten. w miaww i nucleas accwnWem. . mógłby wskazywać na istnienie dwóch podstawowych postaci schizofrenii:u chorych z objawami wytwórczymi. Być może zmiany te mują związek ze stosownymi u tych chorych lekami pczeciwpsychotycznymi(neuroleptykami). należy wiązać z wadliwą transmisją neuronalną. Przyczyną tych zakłóceń może być(cytuję za S. tj. W zgodzie z tą hipotezą pozostają też spzstrzeżenia dotyczące zaostrzania się psychoz schizofrenicznych pod wpływem inhibitorów MAO i środków psychostymulujących w rodzaju amfetaminy. Pużyńskim. natomiast znane są przypadki wspó(występowania schizofrenii i pląsawicy Huntingtona. Nowsze badania nad patogenezą psychoz schizzfrenicznych zdają się potwierdzać słuszność założeń hipotezy dopaminowej. tj.3-metoksy-4-hydroksyfenyloglikolu(MHPG).struktur mózgu. . Interesujące są badania pośmiertne osób chorych na schizofrenię.omamami i urojeniami. a ściślej z zakłóceniami przewodzenia(przekazywania informacji)na poziomie synaps. występowałoby zwiększenie gęstości receptorów D"u chorych z objawami negatywnymi(osiowymi)nie stwierdzałoby się tych zmian. Prace te dotyczą zaburzeń przemiany amin katecholowych i indoloamin(serotoniny)w patogenezie psychoz schizofrenicznych. Wśród hipotez szczególne miejsce zajmuje koncepcja dopaminowa. endogenna biosynteza nieprawidłowych metabolitów). l 986). odpowiedzialne za patogenezę psychoz schizofrenicznych. Nie ulega np. Najwięcej prac poświęcono weryfikacji koncepcji dotyczących nieprawidłowej przemiany neuroprzekażników u chorych na schizofrenię. W psychozach schizofrenicznych dochodzi najprawdopodobniej do wzmożonej aktywności tych receptorów. U chorych cierpiących na drżączkę porażną(chorobę Parkinsona)nie spotyka się zachorowań na schizofrenię. Mimo niezaprzeczalnej roli układu dopaminergicznego w patogenezie psychoz schizofrenicznych. zwiększenie liczby receptorów). Warto też zaznaczyć. wysunięta przed ponad 20 łaty przez Carlssuna i Lindąuista(1963)oraz Van Rossuma(l 966). Do koncepcji objawów pozytywnych i negatywnych schizofrenii jeszcze powrucę. Przypuszczenie to potwierdzają obserwacje kliniczne. tj. dotychczas nie wiadomo.

. uszkzdzeń o.pierwsi Johnstone i inni(l 976). Stawiane przez wszystkich badaczy pytanie. Podstawowymi czynnikami. czy. szczególnie w sensie ich wpływu nąobjawy negatywne schizofrenii. Warto nadmienić. np.u znacznego odsetka chzrych na schizofrenię. to dotychczasowe wyniki badań raczej rozczarowywa(y. jak i w działaniu lekćw. czy stwierdzane u wielu chorych na schizofrenię zmiany zamkowe mózgu mają charakter uogólniony. Mimo powyższych trudności interpretacyjnych muwi się często o istnieniu u chorych na schizofrenię deficytu korowa-li mbicznego. szczególnie limbicznych. Kolejne metody diagnostyczne(ocena regionalnego metabolizmu mózgowego.Ogniwo "noradrenergiczne". Malika w jego pracy doktorskiej). Prowadzone ostatnio na świecie badania dostarczają coraz więcej dowodów na biologiczne(organiczne)pochodzenie schizofrenii. Na wzrost zaimeresowamąukładem serncninergicznym wpłynęły wyniki badań nad podtypami receptorów 5-HT(5-hydroksyuyptaminy). badanie przepływu muzgcwego. jakkolwiek sugerują istnienie. jednak jednoznacznie na określoną lokalizację tych zmian. u n. zwiększyły zainteresowanie psy-chiatrów i psychofarmakologów rolą układu sernoninergicznego w patogenezie tej grupy zaburzeń. jak twierdzi Kostuwski(l 996). nie wskazują. że serotonina odgrywa ruwnież rolę w działaniu środkćw psychodysleptycznych i psychostymulujących. serutoninergicznym i dopuninergicznym istnieją powiązania i interakcje. niewielkie zmiany zamkowe mćzgu(G. Nowsze badania potwierdziły spadek gęstości receptorów 5-HT" głównie w korze czołowej. przy jednoczesnym wzroście receptorów dopaminergicznych D. Niektórzy autorzy. Badania autopsyjne u chorych na schizufreniwykazały wzrost poziomu 5-HIAA(głównego metabolitu serotoniny)w niektórych strukturach mózgu. Inni opisywali również poszerzenie komory trzeciej. że pomiędzy układami noradrenergicznym. dotyczą określonych struktur. Huber. glicyna. może odgrywać istotną rolę zarówno w patomechanizmkchoroby. etiopatogenetycznymi tej choroby są:predyspozycja genetyczna oraz uszkodzenie mózgu we wczesnym okresie życia. 1961)u chzrych na schizofrenię nie zostały potwierdzone przez innych autorów(np. posługujących się metodą pneumoencefalogruficzną. Zastosowanie nowszych metol neuroradiologicznych. Nowsze badania. pozostałe do tej pory w zasadzie bez odpowiedzi. jak i wprowadzenie do leczenia psychoz schizofrenicznych nowej generacji leków przeciwpsychotycznych. np.w Polsce przez K. odpowiedzialnych za rozwój psychoz schizofrenicznych. Jeżeli chodzi o starania znalezienia zmian patomzr(alogicznych w ośrodków y m u kład z i e n er w o wy m. Wedle opinii psychofarmakologówblokada receptora 5-HT. udział NA trzeba więc rozpatrywać w szerzkim kzntekście.tomografii komputerowej. nie dale również jednoznacznych wyników u chorych na schizofrenię. wyjaśnia mechanizm działania neuroleptyków nowej generacji(np.. Stwierdzane w przeszłości przez niektćrych badaczy. opisali w obrazie TKposzerzenie komór bocznych mózgu. pozyuonowa tomografia emisyjna i badanie techniką jądrowego rezonansu magnetycznego). Nie brakuje reż koncepcji wiążących patumechanizm psychoz schizofrenicznych z neuroprzekażnikami aminukwasowymi(GABA. Zmiany te nie miały zresztą większego znaczenia. ziprasidonu).risperidcnu. aminokwas pobudzające)i neuropeątydami. Trzeba też pamiętać.

li warstwa mieściła organiczne czynniki etiopatogenetyczne schizofrenii). Wskazuje to na ewentualny udział procesu autoimmunolugicznego w patogenezie schizofrenii. postać z początkiem w okresie dorosłości oraz schizofrenia o późnym początku. można się w niej dopauzeć potwierdzenia opinii wypowiedzianej przeze mnie na początku rozdziału.rodzice nie rozwiodą się. Mówiąc o konstytucjonalnej predyspozycji do zachorowania na schizofrenię. a także w zakresie przekażnicrwa korowa-limbicznego. że u chorych na schizofrenię spotyka się częściej typ budowy leptosomicznu-astenicznej. przez różnego rodzaju deprywacje i frustracje potrzeb itd.neurodevelupment disorder). Szczególnie doniesie są badania nad genetyką schizofrenii. Hipotezę. Wracając do koncepcji. staje się coraz bardziej nieśmiały. Środowisko może mieć zatem nie tylko korzystny lub niekorzystny wpływ na zdrowie psychiczne i może zapobiegać rozwinięciu lub wpłynąć na ujawnienie się schizofrenii. czyli neurorozwojowa.schizofrenii neurorozwojowej. wysunęli wprawdzie przed 10 lat psychiatrzy brytyjscy i amerykańscy(Murrayi Lewis oraz Weinberger). o czym była mowa. Pomijając doktrynalny i niekiedy spekulatywny słownik psychoanalizy. 1888-1964)wiemy. najwybitniejszy przedstawiciel konstytucjonalizmu. Wśród koncepcji podkreślających rolę czynników psychospołeczny c h w powstaniu zaburzeń schizofrenicznych nie można pominąć uznawanego przez psychoanalityków poglądu. wykazał zależność między osobzwością a psychozą. 8 i 23. M. że środowisko rodzinne i panująca w nim atmosfera emocjonalna(klimat emocjonalny)może wpływać niekorzystnie na rozwój osobowości poprzez brak uczuciowej akceptacji. wtedy oczywiście stwarza to warunki do przekształcenia się w szybkim tempie genotypu w psychotyczny fenotyp. Istniałyby co najmniej trzy postacie:wrodzona. że o takiej możliwości pisali znacznie wcześniej polscy psychiatrzy J. Zła emocjonalna atmosfera hamuje prawidłowy rozwój osobowości i powoduje że człowiek zaczyna stronić od kontaktów międzyosobowych. które zdają się wskazywać. U chorych na schizofrenię spotyka się częściej schizoidalne(lub łagodniej wyrażoneschizotymiczne)rysy osobowości. nie podejmuje jakiejkolwiek inicjatywy i aktywności. że schizofrenia jest regresją do stadium narcystycznegolub jeszcze głębiej.W następstwie interakcji tych czynników i ich patogennego wpływu dochodzi do zaburzenia rozwoju i lateralizacji mózgu. czy np. lecz trzeba w tym miejscu przypomnieć. 3:lk/%). ktćra jest ciągle jeszcze pojęciem hipotetycznym. chociaż nie dowiedziono w tym zakresie ścisłych korelacji. że bleulerowska. Mazurkiewicz(twórca koncepcji dyssulucji aktywności korowa-psychicznej). tzw. geny podatności na schizofrenię"mogą się znajdować w niektórych regionach chromosomu 6. Kaczyński(twórca pojęcia "wczesnej schizofrenii")i T. że. należy wspomnieć c zależnościach między budową ciała a występowaniem psychozy. że schizofrenia jest chorzbą związaną z zaburzeniem rozwoju mózgu(ang. przez zbyt autorytatywne i apodyktyczne traktowanie przez matkę lub oboje rodziców. a krótkim ramieniem chromosomu 6 mogłoby dotyczyć miejsc związanych z układem HLA genów zgodności tkankowej. przez częste przeżywanie lęku i obawy. grupa schizofrenii"jest niehomogenną grupą chorób. Bilikiewicz(twurca warstwzwej. niż pyknicznej(50. rż. rozpoczynająca się po 60. można się zgodzić. Ten sam badacz. Konsekwencją tego jest zmniejszenie liczby neuronów i pojawienie się nieprawidłowości w zakresie połączeń neuronalnych w strukturach korowych płatów czołowych i skroniowych. ale też ma wp(yw na . w której tzw. Jeśli taki niekorzystny wpływ środowiska trafia na genotyp predysponowany diirozwinięcia się psychozy schizofrenicznej. ćów konsekwencji prowadzi do wykształcenia stanu przedschizofrenicznego. Z badań Kretschmera(niemiecki psychiatra. mówi się o koncepcji neurorozwojowej. etioepigenetcznejstruktury schizofrenii. Sprzężenie genetyczne pomiędzy predyspozycją do schizofrenii.

że choć istniją zwolennicy różngych koncepcji. Podział psychoz schizofrenicznych.utrzymanie się poprawy stanu zdrowia po przebytej kuracji lub ponowne pojawienie się objawów psychopatologicznych. iż przebieg schizofrenii(którą zkreślał terminem dememiaprweccr)nie jest w każdym przypadku jednakowy. We współczesnych klasyfikacjach psychoz schizofrenii cznych odnajdujemy zasadnicze elementy tych podziałów. jak i egzogenne:biologiczne i psychospołeczne. Bleuler podał następujące dane:powolny początek i niepomyślny przebieg-B%:ostry początek i niezbyt ciężki przebieg przewlek(y-4%:przewlekły początek i średnio ciężki przebieg-ZO%:falisty i niepomyślny przebieg-3%:falisty i średnio ciężki lub lekki przebieg-ZZ'%:jedno zachorowanie lub więcej zachorowań z remisją-39%. a w trzeciej schizofrenoidalne reakcje egzogenne. jak i dla ich rodzin. przebieg tych psychzz. Podobną koncepcję przedstawił norweski psychiatra Langfeldt(l 937). twórca pierwszej nowoczesnej nzzologii i nozzgrafii psychiatrycznej. J Twórca oryginalnego polskiego układu nozograficznego w psychiatrii. przewlekle wydarzenia stresu-łące i silne urażne czynniki. zwrucił uwagę. że ta grupa zaburzeń jest wynikiem różnychczynników. paranoidalną. że pochodziły z okresu. np. W drugiej grupie-psychugenne reakcje schizofreniczne. Przytaczam dane liczbowe podane przez klasyka badań nad schizofrenią E. W licznych badaniach analizowano rolę różnych negatywnych wydarzeń życiowych w patogenezie schizofrenii. A zatem w etiologii schizofrenii uczestniczą zarówno czynniki endogenne(genetyczne). Liczby te wskazują na różnorodność przebiegów psychzz schizofrenicznych. T. opartego na teorii etioepigenezy. hebefrenię i katatonię. wiele argumentów przemawia za tym. Bleulera. Aby zmniejszyć lub wyeliminować wpływ tych czynników.live-eyems). które są o tyle miarodajne. . Chodziło o jakieś gwałtowne przeżycia(ang.schizophreniform states). Podsumowując różne hipotezy i teorie etiopatogenetyczne schizofrenii trze-ba stwierdzić. poprzedzają bowiem wystąpienie objawów psychopatologicznych. które stanzwią grupę zwiększonego ryzykazachorowania. W pierwszej grupie Kahn umieścił 4 najbardziej znane kliniczne postacie schizofrenii. Eugen Bleuler wyodrębnił 4 zasadnicze postacie ki in iczne schizofrenii:schizofrenię prostą. Przebieg choroby. W podziale Kahna z 1926 r. tworzy się różne formy(systemy)oparcia społecznego zarówno dla chorych na schizofrenię. Przeżycia te(czy zdarzenia)odgrywają co najwyżej rolę wyzwalającą psychozę. paranoidalną. a mianowicie schizofrenię prostą. hebefreniczną i katatoniczną. wprowadzając i opracowując szczegółowo pojęcie psychoz schizofrenoidalnych(ang.zebrano zespoły schizofreniczne w 3 grupy. Już Kraepelin. jak się wydaje.w wyniku katastrof. Wspomniana przeze mnie stałość wskaźników epidemiologicznych na świecie każe jednak wątpić w znaczenie owych prze-żyć dla patogenezy schizofrenii. gdy nie było jeszcze neuroleptyków zmieniających istotnie. Z tegz względu w nowoczesnych programach leczenia chorych na schizofrenię obejmuje się opieką całą rodzinę(terapia rodzin). ma więc charakter hetercgenny.

schizofrenię innego rodzaju i nie określoną. epizodyczny ze stabilnym deficytem. inny i okres obserwacji krótszy niż rok. a także inne endogenne choroby psychiczne. zwłaszcza w zakresie receptorów D. W dziale tym znalazły się ponadto następujące kategorie diagnostyczne:F Z(zaburzenia typu schizofrenii(schizotypowe):123-uporczywe(utrwalone)zaburzenia urojeniowe:133-ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne(w tym:ostre wielopostaciowe zaburzenie psychotyczne bez objawów schizofrenii. że u tych chorych dochodzi do wzmożonego przekażnictwa dopaminergicznego. Dla celów statystycznych można używać do sklasyfikowania przebiegu następujących określeń:ciągły. hebefrenicznego i katatonicznego). Nawiązując do struktury psychozy w ujęciu etioepigenetycznym(T. prostą. tj. pełna remisja. inne ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne. organiczne uszkodzenie mózgu. Wiele danych wskazuje. przemijających)zespołów z tegzż kręgu(paranoidalnego. odznaczałby się przewagą objawów negatywnych i odpowiadałby stanowi ubytku schizofrenicznego. typ . nie określone):124-indukowane zaburzenie urojeniowe:F 25-zaburzenia schizoafektywne(zaburzenia schizoafe-ktywne. ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne. od zasadniczo czynnościowych(epizodycznych. jedynie siłą tradycji zespoły-paranoidalny. np.)(polskie wydanie 1997)w dziale:. przewlekłego. według tego autora. epizodyczny z postępującym deficytem. zaś badania diagnostyczne nie ujawniają zmian organicznych w u u n. typ maniakalny:zaburzenia schizoafektywne. działające na receptory Dy i 5-HTy. epizodyczny remitujący. poschizolreniczną. hebefreniczny i katatoniczny wiąże się ze swoistym dla nich podłożem schizofrenicznym. w kolejnych swoich pracach podkreślał konieczność diagnostycznego rozróżniania w grupie psychoz schizofrenicznych.wytwórczych(paranoidalnych). Zdaniem tego autora. hebefrenicznąkatatoniczną. który zaproponował wyodrębnienie dwóch podstawowych form schizofrenii. Orawa(l 98 O). 16-Psychiauiu. niepełna remisja. któremu odpowiadałaby prosta postać schizofrenii. Klasyczne neuroleptyki o działaniu przeciwwytwórczym(pochodne fenutiazyny. a może też etiologię. a nawet identyczne poglądy przedstawiła Amerykanka NI.. Typ I schizofrenii cechowałby się występowaniem objawów pozytywnych. Podobne. U chorych tych stwierdza się poszerzenie komór bocznych oraz ubytki w korze przedczołuwej i czołowej mózgu. podczas gdy mogą one wikłać różne choroby somatyczne. zaś objawy pozytywne w Ul warstwie(zespołów psychotycznych czynnościowych). W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych(ICD-10 z 1992 r. Zaskakujące podobieństwo do powyższej koncepcji wykazuje ujęcie schizofrenii przez angielskiego psychiatrę T. nie zróżnicowaną.Bilikiewicz. wykazujących odmienną patogenezę.afektywne(cyklofrenię). rdzennego. W okresie przedchorobowym chorzy ci wykazują dobre przystosowanie społeczne. rezydualną. "prawdziwego"procesu. schizofrenii złożonych". ostre wielopostaciowe zaburzenie psychotyczne z objawami schizofrenii. ostre zaburzenia psychotyczne podobne do schizofrenii. Schizofrenią zaburzenia typu schizofrenii(schizwypowe)i urqjeniowe"wymieniono następujące postacie schizofrenii(FZO):schizofrenię paranoidalną. Objawy negatywne są równoznaczne z objawami osiowymi. Andreasen. reagują dobrze na leki neuroleptyczne. butyrofenonu)zawodzą. lepsze wyniki dają neuroleptyki atypowe(nowej generacji). nie wywołujące objawów pozapiramidowych. inne ostre zaburzenie psychotyczne z przewagą urojeń. postaci procesualnej tej choroby. objawy negatywne umieścilibyśmy w U warstwie(organicznej). Typ U schizofrenii. które mogą się nawarstwiać na ów przewlekły proces schizofreniczny tworząc postacie. Bilikiewicza).

obojętność. Twórca pojęcia. Na każdą próbę wdarcia się w treść jego przeżyć lub wciągnięcia go w jakieś konkretne działanie. Bleuler użył określenia. Trzecim objawem osiowym schizofrenii(a ściśle sympromokompleksem)jest rozszczepienie osobowości. W naszym podręczniku trzymamy się podziału psychoz schizofrenicznych uświęconego tradycją. gdyż nabiera cech sztywności. zwłaszcza w początkowym stadium cheruby. a niekiedy fałszywy patos. w szczególności zaniku uczuciowości wyższej . Objawy te(zwane obecnie osiowymi lub negatywnymi)obejmują właściwie całość życia psychicznego. że otoczenie coraz częściej odnosi się du takiej autystycznej osoby krytycznie i czasem z dezaprobatą. Wypcnoszgnosia). Autyzm jest więc zaburzeniem komunikacji międzyludzkiej. swoją wyobraźnią. Drugą grupą objawów osiowych są zmiany w sferze uczuć. Podobnie szeroko klasyfikację podtypów schizofrenii przedstawili twórcy amerykańskiego systemu DSM-IV(19943. względnie w kontakt ze światem zewnętrznym. a śmiech nie rozwesela. by nie obciążać zbytnio pamięci studentów. Niektórzy chorzy. inne zaburzenia schizoafektywne. staje się coraz bardziej dla otoczenia niezrozumiały. objawy podstawowe"(Grundsymptome). Chory żyje swoimi pragnieniami i lękami. Objawy osiowe schizofrenii. ani ich zrozumieć. typ mieszany. autorzy UD-10 kategorię psychoz schizofrenicznych potraktowali bardzo szeroko. a zarazem i przyczyna pogłębiania się autyzmu w planie uczuciowym. którą pominę. obok swoistych zaburzeń życia uczuciowegz. Nie można się wczuć w jego przeżycia. Jest to. Jak wynika z powyższego podziału. dochodzące w dalszym nasileniu do rozpadu struktury osobowości. zaburzenia schizoafektywne nie określone):128-inne nieorganiczne zaburzenia psychotyczne:129nie określona psychoza nieorganiczna. Postawa wyizolowania i braku syntonii sprawia. to bardzo powierzchowne lub dotyczące drugorzędnych. wyrażająca się utratą związków uczuciowych z innymi ludźmi i uczuciem pustki emocjonalnej w sobie. nieszczerość. schizofrenia"E. Płacz chorego nie wzrusza. Ujęto je w trzy grupy:Autyzm jest to pojęcie opisane i użyte przez Bleulera dla oznaczenia psychopatologicznego objawu. zauważają dokonującą się w nich przemianę psychiczną. w konsekwencji rani godność chorego i skłania go do jeszcze większego odsunięcia się od otoczenia i bardziej hermetycznego zamknięcia w sobie. Chory z zasady nie ma poczucia choroby psychicznej. a jeśli ma. Ponieważ nie dzieli się z otoczeniem treściami swoich przeżyć. kiury polega na znacznej przewadze zainteresowania się chorego swoimi przeżyciami wewnętrznymi i na postępującej otrucie istotnego kontaktu ze światem zewnętrznym. których stwierdzenie uprawnia do rozpoznania tej psychozy. a nawet gniewną drażliwością. żeby nie powiedzieć zbyt szeroko. Łączność afektywna z chorym bywa bardzo powierzchowna. Sztywności afektywnej odpowiada sztywność mimiki. a to. Polegają one na obniżeniu(lub raczej rozszczepieniu)uczuciowości wyższej i jej zobojętnieniu. Życie uczuciowe nie ulega swzbodnej modulacji zależnie od treści rozmowy lub wypowiedzi. chociaż staramy się trzymać międzynarodowych wymogów WHO. lecz w ich zewnętrznym wyrazie jest pewna sztuczność. Jest to konsekwencja. Od chorego emanuje chłód uczuciowy. Czasem chory zdaje się przeżywać pewne uczucia i werbalizuje je. które doznają najbardziej znamiennych zaburzeń. cielesnych objawów(anzsognosia. reaguje on oporem. lecz nie doić głęboko się nią przejmują.depresyjny:zaburzenia schizoafektywne.

tutaj stosunek ten ulega zakłóceniu i ani rzeczywistość nie odbija się w poznawczych(kognitywnych)czynnościach chorego. Inne objawy charakterystyczne dla schizofrenii. a co ważniejsze:często nic występują one w sposób zgeneralizowany i np. nazywamy to dereizmem.nadmiernym rozszerzeniemlub zwężeniem źrenic. sytuacji lub przedmiotu. aby wyraźnie uwypuklić ich właściwości. nazwane przez Bleulera dodatkowymi(akcesorj-. W prawidłowych warunkach zachodzi współżycie jednostki ze środowiskiem. a więc nie ma równoległości między czynnościami myślowymi a uczuciowymi(paratymia). Do wyżej opisanych objawów podstawowych(osiowych)mogą dołączać się różne objawy psychopatologiczne. czasem . sinością rąk i stóp. nymi). najczęściej współpacjentów).i zdolności modulowania afektu. werbigeracje. Przypisywanie otoczeniu własnych przeżyć psychotycznych(transytywizm)jest bardzo znamiennym objawem dla psychoz schizofrenicznych. Depersonalizację(poczucie obcości własnej osoby)i apersomzację(chorzy przejmują dolegliwości i objawy innych osób. do grupy objawów dodatkowych zalicza się:Różnego rodzaju zaburzenia spzsuzegania(złudzenia. dlatego uwydatniono ją w samj nazwie choroby. tu jest nowe słowa. Powstają też dziwaczne sformułowania. omamy). że w wielu przypadkach schizofrenii nasilenie poszczegćlnych objawów jest mniej wyraźne. urojeniącharakteryzujące się brakiem lzgicznej spójności. Oburzy tworzą neologizmy. a bywa. w sferze myśli-ambiwalencja sądów(ambisentencja). w sferze dążeń-ambiwalencja dążeń(ambirendencja). ani jego odczyny uczuciowe nie są do niej dostosowane. Charakterystyczne zaburzenia:mowy(neologizmy. dobieraniu słów dla wyrażenia aktualnych przeżyć. W obrębie pzszczególnych czgnnzici psychicznych także dzchudzi du rozprzężenia zwartości i rozdwojenia noszącego nazwę ambiwalencji(dwuwartościowości):ambiwalencja uczuć. wszędzie możemy dostrzec objawy rozszczepienne. Przejawia się to np. np. Zaburzenia równowagi wegetatywnej i inne objawy cielesne(zwłaszcza psychoz katatonicznych). decydujące o zaliczeniu danego przypadku chorobowego do jednej z czterech postaci schizofrenii. a także paramnezjach. będące czasem zlepkiem kilku innych słów potrzebnych im na określenie jakiegoś czasem niezrozumiałego działania. Dość specyficzne zaburzenia pamięci polegające na hipermnezjach lub częściej lukach pamięciowych.. Z którejkolwiek strony spojrzymy na strukturę osobowości. Trzymając się klasycznego opisu Bleulera. Objawy osiowe schizofrenii opisano w taki sposób. Rozszczepienie może spowodować zaburzenie toku i treści myślenia. Nie należy jednak zapominać.autyzmowi może towarzyszyć wybiórczo zachowana zdolność do syntonii(czyli współbrzmienia z otoczeniem). wyraża się to rozkojarzeniem myśli i trudnościami w konstruowaniu logicznym zdań. Zaznacza się to w braku adekwatnych reakcji mimicznych(paramimia)i nieprawidłowej modulacji głosu(parafonia). iż w ostrym przebiegu choroby dochodzi szybko do rozszczepienia i rozpadu osobowości. Takie samo rozszczepienie widzi się między poszczególnymi grupami(sferami)czynności psychicznych. persewerację. Niekiedy rozszczepienie osobowości i rozkojarzenie myślenia jest długo nieznaczne. dziwaczne sformułowania nacechowane swoistą symboliką). chory mówi:czyniłem zwierzętonakarmialność domową". najistotniejsza właściwość.zamiast. karmiłem zwierzęta domowe". pisma i ekspresji plastycznej.

którego kryteria diagnostyczne schizzfreniiprzedstawiają się następująco:A. osobistą wraz z uogólnionym lękiem. jeżeli towarzyszą im albo zwiewne i współuksztahowane urojenia bez wyraźnej treści afektywnej. o czym będzie jeszcze mowa w tym rozdziale. płytkością oddychania. Kryteria diagnostyczne schizofrenii. Twórcy Klasyfikacji ICD-10 piszą.czyracznością skóry. Jest to szczegulnie ważne dla celów naukowych. że schizofrenii nie należy rozpoznawać. . może wyprzedzać wystąpienie objawów psychotycznych o tygodnie. które można uznać za kryteria ICD-10. u kobiet zaburzeniami cyklu miesięcznego itp. komentujące na bieżąco zachowanie pacjenta lub dyskutujące o pacjencie między sobą. jak:urojenia tożsamości religijnej lub politycznej. a nawet miesiące. Urojeń. są:a)echo myśli. kryteria patgnomoniczne Schneidera. W ICD-10 podkreśla się wyraźnie. kryteria Feighnera. których treść jest niedosrosowanakulturowo i zupełnie niemożliwa do zaistnienia. należy rozpoznawać zaburzenia schizoafektywne(F 25). Wskazują na to badania retrospektywne. które mają specjalne znaczenie w rozpoznawaniu schizofrenii i często występują razem. działań i odczuć:spostrzeżenia urojeniowe:c)głosy omamowe. że choć nie można wskazać żadnych ściśle pało gnomonicznych objawów schizofrenii. u których objawy schizofreniczne i afektywne rozwijają się równocześnie. bądź utrwalone myśli nadwartościowe. Charakterystyczne zbjawy:obecność dwóch albo więcej następujących objawów przez okres cc najmniej miesiąca(albo mniej w przypadku skutecznego leczeniac 1. albo innego typu głosy omamowe pochodzące z pewnych części ciała:d)utrwalone urojenia innego rodzaju. zaburzeniauni łaknienia-odmową przyjmowania pokarmów albo nadmierną żarłocznością. albo gdy występują codziennie od tygodni lub miesięcy:f)przerwy lub w. przygnębieniem cncz zaabsorbowaniem sobą. kryteria Taylora i Abramsa. Od czasu klasycznego opisu klinicznych cech schizofrenii podanego przez Bleulerawielu autorów dążyło w latach późniejszych do uściślenia kryteriów diagnostycznych rej grupy psychoz. Objawami. wyraźnie odnoszone do ruchów ciała lub kończyny względnie do szczególnych myśli. . Do najbardziej znanych należą kryteriacRDĆ Oesearch Diagnostic Criteria). statystycznych i epidemiologicznych.zdolności do oddziaływania na pogodę lub pozostawania w łączności z przybyszami z innego świata):e)utrwalone omamy z zakresu jakiegokolwiek zmysłu. Rozpoznanie schizofrenii wyklucza też obecność powużnej choroby mózgu. uporczywymi zaparciami lub biegunkami. kryteria Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-IV i Światowej Organizacji Zdrowia ICD-10. jeżeli stwierdza się obecność objawów depresyjnych lub maniakalnych(czyli objawów afektywnych). dość często zaburzeniami snu. 2. dla celów praktycznych przydatny może być podział wymienionych objawów na grupy. albo nadludzkich mocy czy zdolności(np. wpływu lub owładnięcia. U chorych. chyba że zaburzenia afektywne są wyraźnie pzprzedzoneobjawami schizofrenicznymi. Drugim pc ICD systemem diagnostyczna-klasyfikacyjnym najbardziej rozpowszechnionym na świecie jest DSM(ostatnie wydanie-IV)Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego(I 9943. wystąpienie objawów w czasie trwania stanów zatrucia substancjami psychoaktywnymi lub związanych z ich odstawieniem. nasyłanie i zabieranie myśli oraz odsłonięcie myśli:b)urojenia oddziaływania.

jej stwierdzenie należy rzeczywiście do trudniejszych zadań rozpoznawczych. W okresie objawów prodromalnych albo rezydualnych powinny występować objawy negatywne albo dwa lub więcej objawów uwzględnionych w kryterium A. Postacie kliniczne. Początek choroby może sięgać okresu dziecięcego. iż schizofrenia prosta występuje stosunkowo rzadko. 4. Daje też możliwość określenia każdego podtypu schizofrenii w trzech wymiarach:psychotycznym(omamy i urojenia). Wyłącza rozpoznanie schizofrenii.inappropriateaffec()i negatywnym(deficytowym). simple. wyróżnia znacznie mniej. postać tę należy rozpoznawać ostrożnie.simple deteriorative disorder. zdezorganizowany. Według wielu psychiatrów. ogólnym spadkiem wydolności. Schizofrenia prosta. Występowanie zaburzeń schizoafektywnych i afektywnych(w oryginale nastroju)wyłącza rozpoznanie schizofrenii. zachowania i niedostosowanie afektywne-ang. 3. jeżeli zbjawy są skutkiem działania leków psychoaktywnych i chorób ogólnych(ang. Niektórzy kwestionują jej istnienie. to rozpoznanie schizofrenii wymaga stwierdzenia nasilonych urojeń albo omamów. nieruzpoznania np. 5. czasem ujawnia się w czasie dojrzewania płciowego lub niewiele później. że Klasyfikacja DSM-IV dopuszcza możliwość rozpoznawania dodatkowo:popsychotycznych zaburzeń depresyjnych i proste zaburzenie o charakterze deterioracji(ang. w odróżnieniu zd UD-10. Każdy wymiar można też stopniować ok jego braku.dyskretnych objawów paranoidalnych lub katatonicznych. które rćwnieiutrzymywały się przez ostatni miesiąc lub krócej w przypadku skutecznego leczenia. zdezorganizowanym(zaburzenia mowy. typowymi zaburzeniami myślenia i uczuciowości. alogii. Ta postać kliniczna schizofrenii jest wprawdzie objawowo najuboższa. niezdolnością przystosowania. Zachowania grubiańskiego lub katatonicznego.generał medical conditiori). Psychoza charakteryzuje się powolnym rozwojem. Ciągle oznaki zaburzeń przez co najmniej 6 miesięcy(włączając w to okres pierwszego miesiąca ostrych objawżw-por. Są to:typ paranoidalny. Trzeba jednak dodać. Zdezorganizowanej mowy(razkojarzenie). ale także okres cbjawćw prodromalnych i rezydualnych. . awolicji. do ciężkiego nasilenia. niezrżżnicowanyi rezydualny. Klasyfikacja DSM-IV. Dysfunkcja społeczna. Objawuw negatywnych:spłycenia afektu. schizophrenia). Zdaniem Jaroszyńskiego rozpoznanie schizofrenii prostej może być konsekwencją błędu diagnostycznego. ale jest też wzorem przewlekłego procesu psychotycznego. Jeżeli w wywiadzie są zaburzenia autystyczne. średnie.Omamów. poprzez lekkie. katatoniczny. ze względu na brak ewidentnych objawów. gdyż jedynie 5 podtypćw schizofrenii nawiązując wyraźnie do pierwotnego podziału Bleulera.kryteria A-faza aktywnych objawów). Pomijając fakt.

zaczął wygłaszać dziwne poglądy. takie jak paranoidalny. że chory do tego czasu niczym się nie różnił od rówieśników. Rzadziej zdarza się.depresyjny. dniami i tygodniami nic nie robić. Rozpoznania schizofrenii prostej można dokonać. Ruchy spontaniczne. Bywa. hebefreniczny. Chorego niemal zawsze mamy sposobność badać dopiero wówczas. zatracił poczucie rzeczywistości. Niekiedy dłuższy czas utrzymują się szczególne uzdolnienia i talenty. a czasem z przygnębieniem i bezruchem. Odsunął się od kolegćw i przyjaciół. na kturą mogą nawarstwiać się zasadniczo czynnościzwe zespoły. zatracił ambicje życiowe. stał się innym człowiekiem". a zwłaszcza konsekwentna rehabilitacja przy użyciu metod psychoterapeutycznych i socjoterapeutycznych. Leczenie. odludek". Podczas rozmowy z chorym spostrzega się jego brak zainteresowań lukiem rozmowy i obojętną reakcję na zmieniającą się treść rozmowy. ale stale. jeżeli objawy utrzymują się przez co najmniej rok. W ciągu lat następuje zmiana nie tylko w reakcjach i sposobie bycia. chłodny. potrafił godzinami. że coś złego się stanie:dopiero po paru dniach czy tygodniach pojawiają się przeżycia . nie zastanawiał się nad środkami do życia. ale twórczość schizofreniczna staje się często dziwaczna i dereistycznie absurdalna albo stereotypowa. a zwłaszcza remisje. w szkole stał się miernym lub złym uczniem. chód. Zazwyczaj uczuciowość wyższa coraz bardziej zanika lub ulega rozszczepieniu. nieczuły lub zły i opryskliwy. chłodu uczuciowego i rozszczepienia osobowości są długo dyskretne. jego postępowania nie można zrozumieć. maniakalny itp. przylgnęły do niego określenia "samotnik"i. Objawy autyzmu. zaniedbał swój wygląd zewnętrzny i higienę osobistą. np. Najczęściej choroba postępuje wprawdzie powoli. gesty i mimika wykazują brak naturalnej harmonijności i wdzięku. chociaż nie zawsze wyraźne i łatwe do wykrycia. a niekiedy bez skrępowania uprawiają samogwałt. Nad innymi objawami górują omamy i urojenia. gdy wszystkie podstawowe objawy schizofrenii są obecne. z wrażeniem. że proces choroby wyzwala nieoczekiwanie nowe zdolności i niezwykłe talenty(Brzezicki nadał tym przypadkom nazwę schizofrenii paradoksalnej społecznie pozytywnej). choć czasem bez zahamowania wypowiadają głośno swoje poglądy na życie seksualne. ograniczając się dc wyliczenia charakterystycznych cech paranoidalnych. Schizofrenię prostą uważam za podstawową postać schizofrenii. ale stopniowa degradacja społeczna i zulamanie linii życiowej. Z tego względu pomijam tutaj objawy osiowe schizofrenii. Od pewnego czasu przestał się jednak czymkolwiek żywiej interesować. że dzieje się coś groźnego. Ta postać kliniczna schizofrenii jest najczęstsza. Brak aktywności i bezczynność chorzy usprawiedliwiają różnymi dolegliwościami hipochondrycznymi. zamknął się w sobie. katatoniczny i ich mieszane odmiany lub zespoły innych kręguw. Nie martwił się o przyszłość. według DSM-IV. Niekiedy psychoza paranoidalna nie od razu wyraża się objawami wytwórczymi. W przypadku schizofrenii prostej rzadko zdarzają się znaczne poprawy. czasem uśmiechał się bez powodu do siebie" duże rozmyślał"itd. Kontakt z takim chorym pozwala zauważyć mniejsze lub większe dziwaczne cechy jego zachowania się.W tych przypadkach dowiadujemy się z wywiadu. że na początku jest niejasno umotywowany stan lękowy lub nastrój urojeniowy z pobudzeniem ruchowym. może wpłynąć korzystnie na los chorego. mędrkować(rezonować). Schizofrenia paranoidalna. Muwiąc c schizofrenii paranoidalnej. dla rodziny stał się obojętny. mam na myśli postać złożoną z przewlekłego procesu schizofrenicznego i zespołu paranoidalnego. Seksualnie są również małe aktywni.

wpływu silnego pula elektromagnetycznego. czy ksobne. Wypowiedzi te łączą się z szerszym kontekstem.omamowa-urojeniowe. Chorzy uskarżają się nierzadko. rysach twarzy. urojenia nasyłania i wykradania myśli(zaliczane przez niektćrych du tzw. najczęściej występują słuchowe. U chorych z pzwolnym początkiem cha@k(erystyczne są urojenia odnoszące. telepatycznego oddziaływania wrogów na odległość. lęk może być swoim natężeniem dostosowangy lu treści umamuw i urojeń. Wszystkie urojenia paranoidalne łączy wspólna cecha. rozpoznane przez seksuologów jako transseksualizm(zaburzenie polegające na dążeniu do zmiany płci anatomicznej w związku z nieakceptowmiem dotychczasowej pici). wcielenie"w mną osobę. Wśród patologicznych tworów myślenia górują urojenia prześladowcze. Może rzadziej w zespole paranoidalnym występują urojenia zmiany osoby chorego. Należące tutaj automatyzmy ruchowe i ideacyjne nie różnią się od urojeń wpływu na działanie i myślenie. obok urojeń prześladzwczych. Znane mi są przypadki schizofrenii paranoidalnej. że ludzie przyglądają im się na ulicy. Urojeniom prześladowczym i ksobnym towarzyszą urojenia wielkościowe. radarów. polegwąca na szczególnym rozpadzie układów międzyludzkich. przyglądają się swojemu odbiciu w lustrze i zauważają np. że przypadła im do. Niekturzy chorzy odczuwają zmiany zachodzące w ich ciele. francuski psychiatra Ćerwnbault określał tym terminem przeżycia występujące pod wpływem nieokreślonej siły. a także opisywane w prasie. którzy po operacji korekcyjnej przeszli leczenie psychiatryczne i żądali powrotu do płci pierwotnej. czeg 6\na rola. trzewne(prądy. Stosunkowo często chorzy są przekonani. ksobne czyli odnoszące. uśmiechają się znacząco lub szyderczo.omamżw psychicznych). echo lektny\. Bardzo istotne znaczenie diagnostyczne mają pseuóchalucynacje. gazćw jelitowych). Podobne przekonanie polega na tym. kture występują i w innych psychozach. Często zespół paranoidalny wybucha zupełnie nagle. uglośnienie myśli. że chorzy odczuwają wydzielanie przykrego zapachu(potu. misja. Omamy i iluzje dotyczą w zasadzie wszystkich zmysłów. rozrywanie i wyrywanie trzewi-łączące się z cechami automatyzmu psychicznego. echo myśli. jego dotyczące. posłannictwo. Przy ostrym początku. zależnym od związków uczuciowych z innymi ludźmi. jak gdyby niezależnie od osoby chorego. urojenia odsłonięcia(inni ludzie znają tajemnice i myśli chorego). urojenia hipochondryczne. nigdy nie spotykamy wzrokowych(co zdecydowanie podkreślał Biegłem. na poszerzeniu lub zwężeniu zakresu związków. a niekiedy zmianę płci. urzjenia pochodzenia(zaprzeczanie realnym związkom rodzinnym-rodzice nie są rodzicami). radiu i telewizji chory traktuje jako skierowane do niego. terrorystyczną. wywiadowczą itd. Twierdzą. niekiedy c wyraźnym zabarwieniu re\igijny m. odegrania jakaś sa. oddziaływania zewnętrznego. W schizofrenii paranoidalnej następuje rozluźnienie związków między myśleniem a światem zewnętrznym. Chory odczuwa. że są śledzeni przez jakąś organizację polityczną. Chorzy doznają wrażenia hipnotyzowania. w zwierzę. czyli omamy rzekomesłuchowe(głosy w głowie. Najistotniejsze w zespole paranoidalnym. laserów i innych nowoczesnych urządzeń elektronicznych kontrolujących ich myśli. Ludzie zdrowi ulegają na ogol wpływom życia uczuciowego. fale odczuwane w narządach wewnętrznych. traktowane jako infzrmacja lub ostrzeżenie. . Zdarzenia zachodzące w otoczeniu. wymieniają na ich temat uwagi. są urojenia ksobne.wydłużenie nosa(dysmorfofobia).

na który składają się cechy przewlekłej schizofrenii i zespołu hebefrenicznego. dziwaczne urojenia. niewybredne dowcipy. paratymia. kpiarskie. przybierać niepoważne pozy. Na rzecz zespołu paranoidalnego przemawia obecność urojeń wpływu(oddziaływania)czy odsłonięcia. a nawet agresywna. że hebefrenia występuje w młodym wieku. Ta postać schizofrenii jest dzisiaj dość rzadka. a także pseudohalucynacji.amerykańskiej)nazwę tę zastąpiono określeniem. Nlarastające cechy rozszczepienia osobowości. W szkole czy w miejscu pracy chory pozwala sobie na kpiarskie uwagi. błazeńskie-bez poczucia dystansu w stosunku do rodziców. Schizofrenia hebefeniczna(zdezorganizowana). rodzinnych-pozostają bez echa. autorytetom. świadczące o postawie dereistyczncj trerminBleulera). Bardzo charakterystycznym objawem jest spadek aktywności na wszystkich polach-od pracy zawodowej i kontaktów społecznych po najprostsze rozrywki i zajęcia domowe. Niekiedy zachodzi konieczność różnicowania z halucynozami i zespołami majaczeniowymi. ekspansywnej pustaci schizofrenii paranoidalnej". krotochwilne. hiperkwetycznego. z rzucającym się w oczy rozkojarzeniem łuku myślenia. myślenie autystyczna-niezdyscyplinowane. Rzadsze są przypadki podwyższonej aktywności. Zanika elementarne pzczuciezdpowiedzialnuści za własny los i interes. wybucha bez powodu śmiechem. rzadziej jako hebefrenia dziecięca(stąd starsza nazwa:pierwotne otępienie wczesne). np. nachalna. Chorzy niechętnie przyznają się do tych objawów. gdy dołączą się elementy innych zespołów psychopatologicznych. zdemoralizowwych kolegów". radom. okazuje zachzwaniekrnąbrne. oderwane od realiżw. jak właśnie w zespole hebefrenicznym. Najtrudniejsze jest różnicowanie z zespołami urojemowymi(paranoicznymi). bezczelna. filozoficzne. zwłaszcza w pierwszym okresie. paralogia. co nie zawsze daje się udowodnić. W schizofrenii paranoidalnej wpływy te mają mniejsze znaczenie. wynika tu z rozluźnienia związków z rzeczywistością(myślenie autystyczne). katatonicznego. Stosowane kary i upomnienia nie robią na chorym żadnego wrażenia. przesady. nieszczerego patosu. strzegą ich jak swoistej tajemnicy. często w okresie pokwitania i niewiele później. Rozpoznanie psychozy schizofrenicznej ułatwia też występowanie objawuw rozpadu struktury osobowości:ambiwalencja. Różnicowanie schizofrenii paranoidalnej może być czasem niełatwe. zachowująca się dotąd bez zarzutu. gdyż omamy i urojenia spotyka się również w innych psychozach. Również ren termin dotyczy złożonego obrazu klinicznego. schizofrenia zdezorganizowana". W niektórych klasyfikacjach(np. przełożonych. a raczej fantazje wielkościowe. zaczyna nagle zdradzać dziwactwa. gruboskórna. drażliwa. Chorzy tworzą własne teorie naukowe. Staje się nietaktowna. nauczycieli. O rozpoznaniu przesądza oczywiście występowanie omamów. du uczuć społecznych. Osoba. Nastrój chorego określamy jako wesołkowwy.maniakalnego. Dzieje się tak zwykle. O rozkojarzeniu świadczy brak logicznej systematyzacji urojeń w schizofrenii paranoidalnej. Apele do poczucia obowiązku. .Poddają się sugestiom. Otoczenie interpretuje te zachowania. Mimika i ruchy sprawiają wrażenie sztucznej pozy. jako wpływ. Te i inne objawy są wyrazem zaniku przejawów uczuciowości wyższej. Niektórzy posługują się w takiej sytuacji terminem. W żadnym bowiem z zespołów schizofrenicznych nie ma tak bardzo rzucających się w oczy objawów rozprzężenia całego życia uczuciowego. Od dawna zauważonz.

a nawet szeptem. W ostatnich latach. Zespół katatonii hiperkinetycznej jest jak gdyby przeciwieństwem poprzedniego obrazu. że dochodzi du znacznego osłabienia i wychodzenia. W hipzkinetycznej postaci katatonii szybciej lub wolniej rozwija się obraz zahamowania psychoruchowego. dowolnego załatwienia czynności fizjologicznych. Tę postać schizofrenii opisał pliski psychiatra M. Wtedy zachodzi potrzeba sztucznego karmienia zgłębnikiem żołądkowym. skryty i wtedy zwykle rokowanie bywa gorsze. Zachowanie chorych jest bardzo dziwaczne. siedzi lub stoi godzinami bezczynnie. Często pojawia się negatywizm czynny i bierny. Katatonia hiperkinetyczna występuje niekiedy z zaburzeniami świadomości podwyższoną temperaturą ciała i innymi objawami somatycznymi. zadają sobie okaleczenia. to stereotypie. Często chorzy zanieczyszczają się. Zdarza się. stosowaniu ogumię ochraniającego leczenia i leków psychotropowych. zdolni są do bardzo nawet okrutnych działań. afektu nie udaje się zmodulować. Mimika staje się sztywna. mówi cicho. Schizofrenia katatoniczna. czyli osłupienia katatonicznego. śmiertelnej katatonii(cmmoma lewlb she zemicizsa)-Scheidegger. Zdarza się często. grymasy i automatyzmyutrzymują się bardzo długo. Dość charakterystyczne są objawy echolalii i echopraksji-pacjent jak echo naśladuje słowne wypowiedzi albo gesty zwracającej się do niego osoby. nosi ona . że zaburzenia napędu psychoruchowego u tego samego chorego oscylują jak gdyby między dwoma biegunami. śpiewają. pełne perseweracji i neologizmów. niszczą wszystko dookoła. wyrażających się zaburzeniami napędu psychoruchowego(motoryki)albo w kierunku zahamzwania-postać h ipoki n e r y c z n a(akinetyczna)aż do bezruchu.nie pozostawiają wątpliwości cu do psychotycznego charakteru objawów. dzięki doskonalszym metodom diagnostycznym. Ze względu na przeważające w obrazie klinicznym skargi i urojenia hipochondryczne. Osłupienie może przebiegać z zachowaną percepcją-nosi wówczas nazwę osłupienia efektorycznegc-lub ze zniesieniem percepcji-ma wtedy nazwę osłupienia receptorycznego. ma toku myślenia). Na pytania odpowiada bardzo wolno. W stanach tych widuje się najdziwaczniejsze i różnorodne stereotypie ruchowe. manieryzmy. są niezwykle agresywni. Nadarz jej nazwę ostrej. śmiertelność spadła z około 60%do IO%. Schizofrenia somatopsychiczna. z dłuższymi przerwami pomiędzy słowami i zdaniami(otamowa. Długo trwający stan osłupienia sprawia. niż w ostro zaczynającym się przebiegu. że z niczym nie może zdążyć(bradykineza). wykonuje czynności rak powoli. nastrój obojętny. chory staje się mało ruchliwy. Bornsztjn. ruchy przez nich wykonywane niezrozumiałe:skaczą. rzucają przedmiotami. choć czasem rozwój pełnego zespołu psychotycznego jest powolny. Gbury osłupiały może nagle podniecić się ruchowo(rwzmr cwwzmwr)i przeciwnie-ostre podniecenie katatoniczne ustępuje miejsca bezruchowi(wapor cwwzmzar). Stauder. Mogą też dołączyć się objawy katalepsji woskowej albo sztywnej. gdyż osłupienie katatoniczne hamuje możliwość prawidłowego. a kęs włożony do ust trzymają godzinami nie żując i nie połykając. krzyczą. albo w kierunku pobudzenia napędu ruchowego-postać hi perkinetyczna. że w tych stanach chorzy nie przyjmują pokarmów. Zespoły katatoniczne wikłające schizofrenię występują w dwu różngych postaciach. drą na szbie ubranie. Ten obraz rozwija się dość szybko. Jeżeli nawet nastąpi z czasem uspokojenie. niekiedy uporczywie milczy(muryzm). Wypowiedzi są rozkojarzone. U wielu tych chorych przyczyną śmiertelnych powikłań było prawdopodobnie nie rozpoznane za życia zapalenie mózgu.

Zaburzenia nastroju są obecne w aktywnych i rezydualnych okresach choroby. że. . katatoniczne lub paranoidalne). jak i psychozy schizofreniczne(zespoły:hebefreniczne. Początek schizofrenii u dzieci może przypadać już na okres między 3. rzuty')typu hebefrenicznego. Schizofrenię somatopsychiczną traktujemy jako zespół c typie pwmcwWypzcńcwdrńzw. ułatwia rozpoznanie. np. Pojęcie. Od innych postaci schizofrenii różni się tym. Inne postacie schizofrenii. epizod maniakalngy albo epizzd mieszany. Prawidłowy rozwój umysłowy dziecka. którzy w najlepszej wierze podejmują się rozpoznawania ich urojonych chorób i próbują je leczyć. bądź manii. wątpliwości diagnostyczne bywają znaczne. w środku jest pustka. Zaburzenia nie są bezpośrednim następstwem działania leków psychoaktywnychlub choroby ogólnej. w trakcie którego pojawia się epizod dużej depresji. Niekiedy współwystępują u dzieci dyskretne objawy encefalopatii. pozamykało się. W tym samym czasie choroby występowa(y urojenia i omamy przez 2 tygodnie przy braku zaburzeń nastroju.psychoza schł zoafektywna. rż" niektórzy uważają jednak za konieczne ukończenie przez dziecko 3 lat. Rozpoznanie schizofrenii w wieku dziecięcym jest. jak podaje Sulestrowska(19783. które dotyczą procesu schizofrenicznego u dorosłych. przewód pokarmowy nie trawi. Mogą w związku z tym doprowadzić do rozpaczy nie znających diagnostyki psychiatrycznej lekarzy ogólnych i innych specjalistów. zaś rćwnuczeiniewystępują objawy schizofrenii(por.nazwę schizofrenii hipochondrycznej lub cenestycznej. Dziwaczne urojenia i skargi wyrażają się w lamentach. a 4. Rzzpoznanie zaburzeń schizoafektywnychpowinno się stawiać według ICD-10 tylko wuwczas. schizomaniaitp. Przede wszystkim warto wspomnieć o tzw. niekiedy bardzo trudnym zadaniem. gdy stwierdzamy ruwnoczesne ewidentne cechy przewlekłego procesu schizofrenicznego i występujące okrescwz zaburzenia afektywne(depresja. tym łatwiej o trafne rozpoznanie. Obowiązują tutaj te same kryteria psychopatologiczne. że objawy rozszczepienia osobowości nie są zbyt głębokie. więc jak żyć"Chorzy tworzą własne koncepcje powstawania objawów chorobowych i są głusi na wszelką perswazję. Zdarzają się bowiem przypadki wspó(występowania symptomatyki schizofrenicznej i objawów bądź depresji. katatonicznego i paranoidalnego:udaje się je prześledzić nawet u najmłodszych dzieci. pojawiające się epizodycznie w przebiegu chorób afektywnych(cyklofrenii). mania). . stwierdzany mimo objawów naruszenia struktury osobowości. Schizofrenia dziecięca. W przypadkach skojarzonej symptcmatykiupośledzenia umysłowego i schizofrenii. a uwaga chorego ześrodkowana jest na narządach wewnętrznych. psychoza schizoafektywna"jest wieloznaczne i może obejmować zarżwno opisane wyżej przypadki schizofrenii.kryterium A tej psychozy).schizofrenii cyklicznej albo okresowej. Im później i im ostrzej się ona rozwija. Na tle przewlekłego procesu mogą pojawiać się epizodyczne zaostrzenia(. wskutek czego są one nieraz trudne do diagnozowania i odbiegają obrazem klinicznym od analogicznych zespoluw występujących w przebiegu schizofrenii u dorosłych. wszystko w środku ulega zanikowi. Klasyfikacja DSM-IV zawiera następujące kryteria diagnostyczne zaburzeń schizoalektywnych:Nieprzerwany okres choroby. posuwy". Kolejne okresy rozwojowe dziecka nadają jednak tym zespołom swoiste piętno. występujący w przebiegu schizofrenii prostej. W piśmiennictwie spotyka się zresztą inne terminy.

brak krytycyzmu w stosunku do przebytych objawów psychotycznych. trwującego co najmniej 2 tygodnie. że u chorych na schizofrenię pu ostrym okresie choroby mogą wystąpić krócej lub dłużej trwające objawy depresyjne. Skargi nerwicowe mogą też poprzedzać(zapowiadać)rozwój schizofrenii. dajmy chorym na schizofrenię prawo do reagowania nerwicą". choć spełnia rolę.pozostać elementy myślenia urojeniowego. Dzisiaj unikamy rozpoznawania tzw. czy objawy depresyjne stanowią immanentną składową psychozy schizofrenicznej. utrudniającymi zdolności pacjenta do samodzielnego życia i współżycia z innymi ludźmi. w którym mieszczą się często przypadki nie dc końca diagnostycznie wyjaśnione. epizodu depresyjnego"(F 32). Mogą np. ale nie jest też wykluczone. Proces chorobowy może kończyć się objawami resztkowymi.schizofrenię rzekomunerwicową. to w większości przypadków stwierdza się bezczynność. Poprzednio wspominałem o rozmaitych przebiegachchoroby i szansach chorych na pełną lub częściową remisję czy zejście niepomyślne. czy zostały odsloniętepo ustąpieniu np. Powyższe uwagi odnoszą się oczywiście do przewlekłego procesu schizofrenicznego. Nlajczęściej schizofrenia resztkowa przejawia się wieloletnim utrzymywaniem się dyskretnych objawów osiowych. ud czasu . że pozycja nozolcgiczna psychoz schizoafektywnych nie jest całkiem jasna. prawdziwych"mechanizmów nerwicowych.d epre s j ę po s eh i z otrę n i c z ną. frustrację. Ktoś określił to trafnie słowami:. przede wszystkim ICD-10. a nastrój chorego osiąga rozmiary. zaburzenia modulacji nastroju itd.W DSM-IV uwzględniono dwa typy psychozy schizoafektywnej:b i po I arny(obejmuje on stan maniakalny albo mieszany)lub maniakalny i mieszany(z epizodami dużej depresji)oraz depresyj ny(występują wyłącznie epizody dużej depresji). Nie zawsze łatwe jest rozstrzygnięcie wątpliwości. Na razie pojęcie to jest w jakimś sensie diagnostycznie użyteczne. w miarę pojawiania się coraz skuteczniejszych leków psychotropowych i doskonalenia metod psychoterapii(rozumianej szeroko. Z powyższego wynika. względnie czy nie wywołały ich leki neuroleptyczne? Jest jednak faktem klinicznie dowiedzionym. z uwzględnieniem rehabilitacji). iż chory na schizofrenię w sytuacji trudnej(w odpowiedzi na konflikt. Jeśli chudzi o napęd i aktywność.objawów paranoidalnych. przypominają"nerwicę. że wypowiadane przez niektórych chorych skargi. Autorzy najbardziej znanych systemów diagnostyczna-klasyfikacyjnych.ubytku schizofrenicznego(kryjącego element fatalizmu i nihilizmu terapeutycznego). Zejście schizofrenii. Szanse re można zceniać bardziej pomyślnie. wymagające odpowiedniego leczenia. Postępowanie lecznicze będzie zależało od postaci psychozy schizofrenicznej. W międzynarodowych klasyfikacjach chorób psychicznych używa się terminu. Termin ten jest dwuznaczny i mało precyzyjny. kiedy utrzymują się jeszcze niektóre objawy pozytywne lub negatywne tej psychozy. wymieniają tzw. gdy pacjent przebył psychozę schizofreniczną. deprywację potrzeb itp)reaguje uruchomieniem. Z całą pewnością jest to grupa niehomogenna. Rozpoznanie to powinno się stawiać wówczas. Próby wyeliminowania tej kategorii diagnostycznej nie puwiodly się. wzrka diagnostycznego". Chodzi o to. schizofrenia resztkowa(rezydualna)". Leczenie. Stosunkowo często rozpoznaje się tzw.

W paranoidalnej psychozie włączamy leki o silnym wpływie przeciwwytwórczym. ale także pochodne tioksantenowe. T. terapię zajęciową. chorzy są pobudzeni i zagrażają zdrowiu oraz życiu innych osób. dwoiste". perfenazyna. a także własnemu życiu(autoagresja). Szacuje się. Rokowanie. U chorych z lżejszym przebiegiem. W warunkach polskich najczęściej stosuje się pochodne fenniazyny(chlorpromazyna. Z nowszych lekćw zachęcające wyniki leczenia uzyskuje się po risperidonie(Rispolept). Jeżeli leki z tej grupy zawodzą. a niekiedy psychoterapię indywidualną. Z licznych obserwacji katamnestycznych wynika.klozapinę. stosujemy terapię grupową. Dzięki nowym możliwościom terapeutycznym rokowanie w tych psychozach poprawiło się istotnie. można włączyć leki przeciwpsychotyczne(neuroleptyki)w warunkach laboratoryjnych. . tj. Leczenie od samego początku powinno być kompleksowe. jak i na receptory 5-HT.05 co 3 dni domięśniowo). decydujemy się na leczenie szpitalne. Stańczakcwa). Jeżeli w obrazie klinicznym stwierdza się obniżenie nastroju. 0. Poważniej sze rokowanie dotyczy przewlekłego podłoża schizofrenicznego. dzisiaj statystyki zawierają wyższe wartości-30-4 O'%. że przebieg psychoz schizofrenicznych jest pomyślniejszy. Mówiąc o uleczalności psychoz schizofrenicznych. Dostępne są leki z rej grupy o przedłużonym działaniu(Clopixcl acuphase-amp. Aż 609 pacjentów osiąga remisję społeczną i zdolność dc pracy(przeważnie w zawodzie wykonywanym przed zachorowaniem). pernazyna).haloperidol). U chorych pobudzonych stosuje się pochodne butyrofenu(np. Na rynku jest wiele leków o różnym profilu i sile działania. np. który działa zarówno na recepty D. można zastosować z grupy fenotiazynowej tiorydazynę.trwania i nasilenia objawów. U pacjentów zahamowanych(katatonia hipukinetyczna)i u tych. . np. (w układzie serotoninergicznym). Jeżeli objawy są burzliwe. a z grupy tioksantenowejflupentiksol(Fluanxol). Chorych włączamy w szpitalu lu społeczności leczniczej. Rokowanie w psychozach schizofrenicznych określamy jako. Kilkadziesiąt lat temu pełną uleczalność oceniano na 20-25%przypadków. katatonicznego i hebefrenicznegu.obejmujące psychofarmakoterapię i psychoterapię z elementarni sojoterapii. dobry efekt uzyskujemy stosując pochodne benzamidu(Sulpiryd). można włączyć leki nowszej generacji.klopentiksol. Średni czas pobytu tych chorych w szpitalach psychiatrycznych skrćcił się dz Z. rozumiemy cofnięcie się w wyniku leczenia . pomyślniejsze odnosimy do zespołów:paranoidalnego. (w układzie dopaminergicznym). Wybór leku nie jest sprawą prostą. lewopromazynę. niekiedy wbrew woli chorego. Stąd mówi się niekiedy o rokowaniu kierunkowym i odcinkowym. niż sądzono dawniej. a nawet mniej. kiedy zachowane jest przynajmniej częściowo poczucie choroby i motywacja lu leczenia. u których górują objawy negatywne(osiowe). zaś z pochodnych fenotiazyny małe dawki flufenazyny lub pipotiazyny. risperidon. że co drugi chory na schizofrenię przynajmniej raz w życiu jest hospitalizowany. Metody rehabilitacji są dzisiaj bardzo zróżnicowane i rozbudowane(pisze o tym doc.

paranoję prawdziwą. Są one następstwem działania różnego rodzaju czynników reaktywnych.psychoz schizofrenoidalnych. ale w istnieniu reaktywnego czynnika w reakcjach paranoicznych. najczęściej o charakterze psychologicznego. które nie występują na podłożu schizofrenii. Definicja i pozycja nozologiczna. nie ulegaj w łuku choroby dezorganizacji. innych zaburzeń psychotycznych zprócz schizofrenii".zapalenia mózgu). w psychozach inwolucyjnych. hebefrenicznei katatoniczne. podczas gdy paranoja jest psychozą endogenną o nie wyjaśnionej etiologii. Mianem tym określa się zespoły:paranoidalne. jest zdania. których obraz kliniczny jest bardzo zbliżony do paranoi. Podstawowa różnica pomiędzy paranoją a reakcjami paranoicznymi zawiera się nie w obrazie klinicznym. do schizofrenii paranoidalnej. Jakkolwiek większość psychiaućw jest zdania. Struktura osobowzści chorych na paranoję. których poglądy znalazły wyraz w ostatniej wersji Klasyfikacji Amerykańskiego . Paranoja jest rzadką. lecz są wywołane innymi(nieswoistymi)czynnikami chorobotwórczymi. a przede wszystkim przewaga projekcji nad innymi mechanizmami obronnymi. Przede wszystkim dotyczą one odrębności nozologicznejparanzi prawdziwej i schizofrenii paranoidalnej. także z prawem. Przynależność nozologiczna paranoi i reakcji paranoicznych budzi od dawna znaczne kontrowersje. że istnieje kontinuum zaburzeń paranoicznych-od osobowości paranoicznej. choć zdarza się także. Schizofrenia a zespoły schizofrenoidalne(schizotypowe schizofreniopodobne).paranoidalnych. ktćrych charakteryzują swoiste cechy osobowości(osobowość paranoiczna). Inni zaś. w której czynniki biologiczne dominują nad psychospołecznymi. w której usystematyzowane i logiczne urojenia rozwijają się stopniowo. pdrano*czne. Irena Numyslowskut. W takich przypadkach nie należy się spieszyć z rozpoznaniem schizofrenii. hebefrenicznych i katatonicznych. Zespoły te mogą pojawić się w psychozach organicznych pourazowych(Wardaszko-Łyskowska). Reakcje paranoiczne. tj. w których.DSM-IV). to jednak niektórzy traktują paranoję jako postać schizofrenii paranoidalnej. przewlekłą psychozą. poprzez reakcje paranoiczne. Na tym stanowisku stoją też twórcy międzynarodowych klasyfikacji(np. Często psychoza nie zakłóca poważniej społecznego funkcjonowania. pozostających pod wpływem psychoanalizy. są zaburzeniami psychotycznymi o różnym czasie trwania. a reakcje emocjonalne są dostosowane do treści urzjeń. Część psychiatrów amerykańskich. że podporządkowane urzjemom zachowanie człowieka chorego powoduje znaczne trudności w kontaktach społecznych i poważne konflikty. cofają się równolegle objawy schizofrenoidalne bez pozostawienia cech rozszczepienia struktury osobowości i innych osiowych objawów schizofrenii. endogenną psychozą. zaburzenia schizofrenoidalne"(schizophreniform disorder)omawia się wśród. Rozwijają się one najczęściej u ludzi. Paranoja i reakcje. w przebiegu zapalenia mózgu itd. gdyż po ustąpieniu somatycznej przyczyny(np. a także zaburzeń nastroju. 13. nie stwierdza się natomiast omamów ani schizofrenicznych zaburzeń myślenia. Wcześniej wspomniałem z wyodrębnieniu przez Langfeldta tzw. społecznego czy też biologiczne**s*esu. że mamy do czynienia z odrębną.objawów dodatkowych.

obok parafeniii otępienia wczesnego. wyróżniają grupę zaburzeń urojeniowych(Delusional disorders). myśl. mogą być rozpoznawane tylko wtedy.sensytywny obłęd odnoszący i innych zaburzeń urojeniowych. choć może nie tak często. iż zespoły paranoiczne mogą występować objawowo w przypadkach organicznego uszkodzenia ńśrodkowego układu nerwowego. Kahlbaum w 1863 r. Nazwa paranoja(z gr. takich jak schizofrenia i zaburzenia nastroju. o biologicznej etiologii. Ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne"(F 23). W obowiązującej w Polsce 10.Towarzystwa Psychiatrycznego(DSM-IV).użył terminu paranoja dla grupy zaburzeń. szczególnie żywe wśród psychiatrów niemieckich. padaczki i manii. i była długo synonimem obłąkania. którego poglądy stymulowały rozwój nowoczesnych koncepcji paranoi wśród psychiatrów niemieckich i skandynawskich. i podgrupy. poza czymś i nozs-sens. stanu paranoidalnego. Uporczywe(utrwalone)zaburzenia urojeniowe"(F 22)obok psychozy paranoidalnej. rozum)została wymieniona po raz pierwszy przez Hipokratesa w jego klasyfikacji zaburzeń psychicznych. Rys historyczny. a ryzyko zachorowania w ciągu życia-od 0. I'%. 3). Przedstawiając rozwój poglądów na temat paranoi i reakcji paranoicznych. W omówionej powyżej klasyfikacji autorzy nie wymieniają już nazwy pdTdOOl. nie sposób pominąć Freuda. oraz. gdy nie istnieje wywołujący je czynnik jrganiczny. Według niektórych autorów OSM-III-R. po okresie dłuższych wątpliwości. w VIII wydaniu swojego podręcznika umieścił paranoję jako odrębną jednostkę nozologiczną. Od tego czasu związek paranoi z represjonowanymi tendencjami homoseksualnymi był wielokrotnie podnoszony w literaturze psychiatrycznej. a Bander opisał paranoję w sposób zbliżony do obecnego. obok melancholii. zań-obok. podkreślał. Ustalenie rozpowszechnienia paranoi i zaburzeń paranoicznych sprawia znaczne trudności. że u niektórych osób o wrażliwej osobowości rozwija się zespół urojeniowy pod wpływem negatywnych przeżyć życiowych. Kryteria ich rozpoznawania to obecność trwałych urojeń. Pierwsza. parwrenii i innych uporczywych podobnych stanów. Pozycję nozolzgiczną paranoi komplikuje dodatkowo fakt. . Epidemiologia. które nie są dziwaczne i nie wynikają z innych zaburzeń psychicznych. 05 do 0. l 9 b/)wynosi ono 0. który-analizując przypadek znanego prawnika cierpiącego na paranoję-uznał za najważniejszą dla mechanizmu powstawania urojeń projekcje nieświadomych pragnień homoseksualnych. nadużywania leków. jak w literaturze psychoanalitycznej i literaturze pięknej. Reakcja paranoiczna może zostać zaklasyfikowana dc grupy. a zwłaszcza druga polowa XIX wieku przyniosła szczegółowe opisy paranoi oraz rozważania na temat jej przynależności nozulogicznej. a zwłaszcza amfetaminy i kokainy. Ten typ psychozy nazwał sensytywnym obłędem ksobnym(paranoja renwaua). jak np. wersji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji'horób i Problemów Zdrowotnych(ICD-10)paranoja znalazła się w grupie. Kraepelin(19133. mimo. które nie zmieniają swojego obrazu ani też nie mają tendencji do ustępowania. Kretschmer(l 959). 039. traktując ją jako psychozę endogenną. Inne ostre zaburzenia psychotyczne z przewagą urojeń"(F 23. padaczki.

sami zaś nie mają żadnej motywacji do podjęcia leczenia. że rzeczywiste rozpowszechnienie tej grupy zaburzeń jest znacznie większe. a 45. że jest to psychozą.2.. W odniesieniu do paranoi prawdziwej panuje przekonanie. paranoję wskazuje na udział czynnikćw genetycznych w jej etiologii. Równie ważny w kształtowaniu. przekonaniu o grożącym ze strony tłoczenia niebezpieczeństwie. Wśrud czynników psychospołecznych znaczące miejsce zajmuje patologia więzi rodzinnych. . Etiologia i patogeneza. Dzieci wzrastające w atmosferze nieufności. Reakcje(zespoły)paranoiczne. Wśród psychiatrów panuje jednak przekonanie. cc jest przyczyną wytworzenia się u dziecka poczucia braku. że mamy do. Badania epidemiologiczne wskazują na częstsze występowanie tej grupy zuburzeń wirćd kobiet. 3%wszystkich leczonych w szpitalach. Paranoja i reakcje paranoiczne zwykle rozpoczynają się w wieku średnim. i niższych warstw społecznych. a jednocześnie w poczuciu winy za porzucenie ojczyzny. Obraz kliniczny.. pogłębionej barierą językową. Niemniej jednak..kznieczne jest zaburzenie homestazy biologicznej organizmu lub równowagi. Zniekształcony obraz świata prezentowany przez rodziców przyjmują jako własny. .. najczęściej między 35. takich jak etniczne grupy mniejszościowe. Cytowane powyżej przykłady badań wskazują. emigrantżw. że trafiają oni do szpitali psychiatrycznych. jak i szeroko pojęte czynniki psychospołeczne. sekty religijne oraz społeczności emigrantów. i europejskich wynika.'Z badań amerykańskich 17-Psychiatria. Mechanizm uczenia społecznego. W rozważaniach nad etiologią paranoi i zaburzeń paranoicznych brane są pod uwagę zarówno czynniki biologiczne. czynienia z grupą zaburzeń psychicznych o nieznacznym rozpowszechnieniu. podejrzliwości. endogenna. ludności miejskiej.7%wszystkich pacjentów. Narastająca frustracja. że odsetek pacjentćw hospitalizowanych z rozpoznaniem paranoi wynosi 0. podstawowego bezpieczeństwa i zaufania do drugiego człowieka. wystąpieniu reakcji paranoicznych sprzyja istnienie paranoicznych cech osobowości. paranoicznej postawy wobec świata jest mechanizm uczenia i naśladownictwa. Często bowiem zachowanie społeczne chorych i ich funkcjonowanie w roli zawodzwej jest na tyle nie zaburzone. Jak już wspomniano. Członkowie tych grup są szczególnie narażeni na powstawanie zaburzeń paranoicznych. jakkolwiek naturd uwarunkowań biologicznych nie jest jasna. co potwierdzają badaniu empiryczne. 1-0. W Polsce z diagnozą stanów paranoicznych było leczonych w 1995 r. uczą się tych postaw ud najbliższych. paranoicznych"postaw wobec otoczenia dotyczy także całych grup społecznych. Większa niż w populacji liczba zaburzeń psychicznych wśród krewnych chorych ną. lż. bezsilność i agresja stają się nie do zniesienia i prowadzą do dominacji projekcji nad innymi mechanizmami obronnymi. Te ostatnie żyją w atmosferze izolacji społecznej i kulturowej.

zerwane zaręczyny. klasyfikowany. że jest obiektem prześladowań. jeśli czegoś nie des(yszeli lub nie zrozumieli dokładnie. rozdrażnienia. Ostry początek objawów psychotycznych. Reakcja paranoiczna głuchych jest dobrym przykładem dla zrozumienia powstawania tego typu zaburzeń. Bilikiewicz(1988)wśród ważniejszych reakcji paranoicznych wymienia:paranoję prześladowczą głuchych i głuchoniemych. Urojenia lub omamy obecne przez większość czasu od powstania stanu jawnie psychotycznego. nawet jeśli jakoś potrafi porozumiewać się z otoczeniem. często dożywotnie więzienie. Również izolacja więzienna. Skazani są na bardzo niepełną komunikację. rozpoznanie należy zmienić na utrwalone zaburzenia urojeniowe(FZZ). Towarzyszy temu nasilone poczucie niższości. Na tym tle może dochodzić du zatargów z utoczeniem. ludzie tacy nie chcą pytać powtórnie. zwłaszcza jeśli jest ono nietolerancyjne i nieżyczliwe. według ICD-10. . Treścią jest w tym przypadku przekonanie o zbliżającym się ułaskawieniu. aż wreszcie nabiera przekonania. doprowadzając do powstania systemu urojeń prześladowczych o charakterze reakcji paranoicznej. Żyją więc w stanie przewlekłego napięcia. Zaobserwowano także przemijające stany paranoiczne u osób charakteryzujących się osobowością paranoiczną po nadużyciu alkoholu. reformatorską. czy zaburzeniom towarzyszył ostry stres. Nie spełnione kryteria dla schizzfrenii(120)ani też dla ostrego wielopostaciowego zaburzenia psychotycznego(F 233)). To przekonanie szybko rozbudowuje się.psychologicznej w postaci nagłego lub przewlekłego stresu psychologicznego. takie jak niepowodzenie w pracy. 3. Przeniesienie chorego w inne środowisko daje ustąpienie lub złagodzenie objawów. Dwie lub większa liczba osób podzielają to samo urojenie lub system urojeniowy i wspierają się wzajemnie w tym przekonaniu. Stosunkowo często reakcje paranoiczne występują u więźniów skazanych na długoletnie. jako F 24 indukowane zaburzenia urojeniowe. Najczęściej stresem takim stają się jakieś nieprzyjemne dla człowieka zdarzenia lub przeżycia. Szczególne miejsce wśród reakcji paranoicznych zajmuje obłęd u d z i e I on y(folie a deux). przypisuje mu wrogie zamiary. 2. w trakcie samotnych wypraw górskich lub dalekomorskich sprzyja wystąpieniu tego typu zaburzeń psychicznych. Wstydząc się swojego kalectwa i chcąc je ukryć lub zminimalizować. budzące poczucie krzywdy lub niesprawiedliwości. wynalazczą i genealogiczną. wypadek. niemożność rćżnicowaniabardziej subtelnych przekazów i częste pomyłki w ich odczytaniu. a jednocześnie poczucie krzywdy i niesprawiedliwości losu. W klasyfikacji można też używać dodatkowego znaku wskazującego. mniejszej wartości. przegrana sprawa sądowa. Kryteria diagnostyczne:1. Chory zaczyna błędnie interpretować intencje otoczenia. godzące w obraz samego siebie. pieniaczą. zazdrości. Jeżeli urojenia utrzymują się ponad 3 miesiące. nazywany także paranoją indukowaną. podejrzliwości wobec innych. Kryteria diagnostyczne:1. w obcojęzycznym otoczeniu. Człowiek tracący słuch lub głuchy żyje w stanie znacznej izolacji.

Okres narastającej podejrzliwości i nieufności może trwać różnie długo. Przejście od fazy prepsychotycznej dc w pełni rozwiniętych objawów paranoi dokonuje się najczęściej pod wpływem niekorzystnego zdarzenia. Paranoja udzielona może dotyczyć więcej niż dwu osób. wyszukując dowody potwierdzające podejrzenia głęboko skrywane przed obcymi. . czując się otoczony siecią knowań i prześladowań. występującą najczęściej w wieku dojrzałym. Niemniej jednak i w przypadku paranoi prawdziwej swoiste cechy osobowości. a nawet społeczność. że jego rozmowy telefoniczne są podsłuchiwane. że ludzie są przeciw niemu. czasami nawet kilka lat. Brak danych na temat organicznego uszkodzenia o u n. skrywana wrogość wobec otoczenia oraz lęk o zachowanie własnej autonomii i nadmierne. Pozostają one w niezwykle bliskim związku.2. kompensacyjne poczucie własnej wartości. śledzony. a następnie zaczyna je sama wypowiadać. zwykle żyjących w znacznej izolacji. prezentuje się on jako człowiek niezwykle silny. Równocześnie jednak narasta w nim podejrzenie. W psychozie tj osoba bliska choremu zaczyna wierzyć w prawdziwość wypowiadanych przez niego urojeń. godzącego w obraz samego siebie. predysponują do powstawania systemu urojeniowego. połączonym z izolacją spzłeczną. czuje się obserwowany. Najczęściej obie osoby są związane bardzo silnym związkiem emocjonalnym. a także najbliższymi. których mieszkańcy podzielali przekonania urjeniowe chorej osoby. Od tego momentu aktywnie szuka dowodów potwierdzających słuszność swoich unjeniowych przekonań i wszędzie znajduje ich potwierdzenie. Pud wpływem tego wydarzenia nagle powstaje w chorym przekonanie. Czas trwania urojeń wynosi cu najmniej 3 miesiące. zaczyna się bronić. Chory. że jest obiektem prześladowań i one są odpowiedzialne za jego niepowodzenie. Kryteria diagnostyczne:Urojenia stanowią wyłączną charakterystykę kliniczną. błędnie interpretując zachowanie innych ludzi. Są dowody wynikające z powiązań czasowych lub w kontekście wydarzeń. Znajduje bardzo wiele dowodów na to. Rozwój w pełni wyrażonych objawuw paranoi przechodzi przez kolejne fazy. pozycji talentów. W stosunku do ludzi staje się niezwykle czujny. u których ona wystąpiła.oraz informacji wskazujących na występowanie objawów schizofrenicznych. co z kolei wywołuje rezerwę i niechęć ze strony otoczenia i poprzez mechanizm błędnego koła nasila objawy. nieufność. przechodniów rozpoznaje wrogów po specyficznym ubiorze. 3. Zaczyna być przekonany. istnieje przekonanie. pewny siebie i niezależny. Chory pilnie śledzi otoczenie. Pierwszą fazę można nazwać fazą prepsychotyczną. a udział czynników psychospołecznych w jej powstawaniu jest znacznie mniejszy niż w przypadku reakcji paranoicznych. że urojenie zostało indukowane u biernego członka(członków)paru lub grupy w wyniku kontaktu z członkiem aktywnym. Jak już wspomniano. W tym okresie zachowanie chorego charakteryzuje fasada adekwatności. takie jak podejrzliwość. wśród. że prześladowcy są zorganizowani. Paranoja prawdziwa jest psychozą niezwykle rzadką. nieufny. uśmiechu itp. czasami system unjeniowy chorego przejmowany jest przez całą rodzinę. Znane są przykłady całych wiosek. że zazdroszczą mu sukcesów. Objawy psychozy indukowanej ustępują zwykle po rozdzieleniu osób. Nie stwierdza się omamów słuchowych w obrazie klinicznym. że jest to psychoza endogenna.

Zdarza się także paranoja erotyczna wynalazcza. że jasność i precyzja ich rozumowania. Fu pierwsze stanowi wytłumaczenie własnego niepokoju. Czasami atak ten jest bardzo gwałtowny i może doprowadzić do ciężkich obrażeń ciała. Faza przewlekła paranoi może trwać wiele lat i tylko od stopnia aktywności funkcjonowania społecznego zależy. Rozpoznanie różnicowe. logiczność przytaczanych dowodów. omamów. Jeśli trafiają do szpitala psychiatrycznego w tym okresie. co chroni chorego przed nadmierną izolacją. po drugie-ześrodkowując urojenia na ograniczonej grupie ludzi-powoduje. cel wizyty sprowadza się najczęściej do chęci uzyskania zaświadczenia potwierdzającego zdrowie psychiczne.W ten sposób z prześladowanego przekształca się w prześladowcę. a nawet śmierci zaatakowanego domniemanego wroga. które są włączone w spisek przeciwko pacjentowi. najczęściej policji. W rozpoznaniu różnicowym należy przede wszystkim brać pod uwagę schizofrenię paranoidalną. Jest bowiem niewielka szansa na to. schizofrenicznych zaburzeń my. Nie zawsze w wyniku psychozy dochodzi do ataków agresji. Również urojenia wielkościowe. a szczególnie urojenia owładnięcia i oddziaływania. zrywają z przyjaciółmi. Wybitny psychiatra amerykański. Opisana powyżej paranoja prześladowcza jest oprócz paranoi ksobnej jedną z najczęstszych pustaci tej choroby. obecność. zamieszkania. Początkowo pisze listy do różnych instytucji. Szczególnie trudne do odróżnienia od reakcji paranoicznych są psychozy am(etaminowe. pieniacza. czasami na bardzo odpowiedzialnych stanowiskach. Cameron(19851. stworzył pojęcie pseudośrodowiska paranoicznego(paranoidpseudocommumty). a jeśli to nastąpi. Dla najbliższych bywa to czasami całkowitym zaskoczeniem. Ich przebieg przypomina opisany wyżej a jedynie treść urojeń jest inna. ponieważ funkcjonowanie chorego poza sferą pozostającą pod wpływem urojeń jest prawidłowe. aby wreszcie samemu zaatakować jednego z prześladowców. mogą być mylnie potraktowane jako objaw paranoi wielkościowej(ekspansywnej). ślenia. że po pierwszej rozmowie lekarz może mieć wątpliwości. padaczki. czy ma do czynienia z człowiekiem chorym. zwłaszcza obecność zaburzeń uczuć. Różnicowania wymaga także występowanie zespołów paranoicznych w przebiegu organicznego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. że relacje społeczne z innymi mogą być nadal utrzymywane. Tworzenie się tego pseudośrodowiska ma dla osoby chorej na paranoję wyraźne funkcjonalne znaczenie. poczucia frustracji i bezsilności. Przemawia za nią większa niż w paranoi dziwaczność wypowiadanych urojeń. . hipochondryczna. że sam zjawi sig u psychiatry. nadużywania leków. czasami chorzy w sposób niewytłumaczalny dla bliskich i przyjaciół zmieniają miejsca pracy. Jest to wyimaginowana organizacja osób. brak innych objawów(takich jak omamy i zaburzenia emocji)powoduje. żądając ochrony lub zadośćuczynienia w postaci ukarania sprawców. Dopiero rozszerzanie się po kilku dniach systemu urojeniowego i włączanie do niego osób z personelu szpitalnego skłania psychiatrów do rozpoznania paranoi. to zdarza się. jak szybko i czy w ogóle chory zostanie zmuszony do szukania pomocy. występujące w fazie maniakalnej choroby afektywnej dwubiegunowej. autyzmu oraz postępującego rozpadu osobowości. Chorzy potrafią twórczo pracować intelektualnie.

np. że nie podzielamy jegg. Definicja i pozycja nozologiczna. Wobec konieczności przyjmowania neuroleptyków przez cale życie podjęcie takiej decyzji wymaga wnikliwego rozpatrzenia wskazań. Z tego powodu. paralogii. Duże znaczenie w leczeniu. zwłaszcza paranoi prawdziwej. jednak po odstawieniu leków objawy zwykle wracają. 14. przekonań. że wprowadzenie do lecznictwa neuroleptyków zasadniczo zmieniło rokowanie w rej psychozie. przy jednoczesnej jasności i precyzji rozumowania oraz pustawy wyższościowej. a postawy konfrontujące i wskazujące na chorobliwość przekonań urqjeniowych są przeciwwskazane. Leki te tłumią objawy psychozy. a zwłaszcza zmiana sytuacji życiowej chorego mogą doprowadzić do ustąpienia ob)IWOW. psychozy parafrenicznej. We wstępnym okresie kontakt ten powinien zmierzać do zapewnienia choremu. Reasumując.haloperydol o przedłużonym działaniu. ambiwalencji uczuciowej itd). należy stwierdzić. że próby spokojnej konfrontacji z systemem urojeniowym mogą pomóc pacjentowi w zmianie jego przekonań. powsujące na tle . Klasyfikację Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-IV). żeby nie omawiać z pacjentem jego urojeń. Zgodnie z polską tradycją i poglądami wielu europejskich psychiatrów rozróżniamy przewlekłą para(renie-psychozę pochodzenia endogennego-o nieznanej dotąd etiologii-oraz zespoły parafreniczne(typu organicznych halucynoz-por. rokowanie. a jedynie ograniczyć się do stwierdzenia. W przypadku reakcji paranzicznych leki psychotropowe. Terapia chorych na paranoję i reakcje paranoiczne sprawia znaczne trudności ze względu na brak motywacji tych osób do leczenia. psychoterapia. Halucynozy(psychozy parafreniczne). jest ograniczzny. W późniejszym okresie chyba najsłuszniejsze wydaje się zalecenie. a zwłaszcza paranoję. Leczenie. Mianem parafrenii. przypisuje się środkom psychotropowym. paranoicy są niezwykle niewdzięcznymi pacjentami i nawiązanie z nimi kontaktu terapeutycznego jest bardzo trudne.Prawidłowa diagnoza choroby podstawowej przesądza o rozpoznawaniu paranoi lub reakcji paranoicznych. że wpływ psychoterapii na zaburzenia paranoiczne. Najczęściej stosuje się chlcrpromazynę. Podejmowane są też gruby pzznawczej psychoterapii urojeń. określamy zespół urojeniowo-omamowy odróżniający się jednak od schizofrenii paranoidalnej(albo zespołu paranoidalnego)systematyzacją urojeń oraz brakiem jakościowych zaburzeń toku myślenia w sensie rozkojarzenia. minimum poczucia bezpieczeństwa. Adam Bilikiewicz. a także z powodu nieufności i podejrzliwości. rzadziej inne neuroleptyki. Niektórzy są zdania. Z punktu widzenia nozografii psychiatrycznej nie ma różnicy w obrazie klinicznym między para(rentą(późną)i halucynozą. objawów rozszczepienia struktury osobowości i schizofrenicznych zaburzeń życia uczuciowego(zblednięcia emocjonalnego. umożliwiając pacjentowi kontynuowanie normalnego życia. Inni psychiatrzy sądzą. paratymii.

mimo jednoznacznego stanowiska Kraepelina. zespół parafreniczny. w której wyrósł. odnoszące(ksobne)i omamy przeważnie słuchowe. . Ostrożne stanowisko wobec parafrenii zajął E.dysfunkcji mózgu. obłęd"na oznaczenie paranoi? Z historycznego punktu widzenia termin. infekcyjnym. twórca pojęcia. która może wystąpić w każdym wieku. Halucynoza(polski odpowiednik omamica). jest psychozą pochodzenia egzogennego(tuksycznegz. używają przezwisk i epitetów. infekcyjnego. Wydzielanie parafrenii jako odrębnej jednostki nozologicznej jest. Epidemiologia. uczuciowości wyższej i jasnej świadomości. że prześladowcy dybią na ich życie. wymieniają szyderstwa. Pogłębia się w chorych przekonanie. dlaczego polska redakcja ICD-10 unika polskiego terminu. psychozy paranoidalnej.(niekiedy później w wieku podeszłym). Kreapelina(1856-l 926). W klasyfikacji ICD-I O "para(renta(późna)"pojawia się w grupie. bądź wśród innych psychoz. Obraz kliniczny jest zwykle bardzo charakterystyczny. ang.toksycznym. grupa schizofrenii". zza ściany. Prześladowcy zmawiają się. obok paranoi. Parairenia jest psychozą rozpoznawaną dość rzadko. uważa para(renie za nieschizofrenicznąpsychozę. wciąż sporne. na której obraz składają się usystematyzowane urojenia prześladowcze. Bleuler. Obraz kliniczny.halucynozy wzrokowej)przy zachowanej strukturze osobowości. Objawy psychopatologiczne przewlekłej parafrenii i zespołów paralrenicznych nie różnią się między sobą istotnie. Są to przeważnie rozmowy różnych osób. włącznie ze wzrokowymi(w rzadkich postaciach tzw. w rozpoznaniach szpitalnych nie przekracza 19. w przebiegu chorób somatycznych i tzw. Nie rozumiem. smakowe. których treść odnosi się(. Podsumowując-należałoby podać dwie następujące definicje halucynoz(psychoz parafrenicznych). wyodrębnił tę psychozę zaliczając ją do. Kategoria diagnostyczna. parafrenia"w klasyfikacji DSM-IV nie występuje. cz. para(renta"pochodzi od 1. stanu paranoidalnego i sensytywnego zespołu odnoszącego(parwzia sewsimu). zaś w Polsce psychozy te są ujmowane bądź w grupie zaburzeń alkoholowych. Chory zaczyna słyszeć głosy dochodzące do niego z ulicy. rozpoczynającą się zazwyczaj między 40. za czym miałoby przemawiać dobre rokowanie i łagodny przebieg tych psychoz.persistem)zaburzeń urojeniowych"(FZZ). odnoszące(ksobne)i omamy wszystkich zmysłów. uczucizwoici wyższej i jasnej świadomości. Piszący te słowa. obłędu z omamami"(paranoja hallucinawrid\. Parafenia endogenna jest przewlekłą chorobą psychiczną. który z grupy otępienia wczesnego(dememiw prwecca). Uporczywych(utrwalonych. Był skłonny zaliczać para(renie(w liczbie mnogiej)do kręgu schizofrenii. a 60. późniejszej schizofrenii. węchowe i dotykowe przy zachowanej strukturze osobowości. związanego z chorobami ogólnymi itd). najczęściej u osób wykazujących cechy osobowości cyklotymicznej(symfonicznej). w trzeciej osobie')do chorego. na której obraz składają się usystematyzowane urojenia prześladowcze. pozostając wierny szkole. ma przebieg ostry lub podostry. Trudno natzmiast określić rozpowszechnienie halucynoz somatogennych ze względu na różne kryteria diagnostyczne stosowane na świecie.

dustacji sanitarnaepidemiologicznej z prośbą o przeprowadzenie ekspertyzy. do prezydenta miasta. chorzy są na ogół dobrze zorientowani we wszystkich kierunkach. . Świadomość jest jednak zachowana. zaś w ich zachowaniu uderza nieadekwwnoić. uwzględniające przewagę lub charakter poszczególnych objawów klinicznych. cierpiący na para(renie późną. Jeden z mzich pacjenrćw. pod wpływem perswazji. oltalmopatyczna). że ktoś wpuszcza gaz przez dziurkę od klucza. odczuwający różne nie. Podobny ostry przebieg mają zespoły parafreniczne na tle niewydolności krążenia. Wielokrotnie zwracał się do różnych służb. mJn. Zdarzają się jednak bardzo rzadko chorzy wypowiadający urojenia wielkościowe. Powodem hospitalizacji jest zresztą przekonanie chorego. co wymaga zróżnicowania z innymi psychozami. Oprócz podziału nozologicznego psychoz paralrenicznych na para(renie przewlekłą(. czasem poprzedzona jest zwiastunami neurastenicznymi. chorób infekcyjnych itd. mają zazwyczaj ostry przebieg. próbuje go otruć wsypując truciznę do mleka butelkowego. że musi się leczyć. (specyficzne dolegliwości. znane są podziały nozograficzne.Urojenia. udaje się chorych z psychozą parafreniczną namówić na poddanie się leczeniu. Przyczyną ostrej halucynozy z omamami wzrokowymi może być deprywacja sensoryczna u chorych po niektórych operacjach okulistycznych(halucynoza wzrokowa. Chorzy mogą być pobudzeni psychoruchowo. Objawy halucynoz przeważnie szybko ustępują. stosownie do treści omamów i urojeń prześladowczych. których nastrój zabarwiony bywa hipomaniakalnie. Szczególną postać psychozy parafrenicznej stanowi też halucynoza dotykowa. dostarcza. zaliczane do halucynoz. że. Gbury nie reaguje na perswazję. dowody"potwierdzające jego obawy-są nimi twierdzenia. Postacie. Jedna z moich pacjentek twierdzi z uporem. W obrazie klinicznym góruje silny lęk związany z halucynacjami słuchowymi i urojeniami prześladowczymi. Oskarżenia kierowane są zwykle pod adresem sąsiadów lub najbliższej rodziny. omamy i unjeniowe interpretacje prawidłowych spostrzeżeń sprzęgają się w jedną konsekwentną całość. Psychoza ta wybucha nagle. Zespoły parafreniczne. oświadczył. że sąsiedzi dorobili sobie klucze do jej mieszkania i pod jej nieobecność. Chorzy w przeważającej liczbie przypadków są przygnębieni. dlaczego nie skierował sprawy do sądu lub prokuratury. Typowym przykładem zespołu parafrenicznego pochodzenia toksycznego jest ostra omamica alkoholowa(Adlwmosis neum pzauzmm). ze skutków zbrodniczych działań sąsiadów. prawdziwą")i zespoły parafeniczne(halucynozy). Niektórzy chorzy wysyłają do władz pisma z żądaniami interwencji lub zabiegają o zmianę mieszkania. przypisuje je związkom chemicznym rozpylanym w budynku. Z biegiem czasu. którzy zniszczyli mu nerwy". zwłaszcza majaczeniem alkoholowym. Zapytany. Jeżeli urojenia są u chorego wyjątkowo logicznie spójne i tworzą zwarty system taki przypadek zalicza się do parafrenii systematycznej. W tych przypadkach rozpoznaje się para(renie ekspansywną. specjalnie stuka w rury wodociągowe itd. rzadziej przechodzą w stan przewlekły. oni wszyscy są w zmowie". buszują"w jej pokojach.

Paranoja po dłuższym czasie zatraca napięcie afektywne. 15. np. a także.w przebiegu alkoholizmu. aż wreszcie wszystkie objawy psychopatologiczne ustępują i chory osiąga remisję. Rzadkie przypadki omamicy wzrokowej wymagają różnicowania z zespołem majaczeniowym. o cechach. pasożytniczej). Znaczne nasilenie objawów stopniowo słabnie. jak to sugerują niektórzy autorzy.psychozy. Rokowanie. lekko postępującym przebiegiem. Jest oczywiście możliwe wystąpienie mieszanej psychozy.pasożytnicza(niektórzy autorzy zaliczają tę psychozę dc zespołów urojeniowychobłęd pasożytniczy). które. czasem. . czy widział. wiele miesięcy i dłużej. lecz prześladowcy odstąpili obecnie od swoich niecnych działań i zamiarów. drążące w skórze pasożyty". z czym piszący te słowa nie może się zgodzić. Chory odczuwa omamowa. Niekiedy nie jest sprawą łatwą rozstrzygnięcie problemu różnicowego między interpretacją urojeniową doznań dotykowych a halucynacjami(w halucynozie dotykowej. Na czas trwania tych psychoz ma oczywiście wpływ nowoczesna psychofarmakorerapia. te robaki"na własne oczy. co podkreślają niektórzy autorzy. Daleko posunięty bezkrytycyzm niektórych chorych może mieć związek z objawami rozwijającego się równolegle zespołu otępiennego(zwłaszcza parafrenii późnej). kiedy do trwającej od kilku tygodni halucynozy dzlączy się zstry zespół majaczeniowy(dzYeiam tremem). Pacjent ten uchylał się od odpowiedzi. Stan ten. tzw. rezydualnej. pod wpływem podtrzymujących dawek leków przeciwpsychotycznych(neuroleptyków). zwłaszcza ostrych halucynoz. iż wszystkie wydarzenia(psychotyczne)istotnie miały miejsce. robaki". Niestety w przytoczonych na wstępie systemach diagnostyczna-klasyfikacyjnych parafrenia w ogóle się nie pojawia albo jest zaliczana do zespołów urojeniowych(ICD-IO). pojawia się poczucie przebytcj choroby oraz-w początkowym okresie leczenia skłonność do przemilczania(dysymulowania)urojeń i omamów. Przypadkowe wykwity skórne lub ślady zadrapań naskórka mają lekarza przekonać o prawdziwości jego twierdzeń. Przewlekła. Ten argument przemawia też przeciwko łączeniu halucynozy z majaczeniem w jedną psychozę. prawdziwa"parafrenia trwa czasem kilka tygodni. U niektórych chorych trwa dość długu przekonanie. czul"pod skórą-kształtem przypominały amebę o wydłużonym tułowiu. Różnicowanie. Znacznie lepsze rokowanie dotyczy zespołów parafrenicznych. W systematyce chorób psychicznych parafrenia i zespoły parafreniczne powinny być usytuowane między schizofrenią paranoidalną a paranoją. Od psychoz paranoidalnych różni tę grupę psychoz zwarta osobowość. Parafrenia różni się od paranej obecnością omamów. bardzo dobra łączność uczuciowa(syntonia)i usystematyzowany charakter urojeń. Jeden z obserwowanych przez nas chorych rysował. Przeciwko dzimww świadczy zachowana świadomość. daje się z czasem opanować.

jako chorób o przyczynach endogennych. Pierwsze opisy depresji. R. cyklofrenia"Na podstawie badań klinicznych i genetycznych wyodrębniono dwie grupy chorób afektywnych:chorobę afektywną dwubiegunową. W psychiatrii europejskiej termin ten jest równoznaczny z pojęciem. J. jak i dwubiegunowa nie spełniają kryteriów jednostek nozologicznych. Szczegółowy opis depresji(melancholii)podał Aretqjos z Kapadocji. zawierają prace Hipokratesa. Zmiana koncepcji psychozy maniakalna-depresyjnej jako jednostki chorobowej wiąże się z badaniami K. który wykazał.melancholii inwolucyjnej oraz część psychozy schizoafektywnej. w której występują zarówno zespoły depresyjne. Angst(1966)i G. Prekursorem nowoczesnej klasyfikacji chorób afektywnych był J. Definicja i pozycja nozologiczna. Faber. Leonharda(1957-l 966). Najnowsze badania. Burtcn w wwrzmiimelmc*zM(1612)zamieścił wnikliwy opis depresji oraz osobowości przed chorobowej. Wykazali. Do chorób afektywnych należy większość przypadków tzw. oraz jednobiegunową-wyłącznie z zespołami depresyjnymi w jej przebiegu(zaburzenia depresyjne nawracające). Termin. twórcy terminu "melancholia". w przebiegu których występują okresowo(niekiedy regularnie i cyklicznie)zaburzenia nastroju. że choroby zarówno afektywna jedno-. jak i maniakalne(często naprzernienne)nazwał "folie circulaire"(I 8543. że cech osobowości osób z dwubiegunowym przebiegiem choroby i ich krewnych ujawniają istotne rćżnice w porównaniu z osobami z chorobą afektywną jednobiegunową(depresja nawracająca). Badania prowadzone w minionym ćwierćwieczu dostarczyły licznych dowodów. że z punktu widzenia genetycznego obie choroby różnią się istotnie. wskazują. Chorobę. w której przebiegu obserwuje się zespoły depresyjne i maniakalne. Autor opisał też rodzinne I występowanie melancholii. który wnikliwie opisał depresje oraz stany mieszane.Choroby afektywne. jako jednostki nozologicznej o etiologii endogennej. Jest autorem koncepcji psychozy maniakalna-depresyjnej. emocji i aktywności w pustaci zespołów depresyjnych(nazywanych depresją endogenną). Perris(1966)stwierdzili liczne istotne odrębności w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej i jednobiegunowej. odpowiadającej współczesnym koncepcjom depresji endogennej. Stanisław Pużyński. choroby afektywne"odnosi się do grupy zaburzeń psychicznych o etiologii endogennej. zwłaszcza genetyczne. Kraepelm stworzył podstawy współczesnych koncepcji chorób afektywnych. P. że obie . Rozwój koncepcji w zarysie historycznym. u części osób zaś pojawiają się również zespoły maniakalne. który w zarysie odpowiada obecnym charakterystykom osobowości pacjentów z chorobą afektywną jednobiegunową. psychoza maniakalnadepresyjna"lub. E.

znanej pod skróconą nazwą DSM-IV. Wyodrębniono ponadto 4. n. major depressive episode'). w których zastosowano techniki genetyki molekularnej. że choroba afektywna dwubiegunowa nie jest schorzeniem homogennym i obejmuje co najmniej dwie grupy chorób:jedna. w tym:duże zaburzenia depresyjne(nawracające zaburzenia afektywne.wymienione choroby nie są jednorodnymi schorzeniami psychicznymi(jednostkami nozologicznymi). u. Zaburzenia afektywne utrwalone. Etiologia i patogeneza. rokowaniu. zespołów maniakalnych oraz hipomaniakalnych.. w których występują zespoły depresyjne o wyraźnym nasileniu klinicznym. kilkanaście razy częściej u osób blisko spokrewnionych. (10. W ICD-10 klasyfikacja zaburzeń afektywnych(ang. schorzeniami organicznymi u. u. w postaci zaburzeń cyklotymicznych i dystymicznych. uzależnieniami. wskazują na to.mood disordersk 1. major depressive episode'):zaburzenia Jystymiczne(utrzymujące się długo zaburzenia nastrqjuwpostaci stanuw subdepresji). Szczegćlną odmianą zaburzeń dwubiegunowych są zaburzenia cyklotymiczne.Zaburzenia depresyjne nawracające. Najnowsze badania genetyczne. w postaci długo(lub stale)utrzymujących wahań nastroju(subdepresja-hipomania). Zaburzenia dwubiegunowe:naweacające zaburzenia afektywne.:moud disorders)wykazuje szereg cech wspćlnych z DSM-IV. u krewnych probandów z chorobą jednobiegunową stwierdza się oba typy zaburzeń afektywnych. uzależnień-są rozpatrywane w innych działach klasyfikacji nie zaś w grupie. i druga.. mianowicie w Klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Epizod depresyjny. 2. 3. w której dziedziczenie jest typu autosomowego(miejsce genowe znajduje się prawdopodobnie w krótszym ramieniu chromosomu I I). które znalazły wyraz w dwóch najnowszych systemach klasyfikacyjnych o zasięgu międzynarodowym. w skrócie ICD-10. Obie grupy chorób występują rodzinnie. Zaburzenia nastroju występujące w przebiegu chorób somatycznych. Zaburzenia afektywne dwubiegunowe. 2. Etologia i patogeneza chorób afektywnych nie są w pełni poznane. Okoliczności te legły u podstaw nowych koncepcji klasyfikacyjnych chorób afektywnych. a prawdopodobnie również o różnych przyczynach i różnej patogenezie. schorzeńorganicznych o. Zaburzenia afektywne związane z chorobami somatycznymi. Do podstawowych grup zaburzeń zaliczone 1. W klasyfikacji DSM-IV wyodrębniono następujące podstawowe grupy zaburzeń nastroju(ang. U krewnych pierwszego stopnia osób z chorobą afektywną dwubiegunową pojawia się ten sam rodzaj choroby. W DSM-IV sprecyzowano kryteria rozpoznawania zespołów depresyjnych typowych(. w których występują zespoły depresyjne i stany maniakalne(typ I zaburzeń dwubiegunowych)albo depresje i stany hipomanii(typ li zaburzeń). Epizod maniakalny oraz S. lecz grupami zaburzeń o różnym przebiegu. jednak są również różnice. co sugeruje uwarunkowania genetyczne. wersja opracowana przez Światową Organizację Zdrowia). oraz w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych. której transmisja . Zaburzenia depresyjne. n. mood disorders".

Badania osobowości przedchorcbowej wykazady. U dużego odsetka chorych(3 O-óO%)początek chorób afektywnych oraz kolejne nawroty depresji i manii są poprzedzane różnorodnymi sytuacjami stresowymi. leki I-adrenolitycz. a neuroleptyki wpływają przeciwdopammowo i noradrenulitycznie. opraczwany przez A. rozwód). niepowodzenia materialne. ne. Negatywny obraz siebie wyraża się w niskiej samoocenie. który jest najczęstszym czynnikiem egzogennym wyzwalającym pierwszą fazę afektywną u kobiet. Liczne przesłanki wskazują.zgon bliskiej osoby. Wykazano. że również inne typy neuronów(dopaminergiczne. niewiary we własne siły i możliwości. . a ich postawę życiową najlepiej charakteryzuje angielski zwrot. że osoby. Becks. laser". zakłada.genetyczna jest sprzężona z płcią(miejsce genowe w chromosomie X). jako następstwa zakłćceń przekażnictwa. że zawsze są na straconej pozycji. natomiast ojciec wyłącznie curce. że cokolwiek czynią. cyklotymia(skłonność do łagodnych wahuń nastroju i aktywności). niekiedy sukces(np. negatywnych ocen własnych doświadczeń i postępowania. nihilistycznych ocen. jeszcze przed zachorowaniem przejawiają swoiste zaburzenia w zakresie wiedzy o sobie w postaci negatywnego obrazu swojej osoby. Inne sytuacje stresowe to:zaburzenia hormonalne. wysiłki i szanse. Można tu wyodrębnić stresy typu somatycznego(nazywane też czynnikami egzogennymi)oraz stresy psychiczne(różnorodne wydarzenia życiowe). W modelu tym pierwotne zaburzenie dotyczy myślenia(specyficzny pogląd na siebie i relacje z otaczającym światem). jak ekstrawersja. Do stresów somatycznych należy przede wszystkim poród. że-oprócz czynników ściśle genetycznych-dużą rolę w ujawnianiu choroby odgrywają czynniki środowiskowe. Osoby takie oceniają negatywnie swoje postępowanie. Sądzą. Oznacza to. Czynnikom tym przypisuje się znaczenie wyzwalające(precypitujące)pojawienie się depresji lub manii. u których występują zespoły depresyjne. Taki obraz wiedzy o sobie i otaczającym świecie w pewnych sytuacjach staje się przyczyną pojawienia się nastroju depresyjnego i lęku. Oprócz podejścia biologicznego. Kognitywny mzdel depresji. mJn. że w takich przypadkach chorobę może przekazać matka córce lub synowi. syntonia. natomiast zaburzenia nastroju(depresja)są wtórne:jednak z chwilą pojawienia się depresji następuje indukcja obu zjawisk. negatywnej oceny przyszłości. są przekonani. podwzgórza i układu siarkowatego. poczuciu malej wartości. zwłaszcza cheruby jednobiegunowej. zakażenia. rezerpina. zmiana środowiska(migracja.awans). że cheruba afektywna dwubiegunzwapojawia się częściej u osób z takimi cechami. opracowano koncepcje uwzględniające psychospołeczne uwarunkowania cherub afektywnych. doustne środki antykoncepcyjne. nie może to przynieść sukcesu. m in. myśli i tendencji samobójczych. emigracja. Leki przeciwdepresyjne i neuroleptyczne(stosowane w leczeniu manii)wywierają regulacyjny wpływ na funkcję neuronów monoaminergicznychmózgu-pierwsza grupa leków działa noradrenergicznie i sernoninergicznie. co prowadzi do wystąpienia depresyjnych zaburzeń myślenia. Do stresów psychicznych należą głównie straty i zawody emocjonalne(m in. zmiana pracy).w neuronach noradrenergicznychi serotoninergicznych. z góry skazani na przegraną. preparaty hormonalne zawierujące steroidy nadnerczowe. urazy czaszki oraz niektóre leki. o-metylodopa. gabaergiczne. cholinergiczne)są włączone w proces patogenezy. Patogeneza depresji i manii jest wiązana z okresowo pojawiającymi się zaburzeniami czynności układu limbicznego.

4. w których występują jedynie pewne cechy zespołu lepresyjnego i częstz brakuje charakterystycznych zaburzeń nastroju. satysfakcji:niekieyjest to zobojętnienie. . W poradniach. należą:1. duża depresja)Jbraz kliniczny obejmuje szereg charakterystycznych cech nazywanych reż ibjawami lub cechami podstawowymi albo osiowymi. depresji typu endogennego". siągającej znaczne nasilenie kliniczne. które stanowią poniekąd jądro"'zespołu. 3. Stany takie:zęsto sprawiają trudności diagnostyczne. Odpowiednikiem(chociaż nie ma tu znaku równości)depresji endogennej. Depresje występujące w przebiegu chorób afektywnych są często(zwłaszcza w Europie)określane mianem. Obie grupy zespołów depresyjnych imawiamy oddzielnie. Rozpowszechnienie chorób afektywnych. zwłaszcza szpitalnym. Do objawów osiowych. schizotymia:ich osobowość przedchorzbowa jest często nazywana. melancholiczną". -w klasyfikacji ICD-10. o obrazie typowym jest termin diagnosyczny:. które przekroczyły 45. jak introwersja. epizod lepresyjny"c średnim lub znacznym nasileniu. Rzzpowszechnienie grupy zaburzeń afektywnych szacuje się na 10-159.U osób z chorobą jednobiegunową dominują takie cechy. 2. depresji endogennej"lub. w pełni rozwinięte turmy depresji. W lecznictwie psychiatrycznym. oraz liczne nieswoiste objawy wtórne. zwłaszcza innych niż ioradnie zdrowia psychicznego. Chorobowość z powodu chorób afektywnych(w wąskim rozumieniu tego terminu)jest zceniana na I-4%w ciągu roku. będące prawdopodobnie eakcją osobowości chorego na pojawienie się objawów podstawowych. które charakteryzuje . rż. Osłabienie tempa procesćw psychicznych i ruchowych. Obniżenie podstawowego nastroju jest przeżywane jako stan smuru. niemzżności odczuwania radości. Objawy somatyczne i zaburzenia rytmów bioloyicznych. Jepresja endogenna(typowa)epizod depresyjny o znacznym nasileniu. Obniżenie podstawowego nastroju(depresja jako objaw). nazywane zahamowaniem psychoruchowym. w których objawy i cechy zespołu lepresyjnego osiągają znaczne nasilenie i są zwykle zauważane przez chorego jego otoczenie. częściej spotyka się ypowe. Choroby afektywne występują 2-3 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn. nierzadko atypowymi. Choroby i zaburzenia afektywne są często nie rozpoznawane i nie leczone. Depresja. które prawdopodobnie wynikają z podstawowych nocesów patogenetycznych leżących u podłoża zespołu. W końcowej części tego podrozdziału podano kryteria diagnostyczne epizodu lepresyjnego według DSM-IV. mamy często do czynienia z porunnymi deprejami. ich rzzpowszechnienie znacznie zwiększa się w grupie osżb. duża(lub wielka)depresja"-w klasyfikacji DSM-IV lub. Obraz kliniczny depresji i manii. Lęk. szczęścia. przygnębienia. dostrzega je ruwnież lekarz.

Osłabienie tempa procesów psychicznych i ruchu jest też nazyvaneobniżeniem napędu psychoruchowego lub zahamowaniem. Doić pospolite zjawisko stanowi dysforia. są psychologicznie zrozumiałymi następstwami opisanego stanu. jak nastrój gniewliwy. Charakterystyczny jest również brak łaknienia oraz zmniejszenie masy ciała(niekiedy znaczne). zniecierpliwienie. Wariant pierwszy(częstszy)występuje w obu postaciach chorób afektywnych. pesymistyczna ocena teraźniejszości i przyszłości. takie jak:depresyjna negatywna ocena siebie. oczucie niesprawności intelektu. w szczególności nie jest jasne. Chociaż lęk występuje bardzo często. mianowicie we wczesnych godzinach chorzy czują się najgorzej. zamiast tego pojawia się niepokój lub podniecenie ruchowe. *lównie z chorobą afektywną jednobiegunową. niekiedy rzadko)całkowite zahamowanie ruchowe(osłupienie). czy też jest zjawiskiem wtórnym. w którym. V praktyce klinicznej obserwuje się dwa warianty tych zaburzeń:jeden. rozdrażnienie. Stan taki ączy się z dużym lękiem. zdrowia. częściej bywa źródłem agresji skierowanej przeciwko sobie(autoagresja)i ma znaczenie przy podejmowaniu prób samobójczych. nazywany lękiem wolnopłynącym.napięciowebóle głowy umiejscowione w okolicy karku. oraz drugi. Objawy somatyczne i zaburzenia rytmów biologicznych są rzejawem zaburzeń funkcji regulacyjnych podwzgórza i tworu siatkowego. U niektórych chorych. spłycenie snu(wielokrotne budzenie si w nocy)i wcześniejsze budzenie się rano. Dysforia stosunkowo rzadko jest przyczyną poważniejszych konfliktów z otoczeniem. Liczne objawy. zahamowanie ruchowe nie wy tepuje. osłabienie pamięci. zaparcia. jak i smutku. perspektyw życiowych. Zmiany funkcji podwzgórza są przyczyną zaburzeń cyklu miesiączkowego(do zaniku krwawień włącznie)oraz występującego mniej więcej u 50%chorych braku hamowania wydzielania kortyzulu przez deksametazon z towarzyszącą hiperkunyzulemią. może osiągnąć znaczne rozmiary i ujawniać się w sferze ruchowej(podniecenie)lub w postaci stanów paniki. potylicy lub bóle opasujące głowę(kask). L ę k występujący w depresji. Granica między opisanym obrazem myślenia i sądami typu urojeniowego nie jest ostra. czy wynika on wprost z podstawowych procesów patogenetycznych depresji. samopoczucie wyraźnie się poprawia. Przejawem tych aburzeń jest jednostajne spuwolnienie tempa myślenia. Inne przejawy zaburzeń rytmu okułodobowego to charakterystyczne wahania samopoczucia w ciągu dnia. w którym dominują sądy depresyjne. . wysychanie błon śluzowych jamy ustnej. Przejawem zaburzeń układu autonomicznego pochodzenia ośrodkowego są liczne dolegliwości i zaburzenia somatyczne. Zahamowanie ruchowe i niepokój mogą występować aprzemiennie.niezdolność do przeżywania zarćwnoczucia radości. Są to m in. utrzymuje się niemal stale. spowolnienie ruchów lokomocyjnych. wariant drugi stwierdza się głównie w chorobie afektywnej dwubiegunowej. jego patogeneza nie jest znana. zwłaszcza wieczorem. ktżre często obserwuje się w depresji endogennej. często w parze z zahamowaniem ruchowym. występuje znaczne skrócenie snu nocnego. wykazuje falujące nasilenie. Często jest przez chzrych umiejscawiany w okolicy przedsercowej lub nadbrzuszu(lęk prekordialny). Duże naczenie diagnostyczne wykazują zwłaszcza zaburzenia rytmu snu i czuwania. m 3 n. senność w dzień). a objawy i cechy zespołu depresyjnego wyraźnie narastają:po południu. swojego postępowania. której przejawem są takie objawy. który charakteryzuje zwiększona potrzeba snu(zwiększona liczba godzin snu nocnego.zaburzenia treści myślenia.

duże zmiany aktywności złożonej. Do rzadziej obserwowanych zaburzeń myślenia należą myśli natrętne. Liczni chorzy nie są w stanie wykonywać pracy zawodowej. należą do najważniejszych problemów klinicznych związanych z chorobami afektywnymi. w podobny sposób może ustępować. często bardzo wyraźne. Są tu nawracające wbrew woli chorego myśli lub impulsy o przykrej treści. umiarkowane zahamowanie. kary). skoncentrowanie się na przeżyciach depresyjnych są przyczyną izolowania się od otoczenia:występuje także osłabienie lub zerwanie kontaktów z ludźmi. zmniejszenie napędu psychoruchowego. głównie z chorobą afektywną dwubiegunową. większość daje się wytłumaczyć w sposób zrozumiały psychologicznie"(a ściślej. później u części chorych występują urojenia depresyjne. myśli. niezbyt nasilony lęk. że objawy wtórne są przejawem "reakcji"osobowości chorych na obecność objawów podstawowych. dotyczy to zwłaszcza występowania wtórnych cech depresji(zaburzeń myślenia. niepokojem i bezsennością oraz depresja z urojeniami. hipochondryczne. podołać obowiązkom domowym. W skrajnym nasileniu może to stanowić zagrożenie dla ZyCl 3. Badania obrazu klinicznego zespołów depresyjnych w chorobie afektywnej dwubiegunowej i jednobiegunowej(zaburzenia depresyjne nawracające)na ogół zgodnie wskazują. zwykle bez urojeń)oraz depresja. ruminacje i próby samobójcze są logiczną konsekwencją opisanego stanu i chociaż nie stanowią zjawiska specyficznego dla omawianego zespołu. zaburzenia wegetatywne. które rodzą lub nasilają poczucie winy.O urojeniach mówimy wtedy. miejscu pracy). wynikają bowiem z obniżonego nastroju. winy.myśli o treści bluźnierczej. co skłania do przypuszczeń. a nawet tygodni. zaburzeń funkcjonowania w środowisku). Urojenia występujące w depresji są zaliczane do urojeń wtórnych. poczucie ciągiegz zmęczenia. gdy treść ocen depresyjnych odbiega w sposób rażący cd realiów(urojenia katastroficzne. lęk. Przebieg depresji. natomiast w okresie inwolucji i w wieku podeszłym częściej występuje duży lęk i niepokój ruchowy. w okresie kilkunastu dni. Częściej objawy narastają stopniowo. myśli o zrobieniu krzywdy osobie bardzo bliskiej i inne). Nasilenie depresji i jej poszczególnych cech wykazuje duże rużnice zarówno u poszczególnych osób. w zaburzeniach depresyjnych nawracających-często występuje depresja z dużym lękiem. Utrata zainteresowań światem zewnętrznym. U osób z powolnym początkiem choroby często obserwuje się też stopniowe jej ustępowanie. . jak i u tego samego chorego w czasie kolejnych nawrotów. Najpierw pojawia się obniżenie nastroju. w której obrazie klinicznym dominuje zahamowanie i zaburzenia snu w postaci hipersomni. zaburzenia snu. nihilistyczne. w okresie kilku dni(niekiedy jednej doby)osiąga znaczne nasilenie. że w pierwszej grupie zaburzeń częściej występuje depresja typowa(obecne są głównie objawy podstawowe. psychopatolcgicznie'). zespół depresyjny pojawia się nagle. Zaburzenia funkcjonowania chorych w grupie społecznej(rodzinie. grzeszności(np. Zamachy samobójcze są przyczyną zgonu 15-25%chorych. urojenia grzeszności. nie osiąga dużego nasilenia. mianowicie u osub młodych depresja częściej przebiega łagodnie. Pewne znaczenie mają również cechy osobowości chorych. Pewne znaczenie odgrywa tu wiek. nierzadko o treści absurdalnej. poczucia winy i lęku. abulia. u których rozpoznano choroby afektywne. U części osób. są również wtórne w stosunku do objawów podstawowych. natrętne impulsy lub czynności. jej poszczególnych cech i objawów wykazuje dużą różnorodność. poczucie niesprawności psychicznej(zwłaszcza intelektualnej)i fizycznej. Zmiany organiczne w ośrodkowym układzie nerwowym na ogół wiążą się z cięższym obrazem klinicznym depresji. a niekturzy nie mogą zaspokajać elementarnych potrzeb życiowych. urojenia depresyjne. Częste w depresji zniechęcenie do życia.

którzy opisują je jako trwającą przez większość czasu apatię). Brak reakcji na bodźce będące zwykle źródłem przyjemności(nie występuje nawet przejściowa . występujące niemal codziennie(zarówno podawane przez chorą osobę. a także gdy dołączają się takie objawy. nie związany ze stosowaniem diety(np. G. jak i dostrzegane przez otoczenie. inkoherencja oraz wyraźne rozkojarzenie)1. Nawracające myśli o śmierci(nie tylko obawy przed śmiercią). tj. zamiary samobójcze. Obecność co najmniej pięciu z poniższych objawów:1. Podniecenie lub spowolnienie psychoruchowe. występujące niemal codziennie. związane z każdą lub prawie każdą czynnością. wyraźny spadek wydolności uraz spowomienie psychoruchowe. Obniżenie nastroju tu młodocianych i dzieci może to być drażliwość)występujące niemal codziennie przez większą część dnia. występujące niemal każdego dnia(widoczne dla innych.przed wystąpieniem zaburzeń nastroju lub po ich ustąpieniu). 2. odpowiedzialnych za powstanie lub utrzymywanie się zaburzenia. Uczucie zmęczenia lub utrata energii niemal codziennie.I U-Psychiatria. 2. W żadnej z faz choroby nie występowały ani omamy. Zaburzenie nie stanowi zrozumialej reakcji na śmierć ukochanej osoby(niepowikłana żałoba). zaburzenie skupienia uwagi bądź niemożność podjęcia decyji. zarówno stwierdzane subiektywnie.5%masy ciała w ciągu miesiąca). bądź niemal codzienny wzrost lub spadek łaknienia(u dzieci należy wziąć pod uwagę niemożność uzyskania oczekiwanego. (Nie są tu zaliczane objawy wywołane w sposób oczywisty stanem fizycznym. jak i potwierdzane obserwacjami innych. Uwaga:Jeżeli żałoba się przedłuża. występujące niemal codziennie(zarówno w ocenie subiektywnej. Utrata zainteresowań lub brak odczuwania przyjemności. Wyraźne zmniejszenie zainteresowań niemal wszystkimi czynnościami oraz związanego z tym uczucia przyjemności. Poczucie własnej bezwartości lub nie uzasadnionej winy(niekiedy urojenia winy). ani urojenia przez okres 2 tygodni. to należy podejrzewać depresję endogenną. podejmowanie prób samobójczych bądź posiadanie planu popełnienia samobójstwa. Kryteria diagnostyczne depresji typu melancholijnego(melancholii)według DSM-IV. nawracające myśli samobujcze bez określonego planu. jak chorobliwe poczucie własnej bezwartoici. występujące niemal każdego dnia(chodzi nie tylko o robienie sobie wyrzutów czy poczucie winy z powodu choroby). Występowanie łączne co najmniej pięciu z wymienionych objawów przez okres 2 tygodni:stanowi to istotną zmianę w porównaniu z poprzednim sposobem funkcjonowania osoby chorej:przynajmniej jednym z tych objawów jest albo(1)obniżenie nastroju.prawidłowego przyrostu masy ciała). a nie tylko odczuwane. Bezsenność lub nadmierna senność. i to bez towarzyszących wyraźnych zaburzeń nastroju(tzn. albo też subiektywne poczucie niepokoju lub spowolnienia). jak i w obserwacjach otoczenia). Zmniejszenie sprawności myślenia. omamy i urojenia niezgodne z nastrojem. albo(2)utrata zainteresowań lub odczuwania przyjemności. Znaczny spadek lub wzrost masy ciała. Wykluczenie czynników somatycznych lub organicznych. Kryteria diagnostyczne dużej(wielkiej)depresji według DSM-IV.

S. Regularne pogarszanie się objawów depresji w godzinach rannych. 4. rzadziej jest to nadmierna senność. a ściślej znaczne skrócenie snu nocnego. głównie dotyczące narządu krążenia(np.poprawa samopoczucia. za I polskim wydaniem M. i behawioralne lęku. z powodu której chorzy zgłaszają się po pomoc. Termin ten jest stosowany w odniesieniu do takich zespołów depresyjnych. Depresje poranne mogą być samodzielnymi postaciami klinicznymi nawrotu choroby afektywnej.ponad 5'%masy ciała w miesiącu). Zahamowanie lub podniecenie psychoruchowe(wyrażające się tylko w skargach subiektywnych). red. że zamiast depresji pojawia się inny objaw lub cecha).mjpierścieniowe leki przeciwdepresyjne. w których głównym objawem jest przewlekły lęk lub lęk występujący napadowa. przed normalnym czasem). na pierwszy plan obrazu klinicznego wysuwają się różnorodne zaburzenia psychofizjologiczne. i Niekiedy jest to jedna grupa objawów(np. Często maską depresji są zespoły. Sadock:Psycnmna Uimczna. . 7. zwykle o falującym nasileniu. Depresje poranne(subdepresja. 8. sole litu(cyt. niekiedy długo utrzymującą się. przekładu S. natręctwa). Znaczna utrata łaknienia lub wyraźny spadek masy ciała(np.zespół prewdżwgina pectns)lub przewodu pokarmowego(stany spastyczne i inne). Gdy w obrazie klinicznym dominują objawy psychopatologiczne. w których depresja jaku objaw podstawowy nie występuje(albo jest trudna do wykrycia). Brak wyraźniejszych zaburzeń osobowości przed wystąpieniem pierwszej fazy depresji endogennej. ekwiwalentem depresji(co ma oznaczać. depresją maskowaną"(dla podkreślenia. terapia elekuowsuząsowa. J. Najczęstszą maską depresji endogennej. 9.Kapłan i 8. 3. Sidorowicz). z wczesnym budzeniem się. zakończona całkowitym lub prawie całkowitym powrotem do zdrowia. gdy zdarzy się coś dobrego). są też wstępną fazą lub zejściem typowego zespołu. bądź zespołów. Gdy dominują zaburzenia układu autonomicznego. Takie atypowe zespoły depresyjne są nazywane. których wszystkie objawy podstawowe i wtórne są mało nasilone(subdepresja). Wczesne budzenie się(zwykle 3 godz. W przeszłości stwierdzono korzystne efekty terapeutyczne po stosowaniu odpowiedniego biologicznego leczenia przeciwdepresyjnego.zaburzenia snu. depresje maskowane. jej miejsce zaś zajmują(a ściślej-wysuwają się na)pierwszy plan obrazu klinicznego)inne objawy i cechy zespołu depresyjnego. takiego jak np. to bezsenność. przewlekle utrzymujący się lęk. bóle głowy. że endogenny zespół depresyjny jest maskowany przez inne objawy). 1. W przeszłości wystąpiła co najmniej jedna faza depresji endogennej. inhibitory MAO. wtedy obraz zespołu przypomina nerwicę lękową i tak często bywa rozpoznawany. 6. depresja atypowa).

przewodu pokarmowego). gdy chory napotyka przeszkody w realizacji swoich zamierzeń. Chorzy z depresjami porannymi(maskowanymi. bólu lub bezsenności). przeciwbólowych lub anksjolitycznychwiąże się z nawrotami fazy depresyjnej i próbami łagodzenia istniejących dolegliwości(złego samopoczucia. którzy rzadko ustalają. mJn. zwłaszcza. przeciwbólowe.opilstwa okresowego(dipsomnia)oraz okresowego nadużywania leków nasennych. Depresje atypowe mogą również przybierać obraz jadłowstrętu(anorewa)ze znacznym zmniejszeniem masy ciała. Zespół maniakalny jest w dużym stopniu przeciwstawieniem depresji. stosując leki anksjolityczne. Właściwą i często skuteczną metodą pomocy są leki przeciwdepresyjne(zarówno trą(pierścieniowe. jak i nowe)stosowane w dawkach terapeutycznych przez właściwy okres czasu. Zaburzenia nastroju(nastrój maniakalny). że pierwotną przyczyną skwg i dolegliwości jest depresja. Część przypadków tzw. dyskomfortu somatycznego. epizod maniakalny).. szczęścia)z beztroską. W bardziej nasilonych stanach maniakalnych dobre samopoczucie i pogodny nastrój zanikają. Należy jednocześnie przestrzec przed rozpoznawaniem depresji maskowanych er iawmmwr. Udzielają zwykle doraźnej pomocy objawowej.guza mózgu). psychopatologicznych"masek depresji należy wymienić zespół natręctw. Mania(zespół maniakalny. wyłącznie na podstawie stwierdzonej skuteczności leku przeciwdepresyjnego. zwłaszcza wtedy. nasenne. Podobnie jak w zespole depresyjnym. zmian organicznych o u n. . bóle głowy(takie jak w typowej depresji endogennej). u osób nie wykazujących anankastycznychcech osobowości. Zaburzenia wielu procesów fizjzlogicznych i metabolicznych oraz rytmów biologicznych.Zaburzenia emocji(dysforia). Obejmuje grupę objawów podstawowych oraz wtórnych. radości. Podejrzenie endogennych uwarunkowań tego zespołu pojawia się wtedy. Zaburzenia napędu psychoruchowegc(podniecenie maniakalne). brakiem adekwatnych reakcji emocjonalnych na wydarzenia przykre. pomiędzy nawrotami zaś są okresy całkowicie wolne od natręctw. zwykle korzystają z pomocy lekarzy innych specjalności. kulszowy i inne). somatycznych(chorób narządu krążenia. Ze ściśle. skłonnością do żartów. bóle w obrębie niektórych nerwów obwodowych(nerw trójdzielny. ich miejsce zajmuje nastrój gniewliwy(dysforia). gdy występuje okresowo. Nastrój maniakalny charakteryzuje stale wzmożenie samopoczucia(stan zadowolenia. Nieodzownym warunkiem rozpoznawania omawianych postaci klinicznych depresji jest wykluczenie innych przyczyn dolegliwości chorych. 3. atypowymi)jedynie sporadycznie zgłaszają się do psychiatrów. może też współistnieć z nastrojem maniakalnym i ujawniać się w określonych sytuacjach. Do objawów podstawowych należą:1. Dysforia leży u podłoża licznych konfliktów z otoczeniem oraz zachowań agresywnych. 4. 2.Trzecia grupa to różnorodne zespoły bólowe. do objawów podstawowych dołączają się u części chorych liczne objawy i cechy wtórne. Subdepresja bywa przyczyną nadużywania alkoholu i leków. (np. D y s fort a może stanowić podstawowy nastrój chorych.

U części chorych zaburzenia samooceny noszą wszelkie cechy ocen lub urojeń wielkościowych. W stanach podniecenia maniakalnego może pojawiać się gwałtowne. niekonsekwentne w treści.Myślenie jest wyraźnie przyspieszone. Do pospolitych zaburzeń rytmów biologicznych należą zaburzenia rytmu snu i czuwania w postaci znacznego zmniejszenia się długości snu nocnego i wczesnego budzenia się. podejmują wiele inicjatyw i pochopnych działań. ulegają wyraźnemu nasileniu wieczorem i w godzinach porannych. jednak przyspieszenie myślenia i odwracalność uwagi często uniemożliwiają użyteczne wykorzystanie poprawy procesów pamięciowych. Są to np. co wydarza się w otoczeniu wzbudza przelotne zainteresowanie)nasila zaburzenia myślenia. wysuwają projekty usprawnień. pomijając przy tym istniejące realia. niekiedy bardzo dużym(słowotok). Objawy psychopatologiczne zespołu podlegają dobowym wahaniom. nadużywanie alkoholu(niekiedy w postaci ciągów picia). wszędzie obecni). możliwościach i mogą być źródłem. realizowane ad izc. bezładne podniecenie ruchowe. . zachowania i działania chorych(objawy wtórne). przypadkowe kontakty seksualne. może pojawić się gonitwa myśli. przypadkowe podróże. Działanie jest zwykle mało przemyślane i planowane. urojeń i działań reformatorskich. Często urojenia są prowokowane przez otoczenie lub bieżące wydarzenia i na ogół nie są podtrzymywane przez dłuższy czas. których z reguły du końca nie realizują. Charakterystyczna jest aktywność chorych w środowisku. rozdrażnieniem. upośledzona jest jednak precyzja myślenia. na ogół zmiennych co do zakresu i treści. wtedy reagują gniewem. W zakresie myślenia pojawia się zawyżona. wynalazczych. niekiedy dochodzi do porozrywania związków myślowych. Duża odwracalność uwagi(wszystko. które często staje się zupełnie nieproduktywne. Ujawniają oni liczne. Są to m in. może nawet poprawić się(dotyczy to zwłaszcza odtwarzania dawnych śladów pamięciowych). Dotyczy to również zwiewnych urojeń ksobnych i prześladowczych. Usystematyzowane urojenia wielkościowe i prześladowcze należą w manii do rzadkości. Przejawem opisanych zaburzeń jest wielomówność połączona z przyspieszeniem tempa wypowiedzi. przeszkody w realizacji swoich dążeń. Aktywność ruchowa jest niemal zawsze wzmożona. Towarzyszy jej poczucie niespożytej #energii i brak męczliwości(chorzy są nader ruchliwi. Gdy napotykają przeszkody ze strony otoczenia. W nasilonych stanach maniakalnych kojarzenie odbywa się na zasadzie przypadkowego podobieństwa słów czy dźwięków. niekiedy agresją fizyczną. zmianie miejsca pracy.zupełnie zbędne zakupy. podobnie jak zdolność uczenia się. nierzadko absurdalne sądy wypowiedziane ad Aoc w zależności od sytuacji. bezkrytyczna ocena własnych możliwości oraz niedostrzeganie trudności i przeszkód w realizacji podejmowanych działań.decyzja u rozwodzie lub zawarciu związku małżeńskiego. Pamięć w łagodnych stanach maniakalnych(hipomania)zazwyczaj jest sprawna. Nawiązują liczne przypadkowe i powierzchowne znajomości. w której znajduje się chory. powierzchowne zainteresowania. dążą do natychmiastowej realizacji pomysłów. Większość takich wielkościowych urojeń to przelotne. Pospolitym zjawiskiem jest nasilenie popędu płciowego. Wymienione podstawowe cechy zespołu maniakalnego wywołują liczne następstwa w sferze myślenia. niekiedy również życiowo ważne decyzje.przekonania o dużych uzdolnieniach. agresją słowną. niekiedy radykalnych zmian otaczającego świata i. np. które chorzy wypowiadają napotykając. procesy kojarzeniowe biegną szybko.

otoczenie dalsze zaś podziwia dużą energię i sprawność działania. w okresie kilku godzin pojawiają się podstawowe i wtórne cechy zespołu. których potem nie realizują. Przebieg zespołu maniakalnego. Choroba afektywna jednobiegunowa najczęściej zaczyna się po 40. niekiedy dostrzega je jedynie najbliższa rodzina chorego. bezładne podniecenie ruchowe. lż. są te mania z osłupieniem(stupor maniakalny). Hipomania może nie zaburzać w sposób znaczący aktywności celowej(zwłaszcza pracy zawodowej). a nawet ją stymulować. porozrywanie związków myślowych(inkoherencja).Chorzy w manii odżywiają się nieregularnie(brak czasu). U chorych z nagłym ostrym początkiem częsty jest również nagły koniec zaburzeń psychicznych. Mania o maksymalnym nasileniu jest nazywana. zatrzymuje się"na etapie hipomanii. obejmujących elementy manii i depresji. często o dużym nasileniu. rż). rokowanie. . depresja z gonitwą myśli uraz mania akinetyczna. coraz rzadsze postacie z późnym początkiem(po 40. Obraz i nasilenie zespołu maniakalnego wykazuje duże różnice-od łagodnych stanćw do podniecenia(szału)maniakalnego. zamieszczono również informacje o cechach. Tabela 2. Częściej jednak działanie takich osób kończy się na podejmowaniu licznych inicjatyw i zobowiązań. E. Początek manii może być nagły. mania nieproduktywna. mania depresyjna. w której pojawiają się typowe zespoły depresyjne i maniakalne. nie dbają o higienę osobistą. rż). szałem maniakalnym"" manią gwadtowną"lub. Choroba afektywna dwubiegunowa zwykle zaczyna się przed 40. lż). u niektórych zaś stopniowo rozwija się typowy zespół maniakalny. a jednocześnie na bezkrytycyzm. (najczęściej obserwowany przedział wieku to 28-35 lat). chudną. manią ostrą". U części chorych objawy zespołu narastają stopniowo w okresie kilkunastu dni lub kilku tygodni. Przebieg choroby afektywnej dwubiegunowej i depresji nawracającej wykazuje wiele istotnych różnic. Przebieg chorób afektywnych. majaczenie). ich strój i wygląd zewnętrzny wskazuje często na wzmożone samopoczucie. Taki przebieg obserwuje się głównie u osób z częstymi nawrotami i przechodzeniem faz maniakalnych w depresyjne i odwrotnie. Można wyodrębnić mniej liczną grupę chorób z wczesnym początkiem oraz grupę podstawową z późnym początkiem choroby(około 50. Kraepelin opisał kilka atypowych postaci zespołu maniakalnego. W tabeli 2 podano najważniejsze różnice. niekiedy nie ukierunkowane zachowanie agresywne. W stanie tym dominuje gwałtowne. które charakteryzuje występowanie typowych faz depresyjnych oraz zespołów hipomaniakalnych tnie wymagających hospitalizacji). u części dynamika zespołu. które mogą ułatwiać diagnostykę różnicową obu grup zaburzeń. W stanach hipomanii zaburzenia nastroju i napędu ruchowego są dyskretne. Można wyodrębnić dwie podgrupy choroby:z wczesnym początkiem(przed 30. które zaliczył do zespołów mieszanych. W takich stanach mogą pojawiać się zaburzenia świadomości(splątanie. W pełni rozwiniętym zespole maniakalnym aktywność celowa(zwłaszcza zdolność do pracy)jest znacznie zaburzona lub zniesizna. rż.

a) Cechy osobowości przedchorobowej. że rżwnież kolejne nawrzty mają obraz depresji i dopiero po kilku fazach występuje . c) wyłącznie zespoły depresyjne. b) 6-7. ruchowym. Zaburzenia afektywne jedno-i dwubiegunowe zwykle nawracają. c) jednobiegunowa. a) Niekturc cechy kliniczne depresji. a) średnia liczba faz. urojeniami depresyjnymi. c) częściej u kobiet. b) około 3 miesięcy(często fazy krótkie). bezsennością. hiperszmnia. syntoniczna. podnieceniem. eksuawertywna. 30 rż. anankastyczna. c) około 6 miesięcy(często fazy długie). przećiwwskazane. Tylko mniej więcej u 10%osćb z chorobą afektywną jednobiegunową występuje jeden epizod depresyjny w życiu. Zdarza się. a) Węglan litu w profilaktyce nawrotów. a) Leki przeciwdepresyjne w profilaktyce. b) zespoły depresyjne i maniakalne lub hipomaniakalne dwubiegunowa i jednobiegUllOWIlczęste cyklotymiczna. neurotyczna. c) często depresja z lękiem. c) często skuteczne. a) Pleć. b) 20. u chorych ze średnią liczbą nawrotów przeważają zespoły depresyjne(stosunek do maniakalnych 3:I).Wybrane cechy różnicujące chorobę dwu-i jednobiegunową(depresję nawracającą). b) ruwnie często u kobiet i mężczyzn. b) często depresja typowa z zahamowaniem. c) 3-4. po b) choroba afektywna dwubiegunowa. Mniej więcej u 60%osób z chorobą afektywną dwubiegunową pierwszy epizod stanowi depresja. a) Średnia długość fazy depresyjnej. nagły początek i koniec nawrotów. syntoniczna. c) często melancholiczna(wg Tellenbacha). Średnia liczba nawrotów w chorobie afektywnej dwubiegunowej jest 3-kramie większa niż w jednobiegunowej i wynosi odpowiednio 6 i 3. a) Początek choroby(wiek). c) mała skuteczność. a) Rodzaj cherub afektywnych u krewnych pierwszego stopnia Cechy osobowości przedchorobowej. niepokojem. W chorobie afektywnej dwubiegunowej nawroty występują niemal u wszystkich chorych. introwertywna. niezbyt duże nasilenie lęku. c) Po 40 rż. Podano w kolejności: po a) cecha. b) duża skuteczność. b) Dwubiegunowa i jednobiegunowa. po c) choroba afektywna jednobiegunowa(depresja nawracająca). stopniowe narastanie i ustępowawanieobjawuw. a) Rodzaj faz w przebiegu choroby. b) nie skutcczne. W chorobie dwubiegunowej liczba faz depresyjnych i maniakalnych u poszczególnych chorych wykazuje różnice:u osób z częstymi i bardzo częstymi nawrotami jest często identyczna lub zbliżona. b) Często cyklotyniczna. ekstrawertywna.

Przebieg i rokowanie chorób afektywnych wykazuje duże różnice u poszczególnych osób. rż. Szczególnym problemem są powiązania między nadużywaniem alkoholu i uzależnieniem od . a okresy remisji krótkie. fazy chorzbowe bardzo długie. w części przypadków(zwłaszcza gdy nawraca)-jest to wariant zaburzeń afektywnych jednobiegunowych. Formą zejścia jest również przewlekle utrzymujący się stan subdepresji. nawracające zaburzenia depresyjne. przygnębienie wykazuje dużą zmienność. występuje skrócenie cyklów choroby(głównie okresów remisji z wydłużeniem długzici nawrztów). zagęszczania faz Szczególną odmianą przebiegu zaburzeń afektywnych są tzw. niekiedy związany z porą roku(zwłaszcza wiosną i jesienią. nawet po bardzo długiej remisji. lecz stanami częściowej poprawy z przewlekle utrzymującymi się zaburzeniami nastroju. W klasyfikacjach ICD-10 oraz DSM-IV wyodrębniono dwie poranne postacie zaburzeń afektywnych:zaburzenia cyklotymiczne(cyklotymia)oraz zaburzenia dystymiczne(dystymia). zwłaszcza dwubiegunowa. wyzwolony"przez leki przeciwdepresyjne. liczba nawrotów jest duża. Zaburzenie to jest najczęściej poranną formą choroby afektywnej dwubiegunowej. Złe samopoczucie. Średnia długość nawrotów w chorobie afektywnej jednobiegunowej wynosi 6 miesięcy. Zejściem chorób afektywnych u części osób jest całkowite ustąpienie nawrotów i powrót du stanu zdrowia. u części obie choroby mogą mieć przebieg złośliwy. dotyczy to głównie choroby afektywnej dwubiegunowej. jest często zależne ud bieżących wydarzeń. Nigdy jednak nie można wykluczyć możliwości ponownego nawrotu.utrzymujące się 2 tygodnie). niekiedy występuje przebieg naprzemienny bez remisji. niekiedy. powtarzający się rytm nawracania. co prowadzi do zjawiska. w miarę trwania choroby. Dotyczy tz 15-20%chorych i pojawia się częściej u osób po 50. u części chorych nawroty występują w rytmie miesięcznym. najczęściej w postaci subdepresji. określenie to nie jest w pełni adekwatne w odniesieniu do dużego odsetka chorych. Stan taki wymaga zróżnicowania z długo utrzymującym się nawrotem depresji. Podstawową cechą cyklotymii są stale utrzymujące się wahania nastroju. rzadziej hipomanii.krótkotrwałe.depresja zimzwa). który oscyluje pomiędzy stanami subdepresji i hipomanii. Do rzadko obserwowanych należy przewlekły stan hipomaniakalny. a długość przerw pomiędzy fazami wykazuje u tej samej osoby duże różnice. utrzymujący się ponad 2 lata stan subdepresyjny. w którym leki przeciwdepresyjneczęsto są mało skuteczne. wykazują często uporządkowany. Pozycja nozologiczna dystymii nie jest jasna. jak i dwubiegunowej w miarę trwania procesu chorobowego przerwy pomiędzy nawrotami nie są remisjami w sensie ścisłym. w chorobie dwubiegunowej około 3 miesięcy. u pewnej liczby chorych ma podłoże nerwicowe lub wiąże się z zaburzeniami osobowości(odpowiada więc terminowi diagnostycznemu "depresja nerwicowa").w okresie inwolucji lub w wieku podeszłym). Chociaż okresy oddzielające nawroty są nazywane remisjami. U niektórych chzrych może wystąpić jeden lub dwa nawroty w życiu(np. w których zaburzenia nastroju trwają krócej niż 2 tygodnie(zazwyczaj 2-3 dni). niekiedy zimątzw. Choroby afektywne. zdarzają się również nawroty krótkotrwałe(np. W obu typach chorób afektywnych. U blisko połowy zarówno z rozpoznaniem choroby afektywnej jedno-. W chorobie jednobiegunowej nawroty występują mniej regularnie i często nie są podporządkowane określonemu rytmowi. W obu grupach chorób mogą występować fazy długie(powyżej roku). Dystymia te przewlekły.zespół maniakalny.

Mania. Decyzję taką(jeśli to mzżliwe)powinien podejmować lekarz psychiatra. w domu rodzinnym. ale nie jedyną przyczynę decyzji o odebraniu życia. Bardziej nasilone stany maniakalne wymagają leczenia w warunkach szpitalnych. W tym okresie mają również znaczenie ćwiczenia ruchowe i inne formy aktywizacji chorych. Leczenie nawrotów i profilaktyka chorób afektywnych. W ciężkich zespołach depresyjnych z tendencjami samobójczymi przydatne są elektrowstrząsy. Depresja. Wyniki badań nad genezą samobójstw w chorobach afektywnych wskazują. )Choroby afektywne u części chorych mogą być przyczyną trwałego lub okresowego inwalidztwa. Trwale inwalidztwo jest najczęściej następstwem ciężkiego(np. Podstawą takiej decyzji jest długo utrzymujący się nawrót u chorego ze sporadycznymi. niemożność liczenia na pomoc innych). podnieceniem. W przypadkach depresji przebiegającej z dużym lękiem i podnieceniem ruchowym oraz depresji z urojeniami są stosowane neuroleptyki. hipomania)i stanowi podstawę do orzekania Ul lub U grupy inwalidzkiej. szpital)jest decyzją nader odpowiedzialną. które wciąż pzzostają pełnoprawną metodą lecz TUCZĄ. Dane statystyczne. Nie oznacza to bynajmniej. trudności materialne.naprzemiennego)przebiegu choroby lub przewlekłego utrzymywania się porannych zaburzeń nastroju(subdepresja. Podstawowe znaczenie w leczeniu zespołów maniakalnych mają neuroleptyki. zwłaszcza przebiegających z lękiem. Stosując je można uzyskać ustąpienie depresji lub istotną poprawę u okuło/0%leczonych. nihilistyczne. Zapobieganie nawrotom. z urojeniami depresyjnymi(urojenia hipochondryczne. nasennych. osamotnienie. lub leczenie skojarzone(leki przeciwdepresyjnei neuroleptyki). Zagadnienie powiązań pomiędzy chorobami afektywnymi i nadużywaniem leków(przeciwbólowych. w której znajduje się chory(konflikty w małżeństwie. Wybur metody terapeutycznej oraz miejsca leczenia(poradnia. Przydatność ukierunkowanej psychoterapii w leczeniu ciężkich depresji jest ograniczona. określają to zjawiskz na 3065%populacji chorych z zaburzeniami afektywnymi. głównie w związku z dużym ryzykiem samobójstwa. w miejscu pracy. Podstawowym sposobem leczenia są leki przeciwdepresyjne. wykazujące wpływ przeciw depresyjny(np. Przeciwmaniakalny wpływ wywiera też węglan litu.lewopromazyna). katastroficzne:(patrz też rozdział.alkzholu a chorobami afektywnymi. Duże ryzyko samobójstwa pojawia się również w głębokich depresjach. Samobójstwa". anksjulitycznych)nie doczekało się dotychczas szerszych badań. . lecz długimi fazami. głownie przydatny w leczeniu zespołów hipomaniakalnych oraz manii o umiarkowanym nasileniu. że dobra sytuacja socjalna wyklucza możliwość samobójstwa. że chociaż są doić ścisłe powiązania pomiędzy zamachem samobójczym a zespołem depresyjnym. Psychoterapię(głównie indywidualną)stosuje się w okresie narastającej poprawy stanu klinicznego. chociaż problem ten na pewno występuje. W chorobie afektywnej dwubiegunowej podstawowym sposobem profilaktyki jest długotrwałe stosowanie węglanu litu. to depresja stanowi ważną. Zgon związany z zamachem samobójczym również należy zaliczyć do form zejścia chorób afektywnych(dotyczy to 15-25%chorych). Decyzja taka często jest wynikiem współistnienia depresyjnych zaburzeń nastroju i myślenia oraz niekorzystnej sytuacji środowiskowej. zamieszczane w pracach licznych autorów.

Pojęcie nerwic zostało stworzone przez angielskiego lekarza Cullena 200 lat temu dla opisu zaburzeń czynnościowych układu nerwowego przy braku strukturalnych zmian w komórkach nerwowych. że objawy i zespoły psychopatologiczne o charakterze nerwicowym występują także w przebiegu innych chorób psychicznych i cielesnych. reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne"(F 43). W zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej stosowana jest również karbamazepinaoraz pochodne kwasu wa(promowego. zawiera jednak określoną treść opisową i sugeruje etioparogenezę tych zaburzeń. W chorobie afektywnej jednobiegunowej coraz szersze zastosowanie znajdują leki przeciwdepresyjne podawane przewlekle. Zazwyczaj wspó(występowanie licznych objawów jest przyczyną kształtowania się rozmaitych zespołów psychopatologicznych. Objawy dzieli się na psychiczne. przwadzą one do narastających trudności w stosunkach z ludźmi i pełnieniu określonych ról społecznych. nieprecyzyjne i budzące wątpliwości w odniesieniu do nozologicznej odrębności tej grupy zaburzeń. ale nie prowadzą do znacznych jej zaburzeń lub rozpadu. których pacjent nie potrafi rozwiązać. Najlepsze wyniki daje u osób ze średnią liczbą nawrotów(jednak nie większą niż 3 nawroty rocznie). choć niejednoznaczne. niekiedy intensywnej i sprawiającej choremu poczucie dyskomfortui znaczne cierpienie. Obecnie terminem tym określa się grupę zaburzeń niepsychotycznych u przewlekłym przebiegu. 10. myślenia i zachowania. Zaburzenia przejawiają się w sferach postrzegania. Przyjmuje się. Objawy i dolegliwości najczęściej przypominają i sprawiają wrażenie zaostrzonych i przesadnych reakcji na trudne problemy występujące u ludzi zdrowych. przeżywania. Lek może być stosowany wyłącznie pod kontrolą stężenia litu we krwi. 16. W tejże wersji została także wyodrębniona grupa zaburzeń określona jako. To. W ostatniej. Umożliwia więc ustalenie rozpoznania i inspiruje do podjęcia swoistych działań profilaktycznych oraz leczniczo-rehabilitacyjnych. Definicja i istota. natomiast u chorychtz bardzo częstymi nawrotami(zwłaszcza o przebiegu naprzemiennym bez okresów remisji)często zawodzi. dominujących w obrazie klinicznym. że przyczynami nerwic są psychologiczne konflikty i trudne sytuacje. problemy. Występują one wprawdzie łatwiej u osób o pewnych wyostrzonych cechach osobowości. Nlerwice. Stefan Leder. zaburzenia nerwicowe związane ze stresem i pod postacią somatyczną"(F 4 O-483. a także. Od psychoz nerwice różnią się brakiem zniekształcenia rzeczywistości w postaci omamów i urojeń oraz zachowanym krytycyzmem wobec objawńw. ponieważ ich wspólnym podłożem są zaburzenia fizjologicznych procesuw w ośrodkowym układzie nerwowym i psychologicznych . Przydatność węglanu litu w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej jednobiegunowej jest wyraźnie mniejsza. wersji Międzynarodowej Klasyfikacji ICD zrezygnowano z klasycznego podziału na nerwice oraz psychozy i używa się określenia. zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi"(F 5 O-543. cielesne i zachowania. Pojęcie nerwicy. bogatej i różnorodnej symptomatyce.Lek ten jest skuteczny u blisko 60%leczonych(całkowite ustąpienie nawrotów lub wydatne zmniejszenie nasilenia manii i depresji).

czasu trwania zaburzeń. naśladownicze. trzecia-chorzby somatyczne. Dane epidemiologiczne. układowe.in. pourazowa itp. W klasyfikacjach zaburzeń psychicznych istnieje tendencja do zastąpienia podziałów opartych na opisie zespołów psychopatologicznych i zawierających sugestie w stosunku do różnicowego rozpoznania. lękowy. lękowe. np. skowych i osobowościowych na ich występowanie. W niektórych podziałach figurują pojęcia. Przykładem tego typu klasyfikacji jest obowiązująca obecnie w Polsce 10.funkcji.prymitywnezłożone). seksualne. niedzielna.określenia wpływów środowi. druga-zaburzenia osobowości. w której opisano zespoły występujące dość powszechnie i spotykane w praktyce klinicznej(np. depresyjny. typ dominujących mechanizmów obronnych(np. Dzięki badaniem epidemiologicznym można sprecyzować dane o rozpowszechnieniu i zachorowalności na zaburzenia nerwicowe:mogą się one także przyczynić do wykrycia czynników etiopatogenetycznych. opisowej i dynamicznej-czyli zawierającej próbę wytłumaczenia genezy i rozwoju nerwicy u konkretnego chorego-umożliwia w większości przypadków postawienie prawidłowego rozpoznania. Klasyfikacje. dysocjacyjny i pod postacią somatyczną). W podziałach krajowych wyróżnia się także nerwice:psychasteniczną. rozwój nerwicowy". Należy jednak pamiętać.nerwica zawodowa. rodzaj konfliktów wewnączpsychicznych(np. reaktywne i rozwojowe.analna-edypalna). wersja Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych. afektywne. nerwice charakteru. Dopiero uwzględnienie całości informacji zawartych w diagnozie poprzecznej i podłużnej. cdszkodowaniowa. w której wystąpiła. cechy wykluczającej możliwość określonego rozpoznania). opisano zaś zespoły jako:dysocjacyjne. W niektórych podziałach uwzględnia się charakter społecznej sytuacji lub motywacji osobniczej. czwartanasilenie stresów psychospołecznych. hipochondryczną. nieprawidłowa reakcja przeżycwwa". W podziałach psychoanalitycznych kryteria dotyczą fazy rozwoju osobowości. wegetatywne. . że przytoczone kryteria rozpoznawcze mają charakter względny i oparcie się wyłącznie na jednym lub nawet kilku kryteriach w sposób wybiórczy może się przyczynić do popełnienia błędu. somatopudobne. nie przekreśla tej możliwości. m. fobijny. Badania re nasuwają duże trudności metodologiczne. małżeńska. relacji interpersonalnych(od-do przeciw ludziom). W amerykańskiej klasyfikacji DSM-Ul zastąpiono kategorię nerwic terminem zaburzeń.między superego a id). psychoseksualne. roszczeniowa.zespół natręctw. w innych. Przyjęto również 5-osiowy system dla poszerzenia informacji o pacjencie:oś pierwsza-kliniczne zespoły psychopatologiczne. przez klasyfikacje oparte na kryteriach służących do operacjonalizacji zabiegżw diagnostycznych(określenie liczby objawów niezbędnych dla ustalenia rozpoznania. piąta-najwyższy poziom funkcjonowania adaptywnego w ostatnim roku. tym też tłumaczy się duże rozpiętości uzyskanych wyników. fiksacja libido"(np.

U tych jednostek. zwiększają prawdopodobieństwo występowania bardziej licznych i różnorodnych trudnych sytuacji i konfliktów. 5-2:1. wpływami hormonalnymi itp). labilność układu nerwowego. w Polsce od/do 3 O%. Wskaźniki wynoszą od 9 do 45%. wrażliwość. egocentryzm. . Nlerwice są zaburzeniami. zależność od innych. obciążenia życiowe i trudności w rozwiązywaniu konfliktów wewnętrznych przewyższających możliwości przystosowawcze jednostki. Wskaźnik prawdopodobieństwa zachorowania na nerwicę w ciągu życia wynosi okuło 159. na powstanie których składa się działanie czynników biologicznych. szczególnie rodzinnych. Same czynniki genetyczne nie decydują jednak o powstawaniu nerwic. sztywność. że-na skutek uczenia społecznego i procesów warunkowania-będą się kształ. nie stanowią patologii. Cechy te same w sobie. Powszechnie przeważają kobiety 1. Do najistotniejszych sytuacji. Odnosi się to także do takich czynników. płytkość uczuciowa. u których we wczesnym dzieciństwie stwierdza się działanie licznych czynników patogennych. jak konstytucja. jednak. uległość. dopiero we współdziałaniu z czynnikami fizycznymi. Możliwości te zależą z kolei od wielu czynników. które wpływa na powstanie mniejszej odporności i większej gotowości do zareagowania na obiektywnie. W praktyce ogólnolekarskiej u 5-15%zgłaszających się stwierdzono zaburzenia nerwicowe. dominacja. do lekarzy natomiast zgłasza się nie więcej niż połowa tych chorych. Badania w zakładach przemysłowych i usługowych potwierdziły prawdopodobieństwo wyżej wymienionych wskaźników i dostarczyły danych o znaczeniu czynników związanych z charakterem i warunkami pracy. W psychiatrycznym lecznictwie ambulatoryjnym wskaźnik ten wynosi około 4 O%. niskim progiem frustracji. W niektórych badaniach stwierdzono nieco wyższe wskaźniki w populacjach o niższym standardzie społeczno-ekonomicznym. w innych-w grupach rozwiedzionych i owdowiałych. a zwłaszcza subiektywnie trudne sytuacje zaburzeniami. w miastach stwierdza się nieco wyższe wskaźniki niż na wsi. Za rolą uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego przemawiają także dodatnie zależności pomiędzy patologią ciąży i porodu a występowaniem zaburzeń nerwicowych. 38%. 59. psychospołecznymi i kulturowymi przyczyniają się do ich genezy. zawyżonymi aspiracjami.Wskaźnik rozpowszechnienia nerwic w populacji ogólnej wahał się w rozmaitych badaniach od 0:28 do 53. szczególnie pojedyncze. które wyzwalają objawy i dolegliwości. płeć(wyższy wskaźnik rozpowszechnienia nerwic wśród kobiet próbuje się niekiedy tłumaczyć większą emocjonalnością. agresywność. społeczno-kulturowych i psychologicznych. Wśród czynników kształtujących osobowość należy wymienić uwarunkowania genetyczne. Wśród cech tych najczęściej wymienia się:bierność. z których najważniejszymi są cechy osobowości przedchorobowej. zmienność. niepewność. tować nieprawidłowe cechy osobowości i nieadekwatne postawy. tworząc określone konfiguracje. Etiologia i patogeneza. Widocznie czynniki genetyczna-konstytucjonalne i działanie czynników patogennych w czasie ciąży i porodu stwarzają podłoże. które mogą wywierać wpływ na stan zdrowia psychicznego. Nieprzypadkowo więc opisuje się najczęściej pacjentów nerwicowych jako charakteryzujących się podwyższonym poziomem niepokoju. cechy temperamentu. których współudział w kształtowaniu cech lękowych i obsesyjnych wydaje się być znaczący. można się spodziewać. średnio w krajach wysokouprzemys(owianych wynosi on 9. zalicza się wymagania otoczenia.

a także zdolności i umiejętności rozwiązywania powstałych problemów. . umiejętności i możliwości. ale nie powinienem"). którymi określa się czynniki wyzwalające zaburzenia nerwicowe. podstawowych. jak postrzega własne możliwości kształtowania przebiegu wypadków. Przypisują one istotną rolę. stąd zaburzenia nerwicowe mogą podtrzymywać istnienie objawów oraz zachowań nerwicowych i na zasadzie błędnego kuła je utrwalać. Wzajemne oddziaływanie czynników predysponujących. nadmierny opór przeciwko postrzeganiu siebie oczyma innych. wyzwalających i utrwalających określa w du. sprzeczności między obowiązkami a potrzebami. poznawczych. stosunków z innymi ludźmi. szczególnie wtedy. inności i krzywdy oraz żalu do innych. chcę. . W pierwszych-w genezie nerwic podkreśla się rolę nieświadomych wewnątrzpsychicznych konfliktów. a nawet korzyści. że choroba dostarcza pewnej ulgi. Podwyższony poziom lęku sprzyja nastawieniu się i stałemu oczekiwaniu na zagrażające niebezpieczeństwa oraz przyczynia się do ograniczenia możliwości rozwiązywania sytuacji problemowych i do podejmowania decyzji czy dokonywania wyboru właściwych strategii postępowania(. pełnienie zaś roli chorego może dostarczyć pewnych satysfakcji. przebieg i zejście nerwic. pćżniej rezygnacją. powstania zagrożenia dla zdrowia i samopoczucia. . gdy postrzega je jako nieodwracalne w skutkach i niezasłużone-jako kary-buntem z gniewem i żalem.skupieniem na sobie. Mają one dla ludzi znaczenie straty kogoś bliskiego czy czegoś ważnego. Reakcje unikania mogą więc niekiedy zmniejszyć cierpienia pacjenta. a takie znaczenie braku znaczących sprawności. związana na ogół z tym. koncepcjach teoretycznych doprowadziły do wykrystalizowania się trzech podsawowychteorii etiopatogenezy zaburzeń nerwicowych:psychoanalitycznych i psychodynamicznych. zdolności do wywiązywania się z zadań i obowiązków. dążenie do uzyskiwania uczuć pozytywnych i pomocy od innych bez zauważania ich potrzeb. że nie będzie mogła sobie z nimi poradzić. które nie zostały rozwiązane w dzieciństwie. jak i prawdopodobnie jej postać. a także pragnieniami a normami etycznymi(. urazy psychiczne". trudności w nawiązywaniu z nimi stosunków pannerskich i porozumiewaniu się. chcę. chcę. Wtedy reaguje na ogół nasilonym lękiem lub obniżeniem nastroju. Łatwość występowania stanów zawodu. które jednostka nadaje postrzeganym i ocenianym zjawi skom*jak wyjaśnia związek przyczynowo-skutkowy między nimi. W teoriach poznawczych kładzie się nacisk na sposób postrzegania i oceny zjawisk i faktów oraz powstające w związku z tym emocje. doznania niepowodzenia przy próbie osiągnięcia ważnego celu. . frustracji wiąże się często z przewagą uczuć gniewu i złości oraz z zachowaniami agresywnymi. Konflikty wewnętrzne-uświadomione lub nieuświadomwne-sprowadzają się najczęściej do zderzenia dążeń jednostki z możliwościami ich realizacji. żel mierze zarówno wystąpienie. wydarzenia życiowe"i zaburzenia związane ze stresem. Postawa rezygnacji jest jednym z czynnikćw utrwalających zaburzenia:innym ważnym czynnikiem jest postawa bierności. znaczenia osobistego". Nieadekwamośćaspiracji może się przyczyniać do powstawania niedostatecznej lub nadmiernej motywacji do osiągania nierealistycznych celów. ograniczona swoboda nerwicowa'). uczenia się. dla samooceny. ale nie mogę". Rozpowszechnione są pojęcia. mających poczucie niższej wartości. czy jednostka przewiduje. Istotne konsekwencje przeżycia tego typu wydarzeń i sytuacji wiążą się z tym. gdy stanzwi pewne rozwiązanie trudnej sytuacji. Próby ujęcia znaczenia wymienionych faktów i sytuacji w określonych. przy czym reakcje te powstają na drodze modelowania i naśladownictwa lub warunkowania klasycznego i instrumentalnego. Teorie uczenia ujmują nerwicowe objawy jako wyuczone reakcje mogące zmniejszyć lęk lub stanowiące jego przejawy. ale inni nie pozwalają". Podkreśla się także niekiedy niechęć do samoanalizy.

. strachu. ale jeszcze częściej występują zespoły mieszane. fobijnego. stresowych"oraz zaostrzenie się nerwicowych zaburzeń. że tego typu podziały mają względne znaczenie. Częściej występują u kobiet. Mogą one dominować w świadomości. wilżą się wtedy z obawami przed utratą lub oddzieleniem się od jednego z rzdziców. jedne ustępują. u pacjentów nerwicowych-około 3 O%. jak i mechanizmy ich powstawania przemawiają za tym. Ich źródeł i przyczmchory na ogół nie potrafi określić i najczęściej nie wiążą się one z określonymi sytuacjami czy bodzcami. Ponadto objawy nerwicowe są znane każdemu z własnego doświadczenia i dlatego też większość z nich wydaje się zrozumiała. hipochondrycznego. inne zaczynają dominować. są one bowiem wyrazem reakcji organizmu na niebezpieczeństwo. Zaburzenia te należą do najbardziej rozpowszechnionych. W opisie nerwic uderza duża różnorodność oraz bogactwo objawów i dolegliwości. Często stwierdza się przewagę poszczególnych zespołów:astenicznego. Często również wiążą się z przykrymi doświadczeniami w szkole lub w grupie rówieśniczej. co z kolei zwiększa liczbę występujących sytuacji. sprawiając mu znaczne cierpienia i napotykając niezrozumienie otoczenia. Fenomenologia. Rozpzwszechnienie tych zaburzeń w populacjach ogólnych określa się na 2-59. ich zmienność i często dramatyczny charakter. konfliktowych układach. U dorosłych najczęściej rozpoczynają się w wieku 20-30 lat. Próby uporządkowania i podziału na kategorie objawów znajdują wyraz w podziałach na objawy somatyczne i psychiczne oraz zachowania. Powstające w ten sposób zespoły psychopatologiczne ulegają najczęściej przekształceniom. Organizm reaguje na te zewnętrzne i wewnętrzne-nie zawsze uświadomione-bodźce objawami dyskomfortu w pustaci niepokoju. Wykraczają ponad prawidłowe reakcje na działani stresu. szczególnie w rodzinach o niekorzystnych. na sygnały zagrażające bezpośrednio i(lub)symboliczne. napięcia. emocjonalne i przeżyciowe. lęk może występować w postaci przewlekłego lub okresowo nasilającego się i falującego stanu oraz w formie gwałtownych napadów. lękowego. obaw. Zaburzenia lękowe. lęku. bezsensowne i niepokojące. a zarazę znajdować wyraz w reakcjach wegetatywnasomatycznych i w zachowaniu się. zawierający niekiedy jakby ukryte treści. nierzadkz u dzieci. mogą poważnie zakłócać samopoczucie i społeczne zachowanie chorego. przed zgłoszeniem do lekarza objawy trwają średnio kilka lat. Niekiedy jednak stopień ich nasilenia. Wiele dolegliwości i objawów występuje w rozmaitych powiązaniach w przebiegu zaburzeń u poszczególnych chorych. mono-i wielosymptomatyczne. zmienność i wpływ na zachowanie się jednostki mogą wydać się dziwaczne.Nieadekwatne rozumienie i poznanie tych procesów przyczynia się do zwiększenia negatywnych emocji i niewłaściwych decyji oraz nieskutecznych zachowań jednostki. nauęctw. depresyjnego. w których objawy różnych zespołów nakładają się na siebie. Jednak zarówno charakter objawów. u pacjentów z zaburzeniami kardiologicznymi-10-159. a widoczne lub zakładane przez otoczenie dążenie do uzyskania ulg może się przyczynić do ich oceny jako zamierzonych lub przesadnie eksponowanych. w praktyce ogólnzlekarskiej-ó%.

że może upaść. zgonem w otoczeniu. przyczyniają sig do zwiększenia niepokoju. Innym mechanizmem napędzającym niepokój mogą być dolegliwości płynące z własnego ciała.spadanie z łóżkiem w przepaść. U większości pacjentów dominuje napięcie i trwoga. Stanowią one dla chorego dramatyczne przeżycia. np. pacjenci często zgłaszają bóle mięśniowe. Niekiedy dolegliwzści i objawy skupiają się na poszczególnych narządach. nadużycie alkoholu. skarży się na liczne dolegliwości ze strony układu krążenia i oddychania. Obraz kliniczny. w tłumie czy w samotności. że reakcje fizjologiczne. Często zmniejszeniu niepokoju sprzyja obecność bliskiej osoby. serce mi pęka". Mogą one być związane z nadmiernym wysiłkiem. w klasyfikacji ICD-10 wyodrębniono tę postać pud nazwą. brakiem snu. panie disorder"(F 4 l Jł). Natomiast w utrwaleniu lęku znaczną rolę odgrywa mechanizm błędnego koła-skupienie uwagi na objawach i oczekiwaniach na ich wystąpienie nasila je i zwiększa niepokój-. pacjenci obawiają się zbliżeń ze względu na nasilenie się objawów wegetatywnych. suchości w jamie ustnej.sercu. aby odczuwał strach czy obawiał się czegoś. chory nie może. które mogą wywołać wystąpienie pierwszego napadu lęku. można wymienić zetknięcie się z nieszczęśliwym wypudkiem. nie odświeża. Przeżycia tego typu nasilają zazwyczaj niepokój o własne zdrowie. Czasami chory nie może korzystać ze środków komunikacji publicznej. częstego parcia na pęcherz. trudności oddychania. np.wstrzyknięcie antybiotyków). ale może jeździć lub prowadzić samochód. zwariować". mogą ulec procesom warunkowania. dławi . nczofcbie". uderzeń ciepła. Oprócz objawów pocenia. życie ze mnie ucieka". imarzenia senne zawierają przeżycia lękowe. Skupiając uwagę na sprawach zdrowia i możliwych zagrożeniach. Niekiedy wysiłek fizyczny i znalezienie się w sytuacji bez wsparcia ze strony osób bliskich wzmagaj. trudności w koncentracji uwagi. Rolę czynników spustowych mogą odegrać także konflikty zewnętrzne i wewnętrzne. znaleźć sobie miejsca". 'Zakłada się. drżenia wewnętrznego. przyczyniają się dz lękowego oczekiwania na niekorzystne wydarzenia. parastezjiw kończynach. I). że u członków ich rodzin. Może zmniejszać się masa ciała. niekiedy w nocy. . przyspieszonego i gwałtownego lub nieregularnego bicia serca. chyba umieram". ma on uczucie zbliżającej się katastrofy:swoje doznania określa następująco:. użycie środków farmakolzgicznych(np. Ponieważ u niektórych pacjentów w obrazie klinicznym dominują napady gwałtownego lęku. dużym napięciem seksualnym itp. chory zaczyna się obawiać. np. może wychodzić z domu wyłącznie w dzień. sen staje się niespokojny. najczęściej zaprzeczając. . . mając przy sobie określone leki.Prawie 30%chorych podaje. przebytym zakażeniem lub inną chorobą somatyczną. zwiększoną drażliwość. zwykle u mate występowały stany lękowe. lęk przed lękiem"(antycypacyjny). chorobą. chory może się poruszać i przebywać w domu wyłącznie w jej obecności. kawy itp. Niekiedy mają uczucie zmiany własnej osoby i nierealności otaczającego świata(depersonalizacja i derealizacja)(848. wyuczeniu"Wśród licznych sytuacji. powstają. niemożność odprężenia się.w domu lub na ulicy. Napady trwają od kilku minut do kilku godzin. towarzyszące lękowi i będące jego objawami. . zwiększoną męczliwość. Niekiedy występuje obniżenie aktywności seksualnej. zemdleć. znacznie napięcie i niepokój. Istotną rolę mogą odegrać wiadomości o groźnych chorobach oraz oddziaływania jatrogenne.

w wieku-44 lat. Z leków stosuje się pochodne benzudiazepiny(nie. wyraz twarzy pełen trwogi i strachu. i medytacyjnych. z okresowymi zaostrzeniami. Udzielenie mu pomocy i wsparcia w wykonywaniu tych zadań-początkowo przez personel medyczny. ostrej porfirii. gdy zjawia się zaalarmowana przez nią sąsiadka:po napadzie czuje się bardzo osłabiona i oddaje dużo moczu. przyspieszone tętno i płytki oddech.przez oddychanie do torby papierowej. korzystanie z bio-feed backuoraz ćwiczeń oddechowych. zmniejszenie częstości napadćw i nauczenie pacjenta radzenia sobie z objawami. drżeniu. Postępowanie lecznicze-celem jest obniżenie poziomu lęku. a także inhibitory zwrotnego wchłaniania serotoniny-tluoksetyna(Prozac). Tym skargom towarzyszy drżenie.treningu autogennego. Mniej więcej u połowy chorych pc 10-30 latach stwierdza się znaczną poprawę. może głośno wzywać pomocy. gdy musi je następnie . fluwoksamina i paroksetyna. u pozostałych zaburzenia po leczeniu mają nadal charakter falujący. zwykle ustępują. których działanie uwidacznia się po pewnym czasie(niekiedy pc kilku tygodniach). amfetaminy itp. dychawicy oskrzelowej. rozwiedziona. wspieranie. Wykonano u niej badanie ginekologiczne. Napady trwają 20-30 minut. W czasie napadu chory przejawia niepokój ruchowy. nogi jak z waty". brak mi powietrza". Buspirun. Rozpoznanie różnicowe-przede wszystkim należy różnicować ze stanami depresyjnymi. silnym poceniu się. w leczeniu napadów lub ich ciągów pomocne bywają trą(pierścieniowe leki przeciwdepresyjne. nie potrafię oddychać. Od 8 tygodni miewa co kilka dni. Przykład. szczegćlnie wtedy. uczuciu pustki w głowie i. na ogćł u wielu z nich w wieku 50 lat występuje wyraźna poprawa. Pacjentka w wieku 42 lat. Ważne jest jednoczesne uczenie pacjenta przerwania napadu. cu utrudnia hiperwentylaję. bezdzietna. Zespół hiperwentylacyjny może nasilać lęk uraz być jednym z jego przejawćw. choroby Meniere a. feochromocytomy)oraz psychicznych(schizofrenii). np. Stany lękowe mogą występować w przebiegu wielu chorób somatycznych(układu krążenia. nadczynności gruczołu tarczowego. matka. z bolami w okolicy mosrka. Pacjentka od kilku lat. z uczuciem dławienia w gardle i braku powietrza przy znacznie przyspieszonym oddechu. alkoholu. uraz stopniowego pokonywania trudności przez włączanie się w działania. hipoglikemii. pocenie. nauczenie rzzpoznawania sytuacji lękctwżrczych oraz metod i technik rozluźnienia mięśni i zdprężenia się psychicznego za pomocą metod relaksacjnych. dłużej niż 3-4 tygodnie). zwykle w nocy. Przebieg i rokowania-przebieg może być ostry i stosunkowo krótki. . wieczorem regularnie wypija kieliszek koniaku. zaczynając od sytuacji najłatwiejszych. waty w nogach". których unikał. w zespołach abstynencyjnych i po nadużyciu 19-Psychiatria. potem przez osoby bliskie-może być pomocne. Ważne jest wyjaśnienie pacjentowi istoty i mechanizmów stanów lękowych. np. a kończąc na najbardziej trudnych. zawrotach głowy. w głowie pustka. Ojciec pacjentki zmarł nagle na zawał mięśnia sercowego w wieku 42 lat.mnie obręcz. beta-blokery(Propranolol). płakać. uspokajanie. Gdy trzy miesiące temu wystąpiły pierwsze dolegliwości(bóle w okolicy serca). po odejściu męża. w tym cytologiczne. niekiedy pod koniec napadu parcie na pęcherz i stolec. co pacjentka uczyniła 8 tygodni temu. gwałtowne napady bicia serca. tracę przytomność". z powodu Ca mammwe. kardiolog-po obejrzeniu EKG-nakazał całkowite odstawienie papierosów i alkoholu. w wielu przypadkach ma charakter przewlekły.

wypadek. izolowane-np. Leczy się co czwarta osoba z fobiami.zwierząt.wykonać samodzielnie. powoduje jej cierpienia. jest stosunkowo częste. burzą. W związku z obawą skompromitowania się u chorych występuje zwiększony niepokój. lękliwa. społeczne fobie rozpoczynają się najczęściej w wieku dojrzewania. poświęcania czasu oraz ulgi z powodu uniknięcia przedmiotu lub sytuacji nasilającej lęk. w przebiegu różnych cherub psychicznych. czerwienienie się. np. np. Wystąpienie lęku nie poddaje się świadomej kontroli jednostki. niepewna:nie zawsze jest jednak jasne. Niekiedy u tych chorych stwierdza się także niezbyt nasilony niepokój ogólny oraz pewne obniżenie nastroju. Epidemiologia-rozpowszechnienie fobii prostych. zwierząt-są najbardziej zbliżone do objawów nie zaliczanych do patologii. wysokością. to samo obserwuje się czasem po ustąpieniu stanu depresyjnego. natomiast fobie poważnie zaburzające życie występują mniej więcej u 0. 1. Liczba poszczególnych fobii jest duża. Fobie w populacji ogólnej dotyczą najczęściej obaw przed chorobami. zwłaszcza gdy mają charakter nieoczekiwany i szczególnie przykry dla jednostki.obawa przed brudem(myzufobia)i chorobą(nozofobia).socjofobii i erytrufcbii(obawa przed ośmieszeniem się przez czerwienienie twarzy). czy cechy te istniały przed wystąpieniem fobii. mogą spowodować wystąpienie fobii. Niekiedy fobie rozwijają się na zasadzie modelowania przez matkę. niekiedy bardzo zaburza życie chzrych. Fobie społeczne przejawiają się w pustaci obaw przed kontaktami z innymi ludźmi. . 29 wszystkich pacjentów psychiatrycznych. mogą występować ubek innych objawów psychopatologicznych. zwierzętami. pocenie. od osób bliskich w postaci zainteresowania. dotyczące chorób-powyżej 30. Wpływ norm kulturowych. np. 29 ludności.po zawale mięśnia sercowego dominuje agorafobia). ale mogą przez swoją intensywność i stopień zakłócenia normalnego życia nabrać charakteru chorobowego. a także dążeniem chorego do unikania tego typu bodźców lękutwórczych. drżenie. znalezieniem się w sytuacjach publicznych. Bezpośrednie urazy fizyczne i psychiczne. bicie serca itp. burz.wysokości. Utrwalenie fobii może się wiązać z uzyskiwaniem korzyści. Etiopatcgeneza-w opisach cech osobowości pacjentów z fobiami często powtarza się:osoba zależna. które nie ustępują pod wpływem wyjaśnień i argumentów. niekiedy u jednego chorego jednocześnie występuje kilka fobii. Charakteryzują się wystąpieniem intensywnego lęku w określonych sytuacjach i kontaktu z określonymi przed-miotami. wychowania i postaw osób znaczących w dzieciństwie przyczyniają się do powstawania określonych fobii. bierna. Zaburzenia lękowe w postaci fobii(F 4 O). U dzieci fobia szkolna ustępuje często samorzutnie. Fobie dominują niekiedy po zejściu stanów lękowych w obrazie chorobowym(np. np. Fobie proste. co stanowi około. zamknięcie w windzie. .emocjonalnych. pozostanie w domu zamiast pójścia do szkoły). rż. Fobie mogą występować pojedyncze lub bywa ich kilka u jednego chorego. Rozpoznanie i obraz kliniczny. w wielu przypadkach powstają na zasadzie warunkowania klasycznego i instrumentalnego(np. ciemnością.

drażliwość. że otoczenie dostrzega te objawy i negatywnie je ocenia. Agorafobia nie jest zaburzeniem monosymptomatycznym. odwiedzania. zaczęła się bać pozostając sama. wychodzenia na ulice. atrakcyjnego partnera itp. Często prowadzi do wycofania się z aktywnego życia. sklepów. np. czując się bezpiecznie wyłącznie w towarzystwie małżonka. Zazwyczaj ren typ fobii rzzwija się w okresie dorastania. że może nastąpić coś strasznego i niebezpiecznego. Najkorzystniejsze bywa w ostro odgraniczonych fobiach. publicznego przemawiania i zabierania głosu. zwłaszcza infekcyjnyci somatycznych. później w ośrodku dziennym. okresowo się zaostrzając. Re ko w an i e jest zrużnicowane. jako zejście lub komplikacja chorób somatycznych. zabaw. ma bardziej złożony charakter. niekiedy początkowe w warunkach stacjonamegoddziału nerwic. szczególnie w układzie grupowym. często towarzyszy jej klaustrofobia(obawa przed przebywaniem w zamkniętych pomieszczeniach.imipraminy w dawce 75 mgprzez 3-4 tygodnie oraz inhibitora zwrotnego wchłaniania serotoninyfuoksetyny(Prozac). padaczce). rozpadu więzi społecznych. Przebiega jako zaburzenie przewlekłe. trudności w podjęciu działań. wyczerpanie. kilkakrotnie telefonicznie wzywała męża dz domu z powodu obaw. Mogą także zawierać obawy przed skompromitowaniem się wobec utraty kontroli nad sobą. czyli lęk otwartej przestrzeni. Wstydzą się więc swoich objawów i coraz bardziej unikają przebywania z innymi. Fobie te zajmują jakby miejsce pośrednie między poprzednio wymienionymi a agorafobią. Neurastenia(F 40. np. Po kilku dniach została wypis jednak w domu zaczął narastać niepokój. usiłuje doprowadzić do tego. przestała się poruszać samodzielnie poza domem. ponieważ chory. po wstrzyknięci antybiotyku miała zapaść z uczuciem. . Proste fobie monosymptmatyczne są podatne na terapię technikami behawioralnymi. w pobliżu zaś nie ma nikogo bliskiego do udzielenia pomocy. Może ona występować w przebiegu rozmaitych chorób psychicznych(np. że umiera. 3.w chorobie afektywnej. . Pomocne może być stosowani m(pierścieniowych leków antydepresyjnych. w tym niekiedy małżeństwa. W wielu krajach termin ten wyszedł z użycia-nie ma go w amerykańskich klasyfikacjach DSM-Ul i DSM-IV jednak do lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej częstz zgłaszają się chorzy z typowymi dla tej postaci zaburzeń dolegliwościami. Obawy dotyczą najczęściej tego. wiąże się z obawą oceny w roli dorosłego. najmniej korzystne w agorafobii:u 25%pacjentów po leczeniu utrzymują się obawy. Pacjentka w wieku 28 lat. . Zespół asteniczny występuje w przebiegu wielu chorób. W czasie pobytu w szpitalu z powodu przerwania ciąży wystąpiły u niej stany gorączkowe do 3 b O. zmniejsza się jednak nasilenie dolegliwości. aby stale z nim przebywać.pugwałtownych napadach lęku. że nastąpi napad. Wielu pacjentów z agorafobią wycofuje się z pracy zawodowej i przechodzi na renty inwalidzkie Przykład. Agorafobia. schizofrenii.Pacjenci mają przeświadczenie. Są to skargi na osłabienie. zwiększoną męczliwość. zmienność nastroju. i dlatego jest lu niej zbliżona pod względem wielkości i charakteru objawów występujących w obrębie układu aurullOllllCZllCgO. Agorafobia wymaga systematycznego kompleksowego leczenia. zwłaszcza w samotności)oraz różne socjofobie. Fobia ta rozwija się najczęściej jako kolejna faza nerwicy lękowej. większość niepracujących kobiet nadal nie porusza się póz domem samodzielnie.

oraz hiposteniczna. od kilku tygodni sypia po 4-5 godzin. hałas. nie może się skupić podczas lektury fachowej.niekiedy wiąże się z działaniem substancji toksycznych. po przebudzeniu nie czują się wypoczęci. natomiast w 10. jego wynik zadecyduje o pozosuniu na uczelni. wzmożona pobudliwość. częste choroby. Nerwica depresyjna lub w DSM-III-dystymiczna. u których one występują. zaburzenia wegetatywne i seksualne(przedwczesny wytrysk. w nocy nie sypiam'). obawia się. jak słaby napęd. nie mogą się skupić. W tych ostatnich uwarunkowania zewnętrzne odgrywają decydującą rolę. typem układu nerwowego i z takimi cechami osobowości. Przykład. lękliwość. Stąd dane. przebieg. można stwierdzić konstelację określonych cech i zachzwań w dzieciństwie(trudnzści kontaktu. w której dominuje zniechęcenie.mogą sprzyjać wystąpieniu tego zespołu. przynależność do warstw społecznych o niższym statusie i gorszych warunkach materialnabytowych. Próbując wytłumaczyć indywidualne różnice w powstawaniu zjawisk zmęczenia. zależność. wersji klasyfikacji ICD prawdopodobnie będzie istniał podział na głębokie i łagodne zespoły depresyjne. głowy i całego ciała. apatia. osłabienie popędu). niewłaściwe odżywianie. domaga się od niego zajęcia stanowiska. wiązano je z konstytucją. Również trudne warunki bytowe. Pacjent w czasie sesji jesiennej ma przystąpić do nie zaliczonego na wiosnę egzaminu. długotrwale przebywanie w warunkach nadmiernego hałasu. że cierpi na jakąś poważną chorobę. Nadal trwają kontrowersje. żywy dermografizm. fizykoterapię. zmianę środowiska. potliwość. czy różne postacie depresji są uwarunkowane ich przynależnością do odmiennych jednostek nozologicznych. Z kolei w koncepcji stresu astenię rozpatruje się jako fazę nieswoistcj reakcji organizmu na bodźce otoczenia. niektóre leki. w której występuje drażliwość. zmienność nastroju. któremu towarzyszą ujemne przeżycia. Psychofizjclogiczne mechanizmy procesu zmęczenia się nie są znane do końca. narzekają na osłabienie pamięci. Nierzadko u tych pacjentów stwierdza się chwiejność tętna i ciśnienia krwi. u chorych zaś. brak energii i inicjatywy. . wieczorami narasta niepokój. Częste są bok. nie może sobie znaleźć miejsca. apatię. anhedonia. Obraz kliniczny. Niekiedy występują jakby kolejne fazy-hipersteniczna. wzmożona wrażliwość na jaskrawe światło. że jest w ciąży. W klasyfikacji ICD(wersja Q figuruje nerwica depresyjna. trudności w zasypianiu lub bardzo płytki sen(. Student. narzeka na stałe uczucie zmęczenia. szybkie zniechęcanie się i rezygnowanie z zamierzeń. obarczenie licznymi obowiązkami rodzinnymi i zawodowymi. kłopoty z jedzeniem)oraz działanie takich czynników i wydarzeń. wzmożenie odruchów ścięgnistych. rż" brak bliskich satysfakcjonujących relacji z ludźmi. Ostatnia dziewczyna powiadomiła go. W leczeniu wykorzystuje się wypoczynek. leczenie-pacjenci skarżą się na ogólne osłabienie i wyczerpanie. Pacjent w wieku 23 lat. drażnią go ludzie i hałas. zawsze są zmęczeni. wibracji. pobyty sanatoryjne. w DSM-Ul nerwica dystymiczna. zniecierpliwienie. zajęcia ruchowe. jak:strata matki przed I I. ale-ze względu na powiązanie tego zjawiska z czynnikami psychologicznymi jego udział w patogenezie nerwic jest prawdopodobny. schudł z powodu braku łaknienia o 3 kg. stałe oddziaływanie przykrych sytuacji. wilgotności itp. że do jej powstania przyczynia się długotrwale przeciążenie na skutek wysiłku. ostatnio kilkakrotnie miał trudności ze wzwodem podczas prób zbliżeń seksualnych.

ale częściej widzi głćwnie własne błędy i wady. zniekształcając ich znaczenie. ucisk w klatce piersiowej. zwłaszcza o charakterze utraty. mogą być rozmaite wydarzenia życiowe. że pacjentka uważała. . Po przeprowadzeniu kilku rozmów. napady lęku. skargi dotyczące zaburzeń pamięci mają charakter subiektywny. podczas których wyjaśniło się. przebieg i leczenie-jeśli w obrazie psychopatologicznym występuje znaczny niepokój. Pacjentka w wieku 48 lat. że jednostka w zetknięciu się z obiektywnie i dla niej subiektywnie trudnymi sytuacjami będzie prawdopzdobnie postrzegać i oceniać je. rolę w swoim życiu. napaduw lęku prekorlialnego i składników psychotyczngych. Przykład. endogennych"może być trudne. skargi na niemożność zajęcia się czymkolwiek i zaangażowania się w rozmowę lub lekturę nie znajdują potwierdzenia. iż dokonana operacja oznacza niemożność kontynuowania życia seksualnego i stratę cech kobiecych. Po zabiegu ivrzerezwmii zaczęła zgłaszać skargi na obniżenie nastroju. ponieważ chorzy wybiórczo postrzegają i wychwytują ujemne bodźce i sytuacje. poczucie osłabienia. trwającą co najmniej kilka miesięcy. siebie. Należy pamiętać. zapatruje się pesymistycznie na przyszłość. Personel medyczny niekiedy odbiera zachowanie się pacjentów jaku demonstracyjne i domagające się. zjawiska depersonalizacji i derealizacjioraz znaczne obniżenie aktywności. w wykonywaniu swoich obowiązków. Rozpoznanie. łaknienia i snu. zaburzeń cyklów biologicznych. trudność zaśnięcia. Ogólny stan pacjenta ulega na ogół poprawie po upływie 2-4 miesięcy.. że własnym działaniem nie są w stanie zmienić swojej sytuacji(. Mają reż nierzadkzprzekonanie. Stosunkowo mulą wartość mają wypowiedzi o myślach samobójczych. to zróżnicowanie z głębszą depresją z kręgu. łaknienia(zmniejszenie lub zwiększenie masy ciała). że ma duże trudności i opory. beznadziejności swojej sytuacji. trudności podjęcia jakiejkolwiek aktywności. również aktywność w ciągu dnia ulega znacznym wahaniom. Twierdzi. fobie. wyuczona bezradność'). do faktu. Przeciwko temu rozpoznaniu przemawia brak wyraźnej okresowości. wczesnego budzenia się. niepokoju. Takim myślom towarzyszy niepokój i obniżony nastrój. niemożności doznania radości i satysfakcji. że nie potrafi się skupić. Obraz kliniczny-pacjent zgłasza skargę na uczucia smutku. niespokojny sen. W takim ujęciu czynnikami wyzwalającymi nerwicę depresyjną. Niekiedy zainteresowania skupiają się prawie wyłącznie na własnej osobie. co łatwo może się utrwwić. u także częstość występowania. że-rozpoznując depresję nerwicową-należy wykluczyć liczne choroby somatyczne. Zwykle dominuje duża chwiejność nastroju. przy czym niekiedy zmiana . niezadowolenia. które mogą się przyczynić do rozwoju zespołu depresyjnego. a także obniżenie popędu seksuulnego. oprócz innych urazowych doświadczeń. brak chęci do czegokolwiek. zaniku popędu seksualnego. po udzieleniu informacji. rzeczywistość oraz przyszłość negatywnie i pesymistycznie. Nierzadko obwinia innych za swój stan. brak łaknienia. myśli o bezsensowności życia.Przyczynia się to. że niewiele rzeczy go obchodzi i interesuje. budzenie się o około czwartej nad ranem i niemożność ponownego zaśnięcia. Często w zgłaszanych dolegliwościach ważne miejsce zajmują bule głowy i w całym ciele. osamzmieniabezradności. nadmierna senność). przewiduje niekorzystny przebieg wydarzeń. wyjaśnień i uspokojeniu uraz zażywaniu preparatu Smeąuan w dawce 25 mg 3 razy dziennie wystąpiła wyraźna poprawa nastroju. Nie wierzy w swoje możliwości. U niektórych chorych dopiero wyniki leczenia tró(pierścieniowymi lekami przeciwdcpresyjngymi i późniejszy przebieg ułatwiają ustalenie rozpoznania. niekiedy chorzy eksponują zaburzenia snu(płytki.

o przewadze procesów emocjonalnych nad intelektualnymi. mowa ciała". a także nieuświadomione motywy o charakterze życzeniowym. Zawsze wskazana jest psychoterapia podtrzymująca oraz poznawcza. ukształtowanej pod wpływem czynników społeczno-kulturowych. niedojrzałość)nie jest niezbędne do powstania zaburzeń histerycznych. symboliczny. Nerwica histeryczna lub-według ICD-10-zaburzenia pod postacią somatyczną(w tym somatyzacja. posiadanej wiedzy. nagłością wystąpienia.zmniejszenie lęku. że objawy często sygnalizują i przekazują innym ludziom w sposób pośredni. małe dawki chlorprnyksenu itp)mogą być pomocne. Oznacza to. których jednostka nie potrafi opanować i rozwiązać. Zaburzenia dysocjacyjne 144. hipochondria.nagły niedowład górnej kończyny u młodocianego w chwili jej uniesienia z zamiarem uderzenia ojca)albo ukryte motywacje(np. brakiem zgodności zakresu objawów z innerwacją fijolzgiczną. istotę przeżywanego przez jednostkę konfliktu(np. Tłumaczy to również.udzielenia pomocy. zmiennością obrazu związaną z zachzwaniem się otoczenia choregz. nie kontrolowana emocjonalność. motywacją wzbudzającą skojarzenia z dążeniem chorego do uzyskania ulg. atypowe zaburzenia somatyczne)F 45 oraz zaburzenia dysocjacyjne****. W mechanizmach patogenetycznych dużą rolę odgrywają wyobrażenia jednostki o chorobach oraz ich przejawach. Dla obrazu psychopatologicznego charakterystyczne są zaburzenia świadomości i zaburzenia w układzie czuciowa-ruchowym oraz zachowania o prymitywnym reaktywnym charakterze.. Do czynników kształtujących te cechy osobowości zaliczamy czynniki konstytucjonalnadziedziczne. czytelnym charakterem. mające niekiedy symboliczny charakter. Zwracają uwagę otoczenia intensywnością i dramatyzmem wyrazu. że istnienie cech zsobowości histerycznej(zależność od innych dążenie aby nimi manipulować oraz kontrolować swoje otoczenie. Ta najstarsza postać nerwicy wykazuje zadziwiającą żywotność. skłonność do dramatyzowania i fantazjowania. psychogenne zaburzenia bulowe. niekiedy określanym jako. imitujące"różne choroby somatyczne i neurologiczne. zmienny. Nierzadko jednak zaostrzenia lub ponowne wystąpienie stanów depresyjnych jest coraz częstsze i nerwica nabiera charakteru przewlekłego. mogą mieć charakter ostry i przewlekły. podobieństwem wielu objawów do występujących w przebiegu chorób organicznych. ulgi.otoczenia i leczenie farmakologiczne(hydroksyzyna do 200 mgdziennie. Zaburzenia czuciowa-ruchowe obejmują hipo-i hiperfunkcje. bogaty w liczne objawy. że doświadczenie i obserwacje kliniczne potwierdzają istnienie określonych zespołów psychopatologicznych o pewnych wspulnych cechach(w tym przebiegu)oraz patogenetycznych mechanizmów psychofiz(alogicznych. uwagi. korzyści. Przyczyn tego należy szukać w fakcie. . choć je ułatwia. stanowiące odpowiedź na oczekiwane lub istniejące trudne i frustrujące jednostkę sytuacje. Wyobrażenia o chorobach powstają na podstawie własnych obserwacji. co z kolei może je utrwalić. pełnienie roli społecznej chorego itp. Najczęściej występuje nagły początek i niekiedy nie mniej nagłe ustąpienie zaburzeń. ekspresyjne. opieki). opierając. przekazujące określone treści i komunikaty otoczenia. ale rolę decydującą odgrywają procesy uczenia się w zetknięciu z trudnymi sytuacjami.drżenie rąk lub nagła ślepota u żołnierzy w czasie działań wojennych)oraz jej oczekiwania wobec innych(np. wiedzy i pragnień chorego. się skutecznie powtarzającym się próbom wyrugowania tego terminu z aktualnie istniejących klasyfikacji. zależne od wyobrażeń. Obraz kliniczny jest bardzo różnorodny. konwersja. Prymitywny reaktywny charakter zachowania świadczy o rezygnacji lub niemożności zmierzenia się z wymogami rzeczywistości. Konsekwencją dramatycznego i wywołującego inwalidztwo charakteru zaburzeń jest często uzyskanie pewnych ulg-np.

sytuację.przy braku dostatecznej motywacji do wyzdrowienia lub niewłaściwym postępowaniu lekarzy. aerofagię(łykanie powietrza). hipersomnii(nadmierna senność). całokształt obrazu klinicznego i jego dynamiki. osobowość mnogą i naprzemienną. afonia lub mówienie szeptem. u których decydującą rolę w wystąpieniu objawów odegrały czynniki sytuacyjne. w kturj się znalazł chory oraz cechy jego osobowości. spastyczny skurcz prze(yku(. transu. Objawy dysocjacyjne występują w przebiegu napadów drgawkowych. Przebieg i całowanie przedstawiają się bardzo rozmaicie. dodatkowo komplikując . tzw. ma. w tym tiki.życzeniowamotywacja lub symboliczny charakter objawów. . jak:teatralność zachowania się. Jednak nie jest wskazane ustalenie diagnzzy na zasadzie per zacArizwew. napady drgawkowe. Powinno się uwzględniać okoliczności wystąpienia zaburzeń. Do h i perto n k ej i można zaliczyć parestezję i hiperstezje. W celu przeciwdziałania takiej możliwości. Wśród zaburzeń o charakterze hipofun ket i układu czuciowego należy wspomnieć o znieczuleniach głowy. Również osłupienia lub pobudzenia psychoruchowego. zaburzeniach wzroku ślepota lub koncentryczne zwężenie pzla widzenia. reaktywne zachowania ze zmniejszoną samokontrolą. szczękościsk). wymagające dokładnego różnicowania z napadami padaczkowymi. niekiedy również nawrotów i wystąpienie innych zespołów psychopatologicznych. skóry i błon śluzowych. Wśród hiperfunkcj i ruchowych najczęściej występuje grubufaliste drżenie głowy.Do najczęstszych hipofunkcj i ruchowych należą niedowłady i porażenia kończyn-jednostronne. możliwe jest utrwalenie zaburzeń. języka. zespołu depersonalizacyjnego. rzadko występującą ciążę rzekomą. zamroczenia jasnego. życzeniowe lub wręcz agrawacyjne. belle indifference"-obojętność wytworna. która może spowodować inwalidztwo. kończyn. Taka postawa personelu medycznego może przeważnie zaciążyć na stosunkach z pacjentami. Do grupy zaburzeń pod postacią somatyczną zalicza się też niekiedy czkawkę. charakter urazu psychicznego i przeżywanego konfliktu. Obserwuje się zaburzenia monosymptomatyczne(opadniecie powiek. zaburzenia chodu. Lekarze niekiedy lekceważą zaburzenia histeryczne i określają je jako ucieczkzwe. stany niepamięci. Diagnostyka różnicowa jest częste rzeczą trudną. wzdęcia. zaburzeniach słuchu łącznic z głuchotą. nie mogą decydować o określeniu zaburzeń jako histerycznych. a także przyczynić się do jatrogenii i powstania niejednej tragedii osobistej. człon irriÓ(ile. jąkanie się. Zalicza się także do nich fugi(ucieczki z niepamięcią). w postaci omdleń. Mogą im towarzyszyć przykurcze. kamptokormia(nieprawidłowe ustawienie tułowia). U pacjentów. wymioty. natomiast uznanie bólu za objaw histeryczny wymaga dużej ostrożności(w ICD-10 "uporczywe bóle psychogenne"). ruchy mimowolne. Wyrwane z kontekstu pojedyncze objawy i cechy zaburzeń. dysuria. wymaga doświadczenia i współpracy lekarzy rożnych specjalności. np. a także wtórne korzyści(społeczne i interpersonalne). należy dążyć do jak najszybszego usunięcia poszczególnych objawów. U pacjentów z cechami osobowości histerycznej nierzadko występuje szybkie ustąpienie objawów. także astazja-abazja(niemożność słania i chodzę. dwustronne i połowiczne. może także wystąpić w postaci samodzielnego zespołu). We wszystkich tych stanach stwierdza się zaburzenia świadomości. kula w gardle').

agresji wobec siebie lub innych. nieokazywanie emocji. na którym łatwiej występuje zjawisko. Obraz kliniczny-pacjenci często sprawiają wrażenie skutych. U najbliższych krewnych tych chorych zaburzenia. rozważania. Pacjenci odczuwają objawy w postaci natrętnych myśli. wysoki poziom aspiracji. Jednocześnie próby przeciwstawienia się im najczęściej zwiększają lęk.przebieg i zejście zaburzeń. Współczynnik nerwicy natręctw w populacji ogólnej wynosi 0. pedantyczność. z trudem. Cechy te są zazwyczaj zaznaczone u pacjentów o osobowości anankastycznej. możliwością zakażenia się. że nie są w pełni krytyczni wobec treści natręctw oraz ich absurdalności. impulsów. Wewnętrzna walka między dążeniem do kontroli nauęctw a uleganiem im ogranicza stopniowo funkcjonowanie chorego. Występuje równie często u mężczyzn. u których stwierdza się także dokładnzść. problemami pracy. Wywołują one napięcie i niepokój. Zaburzenia obsesyjna-kompulsyjne(l 42). sztywne wartości moralne i normy społeczne. np. psychiczne występują częściej niż u pacjentów z innymi nerwicami. porządkowania i zabezpieczania się przed niepowodzeniem lub poczuciem winy. narzucone i przymusowe. w sposub zdecydowany. niekiedy abstrakcyjnymi. wątpliwości)lub ich ciągów oraz kompulsji(działania proste lub czynności złożone). uboga mimika twarzy. Widoczne jest wzmożone napięcie mięśniowe. wyobrażenia. brak rozluźnienia postawy ciała i wyrazu twarzy. czystości. z zagadnieniami seksualnymi. a także anankastyczneprzymusy kontrolowania. Mniej więcej u 50%chorych stwierdza się cechy zscbowości anankastycznej. niepożądane. Sprawiają wrażenie. wyobrażeń i czynności jako niechciane. Obsesje mogą występować samodzielnie lub razem z kompulsjami. symbolicznego i magicznego. upór. Funkcje intelektualne chorych na nerwicę natręcrw charakteryzują się tendencją do przewagi myślenia abstrakcyjnego. przeżuwania". porządku. mogą ulegać zmianom w przebiegu zaburzeń. Treści nwręctw są w dużej mierze związane z czynnikami kulturowymi. zasadniczość. jakby się ich wstydzą. agresywność. N atręc(w a mogą mieć charakter pojedynczych obsesji(myśli. słowa. szczególnie złożongychrytuałżw. Istota przeżywanego konfliktu sprowadza się często dz walki między potrzebami a zasadami. religijnymi. 8-I'%w praktyce psychiatrycznej-I-29. wśród nerwic-3-(r%. do nadmiernego uogćlniania:może ono być sztywne i jakby pozbawione napięcia emocjonalnego oraz napędu. Pustać ta charakteryzuje się stosunkowo jednolitym i ograniczonym charakterem objawów oraz niekorzystnym rokowaniem. sumienność. częstz długo nie ujawniają ich lekarzowi. impulsy. niewiele mówią o swoich objawach. dążenie do dominacji. Wśród najczęstszych można wymienić myśli związane ze stanem zdrowia. Opis ten odnosi się do natręctw występujących w przebiegu nerwicy-niekiedy określanej także jako choroba nauęcrwi nie dotyczy fenomenów anankastycznych(ananke-los. wyjaśnień i uspokajania. moralnymi. przeciwstawiają się próbom ograniczenia wykonywania przez nich czynności natrętnych.matematycznymi. upewniania się. ruchy są mało płynne. Pacjenci najczęściej niechętnie. Widoczny jest wtedy narastający strach i niepokój z towarzyszącymi wybuchami wrogości i agresji. ale jednocześnie domagają się wielokrotnych zapewnień. Przewaga tego typu myślenia ma być Uem. . przeznaczenie)występujących także u ludzi zdrowych lub w przebiegu chorób neurologicznych i psychicznych. zabrudzenia. zawierające na ogół irracjonalne treści. jednostajna intonacja. jak u kobiet. Niejednokrotnie z uporem. z koniecznością sprawdzania.

do istniejących obsesji dochodzą coraz to nowe. a nawet zabiegami operacyjnymi.schizofrenii czy depresji. gdy u chorego dominuje zainteresowanie własnym zdrowiem. Leczenie farmakzlogiczne może być pomocne w tych przypadkach. brak cech osobowości anankastycznej. rokowanie i leczenie. rż" np. ale rozstrzygnięcie tego wymaga niekiedy próby leczenia er iłowa(ur. przymusowe czynności samouszkadzające. próby walki z nimi zastępuje rezygnacja i nasilające się obniżenie nastroju. przy czym stwierdza się nieznaczne i krótkotrwałe poprawy pu aktualnym leczeniu na oddziałach stacjonarnych. postępujące izolowanie się. ma własną koncepcję ich chorobowego pochodzenia i całkowicie skupia swoje obawy oraz uwagę na przeżyciach chorobowych. mogą one jednak występować długz w stosunkowo małym nasileniu. Przebieg. spędzanie wielu godzin na wykonywaniu czynności przymusowych. np. Taki przebieg występuje zwykle u chorych z osobowością anankastyczną. można wtedy je oceniać jako postać zaburzenia osobowości.w postaci natrętnego poprawiania zadań szkolnych.W ciężkich przypadkach zwraca uwagę prawie całkowity brak uwzględniania potrzeb i interesów innych. objawy okresowo się nasilają. w kturych natręctwa występują w przebiegu zespołów depresyjnych. o cechach psychastenicznych. sensytywnych. wymagających opieki otoczenia. łącznie z uszkodzeniami fizycznymi(szorowanie dłoni środkami dezynfekującymi. nagły. Istnieje na ogół tendencja do stopniowego wygasania nauęctw. liczenia numerów domów. Pacjent. nerwicy lękowej. którzy systematycznie odwiedzają lekarzy różnych specjalności. Nerwicę hipochondryczną należy rozpoznawać wtedy. W okresie dzjrzewania często występuje onanizm o cechach kompulsyjnych. wypowiadając liczne skargi na przykre doznania i dolegliwości. również kompulsje. który stanowi dla nich autorytet i istotne źródło wsparcia oraz nadziei. fizycznym lub przebytym zakażeniu. Anwranilu w dawce do 200 mg). V pewnych chorych. Przeżywane uczucia zagrożenia pobudzają wielu z tych chorych du zapewnienia sobie bezpieczeństwa przez stałe kontrolowanie siebie i innych oraz otaczających domniemanych wrogo nastawionych sil. np. zwłaszcza internistów. jako objaw zaś w nerwicy natęctw. Hipochondryczne skargi należy odróżniać w stosunkowo licznej grupie pacjentów w starszym wieku. Niekiedy hipochondryczne nastawienie jest charakterystyczne dla całego życia pacjenta. Dla tych pacjemżw ważny jest niekiedy długotrwały związek terapeutyczny z lekarzem. Niektórzy z tych chorych prowadzą życie inwalidów. Poszukiwanie pomocy ma miejsce dopiero po upływie kilku lat. łącznie z metodami psychoterapii-w tym szczególnie technikami behawicralnymi-oraz podawanie leków(np. chodzenia po określonych płytach chodnikowych. lecz dalszy przebieg charakteryzuje się częstymi pobytami w szpitalach.po porodzie. gdzie jest stosowany kompleksowy program terapeutyczny. U pozostałych pacjentów początek jest na ogół ostry. Są to sporadyczne przypadki. po urazie psychicznym. objawy występują zazwyczaj przed 20. . niekiedy dopiero po wielu latach rozpoznanie ulega ZDUBOIC. wyrywanie sobie włosów itp). Początkowy opór chorego wobec natręctw słabnie. przebieg staje się przewlekły. ponieważ zespół hipochondryczny zwykle występuje w przebiegu innych zaburzeń. istnieje uporczywe przekonanie o uszkodzeniu lub schorzeniu mało podatne na przekonywanie i argumenty. wyobrażenia o treści seksualnej lub bluźnierczej. Istnienie tej postaci nerwicy jest podawane w wątpliwość. doprowadzanie się du stanu wyczerpania. u których w wywiadzie stwierdza się uraz porodowy. Nerwica hipochondryczna. zwłaszcza u jednostek niepewnych.

nagłą śmierć jednoczesną kilku bliskich osób. anhedomi. zatrudnienia. awersji. że po przeżyciu wyjątkowo nieoczekiwanego. określa się. pćżniej rozpacz. gniew. wychodząc naprzeciw tym pacjentom:przebieg zaburzeń jest w rej grupie chorych najczęściej przewlekły. przeżycia tortur. Przewlekłe późne następstwa. zorientowaną na wsparcie i na rozwiązanie problemu. Trwają od kilku tygodni do 6 miesięcy. jednak nierzadko jako stosunkowo ograniczony zespół psychopatologiczny. Reakcja na cigżki stres i zaburzenia adaptacyjne F 43. która poprzednie nie miała zaburzeń psychicznych. itp. Zaburzenie ma zwykle charakter przemijający. napady. Są to zazwyczaj ludzie samotni o bardzo ograniczonych więzach społecznych. smutek. jaku trwałe zmiany osobowości po przeżyciu sytuacji ekstremalnej-(np. depresja. wypadki. Pełnienie roli społecznej pacjenta oraz utrzymywanie społecznego i emocjonalnego kontaktu z lekarzami srało się dla nich jedynym bardzo ważnym spzsobem zaspokojenia potrzeb własnych. . osłupienie)lub pobudzenie i nadmierna aktywność(ucieczka. To samo dotyczy zaburzeń obserwowanych w okresie adaptacji do istotnych zmian życiowych lub do następstw trudnych. a próby ich usamodzielnienia na ogół nie przynoszą rezultatów.migracja. W obrazie dominują początkowo zwężenie pola świadomości. mających mniejsze znaczenie urazowe. sytuacje wojenne-bitwy itp. przejście na emeryturę itp. glćwnie obniżenie nastroju. brak)i odczuwania szczytowania. zaburzenia orientacji. gwałtu. Wyróżnia się ostrą reakcję na stres. niekiedy występują objawy lękowe i/lub RgTCSVWOC. farmakoterapię. stresującego"wydarzenia życiowego mogą wystąpić zaburzenia u określonym obrazie psychopatologicznym i przebiegu. zaburzenia lub brak orgazmu. zamartwianie się. przygnębienie. natrętne przypomnienie sobie sytuacji lub wydarzeń we wspomnieniach. Są to opóźnione lub/i przedłużone reakcje na wydarzenie lub istnienie krćtko-lub długotrwałej sytuacji o wyjątkowo obciążającym i zagrażającym charakterze(w czasie wojngy. Druga grupa tych zaburzeń nosi nazwę. lęk. dyspareunii(bólów w czasie stosunku). nadmiernego popędu.szukając kontaktu i wsparcia. izolowanie się. holocaustu. okupacji. psychoterapię krótkoterminową. fuga). stresujących"wydarzeń życiowych. Zaburzenia adaptacyjne stwierdza się zwykle nie dłużej niż w miesiąc po. stresowe pourazowe". Personel medyczny w tej sytuacji spełnia zadania terapeutyczne. która charakteryzuje się szybkim ustąpieniem po nagłym przeżyciu katastroficznej sytuacji przez osobę. aktów terroryzmu. zaistnieniu sytuacji trudnej lub zmiany życiowej(np. Do tych wydarzeń zalicza się katastrofy żywiołowe. wyobrażeniach na jawie lub w snach oraz obojętnienie uczuciowe. gwałty. objawy różnorodne. U kobiet mogą się przejawiać w postaci braku reakcji na bodźce seksualne. Postępowanie lecznicze we wszystkich tych zaburzeniach powinno uwzględniać interwencje kryzysowe. które niekiedy przejawiają się przez dziesiątki lat. Zaburzenia seksualne o charakterze nerwicowym 152 u mężczyzn mogą dotyczyć zdolności do wzwodu(impotencja wzwodu). Większość tych zaburzeń występuje w przebiegu nerwicy. opóźniony.u byłych więźniów obozów koncentracyjnych). związanych z klęskami żywiołowymi. Zwykle pc trzech dniach objawy ustępują. unikanie bodźców wywołujących wspomnienia. wyłączenie się(amneja. pochwicy. Występuje dotkliwe... Podstawą dla wyodrębnienia tej kategorii zaburzeń stały się obserwacje. . wystąpienie choroby somatycznej). braku potrzeb. trwa nie dłużej niż rok. wytrysku(przedwczesny. poczucie niemożności poradzenia sobie i ograniczona zdolność do wykonywania codziennych czynności. utrata osoby bliskiej.

podczas których u pacjenta występuje wytrysk. że w powstaniu i przebiegu tych zaburzeń istotną rolę odgrywają czynniki psychologiczne. jednak często dochodzi do różnorodnych pieszczot. nieorganiczne zaburzenia snu(dyssomnia. co przeszkadza w nawiązaniu . ale najczęściej wymaga współpracy partnera pacjenta. dysfunkcje seksualne nie spowodowane zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną(F 5 O53). Podstawowym sposobem ustalenia rozpoznania jest rozmowa. Ważne jest uzyskanie szczegółowego wywiadu dotyczącego dzieciństwa. reakcjami wegetatywnymi. Pierwsze trudności lub niepowodzenia w podjęciu życia seksualnego mogą na zasadzie błędnego koła. okoliczności. Po kilku rozmowach. udzieleniu informacji z mechanizmach przedwczesnego wytrysku. który uprawiał zarówno w dzieciństwie. małżeństwa. który jest uwikłany w wystąpienie lub utrzymywanie zaburzeń u chorego. postawą ciała. dotychczasowego przebiegu zaburzeń. utrwalenia odruchu warunkowego. Wiele przekazuje on również mimiką. oraz środki farmakologiczne)jest raczej korzystne. Rokzwanie w przypadku wczesnego podjęcia leczenia(psychoterapia. W wieku 18 lat. objawów i cierpień pacjenta. o czym marzy. który występuje w trakcie pieszczot przed immbiz pems. przy próbie zbliżenia pod wpływem alkoholu z przygodną znajomą podczas prywatki. Wiąże się to z onanizmem. jak pacjent postrzega siebie oraz swoje trudności i problemy. która nie zgadza się na stosunki seksualne przed ślubem. która powinna dostarczyć jak najwięcej informacji na temat dolegliwości. do czego dąży. która przeżyła uraz seksualny w dzieciństwie lub ma wpojone sztywne normy moralne. partnerka gc wyśmiała. lat 21. że ma to znaczenie. co potrafią sobie przekazać i nazwać. intonacją. jak i intensywnie w okresie ostatnich dwżch lat przed poznaniem obecnej narzeczonej. ruchowymi. Czasem nie mniej ważne informacje można uzyskać odczytując to. pracy. odrzucające seksualność i jej przejawy. ponieważ wtedy relacje seksualne stają się często narzędziem walki i manipulacji. jakie uczucia wzbudzają w szbie uczestnicy procesu wzajemnej komunikacji i interakcji. co pragnie zmienić w sobie i w swoim życiu. doszło do wczesnego wytrysku. znacznych różnicach czasowych w dochodzeniu do orgazmu i wytrysk o nieszkodliwości onanizmu oraz wskazawek co dc możliwości przedłużenia cz przed wystąpieniem wytrysku skargi i obawy ustąpiły. Od kilku miesięcy ma narzeczcną. Przez następne 2 lata pacjent nie podejmował prób rozpzczęcia życia seksualnego. zwłaszcza techniki behawinalne. Wśród zespołów behawioralnych związanych z zaburzeniami fizjologicznymi wymienione zostają zaburzenia odżywiania się(F 5 O). szkoły. Pacjent. traktowanie sprawności seksualnej jako miernika własnej wartości. relacji z innymi ludźmi:nader istotne jest. całym swoim zachowaniem. życia uczuciowego i seksualnego. zwłaszcza wtedy. Dla rozpoznania ważne jest także. rodziny. zgłosił się ze skargami na przedwczesny wytrysk. aktualnej sytuacji pacjenta. o czym wspomina jakby mimochodem lub zaprzeczając. Znaczenie ma także brak wiedzy i doświadczenia oraz konflikty z partnerem. w których występują i się nasilają. gdy występują u osoby. skupianie się na przebiegu aktu i doznaniach seksualnych. co pacjent stara się zbagatelizzwać. parasomnie). Rozpoznawanie nerwic.Dużą rolę w wystąpieniu i utrwaleniu tych zaburzeń odgrywa lękowe oczekiwanie niepowodzenia. Przyjmuje się. stać się początkiem przewlekłych zaburzeń. Przykład.

Stąd ogromne znaczenie osobowości terapeuty. Jednakże u większości pacjentów z nerwicami psychoterapię należy stosować w sposćb świadomy i planowy. w miarę możliwości. W wielu przypadkach.kontaktu i utrudnia powstanie empatii i zrozumienia u lekarza. że jego zaburzenia i objawy mają uwarunkowania psychogenne: 2) usunięcie. Leczenie i zapobieganie Przyjmuje się powszechnie. a co za tym idzie-w stanie jego. stwierdzając nerwicowy charakter przeżywania. Lekarz w swojej codziennej praktyce stale spotyka się z pacjentamigz objawami nerwicowymi i musi umieć im pomóc. efekt placebo"stanowi istotną pomoc dla pacjentów z reakcjami nerwicowymi. sygnalizuje mu możliwe trudności i problemy. walorów moralnych. że się go rozumie. które mogą powstać w psychoterapii. wiw możliwość uzyskania pomocy i ulgi przyczynia się do wystąpienia korzystnych zmian w stanie emocjonalnym pacjenta. Aby to osiągnąć. aby po ustaleniu rozpzznania. oddziaływań w ramach relacji lekarz-pacjent staje się najważniejszym czynnikiem leczenia. nerwicowych"relacji pacjenta z ludźmi ujawniają się czytelnie. Samz wzbudzenie i umocnienie nadziei na wyleczenie. wpływu na pacjenta. jego umiejętności fachowych. a jego stylem interakcji z ludźmi. że lekarz nie powinien przeprowadzić diagnostyki różnicowej i że nie należy korzystać. przyczyn wyzwalających i utrwalających zaburzenia: 3) stworzenie . ponieważ ułatwia im samodzielne radzenie sobie przyczyniając się w ten sposób do ustąpienia dolegliwości i powrotu dgTOWOOWBZ I. W zależności od celów. elekt placebo"i jest wynikiem działania nieswogtychczynników leczniczych. Gdy wymienione warunki są spełnione. które określa lekarz. Nie oznacza tu naturalnie. nakreślić plan i sposób realizacji proponowanej terapii. wykorzystując systematyczne oddziaływanie za pomocą wypowiedzi słownych. zdolności dgsamounalizy i samokontroli. Dlatego też nie mniej ważna niż jego wiedza teoretyczna jest umiejętność wywierania psychoterapeutycznego. Wspólnymi jednak celami stosowania tych odmian są: 1) zrozumienie i akceptacja przez pacjenta zależenia. ponieważ w ten sposób wzorce zaburzonych. umiejętności i motywacji do wyzdrowienia i współpracy z terapeutą. kcmunikatżw niesłownych i własnego zachowania.. czynności nerwowo-psychicznych i narządów wewnętrznych. postrzegania i zachowania pacjenta. wówczas stosowanie psychologicznych. Pomocne jest. Ta poprawa samopoczucia jest określana mianem. Niezbędne jest więc przekazanie pacjentowi. opis indywidualnych mechanizmów etioparogenetycznych oraz ocenę jego możliwości. W psychoterapii indywidualnej (diadycznej) decydującą rolę odgrywa intensywmwięź emocjonalna. lekarz musi pzrozumieć się z pacjentem zaspokoić jego oczekiwania oraz potrzeby uzyskania wsparcia i informacji. pcwstająca i rozwijająca się między pacjentem i lekarzem w przebiegu leczenia. wczuwa w ję@gcierpienia i dręczące go obawy oraz wątpliwości. Często na tej podstawie można sformułować pozytywne rozpoznanie. Ułatwia to lekarzowi trafne zrozumienie przekazywangych mu informacji oraz dostrzeżenie związku między problemami i konfliktami pacjenta. oprócz obowiązkowego badania somatycznego i neurologicznego. wiedzy zawodowej. psychoterapię zgćlnie możną podzielić na podtrzymującą i restrukturalizującą. z rozmaitych badań dodatkowych u poszczególnych pacjentów. że psychoterapia jest podstawową metodą leczenia nerwic. które-oprócz określenia zespołu psychopatologicznego-powinno zawierać charakterystykę psychologiczną pacjenta. Jest to isrztne. że się chce i potrafi mu pomóc że jest się zaangażowanym w jego sprawy.

Obery ma możność podzielenia się swoimi zmartwieniami. wykazują zespół cech. wskazuje na osiągnięcia i postępy. małą zdolność dz psychologicznej refleksji. skupia się głównie na aktualnych sprawach i sytuacjach. W rękach doświadczonego i odpowiedzialnego terapeuty. ograniczeń i niebezpieczeństw tej metody. może cna być skutecznym środkiem pomocniczym w leczeniu np. z jednoczesną energiczną sugestią słowną. zaburzeń wegetatywnych. zachęca i przekonuje.przez uwzględnienie w wyborze stosowanych metod i technik oddziaływania zsobowości pacjenta i charakteru jego problemów: 4) poprawa samopoczucia pacjenta oraz jego fizycznego i społecznego funkC (006%10 Kl. nych jest zmiana stosunku pacjenta do dolegliwości i cierpień. cieplngy itp. niejednokrotnie może sobie sprawić po raz pierwszy ulgę mówiąc o wszystkim. przykrych i intymnych stronach swojego życiu. Wspólne dla pacjentów tych dwóch grup jest ich samopoczucie-najczęściej są napięci. zwiększenie jego tolerancji na trudne sytuacje i bardziej skuteczne sposoby radzenia sobie z nimi. zaburzeń snu itp. bezradni. udziela informacji. przeżyciami. ułatwia wypowiedzenie się o najbardziej trudnych. Leczenie hipnozą powinno zawsze być uzupełnione innymi metodami psychoterapeutycznymi i . ukształtowania innej postawy wobec uwarunkowań i konsekwencji swoich zaburzeń. Chorzy w pierwszej grupie charakteryzują się pozytywnymi doświadczeniami w rozwiązywaniu złożonych problemów i umiejętnościami w radzeniu sobie z trudnymi sytuacjami. które trudno zmienić rokowanie przedstawia się niekorzystnie ze względu na długotrwałość. postać zaburzeń. Celem psychoterapii podtrzymującej. Dlatego też przede wszystkim potrzebują wsparcia. niekiedy nawet dyrektywny. gdy jest przekazana pacjentowi w stanie hipnozy. nieszczęśliwi.monosympwmwycznychzaburzeń histerycznych. do wyrażania swoich uczuć. uspokaja. kryzysowym i oddziałach surnatyez-. które trwają od 30 do 50 minut i odbywają się I-3 razy tygodniowo przez okres od kilku dni do 2-3 miesięcy. u innych-znaczne odprężenie i poprawę samopoczucia. niekiedy zrezygnowani i poddający się.. Lekarz jest aktywny w rozmowie. Chorzy z drugiej grupy znajdują się w sytuacjach. wyjaśnia i tłumaczy. u n. brak dezaprobaty lub oceny. niekiedy i wobec życia. widząc u lekarza zainteresowanie. czuciowa-ruchowe zaburzenia histeryczne) można np. modyfikacja jego sposobów postrzegania.prąd faradyczny) . z przeżyciem.najkorzystniejszych warunków współdziwania terapeuty i pacjenta. znaczny współudział chorób somatycznych lub zmian organicznych w o. przeżywania i reagowania. chęć zrozumienia i udzielenia pomocy. kłopotami. Do osiągnięcia wyników leczniczych nie jest niezbędne wywołanie głębokiego stanu hipnotycznego. niekiedy udziela rad i wskazówek. Często stosuje również pośrednią i bezpośrednią sugestię.. który zdaje sobie sprawę z możliwości. w jeszcze innych może być najbardziej skuteczna wówczas. podeszły wiek. długi okres tasowania biologicznych metod leczenia. że za pomocą hipnozy u niektórych chorych można uzyskuć ustąpienie objawów. Jest ona wskazana u dwóch odmiennych grup. dobrych rezerwach". W innych przypadkach sugestia słowna może być wypowiedziami w stanie czuwania pacjenta przy jednoczesnym pzdaniu placebo. niekiedy po podaniu leków (np.zastosować bodziec bólawy (np. do prób nowych rozwiązań. które stanowią o. m in. dążą do leczenia psychoterapią: początek ich zaburzeń był nagły i wiązał się zaistnieniem sytuacji urazowej. dźwiękowy.dożylne wstrzyknięcie preparatu Amytal) . obawach i uczuciach. Oznacza te. swoich dzlegliwościach. pełni obaw i niepokoju. W niektórych przypadkach (psychogenne zaburzenia świadomości. pobudza do aktywności. kryzysu"życiowego. Lekarz początkowo podczas rozmów. która jest stosowana przeważnie w lecznictwie psychiatrycznym ambulatoryjnym. umożliwia mówienie o sobie.

Psychoterapia grupowa w warunkach ambulatoryjnych jest zwykle stosowani samodzielnie. Spotkania odbywają się najczęściej I-4 razy w tygodniu. interpretacja emocjonalnycwydarzeń w życiu pacjenta. pomagających w wygaszeniu nieprawidłowych nawyków. na'przykład przeżywane w życiu konflikty. pacjent musi systematycznie ćwiczyć przez wiele tygodni. co niekiedy jest równoznaczne z modyfikacją osobowości. Podobny charakter mogą mieć scenki pantomimiczne. choroby i utoczenia oraz jego postępowania i przeżywania. Niekiedy szybszą poprawę uzyskuje się wtedy. odtwarzanie układów i relacji z innymi ludźmi. Często psychoterapię indywidualną kojarzy się-zwłaszcza w warunkach leczenia stacjonarnego-z psychoterapią grupową. Wszystkie wymienione formy aktywności grupowej. Ważne odmiany to psychodrama i pedagogiczne odgrywanie ról. W większości przypadków należy po kilku seansach hipnotycznych zastosować trening autogenny. ich ogólna liczba może wynosić od 10-15 do 30-40. Jest to faza wypracowania wglądu. Grupy liczące 9-I I uczestników mogą mieć charakter otwarty lub zamknięty. początkowo pod kierunkiem personelu medycznego. gdy wprowadzi się także terapię grupową. pacjent ma mzżność przemyślenia pewnych faktów. oraz w wytworzeniu zachowania pożądanego.stosowane niezbyt długo ze względu na. ich skład może być hetero-lub homogenny. jego mówienie o najtrudniejszych sprawach i zagadnieniach (catharsis) . jego związków z ludźmi przyczynia się do tego. polegająca nazmianiestosunku pacjenta do siebie. trwają do 2 godzin. ćwiczenia negatywne. Istnieją rozmaite sposoby stosowania technik behawioralnych: ćwiczenia pozytywne. ich związków z życiem i cechami osobowości pacjenta oraz objawami i przebiegiem zaburzeń. terapią ruchową. skonfrontowania własnych ocen ze zdaniem innej osoby. Polegają na odgrywaniu pewnych scen przez pacjentów przy współudziale terapeutów oraz na omawianiu ich przebiegu i analizie zawartych treści. Dąży do uzyskania zmiany zasadniczych postaw pacjenta. dostrzeżenia pewnych związków. niekiedy fizykoterapią itp. . możliwe uzależnienie się pacjenta od lekarza i hipnzzy. która polega na stosowaniu systematycznych planowych ćwiczeń. ćwiczenia odwykowe (awersyjne) . za którą następuje faza reorientacji. a ich treść i charakter są zróżnicowane. oprócz swojego specyficznego działania. Aby opanować tę umiejętność. że pacjent stopniowo jakby własnym wysiłkiem dochodzi do rozumienia samego siebie. Ta postać psychnerupii stosowana jest głównie w oddziałach stacjonarnych. Integrująca (restrukturalizująca) psychoterapia systematyczna jest wskazana u pacjentżw z przewlekłymi nerwicami. Osiągnięcie takiej reorientacji stanowi główne zadanie tego typu psychoterapii. modelowanie i naśladownictwo. Terapia stawiająca sobie takie cele trwa zazwyczaj długo (kilka miesięcy) . źródeł swoich trudności i sposobów przeżywania oraz reagowania. Podobne korzyści może przynieść psychoterapia treningowa. Wyjaśnienie i dostrzeżenie głównych bodźców i sytuacji chorobotwórczych. terapią zajęciową. arteterapią. reakcji lub wzorców zachowania. stopniowo coraz trudniejszych. w trakcie którego pacjent sam wywołuje u siebie stan odprężenia psychicznego. obejmuje-jak w psychoterapii podtrzymującejodreagowanie pacjenta. Gdy rozmowa dotyczy szczególnie bolesngychi drażliwych tematów czy sytuacji z życia. w których duże znaczenie ma także przekazywanie innym przeżywanych emocji. Terapia ta jest określana jako terapia behawioralna. Pierwszy etap wymaga nawiązania kontaktu. wymaga kilkudziesięciu spotkań terapeutycznych.

Szeroko stosuje się także środki. Na ogół samym stosowaniem leków. Choć przyczyny takiego postępowania lekarzy są zrozumiałe. nie udziela się pacjentowi optymalnej. działanie których. sposobów reagowania i zachowania. medazepam Oudotel) -10-30 mg dziennie. Lekarze dyspznują obecnie bardzo dużą liczbą rozmaitych środków farmakologicznych. Najczęściej w leczeniu nerwic stosuje się leki anksjolityczne (ataraktycznekojące) . Hydiphen) -do I 50 mg dziennie (zwłaszcza w leczeniu nauęctw!) . W niektórych przypadkach-np. Nervosol. Atarax) -2060 mg dziennie doustnie lub domięśniowo (lek bezpieczny! Z leków trą (pierścieniowych o działaniu przeciwdepresyjnym stosuje się klomipraminę (Ana (ranił. alprazolam (Xanax-I-2 mgdziennie) . W wielu przypadkach właściwe jest kojarzenie psycho-i farmakoterapii. 3 mg) . 25-I mg) . tiorydazynę (30-60 mgdziennie) . Valium) -5-15 mg dziennie. promazynę-do 500 mg dziennie (w psychogeriatrii) . temazepam (Signopam) -20-40 mgdziennie. problemów i emocji. klunazepam (uzależniający) . ich kombinacje-np. doksepinę (Sineąuan) -do 300 mgdziennie. a nawet właściwej pomocy. aby lekarz ograniczył liczbę stosowanych specyfików do lepiej znanych mu z doświadczenia i aby dążył do ich szybkiego odstawienia ze względu na prawdopodobieństwo uzależnienia się chorego oraz niekorzystnego wpływu na jego motywację do stosowania psychoterapii. zaburzeniami wegetatywnymi i czuciowaruchowymi. Należy również wymienić nadal stosowaną pochodną difenylumetanu (Hydroxizinum. ma charakter identyczny lub podobny. związanych z lękiem. ponieważ skuteczne stosowanie systematycznej psychoterapii jest często dopiero możliwe po zmniejszeniu znacznego nasilenia cierpień. paroksetyna. że podczas stosowania psychoterapii pacjentom nie należy podawać leków. ale wyraźnie uzależniający!) . Z pochodnych benzodiazepiny chlordiazepoksyd (Elenium. Z innych leków przeciwdepresyjnych stosuje się opipramol (lnsidon. stąd konieczność ich krótkotrwałego podawania. Farmakoterapia. nitrazewn (Mogadon) -5-10 mg na noc (o działaniu nasennym. gdy są stosowane u pacjentów z zaburzeniami nerwicowymi. zaburzeniami snu itp. Farmakoterapia jest w praktyce niekiedy główną czy nawet jedyną metodą leczenia nerwic. diazepam (Relanium.u pacjentów z zespołami astenicznymi i cechami rozkojarzenia . chlorpnnyksen (Truxal) -do 80 mg. Librium) doustna dawka dobowa-5-20 mg. oksazepam (Oxazepam) 10-30 mg dziennie. jeśli-poprzez proces społecznego uczenia się-sprzyjają korekcji nieodpowiednich postaw i rozwijają umiejętność rozwiązywania problemuw. Jednak również błędne jest twierdzenie niektórych psychoterapeutów. 20-Psychiatria. Istnieje niebezpieczeństwo uzależnienia się od tych leków. Ouwoksamina. Nervogran) lub prometazynę (Diphergan) -do 50 mg dziennie. jest ono jednak błędne. Poza tym niekiedy podaje się środki roślinne oraz ich mieszanki (Nleospazmina.mogą być wykorzystane do celów psychoterapeutycznych. Pramolamdo 300 mg dziennie oraz selektywne inhibitory wychwytu serotoniny fluoksetyna (Prozac-0. nawet uwzględniając wykorzystanie czynnika sugestii. które przede wszystkim wpływają na układ autonomiczny (Propranolol do 40 mg dziennie. imipraminę (w agarufbii) . pochodne atropiny i sporyszu. Dlatego też wskazane jest. jeśli ułatwiają pacjentom ujawnienie i omawianie ich konfliktów. obniżeniem nastroju. Bellacom) . natręctwami. mazałam (Halcion-0.

Do przyznania Ul grupy inwalidztwa wskazania istnieją wtedy. Najczęściej wymienia się następujące grupy o zwiększonym ryzyku zachorowa (118. Obecnie powodzenie rokują programy działań profilaktycznych. że pozostawienie pacjenta w pracy pogarsza jego stan i przekracza jego możliwości. zarówno dodatnich. możliwość stworzenia i realizacji określonego reżimu i programu leczenia w warunkach oddziału stacjonarnego. udział w rozrywkach. środków tonizujących (np. sport. Każda decyzja tego typu wymaga starannego rozważenia ewentualnych skutków. Większość chorych przejawiających nerwice może i powinna być leczona w warunkach ambulatoryjnych. Często dopiero zmiana otoczenia chorego. aktorzy. np. fobijna. związanych zwłaszcza z kontrowersyjną zasadą jej uzależnienia od okresowych badań stanu zdrowia chorego.cola) . Zaburzenia reaktywne. Wyniki leczenia sanatoryjnego są także związane ze zmianą środowiska i ewentualnym uregulowaniem trybu życia (stosunek czasu przeznaczonego na aktywność i wypoczynek.k 9) jednostki z subklinicznym zespołem nerwicowym: 10) osoby. giętka i do stosowana do konkretnych możliwości oraz okoliczności. lektura. również i te metody postępowania i oddziaływania powinny być wykorzystane w razie istnienia wskazań.regulacji gruczołów dokrewnych-istnieją wskazania do podawania witamin. tyroksyna) . które usiłowały popełnić samobójstwo. bez udzielania długotrwałych zwolnień chorobowych. wskazania mogą zachodzić w niektórych przypadkach długotrwałych nerwic o znacznym nasileniu objawów (nerwica natręctw.testosteron. niekiedy dopiero przyznanie renty umożliwia oddziaływanie terapeutyczne. wobec ktćrych rodzice mają negatywne postawy: 2) dzieci z rodzin rozbitych: 3) dzieci z rodzin społecznie i ekonomicznie dyskryminowanych: 4) dzieci wyrastające w warunkach długotrwałego konfliktu rodzinnego 5) studenci: 6) wdowy: 7) jednostki narażone na utratę statusu społecznego. 1) dzieci nowo narodzone. preparatów hormonalnych (np. robotnicy pracujący na zmiany itp. Adam Bilikiewicz. lekarze.przez bezrobocie: 8) grupy zawodowe pracujące w warunkach znacznego obciążenia psychicznego (np. I/. przy czym jej skuteczność. prawidłowe odżywianie. ograniczenie środków pobudzających) . dziennego lub sanatoryjnego stwarza optymalne warunki dla intensywnej terapii. Zapobieganie. Orzekanie o niezdolności do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia (I grupa inwalidzka) jest bardzo rzadko celowe. jest określana przez czynnik sugestywny (wiara w skuteczność procedur wodnych oraz związanych ze stosowaniem prądów) .sprzedawcy. turystyka. jak i ujemnych. histeryczna) . czynności ruchowe. W warunkach leczenia sanatoryjnego istotną rolę odgrywa fizykoterapia. Nieraz zaburzenia są tak nasilone. Ponieważ jednak terapia nerwic musi być jak najbardziej zindywidualizowana. Ma to zresztą znaczenie w każdym przypadku leczenia pacjenta z nerwicą. . zakładające konieczność identyfikacji grup zwiększonego ryzyka i opracowanie dla nich planów prewencji. Definicja i pozycja nozologiczna. gdy specyficzny rodzaj pracy jest niewspółmierny do możliwości pacjenta i można zalecić zmianę rodzaju pracy lub zawodu albo wykonywanie pracy w mniejszym zakresie. oprócz działania bodźcowego. szerokiego kierowania do uzdrowisk lub przyznawania rent inwalidzkich.

iż chudzi o silny jednorazowy bodziec. Zaszeregowanie nozolugiczne zaburzeń reaktywnych według kryteriów tradycyjnych oznacza. W starszych podręcznikach psychiatrii rozdziały poświęcone rej problematyce opatrywano tytułem. Histeryczne zespoły psychotyczne. przedstawia się następująco: 1. Ad. b. które trudno byłoby jednoznacznie określić jako psychozy. Zespoły sytuacyjne (pograniczne między reakcją psychotyczną i symulacją) . które jest zbyt ogólnikowe i sugeruje. 1. Psychozy reaktywne właściwe: a. c czym pisze prof. chociaż można się zgodzić. świadomości i tożsamości. 111. .katastrofa. Reaktywny zespół paranoiczny. klęska żywiołowa. Obecnie podejście do tych zaburzeń jest szersze i uwzględnia zespoły psychopatologiczne. będący niewielką modyfikacją klasyfikacji zaproponowanej przez M. iż reakcja psychotyczna powstała w wyniku jakiejś sytuacji psychospołecznej (distresu) . Stefan Leder w rozdziale poświęconym nerwicom. Epizodyczne stany reaktywne: a. psychozy reaktywne". uraz psychiczny". Reakcje dysocjacyjne z zaburzeniami pamięci. Podział kliniczny zaburzeń reaktywnych. Przede wszystkim lepiej unikać określenia. Il. Klasyfikacja. a nie somatogennych. Ostra reakcja na stres. że obydwa re terminy nie były i nie są dalej dość precyzyjnie zdefiniowane. iż należą cne do objawów psychopatologicznych egzogennych (w odróżnieniu od endogennych) . które znajdują się w klasyfikacji międzynarodowej. aby odróżnić tę kategorię diagnostyczną od nerwic. istnieje wiele przykładów. Chociaż tak rzeczywiście może być (np. uzupełniając go o te kategorie rzzpoznawcze. W Międzynarodowej Klasyfikacji ICD-10 zrezygnowano z podziału na psychozy i nerwice. W polskiej psychiatrii podział ren jednak utrzymuje się. Jarosza (19883. IV. c. W niniejszym podręczniku przyjmujemy podział obowiązujący w Polsce. Reaktywna psychoza schizofrenoidalna (paranoidalna) . Depresja reaktywna. Zaburzenia przystosowawcze. Obraz kliniczny. b. z zarzutem. .O stanach czy zaburzeniach reaktywnych mówimy tradycyjnie w przypadkach objawów wywołanych przez uraz psychiczngy Quvcńorwmw) . lecz psychosojogennych. a. c. śmierć osoby bliskiej itp) . trwającej dłuższy CZ'IS.

niepokoju. Ich główną cechą jest nagle zdekompensowanie dotychczas sprawnych mechanizmów przystosowawczych. gdy natężenie i czas trwania odczynu przekracza zwykłą miarę. śmierć kogoś bliskiego. Reakcje dysocjacyjne mogą przybierać bardzo zróżnicowany obraz kliniczny. albo osłupienia (stuporu) przypominającego odruch znieruchomienia u owadów. co chorego otacza.o fizjologicznym przygnębieniu będącym adekwatną reakcją na doznaną przykrość czy uraz. Pod wpływem stresu psychospołecznego mogą się pojawić stany podobne do transu z poczuciem derealizacji i depersonalizacji (wszystko. Określoną wartość diagnostyczną mogą mieć wypowiedzi i zachowania pozostające w treściowym związku z rodzajem wydarzenia stresowego.ludzi. Zaburzenia orientacji i subiektywnie odczuwana utrata kontaktu ze światem realnym bywa przez chorych porównywana do. Jarosza w rozdziale poświęconym psychopatologii ogólnej. Pewna pacjentka. podpalenia itp. odległe.c. Do epizodycznych stanów reaktywnych z zaburzeniami świadomości i pamięci zalicza się tzw. wycofanie się z kontaktów społecznych itp. O depresji reaktywnej mówimy wówczas. W obrazie klinicznym mogą jednak górować zaburzenia napędu psychuruchowego pod postacią nagłego pobudzenia. Reakcja na stres wyzwala bowiem silną emocję. Polegają one na pogorszeniu funkcjonowania społecznego. strachu. Ad. mówiąc np. książkę-będący akurat w zasięgu ręki) . Sprawia wrażenie. wybuchy gniewu.rozpad rodziny. stanowią również reakcję na stres psychospołeczny. re samobujstwa. pustki emocjonalnej"-zobojętnienie wobec wszystkiego. stany lęku. pustą teczkę. jest obce.katastrofa kolejowa) i trwa od kilku godzin do kilku dni. Nliekiedy terminu tego używa się w niewłaściwym znaczeniu.afekt patologiczny omówiony przez prof. Depresja reaktywna. utrata pracy. Zachowanie pacjenta uderza nienaturalnym spokojem i zobojętnieniem. Z punktu widzenia klinicznego może chodzić o reakcje depresyjne. prawda? W starszym piśmiennictwie krótkotrwałe reakcje psychotyczne określono obrazowym terminem "reakcji krótkiego spięcia". co go otacza. którzy w atawistycznym odruchu fugi wybiegali z płonącego domu wynosząc jakiś mało ważny przedmiot-budzik.Ostra reakcja na stres powstaje nagle w wyniku zadziałania wyjątkowo silnego czynnika psychicznego lub fizycznego (np. sam sobie wydaje się obcy) . Il.a. relegowanie ze szkoły lub studiów. chociaż jej obraz kliniczny może . Niekiedy reakcja przybiera charakter. Czynnikami wywołującymi są wydarzenia i trudności życiowe przekraczające indywidualne możliwości adaptacyjne jednostki. porzuceniu niektórych ról społecznych. działania we śnie". zmienione. b. ja będę mogła wrócić na studia. Depresja reaktywna nie ma nic wspólnego z depresją endogenną. zaburzenia zachowania (antyspołeczne) . panicznej ucieczki przed siebie (opisywano np. porażenia emocjonalnego". Zwykle przejawia się zaburzeniami emocjonalnymi pod postacią paniki. Przytacza się tutaj niektóre przypadki dezercji z wojska czy z innego posterunku. napadu uczuciowego"albo. nagle nieoczekiwa. np. która odczuwała lęk przed powrotem na studia (po dłuższej przerwie) powtarzała wielokrotnie zdanie (persewerując) : . lęku. Zaburzenia przystosowawcze. która nie podlega osobowościowym mechanizmom integracyjnym i kontroli działania.

Stres psychospołeczny może być czynnikiem wyzwalającym prawdziwą psychozę schizofreniczną (w sensie procesu endogennego) . Dc sprawy rej powrócimy (por. a to staje się powodem kolejnych spraw sądowych. łatwiej reagują odczynem urojeniowym. wolno płynący. czuli na opinię innych osób w trudnych sytuacjach życiowych. Namyslowskiej) . Człowiek dążący dc zaspokojenia roszczeń. zazdrości.b. wykazującym pewne podobieństwo do schizofrenii paranoidalnej mamy prawo mówić tylko w takim przypadku. Na ogół są to bardzo rzadkie przypadki. ksobnego. świadczący o zwartej strukturze osobzwoici. Całkiem innym zagadnieniem jest typ osobowości przedpsychnycznej (przed chorobowej) . samcoskużania się. zaparcia stolca itd. Zazwyczaj są to urojenia różnej treści (prześladowcze. w depresji reaktywnej pojawia się poczucie krzywdy. w tym przypadku karnych o obrazę sądu. trzeba określić jego rodzaj: np. które z punktu widzenia psychopatologii stanów reaktywnych jest odczynem paranoicznym. Nie ma też gorszego samopoczucia rano. że związek czasowy zdarzeń i choroby nie musi dowodzić związku przyczynowo-skutkowego. gniewliwości) gćruje nad smutkiem. Trzeba bowiem pamiętać. winy. Taką sytuacją mogą być np. czyli zasypiania. a więc pod wpływem stresu psychospołecznego. a więc zaburzenia rytmów biologicznych.rzeczywiste krzywdy lub brak zadośćuczynienia w procesie cywilnym. paranoiczny"mamy na myśli zespół psychopatologiczny. . stając się przyczyną przewlekłego stanu urujeniowego. a odczyn emocjonalny adekwatny do wypowiadanych treści.pieniactwo. w którym urojenia są logicznie spójne. Ludzie nieufni. O reaktywnym zespole schizofenoidalnym.rozdz. Na ogół nie pojawia się też lęk prekordialny. beztematyczny. Powsrające błędne kołu pogrąża pieniacza coraz bardziej. odnoszące. pieniacze itd. Określenie zespuł urojeniowy nie precyzuje zatem. W miejsce poczucia malej wartości. prof. ale w tym miejscu warto wspomnieć. Urojenia wchodzą oczywiście w zakres luźnych zespołów psychotycznych. pełen niezadowolenia. Nie należy lekceważyć wypowiadanych przez chorych gróźb samobójczych. W terminologii panuje pewne zamieszanie. o jaką psychozę chodzi. mówiąc o odczynie urojeniuwym (paranoicznym) . Jest te istotny element diagnzstyczny. c. Nastrój dysforyczny (zrzędliwy. gdy uda się ustalić rzeczywisty związek przyczynowy między czynnikiem reaktywnym a pojawieniem się psychozy. chociaż przeważnie mają one charakter demonstracji.różnego rodzaju bólćw. Dochodzący swych praw popełnia błędy. W związku z tym.wykazywać pewne podobieństwo do tego zespołu psychopatologicznego. który w większym lub mniejszym stopniu usposabia do reakcji urojeniowej. natomiast zaburzenia snu dotyczą raczej I fazy.reakcja paranoiczna typu prześladowczego. podejrzliwi. Nie spotyka się też zwykle w depresji reaktywnej objawów somatyzacji (np. Używając określenia. że nie ma zasadniczej różnicy między reaktywnym zespołem uojeniowymi paranoicznym. zazdrości i niewierności małżeńskiej. popada w tzw.) . przewrażliwieni. pretensji. pieniaczegc itp. winy innych osób. obraża sąd zarzucając mu stronniczość lub przekupstwo. Chorzy tracą łaknienie i chęć do jakiegokolwiek działania. Reaktywny zespól paranoiczny o różnym czasie trwania należy Je częstych odczynów psychotycznych. ubiegający się o odszkodowanie czy satysfakcję moralną. oddziaływania.

badany odpowiada 6. 10-4-5 itd. Ad. np. chodzi o zachowanie właściwe dzieciom. Chorzy używają zdrobniałych określeń. związanymi często tematycznie z sytuacją urazową. Niektóre odpowiedzi mają świadczyć o zupełnej gnacie poczucia barw: krew jest biała. mówią szczebiotem. Sam termin sugeruje. .mężczyźni falsetem.Poza urojeniami treści prześladowczej i odnoszącej. Pojęcie zespołów sytuacyjnych wiąże się najczęściej z pobytem w więzieniu (psychoza więzienna) lub inną trudną sytuacją życiową (sprawa karna) . sadza w kominie zielona. częściej jednak dołączają się jakościowe zaburzenia świadomości z dezorientacją chorego we wszystkich kierunkach.zespół Gansera. Histeryczne zespoły psychotyczne mogą wykazywać różny obraz kliniczny. dorosła kobieta bawi się lalką przemawiając do niej czule itd.-znamienna jest gra mimiki-badany jak gdyby z wysiłkiem zastanawia się nad zdpowiedzią. logicznie nie usystematyzowanymi. Stany takie zalicza się do psychoz zamroczeniowych (zamroczenie histeryczne) . występujący najczęściej u dzieci. Również polecenia badany wykonuje w sposób nieudolny. zbliżonych do prawidłowych. Istnienie zaburzeń świadomzici w zespole Gansera jest supozycją starszych autorów. iż. który występuje pod postacią otępienia rzekomego (prewdzdememiw) lub puerylizmu. podczas gdy w obecności członków rodziny i rówieśników dziecko zachowuje się swobodnie. zwykle nie ma na to dostatecznych dowodów. Polega on na uporczywym milczeniu w stosunku do dorosłych obcych. 3-3-10. Charakterystycznymi cechami otępienia rzekomego są: zachowanie bezradne. jest dalekie od konsekwencji widywanej w samutogennychpsychozach z zaburzeniami świadomości. IV. Utrzymująca się niepamięć retropsychotyczna ma przeważnie charakter katatymiczny.pytanie o liczbę palców u jednej ręki. 111. Do objawów otępienia rzekomego mogą się dołączyć cechy puerylizmu. udzielanie odpowiedzi na proste pytania. iż występuje on bez pseudodemencji.mutyzm wybiórczy tselektywny) . Pokazowy charakter objawów i podatności na sugestię ułatwia rozpoznanie różnicowe. chociaż zdarza się. Najczęściej wymienia się tutj tzw. Świadczy ono o uruchomieniu mechanizmu obronnego regresji (cofania się do okresu dziecięcego) . podanym długopisem pisze odwróconą stroną. w reaktywnej psychozie paranoidalnej stwierdza się częściej omamy rzekome niż prawdziwe. Ad. Zespoły sytuacyjne nie dają się jednoznacznie zaszeregować do psychoz histerycznych. mydło uważa za czekoladę i z apetytem je spożywa. np. ruchy są zwolnione. Mogą mieć charakter osłupienia (stuporu) z elementami katalepsji sztywnej lub woskowej. wybiórczy (amnewupum) . trudno też byłoby je zaliczyć do świadomej symulacji. zaś dolna część twarzy pozostaje winka. Zachowanie chorych uderza demonstratywnoicią. marszczy czuło. W moim przekonaniu chodzi o pogranicze psychozy i symulacji. Do histerycznych zespołuwzaliczyłbym też tzw. odpowiadając na pytania bez żadnych zahamowań. śnieg czerwony itd.

nie wyklucza istnienia prawdziwej choroby psychicznej. jak i wyolbrzymianie rzeczywistych dolegliwości lub objawów (agrawacja) . Osoba symulująca wystawia na pokaz najcięższe zaburzenia pamięci i orientacji. przyznają się"do symulowania objawów. Trzeba jednak pamiętać. Problem udawania choroby psychicznej (symulacja). Rokowanie. Rokowanie w zaburzeniach reaktywnych zależy od kilku czynników. cywilnych. rentowych itd. Objawy osoby symulującej nie układają się w konsekwentny zespół psychopatologiczny. Chorzy ci później. zachęcałbym do przestudiowania rozdziału prof.W stanach tych obserwuje się chwiejność uczuciową i skłonność do płaczu. . Wykrycie symulacji u osoby dobrze obznajomionej z psychiatrią. Postępowanie lecznicze w zaburzeniach reaktywnych nie odbiega od terapii innych zaburzeń psychicznych. czyli wypływa z określonych pobudek. Błędem jest też okazywanie zainteresowania poszczególnym objawom i zachowaniom badanego. równocześnie zachowuje zdolność dostosowania do sytuacji i funkjOOOW (1113. Tak jak przyznanie się oskarżonego do winy. są natomiast zupełnie bezkrytyczni wobec rzeczywistych zaburzeń. Wystrzegać się należy pytań sugerujących objawy psychopatologiczne. ale przede wszystkim ud osobowości pacjenta. Przyznanie się badanego do tego. podczas gdy w większości ciężkich churub umysłowych poczucia tego brak. Rozmowa z osobą podejrzaną u symulację musi być przeprowadzona bardzo umiejętnie i rozważnie. prokuratorskich. Symulant przeważnie ujawnia wybitne poczucie choroby psychicznej. Szczególnie trudne jest to w przypadkach depresji reaktywnej po otrucie kogoś bliskiego lub tzw. Przy badaniu i rozpoznawaniu symulacji jest dobrze pamiętać o następujących zasadach: Symulacja służy zawsze do jakiegoś celu. . nasilenie objawów słabnie. Wskazówki na ten temat znajdzie czytelnik w kilku miejscach podręcznika. nie jest wcale zadaniem łatwym. Znane są przypadki udawania choroby umysłowej przez rzeczywiście psychicznie chorych. nie musi być dowodem dokonania przestępstwa. w jakiej doszło do zaburzeń. że symulował.urojeń. niż się powszechnie uważa. Uwagi te dotyczą również symulacji. stopnia jego dojrzałości i sytuacji. zwłaszcza w orzecznictwie dla celów sądowych. omamów itd. np. że udawanie choroby (symulacja) . Poza opisem poszczególnych metod psychoterapii i somatoterapii. Leczenie. kiedy odczyn jest wyrazem przeżycia autentycznego. Symulacja zdarza się znacznie rzadziej. Od strony rozpoznawczej problem ten ma duże znaczenie praktyczne.reakcjach urojeniuwych. wstrząsu". Usunięcie czy zminimalizowanie stresu psychospołecznego rzadko leży w możliwościach lekarza. Na ogol w miarę oddalania się w czasie od urazu psychicznego. Najczęściej tworzą one zespoły sprzeczne w sobie lub nie istniejące. Najczęściej chodzi o zamiar uniknięcia odpowiedzialności karnej. nie musi być zawsze dowodem udawania choroby.

wspomniane czynniki psychologiczne i behawioralne związane z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach. zwyciężył głos umiarkowania i rozsądku w podejściu do rej trudnej dziedziny. oparte na bogatym doświadczeniu klinicznym Autorki. chorobom i zaburzeniom psychosomatycznym". które mogą niekiedy rzeczywiście wzbudzać wesołość stykających się z nim osób. nadużywanie substancji nie powodujących uzależnienia i nie określone zespoły behawwralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi oraz czynnikami fizycznymi. nieorganiczne zaburzenia snu. przeciwdepresyjnych i anksjolitcznych) . nie tylko miała. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 nie występuje odrębny ruzdzid poświęcony. że tzw. czasopisma psychosomatyczne. Istnieją naukowe towarzystwa psychosomatyczne. Czytelnik znajdzie w nim wskazówki praktyczne. Obowiązkiem lekarza jest jednak zachowanie powagi i usiłowanie wniknięcia w pobudki zaburzeń i objawów. bagatelizowaniu skarg. Rola czynników psychologicznych i behawioralnych w genezie niektórych chorób somatycznych (problem chorób psychosomatycznych). . 18. pouczaniu go. Leki powinno się jednak stosować przez krurki czas. ale ciągle jeszcze ma na świecie gorących zwolenników i propagatorów. związanych ze stresem i pod postacią somatyczną" (840-148) oraz w. krytykowaniu pacjenta.Wardaszko-Łysków sklej. W leczeniu zaburzeń reaktywnych i zespołów symulacyjnych przeszkadza niekiedy niewłaściwa postawa otoczenia. nie sklasyfikowane gdzie indziej. polegająca na odrzucaniu. Zespołach behawioralnychzwiązanych z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi" (F 5 O-F 59) . Adam Bilikiewicz. Drugi rozdział obejmuje kilka grup zaburzeń: zaburzenia odżywiania się. Z punktu widzenia dydaktycznego rozbicie grupy objawów i zaburzeń psychosomatycznych (mających wszak wspólną patogenezę) nic wydaje się jednak trafne. Termin. Niekiedy konieczne jest połączenie psychoterapii elementarnej z psychcfarmaknerapią (włączenie leków przeciw psychotycznych. także personelu szpitala. omówił prof. Zaburzeniach nerwicowych. lub na zupełnie niedopuszczalnym wyśmiewaniu i wyszydzaniu jego zachowań. zaburzenia psychiczne związane z połogiem. poświęconego doraźnej pomocy psychiatrycznej. dotyczący zaburzeń nerwicowych. aby nie utrwalać u chorego poczucia konieczności długotrwałego leczenia. zaburzenia psychosomatyczne"nie został z międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 całkowicie wyeliminowany i występuje w wielu miejscach. Związek czynników psychologicznych z niektćrymi objawami i chorobami somatycznymi można odnaleźć w dwóch rozdziałach: . kierunek wyroslgy z psychoanalizy. Pierwszy rozdział. chociaż jedynie w podtytułach. dysfunkcję seksualną nie spowodowaną zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną. Wstęp i definicja. a w szczególności w. lekceważeniu objawów. Jak jednak wynika z konstrukcji międzynarodowej klasyfikacji ICD-10. Trzeba pamiętać. Czynnikach psychologicznych i behawioralnychzwiązanych z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach". Leder. katedry psychosomatyki w uczelniach medycznych itd. Stanowisko ekspertów Światowej Organizacji Zdrowia (twórców ICD-10) nie sprowadza się tylko do spraw nazewnictwa.medycyna psychosomatyczna.

albo terminem tym określało się konkretną grupę chorób. nadczynność tarczycy i gościec pierwotnie przewlekły. a te z kolei powodują uszkodzenia różnych narządów. wiązał się ściśle z badaniami nad stresem i jego wpływem na powstawanie chorób. wprowadzili do badań rygory eksperymentu naukowego z zakresu psychofizjologii i zastosowali metody epidemiologiczne nad rolą czynników psychologicznych i socjologicznych w zachorowalności. że długotrwale działanie stresu wywołuje zbiór nieswoistych reakcji zrganizmu. czyli ogólnego kierunku teoretycznego. zdominowali zwolennicy psychoanalizy. Drugi okres. Zwolennicy tego kierunku. Pierwszy. zapalenie wrzodziejące jelit. zwanego medycyną psychosomatyczną. że termin. Zmiany czynnościowe związane z działaniem stresu obejmują wszystkie mechanizmy neurofizjologiczne i naruszają homeostazę. Wedle koncepcji psycholizjolzgicznych termin "uraz psychiczny"należy zastąpić pojęciem stresu. trwający właściwie po dzień dzisiejszy. chzrób psychosomatycznych"od czasów Franza Alexandra stale się wydłużała. chorobę wrzodową. utożsamianego z drugim zkresemrozwoju psychosomatyki. zapoczątkowany na początku lat sześćdziesiątych przez Waliła i jego współpracowników z Garneli University w Stanach Zjednoczonych. wykazały. wagowe zapalenie skóry. zapoczątkowany został również w Stanach Zjednoczonych. Lista. psychosomatyczny"bywał używany w dwojakim znaczeniu. żeby nie powiedzieć ogólnikowe. Klasyczna definicja choroby psychosomatycznej określała tym terminem taką chorobę somatyczną. Chociaż poglądy na istotę zaburzeń psychosomatycznych ewoluowały. trzeba wyjaśnić. bywa określany psychofizjulogicznymi podobnie jak pierwszy. co cieszyło . ktćremu nadane nazwę uogólnionego zespołu przystosowania (generał adaptation syndrome-GAŚ) . Drugi kierunek badawczy. Nadmierne wydzielanie kortyzolu prowadzi do zakłóceń osi podwzgórzowo-przysadkowanadnerczowej. trwający około 30 lat. ale zainteresowanie problemami medycyny psychosomatycznej zaczęło narastać dopiero w pierwszych latach obecnego wieku pod wpływem poglądów. niektóre koncepcje wywarły silny wpływ na sposób myślenia lekarzy. nazywany okresem psychodynamicznym. Albo odnosił się on do koncepcji choroby. Jego głównymi przedstawicielami byli Franz Jexander i Flanders Dunbar. Ażeby skończyć z rozważaniami terminologicznymi w psychosomatyce. podkreślającego znaczenie czynników psychicznych (psychologicznych) w powstawaniu wszelkich chorób. Dużą zasługą P. Zwiększa to podatność organizmu na rożne infekcje i inne choroby. psychoanalitykuw z Zygmuntem Freudem na czele. dychawicę oskrzelową. i we współczesnej psychiatrii nie odgrywa już większej roli. w etiopatogenezie których dowiedziono znaczącej roli czynnika psychologicznego (głównie emocjonalnegokw takim przypadku muwiło się o chorobach psychosomatycznych w węższym ZDdCZCOlU. W rozwoju tej dziedziny wyodrębnia się zwykle dwa okresy. Badania nad stresem. urazu psychicznego"jest zresztą zbyt szerokie. Pojęcie. w której estry lub przewlekły uraz psychiczny był jedyną podstawową lub znaczącą przyczyną jej wystąpienia lub zaostrzenia. którzy nauczyli się doceniać rolę czynnika psychologicznego w etiopatogenezie wielu chorób somatycznych. Dunbar było wprowadzenie hipotetycznej klasyfikacji typów osobowości usposabiających lu zachorzwania na określoną chorobę psychosomatyczną. uważany za klasyka psychosomatyki. zapoczątkowane przez Hansa Selye go.Czego dotyczy spór na temat problemu zaburzeń psychcszrnatycznych*Termin "zaburzenia psychosomatyczne"zzstał ogloszzny na początku XIX stulecia. Alexander. do chorób psychosomatycznych zaliczył 7 jednostek chorobowych: nadciśnienie samoistne.

Uporczywe bóle psychogennePsychalgia. czyste"choroby psychiczne i. nudności. będąc wybitnym przedstawicielem kierunku psychzanalitycznego. czyste"choroby somatyczne. Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych IT-10 obejmuje następujące grupy (w podrozdziale F 45 cZaburzenia somatyzacyjne (z somatyzacją) Ze strony układu trawiennego: bóle. i chyba słusznie. wzdęcia. Inne zaburzenia występujące pod postacią somatyczną Wszelkie zaburzenia czucia nie spowodowane przyczyną fizyczną i ściśle związane w czasie ze stresującym wydarzeniem (globus hywerizar-wraże. . mowa mózgu za pomocą narządów".zwolenników. Autor ten. bóle głowy. której towarzyszą liczne skargi nie mające uzasadnienia przedmiotowego. błędna interpretacja prawidłowych i pospolitych odczuć. bóle brzucha. Do czasów współczesnych przetrwał wreszcie termin. zgrzytanie zębami. Sakelużywał określenia. świąd psychogenny. zarzut dualizmu. Zaburzenia (dysfunkcje) autonomiczne występujące pod postacią somatyczną Podział uwzględnia narząd lub układ uważany przez pacjenta za źródło dolegliwości. nudności itp. Zaburzenia hipochondryczne Przekonanie lub obawa występowania poważnej choroby somatycznej. u podłoża których leży czynnik emocjonalny. uporczywe) : niezróżnicowane zaburzenia psychosomatyczne. nie kluchy w gardle utrudniające połykanie) .dolegliwości. Serce i układ krążenia. dolny odcinek przewodu pokarmowego. Niekiedy trywializuje się ten pogląd. cierpnięcie. Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną Niezróżnicowane wielorakie skargi nie układające się w obraz kliniczny snnatyzacji (zmienne. Sakela. W tym ujęciu somatyzaja byłaby bliska pojęciu konwersji lub nawet równoznaczna z nim. że. Przeciwnicy stawiali. bicie serca itp. psychogenne zaburzenia miesiączkowania. nie określone (Nie określone zaburzenia psychofizjologiczne lub psychosomatyczne) . a irytowało przeciwnikćw wyodrębniania takiej kategzrii chorób. muwiąc. odbijania. wprowadzony przez jednego z uczniów Freuda. inne narządy i układy. psychogenny kręcz karku i inne kurczowe zaburzenia ruchowe. Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną. Podział zaburzeń. zaburzenia bólowe psycho) (CODO. przez somatyzację rozumiał typ zaburzeń cielesnych wyrastających z głęboko osadzonych przyczyn neurotycznych. Mogłoby się bowiem wydawać. układ moczowo-płciowy. wzdęcia. a nie choroba somatyczna. W. skargi dotyczące sfery seksualnej i miesiączkowania. Treści psychiczne zostają przetworzone w objawy somatyczne. chory psychosomatycznie płacze swoimi narządami". pieczenie. że jest to. że istnieją. wymioty. psychugenne bule krzyża lub głowy. biegunki. gćmy odcinek przewodu pokarmowego.: nieprzyjemne doznania: swędzenie. Takimi objawami somatyzacji byłyby wymioty. Kłóciłoby się to z obowiązującym we współczesnej medycynie paradygmatem holistycznym. bolesność itp: należą tutaj również wykwity skórne (wysypki) . somatyzacja". układ oddechowy. drętwienie.

co często jest wyrazem poczucia ich bezsilności.nowotwór. rodzinnego. w patogenezie której czynniki psychologiczne odegrały rolę. że na uporczywość dolegliwości hipochondrycznych (psychosomatycznych) ma wpływ wiele czynników. ponieważ pacjenci domagając się leczenia uzależniają się od leków uspokajających (anksjolityków) . Z badaniami pomocniczymi nie należy jednak przesadzwć. Po trzecie w wielu przypadkach leczący lekarze popełniają błędy. pacjent jest głęboko przekonany. a także kompetencje badających ich lekarzy. Jeżeli rozpoznanie zaburzeń psychosomatycznych (zaburzeń psychicznych występujących pod postacią somatyczną-wedle określenia ICD-10) jest pewne. łagodne zaburzenia psychiczne". żądając koljnych badań i konsultacji. kontaktów międzyosobowych. iż cierpi na konkretną chorobę. zapalenie skóry i wyprysk. Przed wszystkim do pojawienia się tego rodzaju zaburzeń usposabia określony typ osobowości. wrzodziejące zapalenie jelita grubego i pokrzywkę. Na propozycję konsultacji psychiatrycznej lub psychologicznej reagują niechętnie. przeciwbólowych itd. Diagnostyka. Pierwsze kroki kierują zwykle do specjalistów chorób wewnętrznych. Dolegliwości hipochondryczne oznaczają skargi somatyczne. chorobę weneryczną lub AIDS. że pacjenci mają nikłą motywację do psychoterapii. konflikty emocjonalne i obawy. gdyż pod niespecyficznymi skargami może kryć się jakaś choroba somatyczna. że w podrozdziale F 54 pt: . otrzymuje podwójne kodowanie: kod 154 i kod właściwej choroby.. Pc drugie przebiegrzaburzeń wiąże się z długotrwałymi zakłóceniami funkcjonowania społecznego. i jest oporny na wszelkie gruby perswazji. psychologicznych i środowiskowych pzzwoli choremu uzyskać wgląd i doprowadzi do zrozumienia skomplikowanych związków . Przede wszystkim pacjent wymaga bardzo dokładnego przebadania somatycznego. które nie mają przedmiotowego uzasadnienia. Często kwestionują wiarygodność wyników. a chorzy wypowiadają jedynie podejrzenia co do ich podłoża. Wymieniono tutaj przykładowo dychawicę oskrzelową. błoniaste zapalenie jelita grubego.Z komentarza tej samej klasyfikacji wynika. Niekiedy zaburzenia psychosomatyczne trudno odróżnić od urojeń hipochondrycznych. . Pacjenci wypowiadający skargi na objawy somatyczne niechętnie przyjmują wszelkie sugestie dotyczące możliwości ich uwarunkowania psychologicznego. rola lekarza i psychologa polega na cierpliwym i długoterminowym tłumaczeniu choremu mechanizmów występowania objawów chorobowych. Trzeba pamiętać. Leczenie. Choroba somatyczna. chorobę wrzodową. Zgodnie z definicją urojeń. Autorzy klasyfikacji wymieniają takie czynniki. Czynniki psychologiczne i behawioralne związane z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach"umieszczono takie. Jest to działanie o tyle konieczne. Domagają się licznych badań potwierdzających podejrzenia. które trwają przewlekle i mogą odgrywać główną rolę w etiologii chorób somatycznych zamieszczonych w innych rozdziałach ICD-10 (nie dotyczących zaburzeń psychicznych) . Poznanie wszystkich uwarunkowań osobowościowych. np. Rozpoznawanie zaburzeń psychosomatycznych należy do trudniejszych zadań. nasennych. co uruchamia mechanizm błędnego koła. jak zmartwienia.

19. reagują dobrze na leczenia sugestywne. przekona to chorego o właściwym wyborze terapeuty i stosowanych przez niego metod leczenia. Adam Bilikiewicz. W wielu przypadkach konieczna jest ścisła współpraca z lekarzami innych specjalności (alergolog. W przekonaniu ogółu łaknienie jest sprawdzianem zdrowia. Zaburzenia odżywiania się. że w tej dziedzinie popełnia się błędy od najwcześniejszego okresu życia człowieka. internista. Wpływ czynników emocjonalnych na łaknienie potwierdza się w doświadczeniu osobistym każdego z nas. Rokowanie. W tym rozdziale omawiamy: zaburzenia odżywiania się. W wielu krajach istnieją odrębne oddziały i kliniki psychosomatyczne. Podstawowa rola przypada psychoterapii kompleksowej. Nie należy się spieszyć z lekami psychotropowymi. W Polsce oddziałów tego rodzaju jest niewiele. To oni zapełniają poczekalnie przeróżnych. a jego utrata powodem do niepokoju. zaburzenia seksualne. dermatolog) . uzdrawiaczy". Za postęp należy uznać zatrudnienie w oddziałach somatycznych psychologów. Jeżeli objawy będą się cofały bez ingerencji farmakologicznej. Wstęp. nieracjonalne odżywianie się dorosłych prowadzące do nadwagi i otyłości lub przeciwnie przesadne głodzenie się (zwłaszcza pań) w trosce o smukłą sylwetkę-to może . Pacjenci podchodzący nieufnie do leczenia psychiatrycznego. Podejście całościowe du pacjenta psychosomatycznego daje znacznie lepsze wyniki. Jeżeli jednak zachodzi taka konieczność. Osobiście preferuję małe dawki leków przeciwdepresyjnych lub przeciwlękowych (buspironspamilan) . Zaruwno w leczeniu zaburzeń nerwicowych.przyczynowo-skutkowych. jak i psychosomatycznych istotne znaczenie ma poziom intelektualny pacjenta i jego możliwości zrozumienia psychogenezy objawów somatycznych. zaburzenia snu. lekarz powinien się wystrzegać stosowania uzależniających anksjolityków (np. w których chorzy uzyskują kompleksową pomoc zarówno psychologiczna-psychiatryczną. U chorych z dużą motywacją do leczenia i darzących lekarza (lub terapeutę) zaufaniem. negujący uwarunkowanie psychologiczne i społeczne swoich dolegliwości. wyniki leczenia są zwykle pozytywne. Zespoły psychopatologiczne związane z zaburzeniami procesów fizjologicznych. Ich wiara w cudowne zdzlnoici tych osćb przynosi niekiedy zaskakujące wyniki. jak i somatyczną. Poprzestanę na stwierdzeniu.pochodnych benzoliazepiny) . niż ograniczanie się wyłącznie du sfery objawów somatycznych. Przekarmianie dzieci. tym bardziej że u chorych tych nie są rzadkie stany lęku i depresji. Stąd zapewne brak łaknienia stanowi jedną z najczęściej wypowiadanych dolegliwości.

nie określone. W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 (1992. a u . polska edycja 1997) zaburzenia odżywiania się zaliczone zostały do działu: . Wśród licznych publikacji na ren temat można wyodrębnić co najmniej trzy stanowiska. Zaburzenie dotyczy najczęściej dziewcząt w okresie pokwitania i młzdych kobiet (por. Jadłowstręt psychiczny (awwreaiw weeezwz) . Zaburzenia odżywiania się. Chłopcy zapadają na nią rzadziej w okresie przed pokwitaniem. Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi" (F 5 O) . że przyczyny nieprawidłowego odżywiania sig mają tło nerwicowe (psychofzjologiczne) i temu aspektowi poświęcony jest ten krótki rozdział. Atypowa żarłoczność psychiczna. Jadłowstręt psychiczny może wystąpić u młodych mężczyzn. stosowanie środkćw przeczyszczających. Obraz kliniczny i kryteria diagnostyczne. godnie z kryteriami ICD do rozpoznania jadłowstrętu psychicznego konieczne jest stwierdzenie wszystkich wymienionych niżej objawów: masa ciała utrzymuje się na poziomie co najmniej 159 poniżej oczekiwanej: pacjenci przed okresem pokwitania mogą nie osiągnąć należnej masy ciała w okresie wzrostu: utrata masy ciała jest wywołana poprzez unikanie tzw.rozdział prof Namysłowskiej dotyczący psychiatrii dzieci i młodzieży) . U tych ostatnich zdarza się aż do okresu menopauzy. chociaż rzadziej niż u kobiet. a ponadto za pomocą jednej z wymienionych czynności: prowokowanie wymiotów. Jadłowstręt psychiczny jest zaburzeniem charakteryzującym się celową utratą masy ciała wywołaną i często podtrzymywaną przez pacjenta. powodującej narzucenie sobie określonego reżimu dietetycznego i niskiego limitu masy ciała: zaburzenia hormonalne obejmują oś przysadkowa-nadnerczcwą i gonady. Zgodnie z cytowaną klasyfikacją ICD-10 zaburzenia odżywiania się obejmują następujące zespoły chorobowe: Jadłowstręt psychiczny (dworeaia genem. zespołu behawioralnego związanego z zaburzeniami fizjologicznymi" (twćrcy ICD-IO) . co u kobiet przejawia się zatrzymaniem miesiączek. inni traktują go jako wielcprzyczynowy zespół objawów (symptokompleks) . Zdarzaj się jednak.najskrajniejsze przykłady. Trzecia grupa badaczy uważa ten obraz kliniczny za typowy przykład. w którym obawa przed otyłością przybiera fzrmę myśli natrętnej. nie wykluczając Ba psychotycznego i organicznego.tuczących potraw. Wokół tego pojęcia narosłe wiele nieporozumień. wyczerpujące ćwiczenia fizyczne. Poprawniej byłoby mówić o jadłowstręcie psychopodobnym. Część autorów (w tym głównie pediatrzy) uważa jadłowstręt psychiczny za odrębną jednostkę nozologiczną. Z. znajdując potwierdzenie tego poglądu w zmienionych parametrach biochemicznych i endokrynologicznych. Podział. stosowanie leków tłumiących łaknienie (reklamowanych jako ułatwiających odchudzanie) i/lub środków moczopędnych: wyobrażenie własnego ciała jest zaburzone i przyjmuje pzstać specyficznego zespołu psychopatologicznego. Jadłowstręt psychiczny atypowy. Przejadanie się związane z innymi czynnikami psychologicznymi. Żarłoczność psychiczna Oulwua werusu) . Inne zaburzenia odżywiania się.

I chi oho odnŚCI. Pacjenci z anoreksją znani są z przebiegłości. a tym bardziej psychicznej. że przypadki te powinny od samego początku trafiać do psychiatry. to liczne zjawiska związane z pokwitaniem ulegają opóźnieniu lub zahamowaniu: wzrost zatrzymuje się. białkowej i węglowodanowejoraz usunięciu wtórnych zaburzeń ze strony układu pokarmowego. Nie ma on najczęściej poczucia choroby fizycznej. układu krążenia i wydzielania wewnętrznego (endokrynologicznegok 2) równoległym prowadzeniu psychoterapii chorego: 3) prawidłowym ustawieniu diety: 4) terapii rodziny. Leczenie. u dziewcząt nie rozwijają się piersi i występuje pierwotny brak miesiączek. Jeżeli jadłowstrętowi psychicznemu towarzyszy depresja albo natręctwa. polegająca na wyjaśnianiu znaczenia spożywania poszczególnych składników pożywienia i analizowaniu objawów. brak akceptacji roli kzbiecej i fizycznych cech 21-Psyehi@lri 4. mogą powstać trudności w różnicowaniu. lęk przed zbliżeniami seksualnymi) . Szczególnej ostrożności wymaga w rozmowie poruszanie problemów psychologicznych. Wskazana jest raczej psychoterapia racjonalna. Pacjentki. przeważnie bez powodzenia. u chłopców narządy płciowe pozostają w stanie dziecięcym. wymagającym od terapeuty cierpliwości i dużego wysiłku. Leczenie jadłowstrętu psychicznego jest zadaniem delikatnym. jako przewlekle choroby wyniszczające. Różnicowanie. że albo w ukryciu dokarmiają się z powodu silnego poczucia głodu. różne próby leczenia. która wyraża się tym. Rozpoznanie jadłowstrętu psychicznego stawia się zwykle zer ea (asionem. co oczywiście nie zwalnia nikogo od obowiązku różnicowania jadłowstrętu psychopochodnegoz chorobami organicznymi (somatycznymi) i psychicznymi. guzy mózgu i zaburzenia jelitowe (choroba Crohna lub zespół złego wchłaniania) . u których konflikt dotyczy sfery seksualnej (może tu chodzić o wykorzystywanie seksualne w okresie dzieciństwa sprzed zachorowania na jadłowstręt psychiczny. stosują silne mechanizmy obronne. witaminowej. podobnie jak zaburzenia osobowości. Nawiązanie z pacjentem pierwszego kontaktu jest trudne ze względu na jego chłodną. a często agresywną postawę. Przeważa pogląd. albo prowokują u siebie wymioty lub stosują środki przeczysz GZI) ĘCC. jeżeli początek zaburzeń miał miejsce przed okresem pokwitania. kobiecości. ma natomiast silną motywację do odmawiania przyjmowania pokarmów. nieufną. Niektórzy autorzy wspominają o dobrych wynikach uzyskiwanych dzięki metodom nastawionym . które wystąpiły w wyniku długotrwałego głodzenia się. Powinno się opierać na następujących działaniach: 1) przywróceniu zachwianej homeostazy w organizmie przez doprowadzenie do ruwnowagi elektrolitowej.mężczyzn zabu. U młodych osób należy wykluczyć takie somatyczne przyczyny utraty masy ciała. OOcGZI) Slogi cho*08) 21. kiedy pediatra lub internista wykonał niezliczoną ilość badań dodatkowych i podejmował.

w których zachodzi konieczność przywrócenia właściwego poziomu hormonów. chociaż pierwsze objawy występują w nieco późniejszym wieku. polegające na spożywaniu olbrzymich porcji jedzenia w krótkich odstępach: pacjent próbuje przeciwdziałać "tuczącym"skutkom spożywania pokarmów. Należy pamiętać. stosowanie leków tłumiących łaknienie. pojawiają się miesiączki. estrogeny. obraz psychopatologiczny dotyczy chorobliwej obawy przed otyłością: pacjent zakreśla nieprzekraczalne granice masy ciała. a także gdy można terapią objąć całą rodzinę. nadużywanie środków przeczyszczających. nie mają natomiast znaczenia i są raczej nieskuteczne przetwory hormonalne. Zastrzeżenia te nie dotyczą oczywiście przypadków. Pacjenci stosują skrajne metody przeciwdziałania tuczącym skutkom spożywanych pokarmów. a w konsekwencji do znacznego spadku masy ciała. z umiarkowanym spadkiem masy ciała i/lub przejściowym zatrzymaniem miesiączek. kiedy wzrasta masa ciała. Zespół ten charakteryzuje się okresami obżarstwa i nadmiernym skupianiem się na kontroli masy ciała. odwodnienia.na zmianę zachowania (terapia behawioralna) . Pud tym względem przypominają zachowania osób z jadłowstrętem psychicznym. poprawia się łaknienie. Okres dzielący te dwa zaburzenia trwa od kilku miesięcy do wielu lat: poprzedzający epizod jest pemoobjawowy lub przebiega w sposób poranny. Rozpoznanie opiera się na następujących kryteriach ICD-Bkstałe zaabsorbowanie jedzeniem i niepowstrzymane pragnienie jedzenia: pacjent miewa epizody żarłoczności. małe dawki neuroleptyków lub leków przeciwdepresyjnych. osłabienia mięśni. stosując co najmniej jeden z następujących sposobów: prowokowanie wymiotów. w wywiadzie stwierdza się epizod jadłowstrętu psychicznego. tężyczki. notuje się pewien odsetek zgonów. W grupie przypadków zaniedbanych. Żarłoczność psychopochodna może wystąpić u chorych leczonych z powodu anoreksji. preparatów tarczycy lub środków moczopędnych: chory ze współistniejącą cukrzycą może zaniechać przyjmowania insuliny: . zaburzeń rytmu serca. Żarłoczność psychopochodną różnicuje się ze: schorzeniami górnego odcinka przewodu pokarmowego z nawracającymi wymiotami (nie ma wówczas charakterystycznego obrazu psychopatologicznego i typowych neurotycznych cech osobowościk zaburzeniami osobowości . znacznie poniżej przedchorobowej czy optymalnej według lekarza: często. Wymioty mogą prowadzić do zaburzeń elektrolitowych. Również w tej grupie zaburzeń spotyka się częściej kobiety. Spośród leków farmakologicznych stosuje się niewielkie dawki insuliny. choć nie zawsze. kiedy doszło do wtórnych następstw somatycznych. Rokowanie. okresowe głodówki.wyciągi z przedniego płata przysadki. którzy mają motywację lub udaje się ją wzbudzić. Żarłoczność psychiczna (żuMma wericsw) lub psychopochodnajest zaburzeniem występującym niekiedy naprzemiennie z jadłowstrętem psychicznym. że próby karmienia pacjenta sondą lub przymusowe dokarmianie mogą nieodwracalnie zburzyć kontakt terapeutyczny. rokowanie jest dobre. np. a potem następuje przejadanie się z wymiotami (niekiedy prowokowanymi) . Różnicowanie. napadów padaczkowych. U chorych.

a to z kolei wywołuje zaburzenia afektywne (lęk. jak i psychologiczny aspekt żarłoczności. której źródła sięgają często wczesnego dzieciństwa i mają związek z trudnościami emocjonalnymi tego okresu. Otyłość może być przyczyną różnych stanćw psychopatologicznych. lękowych i innych objawów nerwicowych. Leczenie. co. Leczenie otyłości nie polega. gdyż wypowiedziałem się o tym powyżej.sterydami. na szczęście nie wszystkie. jest przyczyną zahamowań w kontaktach z dziewczętami itd. U chorych prawidłowo zdiagnozowanych i poprawnie leczonych udaje się uzyskać poprawę. Postępowanie lecznicze powinno mieć charakter kompleksowy i uwzględniać zarówno somatyczny. Tak zwane. otyłości psychopochodnej"kompleks problemów psychologicznych związanych ze skutkami nadwagi. względnie innymi lekami. drażliwość. Bioxetiri).leki anksjolityczne) . ale również leki przeciwdepresyjne o działaniu anorektycznym. przyczyny otyłości bywają zazwyczaj złożone. Nie należy do otyłości psychopochodnej zaliczać przyrostu masy ciała u chorych leczonych neuroleptykami lub lekami przeciwdepresyjnymi.tluoksetyna (Prozac. skutkuje brakiem pewności siebie w kontaktach z ludźmi. puszyste"kobiety. Jedną z przyczyn tych zaburzeń bywa narzucanie sobie przez ludzi oty (ych surowego reżimu dietetycznego. Otyłość psychopochodna jest skutkiem przejadania się i reakcją na sytuacje stresowe. Nie mieści się też w pojęciu. Pomijam sprawy diagnozowania i różnicowania otyłości psychopochodnej. Jak wiadomo. Poza metodami terapii behawioralnej stosuje się leki psychotropowe wpływające na stan emocjonalny chorego (np. Trzeba się jednak liczyć z możliwością nawrotów. jedynie na przestrzeganiu odpowiedniej diety i . Tutaj będzie mowa o otyłości typu psychogennego. trudnościami w funkcjonowaniu poprzez zbyt częste spożywanie posiłków. W ten sposób radzą sobie z głodem nikotynowym palacze po odstawieniu tytoniu. jak można by sądzić.stanów depresyjnych. niepokój. mają opory w nawiązywaniu znajomości z mężczyznami zakładając z góry. która polega na pochłanianiu olbrzymich ilości pokarmów. Jest to oczywiście poważny problem psychologiczny wymagający interwencji psychoterapeutycznej. a przyrost masy ciała tłumaczą zaniechaniem palenia papierosów. Leczenie. radzenie sobie"z lękiem. Nie chodzi zatem o bulimię. np. przygnębienie) . lecz o. zwłaszcza w sytuacjach zwiększonego stresu. co rodzi w nich poczucie mniejszej wartości. W takich sytuacjach otyłość może być przyczyną nadmiernej wrażliwości na punkcie własnego wyglądu. że są bez szans. np.(zaburzenia odżywiania się mogą towarzyszyć uzależnieniu od alkoholu) . U młodych mężczyzn wskutek przejadania się stwierdza się początki ginekomastii. Rokowanie. np.

Skrócony przegląd kategorii uwzględnionych w międzynarodowej klasyfikacji przedstawiono w tabeli 3. po b) rozpowszechnienie. stwierdza się u 7. gościnnego otoczenia"-co bywa niekiedy utrapieniem w polskich domach) . ich indywidualnych oraz rodzinnych uwarunkowań. czyli pierwotne zaburzenia snu nocnego i/lub zaburzenia czuwania w ciągu dnia: 2) parasomnia. hipersomnie natomiast. Konieczna jest szczegółowa analiza zachowań pacjenta. zbyt przeteoretyzowane. że są one niekiedy mało przekonujące. a) bezsenność idiopatyczna. Rokowanie zależy od wytrwałości i stopnia motywacji pacjenta. W epidemiologii otyłości podkreśla się znaczenie czynników ekonomiczna-kulturowych. Waldemur Szelenberger. jego trybu życia. cierpliwości. do wyrobienia motywacji ułatwiającej kurację odchudzającą. Klasyfikacja i rozpowszechnienie zaburzeń snu. b) 15%leczonych z powodu bezsenności. niekiedy poczucia taktu i delikatności.ograniczeniu dostarczania energii. Podstawową metodę stanowi psychoterapia. Postawa ta charakteryzuje się ignorowaniem psychologicznych problemów pacjenta i traktowaniem go nie jak chorego. . iż do pacjenta mają stosunek przedmiotowy. Tabela 3. lecz dlatego. Dysomnia. Rozpowszechnienie zaburzeń snu jest znaczne: w przypadku bezsenności chorobowość roczna wynosi 35'%. a często niezbędnych wiadomości. wobec których lekarz może być bezsilny (chodzi tu o przyzwyczajenia kulinarne. czyli nadmierna senność w ciągu dnia. 3) zaburzenia snu wtórne do schorzeń psychicznych lub somatycznych. jak również motywacji. a nie podmiotowy. Niestety lekarzom brakuje na ogół czasu. Są to: 1) dysomnia. Lekarze (zwłaszcza somatycy) ześrodkowują redukcjonistycznie uwagę na czynnościach poszczególnych narządów wewnętrznych. a nawet nazbyt skomplikowane. Endogenne: a) bezsenność psychofizjologiczna. Dążymy do zmiany zachowań pacjenta. w trakcie której omawia się z pacjentem czynniki psychologiczne przyczyniające się do wystąpienia otyłości. Wielu pacjentów nie przestrzega zaleceń lekarskich może nie z powodu braku zdyscyplinowania. Prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń snu narasta w miarę starzenia się. Podajemy w kolejności: po a) rozpoznanie. Zaburzenia snu. Rozpowszechnienie poszczególnych zaburzeń snu podano w tabeli 3. jako człowieka winnego nabawienia się cierpienia. mało zrozumiałe. Niepowodzenia lekarza w leczeniu otyłości dadzą się ująć w następujący sposób: 1. I'%populacji ogólnej. Aktualna Międzynarodowa Klasyfikacja Zaburzeń Snu obejmuje 88 różnych sobaczeń. a raczej w sposób moralizatorski. a także do usunięcia objawów nerwicowych. obyczaje towarzyskie i naciski. choć jest to na pewno jeden z ważniejszych elementów terapii. w tym u polowy badanych bezsenność jest ciężka. aby w taki właśnie sposób podejść do problemuw pacjenta. które otyłości towarzyszą. co sprawia. czyli niepożądane zjawiska okresowo występujące podczas TU.

w zaburzeniach lękowych) oraz pod . l-3%do 18. b) 35%zgłaszających bezsenność. b) 2-5%populacji ogólnej. a) somnambulizm. b) 5-15%osab zdrowych. a) bezdcchy obturacyjne. a) hipersomnia idiopatyczna. a) w przebiegu schorzeń ośrodkowego układu nerwowego. Zaburzenia rytmu snu i czuwania: a) zaburzenia snu związane z pracą zmianową. b) 1-2%populacji ogólnej. Zaburzenia snu wtórne. rż. Parasomnia snu NonREM (zaburzenia wzbudzenia): a) upojenie przysenne. Bezsennością nazywamy subiektywną dolegliwość polegającą na zbyt krótkim lub nie pokrzepiającym śnie. a) okresowe ruchy kończyn. b) częstość występowania rćżna. Egzogenne: a) niewłaściwa higiena snu.w chorobie Parkinsonau 60-90%chorych. b) bardzo częste u dzieci do 5.03%leczonych z powodu bezsenności. a) w przebiegu schorzeń somatycznych. rz 1%dorosłych. rż. Bezsenność występuje pod pustacią trudności w zasypianiu (np. b) 10-50%do 5. b) 3%dzieci. a) wpływ substancji o działaniu ośrodkowym. a) parasomnia snu REM. do 20%osób z mocznicą. b) do 15%dzieci.. np.w przewlekłej zaporowej chorobie płuc u większości pacjentów. a) zespół niespokojnych nóg. b) prawdopodobnie zaburzenie bardzo częste. b) schorzenie rzadkie.b) 0. b) 0. a) lęki nacne. np. Parasomnia. a) w przebiegu zaburzeń psychicznych. b) 5-10%zgłaszających się z powodu nadmiernej scnności. rż. poniżej 1%dorosłych. Parasomnia inne: a) moczenie nocne. do 5%dorosłych. b) 5%do 10. Parasomnia snu REM: a) koszmary nocne. Bezsenność. b) 34%populacji powyżej 60 rż.06%populacji ogólnej. b) 12%osab zgłaszających bezsenność. a) Narkolepsja. b) częstość występowania różna. a) zespół opóźnionej fazy snu. b) 5-10%leczonych z powodu bezsenności.

lękiem. a) nocny niepokój w zespołach otępiennych (sundowmng. W zależności od czasu trwania objawów rozróżnia się bezsenność przygodną (trwającą przez kilka dni) . chory łatwo zasypia poza własną sypialnią. a) zaburzenia psychiczne (zaburzenia afektywne. b) od dzieciństwa. Charakterystyka wybranych postaci bezsenności. zaburzeń rytmów biologicznych. Tabela 4. a) zespół opóźnionej fazy snu. Podajemy po a) rozpoznanie. nagła zmiana otoczenia . Postępowanie farmakologiczne polega na podawaniu agonistuw receptora benzodiazepinowego. b) bezsenność wynika z przewlekłego używania. Przyjmowanie leków nasennych w odstępach czasu krótszych niż czterokrotny okres jego biologicznego póhrwania prowadzi do kumulacji. niepokojem. zaburzenia lękowe. a) okresowe ruchy kończyn lub zespół niespokojnych nóg. tolerancji lub odstawienia środków psychostymulujących.w hotelu. b) zaburzenia snu są przejawem lub następstwem chorób układu nerwowego oraz innych schorzeń somatycznych. czasem z agresją w godzinach nocnych. b) w nagłej chorobie somatycznej lub w żałobie. b) sen jest przerywany przez powtarzające się stereotypowe zrywania mięśniowe w kończynach lub dyzestezje w kończynach dolnych. skuteczność leków nasennych jest zmniejszona.podczas oczekiwania na zabieg operacyjny). a) bezdechy podczas snu. Wybrane postacie bezsenności przedstawiono w tabeli 4 Leczenie bezsenności zależy od jej przyczyn (tabela 5) . czyli objawy pojawiające się po zachodzie słońca). a) schorzenia somatyczne. a) Bezsenność przygodna. po b) charakterystyka.w epizodzie depresji) . b) spowodowana pracą zmianową. nasennych i alkoholu. czynnikiem wyzwalającym są schorzenia somatyczne. a) wpływ substancji o działaniu ośrodkowym. np. Bezsenność przewlekła: a) bezsenność psychofizjologiczna. zaburzenia osobowości). Warunkiem rozpoznania bezsenności są objawy w ciągu dnia: w bezsenności przygodnej i krótkotrwałej-senność i zmęczenie. a) bezsenność idiopatyczna. b) utrwalona niezdolność do zasypiania i wstawania o pożądanej porze: chory zasypia u 3:00-6:00 rano. spowodowana uszkodzeniem struktur odpowiedzialnych za sen i czuwanie. wyboru określonego leku dokonuje się więc w zależności od jego farmakokinetyki (tabela ó) . zmianą strefy czasu lub nagłym stresem (np.postacią trudności w utrzymaniu snu i zbyt wczesnym budzeniu się (np. b) bezsenność wynika ze wzbudzenia emocjonalnego zaburzeń przekażnictwa synaptycznego. Różnice między pochodnymi benzodiazepiny są prawdopodobnie tylko ilościowe. nasilenie bezsenności jest proporcjonalne do nasilenia innych objawów. krótkotrwałą (do 3 tygodni) oraz p r ze w I e kł ą (powyżej miesiąca) . w bezsenności przewlekłej-gorsze wykonanie zadań i obniżenie nastroju. a) Bezsenność krótkotrwała. b) przerwy w oddychaniu prowadzą do hipoksji i wybudzeń lub spłycenia snu. b) odwrćcenie rytmu snu i czuwania z dezorientacją. b) wskutek uprzednich skojarzeń czynności związane z udawaniem się na spoczynek powodują wzbudzenie.

po b) szczyt stężenia we krwi (godz. Bezsenność idiopatgczna .5-1. Zaburzenia afektywne. długiego okresu po (trwania lub interakcji z innymi lekami: 2) zaburzenia pamięci deklaratywnej. żałoba.5) a) flurazepam b) 2 c) 47-100 d) 15. terapia behawioralna (poznawcza. Farmakokinetyka wybranych leków nasennych. Zespoły otępienne i nocny niepokój (sundownincj) . Środki nasenne powodują następujące objawy niepożądane: 1) nadmierna senność następnego dnia. Niewłaściwa higiena snu .0 (15.psychoterapia. Bezsenność spowodowana pracą zmianową . Podajemy w kolejności: po a) lek. Zapobieganie tolerancji i uzależnieniu polega na podawaniu leków nasennych tylko co trzeci dzień.redukcja wagi ciała. ewentualnie środki przeciw depresyjne (10 mg wnitryptyliny lub 200 mg trazodcnu na noc).0-10. schizofrenia . ewentualnie farmakoterapia. sprzężenie zwrotne). zmiana godzin pracy nie częściej niż raz w tygodniu.wyłącznie edukacja. po d) duwka (mg) dorośli (osoby w podeszłym wieku). Okresowe ruchy kończyn i zespół niespokojnych nóg . Tabela 5. a) Diazepam b) 1-2 c) 32 d) 5. leczenie operacyjne. deprywacja społeczna i sensoryczna. zwłaszcza pu preparatach o krótkim okresie po (trwania: 3) bezsenność z odbicia. Bezsenność przygodna lub krótkotrwała .edukacja: przesuwanie zmian roboczych zgodnie ze wskazówkami zegara. Bezsenność psychofizjologiczna . farmakoterapia przez 1-2 loby po zmianie godzin pracy.właściwa higiena snu.).(hospitalizacja). Leczenie bezsenności.chemoterapia: opóźnianie snu o 3 godziny dziennie. ewentualnie farmakoterapia. trazodon 100-200 mg na noc. Nadużywanie alkoholu i innych substancji o działaniu ośrodkowym . ograniczenie drzemek w ciągu dnia. Tabela 6. aż do uzyskania pożądanej pory snu. wskutek zbyt dużej dawki.nadzorowana abstynencja.0 (0.).właściwa higiena snu. relaks.0-30.0 mg. czyli lęk i bezsenność po ustąpieniu działania środka OdSTOCZO. a) flunitrazepam b) 1 c) 16 d) 0.Farmakoterapia. w jak najmniejszej dawce i przez jak najkrótszy okres.chemoterapia: stała pora snu. oddychanie powietrzem pod zwiększonym ciśnieniem.leczenie choroby podstawowej. Zaburzenia lękowe .5-5. haloperydol 0. praca nocna nie dłużej niż 5 kolejnych nocy bez odpoczynku. po c) okres biologicznego półtrwania (godz. Zespół opóźnionej fazy snu .00). leczenie towarzyszących schorzeń somatycznych. Bezdechy podczas snu .klonazepam.0 (2. ekspozycja na światło.0) a) lorazepam .5-1.

Zaburzenia oddychania mogą być jedną z przyczyn zwiększonej umieralności osób nadużywających leków nasennych. W podeszłym wieku zwiększona jest także wrażliwość układu nerwowego na leki nasenne. a w bezsenności przewlekłej nie dłużej niż 3-4 miesiące.5 d) 10.0-60.75) Zaleca się.0) a) oksazepam b) 2-3 c) 8 d) 15.5 (3. lorazepamu i temazepamu mają niewielkie znaczenie.0 (1.5) a) nitrazepam b) 3 c) 30 d) 5. gdyż leki te inaktywowane są na drodze sprzęgania z kwasem glukuronowym. Powyżej 60 rż. Przewlekłe stosowanie pochodnych benzodiazepinyo długim okresie po (trwania może prowadzić u ludzi starych do zespołu imitującego otępienie typu alzheimerowskiego oraz do upadków i złamań szyjki kości udowej.0-20. nadużywanie alkoholu i inne uzależnienia. w bezsenności krótkotrwałej do 3 tygodni.0-30.0) a) lormetazepam b) 1-2. by leki nasenne podawać w bezsenności przygodnej tylko przez I-3 dni.0-2.25 (0. Fu długotrwałym podawaniu trzeba odstawiać lek stopniowo.75-7.0 (2.0-2. metabolizm pochodnych benzodiazepiny może być zwolniony. Przeciwwskazaniem do podawania leków nasennych jest ciąża.125-0.5 c) 9 d) 1.5 c) 3 d) 0.5-5.b) 2 c) 8-24 d) 1. . bezdechy podczas snu.0) a) temazepam b) 1 c) 8 d) 10. który to proces nie jest na starość zaburzony.0)] a) triazolam b) 1.0 (10.0-20.125) a) zolpidem (pochodna imidazopirydyny) b) 1 c) 1. prawdopodobieństwo zamachu samobójczego.0 (10. nocny niepokój w zespołach otępiennych (wndzwmng) .0 a) zopiklon (pochodna cyklopirolonu) b) 1.0 (0. Zmiany te w przypadku oksazepamu.5 c) 6 d) 3.

. głównie metylfenidatuw dawce 10-60 mg dziennie. Całkowita utrata napięcia wiąże się z ryzykiem urazów. nie jest łatwe. realistyczne doznania zmysłowe z zachowaną częściowo orientacją co do otoczenia. Rejestracja snu nocnego ujawnia spłycenie snu i rozfragmentowanieepizodów snu REM. Latencja stadium REM wynosi poniżej 15 minut. Mięśnie oddechowe są zaoszczędzone. Mechanizm katapleksji. świadomość zazwyczaj jest zachowana.podczas egzaminu. U większości chorych stwierdza się obecność antygenu HLA DRZ i HLA DQI. łącznie z psychozami. np. jednak pierwotny defekt biochemiczny nie jest znany. Rutynowe badanie EIG. Uważa się. tomografia komputerowa i magnetyczny rezonans jądrowy nie wykazują odchyleń od normy. Larenja snu jest skrócona do wartości poniżej 5 minut. o czasie trwania zazwyczaj 10-20 minut. Stała nadmierna senność nasila się podczas monotonnych zajęć. z właściwą dla tego stadium atonią i/lub marzeniami sennymi. selegilmy w dawce 30 mg dziennie. u 3050%chorych: 4) omamów przysennych. Alternatywą może być podawanie modafinilu w dawce dobowej 300 mg. zwłaszcza nadmierna senność nie ustępuje z czasem. Zaburzenia koncentracji u 50%chorych prowadzą do upośledzenia pamięci. u 90%chorych: 3) porażenia przysennego. obustronnej gnacie napięcia mięśniowego wywoływanej przez emocje. a 45. Początek choroby zazwyczaj przypada na okres pokwitania. albo podczas budzenia się.Narkolepsja. Niepełne ataki przejawiają się np. Utrata napięcia trwa do kilku minut. Krótkie wahania poziomu czuwania między napadami są przyczyną automatyzmów. u 20-40%chorych. rż. zmęczenie i stres. że zachorowaniu na narkolepsję sprzyja obecność genu zlokalizowanego w chromosomie 6. Porażenie przysenne polega na kilkuminutowej uogólnionej niezdolności poruszania się i mówienia. Katapleksja polega na nagłej. Omamy przysenne są to żywe. Częstość napadćw waha się od kilku w ciągu leku dc niezliczonych napadów w ciągu jednego dnia. odwracalnej. W Stanach Zjednoczonych do leczenia nadmiernej senności używa się środków psychostymulujących. Narkolepsja trwa przez całe życie. u wszystkich chorych 2) katapleksji. jak i omamy przysenne pojawiają się albo podczas zasypiania. Dysfunkcja ta ujawnia się pod postacią tetrady objawów: 1) stałej nadmiernej senności oraz napadów snu. porażenia przysennegz i omamów przysennych polega na intruzjach snu REM w czuwanie. Na tle wzmożonej senności pojawiają się epizody nagłego zapadania w sen. Zrównoważenie działania terapeutycznego środków psychostymulującychoraz ich działania niepożądanego. Nackolepsja to zespół chorobowy. ewentualnie dekstroamfetaminy w dawce 5-60 mg dziennie. często w sytuacjach niezwykłych. takich jak wkładanie ubrania do lodówki albo pisanie po zakończeniu strony. Leczenie narkolepsji jest objawowe. ponowny szczyt zachorowań odnotowuje się między 35. Narkolepsji towarzyszą zaburzenia przekażnictwa munoaminergicznego.jako tłuczenie talerzy lub jąkanie się pod wpływem zdumienia lub rozbawienia. Zarówno porażenie. którego przyczyną jest prawdopodobnie dysfunkcja pnia mózgu.

jak L-Dopa i inne środki przeciwparkinsonowskie. Parasomnia snu NonREM (zaburzenia wzbudzenia). Jest to najczęściej zwykła codzienna aktywność. U niektórych pacjentów. Oprócz leczenia farmakologicznego zaleca się profilaktyczne drzemki przez 15-20 minut. z tachykardią. Charakterystyczna jest aktywacja układu wegetatywnego. Koszmary są to przerażające marzenia senne. Konsolidacja procesów snu i czuwania odbywa się w ontogenezie stopniowo. Leczenie somnambulizmu i lęków nocnych polega na podawaniu środków tłumiących sen wolnofalowy: pochodnych benzodiazepiny i leków przeciwdepresyjnych. Parasomnia snu REM. Czas trwania napadu wynosi od kilku sekund do kilku godzin. gdy stadia snu REM są najdłuższe. brakiem zaburzeń świadomości po obudzeniu się oraz brakiem objawów wegetatywnych. Nieprawidłowe wzbudzenie podczas napadu somnambulizmu lub lęku nocnego przejawia się w badaniu polisomnograficznym serią hipersynchronicznychfal delta poprzedzających napad. somnambulizm i lęki nocne mogą występować u tej samej osoby. Zaburzenia te polegają na niecałkowitym odzyskiwaniu przytomności podczas budzenia się. w przebiegu chorób gorączkowych. W celu uchronienia chorego przed wypadkiem wskazane bywa zabezpieczenie okien i drzwi. Od lęków nocnych koszmary różnią się dobrą pamięcią marzeń sennych. Leczenie pozostałych objawów tetrady polega na podawaniu tró (pierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (protryptyliny 2. somnambulizm i lęki nocne. . Znane są też przypadki prowadzenia samochodu lub agresji wobec otoczenia. Przyczyną koszmarów są na ogół konflikty i urazy psychiczne.Żaden znany lek nie usuwa całkowicie nadmiernej senności. oraz nieartykułowana wokalizacja. U dzieci skuteczne jest budzenie przed spodziewanym napadem. dlatego u dzieci nieprawidłowości wzbudzenia traktujemy jako zjawisko do pewnego stopnia fizjologiczne. Lęki nocne również powstają podczas wzbudzenia ze snu wolnofa (owego. Upojenie przysenne. Koszmary zdarzają się także po lekach takich. przyspieszeniem oddechu i poceniem się. zwłaszcza u chorych z hipersomnią. klomipraminy czy też dezypraminy 25-200 mg dziennie) albo wiloksazyny 50-200 mg dziennie. Także stres może wyzwalać napady. Koszmary zazwyczaj występują w drugiej połowie snu nocnego. tyle że nieadekwatna do sytuacji. upojenie przysenne może występować po niemal każdym obudzeniu się ze snu. Pożądane jest tworzenie grup wsparcia. Czynnikiem wyzwalającym napady somnambulizmu i lęków nocnych jest wzmożenie snu wolnofalowego w toku leczenia neuroleptykami. wskutek niedoboru snu. Epizody somnambulizmu i lęku nocnego zazwyczaj pokryte są niepamięcią. po alkoholu. Po drzemce czujność poprawia się na 2 godziny. litem. Należą tu upojenie przysenne. z których pacjent budzi się podczas snu REM. I-2 razy dziennie. Napad somnambulizmu przejawia się złożoną aktywnością ruchową podczas snu wolnofalowego (stadium 3 i 4) . 5-20 mg dziennie lub imipraminy. Ulpojenie przysenne jest to stan zaburzeń świadomości trwający od kilku minut do kilku godzin po obudzeniu się ze snu NonREM.

REM s (cep behmior disorder) jest to okresowy brak atonii właściwej dla snu REM. Ghorują głównie mężczyźni po 50. u prawie 509 chzrych na narkolepsję oraz u 2-8%osób cierpiących na bezsenność. Niepożądana senność w czasie przeznaczonym na czuwanie może być też przyczyną katastrof. rż. choroba Parkinsona. Leczenie polega na podawaniu klonazepamu w dawce I mg na noc. Zaburzenia snu mają więc wpływ nie tylko na funkcjonowanie jednostki. Część przypadków nie ma widocznej przyczyny. a także na bezpieczeństwo publiczne. zanik oliwkowa-mostowa-móżdżkowy. takim jak choroby naczyniowe. a zatem jest niepoczytalny. Parasomnia snu REM (zaburzenia zachowania podczas snu REM. Wszystkie wielkie katastrofy w elektrowniach atomowych miały miejsce w okresie fizjologicznie wzmożonej skłonności do zasypiania. Osoba dzieląca łóżko z pacjentem. ze złożoną aktywnością ruchową i żywymi marzeniami sennymi. Zasypianie za kierownicą występuje u 90%chorych z bezdechami podczas snu. Z badań symulacyjnych wynika. często o charakterze koszmarów. Znane są też przypadki parasomnii snu REM w przebiegu pourazowych zaburzeń stresowych. Sprawność psychiczna po nocnym dyżurze jest u lekarzy upośledzona. więcej czasu zajmuje zaintubowanie manekina. Do rozpoznania niezbędne jest przeprowadzenie badania polisomnograficznego. a także sam pacjent są narażeni na urazy. między północą a godziną 6. ale i całego społeczeństwa. Poruszanie się w stanie nasilonego lęku i zaburzeń świadomości jest niebezpieczne dla chorego i dla jego otoczenia. Epizody parasomnii należy zaliczyć do stanów wyjątkowych. Zaburzenia snu utrudniają wykonywanie zawodu. że sprawność psychiczna u osób cierpiących na nadmierną senność jest nie mniej upośledzona niż wskutek upojenia alkoholowego. Według danych brytyjskich zaburzenia snu są odpowiedzialne za 20%wypadków komunikacyjnych. W czasie tych epizodów pacjent nie jest w stanie rozumieć znaczenia popełnianych czynów ani kierować swoim postępowaniem. Znane są kazuistyczne przypadki zabójstw dokonanych podczas napadu somnambulizmu.leki p-adrenolityczne i hipotensyjne. są też przyczyną wypadków w pracy i podczas prowadzenia pojazduw. mJn. zgodnie z artykułem 25: I kk. zawsze jednak istnieje możliwość samookaleczenia lub okaleczenia innej osoby. Czynnikiem wyzwalającym może być przyjmowanie leków przeciwdepresyjnych oraz przewlekłe nadużywanie alkoholu. Nagłe odstawienie substancji tłumiących sen REM. Na ogół przebieg parasomnii bywa łagodny. Wyniki leczenia są bardzo dobre. Zbigniew Lew-Starowicz. w innych parasomnia snu REM może towarzyszyć różnym schorzeniom ośrodkowego układu nerwowego. tró (pierścieniowych leków przeciwdepresyjnych. 00. Zaburzenia seksualne. Aspekty prawne parasomnii. naukę. pochodnych benzodiazepiny i alkoholu powoduje wyrównawcze nasilenie snu REM i wystąpienie koszmarów. . przystosowanie społeczne i funkcjonowanie w rodzinie. Reakcja na koszmar przejawia się agresją wobec otoczenia.

Seksuologia jest dziedziną wiedzy i sztuki lekarskiej. 1913 . który w 1969 r. 1919 .Richard van KraT-Ebing publikuje Psychopatia Sexualis. 1904 .August Forel publikuje Sexual Problems. a później stworzył (i dotąd nim kieruje) Zakład Seksuologii i Patologii Więzi Międzyludzkich'enuum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie. Prezes Koła Seksuologżw Polskich przy/O Towarzystwa Świadomegz Macierzyństwa.Henry Havelock-Ellis wydaje Studies in the Psychology of Sex.w Walencji.Van de Velde publikuje Małżeństwo Doskonałe. ale jej historia nie jest znana lekarzom. 1900 . W kolejno ukaazujących się klasyfikacjach zaburzeń seksualnych jest zauważalny nie tylko dynamiczny rozwój wiedzy. 1978 .pojawia się pierwszy specjalista z zakresu seksuologii-K. 1966 . którego pierwszym prezesem został Zbigniew Lew-Starowicz.Iwan Bloch tworzy pojęcie seksuologii w ujęciu międzydyscyplinarnym. 1947 . ale również zmiana postaw wobec seksualności. 1895 . 1886 . wykładający seksuologię na AM w Gdańsku. 1906 . a . został nim 2. Cew-Starowicz.powstaje pierwszy w kraju Zakład Seksuologii Akademii Medycznej w Krakowie.lmieliński. 1931.w przeszłości masturbacja czyli onanizm była pzstrzeganajako zaburzenie.Alfred Kinsey tworzy Instytut Badań Seksuologicznych przy Uniwersytecie Indiana. Jej pionierami byli głównie psychiatrzy. 1927.opublikował znane dzieło Klinika nerwic płciowych. I tak np. Ostatni z nich-XIII.Wprowadzenie. ale dość szybko przybrała charakter interdyscyplinarny.Magnus Hirschfeld tworzy Instytut Wiedzy Seksualnej w Berlinie. Jest re zatem nauka młoda.Wilhelm Reich publikuje The function of the orgasm. którego był kierownikiem. Popielski. W 1994 roku decyzją Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej został powołany pierwszy specjalista krajowy w zakresie seksuologii. Klasyfikacja zaburzeń seksualnych. z jego inicjatywy powstała specjalizacja-seksuologia. 1936 .Albert Moll tworzy Międzynarodowe Towarzystwo Badań Seksuologicznych.Powstaje The World Association in Sexology. W 1963 r. a w 1973 r. W 1991 roku powstało Polskie Towarzystwo Seksuologiczne.Powstaje pierwsza klinika seksuologiczna w Amsterdamie.William Masters i Wirginia Johnson publikują pracę-ocenianą jako przełom w seksuologiiWspółżycie seksuane człowieka. które organizuje międzynarodowe kongresy naukowe.Zygmunt Freud ujawnia wyniki badań nad histerią. która rozwinęła się w zasadzie w XX wieku. 1896 . odbył się w 1997 r.Zygmunt Freud przedstawia interpretację marzeń sennych. od 1962 r. W Polsce pionierem seksuologii był Tadeusz Bilikiewicz. Drugim pionierem jest 8. dlatego warte poznać najważniejsze postacie i fakty z nią ZWIĘZ (OC. W Polsce uprawnienia do leczenia zaburzeń seksualnych można uzyskać na podstawie specjalizacji z seksuologii lub certyfikatu seksuologa klinicznego przyznawanego przez Polskie Towarzystwo Seksuologiczne.

F52.9 Zaburzenia preferencji seksualnej. F64.1 Orientacja seksualna niezgodna z ego (egodystniczna).6 Złożone zaburzenia preferencji seksualnej.8 Inne zaburzenia identyfikacji płciowej. F66. F 52.9 Zaburzenia identyfikacji płciowej.4 Wytrysk przedwczesny. nie określone.11 Brak radosnego przeżywania.homoseksualizm jako dewiacja.5 Pochwica nieorganiczna. F52. 865. F 52. F64. nie spowodowana zaburzeniami organicznymi ani inną chorobą. Inne stany klasyfikowane w ICD-10 mające związek z seksualnością E30.3 Zaburzenia orgazmu. Ostatnie rewizje klasyfikacji międzynarodowej ICD-I O oraz Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego OSM-IV) wprowadziły istotne zmiany i rozbudowały zakres zaburzeń seksualnych. nie określone. . 0 Brak lub utrata potrzeb seksualnych.8 Inne zaburzenia rozwoju psychoseksualnego. F65.10 Awersja. F65. F66. F52. F65 Zaburzenia preferencji seksualnych.0 Zaburzenia dojrzewania seksualnego.2 Zaburzenia związków seksualnych.2 Zaburzenia identyfikacji płciowej w dzieciństwie. F52. F66. F52. E30.1 Transwestytyzm fetyszystyczny.9 Zaburzenia rozwoju psychoseksualnego. F65. F64. F65. F66.5 Sadomasochizm. F52. F66. F 52. nie określone.3 Oglądactwo (voyeurism).6 Dyspareunia nieorganiczna.1 Awersja seksualna i brak przyjemności seksualnej. F52.7 Nadmierny popęd seksualny.0 Brak lub utrata potrzeb seksualnych.4 Pedofilia. W klasyfikacji ICD-10 mamy do czynienia z następującym podziałem zaburzeń seksualnych: F5OF59 Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi F52 Dysfunkcja seksualna nie spowodowana zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną 152. F65.2 Ekshibicjonizm. F64. F52.0 Opóźnione pokwitanie. F60-F69 Zaburzenia osobzwości i zachowania dorosłych. F64.2 Brak reakcji genitalnej.8 Inne zaburzenia preferencji seksualnej. F65.8 Inne dysfunkcje seksualne bez przyczyn organicznych lub chorobowych. F 52. F65.0 Transseksualizm. F66 Zaburzenia psychologiczne i zaburzenia zachowania związane z rozwojem i orientacją seksualną. F65. F64 Zaburzenia identyfikacji płciowej.0 Fetyszyzm.1 Transwestytyzm o typie podwójnej roli.9 Niespecyficzna dysfunkcja seksualna.1 Przedwczesne pokwitanie.

Y0ó Zaniedbanie i porzucenie. . Y07 Inne nieprawidłowe traktowanie (zespoły złego traktowania). wobec dorosłych) . psychogennei społecznokulturowe. zaburzenia seksualne wiążące się z ogólnym stanem medycznym. między partnerami) . Wiąże się z rozwojem wieloobjawowych zaburzeń seksualnych: 'horoby układu krążenia (np. Z72. wnętrostwo. Zaburzenia identyfikacji płciowej Inne stany.stulejka. N95. znęcanie się fizyczne.5 Problemy związane z domniemanym nadużywaniem seksualnym dziecka przez osobę spoza najbliższej rodziny (pierwotnej grupy oparcia). Z00-Z99 Czynniki wpływające na stan zdrowia i kontakt z usługami zdrowotnymi. Obejmuje: okrucieństwo psychiczne. Uzależnienia (np.3 Bolesny wzwód członka (pnazimue). które mogą być celem oceny klinicznej: problemy związane z relacjami (rodzic-dziecko. nadciśnieniowa. Q00-Q99 Wady rozwojowe wrodzone. problemy związane ze złym traktowaniem lub zaniedbaniem (przemoc seksualna wobec dziecka.0 Problemy związane z niechcianą ciążą. np. N48.hiperprolaktynemia. X85-Y09 Przestępstwo (napaść). nowotworowe.choroba wieńcowa.5 Zachowania seksualne z wysokim ryzykiem. Przyczyną zaburzeń seksualnych mogą być czynniki biologiczne. Z63. przenoszone drogą płciową. Z60. zniekształcenia i aberracje chromosomowe. Y05 Przestępstwo (napaść) seksualna przy użyciu przemocy fizycznej.od alkoholu) prowadzą do zaburzeń seksualnych u 55%uzależnionych.N48 Inne zaburzenia członka.0 Problemy w stosunkach ze współmałżonkiem lub partnerem. Etiologia i patogeneza zaburzeń seksualnych. W wielu przypadkach mamy jednak do czynienia z etiologią wieloczynmkową. N48.1 Stany związane z okresem przekwitania u kobiet. Z61.zaburzenia seksualne i identyfikacji płciowej obejmują: Dy stu n kc j e s e ks u a I n e: zaburzenia pożądania seksualnego. palenie 20 papierosów dziennie przez 25 lat prowadzi do. Jest to jedna z częściej spotykanych obecnie OTZVCZVTI. hypogonadyzmcjCukrzyca. zaburzenia podniecenia seksualnego. Z61. impotencji u1/4 palaczy: heroina zaburza wytrysk u 52'%uzależnionych i zmniejsza popęd płciowy u ól%: Meno-i andrcpauza: inne zaburzenia i choroby. choroby neurologiczne.4 Problemy związane z domniemanym nadużywaniem seksualnym dziecka przez osobę z najbliższej rodziny (pierwotnej grupy oparcia). nadczynność tarczycy. W piśmiennictwie do istotnych przyczyn zaburzeń seksualnych autorzy zaliczają: Uzynniki biologiczne: Przyczyny hormonalne (np. W cenionej przez wielu psychiatrów klasyfikacji Amerykańskiego TowaczystwaPsychiatrycznego DSM-IV z 1993 r.4 Impotencja z przyczyn organicznych. zaburzenia orgazmu. nadużywanie seksualne. parafilie. Z64. ginekologiczne. zawałykUrazy rdzenia kręgowego.5 Przedmiot (ofiara) dostrzegalnej dyskryminacji lub prześladowania. zaburzenia seksualne wiążące się z bolem. układu moczowopłciowego: Ceki. dysfunkcje seksualne wywołane lekami.

agresja. negatywne i urazowe pierwsze związki heteroseksualne. Dla przykładu podam niektóre z nowszych doniesień. rywalizacja. . po b) brak potrzeb seksualnych. walka u dominację. Obecnie pojawia się wiele publikacji omawiających związki między patologią seksualną a zaburzeniami psychicznymi. zdrady. rygoryzm wychowawczy w środowisku rodzinnym. np. zaburzenia identyfikacji z płcią.niska kultura życia seksownego. po c) Zaburzenia orgazmu u kobiet/mężczyzn. ujawnianie nadmiernych wymagań i oczekiwań. w związku z epidemią AIDS zbadano wiele osób o homoseksualnej orientacji i okazało się. Podajemy w kolejności: po a) zaburzenia psychiczne. W tabeli 7. rywalizacje w rodzinie. W wielu krajach obserwuje się wzrost rozpowszechnienia różnych form wykorzystywania seksualnego dzieci i przemocy seksualnej. Patologia seksualna może być objawem zwiastunowym lub przyczyną zaburzeń psychicznych. a 5796 pacjentów zgłasza różne bóle mające związek z seksualnością. może być jednym z objawów zaburzeń psychicznych lub ich następstwem (np. zbyt wczesne doświadczenia seksualne. np. że problemy wiążące się z tą orientacją są przyczyną zespołów depresyjnych u 3 P%badanych. np. fobie seksualne: Farmerskie.kompleksy. zanik atrakcyjności partnera. U pacjentćw z rozpoznaniem depresji często są spotykane zaburzenia erekcji. d) a) Zespoły maniakalne. lęki i zahamowania w relacjach między płciami. ukryte preferencje hzmoseksualne. negatywne pzsrawy wobec siebie i innych. niedojrzałość uczuciowa. mechanizmy przeniesienia z dzieciństwa. wysoki poziom neurotyzmu. Zespoły depresyjne są jednym z najczęściej spotykanych odległych następstw tego typu urazów i obejmują większość ofiar przemocy. przedstawiono zakres rozpowszechnienia różnych postaci patologii seksualnej w zaburzeniach psychicznych. konfliktów rodzinnych) . impulsywność. W latach dziewięćdziesiątych. a częstych myśli samobójczych u Zł'%. c) 70/47.W wielu publikacjach umieszczone są tabele przedstawiające wpływ leków na reaktywność seksualną. b) 53-85. Częstość występowania zaburzeń seksualnych w zaburzeniach psychicznych (w odsetkach). lęk przed ciążą.nieudane i konfliktowe małżeństwo rodziców. zaburzenia we wzajemnej komunikacji.w wyniku stosowania leków. a) Zespoły depresyjne. hipoaktywne zaburzenia pożądania seksualnegz. patologia rodzinna: Osobowościowe. rutyna i monotonia w sztuce miłosnej. Tabela 7. Większość stosowanych leków przeciwdepresyjnych wywiera negatywny wpływ na reaktywność seksualną. Czynniki psychiczne Rozwojowe. wykorzystanie seksualne w dzieciństwie. ignorancja. nadmierna samokontrola. negatywne uwarunkowania masturbacyjne i fantazje erotyczne. po d) Nadmierny popęd seksualny. Zaburzenia psychiczne. niedobór seksualny. niechęć lu p. brak akceptacji płci dziecka.

b) 15-20. nadmierny popęd seksualny. Tabela 8. . a) Pochodne benzodiazepiny b) zaburzenia erekcji. U wielu sprawców przestępstw na tle seksualnym rozpoznaje się zaburzenia psychiczne. priapizm. po c) seksualne wskazania. a) Psychozy schizofreniczne. czyli lęk przed zachorowaniem na AIDS) . po b) seksualne przeciwwskazania. c) wytrysk przedwczesny. przestępcy seksualni? a) Trazodon. c) 2/5. anorgazmia u kobiet wytrysk opóźniony. b) brak reakcji genitalnej. nadmierny popęd seksualny. d) 5. a) Inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny. c) pochwica dyspareunia wytrysk przedwczesny. b) nadmierny popęd seksualny. c) 85/55. c) 78/85. zaburzenia erekcji. d) 5-10. anorgazmia u kobiet. a promiskuityzm bywa niekiedy objawem zwiastunowym choroby. c) wytrysk przedwczesny. b) 20. b) brak reakcji genitalnej. szczególnie osobowości. brak wytrysku. Podajemy w kolejności: po a) leki psychotropowe. Lęki mogą przybierać charakter fobii (np. Wpływ leków psychotropowych na reaktywność seksualną. gamofobia-lęk przed małżeństwem. b) 75. d) 2-5. a) Zespoły nerwicowe. pochwica. nadmierny popęd seksualny wytrysk przedwczesny. a) Uzależnienie ud narkotyków.b) 15. c) 10/10. b) brak reakcji genitalnej. W psychozach schizofrenicznych często są spotykane omamy i urojenia o charakterze seksualnym. borderline. b) 30. zaburzenia orgazmu. d) 5. d) 30. wytrysk opóźniony. Zespoły lękowe występują u 14%pacjentów i 196%pacjentek z zaburzeniami seksualnymi: są one przyczyną lub następstwem trudności w życiu seksualnym. AIDS-fobia. a) Uzależnienie od alkoholu. c) wytrysk przedwczesny.koitofobia-lęk przed stosunkiem. a) Inhibitory MAO. a) Pochodne trójpierścieniowe. uzależnienie od seksu. Wielu autorów opisuje poczucie zmiany płci u chorych. fobie seksualne. c) 35/31. Dane o wpływie leków psychotropowych na reaktywność seksualną przedstawiono w tabeli 8. podobnie aktywność masturbacyjna o dziwacznym charakterze.

Brak lub utrata potrzeb seksualnych (obejmuje oziębłość. Istnieje ponad 100 chorób mogących być przyczyną zaburzeń erekcji. W Polsce dotyczy ono 359 kobiet i I/%mężczyzn. Najczęściej do wytrysku dochodzi tuż po immisji członka do pochwy lub po kilku ruchach . wtórny oraz sytuacyjny. to można podejrzewać tło psychogenne. dyspareunia. ich rozpowszechnienie zwiększa się w miarę upływu lat. rygoryzm religijny) .infekcje niedobór estrogenów) . c) zaburzenia orgazmu. z partnerem. Z raportów socjoseksuologicznych z lat dziewięćdziesiątych wynika. z przewagą w późniejszym wieku. a) Moklobemid. . Wytrysk przedwczesny Niezdolność do kontrolowania wytrysku nasienia w stopniu zapewniającym obu partnerom satysfakcjonujący stosunek seksualny. W przypadku mężczyzn częściej spotyka się opóźniony wytrysk. choroby) . ukrytą homoseksualnością. Zaburzenia te dotyczą około 10%populacji mężczyzn. Nie wyklucza możliwości osiągania satysfakcji ze współżycia. a niekiedy i do jego osoby. Rokowanie jest niepewne. Przyczyną mogą być czynniki partnerskie.c) zaburzenia erekcji. Zaburzenia orgazmu Orgazm albo nie występuje. jak i organiczne (np. pu obudzeniu się czy w masturbacji. Przyczyną są najczęściej czynniki partnerskie. Jeżeli erekcje są prawidłowe w trakcie snu. że pacjent unika współżycia. ale powoduje. brak reakcji genitalnej.leki. b) nadmierny popęd seksualny. Jest to objaw podstawowy. a także wiele czynników psychogennych. Dzięki nowym metodom leczenia uzyskuje się dobre wyniki u ponad 90%leczonych. że mniej jest prawdopodobne zainicjowanie kontaktu seksualnego. psychogenne (np. uwarunkowania masturbacyjne. ale pacjent nie odczuwa przyjemności. a sytuacyjny-do ZO%. Obraz kliniczny zaburzeń seksualnych. Awersję seksualną należy różnicować z zespołami depresyjnymi. poczucie winy. że pierwotny brak orgazmu dotyczy 4-10%populacji. a nie wtórny. Awersja seksualna Polega na odczuwaniu silnych negatywnych uczuć do kontaktów seksualnych. fobiami. U kobiet głównym problemem jest suchość pochwy (upośledzone zwilżanie) . W Polsce dotyczy to 7. W przypadku kobiet zaburzenie to może mieć charakter pierwotny (kobieta nigdy nie miała orgazmu również w trakcie snu. Brak radosnego przeżywania Reaktywność seksualna jest prawidłowa. Przyczynami mogą być czynniki organiczne (np. Tego typu skargi częściej zgłaszają kobiety. zaburzone relacje partnerskie. zaburzenia erekcji. a leczenie długotrwałe. W ostatnich latach obserwuje się nasilenie tego zaburzenia.leki. osłabienie pożądania) . Pojawia się lęk o takim nasileniu. albo jest znacznie opóźniony. 6%mężczyzn. aktywności masturbacyjnej) . a rzadziej brak wytrysku. Wiele jest możliwych przyczyn tego zaburzenia. Brak reakcji genitalnejU mężczyzn głównym problemem są zaburzenia erekcji członka: trudność w powstaniu erekcji lub jej utrzymaniu. Przyczyny mogą być zarówno psychogenne. orgazm może być osiągany.

Przeważają przyczyny psychogenne. Występuje częściej u kobiet (w Polsce u około 15%populacji) . przedłuża"ludzkie ciało. głębokie niezadowolenie z własnej płci uraz chęć posiadania cech płci przeciwnej.frykcjnych. Fetyszyzm Konieczność posiadania pewnych przedmiotów jako bodżcuw do osiągania podniecenia oraz satysfakcji seksualnej. a u chłopcówdziewczęce. Zaburzenia identyfikacji płciowej w dzieciństwie Zaburzenia zaczynające się przed pokwitaniem. Przyczyny psychogenne i organiczne są równie częste. gdy dana osoba osiąga wiek pokwitania. Zaburzenie często spotykane. Transwestytyzm fetyszystyczny Płoszenie ubiorów płci przeciwnej w celu uzyskania podniecenia seksualnego. mmwr) Rzadko spotykane zaburzenie. . Rozpoznanie opiera się na stwierdzeniu. Transwestytyzm o typie podwójnej roli Przebieranie się w odzież płci przeciwnej w celu osiągnięcia przyjemności z chwilowego odczuwania przynależności do płci przeciwnej. że fetysz stanowi najważniejszy bodziec podniecający lub jest niezbędny do uzyskania satysfakcji seksualnej. Ekshibicjonizm Nawracająca lub uwala tendencja do pokazywania narządów płciowych obcym osobom lub osobom przebywającym w miejscach publicznych. Nadmierny popęd seksualny (obejmuje nimfomanię. U transseksualistów jest wczesną fazą rozwoju transseksualizmu.stany maniakalne. uzależnienia. Rokowanie dobre. populacji mężczyzn. Różni się od fetyszyzmu tym. zaburzenia hormonalne) . jednak bez chęci trwalej zmiany płci. powodujący zamknięcie wejścia do pochwy. Wiele fetyszy jakby. Rozpoznania nie można używać.. choroby i urazy mózgu. Pochwica Skurcz mięśni otaczających pochwę. Często towarzyszy temu masturbacja. Przeważają przyczyny psychogenne. Dotyczy 1-3%populacji. Rokowanie jest bardzo dobre. Transseksualizm Pacjent pragnie żyć i być akceptowany jako osoba płci przeciwnej w porównaniu z własną. . że chodzi tu również o przybieranie wyglądu płci przeciwnej. chęć poddania się leczeniu hormonalnemu i operacyjnej zwijanie płd. Reakcja lęku lub szoku u świadka tego zachowania często zwiększa podniecenie seksualne u ekshibicjonisty. ale zdarzają się wytryski przed stosunkiem albo bez erekcji członka. Cechuje je uporczywe. Rozpoznanie tego rzadkiego zaburzenia wymaga stwierdzenia głębokich zakłóceń prawidłowego poczucia kobiecości lub męskości. Nie wystarczy stwierdzenie. Towarzyszy temu niezadowolenie z powodu swoich anatomicznych cech płciowych. którego przyczyną może być wiele czynników (np. lmmisja członka do pochwy jest niemożliwa lub bolesna. że u dziewczynek obserwuje się zachowanie chłopięce. Dyspareunia Ból w czasie stosunku. dzięki możliwości stosowania różnych metod leczenia. dotyczy do/. bez dążenia do bliższego kontaktu. Rokowanie dobre. Spotykany niemal wyłącznie u mężczyzn. Przebieraniu się nie towarzyszy podniecenie seksualne. Dzięki wprowadzeniu leków antyandrogennych rokowanie jest dość dobre.

wybiórczo pobudzające seksualnie hormonalne. reaktywności seksualnej i satysfakcji ze współżycia seksualnego: pomniejszanie czynników hamujących i blokujących w życiu seksualnym. upokorzenia. masaże. np. komunikacji i miłości') . intelektualnych i społecznych. Złożone zaburzenia preferencji seksualnej Występowanie u danej osoby więcej niż jednego zaburzenia preferencji seksualnej. miejscowo znieczulające. aspektów życia seksualnego. Leczenie zaburzeń seksualnych. W przeszłości celem leczenia zaburzeń seksualnych było usuwanie objawów albo poprzez leczenie ukierunkowane na objaw bądź na jego przyczyny. biseksualna) . zgodnie z definicją zdrowia seksualnego WHO z 1986 roku (. zoofilię. Może także wystąpić u osób. ocieractwo. ważnych dla pozytywnego rozwoju osobowości. w których partnerzy mogą werbalnie i pozawerbalniewyrażać swoje doznania. które po okresie pozornie ustalonej orientacji seksualnej (pozosrając w dłuższych związkach) zauważyły jej zmianę. jeżeli woli być ofiarą-z masochizmem. że ten typ aktywności jest dominującym bodzcem lub niezbędnym do uzyskania zaspokojenia seksualnego. Inne zaburzenia preferencji seksualnej Obejmują ponad sto możliwych rozpoznań. Obecnie. Współczesne metody leczenia obejmują: Farmakoterapię-leki hamujące. pompy próżniowe (w zaburzeniach erekcji) . Jeżeli dana osoba woli być wykonawcą-mamy do czynienia z sadyzmem. pobudzające. pomoc w neutralizowaniu lęków i niepokojów: kreowanie sytuacji. co wywołuje lęk lub depresję. SadomasochizmPreferowanie aktywności seksualnej. przeciwdziałanie mitom i stereotypom. zdrowie seksualne jest integracją biologicznych. również psychogennych o długotrwałym przebiegu.OglądactwoNawracająca lub uwala tendencja do podglądania osób w czasie ich seksualnych kontaktów lub zachowań intymnych (np. Podstawę rozpoznania stanowi stwierdzenie. w której dochodzi do zniewolenia. celem leczenia jest doskonalenie jakości relacji partnerskich. coraz częściej stosuje się iniekcje do ciał jamistych członka z prostaglandyny. W przypadku zaburzeń erekcji członka. heteroseksualna. hydroterapię. Zaburzenia dojrzewania seksualnego Osoba cierpi z powodu niepewności dotyczącej własnej identyfikacji czy orientacji seksualnej. Fizykoterapię-elektroterapię. emocjonalnych. Pojedyncze wydarzenie nie uprawnia do takiego rozpoznania. Pedofilia Preferencja seksualna osoby dorosłej w stosunku do dzieci w wieku przed pokwitaniem lub w okresie pokwitania. Zaburzenie częściej spotykane u mężczyzn. gerontofilię. nekrofilię.prowadzenie obscenicznych rozmów przez telefon. poprawiają swe doznania i reaktywność seksualną. Metody chirurgiczne-np. by było inaczej i pragnie się leczyć w celu zmiany płci. uczucia. ale dana osoba z powodu współistniejących zaburzeń psychologicznych i behawioralnych chciałaby. które mają trudności w określeniu własnej orientacji (homoseksualna. chirurgię naczyniową i protezowanie członka w .rozbierania się) . homo-czy biseksualna) przedpokwitaniowa nie budzą wątpliwości. wzmacniające.operacyjną zmianę płci. Orientacja seksualna niezgodna z Ja (egodystoniczna) Identyfikacja płciowa czy też preferencja seksualna (hetero-. zadawania bólu. mechanoterapię. Pojawia się najczęściej w okresie pokwitania u osób. Zwykle prowadzi do podniecenia i masturbacji.

że w dotychczasowych koncepcjach i badaniach nad zaburzeniami osobowości można wyróżnić cztery podstawowe kierunki teoretyczne: konstytucjonalne teorie typologiczne.niektórych typach zaburzeń erekcji członka. Metody edukacyjne-np. na wstępnym etapie opracowań i weryfikacji empirycznych. teorie systemowe. które dominowały począwszy od starożytności do lat czterdziestych naszego stulecia. Stąd np. zakładają biologiczne-dziedziczne i (lub) wrodzoneuwarunkowania osobowości.zwolennicy typologii konstytucjonalnych czy psychoanalitycy mogą również posługiwać . Ujęcie systemowe obejmuje przede wszystkim poznawcze teorie osobowości próbując jednocześnie łączyć w jednym modelu teoretycznym czynniki biologiczne i społeczno-kulturowe. 20.treningi Masters-Johnson. nawet zasadnicze idee Kretschmeranie znajdują już praktycznego zastosowania. rozwinięta później przez kontynuatorów freudyzmu. desensytyzację. tj. Teorie dynamiczne wyodrębniają różne mechanizmy osobowości o charakterze sił psychodynamicznych (np. Z głównych typologii konstytucjonalnych. czyli koncepcje. Pierwszoplanowym kierunkiem badań nad zaburzeniami osobowości w psychiatrii klinicznej pozostają nadal tzw. Psychoterapię-indywidualną. Hipnoterapię. terapię implozywną. znajduje się jednak jeszcze. wywodzące się przede wszystkim z ogólnej teorii sysremuw. jak i zaburzony rozwój osobowości. Zaburzenia osobowości.popędy. Punktem wyjścia była koncepcja charakteru Freuda.teorie cech osobowości. opisowe (deskryptywne) . pannerską. znane już od czasów Hipokratesai Galena. Wstęp. zwłaszcza w odniesieniu do patologii osobowości. Metody behawioralne-relaksacyjne. To względnie najnowsze podejście teoretyczna-metodologiczne. determinujące zarówno prawidłowy. Andrzej Jakubik. Pierwotnym źródłem inspiracji badawczej oraz prób klasyfikacyjnych w odniesieniu do zaburzeń osobowości były koncepcje temperamentu.teorii wiążących określone właściwości psychiczne z typem budowy ciała. teorie cech osobowości. Kapłan. trening kurczliwości mięśnia Kegls itd) . Z przeglądu literatury przedmiotu wynika. Zaburzenia osobowości są jednym z najbardziej złożonych i spornych zagadnieńwspółczesnej psychiatrii i psychologii klinicznej. techniki treningowe ukierunkowane na konkretne cele w zakresie funkcji seksualnych (np. potrzeby) oraz podkreślają fundamentalne znaczenie procesu wychowania i socjalizacji w formowaniu się zaburzeń osobowościowych. Konstytucjonalne teorie typologiczne. W tym zakresie największy wkład do interpretacji zaburzeń psychicznych wniosła psychoanaliza klasyczna i kierunki neopsychoanalityczne. Takie pojęcie osobowości stanowi bowiem obecnie najwygodniejszą płaszczyznę porozumienia między psychiatrami i psychologami o różnych poglądach teoretycznych oraz w miarę dogodne rozwiązanie diagnostyczna-pragmatyczne.libroterapię. grupową. teorie dynamiczne.

przejawiające się zakłóceniem prawidłowego funkcjonowania jej mechanizmów integracyjna-regulacyjnych. cu pozwala wnosić o wspólności ich cech i opisywać za pomocą tych samych pojęć. lękową. Temu celowi miały i mają służyć dwa współistniejące obszerne systemy klasyfikacyjne: kolejne rewizje Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Prablemuw Zdrowotnych (JOD) . oraz Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (DSM) . KW KO DO. przez zaburzenia osobowości rozumie się głęboko utrwalone wzorce zachowań. Urazów i Przyczyn Zgonów OCD-IO) . iż w odniesieniu do zaburzeń osobowości większość badań przeprowadzono nad osobowością dyssocjalną (inaczej: psychopatią czy osobowością nieprawidłową) .się w badaniach naukowych opisem zaburzeń osobowości w kategoriach cech. odbiegające zł przeciętnych wzorów przyjętych w danej kulturze. Podstawę teoretyczną takiego opisowego ujęcia osobowości stanowi fakt względnej stałości niektórych elementów zachowania się człowieka w podobnych sytuacjach oraz regularność i podobieństwu zachowań różnych ludzi.daną osobę w kategoriach cech jako nieufną. w tym jedynie zakresie-w porównaniu do innych postaci klinicznych tzw. chwiejną emocjonalnie itp.swoistych zaburzeń osobowościdysponujemy licznymi. Patogeneza i epidemiologia. że osobowość dyssocjalna występuje u około 3%populacji i 3-10 razy częściej u mężczyzn niż u kobiet. egocentryczną. Według przyjętej obecnie w Polsce. agresywną. ktćra integruje i reguluje zachowanie się człowieka uraz jego relacje ze światem zewnętrznym. Dla celćw praktyki klinicznej można zdefiniować osobowość jako wieloczynnikową strukturę dynamiczną. stale przez nie reformowana. Proponowane obecnie najnowsze wersje obu tych klasyfikacji te ICD-10 i DSM-IV. liczba definicji osobowości proponowanych na podstawie teorii cech oceniana jest w piśmiennictwie na ponad sto. Teorie cech osobowości charakteryzują się klasyfikowaniem ludzi z perspektywy ich stałych właściwości (dyspozycji) psychofizycznych. W przybliżeniu ocenia się. aczkolwiek różnej wartości danymi. a postulowanej przez Światową Organizację Zdrowia X Rewizji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób. opracowywane przez Świarzwą Organizację Zdrowia. definiowany przez przypisywanie ogólnej nazwy zbiorowi wspć (występujących zachowań. Częstsze występowanie osobowo