PSYCHIATRIA pod redakcją Adama Bilikiewicza. Podręcznik dla studentów medycyny. Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Autorzy. Prof.

Prof. Prof. Prof. Prof. Prof. Prof. Prof. Dr nProf. Prof. Prof. Prof. Doc. Prof. Prof. Prof. Prof. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. med. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab. dr hab, dr hab. med. ADAM BILIKIEWICZmed. STANISŁAW DĄBROWSKI med. JAN HORODNICKImed. ANDRZEJ JAKUBIKmed. MAREK JAREMAmed. MAREK JAROSZ med. STEFAN LEDERmed. IRENA NAMYSŁOWSKAADEUSZ NASIEROWSKImed. ANDRZEJ PIOTROWSKImed. STANISŁAW PUŻYńSKlmed. JANUSZ RYBAKOWSKIn, bum.

HELENA SĘKOWA med. TERESA STAńCZAKOWAmed. ZBIGNIEW LEW-STAROWICZmed. WALDEMAR SZELENBERGERmed. ADAM SZYMUSIK med. HALINA WARDASZKO-ŁYSKOWSKA. @Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Warszawa 1992, 1998 Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione. Podręcznik akademicki dotowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Redaktor mgr Mu (gorzała WurcwwyRedaktor techniczny Jounnu Głodowwa Korektor Miłosz Brzeziński. Projekt okładki i stron tytułowych do serii: MicAd Marwiial. ISBN 83-200-2176-6. Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa Wydanie II. **Skład, druk i oprawa: Drukarnia Narodowa. Kraków, ul. Marszałka J. Piłsudskiego 19. Przedmowa do drugiego wydania. Drugie wydanie PsycWaoii-podręczm'w dla swdemżw jest wersją unowocześnioną i przeredagowaną książki, którą pod redakcją nieżyjącego już prof. Włodzimierza Stzyżewskiego i niżej podpisanego wydał PZWL w 1992 r. Mimo stosunkowo dużego nakładu podręcznik jest od dłuższego czasu nieosiągalny, stąd potrzeba ponownej edyji. Nie był to oczywiście jedyny powód. Rozwój psychiatrii i dziedzin pokrewnych wymusza stałą aktualizację dzieł podręcznikowych. Pierwsze wydanie zostało przychylnie przyjęte zarówno przez studentów, jak i wykładowców psychiatrii. Nie szczędzono nam też słów krytyki, za które w imieniu autorów i własnym pragnę podziękować. Uwagi krytyczne staraliśmy się w obecnym wydaniu wykorzystać. Podręcznik pozostał dziełem zbiorowym, chociaż skład autorów uległ zmianie. W tym stosunkowo krótkim czasie, jaki upłynął od pierwszego wydania, zmarło aż czterech współautorów. Oddając hołd pamięci profesorom: Pawłowi Gałuszko, Zdzisławowi Rydzyńskiemu, Włodzimierzowi Suzyżewskiemu, Feliksowi Tokarzowi, pragnę podkreślić ich duże zasługi dla powstania podręcznika. Szczególnie we wdzięcznej pamięci zachowam mojego Przyjaciela prof. Włodzimierza Strzyżewskiego, który wziął na siebie nie tylko część trudu redagowania całości, ale był współautorem ważnych rozdziałów, a ponadto służył zawsze mądrą i życzliwą radą w chwilach trudnych. Podejmując się redakcji drugiego wydania zdawałem sobie sprawę, jak niełatwe biorę na siebie zadanie, nie mając wsparcia ze strony Współredaktora. Wśród różnych uwag krytycznych nie zabrakło i tj, która odnosi się wprost do przedmowy do wydania pierwszego. Otóż zarzucono nam, redaktorom, że pominęliśmy fakt, iż w powojennej Polsce ukazało się kilka innych podręczników, co mogło być mylnie odczytane, że nasz podręcznik jest pierwszym, a więc pionierskim dziełem.

Zarzut ten był słuszny i chciałbym naprawić to niedopatrzenie. Wymieniając w chronologicznym porządku kolejne podręczniki psychiatrii pragnę nadmienić, że uwzględniłem tylko te, które miały charakter akademicki były przeznaczone nLm, dla studentów: pominąłem natomiast dzieła dla specjalistów. W 1954 r.ukazał się/urw zsycAiami (Kompendium) prof. Lucjana Korzeniowskiego, oparty na pawłowowskiej patofizjologii zaburzeń psychicznych, gdyż nauka Pawłowa była w owym okresie doktryną dominującą w medycynie, i nie tylko. W latach 1965-1969 ukazały się trzy kolejne wydania Zarysu psycAiuniLucjana Korzeniowskiego, ale już sama ich numeracja świadczy o tym, że nie traktowano ich jako kontynuacji wersji z 1954 r. Zarys z roku 1965 potraktowano jako pierwsze wydanie, co oznaczało, że autor odcinał się od jednostronnej pawłowowskiej interpretacji zjawisk psychopatologicznych, jaka cechowała wspomniane Kompendium. W 195/r.PZWL wydal podręcznik radziecki W. A. Gilarowskiego Prycvuma-w tłumaczeniu polskim pod redakcją prof. Andrzeja Jusa. Był on przeznaczony zarówno dla lekarzy, jak i studentów (tytuł oryginału: PscAimnyarwzwzdwsrwo dla wrwczej i swdemzw) . W tym samym wydawnictwie ukazała się w I 969 r. Wowwczesww ysycWatna Muczna autorstwa psychiatrów amerykańskich, Arthura P. Noyesa i Lawrence a G. Kolba, w tłumaczeniu polskim pod redakcją prof. Jana Jaroszyńskiego. W nauce polskiej nastąpił zwrot od ea enemę lar do er occideme larrozpoczął się okres fascynacji psychiatrią zachodnią, z amerykańską na czele. Dwóch wydań doczekał się, poczynając od roku 1970, podręcznik dla studentów medycyny Psycaaow autorstwa Tadeusza Bilikiewicza i Haliny Grabowskiejopracowany według dzieła prof. Tadeusza Bilikiewicza Psycńiaoia (iwcznd (przeznaczonego dla specjalistów) . Od 1976 r.nakładem PZWL-u ukazywały się kolejne edycje PzdsmwpsycAidtni-podręczmłd dla studentów, pod redakcją Marka Jarosza i Stanisława Cwynara, który cieszył się wśród studentów zasłużonym powodzeniem nie tylko z uwagi na treść, ale i zwięzłość. Od wydania piątego (1988) prof. Marek Jarosz był jedynym redaktorem dzieła, po śmierci prof. Stanisława Cwynara. W moim przekonaniu nic nie stoi na przeszkodzie, ażeby pozycję tę wznawiać wzorem wielu krajów na świecie, w których ukazuje się równocześnie kilka podręczników. Daje to zarówno studentom, jak i wykładowcom psychiatrii możliwość wyboru. Naszą intencją było i jest dostarczenie podręcznika, w którym uczestniczyliby wszyscy lub prawie wszyscy wybitni znawcy przedmiotu w kraju, co powinno przyczynić się do ujednolicenia wymagań z zakresu psychiatrii. Wszak po wejściu Polski do Unii Europejskiej nasze dyplomy lekarskie nie będą w krajach Unii wymagały nostryfikacji. Nla nas spoczywa zatem ogromna odpowiedzialność za poziom przygotowania z zakresu psychiatrii absolwentów uczelni. Jednym z elementów tych starań było uwzględnienie w podręczniku kryteriów klasyfikacyjnadiagnostycznych Światowej Organizacji Zdrowia pod nazwą ICD-10 a także w miarę możności kryteriów DSM-IV Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, zyskującego na świecie coraz więcej zwolenników. Polscy lekarze muszą re międzynarodowe zasady rozpoznawania zaburzeń psychicznych znać, przynajmniej w podstawowym zakresie.

Wyrazem dostosowania polskiej psychiatrii do standardów światowych i europejskich było uchwalenie przez Sejm ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. W ten sposób został uzdrowiony nieprawidłowy stan prawny w zakresie opieki psychiatrycznej w Polsce. Mam nadzieję, że obecny układ podręcznika, odpowiadający w miarę możności wymogom nowoczesności, spotka się z pozytywnym przyjęciem. Autorzy będą też wdzięczni za wszelkie uwagi krytyczne, jakie nasuną się Czytelnikom w trakcie studiowania podręcznika. Uwzględnimy je przygotowując kolejne wydanie. Adam Bilikiewicz Gdańsk, październik 1997 r. Spis treści. Zakres psychiatrii oraz jej miejsce w kulturze i wśród innych dyscyplin nauki-Adam BilikiewiczZarys dziejów psychiatrii. Kierunki w psychiatrii- (qdearz WasierowsiFizjologiczne podstawy czynności psychicznychWaldemar ózelenłeręerEtiologia i patogeneza zaburzeń psychicznych-Jamuz RyłułuwskiInterakcja czynników etiologicznych w patogenezie zaburzeń psychicznych Biologiczny substrat zaburzeń psychicznych Czynniki genetyczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych Zmiany czynności mózgu w następstwie różnych czynników etiologicznych a zaburzenia psychiczne Czynniki psychospołeczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych. Psychopatologia i syndromologia ogólna Wprowadzenie-Marek Jarosz Drobne nieprawidłowości psychiczne występujące u ludzi zdrowych Pojęcie objawu i zespołu psychopatologicznego Proces chorobowy a zmiany trwałe Uwagi ogólne o procesach poznawczych i zaburzeniach spostrzegania Złudzenia i omamy Zaburzenia myślenia i ich podział Urojenia Idee nadwartościoweNatręctwa i fobie Zaburzenia myślenia z przewagą zaburzeń toku Niedoczynność pamięci i inne jej nieprawidłowości Zaburzenia ukierunkowania czynności poznawczych Psychopatologia emocji Zaburzenia aktywności i działań ruchowych Podstawowe zespoły psychopatologiczne i uwagi ogólne o ustaleniu rózgo 203018 Zaburzenia świadomości-Adam Wiliłiewicz. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zagadnienia nazewnictwa 8 ilikiew tez Uwagi ogólne Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Adam. Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych (epidemiologia) Wstęp i definicja Cele epidemiologii Metody epidemiologii Wskażni ki epidemiologiczne Trudności metodologiczne badań epidemiologicznych w psychiatrii Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych Prognoza dotycząca częstości zaburzeń psychicznych. Adam Bilikiewicz. Badanie chorego Badanie psychiatryczne-Adam AihiewicrZnaczenie wywiadów w badaniu psychiatrycznym Ocena stanu psychicznego Badanie stanu cielesnego Badania pomocnicze Plan postępowania diagnostycznego Zapobieganie jatropatogenii. Zachowania terapeutyczne Badanie psychologiczne Wybrane metody psychologicznych badań diagnostycznych-helena 5 p@waBadania neuroradiologiczne-Marek Jaremu Badanie elektroencefalograficzne-Waldemar 3'ze (emergerinne badania pracowniane: testy specyficzne, badania neurohormonalne, problemy immunologiczne-/dw M.homdhicłi. Zaburzenia psychiczne na tle organicznym-Adam Bilikiewicz.

Marek Jaremu Wprowadzenie Definicja otępienia Epidemiologia Klinika zespołów otępieniach Neuropatologia Zespoły otępienie naczyniowe (naczyniopochodne) Zespoły otępicnne i inne zaburzenia psychiczne w następstwie urazów czaszkowa-mózgowych Patogeneza i podział urazowych zaburzeń psychicznych Guzy wewnątrzczaszkoweZaburzenia psychiczne w neuroinlekcjachPrzewlekłe zakażenia wirusowe Padaczki. Zaburzenia psychiczne spowodowane chorobą somatyczną-Adam żililiewiczCharakterystyka problemu Rola niektórych czynnikuw etiopatogenetycznych somatugennych zaburzeń psychicznych Choroby narządów wewnętrznych. 156. IV Zaburzenia psychiczne spowodowane używaniem środków psychoaktywnychAndrzej PiotrowskiWprowadzenie Uwarunkowania przyczynowe używania środków psychuaktywnych Grupy środków o działaniu uzależniającym. Psychozy schizofreniczne. Adam Bilikiewicz. Określenie i pozycja nozologicznaEpidemiologia i ryzyko zachorowania Etiologia i patogeneza Przebieg choroby Podział psychoz schizofrenicznych Objawy osiowe schizofrenii Inne objawy charakterystyczne dla schizofrenii Kryteria diagnostyczne schizofrenii Postacie kliniczne Cec zenie Rokowanie Schizofrenia a zespoły schizofrenoidalne (schizotypowe, schizofrenopodobne) Paranoja i reakcje paranoiczne-Irena WmnsłowskaDefinicja i pozycja nozologicznaEpidemiologia Etiologia i patogeneza Obraz kliniczny Rozpoznanie różnicowe Leczenie, rokowanie. Halucynozy (psychozy parafreniczne) -Adam 8 i@@ewicz. Definicja i pozycja nozologicznaEpidemiologia Obraz kliniczny Postacie Rokowanie Różnicowanie. Uhoroby afektywne-ótanisław Pużm@Definicja i pozycja nozologicznaRozwój koncepcji w zarysie historycznym Etiologia i patogeneza Rozpowszechnienie chorób afektywnych Obraz kliniczny depresji i manii Przebieg chorób afektywnych, rokowanie Leczenie nawrotów i profilaktyka chorób a Nerwice-Stefan lderDefinicja i istota Klasyfikacje. ektywny eh. Dane epidemiologiczne Etiologia i patogeneza Fenomenologia Zaburzenia lękowe Rozpoznawanie nerwic Leczenie i zapobieganie Farm akoterapia. Zaburzenia reaktywne. Adam Bilikiewiccj. Definicja i pozycja nozclogicznaKlasyfikacja Obraz kliniczny Rokowań te Leczenie. Rola czynników psychologicznych i behawioralnych w genezie niektórych chorób somatycznych (problem chorób psychosomatycznych) -Adam 8 ili@ewiczWstęp i definicja Podział zaburzeń Diagnostyka Leczenie Rokowanie. Zespoły psychopatologiczne związane z zaburzeniami procesów fizjologicznych Zaburzenia odżywiania się-Adam WiliJewiczZaburzenia snu-Waaemwr 5 ze (emerger Zaburzenia seksualne-Z? (gmew Lew-Nwrowfcz. Zaburzenia osobowości-wdrzęy JakubikWstęp Defi ni cle Patogeneza i epidemiologia Obraz kliniczny i różnicowanie Leczenie. Samobójstwa i zaburzenia psychiczne (zwłaszcza depresje) -Stanisław PużyńskiGeneza samobójstwa Epidemiologia samobójstw Zaburzenia psychiczne i samobójstwa. Psychiatria dzieci i młodzieży (wybrane zagadnienia) Odrębność psychiatrii dzieci i młodzieży Etiologia i patogeneza Epidemiologia Rozwój psychiczny dziecka i cykl życia rodziny Psychiatria dzieci. Irena Namysłowsku.

2 b 42852 b 728 b 301302305. I. Starzenie się i zaburzenia psychiczne wieku podeszłego (problemy psychogeriatrii) -Ałun BilikiewizWstęp Ogólna charakterystyka Starzenie się Zaburzenia psychiczne u osób w wieku podeszłym Ogólne zasady postępowania w psychogeriatrii Organizacja opieki psychogeriatrycznej. Somatoterapia zaburzeń psychicznych-Adam żiliłiewicz, **anislw Pużms@Leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyki) -Adam żili@ewiczLeki przeciwdepresyjne-Stanisław HżmwiLeki przeciwlękowe (anksjulityczne) -Adum AiliiewiczLeki nootropowe, prokognitywne (geriatryczne) -Adum WilłkiewiczLeki pobudzające (psychostymulujące) -Adam WiliśiewiczLeki nasenne (hipnotyczne) -Adum AiMiewiczLeki tymcproflaktyczne-Adam żiO@ewiczLeki przeciwparkinsonowskie-Adam AiliaewiczInne leki psychotropowe-Adun Ailikiewicz Środki psychozotwórcze-Adam żiliłiewicz. Farmakologiczna profilaktyka chorób psychicznych-Jonasz RybakowwiPojęcie farmakologicznej profilaktyki w psychiatrii Farmakologiczna profilaktyka chorób afektywnych Farmakologiczna profilaktyka schizofrenii. Psychoterapia. Stefan Leder. Definicja i istota psychoterapii Odmiany i cele psychoterapii Psychoterapeuta Pacjent Przebieg psychoterapii Techniki i metody psychoterapii Psychoterapia grupowa. Doraźna pomoc psychiatryczna-halma Wmlaszw-Wwwwd Specyfika psychiatrycznej pomocy doraźnej. Zaburzenia Zaburzenia Zaburzenia. Depresj a Pacjent nadużywający alkoholu Pacjenci uzależnieni od innych związków psychoaktywnychPacjent z zachowaniami agresywnymi, gwałtownymi Pacjent dokonujący samouszkodzenia. Aktywność samobójcza Pacjenci powtarzający próby samobójcze. Spńs treści. psychiczne, które częściej niż inne wymagają pomocy w trybie doraźnym psychiczne c podłożu organicznym lękowe. 28. Psychiatria konsultacyjna. Psychiatria związków z medycyną Halina W urduszko-tys kaw skd. Konsultacja psychiatryczna Modele konsultacji Konsultacja jako proces Czynniki wpływające na skuteczność pracy konsultanta Działalność edukacyjna konsultanta Badania naukowe. Psychiatria środowiskowa i organizacja ochrony zdrowia psychicznego Teresą StuńczukowuTradycyjne formy oddziaływań środowiskowych na psychicznie chorych Ochrona zdrowia psychicznego Organizacja psychiatrycznej opieki zdrowotnej w Polsce Stacjonarna opieka psychiatryczna Program ochrony zdrowia psychicznego. Ustawa o ochronie itunbłuw Dąbrowski Wdrażanie. Psychiatria sądowa i Opinie w sprawach. Skorowidz. zdrowia psychicznego (ważniejsze przepisy i wdrażanie) . orzecznictwo-Adam ózwusW cywilnych. Orzecznictwo inwalidzkie. Niektóre problemy etyczna-deontologiczne w psychiatrii-Aden AiOliewicz. Słownik terminologiczny-Adam WiliOcwicz.

1. Zakres psychiatrii oraz jej miejsce w kulturze i wśród innych dyscyplin nauki Adam Bilikiewicz. Wychodząc z leksykalnego określenia, psychiatria jest dziedziną medycyny, której przedmiotem zainteresowania są zaburzenia psychiczne z ich licznymi uwarunkowaniami rodzinnagenetycznymi, konstytucjonalnymi, biologicznymi, psychologicznymi i społecznymi. Obejmuje ich etiologię, patogenezę, symptomatologię, klinikę i leczenie. Można przytoczyć wiele argumentów przemawiających na korzyść tezy, iż psychiatria w kulturze i wśród innych dyscyplin nauki zajmuje miejsce szczególne. Psychiatria w swoich poszukiwaniach teoretycznych i praktycznych czerpie ze zdobyczy neurologii, neurofizjologii, neurochemii, genetyki, biologii nuklearnej, antropologii, etologii, cybernetyki, psychologii, socjologii, a także z licznych szkół i kierunków filozoficznych. Psychiatrię dzielimy tradycyjnie na symptomatologię ogólną, czyli psychopatologigi psychopatologię szczegółową, czyli psychiatrię właściwą. W tej ostatniej wyodrębnia się współcześnie wiele, w jakimś sensie usamodzielniających się działów: psychiatrię kliniczną (dorosłych oraz dzieci i młodzieży) , społeczną, środowiskową, konsultacyjną, sądową, psychopatologię kryminalną, penitencjarną, geriatryczną lub gerontopsychiatrię, kulturową i transkulturową. Problematyką psychoprofilaktyki, zwłaszcza w aspekcie społeczno-wychowawczym, zajmuje się higiena psychiczna. Bazując na założeniach teoretycznych (ideologicznych) wyodrębnia się też psychiatrię humanistyczną, powiązaną z humanistycznymi kierunkami psychologii, psychiatrię antropologiczną, opamą na filozoficznym kierunku egzystencjalistycznym i psychiatrię biologiczną (przeciwstawianą niekiedy niesłusznie psychiatrii humanistycznej) , zakładającą prymat uwarunkowań biologicznych nad psychospołecznymi przyczynami zaburzeń psychicznych. Związki psychiatrii z innymi dyscyplinami nauki zmieniały się na przestrzeni dziejów i zależały, najogólniej mówiąc, od panujących w danym okresie poglądów na zjawiska psychiczne. O ile w starożytnej Grecji i Rzymie panowały niezwykle postępowe poglądy na temat zaburzeń psychicznych i ich pochodzenia, o tyle w okresie od średniowiecza do końca XVIII wieku dla nauk przyrodniczych i medycyny nastały czasy głębokiej ciemnoty, doszło do zastoju i bezdusznego przeżuwania szczątków kultury starożytnej. Psychologią mogli się zajmować jedynie teologowie. Ich badania obracały się w kręgu introspekcji, opierały się na mistycyzmie, supranaturalizmie lub przesądach. Momentem przełomowym była rewolucja francuska, w czasie której doszło do radykalnego przewartościowania stosunku do psychicznie chorych i ich symbolicznego wyzwolenia z kajdanów przez Ph. Pmela (będzie o nim jeszcze mowa) . Od tego momentu notujemy wspaniały rozkwit psychiatrii, w szczególności im. panujący rozwój szpitalnictwa psychiatrycznego, chociaż w wielu krajach europejskich nie brakowało przykładów zacofania i barbarzyństwa w obchodzeniu się z psychicznie chorymi jeszcze w pierwszych latach XIX stulecia. Ten przykład dowodzi, jak psychiatria jest głęboko osadzona w kulturze i jak wielkiego formatu ruchy społeczno-polityczne wpływają na jej kształt i społeczny odbiór. Ktoś słusznie powiedział, że miarą kultury danego społeczeństwa jest legł stosunek do psychicznie chorych, a może należy powiedzieć szerzej-stopień tolerancji wobec ludzi odbiegających swoim zachowaniem od przeciętnej miary. Zapoczątkowany przez Pinela i jego zwolenników rozwój psychiatrii trwa do dziś, chociaż w ostatnich larach nie zanotowano jakichś spektakularnych odkryć w dziedzinie diagnostyki i terapii

zaburzeń psychicznych. Różne nowoczesne metody obrazowania mózgu (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, pozyuonowa tomografia emisyjna itd) odgrywają główną rolę w neurologii i neurochirurgii. Ich znaczenie w psychiatrii jest raczej niewielkie. Z drugiej jednak strony jesteśmy świadkami paradoksalnego zjawiska, które polega na zadziwiającym braku równoległości między rzeczywistym postępem naukowym w dziedzinie badań nad etiopatogenezą chorób psychicznych i ich leczeniem z jednej strony, przynajmniej w okresie kilku ostatnich dziesięcioleci, a postawami społecznymi wobec zagadnień psychiatrii i chorych psychicznie z drugiej. Psychiatria i choroby psychiczne bywają co najwyżej źródłem inspiracji dla pisarzy i autorów scenariuszy filmowych lub teatralnych, ale to zupełnie inny problem. Całkiem innym zjawiskiem, które nawiązuje w jakimś sensie do wspomnianego wyżej paradoksu, jest pojawienie się na coraz większą skalę różnego autoramentu, uzdrawiaczy", reprezentujących tzw.medycynę niekonwencjonalną. Czym tłumaczyć fakt ich ogromnego powodzenia u społeczeństwa, mimo tak widocznego postępu w dziedzinie diagnostyki i terapii zarówno w medycynie zachowawczej, jak i operacyjnej? Nie znam prostej odpowiedzi na to pytanie. Sądzę jednak, że nowoczesna, naukowa medycyna uległa zbytniej technicyzacji i odhumanizowaniu. Została też pozbawiona pewnego pierwiastka mistyczna-magicznego, jaki znajdował pacjent w czasach odległych u swojego lekarza, a dzisiaj jeszcze wśród ludów prymitywnych. Jestem przekonany, że ten właśnie element decydował o powodzeniu terapeutycznych seansów telewizyjnych dr. A. Kaszpirowskiego. Obecnie chciałbym się zatrzymać nie tylko nad wykazaniem związków między psychiatrią a niektórymi gałęziami nauki, ale nad przyczynami wspomnianego paradoksu i możliwościami jego przezwyciężenia. Historycznych przyczyn tego paradoksalnego stanu rzeczy trzeba szukać właśnie w XIX wieku, kiedy to ukształtowały się dwa zasadnicze, choć zupełnie przeciwstawne kierunki w psychiatrii. Zwolennicy pierwszego kierunku-przyrodniczego, ściśle związanego z rozwojem nauk podstawowych, widzieli w zaburzeniach psychicznych następstwo choroby mózgu. Doprowadził on zarówno do sformułowania adekwatnej definiji choroby psychicznej, jak i do powstania układu klasyfikacyjnego zaburzeń psychicznych, na wzór podziału chorób somatycznych, opartego na kryterium nozologicznym. Nie ulega wątpliwości, że szczególny wpływ wywarta tutaj patologia komórkowa R. Virchowa, a także postępy bakteriologii stworzonej przez L. Pasteura i R. Kocha. Ten kierunek reprezentuje współcześnie psychiatria biologiczna. Drugiemu, przeciwstawnemu kierunkowi, nadano obowiązującą do dzisiaj nazwę psychologicznego, gdyż wiązał się z rozwojem psychologii. eksperymentalnej, a w późniejszych czasach z psychoanalizą i kierunkami pochodnymi. Ten sam zakres pojęciowy ma termin, psychiatria dynamiczna"Mimo iż przedstawiciele obydwu tych kierunków zwalczają się namiętnie po dzień dzisiejszy, zdają się zapominać co ich podzieliło w przeszłości i co ich łączy współcześnie, przynajmniej w sensie genezy. Otóż na tym dwoistym ujmowaniu zaburzeń psychicznych zaciążyło dualistyczne traktowanie problemu psychofizycznego na przestrzeni wieków. Nieustanny wpływ miało arystotelesowskie przeciwstawianie się najwyższych przejawów ludzkiej duszy życiu psychicznemu zwierząt.

Pominę tutaj metafizyczne spekulacje na temat ciała i duszy, jakie odnajdujemy w całej historii filozofii, zatrzymam się jedynie krótko na paradygmacie kartezjańska-newtonowskim. On bowiem wywarł decydujący wpływ na kształtowanie się poglądów naukowych w fizyce, biologii, medycynie, psychologii, naukach społecznych itd. Jak pamiętamy, Kartezjusz swoją teorię przyrody oparł na podziale na dwie niezależne i odrębne sfery: sferę ducha, której nadał nazwę rzs czgiwnr (rzecz myśląca) i sferę materii, czyli res eazemw (rzecz rozszerzona) . Rew czgiams stała się obszarem zainteresowań nauk humanistycznych, do res edensa nawiązywali w swoich badaniach przedstawiciele nauk przyrodniczych. Trzeba reż przypomnieć, że dla Kartezjusza cały świat materialny był maszyną. Stąd mówimy o mechanistycznym poglądzie na świat tego wybitnego myśliciela XVII wieku. Wszystkie zjawiska przyrodnicze można bowiem, zdaniem Kartezjusza, tłumaczyć w kategoriach praw mechaniki, w kategoriach układu i ruchu poszczególnych części składowych. Nic więc dziwnego, że uległ on fascynacji atomistycznym modelem materii stworzonym przez 1. Newtona. W tym matematycznie idealnym modelu wszechświata każdą zmianę można, jak twierdził Newton, wytłumaczyć dzięki znajomości praw, jakimi rządzą wprawione przez Boga w ruch cząstki materialne. Jeżeli znamy dokładnie stan szczegółu jakiegoś systemu, to potrafimy z absolutną pewnością przewidzieć przyszłość systemu-głosił Newton. Te redukcjonistyczne zasady filozofii kartezjańska-newtonowskiej, stosowane z powodzeniem w nauce XVIII i XIX stulecia, przetrwały do dzisiaj, chociaż jak twierdzi P. Capra (1987) -, świat znajduje się obecnie w punkcie zwrotnym"Mówiąc najkrócej, oznacza to odejście od redukcjonizmu na rzecz holizmu, czyli całościowego ujmowania zjawisk. Dokonanie tego zwrotu nie jest zadaniem łatwym. Redukcjonistyczne nawyki i schematy myślowe są głęboko zakorzenione, a ich obrońcy z uporem bronią straconych, jak by się wydawało, pozycji. Ćapracytuje w swojej książce zdanie ze współczesnego dzieła z zakresu biologii (Ph. Handler (red k żiz (zgy dnd We Futurę qf Mm. New York l 97 O) , które pozwolę sobie w tym miejscu powtórzyć: "...jednym z niezawodnych dowodów rozumienia jakiegoś obiektu jest umiejętność złożenia go z elementów składowych t.. ) specjaliści biologii molekularnej dowiodą w końcu, że poznali budowę komórki, podejmując próbę jej (..) syntezy". Czyż zacytowane zdanie nie jest dosłowną egzemplifikacją paradygmatu kartezjańskanewtonowskiego? Sukcesy biologii komórkowej, mikrobiologii, biologii molekularnej, inżynierii genetycznej, mikroskopii elektronowej-to jedynie przykłady zaczerpnięte z nauk przyrodniczych. A jeśli dodać ogromny postęp w dziedzinie fizyki cząstek elementarnych i w innych obszarach nauk ścisłych, łatwo zrozumieć, jak wielkiego skoku myślowego trzeba dokonać, aby przejść od redukcjonizmu do całościowego, holistycznego ujmowania zjawisk. 2-Psychiatria. Przekonanie, iż poznanie szczegółów budowy narządów, tkanek, komórek i ich części pozwoli lepiej poznać funkcjonowanie organizmów żywych legło u podstaw medycyny pokanezjańskiej. Pod wpływem paradygmatu kartezjańskiego zrodził się w myśli medycznej tzw.model biomedyczny. Wedle tego modelu ciało ludzkie w trzy wieki po Kartezjuszu traktowane jest nadal jak maszyna, a choroba interpretowana jako nieprawidłowe funkcjonowanie mechanizmów biologicznych tej maszyny, badanych z punktu widzenia biologii komórkowej i molekularnej. Skupiając uwagę na coraz mniejszych elementach ciała ludzkiego, współczesna medycyna traci

a więc zarówno biologiczny. duchowe"-które nie chcą się zmieścić w wywodzącej się od siedemnastowiecznych jatrornechanistówzasadzie Pondere. Redukcjonizm w formułowaniu podstaw naukowych tego kierunku polega na tym. zrozumieć zjawiska psycbofijologicznei psychopatologiczne wyłącznie w wąskich kategoriach zmian morfologicznych i zakłóceń fizjologicznych w układzie nerwowym. Trzeba zresztą przyznać. preferując w ich miejsce socjogenezę. wyobrażenia. którego twórcy przyjęli postawę krytyczną zarówno wobec psychiatrii biologicznej. jak i sprzeciw. o wypracowywanie metod oddziaływania leczniczego (socjoterapia) i . Tutaj dopatrywałbym się jednego ze źródeł owego paradoksu. sztuki i kultury. jak i nerwicowych) należy szukać w nieprawidłowych relacjach człowieka z jego środowiskiem rodzinnym.często z oczu samego pacjenta jako istotę ludzką. szkolnym. Freuda. którzy przejęci entuzjazmem dla modelu biomedycznegopróbowali. Pole badań tego podejścia w psychiatrii jest więc wspólne z socjologią. jak i psychologiczny. Jak jednak ważyć. są wyrazem redukcjonistycznego podejścia du zjawisk psychicznych w normie i patologii. Każdy medal ma jednak dwie strony. Chodzi o kierunek społeczny. Ten redukcjom styczny model biomedyczny zapanował zwłaszcza wszechwładnie w neuroanatomii. co da się wyrazić w kategoriach matematyczno-fizycznych. któremu początek dała psychoanaliza S.tabu seksualnego. oczywiście w skrajnej postaci. neurofizjologii i w neuropatologii. Niewiele też przypadków popularności znaleźlibyśmy w całej historii kultury. Poglądy freudystów budziły w ruwnym stopniu podziw i uwielbienie. miarą i liczbą) . iż obydwa przeciwstawne kierunki w psychiatrii. mierzyć i wyrażać liczbowo myśli. chociaż w gruncie rzeczy jest on również przejawem redukcjonizmu. W psychiatrii społecznej. Używając coraz dokładniejszych. i szyderstwa. Hołdują oni. powiedziałbym więcej. ale w równym stopniu o szukanie nowych. etnografii. optymalnych rozwiązań organizacyjnych lecznictwa psychiatrycznego. a dalszy rozwój zapewnili psychologowie i psychiatrzy o orientacji psychodynamicznej (humanistycznej) . W odpowiedzi na te postawy narodził się właśnie inny skrajny kierunek w psychologii i psychiatrii. mimo obecnego postępu. kartezjańskiemu podejściu mechanistycznemu (człowiek postrzegany jako maszyna) . Trudno bowiem zaakceptować postawę niektórych przedstawicieli skrajnego odłamu psychiatrii biologicznej (organicznej) . mensuru et numeru Deus omniu jecit (Bóg wszystko stworzył wagą. jak i humanistycznej. i czynią to niestety nadal. nie chodzi oczywiście wyłącznie o określanie społecznych determinantów zaburzeń psychicznych. mało poznawalnego". wręcz wyrafinowanych metod badawczych w zgłębianiu ujemnie układu nerwowego osiągnięto zadziwiający postęp. pogardliwy stosunek do psychologii i psychiatrii wśród niektórych przedstawicieli medycyny somatycznej wynikał i często wynika z traktowania obszaru zainteresowania tych dziedzin jako mniej ważnego. Nie ulega jednak wątpliwości. że odrzuca on w zasadzie bio-i psychogenezę zaburzeń psychicznych. na twórców antropologii. Trzeba wreszcie wspomnieć o jeszcze jednym kierunku. tkanek i komórek. że przyczyn zaburzeń psychicznych (zarówno psychotycznych. Wyznawcy społecznego kierunku w psychiatrii stoją na stanowisku. drugorzędnego. socjologii. o której obszernie będzie jeszcze mowa w dalszych rozdziałach. . Wpłynęły one. gdyż. która nie chce być traktowana jedynie jako suma narządów. o którym wspomniałem na początku. uczucia i inne podmiotowe przejawy życia psychicznego? Ten negatywny. że w całej historii medycyny i psychiatrii nikt poza Freudem nie stał się tak głośny poza kręgami zawodowymi. zawodowym itd. zwłaszcza naruszenie przez psychoanalizę tzw. Naukowe miałoby być tylko to. jak widać. W tych poszukiwaniach gubi się jednak zjawiska psychiczne-.

nawoływanie o. będzie musiał znaleźć swój obiektywny osąd i zapis historyczny. stosunku społeczeństwa do problemów psychiatrii. Stosunek ten. lecz pozostawali w opozycji do istniejących systemów społeczno-politycznych. chociaż i ten bolesny problem. mianowicie. może w samych psychiatrach wzbudzać ujemne odczucia i rodzić kompleks winy. choć mało skuteczne. apelowanie w środkach masowego przekazu o ostrożne prowadzenie pojazdów mechanicznych. iż psychiatria wychodzi często ze swoich ram specjalności medycznej i znajduje miejsce wśród różnorodnych zjawisk i tendencji społeczno-politycznych. Do walki z narkomanią i z mafiami producentów oraz dystrybutorów narkotyków musiały się włączyć rządy państw. archaiczne szpitale psychiatryczne. odegrał w jakimś sensie pożyteczną-wręcz "wstrząsową rolę"uświadamiając społeczeństwom dramatyczne położenie chorych psychicznie. Interpol itd. tj. zwłaszcza duże. a ostatnio nawet w niektórych państwach ekonomicznej. niekiedy wprost radykalnych. jakie są środki zaradcze i drogi odejścia od redukcjonizmu? Odpowiedź na to pytanie może mieć kluczowe znaczenie dla rozwoju różnych dziedzin nauki. nisko i powoli"Tutaj dochodzę do punktu zasygnalizowanego na początku. włączając się w nurt różnych działań kontestacyjnych. organizacje ponadnarodowe. synku. Apele te przypominają stary dowcip mówiący o matce pilota w czasie li wojny światowej. nie przynoszący niektórym psychiatrom zaszczytu. będące organizacyjnymi reliktami XIX stulecia. (przykładem może być walka z mafią narkotyczną w Kolumbii) . interdyscyplinarne miejsce zawdzięcza psychiatria uzależnieniom (alkoholizmowi i narkomanii) . chociaż zupełnie nieskutecznych działań prohibicyjnych: ograniczanie czasu sprzedaży alkoholu. Zacznę od stwierdzenia. że współczesna psychiatria nie przestając być . również w Polsce jest mało przychylny. jak i humanistyczną. Zjawiska te dawno przekroczyły ramy problematyki medycznej i zyskały rangę klęski społecznej. Szczególnie złą sławą. w tym dla psychiatrii. zastępowanie wysokoprocentowych alkoholi napojami o małej zawamości alkoholu.. Dzisiaj należy on raczej do przeszłości i choć mamy do niego stosunek krytyczny.lataj.polityzacji psychiatrii. niepowodzenia w walce z uzależnieniami są również konsekwencją podejścia redukcjonistycznego. Wyrazem podejścia redukcjonistycznego jest też ciągłe.charakteryzowanie. Szczególne. z których narodził się amynozologiczny ruch społeczny zwany antypsychiatią. składająca się na treść poruszanego przeze mnie paradoksu polegającego na rozbieżności między obiektywnym postępem w wielu dziedzinach psychiatrii a jej widzeniem przez szerokie kręgi społeczne. Pomijam w tym miejscu sprawę tzw. Podejmowane w ramach psychiatrii społecznej badania nad wpływem warunków panujących w niektórych szpitalach psychiatrycznych na stan psychiczny leczonych tam pacjentów doprowadziły do smutnych wniosków. iż zwolennicy tego ruchu atakowali nie tylko oficjalną psychiatrię. jakich widownią stało się wiele krajów rozwiniętych. jak wykazały liczne badania. Konstatacja owa. która w błagalnych listach do syna pisała ". Niestety. że psychiatria nie zawsze ma dobrą opinię. oczywiście na trzeźwo. zmniejszanie liczby punktów sprzedaży napojów wyskokowych. Przejawami redukcjonistycznego widzenia problematyki uzależnień jest bowiem stosowanie różnorodnych. wręcz już dzisiaj truizmu. kulturalne picie". Warto zresztą nadmienić. może lepiej-nie tylko oni są temu winni. zarówno biologiczną.wykorzystywania psychiatrii do celów politycznych. zakaz uprawy maku i innych roślin będących źródłem substancji psychoaktywnych itd. z wykorzystaniem metod socjologicznych. cieszą się"niektóre instytucje psychiatryczne. Na tym przykładzie widać. Nie oni.

. mogą funkcjonować samodzielnie w ramach systemu szerszego. organizacje socjologiczne. ekonomiczne. rozpowszechniła się wyraźnie dopiero po 195-4 r. ujęcia systemowego i ogólnej teorii systemów jest jedną z charakterystycznych cech nauki i techniki drugiej połowy naszego stulecia. pojawił się z biegiem lat pewien sceptycyzm co do możliwości stosowania uogólnionego opisu matematyczno-logicznego (algorytmu działania systemu) . ale same się zmieniają lub wpływają na zmianę otoczenia. jest więc spójny z tymi przeobrażeniami świata i rzeczywistości. To one sprawiają. z którym on. System stanowi zbiór elementów i zachodzących między nimi wzajemnych relacji i sprzężeń.nadsystemu. W tym ujęciu konieczne jest też uwzględnienie otoczenia systemu.zmiana struktury rodziny. Żeby to bliżej wyjaśnić. że powstaje z nich względnie niezależna całość. jak i skrajny model psychospołeczny. ekonomicznych. z drugiej zaś strony zmiana otoczenia człowieka (np. szczególnie w zakresie badania i tworzenia życia psychicznego człowieka. Można się w pełni zgodzić z A. że systemy żywe nie tylko adaptują się do środowiska. musiałbym ten rozdział znacznie rozszerzyć. zwana ogólną teorią systemów. Jak trafnie zauważa Jakubik (l 989) . Przykładem może być.system obrony przeciwrakietowej "Pamot") itp. Z jednej strony może następować zmiana samego systemu (np. której właściwości nie dadzą się sprowadzić do sumy cech tych elementów. odrzuca zarówno skrajny model biomedycznyzaburzeń psychicznych. Nowa propozycja intelektualna. politycznych itd) . Postaram się więc w sposób syntetyczny nakreślić genezę i podstawy teoretyczne nowego kierunku w psychiatrii. Wiadomo bowiem. ich narządy i układy. człowiek. system"wcale nie jest łatwe. zwanego psychiatrią systemową. Kierunek ten zapewnia właściwe miejsce psychiatrii wśród innych dyscyplin nauki.choroba psychiczna uwarunkowana biologicznie) . sterowania systemem jako całością i sterowania zależnością między systemem a nadsystemem. stanowiące jego elementy składowe. Ukształtowanie się nowego paradygmatu nauki współczesnej wynika bowiem z szybkiego rozwoju cybernetyki. Te relacje z otoczeniem są przeważnie dwukierunkowe.nauką medyczną. W cybernetyce (czyli nauce o sterowaniu) za system uważa się organizmy żywe. przedstawiona przez 1. który nazywamy holistycznym albo systemowym. jakich jesteśmy dzisiaj wszyscy świadkami. zmiana warunków społecznych. wojskowe (np. system korzysta z procesów przystosowawczych w trzech głównych celach: sterowania związkami między jego podsysremami. Podsystemy. tj. yon Bertalanffy'ego po raz pierwszy w latach trzydziestych. czyniąc z niej specjalność wielce atrakcyjną intelektualnie dla młodych adeptów medycyny. Zdefiniowanie pojęcia. Jakubikiem (l 989) . w naszym przypadku człowiek. logiki matematycznej i teorii systemów. że gwałtowne rozpowszechnianie się idei badań systemowych. Ujęcie albo podejście systemowe ułatwia międzydyscyplinarnąintegrację wiedzy o człowieku. teorii informacji. Wymaga on jednak przestawienia się na zupełnie nowe myślenie. traktowany jako system wchodzący w skład grupy społecznej będącej nadsystemem. nie pomijając samego twórcy teorii. (rok założenia Towarzystwa Badań Systemów Ogólnych) . Relacje i powiązania między poszczególnymi elementami (podsystemami) są tego rodzaju. Wśród wielu entuzjastów nowych propozycji w sposobie dostrzegania i opisywania zjawisk. tworzących zdolną do funkcjonowania całość. dając pierwszeństwo względnie nowemu paradygmatowi. pozostaje w stosunku wzajemnej zależności. że rozwiązania nierealne stają się możliwymi. złożone urządzenia techniczne.

domowy) . biochemią. czy starania te wydały owoce. jak i choroby. uczy się lub pracuje. patomorfologią. że zmieni się radykalnie kierunek organizacji służby zdrowia. Oddziały psychiatryczne przestaną być azylami wzbudzającymi lęk w społeczeństwie. Rogiewiczowie zastosowali ją w praktyce klinicznej. i M. naukami ścisłymi (matematyką. a nawet szerzej-cale środowisko. Wychodząc z podstawowych założeń teorii regulacyjnej. A. Czytelnicy ocenią.terapia rodzin. dowiadujący się pod koniec swojej edukacji. ale również życie psychiczne (psycYe) . socjologią. aby ta par eacellenceludzka specjalność medyczna zyskała wreszcie właściwą do swojej roli pozycję wśród innych dyscyplin nauki. reprezentujący swoje dziedziny wiedzy. podejścia systemowego w psychologii i psychiatrii. że człowiek jest całością psychologiczna-społecznobiologiczną. Psychiatria systemowa ułatwia zrozumienie. przyczyniając się do ulepszenia psychoterapii w tych przypadkach. w którym leczeniem będzie się zajmował jeden lekarz (lekarz rodzinny. Reykowskiego. prawem) . że dzisiaj nie możemy sobie tej specjalności wyobrazić bez najściślejszej łączności zarówno z naukami humanistycznymi (filozofią. w procesie leczenia uwzględnia się relacje wewnąuzrodzinne pacjenta psychiatrycznego i obejmuje oddziaływaniami terapeutycznymi całą rodzinę. mimo nieszczerych zapewnień organizatorów procesu dydaktycznego o dążeniach do nauczania zintegrowanego. Jest tu niestety. iż człowiek chory ma nie tylko ciało (mmę) . i to z dużym powodzeniem.normy życia psychicznego. Niestety w obecnie obowiązującym. Teoria systemowa musi dowieść swojej wartości i użyteczności w praktyce. że stwierdzenie to jest dzisiaj aksjomatem odnoszącym się do całej medycyny. psychologią. fizyką. Na zakończenie pragnę wyrazić nadzieję. neurologią.osobowość neurotyczną) jako zakłócony mechanizm regulacyjny. Innym przykładem wykorzystania teorii systemowej jest tzw. fizjopatologią. korzystający w miarę potrzeby z porady (konsultacji) lekarza specjalisty. przedstawili nerwicę i nerwicowy rozwój osobowości (tzw. jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. neurochirurgią. Wija ta wymaga jednak całkowitej zmiany sposobu kształcenia lekarzy. jak i innymi specjalnościami klinicznymi: endokrynologią. cybernetyką) . Jednym z nich może być Regulacyjna Teoria Osobowości J. . pozostającą w stosunku interakcyjnym ze swoim środowiskiem. staroświeckim programie hołduje się daleko posuniętemu redukcjonizmowi. pediatrią i wielu. naukami biologicznymi (genetyką.Dotyczyć to może zarówno zjawisk tzw. Jestem przekonany. informatyką. Mimo tych trudności można przytoczyć wiele przykładów zastosowania. często na miesiąc przed dyplomem. nie wyłączając psychiatry. oddają się wielce szkodliwej iluzji. w którym on żyje. Byłoby oczywiście błędem traktowanie kierunku czy podejścia systemowego jako panaceum na wszystkie słabości teoretyczna-metodologiczne współczesnej psychiatrii. psychiatrów. zasłona dymna". zyskają równą innym specjalnościom pozycję. logiką. Student medycyny. ujmując człowieka w sposób całościowy. interną. że przyjęcie paradygmatu holistycznego (systemowego) przez przedstawicieli całej medycyny sprawi. Naszym. kryjąca dawną formę i treść kształcenia. Traktując rodzinę jako system. będą bowiem wkomponowane w szpitale wielospecjalistyczne (na wzór modelu włoskiego) . a wszelkie jego cierpienia i zaburzenia powinny być rozważane wyłącznie holistycznie. gorącym pragnieniem jest. neurofizjologią) . innymi. Poszczególni kierownicy dydaktyczni. Urok i intelektualny powab psychiatrii polega jednak na tym. iż fragmentaryczna wiedza zdobywana w toku studiów ulegnie w pewnym momencie (przypominającym schizofreniczne olśnienie) scaleniu.

Dodatkowo specyfika psychiatrii. którą więcej podobieństw łączy z religią i polityką niż nauką. Drugi etap to czas medycyny antycznej. czas Platona i Arystotelesa. z drugiej zaś najwyższej pogardy. znajdowała się na przestrzeni dziejów w dwojakim położeniu. a w najlepszym razie mało przychylny stosunek do psychiatrii. Będzie też miał negatywny. charakteryzujące się skrajnością poglądów i postaw. Czyżby więc owiuzdrawiacze wyprzedzili tzw. W konsekwencji psychiatrię traktowano jako dyscyplinę. Proponowanym rozwiązaniom. pojawiających się w polu działań psychiatrycznych. to także dzieje przemian w stosunku społeczeństw do osób chorych psychicznie. jak żadna inna gałąź medycyny. że psychiatria i psychiatrzy z jednej strony byli przedmiotem najwyższego uznania. zaś według innych-bronić interesów społeczeństwa.oficjalną lub naukową medycynę we wdrażaniu do praktyki zasad medycyny systemowej (holistycznej) ? Odpowiedź na to pytanie pozostawiam Czytelnikom naszego podręcznika.które ulega takim samym zakłóceniom. Przy takim podejściu w historii psychiatrii możemy wyróżnić dwa zasadnicze okresy: okres przednaukowy (do XVIII wieku) i okres naukowy (od wieku XIX) . których cechuje podmiotowe. do lokowania psychiatrii na obrzeżu medycyny. która według jednych ma stać na straży interesów jednostki. a nie przedmiotowe traktowanie pacjentów. Pierwszy etap okresu przednaukowego charakteryzował się tym. ale także w czynnikach natury cielesnej. Nic też dziwnego. że zaburzenia psychiczne przedstawiane były w ramach dominującego wówczas animizmu oraz supranaturalizmu wyrażanego w języku mitów i legend. który pozwoliłby na zaliczenie jej do nauk medycznych. Kaszpirowskiego lub innych uzdrawiaczy. Jedni oceniają średniowiecze poprzez pryzmat. To również czas prób organizowania pomocy dla chorych psychicznie. co z reguły utożsamiane było z kierunkiem biologicznym. prawnych i filozoficznych. Trzeci etap okresu przednaukowego stanowi średniowiecze. sprawiała. czego wyrazem były nun. nie może wynieść ze studiów całościowego spojrzenia na człowieka. Dla Europejczyka punktem odniesienia w badaniach nad historią psychiatrii są dzieje kultury i cywilizacji europejskiej. Źródło owej polaryzacji stanowisk społecznych stanowiła i stanowi rozbieżność oczekiwań kierowanych w stronę psychiatrii. przy braku znaczącego postępu w badaniach biologicznych. Historia psychiatrii-to nie tylko dzieje procesu stawania się psychiatrii jedną z dyscyplin medycyny. często odbierano walor naukowości. Psychiatria. wyprzedzającym niejednokrotnie rozwój takich dyscyplin jak psychologia i socjologia. 'elsusa. na który przypada początek poszukiwania przyczyn zaburzeń psychicznych nie tylko w woli opatrzności. . co przyczyniało się. Zarys dziejów psychiatrii Kierunki w psychiatrii. Z jednej strony wciąż podejmowano wysiłki zmierzające do osiągnięcia takiego stopnia obiektywności metod badawczych. Z drugiej zaś rozwój psychiatrii związany był z poszukiwaniem sposobów rozwiązywania problemów psychologicznych. że jego przyszli pacjenci będą preferowali dr. 2. Tadeusz Nasierowski. relacje pomiędzy pojęciem choroby i normy psychicznej w danej kulturze i epoce historycznej. uosobionej w postaciach HipokratesaGaleria. po prostu z powodu zachwiania proporcji między przedmiotami "somatycznymi"a odnoszącymi się do zjawisk psychicznych. niejako sarna z siebie.

polegającą na porćwnywaniurozmaitych przejawów życia w celu odnalezienia najpierwotniejszych czynników (pierwiastków) w zjawiskach złożonych i wyjaśnianiu tych zjawisk za pomocą syntezy. sprowadzającej się do przedmiotowej obserwacji faktów. jak i reprezentanci szkoły anatomoklinicznej. iż zaburzenia psychiczne mogą ulegać zmianom. Jana Bożego. Drudzy podkreślają panującą wówczas wiarę w moc słowa. XIX-wieczna psychiatria podlegała wpływom dominujących w ówczesnej medycynie doktryn filozoficzne-lekarskich: witalizmu oraz kierunku anatemo klinicznego. zaś ich zachowanie . czynienia nad chorymi egzorcyzmów. która przyczyniła się do godnego traktowania chorych psychicznie. Pinel. założyciela zakonu szpitalnego bonifratrów. psychiatria". Witaliści. że podłożem tych zaburzeń są nie tylko organiczne uszkodzenia mózgu. 1. szpitalnictwa kościelnego i świeckiego. wymuszając niejako zajęcie się tą kwestią także od strony teoretycznej. W. Pinela (1745-I 826) . który uprzednio sam doświadczył losu osoby chorej psychicznie. W 1808 r. W historii psychiatrii. Jednym z twórców owej metody był P. oraz jedne postacie mogą przechodzić w drugie. wyrażające się m in.inkwizycji. Dodatkowo jej dzieje nierozerwalnie splecione były z historią myśli psychologicznej i filozoficznej. jak w żadnej innej dyscyplinie medycznej. płonących stosów. założyciel pierwszego czasopisma psychiatrycznego. W. może się zmieniać ich obraz kliniczny. Reformy Ph. niejako samoograniczył się. Tuke'a (173: -l 822) . ale także choroby innych narządów wewnętrznych.niestosowaniem wobec chorych przymusu fizycznego-rezygnacja z okowów i łańcuchów. będąc dezaprobatą dla charakterystycznego dla tych szkół mechanistycznego pojmowania życia. Początek witalizmowi dało skojarzenie hipokratyzmu szkoły Montpellier z. Magazin fur psychische Heilkunde" (1805) wprowadził do terminologii naukowej pojęcie. że początki nowożytnej psychiatrii naukowej przypadają na koniec XVIII wieku. Wtedy to dostrzeżono w osobie z zaburzeniami psychicznymi człowieka chorego. animizmem"G. Witalizm stanowił reakcję na dominujące dotychczas szkoły patologiczne jatrufizyków i jatrochemików. Uważał on. zaczęli posługiwać się metodą analityczna-porównawczą. Reil (1759-l 8 l 3) . Chiarugiego (1759-IBZO) . Conollyóego (1794-l 866) . poprzez skrupulatne przestrzeganie zasad metody analityczna-porównawczej. łączyły się też z wprowadzeniem do medycyny zagadnienia opieki nad chorymi psychicznie. Ob. J. Dla nich średniowiecze to początek wschodnio chrześcijańskiej tradycji jurodiwych-szaleńeów bożych. istniało wiele niekiedy wzajemnie zwalczających się kierunkuw i szkół skupionych wokół wybitnych osobowości potrafiących narzucić większości swój punkt widzenia. W konsekwencji chorych zaczęto traktować jako przedmiot obserwacji. Pmel. który zastosował ją do analizy i klasyfikacji zaburzeń psychicznych. Podkreślał. Nie jest dziełem przypadku. Psychiatria XIX wieku to przede wszystkim kierunek kliniczna-nozologicznydo którego rozwoju przyczynili się zarówno witaliści. rozwój medycyny klasztornej i uniwersyteckiej. tortur.niemiecki fizjolog i klinicysta J.Słabła (1660-l 734) . lochów. czy też działalność Św. odrzuciwszy sposoby badań stosowane w fizyce i chemii.

Odtąd choroba przestała być jedynie zbiorem objawów klinicznych. Cullen (1712-17901. P. do opisu objawów klinicznych. J. Bichat (1771-18021. Za takie uznał tkanki. Z krytyką witalizmu wystąpili przede wszystkim fizjologowie. Esąuirol (1772-l 84 O) . czynnik nerwowy"regulujący napięcie w organizmie. płcią i porą roku-zapoczątkował epidemiologię psychiatryczną. Baillargerowi (1809-1890) opisać psychozę maniakalna-depresyjną jako. X. którego prace Pmel przetłumaczył na język francuski. jednakże o jego upadku zadecydowała nowa nauka kliniczna oparta na anatomii patologicznej. z wyjątkami. Krańcowym wyrazem takiego podejścia stała się teoria 8. P. Metoda analityczna-porównawcza przyczyniła się do znacznego rozwoju nauk biologicznych.poddano normalizującemu treningowi ze strony lekarza zwanemu terapią moralną. A. E. twórca terminu nerwica. będącej jedną z pierwszych prób systematyzacji chorób. nowa zasada zaś brzmiała: poznanie choroby to poznanie właściwych dla niej zmian anatomicznych. Falretowi (1794-1870) i J. Morela (1809-I 873) o dziedzicznym zwyrodnieniu psychicznym. G. 1. Pmel był ojcem psychopatologii ogólnej. której podstawą stała się wprowadzona przez niego metoda analityczna-porównawcza. że ośrodkiem życia i choroby jest. Ówczesna wiedza o chorobach pozbawiona była konkretnych podstaw i sprowadzała się. dając początek kierunkowi anatomoklinicznemu w psychiatrii. Uczeń Pmela. Bichat poszukiwał w ciele ludzkim pierwiastków anatomicznych. Rush (1745-l 853) . P. iż . UczniemCullena był 8. zwany ojcem patologii nerwowej. Bayle (1799-1858) opisał w lb 22 r. Znaczącymi dla dalszego rozwoju psychiatrii okazały się prace nad porażeniem postępującym. Opisanie zmian anatomopatologicznych w porażeniu postępującym postawiło pod znakiem zapytania zasadę klasyfikowania zaburzeń psychicznych jedynie na podstawie objawów psychopatologicznych. której istotę stanowił pogląd. L. P. które ulegają zmianom w procesach chorobowych. folie circulaire''. A. autor pracy. którą zapoczątkował witalista M. Zasada pogłębionej obserwacji pozwoliła 1.typowy obraz kliniczny pum (ysis prcgresivu i uznał jego zależność od zmian w oponach mózgowych i mózgu. Swopsir nzszlogiae. jednakże okazała się bezowocna w patologii klinicznej. zwany ojcem psychiatrii amerykańskiej. który utrzymywał. Prekursorem kierunku kliniczna-nozologicznego w psychiatrii był W. sformułował podstawy metodyki badania psychiatrycznego oraz-badając związki między występowaniem zaburzeń a wiekiem.

J. stan zapalny. spowodowane czynnikami zewnętrznymi. W odpowiedzi na poglądy głoszone przez psychików powstała szkoła somatyków. A. szkodliwe wpływy środowiskowe i społeczne. Psychozy organiczne nie były przez nich zaliczane do chorób duszy. zaś choroba mózgu może mieć charakter pierwotny lub wtórny w stosunku do innej choroby cielesnej. 8. iż istnieją właściwe choroby duszy. zatrucia. takich jak zakażenia. l 884) . Teoria Morela zapoczątkowała kierunek etiologiczny w psychiatrii. Nerwowych i Psychiatrii Sądowej Warszawskiego Towarzystwa Lekarskiego. autor pracy O chcrwwch amwzwwl (I 845) . Moebius (1853-l 9 O 7) . że dusza nie choruje. P. winy". Magnan (1835-1916) oddzielił zaburzenia powstałe w wyniku degeneracji od zaburzeń nie będących skutkiem degeneracji. zwolennik poglądów Magnana. jakie toczyli między sobą członkowie utworzonego w 1864 r. oraz R. G. Dalsze badania nie potwierdziły jednak koncepcji badacza. J. wpływ alkoholu itd. a usze pracy Dzieje psychiatrii w Rosji i Polsce lb 93\.. której najwybitniejszym przedstawicielem był M. O ile we Francji kierunki symptomarologiczny i anatomokliniczny wyłoniły się w wyniku zetknięcia się witalizmu z psychologią filozoficzną Locke'a. reprezentował filozoficzna-teologiczny punkt widzenia. o nieznanych przyczynach powstawania. kiła. W rezultacie w I połowie XIX wieku powstały w Niemczech dwie szkoły-psychików i somatykówgłoszące przeciwstawne poglądy na temat zaburzeń psychicznych. Należy jeszcze wspomnieć A. Somatycy głosili. Morel uważał choroby psychiczne za wynik zwyrodnienia wywołanego działaniem szeregu czynników zewnętrznych. pierwszego polskiego podręcznika psychiatrii. Najwybitniejszy przedstawiciel psychików. o tyle w Niemczech zetknięcie się witalizmu z filozofią Kama i Schellinga skłaniało bardziej ku rozważaniom metafizycznym niż badaniom empirycznym. że wszystkie zaburzenia psychiczne są uwarunkowane somatycznie. V. Jacobi (1775-l 858) . które mogą być przekazywane potomstwu. Spór psychików z somatykami znalazł odbicie w sporach. oraz psychozy endogenne (wewnątrzpochodne) . Pląskowski (1821-I 896) . takimi jak uraz. Jako pierwszy użył terminu. Ćabanisa nastawioną na empiryczne poznanie człowieka. 'ondillaca. psychosomatyczne"w stosunku do zaburzeń psychicznych będących skutkiem poczucia. autor dwutomowego podręcznika psychiatrii (1868. W konsekwencji uważali. procesy rozrostowe w mózgu. choruje tylko ciało. Heinroth (1773-I 843) . Oddziału Chorób Umysłowych. częściowo pokrywające się z psychozami degeneracyjnymi. pierwszy polski docent psychiatrii (l 869) . Rotbego (I 832-1903) -autora podręczników PsycWzpuAolzgw ńrensiroraz Prychiatriu. Frydrych (IBOO-l 867) . czyli o chorobach umysłowych O 885) . które są uwarunkowane psychicznie. wprowadził podział na psychozy egzogenne (zewnątrzpochodne) . którego członkami założycielami byli m 3 n.początkowe-nawet nieznaczne-odchylenie od normy jest dziedziczznez coraz większym stopniem nasilenia. . Psychicy uważali.

psychologia"kryły się dwa sposoby myślenia o procesie psychicznym. W. On też jako pierwszy przyjął asocjację za kategorię uniwersalną. ukształtowała się dopiero w połowie XIX wieku jako nauka o świadomości. W 1879 r. J. Gila (l 8 O 6-l 873) . który dał początek psychologii fizjologicznej. Browna (17/9-IBZO) . mesingerjako pierwszy postawił problem historii rozwoju psychiki (duszy) . Głosił pogląd wypowiedziany wcześniej przez E. A. Molier (1801-l 85 O) . Badaczem. Herbaria (1776-1841) wprowadził do psychiatrii W. zwany. jako wyodrębniona i autonomiczna dyscyplina naukowa. Psychologia. W każdym z nich wytworzyły się specyficzne metody badawcze. Purkinje (1787-1866. . 1. W rozwijającej się psychologii fizjologicznej obowiązywały dwie zasady: przyczyna-skutek i struktura-funkcja. badającą świat specyficznie ludzki drogą doświadczenia wewnętrznego. teorią jednej psychozy". E.Psychicy i somatycy nie odwoływali się w swych pracach do psychologii w Anglii natomiast w I połowie XIX wieku psychiatria znajdowała się pod znacznym wpływem psychologii. W Niemczech zasady afizjologicznej asocjacjonistycznej psychologii J. J. oraz psychologia filozoficzna. A. Helmhohz (1821-1894) i inni. wyjaśniającą czynności psychiczne. Griesinger (1817-1860. Beli (l 774-l 842) . był D. Uważał. M. T. Weber (1795-1870. M. która traktowała zjawiska psychiczne jako analogiczne do zewnętrznych zjawisk fizycznych. że procesom psychicznym towarzyszą procesy materialne będące wyrazem czynności mózgu. zmienności i przekształceniom. W owych czasach pod terminem. G. a więc jako poddające się pomiarowi i wyjaśnieniu drogą rozumowania indukcyjnego poprzez genezę i przyczyny zewnętrzne. Baina (lblB-1903) -przejęli pionierzy psychologii empirycznej-'h. Milla (l 773-l 936) . Były to psychologia eksperymentalna związana z biologią i fizjologią. którym ulega. Tradycję filozofów asocjacjonistów-T. S. G. traktująca psychologię jako dyscyplinę nieprzyrodniczą. E. J. Fechner (1801-l 887) . Hartley (1705-l 757) . J. do zwolenników której należał także M. w jakich się przejawia. Zellera (1804-1877) o jedności procesu chorobowego pomimo różnorodności form. Wundt (1833-1920) utworzył w Lipsku pierwszą na świecie pracownię psychologii eksperymentalnej. za pomocą introspekcji.

jednostka chorobowa"oraz rozwinął pojęcie. tycznej. którego szczytowym osiągnięciem były badania A. którym objął katatonię. stała się dyscypliną samodzielną. niedorozwoju umysłowego. który w lb 87 r. L. Heckera (1843-l 9 O 9) . Współcześnie podejście neurologiczna-psychiatryczne kontynuowali K. Kose (1883-l 937) . uczeń Wundta. Odkrycia Virchowa spowodowały. że zaburzenia o tej samej etiologii powinny mieć identyczny przebieg. Falreta i BaillargeraKraepelin wydzielił dwie duże grupy zaburzeń endogennych: otępienie wczesne (demewia pmecoa) . . Na podstawie własnych badań katamnestycznych-opierając się na pracach Kahlbauma. Wernicke (1848-1905) rozwijali kierunek neuroanatomopatologiczny. Kahlbaum (1828-1899) i E. psychiatrii przebiegu". rozwijając w jego ramach koncepcję psychoz endogennych. Virchowowi (1821-1902) -od opisu zmian w tkankach do opisu zmian w komórkach. będącą łagodną postacią hebefrenii opisanej przez E. a także K.opisał psychozę będącą skutkiem neuropsychiatrycznym długotrwałego nadużywania alkoholu. W Rosji przedstawicielem kierunku nozologicznego był S.Nleumann (1814-l 884) . Zastosowanie w badaniach techniki mikroskopowej zaowocowało odkryciem komórki i przejściemdzięki R. Podobne podejście prezentowali przedstawiciele kierunku neuroanatomopatologicznego. Heckera. Wprowadził do psychiatrii metodę katamnestczną. W Polsce kierunek ten reprezentował M. Kahlbaum jako pierwszy opisał katatonię oraz heboidofrenię. Kraepelm przejął od Kahlbauma termin. Morela i Magnana. Powstała anatomopatologiczna klasyfikacja chorób. Uważał. P. Problemy kliniczne podporządkowano anatomii patologicznej. hebe (renie i różne psychozy urojenioweo przewlekłym przebiegu oraz psychozę maniakalna-depresyjną. Kleist (1879-1960) i jego uczeń K. S. że anatomia patologiczna.przez filozofa asocjacjonistę M. zaś K. Korsakow (1854-l 9 OO) . Olbrzymi wkład do rozwoju kierunku kliniczna-nozologicznego wnieśli Kahlbaumi Kraepelin. która dotąd służyła wyjaśnianiu zagadnień klinicznych. którzy-wzorując się na medycynie somatycznej-upatrywali główne zadanie psychiatrii w wyodrębnianiu naturalnych jednostek chorobowych. W. a nawet zaczęła dominować. Wydane w 1855 r. zwieńczone opisaniem zmian histopatologicznych w przebiegu porażenia postępującego. wprowadził metody psychologii eksperymentalnej do kliniki psychia. Leonhard (1904-l 988) . Alzheimera (1864-l 9 l 5) . Meynert (1833-18921. Nissla (1860-l 9 l 9) . założyciel Polskiego Instytutu Badań Mózgu (l 928) . który jako pierwszy opisał różne postacie amencji. Spielmayera (1897-l 935) . Kraepelin. Kraepelin (1856-1926) kierunek kliniczna-nozologiczny. Po Griesingerze T. jednakowe objawy i zejście oraz charakteryzować się takimi samymi zmianami anatomicznymi. chorób zamkowych mózgu. Swoją klasyfikację zaburzeń psychicznych oparł na zasadzie związku przyczynowo-skutkowego. odruchów psychicznych". Zdaniem Griesingera przedmiotem psychiatrii powinno być badanie.

zwanego ojcem psychiatrii rosyjskiej. Bilikiewicz (1901-l 9 bO) . Balińskiego (I 827-l 9 O 2) . Polaka. z wyjaśnieniem których anatomia patologiczna nie mogła sobie poradzić. zaś Jackson opracował teorię. Hoche (1865-l 943) . Punktem wyjścia do powstania psychoanalizy były prace nad hipnozą i histerią. W Polsce przedstawicielem neojacksonizmubył J. M. Bonhueffera (lb 68-1948) o reakcjach egzogennych (infekcje. stawiający przed psychiatrią zadania poznania etiopatogenezy chorób psychicznych: 2) syndromologiczny. Kierując się konsekwentnie zasadą ewolucji psychiki Maudsley stworzył podstawy psychiatrii dziecięcej. że różne czynniki etiologiczne mogą wywoływać zaburzenia o takim samym obrazie psychopatologicznym. powstały w wyniku rozwoju bakteriologii. Mierzejewski był uczniem J. z których wynikało. ktńrego zwolennicy na pierwszym miejscu stawiali badania kliniczne mające na celu dokładny opis zaburzeń. Jackson (1835-191 I) . W Rosji kierunek ewolucyjny uzyskał najpełniejszy wyraz w pracach polskiego psychiatry 1.Spencera (1820-1903) Pnncizles qfzychology stanowiły pierwszą próbę połączenia psychologii z ewolucjonizmem biologicznym. E. najwybitniejszy polski psychiatra. M. że kierunek anatomoklmicznyzostał wyparty przez kierunek etiologiczny. rewolucji psychoanalitycznej". że ta sama przyczyna może wywoływać różne postacie zaburzeń psychicznych. jak też. Mazurkiewicz (1871-l 947) . . w zasadzie psychologiczny. ostatecznie zadecydował o tym. Mierzejewskiego (lb 38-19083. W Polsce teorię etioepigenezy psychoz opracował T. Freuda (1856-1939) o histerii. Myśl Spencera. M. . Bearla (1839-l 8 b 3) o neurastenii oraz J. autor podręcznika Psychiatria Uinicznu oraz współautor pracy Psychiatria polska na tle dziejowym\P 962 ą. Pierwszymi wybitnymi przedstawicielami kierunku ewolucyjnego w psychiatrii i neurologii byli M. zgodnie z którą ewolucja i dyssulucja są pochodne w stosunku do ewolucji i rozpadu układu nerjłNł Cjj 3. Freuda byli J. Charceta (1825-1893) i S. że świadomość powinna być analizowana w płaszczyźnie adaptacji biologicznej zapoczątkowała przeniesienie zainteresowań psychologii z problemów świadomości na problemy zachowania. Mistrzami S. psychiatra i historyk medycyny. ktćre dały początek współczesnemu ujęciu oligofrenii. w zasadzie biologiczny. Twórcą pojęcia zespołu objawowego był A. na podstawie kturych choroby te zaliczone zostały do zaburzeń funkcjonalnych.prace G. Dominacja kierunku anaromoklinicznego spowodowała pojawienie się specjalizacji oraz skupienie uwagi na problemie lokalizacji chorób. Koniec XIX wieku stanowił dla psychiatrii przełom. Breuer (I 84: -l 92 ói) . Maudsley (1835-1918) oraz J. twórca oryginalnej teorii zaburzeń psychicznych. Sceptycyzm w stosunku do nozologiczncj koncepcji Kraepelina wzmogły prace K. Do odejścia ud powyższego kierunku przyczyniły się m in. określany mianem. Problem chorób zakaźnych. zatrucia itp) . W rezultacie w psychiatrii klinicznej nastąpił podział na dwa kierunki: 1) nozologiczny.

Bleuler opublikował monografię Dememiawdecor oder Grwype der 3 chizoyWremew. Ruch psychoanalityczny na skalę światową rozpoczął się od rozłamu w kole współpracowników Freuda. Schneider (1887-1967) autor pracy Klimsche Prychzzmhclzgie (19313. Znaczny wpływ na rozwój psychiatrii amerykańskiej wywarł pragmatyzm będący odmianą pozytywistycznego scjentyzmu. który dzięki napisaniu autobiografii A mina rhm yound irse (f (1908) zapoczątkował światowy ruch higieny psychicznej.hebefrenię. "rozprzestrzeniła idee Freuda na demezma prwecor"Duży wkład w badania nad schizofrenią wniósł K. Jeszcze za życia Kretschmera podjęto próby empirycznego sprawdzenia trafności orzeczeń wynikających z proponowanej przez niego typologii. twórcy psychologicznego nurtu pragmatyzmu. Adler (1870-l 937) . dyrektor Instytutu Higieny Psychicznej (1935-1949) 1 Wyższej Szkoły Higieny Psychicznej (1943-l 952) . O ile Kraepelin połączył w jednostkę nozologicznądememia pmecor m in. która. twórca psychologii analitycznej. Pierwszym dysydentem był A. przypadek"G. Była to jednocześnie pierwsza próba "poszerzenia pola psychoanalizy"E. wyodrębnił objawy wspólne dla wszystkich tych zaburzeń. Bleuler (1857-1939) przeszedł do historii jako twórca pojęcia schizofrenii i badacz tej grupy psychoz. . Okazało się. E. Dewey (1859-l 952) . twórca psychologii indywidualnej. o tyle Bleuler łącząc je w grupę schizofrenii. który był także założycielem Polskiego Towarzystwa Higieny Psychicznej (l 948) .'harcot i M. więź"psychiki z'somatyką jako nierozwiązaną zagadkę. Jako pierwszą udaną. G. próbę buntu przeciwko panującym w nim warunkom można uznać. Osoby te wytyczyły drogę dla przyszłych odkryć S. które nazwał objawami podstawowymi (osiowymi) . Był on twórcą konstytucjonalnej teorii osobowości. twórca teorii dezintegracji pozytywnej. 1. W Polsce jego symbolem stał się K. W 191 I r. która dominowała w medycynie początku XX w. Dąbrowski (1902-l 98 O) .M. Pierwsze próby leczenia psychoanalizą dzieci podjęła córka S. W. krytykowali asocjacjonizm. James (1842-1910) i J. Freuda Anna Freud (1895-19823. które uświadomiły środowisku medycznemu znaczenie relacji międzypodmiotowych. u której podstaw legło przekonanie o istnieniu związku między budową ciała człowieka a jego charakterem. Niezależnie od prowadzenia badań i towarzyszących im gorących sporów istniała psychiatria instytucjonalna. W. bo skuteczną. Bernheim (l 84 O-l 9 l 9) . patrząc na nie z punktu widzenia ich przebiegu i zejścia. Beersa. której ucieleśnieniem był zamknięty szpital psychiatryczny. w tym relacji pacjent-lekarz oraz wskazały na. że przewidywane przez Kretschmera zależności faktycznie nie istnieją. katatonię. Jung (1875-l 96 l) . jak sam napisał. Freuda. Kretschmer (1888-1964) stał się wyrazicielem w psychiatrii idei konstytucjonalizmu. drugim G. twórca koncepcji objawów pierwsza-i drugorzędowych schizofrenii.

P. Metoda ta nazwana została fenomenologią zastępczego doświadczenia. gdyż nie można do nich dotrzeć metodami biologicznymi. twórca teorii metabolizmu informacyjnego.przypisując doświadczeniu charakter ciągły. sprowadzając zarazem istotę procesów psychologicznych do obserwowanych obiektywnie stosunków bodziec-reakcja. lekarze utracili wiarę w działanie środków farmakologicznych. autor Al (ęemewe Prycńzpmo (zgie (19131. W Polsce metodę tę stosował A. Pawłowa (1849-l 936) . założyciel Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (l 92 O) . czego wyrazem było wprowadzenie przez Jamesa pojęcia strumienia świadomości. który przy badaniu zjawisk psychopatologicznych dążył do "uobecnienia"w swojej wyobraźni stanu psychopatologicznego pacjenta. Autorem. Olbrzymie znaczenie dla psychiatrii miał. Egzystencjalista L. Jaspers (1883-l 969) . Millerem (1903-1942) odkrył instrumentalne odruchy warunkowe. bunt"wobec dominującej w XIX wieku psychologii świadomości w postaci behawioryzmu. W psychobiologii nie ma różnic jakościowych między normą a patola. istnieje ciągłość procesu chorobowego od nerwicy do psychozy. gią. Radziwiłłowicz (1860-19: 6. Heideggerai zapoczątkował tzw. W kształtowaniu się osobowości. . W Polsce propagatorem pragmatyzmu był R. Egzystencjalistą był także K. Według Binswangera przedmiotem psychiatrii powinien być człowiek jako taki. Binswanger (1881-1966) przeniósł do psychiatrii idee M. W przeżycia człowieka należy się wczuwać. Meyera (1866-1950) do stworzenia koncepcji psychobiologicznej. Kępiński (1918-19721. Na powstanie koncepcji Warsona znaczny wpływ wywarły prace W. 8. Wiek XIX był wiekiem chirurgii-najbardziej racjonalnej metody leczenia z punktu widzenia kierunku anatomoklinicznego. nerwicy i psychozy działają te same czynniki. Konorski był autzrem cybernetycznego modelu czynności mózgu.analizę bytu (Daseinsanalyse) . tylko o różnym stopniu nasilenia. M.Watson (1878-l 958) . Meyer traktował osobowość jako niepodzielną całość. który wraz z S. Zaburzenia psychiczne-podobnie jak normalne procesy zachowania się-są według Meyera dynamicznymi reakcjami adaptacyjnymi na stres i konflikt. który "odkrył"nowy sposób widzenia rzeczywistości pacjenta. W psychiatrii ów nihilizm terapeutyczny pogłębiły koncepcje Morela i Kraepelma. Oryginalnym wkładem Kępińskiego do psychiatrii światowej jest koncepcja zaburzeń psychicznych jako rezultatu zakłócenia porządku wartościującego (aksjologicznego) . W Polsce kierunek ten reprezentował J. Konorski (l 9 O 3-l 973) . była fenomenologia i związany z nią egzystencjalizm. Bechterewa (1857-1927) i 1. manifestu behawiorystycznego" (1913) był J. Pragmatyzm stał się inspiracją dla A. fizykalnymi lub psychologicznymi. Kierunkiem filozoficznym. gdy za istotę choroby uznano zmiany anatomiczne. Od momentu. Watson uczynił z człowieka rodzaj maszyny biologicznej.

Bini (1908-196-4) zastosowali wstrząsy elektryczne (19383. w 19/7 r. w ZSRR tylko człowiek chory psychicznie może występować przeciw socjalizmowi".w Forcie VII w Poznaniu. Z Pawlowem przeciw Virćhowowi". Przełomowym momentem w rozwoju psychiatrii był rok 1952.chorych psychicznie obywateli niemieckich. Meduna (1896-1964) metodę wstrząsów pemetrazolowych (l 935) . Binding w pracy Wie Fre (gme der Vemicżwwg lebewswwwenewŁeWews (Wyuwwe zniszczenia brzr me wwrhcW życia) . za co otrzymał Nagrodę Nobla (l 927) . Pozwoliło to na umieszczanie dysydentów w szpitalach psychiatrycznych. od którego rozpoczęła się. przebiegająca pod hasłem. Konsekwencją takiego myślenia stało się utworzenie w lipcu 1939 r. który w 1936 r.tajnej komisji do uśmiercania chorych pud nazwą T-4. Początek rozwoju biologicznego lecznictwa psychiatrycznego związany jest z osobą J. Pogląd ów przedstawili w 1922 r. . psychoterapii. idealistycznymi koncepcjami w psychiatrii". Sakel (1900-1957) wprowadził metodę wstrząsów insulinowych (doświadczenia kliniczne rozpoczął w 1933 r. era leków psychotropowych". Chorzy psychicznie Polacy. ) . Pawłowa w walce z. jak również opieki pozaszpitalnej. że. Jej stosowanie spowodowało poddanie sterylizacji w Niemczech około 323 tys.została zatwierdzona przez Światową Federację Psychiatryczną tzw. J. Moniz (1874-l 955) . Deklaracja Hawajska (druga wersja-19833.osób. Charakterystyczny dla psychiatrii przełomu XIX i XX wieku nihilizm terapeutyczny został przełamany w wyniku znacznego postępu w rozwoju biologicznych metod leczenia.. W wyniku tego podczas U wojny światowej zgładzono m in.psychiatra A. będąca zbiorem wskazań etycznych w pracy lekarza psychiatry. Chruszczowa z 1959 r. Kolejny etap wykorzystywania psychiatrii do celów politycznych rozpoczęło stwierdzenie N. Magneta-Jauregga (1857-l 94 O) . Został on prawnie usankcjonowany w 1933 r. zagazowani w październiku 1939 r. Dlatego nLin.chorych psychicznie obywateli polskich. który w 1917 r. o tyle w ZSRR psychiatria była wykorzystywana do celów politycznych i walki ideologicznej. Ćerletti (1877-1963) i L.Jego konsekwencją stało się uznanie chorych psychicznie za ludzi nie godnych życia. kiedy M. zapoczątkowała wykorzystywanie teorii 1. Hochei prawnik K. Znaczny postęp odnotowano w latach trzydziestych XX wieku. Jej pionierem był E. zaś tylko w latach 1940-1941 około 70 tys. Tzw.wprowadził do praktyki klinicznej leukotomię.w Niemczech ustawą o zapobieganiu potomstwu obciążonemu dziedzicznie. rehabilitacji. zaś U. L. Równolegle nastąpił rozwój psychochirurgii.około 27 tys.zastosował malarię trzydniową w leczeniu porażenia postępującego. Sesja Pawlowska Akademii Nauk ZSRR (zainspirowana przez KC WKP-Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego) . stali się pierwszymi ofiarami zainicjowanej przez Niemców akcji zabijania ludzi na skalę masową metodami przemysłowymi. za co przyznano mu Nlagrodę Nobla (l 949) . O ile w Niemczech system totalitarny przeznaczył chorych psychicznie na zagładę.

choroby"nie należy szukać w osobie z zaburzeniami psychicznymi. Temu celowi służą zachowania ochronne. ale w. patologicznym otoczeniu" (8. jak również interdyscyplinarność psychiatrii obejmującej krąg spraw związanych z takimi dyscyplinami. Fizjologiczne podstawy czynności psychicznych. różne formy opieki nad potomstwem. jak psychologia. 1903-1990) czy w zaburzeniach komunikacji w rodzinie (G. jak zaloty. Funkcjonowanie mózgu może być badane na różnych poziomach: molekularnym. Bettelheim. że dopiero w latach pięćdziesiątych XX wieku zwrócono uwagę na stosunki wewnątrzrodzinne. a niektórzy negowali nawet istnienie zaburzeń psychicznych. Aby zachować własną integralność i zapewnić genom przetrwanie. 3. budowa domu. Waldemar Szelenberger. Wielość czynników etiologicznych w przypadku zaburzeń psychicznych. iż w procesie leczenia osób chorych psychicznie równie ważne jak wiedza biologiczna są kwestie psychologiczne i społeczne. Utrzymanie integralności jednostki i stałości środowiska wewnętrznego wymaga zaspokojenia potrzeb metabolicznych. że przyczyny. Dlatego podstawową cechą tkanki nerwowej jest pobudliwość. w którym w zależności od preferowanych metod diagnostyczna-terapeutycznych można wyróżnić odmianę biologiczną lub psychologiczną: 2) społeczny: 3) psychoanalityczny: 4) behawiorystyczny: 5) egzystencjalny: 6) antypsychiatryczny. trzeba reagować na informacje napływające z otoczenia. Bateson i grupa Paola Alfo) . Do przetrwania konieczne jest także utrzymanie optymalnych warunków środowiskowych. a u niektórych gatunków-umiejętności polowania lub gromadzenia zapasów. Dziwić może fakt. Pojawił się również kierunek antypsychiauyczny. eksploracji terenu. Tej właśnie adaptacji służy elementarna czynność ośrodkowego układu nerwowego-zbieranie i przetwarzanie danych. populacji neuronów. którego przedstawiciele krytykowali tradycyjny system lecznictwa psychiatrycznego. We współczesnej psychiatrii istnieją następujące kierunki: 1) kliniczny. Stąd jedynie uwzględnienie wszystkich czynników i zachowanie właściwej dla danej sytuacji proporcji może zapewnić sukces terapeutyczny. komórkowym. Może to być ochrona przed czynnikami fizycznymi. a więc okresowego pobierania pokarmów.Dominacja psychofarmakologiiw praktyce lekarskiej wywołała dalszy rozwój psychosocjoterapii i psychiatrii społecznej. się klasyfikacja zaburzeń psychicznych) . co zapoczątkowało terapię rodzin i małżeństw. ograniczoność naszej wiedzy patofizjologicznej (czego odbiciem jest stale zmieniająca. łączenie się partnerów. Podtrzymywanie gatunku jest realizowane za pomocą takich mechanizmów. Obecnie w psychiatrii znów dominuje kierunek biologiczny. Jednakże każdy doświadczony praktyk wie. Innym rodzajem odpowiedzi na dominację kierunku biologicznego było powstanie szkół i grup głoszących. filozofia czy prawo sprzyjają istnieniu wielu kierunków i szkół diagnostyczna-terapeutycznych. Zorganizowane działanie przystosowawcze całego organizmu nazywamy zachowaniem. a wszystkich żywych stworzeńadaptacja. a także przed osobnikami tego samego gatunku lub innych gatunków. Życie jest nieustannym utrzymywaniem równowagi. . jako jedną z przyczyn zaburzeń.

ale i z odpowiedzialnością. przejawia się jako ucieczka lub różne formy agresji. obrony potomstwa lub zamieszkiwanego terytorium. może reż-na zasadzie mimikry-zatracić własne zdanie i indywidualność. . gdyż potępienie i ostracyzm także we współczesnej cywilizacji są zagrożeniem dla życia jednostki. Dominacja u zwierząt łączy się nie tylko z przywilejami. Każde zachowanie jest dążeniem du redukcji popędów. Tylko człowiek zabija bez biologicznej potrzeby. które są motorem dążenia do bodźców pozytywnych (pokarm. tak samo jak przedstawiciele innych gatunków. Popędy mogą być apetytywne. Popęd macierzyński może przeważyć popęd samozachowawczy. Jest to przyczyną tworzenia się grup. lecz dziobie pozostałe. u zwierząt agresja jest zachowaniem mającym na celu usunięcie czynników zagrażających. Popędy hamują się wzajemnie. W stanie zagrożenia człowiek może się wycofać aż do granic autyzmu. i awers y j n e. Redukcja popędu jest odbierana jako wzmocnienie pozytywne. czyli emocjami. Osobną kategorię stanowi ciekawość i skłonność du manipulowania. Podobnie jest u ludzi. W grupie hierarchicznej słabsze lub mniej agresywne jednostki podporządkowują się silniejszym lub bardziej agresywnym. partnera seksualnego czy schronienie. czyli zachowania afiliacyjnego. partner seksualny lub inni członkowie grupy) . czyli zachowanie agonisiyczne. człowiek nadmiernie obciążony stresem zapada na choroby psychosomatyczne. a bul i rozczarowanie-jaku wzmocnienie negatywne. W sytuacji skrajnej. łącznie z walką i zabijaniem. służący opanowywaniu środowiska. następna stanowiskiem podporządkowuje się najsilniejszej. dziobania (pecking order) służy wyeliminowaniu współzawodnictwa i anarchii.Utrzymywanie właściwego dystansu międzyosobniczego. wywodzą się z popędu samozachowawczego. Agresja międzygatunkowa może wynikać z konieczności obrony własnej. czyli kara. Elementarne potrzeby biologiczne są realizowane za pomocą pobudzenia określonych struktur mózgowych i wyzwolenia aktywności ukierunkowanej na zaspokojenie owych potrzeb. które służą unikaniu czynników szkodliwych. W stadzie pawianów dominujący samiec pierwszy wychodzi na spotkanie lamparta. Reakcje na niebezpieczeństwo są jednakowe dla całego świata ożywionego: znieruchomienie. Najniższa w hierarchii pariaska jest dziobana przez wszystkie kury. Pobudzanie i zaspokajanie popędów jest połączone z określonym stosunkiem do zjawisk. Ten porządek 3-Psychiatria. ucieczka i agresja. Zaspokajanie potrzeb bytowych jest łatwiejsze we współdziałaniu z innymi. Na przykład w stadzie kur najwyższa rangą dziobie wszystkie. czyli takie. czyli nagroda. popada w osłupienie lub furię. Mechanizmy te są nazywane popędami. Grupy mogą być luźne lub hierarchiczne. czyli takie. czyli popęd e k s p I o rac yj n y. demonstracja uległości. Nawet zachowania odległe od podstawowych biologicznych mechanizmów ochronnych. Wobec niebezpieczeństwa popęd awersyjnyokazuje się silniejszy niż popędy apetytywne. takie jak fobia przed publicznym wygłaszaniem przemówień. Kolejka elektryczna miewa dla małpy większą silę przyciągania niż talerz z owocami. Struktury mózgu podtrzymujące mechanizmy dążenia i unikania noszą nazwę układu nagrody i kary. Agresja wewnątrzgatunkowa jest skutkiem współzawodnictwa o żywność. Małpa odpowiedzialna za pozostałe może przypłacić swoje obowiązki chorobą wrzodową.

tworzeniu się więzi rodzinnych i społecznych. po którym nie następuje wzmocnienie. a kto prześladowcą? Umiejętność dokonywania właściwego wyboru jest nabywana na drodze uczenia się. np. nawet błahy bodziec jawi się jako źródło zagrożenia. Przykładem jest następujące doświadczenie. Wzrost ciśnienia krwi. Gdy widok szczura zaczęto kojarzyć z przykrym hałasem (bodzcem bezwarunkowym) . Małemu chłopcu pokazywano białego szczura. Prezentacja bodźca obojętnego (tzn. Wdrukowanie powstaje wyłącznie w określonej fazie rozwoju. np. jak i złożone dyspozycje człowieka. obserwowane u bezkręgowców. które żyją we względnie ubogim i stałym środowisku.okresie krytycznym. afiliacji.zasem emocje mogą wtórnie pełnić rolę popędu. w przewlekłym lęku (generalized anxiety disorder) każdy. jak wdrukowanie. w tzw. Typowy przykład wdrukowania stanowi podążanie piskląt za matką. tachykardia i przyspieszenie oddechu są wyrazem gotowości du działaniu. Zmiany re obejmują zarówno prymitywne modyfikacje. Taki sztywny program może wystarczyć nicieniom. Mechanizm ten służy eliminowaniu zbędnych informacji i sprzyja skupieniu uwagi. można wytworzyć eksperymentalnie lęk oczekiwania. Niektóre proste formy uczenia się.identyczną reakcję wywoływały bodźce zbliżone do bodźca . Na zasadzie wdrukowania jest nabywana mowa we wczesnym dzieciństwie. wówczaspo pewnej liczbie skojarzeń-chłopiec reagował lękiem i płaczem już na sam widok szczura. habituacja i warunkowanie klasyczne. tzn. gniew umożliwia usuwanie przeszkód. Wdrukowaniu ulegają również i inne rodzaje zachowania. Lęk czyni czujnym. który pierwotnie nie budził w nim lęku i pełnił rolę bodźca warunkowego. G.dźwięku metronomu) ze wzmocnieniem (tzn. Kojarząc przykry bodziec bezwarunkowy. Habituacja (przyzwyczajenie) polega na zanikaniu wrodzonej reakcji na wielokrotnie powtarzany bodziec. Jest to najpospolitsza i prawdopodobnie najstarsza filogenetycznie forma uczenia się.z bodzcem bezwarunkowym. Bardziej złożone organizmy wciąż stają przed dylematem: kto jest łupem.pokarmem) powoduje. możemy też poradzić sobie z chorobą i starością. należą więc do mechanizmów zapewniających przetrwanie. Niezdolność do habituacji jest zjawiskiem patologicznym.warunkowego. Zachowanie ujawniające się w flku życia osobnika bywa odziedziczone i nie podlega modyfikacjom. z bodzcem obojętnym. czyli karę. Jest to mechanizm służący. są kojarzeniem nowego bodźca z odziedziczoną reakcją. Jak twierdził Antoni Kępiński. Później fobia ta uległa uogólnieniu.Subiektywnym przejawom emocji towarzyszy lokomocja (od odruchu orientacyjnego po wyładowanie ruchowe) oraz wzbudzenie wegetatywne. że po pewnej liczbie skojarzeń reakcję bezwarunkową (ślinienie się) wywołuje sam bodziec warunkowy. właśnie dzięki habituacji mogliśmy przetrwać walki na froncie i obozy zagłady. ale i w przypadku realnego niebezpieczeństwa. np. Habituacja występuje nie tylko w przypadku bodźców obojętnych. Warunkowanie klasyczne (pawłowowskie) polega na ustaleniu związku między wrodzoną skłonnością do reagowania a sygnałem towarzyszącym celowi reakcji.gusty i uprzedzenia.śpiew u niektórych ptaków. Uczeniem się nazywamy bardziej lub mniej trwałe zmiany w zachowaniu nabywane pzd wpływem doświadczenia. Wdcukowanie (imprinting) jest ustaleniem związku między wrodzoną skłonnością do reagowania a określonym obiektem. np. Różne doznania emocjonalne człowieka mogą być wyuczone w toku warunkowania klasycznego.

Gdy alkoholizm. W zespole psychoorganicznym dezinformacja może prowadzić nawet do reakcji katastroficznych. Jeśli nie można ustalić logiki wydarzeń. np. które-według A. znacznie gorzej wykształcona. Przedmiotem pamięci jest nie tylko konkretna wiedza. czasem w głuchocie albo w środowisku obcojęzycznym. nawyków i umiejętności) . a następnie zostają przeniesione do zasobów pamięci dł u g otr w al ej. U sensytyzowanych zwierząt doświadczalnych stwierdza się zmiany morfologiczne w układzie nerwowym: w zakończeniach presynaptycznych zwiększa się liczba i rozmiary aktywnych obszarów zawierających pęcherzyki synaptyczne. np. mieliśmy na jej wytworzenie tylko 150 pokoleń. aktywację mechanizmów obronnych i zwiększone wydzielanie przekaźników synaptycznych. Proces ten nazywany pamięcią. ponadto ślady re muszą być magazynowane i w miarę potrzeby odnajdywane. Rozpoznanie związku przyczynowego między faktami jest jednym z podstawowych elementów uczenia się i adaptacji. lęk słabnie. Powstaje. gdzie utrzymują się od ułamka sekundy do kilku sekund. Aby się czegokolwiek nauczyć.nadmierne reagowanie na każdy bodziec. Na przykład zwiększenie krzepliwości krwi w chwili zagrożenia dobrze służyło przygotowaniu do walki przez 650 pokoleń. Prezentacja wyłącznie wzmocnień negatywnych. Kiedy wszystko jest zrozumiałe i logiczne. Można się też wyuczyć nie tylko przystosowania. tzn. to nie ma żadnej gwarancji bezpieczeństwa. rozbicie rodziny i nędza zubożałą środowisko wychowawcze na tyle. przeżyte doświadczenia muszą pozostawiać trwałe ślady w układzie nerwowym. Pamięć obejmuje całe życie. wszystkie emocje od najdawniejszej przeszłości. odtwarzaną świadomie) i pamięć ni edekl aratywną (odtwarzaną bez świadomego przypominania sobie. niestety. Rozumowa adaptacja do zagrożeń jest. nerwica jest to bagaż złych doświadczeń". Toffleraprzeżyliśmy w jaskiniach. Najprostszym przykładem jest reakcja na przerażające omamy. które nie ma nic wspólnego z chorobą podstawową. Ludzie w podeszłym wieku. ale i niedostosowania. jak to bywa po skrystalizowaniu się urojeń w zespołach paranoidalnych. Pojemność pamięci roboczej jest ograniczona i wynosi 7: 12 elementy.kołnierz futrzany. A zatem. wtedy ślepa agresja bywa jedynym sposobem radzenia sobie w społeczeństwie. czyli eksperymentalne karanie bez powodu.warunkowego. W innym jeszcze modelu rozróżnia się pamięć deki araty w ną (werbalną. Sensytyzacja może służyć jako model przewlekłego lęku.w zespole psychoorganicznym. że pojmowanie prawidłowości rządzących światem jest niedostateczne. W środowisku naturalnym nie zawsze można przewidzieć karę. . wywołuje sensytzację. którzy dotychczas sprawnie funkcjonowali w znanym środowisku. Dziś walka odbywa się raczej w kafkowskiej scenerii i tak nieadekwatna mobilizacja może się przyczynić wyłącznie do powstania zawału. wówczas lęk. nie zwerbalizowaną pamięć uprzednich doznań. echoicznej-bodźców słuchowych) . Dezinformacja bywa też przyczyną agresji. bez sygnału ostrzegawczego. Nie zinterpretowane jeszcze bodźce trafiają początkowo do pamięci sensorycznej (ikonicznejbodźców wzrokowych. umieszczeni w szpitalu niejednokrotnie reagują majaczeniem. Analiza informacji odbywa się w pamięci roboczej (krótkotrwałej) . uczuć. Ślady pamięciowe przechowywane są w trzech odrębnych magazynach.

W toku ewolucji powstał układ limbiczny. niektóre z nich są plastyczne przez całe życie. Powtarzająca się stymulacja prowadzi do zwiększenia liczby synaps. doświadczenia nazywamy plastycznością. międzymózgowie i zwoje podstawne. neuronów jest znaczna. czyści je i zapewnia im niezbędne bodźce. a utrwalanie się śladu pamięciowego zachodzi dzięki sterowanej przez kwasy nukleinowe modyfikacji białek neuronu. Jeśli w okresie rozwoju. indywidualne różnice odporności na traumatyzujące przeżycia także u człowieka. co nazywa się wewnętrznym życiem psychicznym. wolniej rosną. inne-tylko w pewnej fazie. także fizycznie. Zwierzęta te rozwijają się gorzej. a następnie-mózg nowy. są pogrążone w trwalej rozpaczy. Anatomiczne podłoże pamięci nie jest dostatecznie poznane. ich siły oraz sposobu przetwarzania informacji w obrębie pojedynczych neuronów. że pamięć polega na krążeniu impulsów elektrycznych po zamkniętych obwodach neuronamych. jest to mózg archaiczny. własne zdolności ruchowe oraz własne podłoże anatomiczne. być może. ukształtowane w triasie u zwierząt stanowiących formy przejściowe między gadami a ssakami. Według innej teorii pamięć długotrwała ma podłoże biochemiczne. od wczesnego dzieciństwa pozbawione matki. jeśli umieści się w klatce dorosłą szczurzycę. Zwierzęta doświadczalne. osobnik podlega nieprawidłowym wpływom zewnętrznym. że w amnezji stwierdzanej w zespole Korsakowa (upośledzeniu pamięci deklaratywnej) uszkodzone są struktury przyśrudkowe płata skroniowego i podwzgórze. Każda z owych części ma własną pamięć. Zwojom podstawiam tradycyjnie przypisuje się koordynowanie motoryki i napięcia mięśni. to tworzą się połączenia nieprawidłowe lub nie wytwarzają się połączenia konieczne do właściwej adaptacji. Konfiguracja połączeń kształtuje się we wczesnym okresie rozwoju. Z ewolucyjnego. Zasięg funkcji zwojów podstawnych jest jednak znacznie szerszy. prawdopodobnie stanowią one . a także fizjologicznego punktu widzenia mózg można traktować jako układ złożony z trzech części. która może być modelem depresji. ale opiekuje się nimi. są tworzywem i niezbędnym warunkiem tego. że hormonalna reakcja na stres jest u zwierząt doświadczalnych opóźniona i wydłużona. jednak żadne zachowanie nie powstaje w vwcwz. Przyjmuje się. Ślad pamięciowy. gdy plastyczność. że wpływ czynników genetycznych ujawnia się dopiero we współdziałaniu z czynnikami zewnętrznymi. stanowią one o tożsamości człowieka. Podłożem pamięci niedeklarwywnej jest prawdopodobnie kora nowa i prążkowieDOWC. u zwierząt zawiadują one prostymi. Bywa. Działanie mózgu zależy od konfiguracji wewnętrznych połączeń.Indywidualne zasoby pamięci. Plastyczność mózgu zależy od plastyczności neuronów. Niedostateczna stymulacja w okresie rozwoju powoduje. taka. Najniższe piętro układu. Wiadomo. inaczej engram. wrodzonymi aktami ruchowymi. ciocia"nie może ich wprawdzie wykarmić. powstaje w wyniku zmian w funkcjonowaniu połączeń synaptycznych. co może być morfologicznym wykładnikiem pamięci długotrwałej. niezależne od wydarzeń chwili i dostępne tylko danej jednostce (a więc subiektywne) . Wyjaśnia to. uczynnienia już istniejących lub powstania nowych. Równomierny rozwój układu limbicznegoi nowego mózgu jest unikatową cechą człowieka. Zdolność mózgu do modyfikacji pod wpływem. Podstawowe wzory zachowania są odziedziczone. W skład mózgu archaicznego wchodzą: śródmózgowie. mimo odpowiedniego karmienia. Małe szczury-chowane bez matki i na niedoborowej diecie wykazują jednak prawidłowy popęd eksploracyjny.

w którym jest rozpoznawana niezgodność między aktywnością a jej wynikiem. Rozdział uczuć i rozumu nie jest możliwy. gromadzenie zapasów. melatoniny i gonadotropin. Jego poszczególne części mają zróżnicowane funkcje: podwzgórze jest zwojem głowowym utrzymującym stałość środowiska wewnętrznego i kontrolującym wydatkowanie energii. kto jest inny. Jako całość układ limbiczny kieruje czynnościami popędowa-emocjonalnymi. okolice podwzgórza położone bocznic w stosunku do pęczka przyśrodkowego przodomózgowia. położone w grupie przedniej jąder podwzgórza. że nowy mózg jest siedzibą rozumu. ruchowe ośrodki manipulacyjne i pola kojarzeniowe. dzięki któremu można wykluczyć każdego. każda bowiem informacja dostarczana do logicznego opracowania jest już zabarwiona emocjonalnie. żadna inteligencja. współzawodnictwo i dominacja. Zawiera ona czuciowe ośrodki odbioru informacji. Jądra przegrody i hipokamp wchodzą w skład tzw. prolaktyny. Parzyste jądru skrzyżowania. jądra przegrody. Środki psychostymulujące i opioidy aktywują układ nagrody. one bowiem decydują o przeżyciu osobnika i gatunku. agresja. żadne sprawności ruchowe nie mogą . według niektórych autorów także okolica przed czołowa. Do układu limbicznego należą struktury korowe. takich jak wyznaczanie własnego terytorium. zakręt hipokampa. a więc potencjalnie niebezpieczny. istota szara środkowa. Do układu limbicznego bywają zaliczane także jądra przednie wzgórza i jądro półleżące (nuclews accwwuews) . Można powiedzieć. Święte przekonanie o słuszności własnego poglądu ma żrudło w układzie limbicznym. parzenie się. zmienia się tylko ich rozpoznanie i sposób realizacji. część brzuszna nakrywki-są anatomicznym substratem nagrody. najważniejszym szlakiem układu limbicznego jest pęczek przysadkowy przodomózgowia. wieloneuronowa droga rozpościerająca się od opuszki i mostu przez podwzgórze do jąder przegrody. Ciało migdałowate reguluje poziom wzbudzenia. Zabarwiona emocjznalnie jest także każda odpowiedź. wyznaczającego okołodobowerytmy snu i aktywności. hipokamp. Być może uszkodzenie układu nagrody jest przyczyną typowej dla depresji anhedunii. Podstawowe popędy są niezmienne. Uszkodzenie układu nagrody u zwierząt uzależnionych od leków powoduje utratę zainteresowania kolejną dawką. Graya. wreszcie rytuały i rutyna oraz naśladownictwo-nader ważny mechanizm. elementarnych zachowań.behawioralnego układu hamowania. jądra przegrody. Okolica przedczołowa. część brzuszna nakrywki. istota czarna. Podobnie jak torebka wewnętrzna stanowi główne skupisko włókien rzutowych nowej kory. I (ajwyższe piętro układu nerwowego to mózg nowy. podwzgórze. takie jak zakręt obręczy. ciepłoty ciała oraz wydzielania hormonów: hormonu kortykouopowego. Nie otrzymuje on jednak żadnych informacji bezpośrednio ze środowiska. jest siedliskiem mowy i przede wszystkim-myślenia abstrakcyjnego. ponadto jądra szwu i miejsce sinawe. czyli niezdolności do przeżywania satysfakcji. Jak pisał Jan Mazurkiewicz" żadna gnoją. choć mniej od kory precyzyjny. Istota szara środkowa stanowi anatomiczne podłoże przeżywania kary. podobnie jak kora mózgu. Mózg archaiczny może reagować na zmiany w środowisku tylko nasileniem lub osłabieniem z góry ustalonych reakcji. czyli sześciowarstwowakora półkul mózgu.złożony układ analizatorów. oraz struktury podkoroweciało migdałowate. Mózg archaiczny stanowi podłoże uwarunkowanych genetycznie. znajdowanie kryjówek i pokarmu. struktury te są narządem rozważania i wątpliwości. Zgodnie z koncepcją angielskiego psychologa J. umiejętność polowania. pełni rolę endogennego zegara.

Wiadomo. biega. Z neurofizjologicznego punktu widzenia jest to utrzymywanie stałego poziomu czuwania.powstawać same przez się. Stąd więc wynika trudność w określaniu. że zachowanie człowieka i zwierząt jest ukierunkowane na adaptację i przetrwanie.amygdalotomia. tzw. ale nie budują gniazd i nie opiekują się potomstwem. Świadomość może być też rozumiana jako postrzeganie tego. Jest to także charakterystyczna dla człowieka. psychika jest nienaruszona. Nowy mózg służy bowiem nie do adaptacji. pływa i kopie gorzej od nich. Pozostawiony bez zdobyczy cywilizacji nie mógłby przeżyć jednego dnia. lecz układem zazębiających się obwodów czynnościowych i żadna z jego struktur nie działa niezależnie. umożliwiające selekcję i interpretację bodźców. lecz przede wszystkim do świadomego przekształcania środowiska stosownie do własnych potrzeb. tylko od jego lokalizacji. że ciało migdałowate odgrywa ważną rolę w mechanizmach obronnych. Czasem i u człowieka obserwuje się kryzys zachowań społecznych. Jak powiada włoski neurofizjolog Valzelli: . bogatszych niż zostały przewidziane dla danego gatunku. znosi agresję w przebiegu organicznych chorób układu nerwowego. Ocena niebezpieczeństwa odbywa się jednak w korze. Niektórzy pacjenci z zaburzeniami psychicznymi przebyli urazy głowy lub stwierdza się u nich proces rozrustzwy układu nerwowego bądź porażenie postępujące. mogą ją przejąć inne układy. ale u wielu innych. Liczne są definicje świadomości. jak zauważył Valzelli. Dekortykowane szczury nadal biegają. które populacje neuronów kontrolują bardziej złożone zjawiska crwz które z nich są odpowiedzialne za poszczególne zaburzenia psychiczne.niedowład spastyczny jest niewątpliwą oznaką uszkodzenia drogi piramidowej. Była już mowa o tym. dlatego kompensacja jest rezultatem minionej historii jednostki. do głosu dochodzi wrogość i przemoc. oraz od tego. jedzą. Mózg nie jest zbiorzwiskiem generatorów różnych funkcji. Chirurgiczne zniszczenie ciała migdałowatego. z identycznym uszkodzeniem. ewolucyjnie starsze. w korze też są uświadamiane emocje towarzyszące zbronie. ale także od rodzaju uszkodzenia i przewlekłości procesu chorobowego. Nowy mózg stanowi podłoże działań indywidualnych. Cały organizm broni się przed dezintegracją. lecz u innych nie ma żadnych uchwytnych uszkodzeń. Jednak. np. Gdy określona funkcja wymyka się spod kontroli właściwej struktury. co się dzieje we własnym umyśle. subiektywne zdawanie sobie sprawy z przebiegu własnych procesów poznawczych. Ustalenie związku między strukturą a funkcją jest możliwe w przypadku najprostszych składowych zachowania. u kogo to uszkodzenie nastąpiło. Być może różnice w emocjonalnym zabarwieniu reakcji są biologicznym wykładnikiem osobowości. Nowy mózg nie jest potrzebny wielu zwierzętom do jednostkowego przeżycia. Dwa ostatnie czynniki mają decydujący wpływ na tworzenie się mechanizmów kompensacyjnych. współczesny człowiek jest mniej sprawny od swoich przodków. archaiczna gadzia fizjonomia wychyla się zza ludzkiej maski". wykształcona na podstawie myślenia symbolicznego zdolność do celowego kierowania się własną wolą. niezależnie od dążnzści uczuciowych". . walczą. U wielu chorych z uszkodzeniem mózgu stwierdza się zaburzenia zachowania. Wynik uszkodzenia zależy nie.

Predyspozycja (vulnerability) obejmuje: 1) czynniki genetyczne związane z czynnością mózgu: 2) nabyte zmiany biologiczne**#u n. jest prawdopodobnie największą zdobyczą ewolucji. człowiek zawsze może próbować być czymś więcej niż jest.wydarzenie życiowe konflikt wewnątrzpsychiczny) oraz działanie patogennych czynników fizycznych i biologicznych. ale prócz egoizmu wykształcił się w filogenezie również altruizm. Zgodnie z koncepcją amerykańskiego psychiatry JulesaMassermanna jest to tylko jeszcze jeden mechanizm obronny. 4. W nowych koncepcjach etiopatogenetycznych powstanie zaburzeń psychicznych rozpatruje się w kontekście predyspozycji i sytuacji zewnętrznej. uzyskane dzięki rozwojowi nowego mózgu. funkcji psychicznych. Janusz. Ryhakowski. Jednak całkowita swoboda działania może być tylko ułudą. Mimo to. Wyłącznie ludzkim zaprzeczeniem grozy biologicznego istnienia jest idea. Co zatem osiągnął człowiek oprócz pionizacji i wyspecjalizowania ręki? Czy dzięki analizie ludzkiego zachowania można dojrzeć tylko. że delfiny ratują przed zatonięciem ludzi. społecznym uczeniem się oraz sytuacjami i wydarzeniami powodującymi stres psychiczny. W korze czołowej i skroniowej dokonuje się integracja i kontrola procesów poznawczych.: 3) rozwój psychiczny osobowości. np. Udział poszczególnych czynników etiologicznych w patogenezie określonych zaburzeń i chorób psychicznych jest zróżnicowany i zwykle jeden z nich pełni w danym zaburzeniu ruję dominującą. Biologiczny substrat zaburzeń psychicznych.) w różnych okresach życia: 2) somatogenne-znane czynniki patogenne i procesy chorobowe doprowadzające do zaburzeń czynności*#u n.półkula lewa jest bardziej wyspecjalizowana w zakresie procesów werbalnych. Tradycyjnie wyodrębnia się czynniki: 1) endogenne-związane z predyspozycją genetyczną. Przejawy altruizmu obserwuje się także u zwierząt. Niektóre struktury mózgowe odgrywają tu szczególną rolę. Sytuacja zewnętrzna obejmuje stres psychiczny (np. Układ limbiczny odpowiada za regulację procesów emocjonalnych oraz za kontrolę układu . przy czym obie półkule mózgu wykazują specjalizację (lateralizację czynnościową) w zakresie niektórych. jak mówił Sartre.: 3) psychogenne-czynniki związane z nieprawidłowym rozwojem psychicznym. a półkula prawa emocjonalnych i przestrzennych. Interakcja czynników etiologicznych w patogenezie zaburzeń psychicznych. Zaburzenia czynności psychicznych są ściśle związane z nieprawidłową funkcją określonych struktur mózgowych. Do zaburzenia czynności psychicznych dochodzi zwykle w wyniku współdziałania wielu czynników etiologicznych. Etiologia i patogeneza zaburzeń psychicznych. zdarza się.Wyzwolenie się z więzów genetycznej predestynacji. istoty przecież obce. kły i pazury ewolucji'? Samozaparcie w obronie potomstwa lub innych członków stada jest zaledwie nepotyzmem. emocjonalnych i motywacyjnych. determinującą zaburzenie czynności ośrodkowego układu nerwowego**#u n.

wzgórze. Prawidłowa czynność powyższych struktur mózgowych warunkowana jest adekwatnym przekazywaniem bodźców na ich synapsach neuronalnych. układu hormonalnego. oksytocyna. a są unieczynnianepoprzez rozkład enzymatyczny oraz wychwyt do neuronu presynaptycznegoprzy udziale tzw.transporterów. Badania rodzin-porównujące częstość występowania danej choroby w rodzinach osób chorych i rodzinach osób zdrowych: 2. stanowiąc generator energii koniecznej do utrzymywania świadomości.osi stresu (układ limbiczny-podwzgórze-przysadka-nadnercza) . W warunkach stresu pobudzenie tej osi z jednoczesną stymulacją układu noradrenergicznego następuje poprzez wzmożenie wydzielania neurohormonukunykoliberyny (CRH) . Badania adopcyjne-porównujące ryzyko zachorowania na daną chorobę u dzieci adoptowanych i wychowywanych przez rodzicuw niebiologicznychoraz dzieci rodziców biologicznych . filtr"dla bodźców czuciowych i ruchowych aferenmych oraz eferenmych dochodzących i wychodzących z kory mózgowej. podwzgórze) biorą udział w czynnościach neurohormonalnych ustroju stanowiąc wyższe piętra tzw. zespół otępiejmy. są jednymi z najważniejszych czynników uruchamiających oś stresową. które tworzy. zespół katatoniczny. Czynniki genetyczne w etiopatogenezie zaburzeń psychicznych.in. Konsekwencje biologiczne reakcji stresowej polegają na zmianach w zakresie przekaźników mózgowych. Z punktu widzenia patogenezy zaburzeń psychicznych najistotniejsze znaczenie mają nieprawidłowości regulacji tzw. np. Neuroprzekażniki te działają na receptory postsynaptyczne (dla każdego neuroprzekażnika może istnieć kilka rodzajów receptorów) . konykoliberyna) . a także jądra podstawy odpowiedzialne za procesy ruchowe.wazopresyna. np.istotne wydarzenia życiowe.endorfiny. a także układu odpomościowego. substancja P oraz neurohormony (np. Spośród struktur podkorowych istotne znaczenie dla procesów psychicznych mają m. Bierze również udział w procesach pamięci #deklaratywnej (hipokamp) i emocjonalnej (ciało migdałowate) . Stresory psychiczne. W strukturach tych znajdują się również receptory dla hormonów obwodowych. noradrenalina. Do lat.: układ siatkowaty wstępujący. zespół maniakalny oraz zespoły lękowe (nerwicowe) . Zainteresowanie genetyczną predyspozycją do wystąpienia chorób i zaburzeń psychicznych tradycyjnie dotyczyło chorób afektywnych oraz schizofrenii. Czynność neuroprzekażników mogą sprawować również niektóre substancje peptydowe. będące elementem układu regulacyjnych sprzężeń zwrotnych.neuroendokrynnego (podwzgórze) i autonomicznego układu nerwowego. z których najważniejsze to dopamina. zespół psychotyczny. serotonina. Badania bliźniąt-porównujące zgodność zachorowania na daną chorobę między bliźniętami jedno-i dwuja (owymi: 3. a prawdopodobnie również za niektóre funkcje poznawcze. osiemdziesiątych naszego stulecia większość dowodów dotyczących genetycznej predyspozycji do tych chorób uzyskano na podstawie badań klinicznych. zespół depresyjny. W procesie tym uczestniczą neuroprzekażniki mózgowe. z których najważniejsze to zespół jakościowych zaburzeń świadomości. Niektóre struktury mózgowe (układ limbiczny. który odgrywa rolę w procesach wzbudzenia (arousal) i uwagi. Są to: 1. Globalna reakcja ośrodkowego układu nerwowego na różnorodne czynniki i procesy etiopatogenetyczne wyraża się w postaci zespołów psychopatologicznych. kwas gamma-aminomasłowy (GABA) i kwas glutaminowy.osi neurohormonalnych.

(DJR) . Genetyka molekularna stosuje w tym zakresie dwie metody. W chorobach afektywnych udział czynników genetycznych jest znaczny. Najczęściej porównuje się częstość występowania określonych wleli danego genu w grupie osób chorych i zdrowych. że mają również znaczenie chromosomy 4. Na podstawie badań kliniczna-rodzinnych schizofrenii uważa się. mając do dyspozycji markeryDNA odcinków poszczególnych chromosomów. candidate. . jakie wykazano za pomocą metody klinicznego badania sprzężeń genetycznych. że czynniki genetyczne determinują tę chorobę w około 5 O%. oznacza to. W badaniach typu. zarówno między sobą. Identyfikacja genu może być jednak trudna. Wstępne wyniki tych badań wskazują. Wyniki dotychczasowych badań metodami genetyki molekularnej wskazują. co stanowi potwierdzenie wspomnianych już badań klinicznych. jak też chromosomy 6. a w niektórych badaniach zgodność zachorowania na chorobę afektywną dwubiegunową wśród bliźniąt jednojajowych sięga 80% (tj. Ostatnie badania genetyki molekularnej potwierdzają możliwość związku podatności zachorowania na chorobę afektywną z chromosomem X. a w konsekwencji identyfikacji genów odpowiedzialnych za predyspozycję do choroby. 8 i 32. Późniejsze badania prowadzone na innych populacjach zjawiska tego jednak nie potwierdziły. związanym z chromosomem X. który je determinuje. Jeżeli dane zaburzenie psychiczne wykazuje sprzężenie z określonym markerem DNA. wykazały związek między występowaniem choroby afektywnej dwubiegunowej a odcinkiem krótkiego ramienia chromosomu i I. Drugą metodą jest zaproponowanie określonego genu (candidate gene) o znanej lokalizacji (np. Pierwszą z nich jest przeszukiwanie całego genomu (positional ciemny) . 18 i 21. Sprzężenie genetyczne między predyspozycją do schizofrenii a chromosomem 6 może dotyczyć miejsc związanych z układem HLA genów zgodności tkankowej. że w większości chorób psychicznych dziedziczenie ma charakter poligeniczny. 13 i 15. że geny podatności na schizofrenię znajdują się w niektórych regionach chromosomów 6. czyli że do zachorowania wymagana jest interakcja wielu genów.(rozróżnienie czynników biologicznych i środowiskowych) . Wykazano. co może świadczyć o możliwości istnienia u niektórych osób wspólnej predyspozycji do zaburzeń depresyjnych i lękowych.genu dla danego receptura dopaminergicznego czy serotonmergicznego) i badanie związku między zmianą w zakresie tego genu a występowaniem danej choroby. Związek z genem kodującym 5-HIT stwierdzono również w przypadku zaburzeń lękowych.tylko 306 przypada na czynniki niegenetyczne) . ponieważ dany odcinek zawiera zwykle kilkaset różnych genów. im bliżej jest ona spokrewniona z osobą chorą. Jedyne zjawisko. W przypadku udziału czynników genetycznych w określonej chorobie ryzyko zachorowania dla danej osoby jest tym większe. W końcu lat osiemdziesiątych wyniki badań metodą sprzężeń DNIA. znajduje się w odcinku chromosomu odpowiadającemu danemu markerowi. Wprowadzenie metod biologii molekularnej w latach osiemdziesiątych do badania dziedziczenia zaburzeń psychicznych daje możliwości określenia bliższego związku między zachorowaniem a zmianą w obrębie genotypu. gene"stwierdzono związek między zachorowaniem na depresję a genami kodującymi transpomer serotoniny (5-HIT) oraz receptor dopaminergiczny D. to stwierdzenie w niektórych rodzinach sprzężenia dziedziczenia choroby afektywnej dwubiegunowej z dziedziczeniem ślepoty na barwy. jak i z czynnikami środowiskowymi. że gen. prowadzonych na populacji Amiszuw w stanie Pensylwania.

guzy mózgu. wykonanych na dużej populacji. ze względu na występowanie w nich zaburzeń psychicznych. Do wytworzenia się zespołu nępiennego dochodzi na skutek długotrwałego działania czynników patogennych na mózg. Obecność allelu 84 apolipoproteiny E zwiększa ryzyko wczesnego wystąpienia choroby i jej ciężkiego przebiegu. zlokalizowany na chromosomie 4) . zaburzenia elektrolitowe czy stany pooperacyjne. a genem kodującym receptor dopaminowy Dy OJDFJWynikinajnowszych prac zdają się wskazywać na możliwość związku między predyspozycją do różnych uzależnień a genami kodującymi zarówno receptory dopaminowe.alkoholem) . leków (np. Sugeruje się również taki związek z genem kodującym receptor kanabinoidowy. Określono również umiejscowienie czterech genów związanych z chorobą Alzheimera. Najczęstszą przyczyną takiego zespołu jest choroba Alzheimera. 7 i 16. Ostatnie lata przyniosły istotne osiągnięcia w zakresie genetyki chorób neurodegeneracyjnych. stwierdzono związek między zachorowaniem na schizofrenię a genem dla receptora serotonino wego 5-HT.padaczka. stany po urazach mózgu. pozamózgowe"takiego zespołu to ostre zaburzenia endokrynne. 4.odstawienie alkoholu) . zwłaszcza jego ciężkimi postaciami. Może on wystąpić w przebiegu chorób mózgu. stanowiących. jak i również transporter tego neuroprzekażnika. Wstępne wyniki zakrojonego na szeroką skalę projektu COGA (Collaborative Study on Genetics of Alcoholism) wskazują na związek podatności do uzależnienia alkoholowego z regionami chromosomów 1. jak również zmiany spowodowane działaniem substancji chemicznych-środków psychoaktywnych. Najczęstsze przyczyny. W pojawieniu się zaburzeń psychicznych istotną rolę mogą odgrywać zmiany w czynności mózgu pod wpływem różnorodnych czynników etiologicznych. Reakcją mózgu na nagłe zadziałanie czynnika patogennego o znacznym nasileniu jest zespół jakościowych zaburzeń świadomości.. Są to: gen dla białka prekursora amyloidu na chromosomie 21. We wskazanym regionie chromosomu 4 zawarty jest m in.W badaniach określonych genów. czynnikami organicznymi) . Prawdopodobnie działanie wszystkich tych genów przyczynia się do zwiększonego odkładania białka amyloidowego w mózgu chorych. Zidentyfikowano gen choroby Huntngtona (gen autosomalny dominujący. O charakterze zaburzeń psychicznych może decydować lokalizacja powstałych zmian w obrębie ośrodkowego układu nerwowego oraz dynamika ich przebiegu. choroby . inne choroby somatyczne. ostre infekcje. uraz mózgu czy neuroinfekja. Zmiany czynności mózgu w następstwie różnych czynników etiologicznych a zaburzenia psychiczne.środków amycholinergicznych) czy innych toksyn (np. w dalszej kolejności otępienie naczyniowe. ostra niewydolność krążenia lub niedotlenienie. gen dla apolipoproteiny E na chromosomie 19 oraz gen dla preseniliny I (chromosom 14) i preseniliny 2 (chromosom I) . substancji toksycznych. takich jak np. W innych badaniach stwierdzono możliwość związku między uzależnieniem alkoholowym.gen kodujący aktywność dehydrogenazy alkoholowej.tlenku węgla) . leków. również przedmiot zainteresowania psychiatrii. Do tych czynników należą różne stany chorobowe samego mózgu (nazywane niekiedy. W ostatnich latach uzyskano interesujące wyniki w badaniach genetyki uzależnień. jak również następstwa działania substancji psychoaktywnych (np. przewlekłe zatrucia (np.

jak i innych chorób somatycznych (zapalnych. nowotworowych) . choroba Hunringtona. toczeń) oraz pod wpływem działania substancji. którą obecnie uważa się za chorobę związaną z zaburzeniem rozwoju o u n. takich jak np. Występowanie zespołów psychopatologicznych z symptomami podobnymi duobjawów schizofrenii czy chorób afektywnych może mieć miejsce przy lokalizacji procesu chorobowego lub przy działaniu czynnika patogennego w obrębie płata czołowego. hipokalcemia. przy nadużywaniu kofeiny czy po odstawieniu leków uspokajających. W patogenezie chorób afektywnych przyjmuje się istotny udział czynników neuroendokrynologicznych. Przyczyną zespołów afektywnych u symptomatologii dwubiegunowej bywają choroby neurologiczne (padaczka. zmianach naczyniowych. z których najważniejszym jest nieprawidłowa regulacja czynności osi stresowej. izoniazydi lewodupa. W zespole nauęctw istnieją wykładniki dysfunkcji czynności jąder podstawy i ich połączeń z korą mózgową.amfetamina czy środki halucynogenne. zakażenia c u n.wirusem HIV) . zaburzenia tarczycy) . niedobory odżywcze. choroby naczyń) .amfetaminy. kortykosteroidy. test z tyreoliberyną) . przeciwzapalne. np. podobnych do zmian występujących w tych chorobach psychicznych. neuroleptyczne i nasenne. infekcje mózgowe) i endokrynologiczne (choroba Cushmga. hipoglikemia. test CRH. (np.roku życia. Zespoły te mogą występować również w wyniku zmian funkcji neuroprzekażników pod wpływem czynników patogennych. guzach. urazach. Na związek chorób afektywnych z czynnikami neuroendokrynnymi wskazuje częstsze występowanie tych zaburzeń w okresach zmian hormonalnych (okres poporodowy. płata skroniowego oraz struktur układu limbicznego. -20.w zatruciu środkami sympatykomimetycznymi. Jako przyczyny tych zmian. wymienia się infekcję wirusową i reakcję autoimmunologiczną w ciąży. Zespoły psychotyczne (omamowe lubi urojeniowe) mogą powstawać w przebiegu chorób mózgu. a także pod wpływem środków chemicznych i farmakologicznych. infekcyjnych. Badania neuropsychologiczne wskazują w tej chorobie na deficyt czynności płata czołowego.. porfiria. W schizofrenii. Niektóre leki i substancje mogą wyzwalać stan maniakalny: są to m 3 n. choroba Parkinsona. Są w głównie leki przeciwbólowe. Z występowaniem depresji związana jest duża grupa chorób zarówno mózgu (choroba Alzheimera. chorobach afektywnych oraz innych "pierwotnych"zaburzeniach psychicznych. stwierdzono cechy mniejszej aktywności metabolicznej płatów czołowych oraz mniejsze rozmiary struktur układu limbicznego. przeciwnadciśnieniowe. niedotlenienie. szczególnie w padaczce płata skroniowego. a badania neurofizjologiczne-na zaburzenia ruchów oczu. w niektórych chorobach somatycznych (AIDS. Stany depresyjne mogą powstawać również w wyniku stosowania wielu różnych leków. menopauza) oraz nieprawidłowe wyniki testów neurohormonalnych (test deksametazonowy. przeciwbakteryjne. .neurodegeneracyjne. Zespoły lękowe mogą ujawniać się w stanach chorobowych cechujących się zwiększoną aktywnością układu adrenergicznegc. przeciwnowotworowe. uraz okołoporodowy oraz nieprawidłową apoptozę komórek mózgowych w 10. W ostatnich latach uzyskano również dowody na istnienie zmian organicznych i somatycznych w schizofrenii. zaburzenia metaboliczne czy przewlekle choroby immunologiczne. takich jak częstoskurcz napadowy. obok predyspozycji genetycznej. hormonalne. guz chromochłonny nadnerczy.

Wśród podstawowych relacji. Reakcja taka jest istotnie słabsza. osób. Psychologiczna reakcja na chorobę może wywierać istotny wpływ na jej dalszy przebieg i leczenie. emocji i zachowań. Nieprawidłowości tego procesu mają istotne znaczenie w etioparogeneziezaburzeń osobowości. W jego trakcie następuje przyswajanie. których wytworzenie ma istotny wpływ na późniejsze funkcjonowanie danego człowieka.nieprawidłowości w zakresie społecznego warunkowania i uczenia się oraz zmiany związane ze stresem psychicznym. które są następstwem sytuacji ocenianej jako przekraczającą mzżliwzści poradzenia sobie z nią przez daną osobę.śmierć osoby bliskiej) mogą być jednoznacznie ocenione jako krytyczne.zaburzeń psychosomatycznych. W odniesieniu do zaburzeń psychicznych stres bywa czynnikiem powodującym pierwsze zachorowanie oraz kolejne nawroty m in. rodzina lub grupa samopomocy (system społecznego wsparcia) . Rolę tę może pełnić osoba bliska. jak i psychiczna. Społeczne uczenie się i warunkowanie rozpoczyna się od urodzenia. Stres psychiczny można więc określić jako zespól zmian psychicznych i somatycznych. należy wymienić relację z sobą samym. Wśród zaburzeń owych procesów. Jeżeli w czasie ich trwania pewne umiejętności nie są nabywane. jak ruwnież schizofrenii. Sytuacje te mają zróżnicowane znaczenie dla poszczególnych. Czynniki psychospołeczne obejmują ogół zjawisk związanych z przetwarzaniem przez ośrodkowy układ nerwowy danej osoby informacji o sobie i otoczeniu społecznym w ciągu całego życia osobniczego. można wyróżnić m in. emocjonalne i behawioralne odnoszące się do rzeczywistości. Tworzą się też hierarchiczne struktury psychiczne: poznawcze. odpowiednich rodzajów myśli. chorób afektywnych. Istotną rolę w wystąpieniu stresu psychologicznego odgrywa ocena znaczenia wydarzenia lub sytuacji dla danej osoby oraz ocena możliwości poradzenia sobie z ich konsekwencjami. Reakcja stresowa zależy również od kontekstu społecznego. W ocenie sytuacji stresowej i reakcji na nią istotną mig odgrywa wiele psychologicznych procesów pośredniczących. uwarunkowanych plastycznością działania tego narządu. prowadzących du dysfunkcji psychicznych. Są nimi mech an i z my ob ranne i mechanizmy radzenia sobie looping) .zaburzeń lękowych. Stresorem psychicznym może być choroba zarówno somatyczna. w jakim znajduje się osoba poddana działaniu czynników stresowych. Procesy te doprowadzają do zmian w czynności mózgu. Proces ten przebiega w sposób nierównomierny-występują tzw.Czynniki psychospołeczne w etiopatogeneziezaburzeń psychicznych. Procesy wywołujące stres psychologiczny to różnego rodzaju sytuacje i wydarzenia życiowe. Najbardziej zaawansowana koncepcja patogenetyczna. możliwość ich późniejszego uzyskania jest zaburzona. jak również następstwa stresu mogą być istotnym czynnikiem patogenetycznym tzw. dotyczy patogenezy depresji w chorobie afektywnej jednobiegunowej. za pomocą których następuje mzdyfikacja treści i znaczenia sytuacji oraz jej konsekwencji.okresy krytyczne. z najbliższą osobą uraz z otoczeniem społecznym. . Opierając się na owej koncepcji sformułowano zasady terapii poznawczej depresji. jeżeli osoba ta odczuwa społeczne wsparcie. w wyniku doświadczenia. choć niektóre z nich (np. Psychologiczne i biologiczne zmiany związane z reakcją stresową. uwzględniająca nieprawidłowe kształtowanie struktur poznawczych.

I z tego właśnie względu opis najczęstszych objawów psychopatologicznych poprzedzono krótką charakterystyką drobnych nieprawidłowości psychicznych występujących u ludzi zdrowych. jest warunkiem dokonania prawidłowego opisu zaburzeń psychicznych. Wprowadzenie. jakie zachodzą w obrazie chorobowym. nieprawidłowość psychiczna"świadczy o chorobie psychicznej lub u innym zaburzeniu czynności psychicznych. . jeżeli jasno rozumie znaczenie poszczególnych objawów i konsekwentnie posługuje się mianownictwem psychopatologicznym. Na przykład w stanie senności (lub pogłębiającego się znużenia) pojawiają się zmiany toku myślenia przypominające nieco rozkojarzenie (dbrzziimz) . Człowiek stopniowo zapadający w sen nieraz próbuje myśleć na jeden temat. Temu ważnemu zagadnieniu poświęcono podrozdział na str. chirurga. Zadanie to jednak staje się znacznie łatwiejsze. U człowieka zdrowego występują. Przeprowadzenie trafnej i wnikliwej obserwacji chorego.znajomość obrazu klinicznego typowych chorób psychicznych) okazuje się nieodzowna w praktycznej działalności internisty. może być zadaniem dość trudnym z uwagi na złożoną strukturę zaburzeń psychicznych. którym zajmuje się psychiatra. które z racji wykonywanego zawodu. Zapoznanie się z psychopatologią ogólną stanowi nieodzowne wprowadzenie do psychopatologii szczegółowej. polega m in. i to stosunkowo często. które pojawiają się w przebiegu różnych chorób somatycznych. Pojawiają się zaczątki nowych wątków lub występują pojedyncze elementy myślenia. wykształcenia i zainteresowań stykają się z zagadnieniami patologii życia psychicznego. ześlizgują się"z pierwotnego kierunku. Znajomość nazw objawów psychopatologicznych i posługiwanie się nimi w sposób poprawny. ale w miarę pogłębiania się senności myśli. Trzeba zarazem pamiętać. pediatry. Rozkojarzenie myślenia. niezależnie od specjalności. występowanie wielu różnych objawów oraz ze względu na zmiany.5. aby trafnie dostrzegać i opisywać przejawy zaburzeń psychicznych.52. pewne nieprawidłowości czynności psychicznych. a niekiedy nawet między poszczególnymi zdaniami.zgodny z ich znaczeniem. która dopiero nabiera doświadczenia w obserwowaniu chorych i opisywaniu dostrzeganych nieprawidłowości. jako objaw chorobowy. dąży do tego. Psychopatologia i syndromologia ogólna.na braku związku logicznego między poszczególnymi fragmentami wypowiedzi. nawet dla osoby. Marek Jarosz. Drobne nieprawidłowości psychiczne występujące u ludzi zdrowych. Lekarz. jak wspomniano. neurologa i innych lekarzy. że nie każda. a zarazem wzajemnego porozumienia między osobami. Nieprawidłowości myślenia w stanie senności wykazują. która zajmuje się opisem chorób psychicznych i innych zaburzeń życia psychicznego. który zdradza zaburzenia psychiczne. Psychopatologia ogólna zajmuje się opisem objawów zaburzeń psychicznych i wyjaśnia znaczenie używanych nazw. tj. Podstawowa wiedza z zakresu psychiatrii (m in. Należy pamiętać także o zaburzeniach stanu psychicznego. podobieństwo do rozkojarzenia toku myślenia.

czy w ogóle można mówić w sposób uzasadniony u nieprawidłowościach (psychicznych lub jakichkolwiek innych) u człowieka zdrowego? Wątpliwość ta. Mimo wskazanego powyżej podobieństwa. co ułatwia zrozumienie treści tego rozdziału. Otóż drobne nieprawidłowości. przejściowe obniżenie sprawności intelektualnej (wywołane np. który ostatecznie gubi się wśród przypadkowych skojarzeń. ale nie zawsze. jesteśmy skłonni upatrywać w sobie. zjawisko to występuje niekiedy u studentów medycyny. że dcfunkcjonowania organizmu człowieka podchodzimy w sposób całościowy. myślenie magiczne (magiczna-lękowe lub magiczna-życzenia we) . a wiąże się ona z niełatwym do zidentyfikowania pojęciem zdrowia i pojęciem choroby. który zdał egzamin z fizjologii. i które-mimo pewnych podobieństw-jest jakościowo różne od myślenia magicznego w schizofrenii. że niektóre objawy chorób. są przejawem krótkotrwałych i-co szczególnie istotne-izolowanych zaburzeń. uleganie przesądom przez ludzi.niedoborem snu lub hipoglikemią) i wiele innych. . właściwym senności. W przeciwieństwie do tego objawy kliniczne stanowią przejawy złożonego procesu chorobowego. Do licznych nieprawidłowości psychicznych występujących u człowieka zdrowego należą: niektóre złudzenia w procesie spostrzegania (tj. Istnieje przecież znane zjawisko przenikania glukozy do moczu w stanach silnego podniecenia emocjonalnego (np. które nazywamy glikozurią emocjogenną i w tym zjawisku nie upatrujemy nieprawidłowości w znaczeniu zmian chorobowych. którzy stykają się coraz częściej z pacjentami i przyswajają sobie wiadomości o różnych chorobach. Odmienność drabnych nieprawidłowości w stosunku dc patologii rewa wncrcdotyczy bardzo różnych przejawów funkcjonowania ludzkiego organizmu i bynajmniej nie tylko życia psychicznego.złudzenia fizjologiczne) . odpowiedź na wysunięte pytanie jest stosunkowo prosta. Mimo trudności. ale również u ludzi dorosłych. w odróżnieniu od objawów choroby.przykre uczucie nieuzasadnionego niepokoju związane z przebywaniem w pustym mieszkaniu lub też obawa przed zachorowaniem na chorobę. nie związane z głównym rokiem myśli. ale w sporadycznych przypadkach skłaniają studenta do zasięgnięcia rady lekarza. Dzieje się to dlatego. wykształconych. aby w niespójnym myśleniu. gdyż jest to drobna nieprawidłzwoić powszechnie znana. a nie skupiamy uwagi na sztucznie wycdrębniznych z całości przejawach. które występuje niekiedy nie tylko u dzieci. o której ostatnio dużo się słyszy.u kibiców sportowych lub u skoczków spadochronowych) .wyobrażeniowe i słowne. 'elewa wybrano przykład nieprawidłowości myślenia w okresie senności (bądź w stanie znużenia lub wzruszenia) . dopatrywać się rozkojarzenia myślenia charakterystycznego dla zaburzeń myślenia w schizofrenii. złudzenia pamięciowe. że cukromocz z reguły traktuje się jako przejaw zaburzeń regulacji glikemii. Z reguły". jak tu bywa chociażby w przypadku przelotnych natręctw u ludzi zdrowych. Przed podaniem dalszych przykładów należy odpowiedzieć na nasuwające się pytanie. np. którą wyraża powyższe pytanie. które oceniane w sposób izolowany-łatwo stają się przyczyną błędnej interpretacji. Na przykład każdy student medycyny. zmienność nastroju u małego dziecka. Zdarza się. o których właśnie się uczymy. nie zachodzi oczywiście obawa. jakie tu napotykamy. . Obawy tego rodzaju na ogół nie są głębokie. Do drobnych nieprawidłowości psychicznych należą także epizodycznie pojawiające się obawy o cechach fobii. jest uzasadniona. dobrze wie. Opisane powyżej lękowe zafałszowanie spostrzegania i obawa przypominająca fobię są bliskie nastawieniu odnoszącemu. dostrzegając w fizjologicznych reakcjach ustroju znamiona patologii. pewne zniekształcenia materiału zapamiętanego.

że mówią o nim. np. gdzie jej nie ma. są zjawiskiem fizjologicznym. Nastawienie odnoszące jest też wspó (przyczyną opisanej powyżej tzw. choć trudno tu. dziesiątki osób. a gdzie jedynie mają miejsce przemijające lub drobne nieprawidłowości. . a zwłaszcza z niepewnością. poczucia pewnego zagrożenia. Przebudzenie ze snu z lękiem-z chwilową dezorientacją co do czasu i miejsca.gdy człowiek z bijącym sercem zadaje sobie pytanie. Pierwsze z nich pojawiają się niekiedy w okresie zapadania w sen. rzecz jasna. Doznania te mogą niepostrzeżenie przejść w marzenie senne. które często pozostają w związku z treścią przeżyć w ciągu dnia. Nieprawidłowości te są przelotne i pot-Psybiatria. człowiek zwykle traci zdolności do ich krytycznej oceny: zaczyna je traktować jako odzwierciedlenie aktualnych wydarzeń. gdy stosunek otoczenia uległ korzystnej zmianie.z jego poczuciem uczciwości) . które jakby pojawiały się samorzutnie i trwały mimo wysiłków oderwania się od nich. nastawienia rzekomo urojeniowego i wielu innych. wysuwana zwłaszcza w atmosferze autentycznej życzliwości. który nasuwa się już na podstawie tego krótkiego przeglądu. Omamy hipnopompiczne pojawiają się czasem w chwilach po (przebudzenia ze snu lękowego. co było prawdą. równoczesnego"skłaniania się do dwóch przypuszczeń niezgodnych ze sobą) . Nastawienie tego rodzaju może mieć różne przyczyny. aby nie przeoczyć objawów mogących być zwiastunem rozpoczynającej się choroby i po drugie-by nie dopatrywać się patologii ram.z obawą. kolejny przykład drobnej nieprawidłowości. omamy". o pomyłkę. która oczywiście nie jest żadną chorobą. a co snem-jest zarazem przykładem nieprawidłowości myślenia. Ich charakterystyka wymaga obszernego opracowania. ale przypominają w niewielkiej mierze urojenia. Na przykład człowiek powoli zasypiający widzi w wyobraźni ludzi mijających go na ulicy. Czasem wypływa z nieufności do otoczenia. aby pewne sprawy osobiste nie przeniknęły do wiadomości innych. Rozsądna argumentacja. myślenia paragnomenicznego (dziwacznych i zaskakujących pomysłów. iż stwierdzenie nikłych nawet zaburzeń czynności psychicznych powinno być rozpatrywane w sposób dwojaki. sprowadza się do przekonania. Otóż w stanie przysennym (hipnagogicznym) zasypiający doznaje czasem wyrazistych wyobrażeń wzrokowych lub słuchowych. ambisentencji pozornej (. a więc użycia słowa. albo wręcz przejawy odczynu w pełni fizjologicznego. niezgodnych-jak się zdaje-z osobowością człowieka. mimo takich właśnie nazw. że ci sami ludzie mówią coś cicho do siebie. czy też tak tylko mu się śniło. np. Omamy hipnagogiczne"i omamy hipnopompiczne".choroby studentów trzeciego roku medycyny. jest skłonny sądzić. Pominięto więc opis myślenia rozbieżnego (polegającego na czynieniu bardzo licznych i zbędnych dygresji) . z przeświadczenia o braku akceptacji przez grupę lub wiąże się np. polega na tym. lub przeżywa obrazy migających drzew widzianych jakby z okna pociągu. zwykle dość szybko rozprasza niepokój i nastawienie odnoszące znika. Mimo to człowiek przeżywający gorzko niedawne dowody niechęci. coraz to nowe postacie. że człowiek odnosi do siebie pewne zdarzenia bez dostatecznej przyczyny. widząc. Po pierwsze-z nastawieniem. Na kilku stronach nie można dokonać przeglądu licznych drobnych nieprawidłowości czynności psychicznych. i że mówią źle.Nlastawienie to. przypominające jedynie objawy psychopatologiczne. Doznając tego rodzaju wyobrażeń. czy istotnie spadł w przepaść lub czy dosięgnęla go kula. zbawione cech patologii. Nla przykład przeświadczenie o niechętnej postawie kolegów może utrzymywać się jeszcze wtedy. Podstawowy wniosek.

Trafne więc dostrzeżenie nie tylko pojedynczych objawów. symptomokompleks"jest pojęciem bardziej zbliżonym do objawów niż do zespołów. Należy unikać popełnianego błędu. m in. Trudno wyobrazić sobie praktyczną działalność lekarza internisty (czy innego specjalisty) bez znajomości tej nauki. objawy nerwic lub nerwicowe. Przysrając na pewne uproszczenie. Zespół jest to zbiór objawów. W psychiatrii sytuacja jest jednak nieco inna.stan pomroczny w znaczeniu zespołu pomrocznego. używa się określenia. objawu"oraz. Te i inne zespoły omówiono dokładniej w końcowej części rozdziału. Powyższa krótka charakterystyka. objawy zaburzeń osobowości. będziemy w dalszym tekście wyróżniać jedynie zespoły (syndrzmma) i objawy (symmzmma) . a ich znajomość . O potrzebie właściwego posługiwania się nazwami poszczególnych objawów wspomniano powyżej. zespołu"wymaga pewnego uzupełnienia. Otóż można spotkać się z jeszcze jednym określeniem. Oprócz objawu do podstawowych pojęć nozografcznych należy zespół (smdrzmm. ale i zespołów ułatwia ukierunkowanie rozumowania zmierzającego do ustalenia rozpoznania. że chory zdradza zaburzenia psychiczne. ale zarazem licząc się z właściwościami różnych zaburzeń stanu psychicznego. że chory wykazuje objawy psychopatologiczne. również w psychiatrii są opisywane objawy. psychopatologiczny". objaw" (sywzomw) bywa czasem używane zamiennie ze słowem. Mimo iż w tej nazwie występuje słowo. stan". co oznacza to sarno. pobudzenie ruchowe. zespół". kompleks" (czmmexio-połączenie. paranoidalny. przyspieszenie toku myślenia. A ot nazwy kilku innych zespołów psychopatologicznych: depresyjny. Zgodnie z ugruntowaną tradycją. Określenie. Objawy (swqmcmww) zaburzeń psychicznych wykazują dużą różnorodność: ujmując je łącznie. psychoorganiczny. Stwierdzenie. który bywa zaliczany do "symptomokompleksów". psychiczny"zamiast. Czasem zamiast określenia. symptomokompleks"lub traktując go jako nazwę o znaczeniu zbliżonym do objawu Pojęcie wymiaru i proporcji w psychopatologii. rezygnując z terminu. w tym samym znaczeniu. Na przykład na zespół maniakalny. ale jest szczególnie charakterystyczny dla choroby afektywnej.symptornokompleksem (Sympromenkomplex) . np. jest poprawne. .zespołu majaczeniowego. związek) . co jednak głównie dotyczy opisu zaburzeń osobowości (np. Na przykład niepokój psychoruchowy.Pojęcie objawu i zespołu psychopatologicznego. w przypadkach typowych. mianowicie z tzw. składają się trzy następujące objawy: podwyższenie nastroju. który polega na używaniu określenia objaw. a zatem posługując się nazwą o bardzo szerokim zakresie. cecha". Do objawów psychopatologicznych zalicza się: objawy chorób psychicznych czyli psychotyczne (prycAsis-choroba psychiczna) . które nie zostały bliżej określone. Zespół ten występuje w przebiegu różnych chorób.osobowości psychopatycznej) i niedorozwoju umysłowego. Każda dziedzina medycyny klinicznej jest związana z nauką o objawach. upośledzenia umysłowego i inne. majaczeniowy. które występują łącznie i przez to są charakterystyczne dla niektórych chorób. używamy określenia-objawy psychopatologiczne. jest tylko jednym z klinicznych przejawów różnych zespołów. ale bardzo ogólnikowe i znaczy tyle tylko.

którą-jak sądzę-można ująć następująco: wasmus video.w psychologii osobowości. wymiaru" (lub. np. Z dydaktycznego punktu widzenia nie jest właściwe wyprzedzanie pewnych wniosków. Wszystkie te proporcje odnoszą się do schizofrenii. w świecie doznań psychotycznych i izolowanie się od otoczenia i innych ludzi nosi nazwę autyzmu (opisanego obszerniej na str. Wyraźny autyzm można łatwo zauważyć. np. wnikliwe ich dostrzeganie-wymaga niejednokrotnie innych pojęć niż objaw i zespół. myślenie realistyczne-myślenie magiczne (str. co nie znaczy. Zwykle wymiar. która występuje z różnym nasileniem. syntonii szukam. myślenie logiczne-myślenie pseudologiczne. proporcja synloniczno-autystyczna" (pmzzmz rwmnz-mmsacw) .przekazują specjaliści młodszym lekarzom i studentom. co dotąd powiedziano. Poniżej podano nazwy niektórych innych wymiarów i proporcji: żywość i adekwatność emocjistępienie emocjonalne (str. o czym będzie jeszcze mowa. iż człowiek myślący w sposób autystyczny i przybierający wobec różnych ludzi postawę autystyczną może-wobec niektórych osób i w pewnych sytuacjach-przejawiać nie autyzm. Zaburzenia życia psychicznego mają jednak tylko dla siebie charakterystyczne właściwości i dlatego opisywanie tych zaburzeń-a przedtem jeszcze. dominowanie-uległość. bolesne poczucie własnej choroby psychicznej-derealizaja (str.stałości emocjonalnej i jej chwiejności (wobec różnych okoliczności i zadań) . Ulwagi o wymiarach i proporcjach staną się jaśniejsze po zapoznaniu się z następnymi rozdziałami. To oznacza. ale syntonię równie łatwo można przeoczyć. dlatego też ograniczono się do powyższej wzmianki i do bardzo zwięzłej charakterystyki niektórych proporcji psychopatologicznych. Temu celowi służą także podręczniki psychiatrii. Objaw ten jest charakterystyczny dla schizofrenii. charakteryzuje się wybiórczością (selektywnością) patologii i możliwością ujmowania jej opisu w sposób dwubiegunowy (zgodnie z zasadą dwuwartościowości) . lecz zachowania skrajnie odmienne.b 5) . aby słusznemu .ekstrawersja introwersja. Tego rodzaju dążenie nie jest pozbawione podstaw. że tak właśnie jest. Na przykład zamykanie się. ale w licznych przypadkach autyzm to zaburzenie właśnie wybiórcze. Ostatecznie medycyna jest jedna. Przeświadczenie. Dlatego też wzmianki o wymiarach i proporcjach zostały poczynione dalej. swuzmam gadem-autyzm widzę. np. Wy mi ar oznacza pewną jakość. 72) ./4) i poczucie zdrowia. a podział na poszczególne jej gałęzie jest nieco sztuczny i umowny. zwłaszcza gdy badając chorego nie liczymy się w dostatecznej mierze z możliwością utrzymania się syntonii. że zachodzi potrzeba stopniowego odchodzenia od. ekspansywność-brak ekspansywności i inne. proporcji') . a nie globalne. a mianowicie postawę syntoniczną. Schizofrenia. Dlatego też przyjęto zasadę. objawu"na rzecz pojęcia. wydaje się uzasadnione używanie zamiast pojęcia "autyzm"pojęcia i określenia. a więc przed ich opisem. Elementarny podręcznik psychiatrii nie jest miejscem na szczegółowe rozważania poruszonej kwestii. iż nie zachodzi możliwość i potrzeba opisu odpowiednich proporcji w psychopatologii różnych chorób psychicznych. bodaj selektywnie zachowanej. Psychiatria jednak zbytnio próbuje naśladować inne dziedziny medycyny. Proporcja staje się określeniem przydatnym zwłaszcza wówczas. wolno toruje sobie drogę we współczesnej psychiatrii. aktywność-bierność. jest określany przez podanie nazw jego biegunów. Proporcja i wymiar są pojęciami bliskoznacznymi. dążenie do wchodzenia w kontakt z ludźmi. gdy zachodzi potrzeba wyraźnego podkreślenia współwystępowania u tego samego człowieka obu jakości.73) i inne. Zgodnie z tym.

Proces chorobowy a zmiany trwale. że jest ona procesem chorobowym. Nabyła wiedza i doświadczenie wpływają wyraźnie na treść poznania spostrzeżeniowego i myślowego. słuchowe. A w każdym razie obraz kliniczny może wykazywać zmiany. nasilanie lub kompensacja cech charakterystycznych czy też złagodzenie zaburzeń przystosowania u osobnika niedorozwiniętego. Mówiąc. osiągnięte w wyniku umiejętnego i długotrwałego rozwijania pewnych sprawności. mówimy nieraz-proces psychotyczny. charakteropatia po ciężkim zatruciu.pogłębianie się objawów otępiennych. W odróżnieniu od chorób-wyodrębnia się stany względnie trwałe. nie tylko psychiczna. Zarysowana tu linia może mieć oczywiście bardzo różny kształt. np. nie wykazujące zasadniczo elementów procesualnych. Mając na myśli choroby psychiczne. Powstąjące pod ich wpływem spostrzeżenia. obejmuje również pamięć. przebytym we wczesnym dzieciństwie lub w życiu płodowym zapaleniu mózgu. okresy poprawy. które pod tym względem nie stanowią żadnego wyjątku. otępienie spowodowane urazem czaszki uszkadzającym tkankę mózgową. Obszerna dziedzina procesów poznawczych. w sensie gromadzenia informacji i ich odtwarzania. brak objawów prodromalnych lub ich długotrwałe utrzymywanie się.odchodzenia od. to jednak też znamionuje je przebieg dynamiczny.porządkowi dydaktycznemu stało się zadość. na co składa się wiele przyczyn. charakteryzuje się pewnym przebiegiem. od sprawnego funkcjonowania których zależy przystosowanie jednostki do środowiska i jej skuteczne działanie.właśnie proces nerwicowy) . tj. objawu"na rzecz. na to. aby zwrócić uwagę Czytelnika na takie właśnie spojrzenie już w trakcie zapoznawania się z treścią kolejnych rozdziałów. Orientacja w otaczającym świecie jest możliwa dzięki zdolności organizmu dn odbierania i analizowania docierających do niego bodźców. odgrywają istotną rolę w procesie poznawania rzeczywistości: stanowią spostrzeżeniowe poznawanie świata. Na przykład upośledzenie umysłowe po. proporcji". np. które umożliwia nie tylko bliższe poznanie spostrzeganych przedmiotów. ale również rozszerza poznanie o nowe informacje. wydało się potrzebne. Jednakże wczesne zasygnalizowanie nowego ujęcia. W klinice psychiatrycznej. . zwykle daje się wyodrębnić okres początkowy (narastanie zaburzeń) . nie są one bowiem-przynajmniej w niektórych przypadkach pozbawione zaznaczającej się dynamiki. nLin. przedmiotem klinicznego opisu pozostają różne stany będące najczęściej zejściem po przebytych chorobach. gwałtowne zaostrzenia.wzrokowe. W tym miejscu starano się zwrócić uwagę na dynamiczne właściwości choroby. Choroba. że są to zmiany względnie trwałe. które choć w sposób zasadniczy różnią się ud psychoz. Przebieg ren bywa typowy lub pozbawiony cech znamiennych. tj. zwłaszcza myśleniu problemowemu. Szczególna rola w procesach poznawczych przypada myśleniu. Uwagi ogólne o procesach poznawczych i zaburzeniach spostrzegania. ukształtowanie się przebiegu fazowego. obok chorób psychicznych (i nerwic. okres pełnego rozwoju choroby i ustępowania jej objawów. dotykowe i inne. kładziemy akcent na słowo względnie".

np. które polega na odzwierciedleniu cechy przedmiotu działającego na receptor. a nie jako zbioru elementów. na którym występują.patrzący dostrzega je w zwykłych rozmiarach. Spostrzeżenie jest to poznawczy proces psychiczny. Wyróżnia się więc spostrzeżenia wzrokowe. a także od stanu emocjonalnego w chwili spostrzegania. Wpływ uczenia się (doświadczenia i wiedzy) na treść spostrzeżeń przejawia się także tym. Wrażenie jest zatem poznawczym zjawiskiem (procesem) psychicznym: powstaje ono na skutek działania na receptor przedmiotu. Spostrzeżenia są przeżywane przez czuwający podmiot prawie stale i stanowią podstawę procesów poznawczych. w porównaniu z wrażeniem. które odzwierciedlają. doznajemy równocześnie spostrzeżeń słuchowych i wzrokowych. Treść spostrzeżenia. niezależnie od kąta patrzenia. łatwiej również zyskuje orientację w nowym środowisku. odzwierciedlają przedmiot. Wrażenie jest to elementarne zjawisko psychiczne. polegający na odzwierciedleniu przedmiotu działającego na receptor lub receptory. a ściślej-bodźca określonego rodzaju. oznacza to.tym. zgodnie z podanym określeniem. odgrywa niewielką rolę w kształtowaniu orientacji w otoczeniu. Są to przykłady wrażeń.wrażeniami i spostrzeżeniami. że jednostka jest w stanie rozpoznać przedmiot. tj. jako zjawisko izolowane. że ich źródłem są zespoły bodźców odbierane przez dwa. widzianych poprzednio i zapamiętanych. słuchowe. jego spostrzeżenia są bogatsze. nie są po prostu sumą wrażeń. srają się źródłem wrażeń termicznych (ciepła lub zimna) bądź jedynie dotyku. Probówki z wodą o różnej temperaturze stykające się z powierzchnią skóry. czy też zapach. trzy lub więcej analizatorów. Wrażenie natomiast. Spostrzeżenia bowiem. Ponadto. temperaturę bądź barwę. jest jakzścioworóżna i bardziej złożona. Nacisk silniejszy wywołuje wrażenie bólu. zależy m in. smakowe. Spośród różnych procesów poznawczych znacznie donioślejsza rola od wrażeń przypada spostrzeżeniom. Osoba dostrzegająca ciemny punkt lub barwną plamę doznaje wrażenia wzrokowego.wzrokowego. Stałość spostrzegania przejawia się również w tendencji do widzenia przedminćw. Podział spostrzeżeń (podobnie jak i wrażeń) jest oparty na rodzajach analizatorów. Struktura spostrzeżenia. jako nie zmienionych pod względem położenia i kształtu. Domu widzianego z daleka nie mylimy z zabawką i w treści spostrzeżenia zachowuje on swoje rzeczywiste rozmiary. dostrzegając tylko niektćre jego fragmenty. Najczęściej doznajemy równocześnie różnych spostrzeżeń. przedmioty są spostrzegane w sposób stały. również w wyniku doświadczenia. jeżeli temperatura wody jest zbliżona do temperatury powierzchni ciała.od znajomości przedmiotów podobnych. nie sprowadza się do różnic ilościowych. . Na przykład słuchając kogoś i patrząc nań. jak każde wrażenie. Spostrzeżenia. Różnica między tymi zjawiskami.Wpływ ten przejawia się m in. Lekki nacisk szpilką na powierzchnię skóry wywołuje wrażenie dotyku. tylko jedną właściwość działającego przedmiotu-jego masę. natężenie dźwięku lub inną cechę. niezależnie od odległości. a nie pojedynczą cechę przedmiotu (jak w przypadku wrażenia) . cu należy silnie podkreślić. Tu właśnie doświadczenie i wiedza umożliwiają człowiekowi trafne wyodrębnienie spostrzeganych przedmiotów z da. oraz widzenia przedmiotów jako pewnych całości. dotykowe i inne. Potrącenie struny skrzypiec wywołuje wrażenie słuchowe. że człowiek na podstawie przyswojonych informacji trafnie rozpoznaje znane przedmioty. tzn.

nawet zaznaczony jedynie linią przerywaną. dzieło techniki i abstrakcji myślowej. Typowym przykładem złudzeń fizjologicznych są tzw. jeżeli w jednym przypadku jest zmęczony. jego wiedzy. Niezależnie od tego. z których każda została sporządzona na podstawie szeregu ujęć i stanowi syntetyczny obraz ukazujący charakterystyczne cechy bohatera lub poszczególnych wątków filmu. Takie fotogramy. mimo oddziaływania na niego każdorazowo takiego samego zespołu bodźców.Szukając np. Nie mniej ważne jest nietracenie sprzed oczu zasady. wspó (występującymi. Podział ten jest uzasadniony i przydatny. Nie można jednak. że są one cechami procesu chorobowego. mówiąc ogólnie. pozostając jednak tylko opisem dającym pewne wyobrażenie o filmie. Wiadomo. w zespołach) . Treść spostrzeżenia zostaje dopełniona przez informacje zawarte w spoistych i utrwalonych strukturach poznawczych. Gdyby teraz z kolei uczynić przedmiotem analizy jedno z tak sporządzonych zdjęć. ze względów praktycznych i dydaktycznych. iż spostrzeżenia. Do podstawowych zaburzeń spostrzegania należą złudzenia i omamy: zwłaszcza omamy odgrywają dużą rolę w psychopatologii. zawierałyby wiele informacji. jakie zachodzą między tym objawem a wieloma innymi. a więc słuchowych. . Tak więc treść spostrzeżenia jest uzależniona od doświadczenia podmiotu spostrzegającego. odczytywany"poprawnie. człowiek zwykle rozpoznaje je bez dokładnego przesuwania palcami po ich powierzchni. A oto kilka przykładów złudzeń geometrycznych. kiedy indziej znajduje się w stanie pobudzenia emocjonalnego. ale też widzieć w związkach z innymi objawami Oj. i to zwykle na pierwszy rzut oka. uwarunkowane strukturą spostrzeganego przedmiotu. należą do procesów poznawczych. zgodnie z którą rzeczywistość kliniczną pełniej od objawu oddaje dwubiegunowy wymiar lub proporcja. pamiętając stale. Złudzenia nie zawsze są wyrazem zaburzeń stanu psychicznego. ale także ogólnie do objawów chorobowych: są one poparte niektórymi przykładami podanymi w dalszych częściach rozdziału. tempem i nastrojem przedstawić w postaci serii fotografii. Dynamiczny proces chorobowy nie jest tylko sumą objawów. Są one. z pominięciem pozostałych.po ciemku znanych sobie przedmiotów. Złudzenia i omamy. Z tego samego względu zarys znanego przedmiotu. dokonując opisu któregoś z objawów. co powiedziano przykładowo o spostrzeżeniach wzrokowych dotyczy w zakresie ogulnych prawidłowości-różnego rodzaju spostrzeżeń. Uwagi te odnoszą się nie tylko do zaburzeń spostrzegania. przyjął się podział na zaburzenia spostrzegania i zaburzenia myślenia. lub podano mu pewne informacje wytwarzające gotowość do dostrzegania określonych właściwości przedmiotu. jakby film z jego akcją. Powyższe wstępne informacje o procesach poznawczych stanowią wprowadzenie do omówienia niektórych zaburzeń spostrzegania. Podobnie jest z objawami chorobowymi. To. To rak. Człowiek doznaje także rożnych spostrzeżeń co do treści. poglądów i stanu emocjonalnego.złudzenia geometryczne. które zostały wyodrębnione w wyniku myślowego procesu abstrahowania i uogólniania z wielu obrazów klinicznych. na ogół jest. tracić z oczu związków. można by łatwo dojść do wyraźnie już fałszywych wniosków. zainteresowania. Dlatego też należy odróżnić złudzenia fizjologiczne od złudzeń będących przejawem patologii. które trzeba wyodrębnić. podobnie jak myślenie. . mogą one być rozpatrywane osobno. i to niezupełnie prawdziwe. dotykowych i innych. z podobnych względów. W psychopatologii.

pozostałe linie (drugą. ale to był on"Brak krytycyzmu wobec doznanego złudzenia. dopatrując się np. który spodziewa się-zgodnie z otrzymaną informacją że na ekranie będą ukazywać się na mgnienie oka rysunki zwierząt. 'zekając na powrót do domu osoby bliskiej i niepokojąc się o nią. i myślenia. to te dwa jednakowe koła wydają się nierówne-pierwsze większe od drugiego. Nie dzieje się tak w przypadku złudzeń będących przejawem chorobowych zaburzeń spostrzegania. iż zobaczy rysunki kwiatów lub elementów architektonicznych) będą źródłem złudzeń o innej treści. Osobną grupę złudzeń. dostrzegając zwierzęta w różnokształtnych plamach. Te same plamy pokazywane innej osobie (uprzedzonej. których chory nie koryguje. Linię pierwszą. który wypowiada urojenia prześladowcze i odnoszące. Przekonujemy się o naszej pomyłce: ". często mylnie spostrzega otoczenie. np. często ulega złudzeniu. że słyszę jego charakterystyczne kroki. Omamy. To na pewno był on. Wyodrębniając jednak złudzenia jako objaw psychopatologiczny.przecinają odcinki biegnące skośnie ku górze. Na przykład człowiek. Każdemu z nas niewyraźna sylwetka może wydać się znajoma. Już w trakcie rysowania tych odcinków równoległe zdają się zmieniać położenie.Złudzenie S anie r a polega na tym. może zafałszować spostrzeżenia. stanowią złudzenia uwarunkowane przez nastawienie. W takich przypadkach trudno stwierdzić. a drugi kół dużych. pozostaje przy fałszywej interpretacji. Oprócz nastawienia wytworzonego przez podanie informacji. że zaburzenia procesów poznawczych mogą dotyczyć zarazem i spostrzeżeń.pionowo. Złudzenie tego rodzaju podlega jednak ocenie krytycznej. któremu uległ. Złudzenie Zóllnera występuje po przecięciu linii równoległych skośnymi odcinkami. których chory nie koryguje. trzecią. tak jak w podanym przykładzie. mimo dowodów bkdności. że ulegliśmy złudzeniu. przypominająca określoną osobę. . łatwo ulegamy złudzeniu i niewyraźne odgłosy mogą nam się wydać krokami spodziewanej osoby. znam jego wygląd. Różnica zatem między złudzeniem jako objawem psychopatologicznym a złudzeniem fizjologicznym polega na tym. Inaczej zachowuje się chory psychicznie. że osoba ta w tym czasie przebywa w innym mieście. Przykład ten wymownie wskazuje na związki i zależności zachodzące pomiędzy objawami oraz na to. mimo dowodów błędności.. piątą itd. że człowiek zdrowy koryguje-z chwilą dostrzeżenia pomyłkizłudzenie. a znajomość zagadnienia i sąd korygujący nie mają wpływu na treść spostrzeżeń. szóstą itd) przecinają odcinki skośne o kierunku przeciwnym. trwa przy mylnej interpretacji zniekształconego spostrzeżenia. ale to szedł ktoś inny.gniew lub lęk. Wiem. Chory. uległem złudzeniu". Jeżeli jednak wiemy. to informacja owa wystarczy do stwierdzenia. którym towarzyszy interpretacja urojeniowa. wyraża zaburzenia spostrzegania bądź też wiąże się z urojeniami. którego poznanie rzeczywistości jest zaburzone. że mieszka daleko i że właśnie dostałem od niego list. zostały one określone-jak wiadomo-jako zniekszałcune spostrzeżenia. Ulegając złudzeniu. czwartą. że jeżeli jeden z rysunków dwóch kół jednakowej wielkości otoczyć pierścieniem kół małych. czy są to wyłącznie urojenia czy też złudzenia. które również nie świadczą o patologii. Złudzenia (iAarizwes) w znaczeniu psychopatol o g i czny m tu zniekształcone spostrzeżenia. Chory natomiast. widziałem dobrze. Linie równoległe są ustawione np. Złudzeniom tego rodzaju ulegamy za każdym razem. również stan emocjonalny.zdawało mi się.w przechodniach śledzących go wrogów.

iskry lub podobne elementarne zjawiska. zwykle w psychozach schizofrenicznych. przedmioty. częściej występujące. węchowe. tak jakby znajdowały się one przed nim. np. z licznymi szczegołami. plamy. a wówczas treść omamów znamionują ruch i zmienność obrazów. przedmioty lub słyszy rozmowę.w zależności od rodzaju analizatora. występują w jakościowych zaburzeniach świadomości i są charakterystyczne zwłaszcza dla zespołu majaczeniowego. Omamy. Częściej są to doznania typu spostrzeżeń. Poe z u c i e re a I noś c i-dalsza znamienna cecha omamów-oznacza. noszące ogólną nazwę fotopsji (wzropsiae) . Niekiedy halucynacyjne doznania wzrokowe układają się w sceny. że omamy (Aallacinmiones) wykazują trzy charakterystyczne cechyc 1) są to spostrzeżenia (lub wrażenia) powstające bez bodźców działających z zewnątrz: 2) są rzutowane na zewnątrz: 3) towarzyszy im poczucie realności. słyszy oraz czuje (zapachy. Chory widzi postacie ludzkie. Można więc zauważyć. czasem ze znacznej odległości. Wydaje się jednak. które są treścią jego. nieraz barwnych. W rzadkich przypadkach. melodię. dotyk) . O mamy e I cmentarne polegają na przeżywaniu doznań typu wrażeń. W przypadku omamów złożonych. przeżywa spostrzeżenia przedmiotów. migotanie. np. chory przeżywa cale sceny. Omamy wzrokowe wykazują dużą różnorodność. śpiew. . czuje zapach i widzi płomienie. smakowe. Innymi słowy. charakterystyczna cecha omamów. które dotyczą jednego analizatora: chory dostrzega postacie. dotykowe i czucia ustrojowego. Na tym polega rzutowanie (projekcja) na zewnątrz. wielkości i kształtu realnie istniejących lub też dziwaczne w swoim wyglądzie czy nienaturalnej wielkości: znacznie powiększone (omamy makroptyczne) lub bardzo małe (omamy mikroptyczne) . a więc dotyczących dwóch lub więcej analizatorów. przedmioty. ale są typu spostrzeżeń (nie wrażeń) . ruchliwe.szybko poruszających się karzełków. to chory może dostrzegać postacie. to spostrzeżenia (powstające bez bodźców działających z zewnątrz) . punkty. obok niego. doznając omamów. które nie znajdują się w jego otoczeniu lub w ogóle nie istnieją i umiejscawia je w otaczającej go rzeczywistości. O m a m y p r o s 1 e.dostrzega ludzi i słyszy ich głosy. Omamy dzielimy na elementarne.Chory. tj. dzieli się rak jak i złudzenia-na wzrokowe. sceniczne. które dotyczą jednego analizatora.omamy wzrokowe. Takie omamy. często połączone ze złudzeniami. a nazwę. a więc takich. jak błyski. W przypadku omamów słuchowych głosy-w odczuciu chorego-docierają do niego z zewnątrz. że dla odróżnienia należy je nazywać prostymi. proste i złożone. omamów. zwykle bywają nazwane złożonymi. Bywa też przeciwnie. Jeżeli są to np. Mogą one mieć cechy wrażeń: chory dostrzega błyski. zwierzęta. barwne. tworzą jakby fragmenty filmu. w jego dalszym otoczeniu. niezależnie od podziału na elementarne. że chory jest przekonany o rzeczywistym istnieniu przedmiotów. Mogą to więc być zarówno postacie olbrzymów. niezróżnicowane dźwięki. że spostrzega rzeczywistość prawidłowo i że jest tak. jak widzi. synestetycznych" (W. smak. jak i maleńkich istot. Wyrazistość omamów jest różna-od ledwo zarysowanych do bardzo wyraźnych obrazów. pojedyncze. proste i złożone.żywe. Mayer-Gross) . ogromnych zwierząt. słuchowe. złożone"zachować dla omamów dotyczących dwóch lub więcej analizatorów: ten typ omamów nosi również nazwę. chory umiejscawia obrazy halucynacyjne ze sobą: są one rzutowane poza pole widzenia. tj. chory wypowiada mylny sąd realizujący: nie ma wątpliwości. Omamy.

Chory czuje zapach gazu. lub odrażające . gdy nikogo nie ma w pobliżu. Omamy węchowe występują często łącznie z omamami smakowymi i zazwyczaj są przykre dla chorego. co często interpretuje urojeniowc. lecz że w nieco inny sposób przeżywa omamy niż prawidłowe spostrzeżenia. pukanie. że jedzenie ma smak zmieniony. których inni nie słyszą. lekarzy. szmery) . wyczuwa"i dostrzega własną postać obok siebie. rady lub z lękiem nasłuchuje pogróżek.objaw sobowtóra-chory. badając chorego. wołanie. Nierzadko chory słyszy rozmowy prowadzone jakby pomiędzy dwiema lub więcej osobami i czasem odpowiada na słyszane pytania. Omamy smakowe występują rzadziej od słuchowych oraz wzrokowych i zwykle łączą się z innymi omamami. że odnosi się do nich krytycznie. Pytamy raczej. wyraźnych słów. występuje tzw. które zawierają nakazy. czy doznaje on omamów wzrokowych. chory czasem odróżnia głosy wypowiadane lu niego przez otoczenie (rodzinę. należy unikać formułowania takich pytań. że chory słyszy głosy. płynów. ledwo słyszalnych szeptów la głośnych. Uważa mianowicie. zakazy. które-choć nie. które mogą popchnąć chorego du dokonania czynów skierowanych przeciwko otoczeniu lub groźnych dla niego samego. że słyszy głosy. z innego miasta lub z miejsca. omówione stosunkowo obszernie w innym rozdziale. Są to już jednak zagadnienia dotyczące badania psychiatrycznego. Czy pan słyszy jakieś głosy? "Pytanie tego rodzaju. Jak już podkreślano. zwłaszcza schizofrenicznych. mogą być elementarne (trzaski. przyjmując je za wydarzenia realne. odczuwa niezwykłość i dziwaczność przeżywanych doznań. Zdarza się nawet. Wykorzystując tę właściwość omamów i starając się dowiedzieć od chorego. czy nie zdarza się. dzwony kościelne bądź bliżej nie określone dźwięki. podobnie jak wzrokowe. głosami". zwłaszcza węchowymi. co może skłonić go do żmudnych poszukiwań jego źródła. W przebiegu niektórych psychoz. Czasem doznaje nadto omamów czucia u strojowegz. którego nie określa. co uważa za potwierdzenie szkodliwego wpływu trucizny na organizm. nawet wtedy. czy są to np. lub są typu spostrzeżeń-chory słyszy głosy. Omamowe doznania słuchowe bywają różnej intensywności-od cichych. tj. nie ma wielkiego sensu. kto du choregu muwi lub jak on tłumaczy rozleganie się głosów nawet wówczas. lub czy nie bywa tak.w pojedynczych przypadkach schizofrenii i stanów zaburzeń świadomości. uważa ich za chorobliwe-odróżnia niekiedy od spostrzeżeń realnie istniejących przedmiotów. Mimo to. W przekonaniu chorego głosy docierają dań z sąsiedniego pokoju.acousmaru.Niekiedy. Bywają reż omamy. ponieważ jest zatrute. ze ściany. przeżywa jakby marzenie senne-dostrzega pewne przedmioty lub postacie ludzi.omamy i mpe raty w ne. czy czasem w ciągu dnia. Omamy słuchowe. Omamy smakowe i urojenia prześladowcze. że chory sam te psychotyczne doznania nazywa. gdy jest sam. innych pacjentów) cd głosćw halucynacyjnych. jak: . bez bliższych wyjaśnień. w niektórych przypadkach. tzw. pytamy o to. A mimo to. chory nie jest krytyczny wobec doznawanych omamów. Chory odczuwa zmieniony smak potraw. na jawie. pukanie. w tym przypadku zatruwania. które pojawiają się i znikają. Z chwilą uzyskania odpowiedzi twierdzącej można już wprost zadać pytanie.głosy kobiece czy męskie. wśród których pojawiają się pojedyncze słowa. polecenia Są to tzw. Nie oznacza to jednak. śpiew. bywają przyczyną unikania przez chorego przyjmowania posiłków i leków. jak w przypadku głosów podszeptujących popełnienie samobójstwa.

pod skórą. Tego rodzaju doznania czasem idą w parze z urojeniami pasożytniczej choroby skóry (por. przykrych zapachów pojawiających się napadowa i występujących w padaczce. zwykle bardzo wyraźne i żywe. pseudohalucynacje i omamy mają jedną istotną cechę wspólną. nie mają cech obiektywnej przedmiotowej rzeczywistości. Podobieństwo słów używanych na oznaczenie różnych treści. polegają na odczuwaniu. lub wręcz niezwykłe i nie dające się wyrazić. oddających całkowicie odmienne sposoby myślenia. robaków". Om a my do ty ko we polegają na odczuwaniu przez chorego różnych doznań z powierzchni skóry. czyli omamy rzekome. Tego rodzaju omamy są charakterystyczne zwłaszcza. chociaż chorzy ci. dostrzega obrazy. które widzi. Od omamów węchowych należy odróżnić hal ucynoidy hakowe (nazywane niezupełnie słusznie omamami hakowymi) . Dokładne zrozumienie opisu pseudohalucynacji wymaga chwili uwagi. rzecz jasna. uczucie ściskania mózgu"należy do dość częstych skarg zgłaszanych przez chorych na nerwice. hakowe"pochodzi stąd. 95) . W niektórych przypadkach chorzy zgłaszają skargi na przykry świąd. są odczuwane jako obce.. jak.str. Pseudohalucynacje są to spostrzeżenia (lub myśli) powstające bez bodźców działających z zewnątrz.zapachy zgnilizny. dla alkoholowej psychozy majaczeniowej. są również omamami. lecz znamiona wyobrażeń zlokalizowanych w przestrzeni wewnętrznej. zapach nieba". z jego narządów wewnętrznych lub z różnych części ciała. narzucone z zewnątrz doznania. Pse udo hal u c ynacj e (pseudoAdlacimmznes) . wywołany działaniem promieni. co prowadzi do bardziej złożonych doznań omamowych przybierających różną treść. tę mianowicie. przeżywając pseudohalucynacje wzrokowe. Objawy te. Omamy ustrojowe niejednokrotnie występują łącznie z dotykowymi. Chory czasem odczuwa ściskanie mózgu. potwierdza tylko konieczność całościowego (holistycznego) podejścia do pacjenta i do dostrzeganych zaburzeń. Na przykład. . Omamy czucia ustrojowego są to zwykle elementarne doznania napływające. w odczuciu chorego. że wyrwane z tego opisu zdanie zmienia swój sens (jak to zwykle bywa w podobnych przypadkach) . Zostały one opisane bardzo szczegółowo przez Kandinskiego w pracy wydanej w 1890 r. ale nie wyłącznie. Pozostałe cechy pseudohalucynacji odróżniają je od omamów. lub czują ogrzewanie bądź oziębianie skóry. Niekiedy. Chory może odczuwać obecność na skórze poruszających się owadów lub większych zwierząt. Rzadziej bywają to zapachy przyjemne lub. a będącej przykładem wnikliwej analizy klinicznej zaburzeń procesów poznawczych. Jak z powyższego określenia wynika. które chory ocenia krytycznie i dlatego powinny nosić nazwę halucynoidów. Odczuwają też poruszanie się mrówek. przemieszczanie serca lub żołądka albo zmiany zachodzące w różnych narządach pod wpływem-jak sądzi niszczących promieni skierowanych na jego organizm. nie wypowiadają żadnych urojeń. dziwne". które trudno choremu bliżej określić. . Nie trzeba dodawać. Chory. a nazwa. To zaburzenia psychosensoryczne. iż są to spostrzeżenia powsujące bez bodźców działających z zewnątrz. zwłaszcza w schizofrenii paranoidalnej. że objawy te są spowodowane podrażnieniem zakrętu hakowego. przykre omamy dotykowe są poczytywane przez chorych za dowód szkodliwego oddziaływania na ich organizm za pomocą różnych przyrządów. mimo iż tak nazywane. trupie. oczami wyobraźni"i które na ogół bez trudu odróżnia od spostrzeżeń realnie istniejących przedmiotów.

należałoby pseudohalucynacjesłowne zaliczyć do zaburzeń myślenia. które krętka scharakteryzowano poniżej. które "jak żywe stają przed oczami". jest z konieczności mniej lub bardziej sztuczny. Chory np. w stanach . szmery. jest nie tyle uproszczeniem. Treść tych zaburzeń spzstrzegania bywa również bardziej zróżnicowana. wypowiadane w jego głowie i uparcie narzucające się np. słyszy myśli. ale nie ma jednak zasadniczego znaczenia. w kile mózgu. Halucynoidy Mu (lacwzides) są to wrażenia lub spostrzeżenia powsrające bez bodźców działających z zewnątrz: doznania te chory ocenia krytycznie. takich halucynoidów. a czasem w stanach depresyjnych. Uwaga ta jest słuszna. a więc słowne. Chory ocenia krytycznie. głos sumienia"Zgodnie z tym. smugi. z którym można się spotkać. Pseudohalucynajom poświęcono nieco więcej miejsca ze względu na pewne niejasności i nieporozumienia. w zaburzeniach świadomości typu oncjroidalnego.zdają się być bardzo małe (mikropsje) lub wyolbrzymione (makropsje) . Czasem chory odczuwa falowanie podłogi czy chodnika lub dostrzega obsuwanie się sufitu. zwykle krótkotrwałym. lecz o halucynoidach. co powiedziano dotychczas. Do chorego dociera muzyka. głosy. Zaburzenia psychosensoryczne polegają m in. ale nie występują jakościowe zaburzenia świadomości. Tych myśli chory nie słyszy uchem. przykry lub niezwykły zapach.na występowaniu. lecz przypominają wyraźne. tj. a nie do zaburzeń spostrzegania. Halucynoidy występują w niektórych przypadkach padaczki i guzów mózgu. lecz niejako.zaburzeń schematu ciała. Doznania te są wyrazem zaburzeń syntezy treści spostrzeżeń. ile zniekształceniem pojęcia pseudohalucynacji. jakby. że zmienia się ich ciężar lub położenie względem tułowia. w guzach mózgu. ale nie zyskują one przez tu cech przedmiotowości. przyjmują nienaturalny kształt.przemawia. są zwykle wyrazem zmian organicznych mózgu. Zaburzenia psychosensoryczne występują w padaczce. Zaburzenia psychosensoryczne polegają również na pozornej zmianie kształtu. Objawy te. Pseudohalucynacje występują w psychozach schizofrenicznych. i słuchowe. osoby. zaburzenia. są charakterystyczne dla padaczki ze zmianami w płacie skroniowym. dziwaczny smak. wewnętrznie': do chorego np.przekleństwa. dostrzega on przedmioty. W czasie napadu psychosensorycznegc świadomość chorego jest zwykle przymglona. uważa je za objaw chorobowy. tj. Określenie pseudohalucynacji. zwłaszcza po ustąpieniu napadu. polegająca na krytycznej ocenie tych ostatnich: nie towarzyszy im mylny sąd realizujący. ujmując ogólnie. tj. których źródło chory umiejscawia wewnątrz swego organizmu. wbrew woli. które-podobnie jak w przypadku doznań elementarnych-są nieraz zmienione pod względem kształtu. jakie powstały wokół tego terminu. iż są to głosy (omamy) . Pseudohalucynaje są najczęściej wzrokowe.typu wyobrażeń. plastyczne wyobrażenia. jeżeli pamiętamy. Halucynoidy wchodzą w zakres zaburzeń psychosensorycznych. który próbuje ująć i klasyfikować zjawiska dynamiczne. barwy spostrzeganych przedmiotów oraz na zmianie ich położenia i odległości względem siebie. zarzuty kierowane do niego. W tym ostatnim przypadku ma miejsce ugłośnienie własnych myśli chorego: chory. wielkości. jakim uległ: dlatego w tych przypadkach mówimy nie o omamach. oderwane słowa. jak błyski. Zaburzenia tego rodzaju leżą również u podłoża innych jeszcze objawów psychosensorycznych.doznaje szczególnego uczucia. a każdy podział. występujące napadowa (napady psychosensoryczne) . że jego kończyny wydłużają się. Zachodzi zatem zasadnicza różnica między omamami a halucynoidami.Obrazy te może również widzieć przed sobą w pewnej odległości. że myślenie i spostrzeganie stanowią łącznie procesy poznawcze.

Urojenia są zawsze objawem psychotycznym.głębokie przeświadczenie chorego. Natręctwa. jak rozkojarzenie. Halucynoza lub omamica jest chorobą psychiczną. w celu podkreślenia różnicy między omamami (halucynacjami) .pu przebytym zapaleniu mózgu i po zatruciach uszkadzających. choć oczywiście stwierdzenie pojedynczego objawu nie wystarcza do rozpoznania określonej choroby. . które chory wypowiada z głębokim przekonaniem o ich prawdziwości i których nie koryguje. mimo oczywistych dowodów błędności. pomijając przelotne natręctwa u ludzi zdrowych. spowolnieniei inne.objawem choroby psychicznej. I tak. przyspieszenie. zarazem jednak przyspieszenie toku myślenia występuje również w niektórych stanach zaburzeń świadomości. są interpretowane różnie i-jak zwykle w medycynie klinicznej w zależności od całokształtu obrazu chorobowego. że jest on prześladowany. pseudohalucynacjami i halucynoidami. Z kolei spowolnienie myślenia może świadczyć o stanie depresyjnym. Przyspieszenie myślenia jest jednym z trzech objawów charakterystycznych dla typowego stanu maniakalnego. Urojenia prześladowcze należą do najczęstszych urojeń. tj. omamy są nazywane pełnymi. dążą do jego zniszczenia. Zaburzenia poznania w zakresie czynności myślowych dotyczą zarówno treści. wyczuwa"jednak grożące mu niebezpieczeństwo. tkankę mózgową. W innych przypadkach chory nie określa bliżej domniemanych wrogów. chory wyraźnie wskazuje osoby. W poszczególnych przypadkach wypowiedzi chorych różnią się znacznie. Omówione objawy pojawiają się niekiedy w jakościowych zespołach zaburzeń świadomości. dla której omamy są objawem dominującym (patrz str. Urojenia różnią się między sobą treścią i budową. idee nadwanościowe oraz natręctwa myślowe. Liczba osób objętych kręgiem urojeniowym bywa bardzo różna-od jednej osoby do dziesiątek czy . Czasem. rozkojarzenie roku myślenia nasuwa podejrzenia schizofrenii.94) . występują przede wszystkim w przebiegu niektórych nerwic. Podział urojeń według treści. Urojenia (delarioner) są to fałszywe sądy. Każdy z tych objawów ma inne znaczenie psychopatologiczne. Zaburzenia myślenia i ich podział. a raczej skrajne idee nadwanościowe. które-według niego-szkodzą mu bądź jego rodzinie. Idee nadwanościowe. ale nieznaczne spowolnienie toku myślenia bywa przejawem fizjologicznego przygnębienia. są wyrazem zaburzenia osobowości. a zwłaszcza w stanach majaczeniowych. otruć. ale pozostaje zawsze cecha wspólna. Urojenia. Zaburzenia treści obejmują takie objawy. Zaburzenia toku myślenia. właściwymi lub prawdziwymi. pragną pozbawić go zdrowia. jak: urojenia. Czasem. jak i roku myślenia. tzn.

Doznawanie omamów zwykle pogłębia jeszcze urojeniowe przekonania chorego. codziennych. Nierzadko chory-co jest wyrazem nie tylko urojeń prześladowczych. nie są fobią. tak i w treści urojeń-występują elementy właściwe współczesności: jedna z chorych cierpiących na psychozę starczą uciekała z domu w obawie. Jest to cecha znamienna dla wszystkich postaci urojeń. lecz właśnie urojeniami. Niekiedy urojenia hipochondryczne zwracają uwagę otoczenia absurdalnością treści. jego znajomi. aczkolwiek i ta ich właściwzść występuje z różną wyrazistością. np. Serdeczne zdnoszenie się do chorego uznaje zn za prćbę wprowadzenia go w błąd. np. bliskie urojeniom prześladowczym. zwłaszcza w przypadkach. ale i odnoszących niemal na każdym kroku spostrzega ludzi. próby wyjaśnień czy też milczenie na równi zostają interpretowane według żywionego przekonania o niewierności. z jego wyrazu twarzy oznaki miłości kierowanej ku swoim rywalom. ale występują i w innych chorobach psychicznych. Na przykład omamy słuchowe mogą być dla chorego niewzruszonym dowodem słuszności jego podejrzeń. Podejmowane rozmowy. ale o cechach odrębnych. w treści urojeń. dość często natomiast łączą się z omamami. Urojenia hipochondryczne polegają na nieuzasadnionym przeświadczeniu u chorobie niszczącej organizm. Czasem chory w sposób uojeniowy tłumaczy fizjologiczne doznania ustrojowe.osoby go śledzące. że jego twarz jest zniekształcona. Chory. Urojenia tej treści. Urojenia zazdrości. lub też ma miejsce urojeniowa interpretacja omamćw bólowych i czucia ustrojowego. a zwłaszcza twarzy. zwykle drobnych. ani przedstawieniem dowodów ich blędności. Urojenia zdrady małżeńskiej są charakterystyczne dla paranoi alkoholowej. Na przykład chory po wielokroć oznajmia. Podobnie omamy smakowe i węchowe są często-według mniemania chorego-wymownym świadectwem działania na jego szkodę. Urojenia wyjątkowo występują jako jedyny objaw psychotyczny. w których rozpoznaje swoich prześladowców. Chory wyraża niezachwiane przekonanie. Natomiast jak w życiu ludzi zdrowych. Bywają to osoby z najbliższej rodziny chorego. są urojenia zniekształcenia ciała. lecz przez siły tajemne. np. a poczytywanych za dowody zdrady. Diabeł jednak. W niektórych przypadkach chorzy czują się prześladowani nie przez ludzi. że zostanie umieszczona w obozie kosmonautów.niżej) . pojawia się dzisiaj znacznie rzadziej niż jeszcze przed kilkudziesięcioma łaty. a przede wszystkim dowodem zatruwania jego organizmu. ale również ludzie obcy. przybierają nieraz formę urojeniową interpretacji wydarzeń rzeczywistych. Postawa nieco powściągliwa to wyraz braku przywiązania uczuciowego i widomy dowód związania się z kimś innym. że jego przewód pokarmowy nie funkcjonuje od lat. żołądek jest zniszczony. odwrócenia uwagi od ukrywanych przed nim potajemnych schadzek. mimo iż nazywane dy s m o rfofob i ą (dysmzrwowzżia) .przez szatana. niepokojąco zmieniona .setek osób. wyczytuje"z oczu współmałżonka. Urojeń nie daje się podważyć ani perswazją. a ciało ulega rozpadowi. Nieco zbliżone do urojeń hipochondrycznych i odnoszących (por.w psychozach starczych i czasem w schizofrenii. gdy słyszy głosy donoszące o zbliżającym się niebezpieczeństwie lub zdaje się dań docierać rozmowa wrogów naradzających się nad sposobem zgubienia go. w których dopatruje się oznak groźnego cierpienia.

Nazwa ta jednak zbyt silnie akcentuje związek treści urojeń z zespołem depresyjnym. ludzie ci radzą się go. Stwierdzenie urojeń zniekształcenia twarzy uzasadnia podejrzenie procesu schizofrenicznego. oddziaływania i owładnięcia wykazują pewne cechy wspólne.dokonał doniosłego odkrycia naukowego. Czasem. np. a sam wydaje polecenia. manii wielkościowej". wyróżniające je spośród dotychczas omówionych i wymagają osobnego Uj (Gid. w jego mniemaniu. nic już nie ma-ani rzeczy (urojenia zubożenia) . zdradzają również objawy głębokiej depresji. winy. Urojenia wielkościowe często dotyczą pozycji człowieka w kraju i świecie. że jego ciało jest niszczone przez straszną chorobę. W innych przypadkach uderza fantastyczność urojeń. budzą jednak przykre i silne doznania emocjonalne. nieraz w okresie dojrzewania. lub mówi o. zwykle u ludzi młodych. tj. a więc wspiera się na rozpowszechnionych. domagając się wykonania operacji plastycznej. że zna osoby zajmujące najwyższe stanowiska. Student. ku zgnębieniu chorego. np. nicości (nihilistyczne) . upośledzenia. zbliżają się czasem w swej treści do urojeń hipochondrycznych. znajomość kilkunastu i więcej języków. Chory też nieraz sądzi. do żadnej pracy. Urojenia odnoszące.i budzi odrazę u innych. wpływa na ich decyzje. ani nawet własnego ciała (urojenia nihilistyczne) . Nierzadko chorzy zwracają się do chirurga. zubożenia i nihilistyczne bywają ujmowane łącznie jako urojenia depresyjne. daje przekonujący dowód. Urojenia grzeszności i winy znajdują wyraz w przypisywaniu sobie różnych przestępstw i zbrodni.niepospolite cechy umysłu. które różnią się jednak swoją budową oraz tym. cała władza skupia się w jego ręku. rozwija się nerwica lękowa. Z urojeniami sprzęgają się iluzje. jest niezdolny do niczego. Chory może trwać w przeświadczeniu. zamiast o urojeniach wielkościowych (lub innych) . Należy dodać. A więc. wiedzą". Urojenia wielkościowe dotyczą osobistych przymiotów chorego wyróżniających go. który popisuje się tego rodzaju. czego pragnie. Są to np. że jest autorem wynalazku. który popchnie wiedzę naprzód. poniżenia. W pierwszym przypadku chory głęboko wierzy. i wynoszących ponad otoczenie i przeciętność. czy ich treść dotyczy wydarzeń możliwych. za które. jest pozbawiony narządów. że nos jest zbyt długi lub nieco wklęsły. że np. Czasem chorzy obwiniają się o grzechy obciążające najbliższych lub całą ludzkość: czują się ludźmi niegodnymi. Urojenia odnoszące (ksobne) dość często występują z urojeniami prześladowczymi lub mogą . uszy odstające itp.chory uważa się za przewodniczącego Świętej Trójcy. muszą pokutować ludzie niewinni. że-wbrew potocznemu mniemaniu-chorzy psychicznie rzadko uważają się za osobistości znane z historii. upośledzenia.za Napoleona czy Aleksandra Wielkiego. działania. gdyż zwykle chorzy. zubożenia. ani zdrowia. np. co odsuwa od niego ludzi. rozległa wiedza. najprostszej egzystencji. może dokonać wszystkiego. czy jest na wskroś absurdalna.o tym. Urojenia poniżenia. którzy nie zasługują na nic innego prócz kary. Na przykład chory trwa w przekonaniu. który z niepokojem zaczyna o nich rozmyślać-nie są niczym nowym i bywają zwykle umiarkowane lub nieznaczne.dręczący lęk (fobia) i związana z nim natrętna myśl o własnej brzydocie. którzy takie urojenia wypowiadają. W innych przypadkach chory uważa się za człowieka skrzywdzonego przez ludzi lub zły los. Urojenia grzeszności. ale w znacznej mierze fałszywych domysłach. Mimo że te niedostatki urody-u człowieka. że jego ciało wydziela przykrą woń. której dominującym objawem jest dysmorfofobia w dosłownym znaczeniu. iż psychiatria nie jest dla niego dziedziną znaną. że zreformował stosunki społeczne itp. Takie i podobnej treści wypowiedzi są charakterystyczne dla urojeń wielkościowych.

Urojenia owładnięcia nie różnią się wyraźnie od poprzednich. Urojenia paranoiczne to urojenia usystematyzowane. Chory jest przekonany. podobnie jak i wyobrażenia. Urojenia oddziaływania polegają na przeświadczeniu chorego. a myśli jego są wykradane. Urojenia owładnięcia i oddziaływania występują stosunkowo często w psychozach schizofrenicznych. Urojenia dotyczą nieraz treści artykułów w prasie czy audycji radiowych bądź programów telewizyjnych. stąd te baczne wpatrywanie się lub pozory. że ludzie milkną na jego widok lub uśmiechają się porozumiewawczo. mogą występować wraz z pseudohalucynacjami. Ludzie zapewne coś wiedzą o nim lub znają jego myśli. jest nią owładnięty. a brak nazwiska tłumaczy pominięciem go dla niepoznaki.str. dostrzega. Od urojeń odnoszących należy odróżnić nastawienie odnoszące.tworzące pewien system dotyczący z reguły jednej zasadniczej dla chorego sprawy. wyczytuje między wierszami"aluzje pod swoim adresem lub wręcz bierze do siebie przeczytane czy usłyszane słowa. . być logiczne i konsekwentne. że urojemia paranoiczne różnią się nieraz pod względem treści. Chory odnosi do siebie wydarzenia rozgrywające się wokół niego. wielkościowe (posłannictwa religijnego.hipnotyzowany lub odczuwa naświetlanie. Urojenia odnoszące polegają przede wszystkim na urojeniowej interpretacji wydarzeń rzeczywistych. Nla przykład. które występuje nieraz u ludzi zdrowych. tzn. bądź przeciwnie. doznaje nasyłania obcych myśli z zewnątrz. Są to urojenia powiązane. może. są narzucane wbrew woli chorego. Urojenia owładnięcia. Chory czuje się np. że działa nań jakaś siła. tej i podobnej treści. elektryzowanie (co może być także wyrazem omamów dotykowych) . wymieniają słowa i dyskretne znaki. czasem w psychozach schizofrenicznych. bez udziału chorego lub wbrew jego chęciom. a więc bywają prześladowcze. że tak właśnie się dzieje. często tkwiąca w nim samym. myśli nie przebiegają swcbodnie. Rozumowanie chorego na temat zagadnień szczegółzwych. 55) . które nasuwają się uparcie i niejako automatycznie (objaw automatyzmu psychicznego) . poczucie obcości nasuwujących się myśli i wyobrażeń. jako jego cecha. choć z urojeniami związanych. Chory czuje. Należy pzdkreślić.str. czy to bezpośrednio. tworząc zespół Kandinskiego i Clerambaulta (por. że już w samym pojęciu pseudohalucynacji mieści się. iż nie jest on przedmiotem zainteresowania i rozmów. 95) . wynalazcze. gdy jedzie tramwajem lub wchodzi do sklepu. Podział urojeń według budowy. mogą jednak występować także w innych chorobach psychicznych. odkrywcze) . podobnie jak i urojenia odnoszące: te ostatnie są również objawem wielu innych chorób psychicznych. Dla ścisłości dodać należy. zazdrości lub inne. czy za pomocą jakichś aparatów.towarzyszyć urojeniom wielkościowym. pozornie logiczne i wykazujące wewnętrzną spoistość. Tego typu urojenia są charakterystyczne dla paranoi (czyli obłędu) i dlatego noszą nazwę urojeń paranoicznych. ale mogą wiązać się również z zaburzeniami spostrzegania (por. że na jego ciało lub umysł ktoś oddziałuje. Nastawienie odnoszące jedynie nieco przypomina urojenia i nie świadczy o patologii. Chory.

a paranoiczne pod względem budowy. lub wielkościowe. m in. zgodnie z tym co powiedziano dotąd.zaczyna podejrzewać.zrozumiał niejasne dotąd zmiany zachodzące w jego otoczeniu i że już wie. Fakty jednak. że niektóre wypowiedzi rodziny lub listy. Głębokie przeświadczenie chorego o prawdziwości wypowiadanych sądów jest cechą wskazaną w . Tego typu urojenia są charakterystyczne m in. a nadto dotyczą one już zwykle nie tylko wydarzeń rzeczywistych. Urojenia nie zawsze jednak dngyczą spraw aktualnych. sprzyja ich rozbudowie i utwierdzeniu się chorego w słuszności jego sądów. zarazem inkoherenme itd. że np. że charakterystyczną cechą urojeń jest nLin. co nazywamy urojeniową interpretacją wydarzeń rzeczywi słych. jakie grozi mu niebezpieczeństwo lub jaką ma spełnić misję. Wspomniano poprzednio. Gotowość do myślenia w sposób urojeniowy nosi nazwę nastaw lenia urój eOlOWCgO. Uformowanie się treści urojeń łączy się czasem z poczuciem ulgi. Częściej jednak okres ten trwa dłużej i urojenia kształtują się stopniowo. hipochondryczne. Analizując obraz kliniczny chorób psychicznych. Stara się je zrozumieć i wyjaśnić. wskazują na to. mimo oczywistych 5-Psychiatria. że padł ofiarą tajnej organizacji.dla porażenia postępującego. mogą należeć zarazem do pierwszej. Chory np. iż grozi mu jakieś poważne niebezpieczeństwo. zaledwie w kilka lub kilkanaście dni od dostrzeżenia zmian w stanie psychicznym chorego. a omamy występowaniem urojeń. że jest np. Uhory sądzi np. A więc mogą być prześladowcze z uwagi na ich treść. W miarę rozwoju choroby utrwala się głębokie przeświadczenie chorego o słuszności jego sądów. Chory np.dochodzi do wniosku i niewzruszenie wierzy. że w jego otoczeniu zachodzą niepokojące zmiany. która w rzeczywistości nie istnieje. jakie otrzymuje. Uwagi powyższe nie oznaczają bynajmniej. W takich przypadkach ma miejsce rzutowanie (projekcja) urojeń wstecz. w odróżnieniu od paranoicznych. Urojenia paranoidalne należą do najczęstszych i występują w różnych chorobach psychicznych. w istocie fałszywych. dotyczą nieraz licznych zagadnień dość luźno powiązanych ze sobą. a może również sięgnąć okresu przed zachorowaniem. ale również nie istniejących. z którymi się styka.krolem wszechrzeczy i wszystkich planet. Chory zapewnia otoczenie o posiadaniu niezmierzonych bogactw. której chory doznaje sądząc. Urojenia niespójne (mkoherenme) charakteryzuje brak wszelkiej spójności i zmienność treści. nie wykazują już tak wyraźnej i konsekwentnej budowy. wielkościowe.. Urojenia. co z naciskiem należy podkreślić że urojenia tłumaczymy obecnością lęków i omamów. instytucji.Urojenia paranoidalne (nieusystematyzowane) . skrzyń złota lub o tym. jak i do drugiej z omówionych grup. zazdrości i inne. czasem chorzy interpretują umjenicwo wydarzenia minione.w urojeniowej postaci schizofrenii. Występowanie omamów. majątków. Może ono dotyczyć przeszłości objętej okresem choroby. Różne wspó (występujące objawy są często przejawem tej samej choroby i nie można w sposób dowolny jednych objawów wyprowadzać z drugich. fałszywe interpretowanie Taktów i trwanie przy mylnym sądzie. Co do treści-to podobnie jak paranoiczne-mogą być prześladowcze. daje się zauważyć. że urojenia w części przypadków występują już na początku psychozy. Poszczególne wypowiedzi chorego są często uderzająco absurdalne. które często towarzyszą urojeniom. dowodów blędnoici. tłumaczy w sposób urojeniowy.

w rodzeniu się wątpliwości co do słuszności urojeniowych przekonań: . Są wśród nich zapamiętali działacze społeczni. który wypowiada głębokie i zarazem fałszywe przekonania. a co za tym idzie-nikła podatność na korygujące wpływy otoczenia. słuszne. nie są jakością izolowaną i autonomiczną. Ludzie przeniknięci ideą nadwartościuwą nieraz pracują długie lata. spostrzeżeniowego poznania świata oraz postaw.. aczkolwiek powszechnie przyjęte.. urojenia-ze względów praktycznych-nadal będą umieszczane wśród zaburzeń treści myślenia. by nie mylić objawu psychopatologicznego z nieco przejaskrawioną właściwością człowieka zdrowego. Natomiast w stosunku do ludzi o prawidłowej osobowości. mając na myśli objaw psychopatologiczny" wydaje się wskazane dodanie do omawianej nazwy przymiotnika. pozostaje określenie idea nadwartościowaoczywiście już nie. Idee nadwartościowe znajdują swój wyraz w żarliwym propagowaniu pewnych poglądów.in. ale używając określenia idea . planów życiowych. W odróżnieniu jednak od tych ostatnich. idee nadwartziciowe nie zawsze zawierają sądy fałszywe i nie są całkiem niedostępne krytycznej perswazji. dotyczących np. a nawet nieco przesadną dominację jednego nurtu w życiu. Pzglądy te są niekiedy słuszne. w czym bardzo pomaga prosta i przejrzysta klasyfikacja objawów. Urojenia bowiem. wytkniętych celćw i ich realizacji. Jednak w miarę postępu leczenia i poprawy stanu psychicznego poprawa ta przejawia się mJn. każda idea nadwartuiciowa jest ideą dominującą. i z ktćrymi jest silnie związany emocjonalnie. Otóż stanowisko takie.wiary. mogą jednak również charakteryzować ludzi o osobowości ukształtowanej. Przy wstępnym omówieniu urojeń zaliczono je do zaburzeń treści myślenia. archeolodzy-amatorzy i inni.idee nadwartościowe różnią się od natręctw) . zapaleni kolekcjonerzy. Poszczególne objawy należy dostrzegać w ich wzajemnych powiązaniach. skrajna"-bądź też idea dominująca lub wiodąca. Rzecz jasna. przejawiają się przywiązywaniem szczególnej wagi do pewnych dążeń. aby osiągnąć cel. Fanatyczne działanie w imię nadwartościowej idei i wiara w jej prawdziwość (czym m. Należy więc dokonać pewnego rozróżnienia. naukowcy. ale również procesów emocjonalnamotywacyjnych. Mimo tego istotnego zastrzeżenia. ale zarazem trzeba umieć je wyodrębnić. nazywane też "myślami nadwartościowymi". Otóż. Idee nadwartościowe. podobnie jak i inne objawy psychotyczne. Nieraz reż charakteryzuje je pewna dziwaczność treści.definicji urojeń. które człowiek uważa za szczegulnie ważne. jakie przyjmuje wobec ludzi i wydarzeń. ktćry dawno stracił swój sens. w innych przypadkach okazują się błędne i szkodliwe. upodabnia idee nadwartościowe du urojeń. oznacza właśnie pewne uproszczenie. daje tym samym wyraz nieprawidłowościom w zakresie nie tylko treści myślenia. Idee nadwartościowe to przekonania. przy równocześnie niezbędnym kontynuowaniu leczenia farmakologicznego. niestrudzeni podróżnicy. szachiści. Idee nadwartościowe świadczą (w części przypadków) o zaburzeniach osobowości. Czy aby na pewno jest dokładnie tak. czy może pewne sprawy widzę nieco przesadnie. sekt religijnych. jak sądzę. "Jest to moment. Idee te. Człowiek. zasad filozoficznych. stał się celem dla siebie. prawidłowo. ale ujawniających wyraźną. reformy stosunków społecznych. gdy psychoterapia znajduje szersze niż dotąd zastosowanie w leczeniu choroby psychicznej. skrajna"-skrajna idea nadwartościowa.

ale już policzę i będę miał spokój". wykazują niektóre cechy właściwe nauęctwom. tj. Nie jest tak natomiast w przypadku skrajnej idei nadwartościowej. którzy ze ślepym uporem dążą do krańcowo wyolbrzymionego celu. Należą tu również długotrwałe poszukiwania zapomnianego nazwiska czy nazwy miejscowości lub liczenie w myśli do określonej liczby przed podjęciem jakiejś ważniejszej czynności: . Z tego względu. Natręctwa (wwessimer) to myśli lub wyobrażenia uporczywie narzucające się lub czynności ruchowe wielokrotnie wykonywane.natrętne wyobrażenia i czynności ruchowe. czy żelazko jest wyłączone. mimo przeświadczenia o ich niedorzeczności. czy zamknął drzwi dobrze. Jednak już wkrótce po opuszczeniu mieszkania może pojawić się pytanie: czy sprawdzając. czy drzwi do mieszkania zostały zamknięte.wielokrotne sprawdzanie.uporczywie doznawane przez chorego wątpliwości.scen o treści erotycznej. Usiłowania re kończą się zwykle niepowodzeniem lub nawet nasilają przykre uczucie wewnętrznego napięcia. Każda idea nadwanościowa odgrywa rek silnego czynnika motywacyjnego i scalającego działanie. jeżeli idea nadwartościowa nie przekracza pewnej miary. ujmując silnie klamkę i dla pewności kładąc jeszcze raz rękę na kluczu tkwiącym w zamku. potem drugi zamek. które nasuwają się na widok obrazów świętych. skrajna') nie sugerujemy patologii. Poniżej podano krćtką charakterystykę natręctw myślowych. posągów. czy podjętą czynność doprowadził do końca. Postępując w sposób nieco schematyczny. a zatem przytłaczająca dominacja jednego dążenia. które opada i rozładowuje się na pewien czas dopiero po wykonaniu czynności natrętnych. a więc patologicznej.ustawicznego mycia rąk w obawie przed zakażeniem. najpierw pierwszy zamek przekręca klucz raz. że to nie ma sensu. Rozpatrując zaburzenia treści myślenia-omówiono dotąd urojenia oraz idee nadwanościowe. dwa razy. obrażające uczucia religijne chorego. Człowiek. a klucz pierwszy-czy na pewno przekręcił w prawo dwukrotnie. czy może tylko raz. jak w przypadku fanatyków. mimo że chory wykonuje te czynności z pilną uwagą. który doznaje natręctw. przewidując. skrajnej. Chory próbuje odsunąć od siebie natrętnie powracające myśli lub próbuje zaprzestać wykonywania po wielokroć pewnych czynności. Natręctwa i fobie. Natrętne czynności re np. a potem w lewo. np. Chory np. uwzględniając zarazem inne pustacie nauęctw. Opis tych objawów uzupełnia charakterystyka fobii. czy nikłe z pozoru objawy nie świadczą o rozwijającej się poważnej chorobie itp. zaniedbał swych obowiązków. wyróżnia się następujące rodzaje natręctw. ocenia je krytycznie. któremu inne zostają podporządkowane. tj. Natcętne myśli to np. Jej nadmierne nasilenie. czy właściwie uchwycił sens wyjaśnień lekarza. krany zakręcone. zawęża krytycyzm i uniemożliwia harmonijne funkcjonowanie osobowości. to okazuje się zwykle korzystną właściwością osobowości. przekręcając klucz również dwukrotnie. nie otworzył przypadkiem drugiego zamka. tak że w końcu drzwi są otwarte? . bez pośpiechu.skupiającego je na jednym celu. To przeświadczenie o niedorzeczności lub chorobliwości odnosi się do wszystkich postaci natręctwi stanowi ich charakterystyczną cechę. że dobrze mu znane dręczące pytania z pewnością powrócą. krure należą do zaburzeń procesów emocjonalnych. który daremnie stara się je odsunąć od siebie. Wiem. czy nie.zamyka drzwi ostrożnie. czy aby jego wypowiedzi są dobrze rozumiane przez otoczenie. Natrętne wyobrażenia są to wyobrażenia np. Z kolei chory sprawdza.dominująca lub wiodąca (bez.

na dążeniu do ich unikania oraz na przeżywaniu lęku przed tymi sytuacjami. np. mydląc dłonie określoną liczbę razy-5. lecz jako jego własne. wyraźnie odróżniamy zaburzenia określane ogólnym mianem automatyzmu psychicznego. Gilarowski. "ł'zasem działania natrętne. z racji doznawanych niekiedy nauęcrw. kran..jako silny lęk.przechodzenie przez most czy pusty plac. jazda windą. zachowując z kolei określony sposób odkładania mydła.dotyczącą zarówno natręcrw. Chory np. Złożone i długotrwałe działania. Analogiczna różnica zachodzi między automatyzmem ruchowym a natręctwami ruchowymi. Lepiej wrócić do domu i sprawdzić dobrze.. Objawy automatyzmu psychicznego występują w schizofrenii. mimo pewnych rysów podobnych. zrywanie się itp: czynności te są odczuwane przez chorego jako obce. to czasem używamy określenia zespół anankastyczny. a nie na szczycie wieżowca. l 957) . w stanach depresyjnych i czasem w schizofrenii. od niego niezależne. takich jak poruszanie kończynami. Jest to typowa fobia wysokości (aropAWa) . Fobia występuje np. są również zaliczane do przejawów automatyzmu psychicznego (W. uderzanie pięścią. rozpoznawać pospiesznie nerwicy z natręctwami. ale równocześnie przypomina sobie analogiczne czynności wykonywane co dnia: w końcu nie wie już nic: . stanowi uporczywość występowania tych objawów. odkaża"spirytusem lub innym płynem brzegi umywalki. . choroby. 10. zwłaszcza w nerwicy z natręcrwamii w nerwicy lękowej. należy do automatyzmu psychicznego. objaw spotykany najczęściej w schizofrenii. a nie drobną nieprawidłowością. nie są przez niego traktowane jako myśli obce. A. Automatyzm psychiczny polega na wykonywaniu pewnych czynności (automatyzm ruchowy) . zakręcania kranu itp. że owe myśli. Są to zarówno sytuacje. zwierzęta. sytuacja"rozumianym w szerokim znaczeniu. choć przykre i niepotrzebne. a więc przymusowe. lub przebiegające wbrew jego chęciom. w przypadku fobii. mogą wydać się czytelnikowi znajome.mycie rąk (mlwomumu) w obawie przed bakteriami. W określeniu fobii posłużono się terminem. Automatyzm psychiczny w postaci naporu obcych myśli tym różni się od myśli natrętnych. przebywanie na wysokości. Inną cechę wspólną. jak i fobii. jakimi bywają wędrówki w jasnym stanie pomrocznym. aczkolwiek nasuwające się wbrew woli chorego. Mimo to nie należy. Chory. klamkę od drzwi i dopiero potem przystępuje do mycia rąk. uważa swój lęk za nieuzasadniony. Podobnie więc jak w stosunku do nauęctw jest zachowana ocena krytyczna. Natręctwa występują w nerwicach. Od natręctw. także napór obcych myśli (mamyzm) . w sytuacji gdy człowiek spogląda z balkonu na ulicę: balkon ten może być zaledwie na drugim piętrze. w padaczce w przypadku pourazowego lub pozapalnego uszkodzenia mózgu. Te właśnie cechy znalazły wyraz w nazwie omawianych zaburzeń. Przelotne natręctwa pojawiają się również u ludzi zdrowych. przyjmują postać pewnego rytuału. np. niż dręczyć się cały dzień. jak i przedmioty. Jeżeli natręctwa dominują w obrazie chorobowym. Fobie (ywzóiae) polegają na występowaniu lęku w określonych sytuacjach. chociażby zamykania drzwi. Inne sytuacje mogą u tego samego człowieka nie wywoływać lęku (typu fobii) i rak dzieje się najczęściej.W myśli analizuje pilnie poszczególne etapy działania. Oprócz czynności ruchowych. napływające z zewnątrz.najpierw. która jest procesem chorobowym. 20. tj. toteż niektóre przykłady. orazrzadziej-w przebiegu niektórych chorób uwarunkowanych zmianami organicznymi.

który sam nie jest w stanie. że fobia polega na występowaniu lęku w określonych sytuacjach. zahamowanie oraz zatamowanie. charakterystycznej dla stanów maniakalnych oraz niektórych zespołów zaburzeń świadomości. która wyzwala lęk. zwolnienie.Dlatego wspomniano. lęk przed zabrudzeniem się (wyrzywzia) przed bakteriami twcrzmywziw) . powstaje pustka. których pragnie uniknąć.. jak w głębokiej depresji. W przypadku osłupienia chory nieraz całkowicie milknie (mwirmur) . Fobia sporadycznie występuje jako jedyny objaw. Częściej tubie łączą się z natręctwami oraz stanowią dominujący objaw nerwicy lękowej. Bilikiewicz) . Do zaburzeń roku myślenia zalicza się przyspieszenie. nie wyczerpuje pojęcia fobii. Zaburzenia myślenia z przewagą zaburzeń toku. a więc właśnie w sposób natrętny. od stosunkowo nieznacznego do gonitwy myślowej. przed piorunami (cruwzywzwa) . a także-mimo pewnych odrębności-rozkojarzenie i splątanie. Zatamowanie tu nagłe przerwanie myślenia dotąd przesuwającego się sprawnie. który-mimo trwania mutyzmu-może być zachowany. np. Jego nasilenie-co dotyczy również innych fobii. by niejako czuć za plecami otwartą przestrzeń. np. Myśl niejako zastyga. mJn. towarzyszy poczucie głębokiego smutku oraz spowolnienie lub zahamowanie ruchowe. Chory. wbrew jego chęciom. z czym wiąże się w pełni zrozumiałe dążenie do ich unikania. Zatamowaniu myślenia. W przypadku fobii. jak w przypadku klaustrofobii. gdy ma kołu siebie osobę bliską. To lękowe oczekiwanie ma wyraźne cechy natręctwa: człowiek chory częstokroć myśli o sytuacjach. przed zachorowaniem na gruźlicę (mmirizzńwiu) . Wyróżnia się dziesiątki fobii. ciemnością. co często występuje w depresji. Zachowanie pacjenta może więc nasunąć przypuszczenie. Dopiero jednak pćżniejszewypowiedzi choregu dają pud tym względem pełną orientację. Zahamowanie myślenia polega na zatrzymaniu się wolno przesuwającegu się wątku myślowego. lub wykazuje wyraźnie zwolniony bieg. przy czym myśli te i wyobrażenia mogą pojawić się samorzutnie. Przyspieszenie toku myślenia osiąga różny stopień. cc jednak nie jest jednoznaczne z zahamowaniem procesu myślowego. zagubieniem się w tłumie. a także przed wypadkiem samochodowym. lęku przed przebywaniem w otwartej przestrzeni (aguramicbia) -zmniejsza się nieraz w obecności osób bliskich. czy aby nie znajdzie się w sytuacji. przed czerwienieniem się w towarzystwie itp. Ta okoliczność może jednak nie wystarczać. Zwolnienie myślenia bywa nieznaczne. gdy myśli (słowa i wyobrażenia) przesuwają się bardzo wolno. czemu. Ale ta świadomość nie wystarcza do zwalczania lęku. że jego lęk przed przebywaniem w pomieszczeniach zamkniętych (clawstrzphzbw) jest bezpodstawny. To jednak. co powiedziano. krytycyzm nie ulega zaburzeniu. jak wiadomo. wchodzi i zajmuje miejsce. są to tzw. więc wybiera miejsce tuż przy drzwiach.lęku przed podróżowaniem (dromzphzwa) . Chory przeżywa bowiem również dręczące lękowe oczekiwanie. które jest objawem charakterystycznym dla psychoz schizofrenicznych. . wejść do sali kinowej.fobie w czystej postaci (T. przed zachorowaniem na raka (cwrcmzzAóia) .w przypadkach przygnębienia. Zwolnienie toku myślenia występuje również w niektórych przypadkach padaczki i w innych chorobach uwarunkowanych zmianami organicznymi tkanki mózgowej. iż jego tok myślenia został znacznie zwolniony lub zahamowany. Myśl urywa się. Pajentuważa np.

. nacisk kładziemy na tu. dla której rozkojarzenie myślenia jest objawem szczególnie charakterystycznym. porem imię. tj. Tak znaczne rozkojarzenie nosi nazwę schizofazji wcWzozWdia) . występuje ono często bez przyspieszenia toku myślenia. w znaczeniu schizofazji. może nagle ustąpić. to zbliżają się i mówią. Rozkojarzenie nie jest na ogół aż tak znaczne. w tym miejscu. i kture nic nie komunikuje. Nasuwa się ewentualnie inne określenie. o tu. że te same słowa czy zdania są wypowiadane (samorzutnie lub w odpowiedzi na pytania) zawsze w sposób niemal identyczny. a ja mogę chodzić do szwalni. Nieostra granica zachodzi między perseweracją a stereotypiami słownymi.wszyscy rak robią.. żebym pieniądze oddała..miałam nakazy. jak trzeba. podejmuje nowy i z kolei ten gubi. odciągane". moje nazwisko. ale m 3 n. Obok bezładnie nagromadzonych słów pojawiają się wypowiedzi złożone z kilku słów. ktoś mu je odbiera. na dziesiątkę. Wskazane jest używanie tej właśnie nazwy. polegająca na tym. przypadkowymi.wynika także z wielokrotnego powtarzania pewnych słów lub pojedynczych zgłosek. coraz mniejsze. chodziłam już kiedyś. 8 Przykład wypowiedzi wskazującej na znaczne rozkojarzenie łuku myślenia: Przysłał po mnie Kowalski.. A nawet. niekiedy wśród objawćw niepokoju ruchowego i działań impulsywnych. . . Rozkojarzenie myśli łączy się czasem z przyspieszeniem toku myślenia.. nie tworzących żadnej sensownej całości. chory wypowiada pojedyncze słowa lub wtrąca po kilka słów złączonych jakby w zdanie. często zaznaczająca się. że w schizofrenii rozkojarzenie występuje na ogół przy jasnej świadomości.. ale zwykle wypowiadanych w odpowiedzi na pytania różnej treści. Jak tak długo leżę. choć jest to nazwa obca. Rozkojarzenie polega na braku logicznego związku między poszczególnymi dłuższymi fragmentami wypowiedzi lub między zdaniami. że w przekonaniu chorego jego myśli są wykradane.. Tempo myślenia może jednak ulegać wyraźnym zmianom.narastać bądź zwalniać się wyraźnie.. Chcieli liczyć..nieraz towarzyszy interpretacja urojeniowa. W schizofrenii jednak. Ale mnie głowa boli. ale łatwo traci wątek. czasem połączonych jedynie podobieństwem dźwięku. tj. dwojga imion. Częste też są persewerację i werbigeracje. Cechą charakterystyczną jest również i to. przy przyspieszonym na ogół biegu myśli.sto dwieście. Dziwaczność rozkojarzenia. ale zwykle o strukturze niezgodnej z gramatyczną budową zdania.. jak radzą niektórzy) świadczy o nieporozumieniu i jest trudny do przyjęcia. żeby dochodziło do rozpadu myśli. Zatamowanie myślenia. Zbliżonym objawem jest perseweracja... wtrącając nieraz oderwane zdania... skojarzeniami powierzchownymi. a przez to jakby zautomatyzowany. to są najmniejsze. a również-chociaż rzadziej-zahamowanie. Mówiąc o stereotypiach słownych. Częściej chory mówi w sposób względnie zrozumiały. a więc chory może mówić wolno. trzydzieści.rozpad myśli (schizcfazja oznacza dosłownie "rozszczepienie mowy") . Pan też ma nakazy. Splątanie toku myślenia (rozerwanie związków myślowych) przejawia się zupełnym porwaniem wątku myślowego. Objaw ten nosi nazwę werbigeracji. kturego nie można jednak zrozumieć. polski bowiem odpowiednik sałata słowna" (lub "sałatka słowna".. jest uwarunkowana nie tylko niejasnością wypowiedzi. . przy znacznym rozkojarzeniu. która polega na uporczywym trwaniu przy tych samych słowach lub zdaniach..równo poukładane. zakazy. a zarazem w sposób wyraźnie rozkojarzony.

Omówione poprzednio rozkojarzenie nazywamy inaczej dysocjacją myślenia (diwzcimiz) . nasuwa się wniosek. jakie między nimi zachodzą. tj. 8 Kolejne. badając chorego i słuchając jego wypowiedzi.de re i z me m (dereisnue) -ktćrą chory odbiera w sposób zmieniony i przechodzi jakby mimo niektórych jej przcjawżw. Rozwlekłość myślenia jest zwykle uwarunkowana zmianami organicznymi. Jedną stanowią zaburzenia treści myślenia. Na przykład skrajne przyspieszenie toku myślenia w stanie maniakalnym. ale także określoną postawę przyjmowaną przez chorego wobec otoczenia i wobec własnych doznań. wielokrotne powtarzanie jakiegoś słowa nosi też nazwę iteracji.występuje w otępieniu starczym. musimy czasem zadać sobie pytanie. W związku z tymi uwagami. ale i o tym. Przed wymienieniem niektórych z nich i omówieniem dalszych objawów nasuwa się uwaga natury ogólnej. Otóż w podrozdziałach o zaburzeniach myślenia wspomniano.niżej-ambisentencja) -aczkolwiek typowe dla rozkojarzenia myślenia (T. w tym objawy psychotyczne świadczące o głębokim zaburzeniu procesów poznawczych. nieprawidłowości mogą dotyczyć również treści myślenia. Bilikiewicz) -jest przejawem wyraźnych zaburzeń treści myślenia. a w jakiej mierze zaburzenia treści. Postawu ta wyraża się odsuwaniem od rzeczywistości-tj. Lepkość myślenia jest cechą charakterystyczną zwłaszcza dla otępienia padaczkowego. lecz czynią ją mało przejrzystą. zwłaszcza dla zespołu splątaniowego. Nadmiernie szybki potok myśli uniemożliwia głębszą analizę faktów i związków. Dlatego. a współwystępowanie sądów sprzecznych (por. przenikając się w sposób trudny do oddzielenia. myślenie autystyczne"nie wyczerpuje treści tej nieprawidlzwuści. Objaw ten jest charakterystyczny zwłaszcza dla zaburzeń uwarunkowanych zmianami organicznymi. świadczy nie tylko c tym. myśli. przywieraniu"do jednego tematu: chory przy nim trwa nadmiernie długo i podaje wiele mało istotnych szczegółów. że jego poznanie rzeczywistości jest spłycone. nosi nazwę inkoherencji myślenia (mcclerewhw) . do zaburzeń myślenia omówionych w końcowej części tego podrozdziału. że chory myśli bardzo prędko. że podział ten ma znaczenie wyłącznie orientacyjne. w jakiej mierze jego słowa wyrażają zaburzenia tzku myślenia. które odnoszą się nLm. toteż częściej posługujemy się terminem autyzm (aÓiwuo: od gr.Splątanie toku myślenia jest charakterystyczne dla głębokich zaburzeń świadomości. Zbliżoną nieprawidłowością jest rozwlekłość myślenia. polega na. a zespół splątania wy-zespołu amemywnego (amemia) . a więc formalnych. że zaburzenia toku myślenia i treści mogą się ściśle ze sobą łączyć. w znaczeniu zaburzeń toku myślenia. a nawet prowadzących dc jego zagubienia. jest powierzchowny i względny. Przedmiotem myśli chorego są przede wszystkim jego własne doznania. tj. który oznacza myślenie autystyczne. gdy bierzemy pod uwagę głównie przebieg myśli. jakby zatartą. które charakteryzuje się przede wszystkim wprowadzeniem wątków ubocznych oddalających od tematu zasadnicznegu. Ta właściwość myślenia jest też nazywana w i s koty c z n o i c i ą (wrczriwr czgiamzmr) . Myślenie autystyczne jest zaburzeniem myślenia typowym dla schizofrenii razem z rozkojarzeniem myślenia oraz upzśledzeniem życia uczuciowego zaliczamy je do objawów osiowych schizofrenii.wtedy. Mówiący zdaje się krążyć w miejscu. Samo jednak określenie. Splątanie. m in. Po zapoznaniu się z niektórymi postaciami zaburzeń myślenia staje się jasne. a podawane przez niegz szczegóły nie wzbogacają treści. przebiegu. W przypadku bowiem zaburzeń roku. Dotychczasowa charakterystyka zaburzeń myślenia wymaga pewnych uzupełnień. że daje się je ująć w dwie grupy. mwwr-sam) .gonitwa myślowa wyrażająca się słowotokiem (logorrwew) . . a drugą-zaburzenia toku.

ojca.do. ale z jego innych wypowiedzi wynika.wypowiada urojenia prześladowcze i obawia się.słowem. Z wielu innych zaburzeń myślenia. nadać im inny sens. gestem czy spojrzeniem wpływać na bieg zdarzeń. jest wyrazem myślenia paralogicznego. Ambisentencja. zwłaszcza w początkowym jej okresie. co starałem się uzasadnić w innym miejscu. Ambiwalencja. Pacjent zdaje się tkwić w innym świecie. co on reprezentuje oraz na łączeniu nieracjonalnymi związkami pewnych wydarzeń. że podobny kolor ubrania odwiedzających go osób świadczy o tym.wobec matki. została określona przez K. jak sądzę. Chory nie zawsze jest więc odgrodzony. lecz niekiedy w sposób wybiórczy zachowuje zdolność do syntonii. że chory wypowiada zdania sprzeczne. W wielu jednak przypadkach schizofrenii. Oznacza to. lecz określeniem proporcj a sy nt o n i c z n o-a u ty s ty c z n a (pmpzmc wymowo-mmmcm.w przebiegu klasyfikowania. dwuwartościowość myślenia". . opis nasz będzie. m 3 n. powstrzymać je. często występujące w schizofrenii. że oba re zdania uważa za prawdziwe. przejawia zdolność (czasem nawet potrzebę) uczestniczenia w niektórych wydarzeniach realnego świata. uogćlnianie i wnioskowanie. Jest to charakterystyka bardzo wyraźnego autyzmu. należy wymienić ambiwalencję intelektualną. np. W myśl wyjaśnień chorego trzeba je położyć razem.jego życia uczuciowego i aktywności. Chora np. nastaje na jej życie. Ta. nazywana też podwójną orientacją. że jej mąż. inaczej wspó (występowanie sądów sprzecznych (lub sądów względem siebie przeciwstawnych) . że chory wobec niektćrych osób i w pewnych sytuacjach. I w tym znajduje wyraz pzstawa symoniczna. lecz jest właściwością wręcz znamienną dla schizofrenii i dotyczy różnych przejawów życia chorego. Bleulera. również charakterystycznych dla schizofrenii. jak abstrahowanie. polega na niedostatecznym odróżnianiu znaku (słowa. symbolu) od tego. średnica bowiem masztu statku równa się . Innym przykładem myślenia paralogicznego jest przyjmowanie pojęć zbliżonych za identyczne lub traktowanie cechy indywidualnej desygnatu nazwy jako właściwości nadrzędnej. Na przykład chory. pogłębia się dystans między chorym a otaczającymi go ludźmi i ich światem.niezgodnego z zasadami logiki. a również myślenie magiczne. autyzm nierzadko występuje łącznie z synton ją (od gr. a zarazem opowiada. co ujawnia się m in. opisaną przez E. Dlatego. łączy w jedną grupę kaczeniec i statek. Z chorym przejawiającym wyraźny autyzm trudno jest nawiązać kzntakr. Na przykład chory pozostaje w przekonaniu. Myślenie magiczne łączy się zwykle z myśleniem symbolicznym. działając w zmowie z kolegami.vM-razem i rćwcw-napięcie) . zmieniać. własnego dziecka i w środowisku domowym. Spetta trafnym terminem ambisentencji. wyrażającym się przypisywaniem pewnym przedmiotom. polega na tym. bliższy rzeczywistości klinicznej. dzieląc na grupy rysunki ocznych przedmiotów. zaprzątnięty treścią urojeń i omamćw lub innych przeżyć psychotycznych. W przekonaniu chorego można np. znakom lub formom działania szczególnego znaczenia. jak odbył się jego pogrzeb. tj. Myślenie magiczne. współbrzmienia"z innymi. murem autyzmu". tj.Niknie prawidłowe poczucie rzeczywistości. gdy w stosunku do licznych chorych na schizofrenię posłużymy się nie słowem autyzm. a zwłaszcza z takimi operacjami. Wspomniana powyżej wybiórczość patologii nie dotyczy bynajmniej tylko autyzmu. ale także (co należy podkreślić) w schizofrenii trwającej kilka i więcej lat. że są one związane wspólną tajemnicą.

Inaczej w depresji. plombażatomowy (w znaczeniu bomby podłożonej pod dom) . Derealizacjawystępuje w różnych postaciach schizofrenii oraz w zespołach zaburzeń świadomości. której podłożem jest-jak się przyjmuje-uczynnienie zamkniętych.w zespołach onejrcidalnych i stanach depresyjnych. Należy jednak wyraźnie odróżnić re objawy. Depersonalizacja polega na poczuciu zmiany swojej osobowości. emocji oraz dokonanych czynności ruchowych. czy i na ile wpływy środowiska oraz wyniki własnej aktywności zostają utrwalone. tj. myśli. gdy chory śledzi zachodzące w nim zmiany. W. Pamięć umożliwia jednostce zdobycie doświadczenia i wykorzystanie go w działaniu. Wyróżnia się p ami ęć ś w i eż ą (dynamiczną. Pamięć polega na utrwalaniu (zapamiętywaniu) .statyczną. tym innym. Niedoczynność pamięci i inne jej nieprawidłowości. inny niż dawniej. tak jak w ma miejsce w zespole Kandinskiego i Clerambaulta. m in. a sobą kiedyś. Z tych względów pamięć odgrywa główną rolę w procesie dostosowania jednostki do otoczenia: jej zachowanie zależy w znacznej mierze od tego. gdy chory z niepokojem dostrzega i rozważa zachodzące zmiany w jego osobowości. czy aby otoczenie nie jest jakby zmienione. W przypadku derealizacji chory odbiera rzeczywistość w sposób zmieniony. nie zawiera elementów magicznego udziwnienia świata ani-rzecz jasnainterpretacji urojeniowych. 8 Słowo. swego. jego realność jakby niepełna. . Zeigarnik. narzucając mu obce i kierując jego działaniem. nieraz nawet widząc je w sposób wyolbrzymiony. Na przykład chory czuje się owładnięty obcą silą. wrażeniowanie i inne. która pozbawiła go myśli własnych. z tworzeniem nowych. ale bynajmniej nie. rozpoznanie". rozpoznawaniu*i odtwarzaniu (przypominaniu) treści doznanych uprzednio spostrzeżeń. Konorski. wymaga pewnych wyjaśnień. ale ma poczucie nieprzerwanej ciągłości i indywidualnej odrębności psychicznej. np. Poniżej omówiono zaburzenia pamięci. udziwniony. tj. przechowywaniu. ja". zostanie z konieczności pominięty. przemijającą) . Spotykamy się również. W schizofrenii depersonalizacji może towarzyszyć poczucie braku łączności pomiędzy sobą w chwili obecnej. i derealizację nerwicową. Teoperson. Analogiczna uwaga dotyczy depersonalizacji nerwicowej. tj. samo wzbudzających się obwodów neuronów korowawzgurzowych (J. zmienionym. jaki stanowi psychologia pamięci.średnicy łodygi kaczeńcu (8. Świat staje się nierealny. odgrywa niewielką rolę w psychopatologii. lecz jedynie psychasteniczne wątpliwości. rozpatrując zaburzenia myślenia w schizofrenii. w podanym określeniu pamięci. oraz pamięć trwaj ą. dziwacznych słów (neologizmów) . l 969) . ograniczając ren przegląd do objawów podstawowych. Ta ostatnia jest płytsza. l 969) . niezrozumiały. a następnie odtworzone. Spotykamy się też z określeniem derealizacja nerwicowa. Nadczynność pamięci (hvzerwnewu) . Podobnie brzmiące nazwy nie mogą przysłonić jakościowych różnic między depersonalizacją (i derealizacją) schizofreniczną a nerwicową.derealizację jako objaw psychotyczny. Nadczynność pamięci może występować razem z wysoką ogólną sprawnością intelektualną.zdolność szybkiego zapamiętywania obszernego materiału oraz odtwarzania zapamiętanych treści w sposób dokładny i szybki. charakterystyczny zwłaszcza dla schizofrenii. Rozległy dział.

że to zdjęcie widziałam poprzednio". odtworzyła z pamięci część. co pogłębia uczucie niepokoju. tj. a nawet niektórych wiadomości dotyczących zajęć codziennych. ukazujących się z dość znaczną wyrazistością.wiadomości szkolnych. U chorych na nerwice. które wykazują np. występują również na skutek znużenia. 96) . Niedoczynność pamięci (ivpcmwzra) może być psychogenna i czynnościowa lub spowodowana organicznym uszkodzeniem mózgu. Widząc jednak ponownie kilka z nich. aczkolwiek jeszcze przez pewien czas może utrzymywać się subiektywne przeświadczenie o jej mniejszej sprawności. Potrzebna informacja.gdy luka pamięciowa jest następstwem przebytegostanu pomrocznego. staje się czasem możliwe w hipnozie. dobrze znanego adresu. Nadczynność pamięci uwarunkowana zmianami chorobowymi zaznacza się w stanach hipomaniakalnych. teraz sobie przypominam. jeżeli oczywiście niepamięć nie jest wywołana zmianami organicznymi. jak również przypominanie dawnych. ale-ogólnie rzecz biorącprzypomnienie zapomnianych treści. upośledzenie zapamiętywania na skutek rozproszenia uwagi wywołanego stanem wzruszenia. nieraz trafnie rozpoznaje zdjęcia. której pokazano 20 fotografii. zwłaszcza przy małej odporności na sytuacje stresowe. Wzruszenie również może spowodować odżycie w pamięci zdarzeń dawnych. bieżącej daty. Podobne zaburzenia. które spowodowały kiedyś silną reakcję emocjonalną. Podobny bywa wpływ emocji na przypominanie. niezwykłe przedstawienie w teatrze. zawsze tak się dzieje.Otóż w odniesieniu do pamięci oznacza ono poczucie znajomości (lub. jednak silne emocje. Tego rodzaju kłopoty z pamięcią mogą się przytrafić i najzdrowszemu. Wywołanie podobnych wspomnień. z odległej przeszłości. W przypadkach nerwic chorzy często zgłaszają skargi na. jak pierwsza większa podróż dziecka. w miarę wyrównywania się nastroju i ustępowania przykrego napięcia. jak wiadomo. gdy wiadomości tak przed chwilą nieodzowne. tj.jednostronne uzdolnienie wykonywania w pamięci wielocyfrowych działań rachunkowych i zapamiętywania długich szeregów cyfr. znaności') i jest formą przypominania. powodują przejściowe zahamowanie zdolności przypominania. O patologii pamięci mówimy wówczas. nie tylko z dzieciństwa. np. Zaburzenia pamięci czynnościowe to mań. odzywają w pamięci dopiero po wyjściu z sali egzaminacyjnej. a zwłaszcza zapamiętywania. Znane są powszechnie przypadki. Zdaje się to dotyczyć zwłaszcza takich wydarzeń. Nieznaczne napięcie emocjonalne działa tu zwykle aktywująca. które widziała: . niedoboru snu lub innych czynników astenizujących.takich. Otóż hipermnezja dotyczy czasem osób niedorozwiniętych umysłowo. nie mogąc przypomnieć sobie pzzostałych. przy nieraz względnie dobrej pamięci wydarzeń . jego imieniny. Zaburzenia pamięci występujące w tym zespole polegają na upośledzeniu procesu przypominania i przechowywania. umieszczonych pomiędzy zdjęciami nie eksponowanymi. pamięć ulega poprawie. np. osłabienie pamięci Sprawia im trudność przyswajanie nowych informacji. Na przykład osoba badana. Zaburzenia pamięci uwarunkowane zmianami organicznymi są charakterystycznym objawem zespołu psychoorganicznego (str. gdy jej zaburzenia są spowodowane zmianami chorobowymi. choć niewątpliwie znana. nie pojawia się. w których zwłaszcza gotowość pamięci bywa podwyższona. nazwisk.zdolność szybkiego odtwarzania zapamiętanego materiału.

czy ktoś go odwiedzał itp. Do paramnezji zalicza się konfabulacje (wzmiankowane poprzednio) . ale odzyskał ją w drodze do szpitala: odpowiadał na zadawane pytania i przejawiał zainteresowanie losem innych. Niepamięć rozciąga się nieraz na okres poprzedzający utratę lub zaburzenia świadomości. . W płytszych zaburzeniach semznam człowiek jest w stanie odtworzyć pojedynczo fragmenty doznań z okresu choroby (są to tzw. Luki pamięciowe chorzy wypełniają nieraz treścią fałszywą. Występuje ona po urazie czaszki powodującym wstrząśnienie mózgu. przypomniane. ale zostają wiernie odtworzone. potem coraz to bliższe chwili pojawienia się zaburzeń świadomości lub jego utraty. i nie jest w stanie zdać sobie sprawy. towarzyszy jednak temu przeświadczenie. Niepamięć (wmeria) .po ustąpieniu stanu majaczeniowego lub oncjroidalnego. stracił przytomność.na skutek nastawienia lękowego lub myślenia katatymicznegu. aczkolwiek wymienione w tym miejscu. Jest to niepamięć wsteczna (awmesiw reocgmda) . bądź też podsuniętą w sugestywnie zadanym pytaniu. przejawiającego się klinicznie głębokim.chory doznał urazu czaszki w wypadku samochodowym. Nie jest to wówczas paramnezja. 983. Konfabulacje. lecz prawidłowa reprodukacja iluzyjnie zniekształconych spostrzeżeń. czy np. że odpowiedź jest trafna i właściwie umiejscawia fakty w czasie. tj. są przejawem zafałszowania pamięci (por. które odzwierciedlają rzeczywistość w sposób zmieniony (np. a nawet lata. tj.jadł tego dnia śniadanie.luka pamięciowa. Niepamięć następcza (wuzviw wÓerzwwda) polega na pokryciu niepamięcią okresu. jaki miał miejsce już pu ustąpieniu zaburzeń świadomości. Robi to wrażenie zmyślania. zespołem utępiennym.że odzywają w pamięci wydarzenia odległe. przypadkową. jak tu ma miejsce w przypadku rozległego uszkodzenia tkanki mózgowej. złudzenia i omamy pamięciowe oraz zjawiska typu dćja yu. czasem wręcz nieprawdopodobną. pozostawiają całkowitą niepamięć.życzeniowegz) .jaku następstwo zaburzeń świadomości) . mówienia co bądź. np.wyspy pamięciowe) . Po pewnym jednak czasie. co sam mówił lub o co był pytany. po próbach samzbójczychprzez powieszenie lub zatrucie gazem. już będąc w szpitalu. może obejmować krótki okres liczony w minutach lub godzinach (np. tzn. np.stan ipiączkuwy lub spląraniowy. Są tu konfabulacje. Zafałszowanie pamięci (pwmmeiw) . Głębokie zaburzenia świadomości. pu napadach padaczkowych lub elektrowstrząsach. W przypadku niepamięci częściowej pozostają dość liczne wspomnienia z okresu trwania zaburzeń świadomości.dalej) . jak i jakościowych. tzw.niepamięć śródczesną (wmwesiw zzwgrwa) . kolację. A więc np. zwanego zespołem amnestycznym Korsakowa (str. nie potrafił odtworzyć tego okresu-nie pamiętał drogi do szpitala. to chory już po chwili zapomina. Jednak również tego rodzaju luka pamięci może się zmniejszyć i wypełnić stopniowo fragmentarycznymi wspomnieniami. Zafałszowanie pamięci należy odrćżnić od zn i e kształceni a treść i spostrzeżeń. Jeśli otępienie jest głębokie. Niepamięć minionego okresu jest objawem typowym dla zaburzeń świadomości tak ilościowych.odległych. Okres niepamięci stopniowo ulega skróceniu. ale czasem trwa długie miesiące. znamienne zwłaszcza dla zespołu psychoorganicznego.

to objawy. ujęcie lub zniekształcenie pewnych elementów ich treści. zwłaszcza silne. używając tradycyjnego określenia. gdy kontroluje przebieg pewnych czynności wykonywanych przez kogoś lub przez siebie.talem. .stan emocjonalny) lub jest skupiona na doznaniach . a więc nie przeżytej nigdy poprzednio. trafnie zauważając. już przeżytego" (deja vecu) i. zimnicy.. siadów pamięciowych". Polegają one na poczuciu znajomości sytuacji nowej.postawami. Zafałszowanie pamięci ma miejsce wówczas. nie związane z trwałymi wyznacznikami zachowania. Objawy te noszą nazwy. m in. ale przypomniałem sobie w sposub zniekształcony': są to wówczas złudzenia pamięciowe. co i dzisiaj wyraźnie się podkreśla. a również. które już w chwili ich przeżywania były zmienione przez dodanie. Złudzenia pamięciowe występują u ludzi zdrowych. Częściej jednak psychopatologiczne złudzenia pamięci są wyrazem unjeniowego zniekształcenia wspomnień. których nie doznał lub które wystąpiły jedynie w wyobraźni. uległa zniekształceniu w okresie przechowywania lub odtwarzania. Przyczyną złudzeń pamięciowych bywa postawa niechęci. oraz niekiedy w przypadkach zatruć. a również pogrążeni w depresji.w durze brzusznym.myślenia lub spostrzeżenia. gdy jednostka obserwuje wybrany obiekt znajdujący się w jej otoczeniu. aczkolwiek nigdy nie brał udziału w działaniach wojennych. lecz polega na skierowaniu czynności poznawczych w określonym kierunku (a również na gotowości do działania) . Do paramnezji zalicza się również złudzenia pamięciowe ustożsamiające.. Pacjentka zdradzająca omamy pamięciowe skarży się np. gdy stara się śledzić własny stan psychiczny (np. Tak dzieje się np. już widzianego" (dćja yu) . również w chorobach infekcyjnych przebiegających z zaburzeniami psychicznymi. uwagi i niektórych jej zaburzeń. wrogości. Omamy pamięciowe występują w psychozach schizofrenicznych. Innym pojęciem psychopatologicznym są omamy pamięciowe. czasem pojawia się poczucie obcości w sytuacji znanej (jamais vu) . chorzy w stanie maniakalnym. Znużenie i inne czynniki astenizujące bywają jedną z ich przyczyn. pomyślny. Polegają one na przeświadczeniu chorego o realności przeżyć. uwielbienia lub też wzruszenie. Spostrzegłem trafnie. w nocy jest napastowana przez mężczyzn: chory opowiada ze szczegołami. rzadziej wyróżniane. Vwaga nie jest odrębną. *ławWwior (gr. Krótkie informacje podane w tym podrozdziale dotyczą. Złudzenia pamięciowe uwarunkowane zmianami chorobowymi mają swe bezpośrednie podłoże w zaburzeniach emocji i treści myślenia. Złudzenia pamięciowe utożsamiające występują w formie napadowej w przypadkach padaczki skroniowej. Jackson w swych pracach z lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku. gdy treść czynności psychicznej np. jak również stanowią objaw psychopatologiczny. że dćja vu i objawy zbliżone występują również u ludzi zdrowych. już pomyślanego" (leja pensee) i "już słyszanego" (deja entendu) . np. Złudzeń pamięci doznają mJn. tj. dyspozycją"psychiczną. Na związek deja vu z padaczką zwrócił już uwagę M. ) -upragniony.Spzsuzeżeń. jak został awansowany i odznaczony na polu bitwy za niezwykłe czyny. Zaburzenia ukierunkowania czynności poznawczych. W przeciwieństwie do wymienionych postaci zafałszowania pamięci. że w szpitalu. Analogiczne objawy.

których skuteczny przebieg wymaga uwagi. barwą. obserwowanie ruchu ulicznego i rozważanie w myśli. Podczas wykonywania dwóch lub więcej czynności ruwnoczeinie. notowania słyszanych słów. Wybiórczość-kierowanie uwagi na niektóre tylko przedmioty (osoby zjawiska) z pominięciem innych. mimo że sam przedmiot uwagi nie przyciąga. przypominanie. obsługiwania określonej aparatury itd. Nie rozpatrujemy zaburzeń uwagi.w czasie zaimprowizowanego wywiadu. lecz badamy różne stany psychiczne. w określeniu powyższym. Ściślej rzecz biorąc. że uwagi nie można badać z pominięciem czynności kturych dotyczy. a na inne nie (które uwagi uchodzą) . Przerzutność-szybkie przenoszenie uwagi z jednego przedmiotu na drugi. co pozostaje w związku z zainteresowaniami. należałoby bowiem mćwić o metodach badania różnych form działania (np. Wspomniano powyżej. których są źródłem. zwykle jedna przebiega w sposób zautomatyzowany. . zestawieniem elementów lub nasileniem bodźców. nazywamy uwagą dowolną.bodźców wzrokowych-zbyt krótkiego. omawiane w tym miejscu. uwzględnia się czasem szczególnie jeden ich aspekt. które daje się spostrzec (. np. iż myślenie. przedmiot". Nla przykład jazda rowerem.ustrojowych. położeniem. a mianowicie. W przypadku np. w zależności od przyciągających uwagę cech tych przedmiotów lub w zależności od właściwości jednostki kierującej uwagę na jedne przedmioty. Podobnie rzecz ma się z zaburzeniami uwagi. wiedzą. Aktywne skierowanie czynności poznawczych na określony przedmiot i (lub) wzbudzenie gotowości do działania. zostało użyte w bardzo szerokim znaCZClllll.czytania. Uwaga mimowolna (spontaniczna) jest natomiast wywołana określonymi właściwościami przedmiotu i występuje w sposób przez jednostkę nie zamierzony. nastawieniem. gdy zachodzi potrzeba udzielania odpowiedzi na wiele szybko padających pytań dotyczących różnych spraw. metody badania uwagi". wymagający minimalnej kontroli. zapamiętywanie lub inne. Tak więc słowo. Trwałość-utrzymanie uwagi przez czas dłuższy na przedmiocie spostrzeganym lub na poszczególnych etapach działania. W związku z tym zachodzi potrzeba posłużenia się licznymi określeniami na oznaczenie różnych cech uwagi. To. pamiętając o poczynionych zastrzeżeniach. takich jak. nowych cech i związków. uchwycić') w ciągu bardzo krótkiego okresu ekspozycji. Podziel ność-jednoczesne wykonywanie dwóch lub więcej czynności z których każda wymaga uwagi. jako skrótowych. na który uwaga jest skierowana. które charakteryzują się tym. przypurządkowywaniaznaków. co i w jakiej kolejności załatwić. Określenia te. Jednym z warunków trwałego skupienia uwagi jest możność dostrzegania w przedmiocie. Opisując różne formy zachowań człowieka.) . skłania do traktowania określeń. ruchem. potrzebami itd. jako takich". że uwaga nie jest osobną dyspozycją. ukierunkowanie czynności poznawczych. żeby przenieść wzrok z jednego elementu na drugi. Skupienie (koncentracja) -ześrodkowanie uwagi na przedmiocie spostrzeganym lub na przedmiocie działania. Uwagę mimowolną wywołują przede wszystkim przedmioty wyróżniające się spośród innych swym kształtem. grupowania przedmiotów. mogą być stosowane z pożytkiem dla pogłębienia obserwacji i uściślenia opisu. Zakres (pojemność) uwagi-liczba elementów. lub występuje przerzumość uwagi bądź dochodzi do powiązania czynności w jedno działanie.

a ich treść coraz to się zmienia.trudności przenoszenia uwagi z jednego przedmiotu na drugi. która posuwa działanie do upatrzonego celu. Nadmierna przerzutność uwagi występuje szczególnie wyraźnie w stanie maniakalnym: chory nie może na niczym dłużej skupić uwagi. lub też na zaburzeniu trwałości i zakresu uwagi. Różnica polega głównie na tym. które cisną się nieustannie. nie jest w stanie zwolnić szybkiego biegu myśli. tj. jakie przyjmuje T. nie polega na szybkim i zręcznym przechodzeniu od jednego tematu do drugiego. Człowiek nie może uwagi na niczym dłużej zatrzymać. niejako przeciwstawne do opisanych powyżej. Zaburzenia uwagi. by po krótkiej chwili już inna treść zaprzątnęła go. W stanach płytszych. tj. która jest zarazem przejawem zmniejszenia trwałości uwagi (jak w stanie maniakalnym) . Zdzlność przerzucania uwagi z przedmiotu na przedmiot jest osobnicza różna. że człowiek zdrowy przenosi uwagę zgodnie z działaniem (w sposób kierowany) . są często zmiany organiczne przejawiające się klinicznie otępieniem. tj. chory ciągle jeszcze jest myślami przy temacie poruszonym poprzednio. Przerzumość uwagi.w charakteropatii padaczkowej. bezproduktywny. Określenie. objawem psychopatologicznym. Trwa przy nim długo choć okoliczności się zmieniają-mowa jest o czymś innym lub pojawiają się nowe pytania. że chory nie może oderwać się od jednego tematu. przerzutnoić"jest dwuznaczne: występuje w znaczeniu cechy pozytywnej lub przerzutności nadmiernej. Takie sformułowania skrótowo są przydatne i znacznie wygodniejsze. że człowiek nie jest w stanie na nich się skupić. Chory nie jest zdolny do wykonywania czynności w sposób uporządkowany. nie posuwający działania naprzód. Przyczyną tego rodzaju zaburzeń. że wykazuje on nadmierną przerzut ność uwagi lub brak jej wytrwałości. której typową cechą jest. Zaburzenia uwagi. nasilenie zaburzeń jest mniejsze i przerzutność uwagi nie tak znaczna. To samo można wyrazić mówiąc. Tak rozumiana przerzumość. polegają na tym. i zarazem w rozumieniu takim.długie utrzymywanie się raz powstałego stanu emc. Zbliżone zaburzenia mogą wiązać się z czynnikami emocjonalnymi. przerzumość uwagi"wymaga pewnych dodatkowych wyjaśnień. lepkość emocjonalna". hipomaniakalnych. jest w pełnym tego słowa znaczeniu zaburzeniem. Rozstrzyga ona w dużym stopniu o zdolnościach człowieka. Przyspieszenie myśli idzie w parze ze zwracaniem się coraz to ku innej sprawie. ale na przenoszeniu uwagi na rńżne przedmioty w sposób bezcelowy. cjonalnego: wtedy również i myśli uporczywie trwają przy jednym przedmiocie lub . gdy padają raz pu raz trudne pytania.chorobliwej. Poprzednio (patrz wyżej) było ono użyte w znaczeniu cechy pozytywnej. tj. również na krótko.formy działania przebiegają w sposób o tyle nieprawidłowy. Występuje to np.nadmierna lub patologiczna. jako wyraz zmian chorobowych. które trzeba w lot chwytać i udzielać trafnych odpowiedzi. a chory nie panuje nad przebiegiem swoich procesów psychicznych. że uwagę lub jej zaburzenia można badać w sposób izolowany. co innego go zaprząta. Silne bodźce na moment przyciągają uwagę chorego. tj. byleby nie sugerowały. Dlatego też samo słowo. w kolejności.szybkiego przenoszenia uwagi z jednego przedmiotu na drugi. jako objaw zmian chorobowych. polegają głównie na nadmiernej przerzumości lub trudności przenoszenia uwagi z jednego przedmiotu na drugi. zajmuje się coraz to czymś innym. Ludzi o sprawnej przerzutności uwagi uważamy za bystrych" (l 979) . Bilikiewicz przy omawianiu uwagi u ludzi zdrowych: . a więc ogólnym obniżeniem sprawności intelektualnej.

przejawiając się zwłaszcza upośledzeniem trwałości i przerzutności uwagi oraz zwężeniem jej zakresu. lęk. uczucie"określa się. emocje wyższe". afekty"i inne omówione poniżej. jaką jest długie skupienie uwagi na jednym przedmiocie. natomiast silny strach częściej jest emocją asteniczną. podobnie jak w poprzednich. Dotyczy to zarówno emocji doznawanych przez nas samych. Emocje są dla przeżywającego je podmiotu dzdamie lali iyemne. a więc. . . . Swoje różnią we między sobą treścią. których działanie i zainteresowania ukierunkowuje idea nadwartoiciowa. Słowo to. Umiarkowany strach może działać podobnie. Według jednak niektórych podziałów. gniew. używane głównie w języku potocznym. nastroje". Głębokie zaburzenia uwagi występują-oprócz wymienionego poprzednio niedorozwoju. dokonano jedynie zwięzłej charakterystyki zasadniczych zaburzeń procesów emocjonalnych. Dalszą istotną właściwością emocji. która nie dotyczy jednak ogółu procesów emocjonalnych. Na przykład gniew zwykle gotowość tę zwiększa i stąd bywa nazywany emocją steniczną (gr. jak i dzświad. W podrozdziale tym. zjawisk. nie będącą patologią. słowem. . jak żal. ktćrzy są zwykle zujęci jakimś nurtującym ich zagadnieniem i choć nabierają nawyku uprzejmego potakiwania na słowa rozmówcy. zespołu maniakalnego. uwzględniono objawy podstawowe. Od tego rodzaju zaburzeń uwagi należy odróżnić z pozoru tylko podobną właściwość. W sensie nadmiernej przerzumuści i zarazem braku zdolności skupienia się nad czymś dłużej. I mimo innego ujęcia tytułu. ludzi niedorozwiniętych umysłowo. wzruszenia". a więc popychającym do działania i ukierunkowującym je. strach i innych. n (piennego i innych zespołów psychopatalugicznych-w przypadku ilościowych i jakościowych zaburzeń świadomości. To niezwracanie uwagi na sprawy uboczne jest następstwem zaprzątnięcia czymś szczególnie ważnym. Emocje i uczucia są terminami jednoznacznymi. swego organizmu lub własnego działania. Zwłaszcza emocje głębokie (np. Psychopatologia emocji. właściwe człowiekowi i związane z potrzebami społecznymi. co uzasadnia ich zamienne stosowanie. a relacjonowanych słownie lub rozpoznawanych na podstawie przejawów zewnętrznych. Znajomość poszczególnych cech emocji ułatwia dokonanie ich opisu. treść tych słów często uchodzi ich uwagi. co charakteryzuje mJn. Emocje wyrażają stosunek podmiztu do ludzi. rzeczy. Cechy emocji. nie komunikujemy nic bliższego o każdej z tych emocji. Z tym zagadnieniem wiąże się określenie roztargnieni a. Określenie stany emocjonalne będzie używane w znaczeniu nazwy ogólnej obejmującej różne rodzaje emocji. znowu występuje w dwóch znaczeniach. co charakteryzuje ludzi pochłoniętych problemem wzbudzającym w nich głębokie zainteresowanie.wydarzeniu. jak to zwłaszcza ma miejsce u osćb.miłość lub nienawiść) są zwykle silnym czynnikiem motywacyjnym. czanych przez innych. bądź do siebie. oraz w sensie niezwracania uwagi na sprawy uboczne.mienm-siła) . Emocje wywierają nadto wpływ na gotowość organizmu do działania. rozpacz. Znamy też ludzi. Używając takich określeń. zmniejsza bzwiemzdolność dz działania lub wręcz ją. poraża". ale odróżniamy je pod względem treści. jest jej funkcja motywacyjna.

Ze względu na potrzeby analizy psychopatologicznej należy uznać za przydatny tradycyjny podział emocji na nastroje. Jedną z podswwzwycń cec*emzcji żesr icW siła lub inaczej natężenie. poczucie związku z grupą społeczną i inne. Na przykład człowiek nie wiedzieć czemu popada w przygnębienie lub rozdrażnienie i wówczas już sama obecność ludzi staje się irytująca. ich trwałość. ale jednak nie zawsze można wyraźnie wskazać przedmiot emocji. W części przypadków. W miarę zwiększania się natężenia emocji dość często narasta niepokój ruchowy. Emocje o dużej sile obniżają. W przypadku emocj i dodatnich. Natomiast emocj e u j e mnę. że emocja wyraża stosunek do czegoś lub kogoś. wydają się poważniejsze niż dotąd. ale zewnętrznie spokojnych. Analiza wydarzeń poprzedzających zmianę samopoczucia i zwrócenie uwagi na drobne . Podział ten jest oparty na niektórych podstawowych cechach stanów emocjonalnych. a w określeniu podanym na wstępie podkreśla się nawet. według subiektywnej oceny. miłość. Dzieli się też emocje.w chorobach układu sercowanaczyniowego i oddechowego. jak w przypadku osób głęboko czymś poruszonych. np. Zalicza się tu uczucia moralne. jednostka zwykle skłania się do podtrzymywania stanu emocjonalnego. m in.napływające z narządów wewnętrznych. znaku. a zwłaszcza uwzględnia różny stopień natężenia emocji i ich trwałość. Ekspres j a jest zewnętrznym wyrazem stanu emocjonalnego i przejawia się w mimice. który nie zawsze jednak uzewnętrznia się w sposób łatwy do dostrzegania. jak i u ludzi. np. Oprócz treści. Te ostatnie. choć nienowe.Różnią się więc znakiem. a kłopoty. 6-Psychiatrio. Emocje głębokie skłaniają do długotrwałego działania w określonym kierunku. Nastroje są to stany emocjonalne o nieznacznym natężeniu i stosunkowo długim okresie trwania. przygnębienie. na emocje związane z popędami. nie odnoszące się do niczego określonego. zwykle w sposób wybiórczy. patriotyczne.radości lub satysfakcji. Podział emocji jest przeprowadzany na podstawie różnych kryteriów. oraz na emocj e wyższe (intelektualizowane) . wzruszenia i afekty. powstały w związku z rozwojem potrzeb psychicznych i społecznych. a również innych procesów poznawczych. 7 łpowść emocji. Wskazanie przedmiotu emocj i nie nastręcza zwykle żadnych trudności. estetyczne. Jest to właściwość od natężenia różna i wyraża przede wszystkim motywacyjną funkcję emocji. Silne emocje przebiegają ze znacznym odczynem wegetatywnym. Między innymi zmniejsza się zdolność swobodnegoi logicznego myślenia. Typowym przykładem emocji głębokich są emocje związane z ideami nadwartoiciowymi. co jest wyrazem podziału ewolucyjnego. gestach i widocznych oznakach fizjologicznych. charakterystyczne dla człowieka. przyjaźń. ale bynajmniej nie zawsze. Bodźce np. mogą wyzwalać uczucie bezprzedmiotowego niepokoju. Tak jest najczęściej. Charakteryzując emocje uwzględniamy również zAres utrzymywania wie emocji Q. współczucie. są to stany bezprzedmiotowe.lęk. aczkolwiek w stopniu bardzo różnym-od nikłego do znacznego. Poprzednio wspomniano o emocjach stenicznych i astenicznych: rozróżnienie to wynika z uwzględnienia wpływu emocji na sprawność organizmu. skuteczność spostrzegania. wyróżnia się ewzreąyęi przedmiot emocji. które występują zarówno u zwierząt wyższych. trwałości i głębokości. budzą na ogół tendencję do usunięcia ich źródła. natężenia.

że poszczególne cechy tego stanu przypominają wzruszenie. jest jakością odrębną. rozpacz. Również chorobliwie podwyższony nastrój (w zespołach maniakalnych) osiąga skrajną wyrazistość. Człowieka może np. wyraźnymi objawami wegetatywnymi oraz obniżeniem (nie dotyczącym na równi wszystkich przypadków) zdolności logicznego myślenia. W stanach chorobowych. Afekt charakteryzuje się nagłym początkiem. obniżeniem (w części przypadków) zdolności logicznego myślenia oraz krótkim czasem trwania. Tak reż jest istotnie. coraz to głębsze. Afekt patologiczny należy do krótkotrwałych stanów psychotycznych stanowi więc epizod chorobowy. Wzruszenia. Częściej jednak silne wzruszenie upośledza zdolność logicznego myślenia. sugerują pewną ciągłość i zdają się wskazywać na zachodzące tu różnice ilościowe. że oskarżony działał pod wpływem silnego wzruszenia (lub pod wpływem. jak w przypadku odnalezienia ulubionej zabawki z dzieciństwa.przykrości. tego rodzaju zachowanie w chwili przeżywania strachu świadczy o dużej odporności na stres. Nawiasem mówiąc. Stwierdzenie np. silne wzruszenie (afekt) oraz afekt patologiczny. Silne wzruszenie nosi nazwę afektu. Stwierdzenie bowiem. . np. a nadto możliwość kontroli i pohamowania własnych czynów. obniżenie nastroju jest znaczne i często utrzymuje się długo. nawet silny. W określeniu wzruszenia i silnego wzruszenia wskazano. znacznym natężeniem. tj. Czasem strach. radość. stanem psychotycznym. to stany emocjonalne charakteryzujące się zwykle nagłym początkiem. jednak różnice dotyczą nie tylko zmian ilościowych. jednak nie we wszystkich przypadkach. jak to formułuje kodeks karny) . przede wszystkim w zespołach depresyjnych. przystępując dz omówienia zaburzeń procesuw emocjonalnych. Wzruszenie może osiągnąć różne natężenie-od stosunkowo nieznacznego. np. Klinicznie afekt patologiczny charakteryzuje się zwężeniem pola świadomości zaburzeniami o .nieznacznej duszności wysiłkowej. prawie że zapomniane". mimo. Równie ważne jest uwzględnienie stanu somatycznego. Otóż nazwy dotychczas użyte. ograniczającego zdolność kierowania swym postępowaniem. może czasem wskazać na faktyczną przyczynę podobnego nastroju.ogarnąć silne wzruszenie na widok brutalnie bitego dziecka. Otóż takie emoje jak gniew (zwłaszcza silny) zaburzają zwykle zdolność trzeźwej i krytycznej oceny sytuacji uraz własnego działania: podzbnie oddziałuje strach. scharakteryzowano afekt patologiczny. Podłożem afektu patologicznego jest najczęściej uszkodzenie mózgowia. silnego wzburzenia". gdy oskarżony swoim postępowaniem kierował swobodnie. Ma tu istotne znaczenie w orzecznictwie sądowa-psychologicznym. może być podstawą innej kwalifikacji prawnej czynu niż wówczas.wzruszenie. co wymaga wnikliwego rużnicowania. strach.przez wiele miesięcy. że obniżenie zdolności logicznego myślenia nie zawsze występuje wyraźnie. Afekty. Poniżej. zaznaczonymi objawami wegetatywnymi. Afekt patologiczny. do bardzo WyNtTCjO. Jest to stan fizjologiczny. obniża tylko nieznacznie zdolność jasnego myślenia i rzeczowej oceny sytuacji. obniżonego stężenia glukozy we krwi lub zaburzeń jelitowych prowadzi nieraz do ustalenia przyczyny nastroju pozornie bezprzedmiotowego. występujący bardzo rzadko.gniew. krótkim czasem trwania oraz znużeniem po ustąpieniu afektu.

jakim może być np. ale które dopiero mogą lub mają wystąpić. słowo. Lęk (wnozws. przebiega na ogół z wyraźnym odczynem wegetatywnym. groźne lub przykre.kłótnia. to określamy go jako stan lękowy. Obniżony nastrój (yÓWwma) . osiąga różny stopień. który nagle zajeżdża nam drogę. Należy więc do częstych objawów. Jeżeli lęk nie stanowi krótkotrwałej reakcji. są fobie. lecz utrzymuje się długo (osiągając wówczas zwykle mniejsze natężenie) . (psychotyczny) zespół depresyjny i nie powinno być stosowane w znaczeniu przygnębienia nerwicowego lub fizjologicznego. w odrużnieniu od strachu. W części przypadków lęk. Lęk. Typowe obtdw**o*1) nagły początek: afekt patologiczny występuje jako reakcja na bodziec sytuacyjny. w przypadku zespołów hipomaniakalnych. Lęk natomiast jest przeżywany wobec sytuacji ocenianych jako bolesne. jest na ogół wyraźne i niekiedy niewspółmierne do sytuacyjnych czynników wyzwalających. depresja"oznacza. i to nie tylko stopniem: . majaczeniowych i innych zespołów zaburzeń świadomości. Nastrój wybitnie podwyższony. w czym znajduje wyraz typowe dla afektu patologicznego działanie agresywne: 3) objawy wegetatywne bardzo silnie wyrażone: 4) krótki czas trwania: 5) silne znużenie po wygaśnięciu afektu prowadzące zwykle do snu: 6) całkowita niepamięć (lub wyspy pamięciowe) . obraza itp. Strach występuje przede wszystkim w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia. Często używane. objawem zespołu depresyjnego i może osiągnąć znaczną wyrazistość. Typowy zespół depresyjny i jego odmiany omówiono w innym podrozdziale (str. a więc będące objawem psychopatologicznym. Przygnębienie nerwicowe. a raczej nadużywane. Lęk występuje w zespołach depresyjnych i bywa nieraz. przede wszystkim w depresji endogennej. 9 Q. omówionego już poprzednio. pmor. ale gwałtowność i siła działania są w rażący sposób niewspółmierne w stosunku do bodźca 2) burzliwy przebieg z silnym wyładowaniem ruchowym i często niszczeniem rzeczy znajdujących się w zasięgu ręki. a zwłaszcza maniakalnych. Jeżeli podwyższenie nastroju jest umiarkowane.niejako osiowym. Podwyższony nastrój (memwuu) . Strach i lęk są emocjami. które bywają przeżywane przez ludzi w pełni zdrowych. wyraźnie różni się od wesołości fizjologicznej. Przykładem lęku.. nie wiąże się z żadną uchwytną przyczyną. zwłaszcza o znacznym natężeniu.cechach stanu pomrucznego. mwzr) . w przebiegu której spotykamy się również z gwałtownymi epizodycznymi reakcjami lękowymi. Obniżenie nastroju. Termin ten jest stosowany również du oznaczenia obniżonego nastroju u człowieka zdrowego (przygnębienie fizjologiczne) . to przypomina radość przejawianą przez człowieka zdrowego. Lęk (rzadziej strach) jest niejednokrotnie wyrazem reakcji chorobowej stanowiącej objaw psychopatologiczny. endogennych i w typowo organicznych. i strach na widok samochodu. nazywamy przygnębi e nie m. W licznych przypadkach lęk sprzęga się z urojeniami prześladowczymi lub winy. czasem niepamięć wsteczna. zwłaszcza jeżeli nie jesteśmy do niego przygotowani zbyt dobrze. grzeszności i z omamami o zbliżonej treści. objaw typowy dla nerwicy lękowej. tj. lokalizowany przez chorych w okolicy serca (pnor wwecordialir) . Często lęk występuje także jako jeden z objawów stanów pomrocznych. Obniżony nastrój (lub inaczej obniżone samopoczucie) jest zasadniczym. jako objaw psychopatologiczny. Na przykład lęk na myśl o decydującym egzaminie. Lęk występuje w nerwicach i chorobach psychicznych: w zaburzeniach czynnościowych. jeżeli występuje jako objaw nerwicowy.

Chory skarży się na przykrą zmianę nastroju. Dysforia (dvwznd) . nosi nazwę euforii (eqphzria) . W niektórych sprawach organicznych chory zatraca kontrolę nad reakcjami emocjonalnymi: przybierają one wówczas postać gwałtownych reakcji gniewu z podnieceniem ruchowym i słownym. Zobojętnienie uczuciowe polega na zaniku uczuć wyższych. brak dystansu i powściągania działań popędowych. a zarazem pewne przygnębienie i poczucie rezygnacji. ale wesołkowaterozbawienie. pogody i beztroski. skrajne podwyższenie nastroju łączy się zwykle z drażliwością. lub-przeciwnie występuje z większą wyrazistością. Charakterystyczna jest w pełni krytyczna ocena zmian własnego stanu psychicznego. Opisany poprzednio afekt patologiczny okazuje się w części przypadków. tj. występuje również w nerwicach.tendencją do wygórowanych reakcji emocjonalnych. w porażeniu postępującym. polega na obniżeniu nastroju.w stwardnieniu rozsianym. a przede wszystkim przejawia się dr ażi i w oś c i ą (irntubilitis) . który ulega w pewnych okresach spłyceniu. a czasem nie dostosowane do sytuacji: chory np. jak w przypadku endogennych zmian nastroju w padaczce (T. Umiarkowane podwyższenie nastroju. Dysforia w pewnych przypadkach trwałych zaburzeń osobowości stanowi nastrój podstawowy. Odsuwa się od nich.reaguje rozweseleniem na tragiczną wiadomość (pwuhwmw) lub ekspresja emocji nie jest zgodna z jej treścią (pmmumia) . Nastrój dysforyczny. charakteropatii. W przypadku marli w zachowaniu chorego uderza nie tylko wzmożony nastrój. przejawiając brak krytycyzmu wobec swego stanu chorobowego. rodziców. Nastrój dysforyczny jest charakterystyczny przede wszystkim dla organicznych chorób mózgu. Zespoły maniakalne omówiono na str. Występuje w padaczce. przejawiając-w miarę postępu choroby-coraz głębszą pustkę emocjonalną. charakterystyczne dla chorób psychicznych uwarunkowanych zmianami organicznymi. . Apatia bywa doznawana przez ludzi zdrowych. często w postaci wybuchów gniewu i działań agresywnych. Zobojętnienie uczuciowe (obmsio mjiecmm przy pobieżnej ocenie może przypominać apatię: zachodzą tu jednak istotne różnice. Chory traci dawne zainteresowania oraz zmienia się jego stosunek do bliskich. jest charakterystycznym objawem dla guzów płatów czołowych oraz następstw mechanicznego uszkodzenia tej okolicy. upatrując jego pzgorszenie w obniżeniu zainteresowań i w zniechęceniu. zespołach maniakalnych i schizofrenii. męża.moria. wskazując na osłabienie dawnych zainteresowań i obniżenie chęci do działania. Apatię należy wyraźnie odróżnić od stępienia uczuciowego. tj. Apatia (qpuhia) oznacza obniżenie zainteresowań i aktywności. nazywany niekiedy nastrojem. 92. w psychozach miażdżycowych. Takie epizodyczne wyładowania nie kontrolowanego afektu noszą nazwę nietrzymania afektu (incontnenta ujfcmw) . w stanach pourazowych. Wdowiak. Mimo skarg na zobojętnienie. nietrzymaniem afektu u charakteropaty. Reakcje emocjonalne są płytkie.psychotyczne. gniewliwym". Chory doznaje uczucia zadowolenia. Bilikiewicz) . Podobne zaburzenie nastroju. w niedorozwoju. chorzy przejawiają zwykle niepokój o swoje zdrowie. dowcipkowanie. Euforia występuje min. Chory popada w gniew z błahej przyczyny lub bez uchwytnego powodu. i to znaczną. żony. Człowiek staje się nieczuły na sprawy i los swoich dzieci. jak na to zwraca uwagę 1. a również w histerii.

dlatego ten sam termin nie wskazuje na dziedzinę. zwłaszcza typu otępiennego. Ambiwalencja emocjonalna. Od zobojętnienia uczuciowego należy też odróżnić tępy nastrój organików. pokrzepiająca uwaga lub. objaw osiowy schizofrenii.zaleganie afektu) jest objawem typowym zwłaszcza dla charakteropatii padaczkowej. w postaci proporcji. na nazbyt łatwym przechodzeniu nastroju podwyższonego w obniżony i przeciwnie. znamiennym dla schizofrenii. Polega na patologicznej zmienności nastroju. należącym do podstawowych objawów schizofrenii. Otóż zobojętnienie uczuciowe. Zobojętnienie uczuciowe stanowi zarówno jakościowe. jakie zachodzą pomiędzy zaburzeniem uczuciowości wyższej. a przynajmniej tak się zdarza w licznych przypadkach. Nastrój ten występuje na podłożu zmian organicznych. tj. wyraźnie zmieniają nastrój. Chory przejawiający otępienie uczuciowe. że nie wszyscy psychiatrzy posługują się omawianym nazewnictwem we wskazanym znaczeniu.W przypadku głębokiego stępienia uczuciowego chory obojętnieje wobec najbardziej żywotnych spraw osobistych.72) nawiązano do zagadnienia wybiórczości patologii w schizofrenii i ujęto go w postaci wymiaru. a tępym nastrojem organików. jak i ilościowe zaburzenie życia uczuciowego.zobojętnieniem uczuciowym. tj. Lepkość emocjonalna (wscowtaw qyecaua) przejawia się nadmiernie długim trwaniem raz wzbudzonego nastroju lub stanu wzruszenia (tzw. Leżąca u podstaw takiego postępowania zasada dwubiegunowości objawów schizofrenicznych odnosi się również do stępienia uczuciowego. Tak więc podobieństwo między apatią a zobojętnieniem uczuciowym. Charakteryzując autyzm (str. Częściej życie uczuciowe schizofrenika ulega stępieniu w sposób wybiórczy. mimo obniżonej sprawności intelektualnej. Chory często rozrzewnia się. w przeciwieństwie do osoby chorej na schizofrenię. może zachować zdolność do dostosowanych i względnie żywych reakcji emocjonalnych w stosunku do pojedynczych osób. żywość i adekwatność emocjistępienie emocjonalne". którą pustka uczuciowa dzieli od otoczenia. obojętny wobec spraw o dużym znaczeniu dla jego własnej sytuacji. daleki uczuciowo wobec wielu osób i wydarzeń. Chwiejność emocjonalna (lalilmzs qjecmw) jest objawem charakterystycznym dla zespołu psychoorganicznego.niżej) . do wąskiego kręgu działania. zachowuje na ogół dobry kontakt emocjonalny z rodziną i innymi ludźmi. Zgodnie z powyższym. że ten sam chory.ambiwalencja intelektualna (inaczej ambisentenja) lub właśnie ambiwalencja . To znaczy. dotyczących jego obecnej sytuacji i przyszłości. Starano się ukazać różnice. Tylko niektórzy chorzy wykazują stępienie uczuciowe uogólnione.na wspomnienie ciężkich przeżyć z okresu swej młodości. np. Ambiwalencja (mwiuw (ewiw) oznacza dosłownie dwuwartościowość. proponując dla niej następujące określenie: . bywa niesłusznie nazywane otępieniem uczuciowym. np. podobnie jak autyzm. Błahe czynniki sytuacyjne.wesoła.proporcji syntoniczno-autystycznej. jest powierzchowne. którą uprawiał przez lata itp. tj.otępieniem uczuciowym. zaburzeń pamięci i orientacji. której dotyczy. wypowiedź nawiązująca do przykrych wydarzeń. właściwego wypowiedziom ludzi zdrowych. podobnie jak euforia oraz chwiejność emocjonalna (por. do muzyki. a nieraz w chwilę potem popada w płaczliwą wesołość wobec oznak życzliwości utuczenia. Należy jednak zauważyć. wręcz pozorne. a słowa chorego są pozbawione przydźwięku emocjonalnego. zaburzenia życia uczuciowego w schizofrenii ujęto. Może to być np.otępienie uczuciowe (dememia qjecmw) . tj.

str. Poniżej omówiono zaburzenia ruchu. W psychologii tradycyjnej traktuje się aktywność jako przejaw. jest również charakterystyczne dla schizofrenii. jak i aktywności człowieka. Obniżenie aktywności. tj. Zbliżone zmiany. m in. Nla przykład spowolnienie ruchowe stwierdza się m in. uporządkowane i wytrwałe dążenie dc określonego celu".w przypadkach senności patologicznej różnego pochodzenia. oznacza obniżenie zainteresowań. Chory np.psychopatii typu psychastenicznego i astenoidii. choć termin ten na ogół nie jest używany. Czasem powoli zmniejszająca się aktywność jest początkowym objawem zespołu depresyjnego. Obniżenie aktywności jest charakterystycznym zbjawem zespołów depresyjnych u różnej etiologii. Apatia. zwłaszcza w neurastenii. Z tego yczględu może być rozpatrywana zarówno jako przejaw zaburzeń procesów emocjonalnych. aczkolwiek innego pzchodzenia. Zaburzenia aktywności i działań ruchowych. a nie. ambiwalencja"jest uzupełniony przez dodanie właściwego przymiotnika.występowanie sprzecznych emocji. Spowolnienie i zahamowanie ruchowe występuje głównie w zespołach depresyjnych. Podwyższenie aktywności Mvpennwia) jest charakterystyczne głównie dla płytkich stanów hipomaniakalnych. woli". m in. Inną postacią zaburzeń aktywności (oprócz obniżenia i podwyższenia) jest typowe dla schizofrenii. nie wyzbywając się jednak podstawowego obniżonego nastroju. że ambirendenję można zamiennie nazywać ambiwalencją dążenia. Zespół ren występuje w niektórych chorobach organicznych mózgu.przejawiające się klinicznie nikłą aktywnością (napędem) ale ponadto zobojętnieniem. tj. lecz zatrzymuje się i szybko oddala. a więc u przeciwnym znaku. zwłaszcza dla schizofrenii prostej. Obniżenie aktywności Mvpzmiw) . Zahamowanie ruchowe jest charakterystycznym objawem osłupienia. bywają określane jako zespół apatyczna-ab u I i c z y. która-jak wierzy-zestala zgładzona. tj. a zarazem wita ją z oznakami pewnej radości. a także dla niektórych postaci zcjściowych (ubytkowych) tej psychozy.emocjonalna. nazywane ambitendencją. uporządkowane i wytrwałe dążenie do określonego celu. Zaburzenia aktywności. Obniżenie aktywności bywu reż względnie trwałą cechą właściwą niektórym postaciom zaburzeń osobowości. Chory np. Wydaje się.pożądania i niechęci. Ambitendenja bliska jest ambiwalencji intelektualnej oraz ambiwalencji emocjonalnej.w guzach i niekiedy jako następstwo mechanicznego uszkodzenia mózgu.kogoś dostrzega i już dań idzie. zarówno katatonicznego. dla podkreślenia bliskości wymienionych objawów. Ambitendencja wyraża więc rozszczepienie aktywności. mimo pewnych odmienności rozwoju i cech obrazu klinicznego. będąc wyrazem rozszczepienia czynności psychicznych. termin. Zgodnie z powyższym. gdyż w stanie maniakalnym występuje bezładny niepokój. Ambiwalencja emocjonalna występuje przede wszystkim w niektórych przypadkach schizofrenii. Apatię stwierdzamy w nerwicach. jak i depresyjnego (i innego) . ale nie wyłącznie. jak wiadome (por. np.przede wszystkim spowolnieniei zahamowanie ruchowe oraz niepokój ruchowy. nastroju i aktywności.843.boleje nad stratą żony. Aktywne działanie oznacza świadome. występowanie sprzecznych dążeń. Spowolnienie lub zahamowanie ruchowe jest objawem znamiennym dla typowego zespołu .

Jest to negatywizm bierny. z coraz znaczniejszym spowolnieniem. Należy też wymienić zmanierowanie ruchowe oraz natręctwa ruchowe. Spowolnienie ruchowe w depresji. zaciska powieki. poruszają się. wybuchem gniewu. Po pokonaniu oporu chory utrzymuje długo kończynę w nadanej pozyji. Podając powyżej fragmentaryczną charakterystykę zespołu depresyjnego oraz osłupienia. i przeciwstawia się zmianie położenia ciała. Stereotypie ruchowe polegają na wielokrotnym. echopraksję i echomimię.takiego. próbą wyskoczenia przez okno itp.depresyjnego.gibkości lub giętkości woskowej (ńeailiYmrcerem.łożnicą. Ruchy chorych stają się powolne. tj. W osłupieniu efektorycznym chorzy przejawiają n eg aty w i zm c z y n ny. nazywanym również sztywnym. Nieco inne zaburzenia ruchu występują w osłupieniu receptorycznym (onejroidalnym. zwłaszcza endogennej. na polecenie otwarcia oczu. napotykamy elastyczny opór. Pogłębiający się stan depresyjny. W osłupieniu tym. Polega on na aktywnym przeciwstawianiu się: jeżeli ujmujemy dłoń chorego. Przy próbie przeprowadzenia z miejsca na miejsce chory stawia opór. nieraz silny. monotonnym wykonywaniu prostych. Przy próbie zgięcia kończyny. sprawiają wrażenie czynności wykonywanych z dużym wysiłkiem. Spowolnienie ruchowe nie osiąga na ogół pewnego zahamowania. tj. co jest wyrazem tzw. Chorzy zmieniają pozycję. czynami agresywnymi. pogłębia się stopniowo. stale takich samych czynności ruchowych. Do objawów spostrzeganych zaliczamy m. jak kołysanie się. chorzy nieraz przez długie dni lub tygodnie pozostają w całkowitym bezruchu. w odróżnieniu od tego objawu. postukiwanie . że zahamowanie ruchowe pojawia się nagle (pełne osłupienie może rozwinąć się w ciągu jednego dnia) i osiąga szczególną głębokość w osłupieniu efektorycznym. Wiadomo bowiem. Znaczne spowolnienie lub zahamowanie ruchowe występuje również jako objaw charakterystyczny osłupienia katatonicznego (rmzzr cmwzmcws) . mtoksykacyjnymilub jako osłupienie psychogenne. czasem w psychozach wywołanych czynnikami infekcyjnymi. występuje również w chorobie afektywnej. że niektóre zespoły depresyjne przebiegają z niepokojem ruchowym. chodzą wolno. zwrócono uwagę prawie wyłącznie na zaburzenia ruchu i to przede wszystkim o typie spowolnienia lub zahamowania. ale również poza tym stanem i bez związku z nim. W części przypadków następuje nagłe rozhamowanie w postaci gwałtownego zrywu ruchowego (eapms cmatcmcus) . ociężale. a negatywizm przybiera inną postać. Czasem jednak. a chorzy trwają wiele godzin w jednej pozycji. Czasem epizody podniecenia przerywają jedynie na krótko stan osłupienia. który wyraża się bezładną ucieczką z oznakami strachu. wysuwanie i chowanie języka. W pozycji leżącej chorzy zwykle utrzymują głowę nad poduszką (objaw poduszki powietrznej) . aczkolwiek najbardziej charakterystyczne dla schizofrenii katatonicznej. a w przypadku giętko i ci pseudowoskowej (ńeaibiliwr zwewdzcerew) . to on cofa ją. tj. z podkurczoną nogą itp.przy ruchach biernych. często niefizjologicznej-dziwnie pochyleni. jaki najczęściej występuje w przebiegu choroby afektywnej. chory nie spełnia kierowanych do niego poleceń. Osłupienie katatoniczne często ustępuje z godziny na godzinę.in.do stanu osłupienia depresyjnego (swzzr meimcłclicar) . Napięcie mięśniowe jest wyraźnie wzmożone. Zaburzenia ruchu (wyjąwszy różne formy pobudzenia uwzględnione poniżej) występują w przypadkach niezbyt głębokiego osłupienia. w porażeniu postępującym. Z tą m in. Osłupienie. kończyna stosunkowo szybko wraca do poprzedniej pozycji.: stereotypie ruchowe. Nie stwierdza się wzmożonego napięcia mięśniowego. wiotkim) . lub osuwa się bezwładnie. wiedzie w niektórych przypadkach do zupełnego zahamowania ruchowego i mutyzmu.

okaleczają się. chwytają przedmioty. ale w miarę narastania niepokoju zatraca możliwość wykonywania czynności powiązanych. ni dziwaczną tajemniczość lub np. jak również w hiperkinetycznej postaci tej psychozy. kręcą się szybko. co przypomina ruchy taneczne. Czasem podniecenie ruchowe i słowne narasta gwałtownie.wyniosłość i lekceważenie. krzyczą. W rzadkich przypadkach podobne stany epizodycznego podniecenia psychoruchowego pojawiają się niespodziewanie u chorych pogrążonych dotąd w osłupieniu depresyjnym. 68. byle gwałtownych i wyczerpujących. "szałowym podnieceniem maniakalnym"Niepokój ruchowy (i słowny) może również wystąpić w depresji (melmdoliawgitdu) . typowe dla schizofrenii. 'hory wykonuje ruchy szybko. Natręctwa ruchowe omówiono na str. Jeżeli chory naśladuje czyjeś ruchy. a znacznie częściej w zespołach depresyjnych psychoz przedstarczych. w niektórych psychozach alkoholowych i starczych. Po wygaśnięciu niepokoju może pojawić się ponownie i nagle gwałtowny zryw ruchowy (rqpur . dyryguje. zwłaszcza w dawnym piśmiennictwie psychiatrycznym. w schizzlrenii (szczególnie w postaci katatonicznej i hebefreniczncj) . Mimika chorego jest żywa.palcami po stole itp. Chory krząta się. a zwłaszcza w cyklofrenii. Wymienione objawy (a również echolalia. co ma miejsce w pojedynczych przypadkach depresji cyklofrenicznej. to zachowanie takie nazywamy echopraksj ą. jeden za drugim. Pobudzenie ruchowe osiąga różny stopień i występuje w bardzo wielu chorobach psychicznych. Naśladowanie mimiki nosi nazwę ecAomimW. Inny obraz zaburzeń ruchowych niż w zespole maniakalnym spostrzegamy w podnieceniu katatonicznym. a także w niektórych postaciach charakteropatii. również w zespołach jakościowych zaburzeń świadomości o różnej etiologii. Zmanierowanie ruchowe. w okresach mniejszego niepokoju ruchowego. Vderza znamienna dla tych stanów dążność do chaotycznych wyładowań ruchowych. tj. zwłaszcza w sposób jakby zautomatyzowany i po wiele razy. W stanie podniecenia maniakalnego chorzy biegają. Skrajne podniecenie psychoruchowe w zespole. Cechą charakterystyczną pobudzenia ruchowego w zespole maniakalnym jest jego stopniowe narastanie. W okresach krańcowego podniecenia chorzy drą na sobie ubranie. Na przykład chory przed podaniem ręki zatacza nią szeroki łuk. rzucają się na innych. która nareszcie znalazła ujście w działaniach ruchowych-jakichkolwiek. chodząc wykonuje osobliwe wspóhuchy i też przybiera postawę wyrażającą ni to głęboki namysł. Podniecenie ruchowe spostrzegamy w części przypadków niedorozwoju. maniakalnym bywa nazywane. niszczą przedmioty znajdujące się w ich zasięgu.powtarzanie słów i zdań wypowiadanych przez inne osoby) występują najczęściej w schizofrenii katatonicznej i to zarówno w trakcie utrzymywania się płytkiego stuporu. osiągając znaczne natężenie (rqpwr melmclolicar) . jakby rozpierał go nadmiar energii. 'hory zachowuje się tak. gestykulacja wyrazista. Przy pobudzeniu mniej gwałtownym chorzy przejawiają niepokój przede wszystkim w obrębie łóżka lub wykonują działania ruchowe przypominające nieco zborne zachowanie człowieka zdrowego. polega na wykonywaniu dziwacznych czynności ruchowych. W płytkim stanie hipomaniakalnym poszczególne działania ruchowe układają się zwykle w ukierunkowaną całość. pomaga.

Paragnomen. melmc*zlicus. uszkadzaniu naczyń krwionośnych i łykaniu ostrych przedmiotów. należy wyraźnie odrćżnić parągnumen opisany przez E. niezbyt zresztą częste. nakazujących targnięcie się na życie. często agresywnego wobec otoczenia lub skierowanego przeciwko sobie. Z przedstawioną poprzednio treścią wiąże się pośrednio zagadnienie zaburzeń czynności popędowych oraz epizodycznych zaburzeń zachowania.samookaleczeń polegających mJn. a przebiegającego z objawami silnego podniecenia. Cechą wspólną różnych działań popędowych (uctones impu (siwe) jest trudność lub niemożność pohamowania działania. bądź skacze do studni. lecz zaburzenia epizodyczne. przypadki tzw. mimo że nie jest oczywiście. również u osób niedorozwiniętych umysłowo. w przebiegu schizofrenii. tj.charakteropatii padaczkowej) .wzmożeniem lub obniżeniem łaknienia oraz spaczeniem sposobu zaspokajania głodu. nie jest wyrazem spiętrzenia afektu i przebiega bez oznak . aby zaczerpnąć w ren sposób wody itp.weruosw) . przejawia się różnie.popęd do podpalania. Paragnomen. Samobójstwo bywa też popełniane przez chorych na schizofrenię (lub inne choroby psychiczne) w okresie poprawy.cmmmcaj. manie". dochodzi stosunkowo często u osób o nieprawidłowo ukształtowanej osobowości. Te epizodyczne stany podniecenia kryją w sobie również niebezpieczeństwo samookaleczenia.krótkotrwałe zaburzenie zachowania uderzające nagłością pojawienia się. stwierdzane zwłaszcza u dziewcząt w okresie pokwitania. To samo należy powiedzieć o popędzie do wędrowań i a (poriomania) oraz c popędzie do kradzieży (kleptomania) .j ad to w st re 1 u p syc h i c z n e g o (awzreaiw memwis r. Istotne znaczenie kliniczne mają. Jadłowstręt psychiczny bywa psychupochodny. określanych zwykle jako działania popędowe (dcacwes imzwsime) .zespołem maniakalnym. który zachowad dawną nazwę piromania. występujące w padaczce czy w pojedynczych przypadkach schizofrenii. Zaburzenia popędu samozachowawczego znajdują wyraz w tend cnej ach i zamachach samobójczych. gdy pacjent odzyskuje krytyczny wgląd w przebyty okres chorobowy i przeżywa lęk przed nawrotem choroby. określanych jako raptu cmaomcar. tj. pod którą kryje się skąpoobjawowaschizofrenia prosta. cyklofrenii. ale niezbyt często. na nacinaniu skóry. co należy podkreślić. Do czynów tego rodzaju. powstającezwykle na podłożu zmian organicznych mózgu i zwłaszcza. tj. epilewicws i rqpws mcoAoYcar. Brzezickiego (19521. Z możliwością popełnienia samobójstwa należy liczyć się również w zespołach depresyjnych oraz w przebiegu nagłych stanów podniecenia psychoruchowego. scharakteryzowanych dotychczas. manią". ani zsobne choroby. Epizody tego rodzaju występują u charakteropatów (zwłaszcza w tzw. lub inaczej wctic ywwe*zr eayiecamcwem. Do działań impulsywnych zalicza się także tzw. Chorzy czasem popełniają samobójstwo z pobudek urojeniowych lub pod wpływem omamów imperatywnych. Skrótowe ujęcie psychopatologii ogólnej nie pozwala na rozwinięcie tego zagadnienia: podano jedynie wycinkowe informacje. zaburzeniem jego ukierunkowania i spaczeniem sposobu zaspokajania. nierzadko jednak zespół ten okazuje się maską. Zaburzenia czynności popędowych wyrażają się m in. Zaburzenia popędu płciowego przejawiają się-ujmując najogólniej-obniżeniem popędu lub wzmożeniem. a więc działanie wbrew oczekiwaniu. Na przykład człowiek niespodziewanie usiłuje ugodzić siekierą kogoś ze swegz otoczenia lub wyrzucić dziecko przez okno. Nie są tu ani. Od działań popędowych. a przede wszystkim brakiem zrozumiałego związku z osobowością człowieka i jego dotychczasową linią życiową.

ustępuje nagle wśród objawów gwałtownego podniecenia (rwzmwme lanc holicuą. tym bardziej że chorzy zwykle ukrywają przed otoczeniem ewentualne zamiary samobójcze. które dotyczą zarówno rzdzaju objawów. Melmclz (ja wgiww charakteryzuje się zwykle obecnością lęku.właśnie zespołu subdepresyjnego. . nie wiedzieć czemu. a występujący najczęściej w przebiegu choroby afektywnej. zdając się wynikać z pobudek myślowych. grzesznoici.rzuca się do okna. Poniżej dokonano przeglądu wielu innych zespołów psychopatologicznych o rożnej symptmatclogii. W sporadycznych przypadkach zespół depresyjny. poza chorobą afektywną. Niebezpieczeństwo wiąże się z zachowaniem pewnej zdolności du działań ruchowych. W odróżnieniu od opisanego powyżej zespołu. w niektórych przypadkach. Depresję.wzruszenia. zamieszczając informacje wyłącznie o zespołach podstawowych. tek myślenia oraz ruchy chorego ulegają coraz to wyraźniejszemu zwolnieniu. a który nagle. upośledzenia. winy. którą zawsze należy brać pod uwagę w odniesieniu do chorego w stanie depresyjnym. Dlatego też poprawa. by skoczyć na ulicę. w miarę pogłębiania się depresji. co dotyczy około 7'%przypadków tej psychozy. pojawiającymi się u chorego cierpiącego od dawna na schizofrenię. tj. A zatem stanu określanego jako paragnomen nie należy mylić z niespodziewanymi czy agresywnymi działaniami impulsywnymi. depresja przybiera inny obraz. starczych i tzw. w tzw. Oprócz obniżenia nastroju występuje pobudzenie ruchowe. Możliwość popełnienia samobójstwa. szczególnie poniżenia. Zespół depresyjny o umiarkowanej głębokości nazywamy zespołem subdepres yj ny m. polega doniosłość spostrzeżeń Brzezickiego. Na zespół depresyjny. Zespól depresyjny (wmdmmw deywcxwwow. Obraz kliniczny zespołu depresyjnego wykazuje dość często nie tylko trzy podstawowe objawy. ale również inne. który w części przypadków występuje z dużą wyrazistością. składają się następujące objawy: 1) obniżenie nastroju (samopoczucia) 2) spowolnienie toku myślenia: 3) spowolnienie ruchowe. urojenia. W jednym z poprzednich podrozdziałćw omówiono zespoły zaburzeń świadomości. określany niekiedy jako typowy. zwłaszcza w przebiegu psychoz przedstarczych. jak i ich nasilenia. Zespół ten bywa również nazywany depresją prostą. Zespół depresyjny z pobudzeniem ruchowym i słownym (melancw (ja agituw) . typowego". czasem w schizofrenii. Zależnie od głębokości zespołu depresyjnego poszczególne objawy występują z różną wyrazistością. hipochondryczne. Otóż paragnomen. Podstawowe zespoły psychopatologiczne i uwagi ogólne o ustaleniu rozpoznania. np. polegająca na spłyceniu objawów depresji i zmniejszeniu spowolnieniaruchowego. może na wiele dmi lub tygodni poprzedzić rozwój schizofrenii.psychozach inwolucyjnych oraz w psychozach przedstarczych i starczych. dotyczy zwłaszcza depresji mniej głębokiej. stwierdza się mJn.inwolucyjnych. i na tym mJn. musi być oceniana z całą wnikliwością i ostrożnością. Zazwyczaj. Zahamowanie myślenia (czego dostrzegalnym przejawem jest mutyzm) i zahamowanie ruchowe stanowią charakterystyczne objawy o stu pi e ni a dep re s yj n ego (rwpzr melancholio u: ) . dezrewo) . zwłaszcza lęk. a również osłupienie depresyjne. Zespół depresyjny stanowi również jedną z postaci psychoz reaktywnych. Bywa więc czasem zwiastunem tej choroby. Zespoły depresyjne wykazują dość znaczne rćżnice. Lęk jest szczególnie charakterystyczny dla depresji endogennej.

W przypadku podejrzewania depresji zamaskowanej. W niektórych przypadkach lęk przybiera postać agorafobii (por. sprzedaży. Zespól maniakalny Gmdroma mamacwz. W zespole hipomaniakalnym chory robi czasem na otoczeniu wrażenie przede wszystkim osoby nadmiernie wesołej i aktywnej. zarażeniem chorobą weneryczną. krzyczą. Podejmują pochopnie decyzje dotyczące np. w której objaw wiodący stanowi obniżenie napędu ruchowego lub też stwierdza się wyraźne zahamowanie w sferze psychicznej. niepokój. S. Dominują natomiast zaburzenia wegetatywne. niekiedy znacznie nasilonych. Objawy zespołu tx 1) podwyższenie nastroju (samopoczuciak 2) przyspieszenie toku myślenia aż do gonitwy myślowej 3) pobudzenie ruchowe.gniewna mania) . bóle głowy) oraz na poczucie ogólnego znużenia.kupna. Rodzaj dolegliwości skłania chorego do szukania pomocy przede wszystkim u lekarzy chorób wewnętrznych. W tej grupie obraz kliniczny wiąże się z dominowaniem. zwłaszcza rytmu TU I O/UWUUd. zaburzenia jelitowe. tj. Nastrój chorych jest podwyższony. Chorzy istotnie wykazują w tych stanach dużo przedsiębiorczości i przebojowości. mania) stanowi fazę maniakalną choroby afektywnej oraz występuje w psychozach organicznych. przed przystąpieniem do ewentualnego podawania środków przeciwdepresyjnych. E. w których dominuje przewlekła postać lęku z uczuciem napięcia. Nie zgłaszają natomiast skarg na depresję ani w pz (ocznym. uwzględniający genezę wiodących objawów maskujących: Zespół subdepresyjny o cechach depresji prostej. W stanie maniakalnym chorzy przejawiają skrajne pobudzenie ruchowe i słowne. zaburzenia wegetatywne) . dzięki którym można stwierdzić.69) lub też na plan pierwszy wysuwają się natręctwa. . Rozległa grupa piąta obejmuje różne zespoły bólowe oraz zaburzenia psychosomatyczne. co grozi nadużyciami seksualnymi.ze strony układu sercowa-naczyniowego i pokarmowego. bezsenność. W takim przypadku dochodzi do częstych konfliktów z otoczeniem. Do tej grupy zostały zaliczone przypadki depresji zamaskowanej. zawierają również przygodne znajomości.bóle w okolicy serca. wykonują ruchy taneczne. poczucie obniżonej sprawności psychofizycznej. W niektórych przypadkach depresji obniżenie nastroju.przede wszystkim w psychozach wieku późnego oraz w porażeniu postępującym (w postaci ekspansywnej tej choroby) .Depresja zamaskowana depresja bez depresji" (dezre rriz swz dezrewiznelwwerz Dezrewzw) . ryzykowne. że pacjent istotnie nie cierpi na chorobę somdr*czną. zaburzenia miesiączkowania. W tym podnieceniu maniakalnym zatraca się możliwość wykonania czynności powiązanych. względnie u lekarzy innych specjalności. niepokojem psychicznym i ruchowym. odczuwane zwykle przez chorego i relacjonowane jaku głęboki smutek. nie stanowi objawu wiodącego. zagrożenia. przejawów zaburzeń rytmów biologicznych. Depresja zamaskowana. zmiany pracy. Pużyński proponuje następujący podział depresji maskowanych. Chorzy zgłaszają skargi na dolegliwości somatyczne (np. niepożądaną ciążą. trwożliwego oczekiwania. zbliżony nieco do zespołu neurastenicznego (szybkie wyczerpywanie się. niekiedy również w schizofrenii. ani w psychopatologicznym znaczeniu tego słowa. a nie u psychiatry. bicie serca. Ze względu jednak na obniżony krytycyzm i brak poczucia choroby popełniają często czyny nierozważne.str. ale przede wszystkim drażliwy (tzw. Biegają. obniżenie aktywności. cz może stwarzać istotne trudności diagnostyczne. zachodzi zrozumiała konieczność przeprowadzenia wnikliwych badań. nieokreślony niepokój. m in.

jest używany wyłącznie w tym znaczeniu. gruboskórny. Są hałaśliwi. lecz umiarkowane podwyższenie nastroju uwarunkowane zmianami organicznymi mózgu. Nie jest to jednak. polegający na naśladowaniu dziecka zachowaniem i mową. przestaje się odżywiać i pojawia się akineza. zmniejszenie masy ciała.Płytkie stany hipomaniakalne (lub po prostu chorobliwie podwyższony nastrój) bywają czasem niesłusznie określane słowem euforia. niekonsekwentne. obłożenie języka. Chory staje się nietaktowny. która dotąd zachowywała się bez zarzutu. rozszerzenie. śmieją się lub płaczą. natomiast terminem tym nie należy w żadnym razie określać urojeń. obojętny albo ambiwalentny. świadczą o urojeniowej ocenie sytuacji. bezładne. Tok myślenia wykazuje znaczny stopień rozkojarzenia. niekiedy-zniżając własny głos do szeptu-możemy od niego uzyskać więcej informacji. co stan maniakalny. poprzez wszystkie stopnie. W zespole hipokinetycznym napęd jest obniżony. niestałe. okazywać zachowanie krnąbrne.w stwardnieniu rozsianym lub w pląsawicy Hunringtona. nachalny. zaburzenia miesiączkowania. Zanika potrzeba dbałości o higienę. dużo mówią. bez wyrazu. Zachowanie jest nacechowane brakiem poczucia dystansu w stosunku do rodziców. osób starszych. można zauważyć typowe zaburzenia wegetatywne: sinica kończyn. Zespół katatoniczny występuje w dwóch postaciach: hipokinetycznej (akinetycznej) i hiperkinetycznej. Kary lub groźby nie robią na nim wrażenia. a później znaczne zwężenie źrenic. niespójne logicznie. Typowym objawem jest puerylizm. Nastrój bywa przygnębiony (staje się to niekiedy źródłem pomyłek diagnostycznych. nazywamy osłupieniem (smpor) . przełożonych. Wypowiadane przez chorego rozmaitej treści urojenia. niszczą wszystko dookoła. przybierać niepoważne pozy. swoją czystość i potrzeby fizjologiczne. nie ma w nich nawet śladu dążenia do ich usystematyzowania. Obserwuje się znaczną agresywność: chorzy rzucają przedmiotami. bezczelny. Mania znaczy tyle. ale nie w stosunku do porunnej postaci fazy maniakalnej choroby afektywnej. Zespół hebefericzny. Jego mimika staje się sztywna. zaczyna nagle zdradzać dziwactwa. Ich wspólną cechą są zaburzenia ze strony napędu psychoruchowego. co powoduje wysuszenie rogówek. często wielkościowe. przypalają niekiedy papierosami skórę. nosa i uszu. nie poddaje się modulacji. drażliwy. rzadkie mruganie powiek. przy czym ich wypowiedzi są wybitnie rozkojarzone. Chory nie może nadążyć z wykonywaniem obowiązków (bradykineza) . . są niedorzeczne. dokonują samookaleczeń. Dlatego mówimy o euforii np. aż do zupełnego zaniku. Gdy zespół ten utrzymuje się przez dłuższy czas. Termin. W zespole hiperkinetycznym następuje znaczne wzmożenie napędu ruchowego. kpiarskie. drą na sobie ubranie. mania". Osoba. śmiać się bez powodu. polegających na rozpoznawaniu zespołu depresyjnego) . Urojenia i omamy znajdują się na dalszym planie. bardzo płytka mania". siedzi lub stoi bezczynnie. w którym chory popada w uporczywe milczenie. Na pytania odpowiada po dłuższym milczeniu (mutyzm) . zachowanie chorych jest dziwaczne i niezrozumiałe. wymaga z całą pewnością różnicowania z opisaną wyżej manią. suchość błon śluzowych jamy ustnej lub ślinotok. podany jako synonim zespołu maniakalnego. błazeńskie. Stan. Chory mówi cicho. należący do grupy psychoz schizofrenicznych. nie podporządkowują się żadnej dyscyplinie.

należą jeszcze inne objawy. oprócz psychoz schizofrenicznych. Osłupienie (swpor) jest zespołem. Stany osłupienia. zagubionych jakby zaczarowanych. często niefiz (alogicznej. Napięcie mięśniowe jest wzmzżone. którzy nie pojmują. Cierpi na tym również kontakt uczuciowy. występują w przebiegu choroby afektywnej. Chorzy poruszają się powoli. Uwzględniając całokształt obrazu klinicznego osłupienia katatonicznego (swpzr cmwzmcws) . urojeniowe.osłupienie efektoryczne i receptoryczne. Po ustąpieniu osłupienia chory nie pamięta minionego okresu lub jest zachowana jedynie pamięć fragmentaryczna-urywkowe wspomnienia dziwacznego snu. Stwierdza się ponadto. echopraksja. np. giętkość woskową lub pseuduwoskową oraz negatywizm czynny. Chorzy często pozostają przez długie godziny w jednej pozycji. wiotkie) charakteryzuje się spowulnieniem ruchowym. sztywne) przejawia się zahamowaniem ruchowym przy zachowanej zdolności odbierania bodźców. . bierne. tj. Chory spowalniały może w stanie osłupienia katatonicznego przejawić nagle pobudzenie i dokonać czynu gwałtownego (raptus cmmzmcas) . słuchowymi i z urojeniami. snują się"po sali. Często występuje negatywizm bierny. echomimia. zwłaszcza płytszego. wstają z łóżka. stereotypie ruchowe i słowne. tj. W zmianach płytszych chory czasem odpowiada powoli pojedynczymi słowami lub spełnia polecenia. doznaje bólu. Występują zaburzenia świadomości w postaci zbliżonej do zespołu onejroidalnego. Chorzy sprawiają wrażenie ludzi całkowicie zdezorientowanych. Długotrwałe pozostawanie w jednej pozycji wywołuje obrzęki. ale nie jest zdolny do działań ruchowych (hamowanie ochronne. w psychozach spowodowanych czynnikami infekcyjnymi i intoksykacyjnymi. Halucynoza lub omamica (Adacmzw) jest zespołem przebiegającym z omamami jako objawem dominującym. które nie osiąga na ogół stopnia pełnego zahamowania. jako skrajne pagłębienie depresji (wwzor melancholicar) . Po ustąpieniu stanu zahamowania chory na ogół pamięta zachowanie otoczenia i własne doznania z zakresu choroby. według tradycyjnej interpretacji neurofizjologicznej. Słowa kierowane do chorego nie są przez niego odbierane. Napięcie mięśniowe nie jest wzmożone (osłupienie wiotkie) . lub stoją na jednej nodze. w porażeniu postępującym (stupor poru (mens) . czynne. Osłupienie efektoryczne (anergiczne.echolalia. również jako osłupienie psychopochodne (wzcr rewcmuj. wykonując niektóre ruchy. Między obydwiema postaciami zespołu katatonicznego są możliwe stany przejściowe. W głębokim osłupieniu występuje całkowity mutyzmi bezruch. Natomiast prawie całkowicie zanika kontakt chorego z otoczeniem. co się z nimi i wokół nich dzieje. Osłupienie katatoniczne na ogół rozwija się szybko i nagle ustępuje. widzi. omijają inne osoby i sprzęty. U chorych leżących występuje zwykle objaw poduszki powietrznej. obejmuje przede wszystkim analizator kinestetyczna-ruchowy) . O sł u p i en i e re c ep tory c zn e (oncjroidalne. Osłupienie występuje najczęściej w schizofrenii katatonicznej.Nawiązanie z nimi łączności intelektualnej jest znacznie utrudnione. w typowych przypadkach. Chory więc słyszy. z omamami wzrokowymi. . przechodząc czasem w stan podniecenia katatonicznego. Do obrazu klinicznego.dziwacznie przegięci. wyróżnia się dwie jego postacie. który charakteryzuje się przede wszystkim zahamowaniem lub znacznym spowolnieniem ruchowym.

w rzadkiej psychozie. wyodrębniony ze złożonego obrazu psychopatologicznego. węchowe i inne) .automatyzm psychiczny. występującą sporadycznie. Istotna rola patogenetyczna przypada organicznemu uszkodzeniu mózgu (np. występuje zwłaszcza w halucynozie alkoholowej. względnie prześladowcze i odnoszące. najczęściej prześladowcze. usystematyzowanymi urojeniami treści prześladowczej. określonej przez Kraepelina nazwą pwrmcia mjacwmcrw. oraz słowne omamy słuchowe-znacznie rzadziej omamy węchowe. Urojenia pasożytniczej choroby skóry występują w przebiegu psychoz inwolucyjnychoraz psychoz przedstarczych. zwykle usystematyzowane i całkowicie niepodatne na perswazję. Tak zwana przewlekła halucynoza dotykowa Bersa i Ćonrada. nieznanej siły) . Zespól paranoiczny charakteryzuje się zwanymi. aby określenia. które w pustaci myśli wnikają do jego głowy i czuje się zarazem owładnięty tą zewnętrzną siłą. choroby wątroby. Zespól paranoidalny (zespół urojeniowo-omamowy) . Chory z niewzruszonym przekonaniem stwierdza. Zespół Kandinskiego i Clerambaulta. lecz proces psychotyczny przejawiający się usystematyzowanymi urojeniami jako objawem wiodącym. Zespół urojeniowo-omamowy może występować w różnych psychozach. zespół paranoiczny"używamy wówczas. Chory słyszy podszepty (szatana. odczyny uczuleniowe i inne) . wyróżnia się halucynozę kiłową Flauta. Od urojeń pasożytniczej choroby skóry odróżniany parazytofobię. Halucynoza bywa uwarunkowana czynnikami mtoksykacyjnymi oraz infekcyjnymi. wielkościowej. rzadziej innej. rzadziej wielkościowe) zraz omamy (zwykle słuchowe. Zespól paralreniczny (wmdroma purmhrenicwn) obejmuje głównie dwa objawy: usystematyzowane urojenia (prześladowcze. a obecność omamów dotykowych jest jedynie hipotetyczna. robaczki". Zespół parafreniczny występuje w parafrenii. zespół paranoidalny"używać przede wszystkim. Podobna bliskość dotyczy zespołu parafrenicznego i tych przypadków omamicy alkoholowej. a nawet wyłącznie. Jako osobną postać.lęk przed pasożytami. i w psychozach wieku późnego. że mamy na myśli nie jeden objaw (którymi są urojenia paranoiczne) . zmiany miażdżycowe) . a przede wszystkim urojenia prześladowcze powiązane treścią z omamami. które przebiegają z urojeniami o cechach dość wyraźnej sysrematyzacj i. a więc naporu obcych myśli (por. Na podstawowe objawy tego zespołu składają się urojenia. zaznacza się jednak tendencja. na którą składają się omamy dotykowe oraz urojenia pasożytniczej choroby skóry. odnoszącej. ale również czuciowe. którym towarzyszą zwykle złudzenia. na który składają się pseudohalucynacjeoraz urojenia owładnięcia. że pod skórą poruszają się owady.ób) . Urojenia te w większości przypadków stanowią urojeniową interpretację doznań fizjologicznych.Są tu najczęściej omamy słuchowe. Określenia. jednak już w pojęciu pseudohalucynacji . nieraz strach o znacznym natężeniu. w stosunku do psychozy schizofrenicznej. str. smakowe lub dotykowe. Lęk. Nieco częściej występują urojenia pasożytniczej choroby skóry. niektóre niedokrwistości. tj. a zwłaszcza świądu i innych dolegliwości uwarunkowanych zmianami skórnymi w przebiegu różnych chorób somatycznych (cukrzyca. hipowitaminozy. W niektórych przypadkach wraz z urojeniami oraz omamami li pseudohalucynacjami) występują objawy stanu depresyjnego (zespół paranoidalna-depresyjny) . tj. Sporadyczne przypadki przewlekłej halucynozy dotykowej są zespołami parafrenicznymi. to zespół bardzo rządku występujący. Zespół ten bywa też określany jako wspó (występowanie pseudo halucynacji oraz mantzmu. czasem w psychozach schizofrenicznych. gdy chcemy podkreślić. mrówki"maleńkie zwierzątka"itp.zanik tkanki mózgowej.

Zapamiętanie natomiast spraw bieżących nastręcza poważne trudności. talem) . występuje. wnioskowanie i inne. Zaburzenia krytycyzmu są związane bezpośrednio z obniżeniem sprawności intelektualnej. powtarzaniem zdań. że echo poprzedza myśli. Występuje również upośledzenie zdolności wykorzystywania podanych wiadomości-zwłaszcza w sytuacjach względnie nowych-co jednak pozostaje w ścisłym związku z zaburzeniami logicznego myślenia. można określić jako. W głębszym otępieniu chory okazuje bezradność nie tylko wobec sytuacji nowych. objaw podstawowy. tj. ale także echa swoich myśli. Zorientowanie się w nowej sytuacji i dostosowanie do niej jest często ponad siły chorego. Na każdą z nich składa się wiele odmian. Poniżej zestawiono podstawowe objawy właściwe dla postaci otępiennej. a zdolność zapamiętywania niknie. Wysiłek umysłowy. pogłębiając zaburzenia orientacji. zwłaszcza zapamiętywania. gdy chory znajduje się w nowym otoczeniu i wobec zmienionego biegu wydarzeń dnia. a nawet różnice jakościowe. a zarazem mieszczącym się w szerokich granicach: od względnie nieznacznych zaburzeń pamięci do głębokich. do których przywykł. Objaw ten. ludzie starzy okres młodości. toteż wymaga on szczególnie troskliwej opieki. a więc wykonywania operacji myślowych.związany z odpowiadaniem na pytania. Bywa i rak. . są objawem charakterystycznym. w poszczególnych bowiem przypadkach stwierdzamy różnice dotyczące nasilenia uwzględnionych objawów. 1. uogólnienie. lecz odbierane w postaci myśli i dlatego omawiany objaw.postać otępi enną (lub otępieniuwą) oraz charakteropaty czną. naczyniowymi powodującymi niedotlenienie i w jego następstwie trwałe uszkodzenie tkanek. które ukazują jedynie ogólną strukturę tego zespołu. liczeniem. a także urazowymi (mechanicznymi) .ze s pół otęp lenny (smdromudementwum) . otoczenia i własnej osoby. W miarę narastania zmian organicznych ubytki pamięci stają się bardziej rozlegle. ale również codziennych. w doznaniu chorego jako pierwsze. podszepty myśli własnych". np. takich jak analiza. infekcyjnymi (zejście po zapaleniu mózgu i opon mózgowych) . Wyróżnia się dwie podstawowe postacie zespołu psychoorganicznego. oznacza otępienie (dementuj: od tego wiodącego objawu pochodzi nazwa całego zespołu zespół otępiejmy. jest charakterystyczny dla schizofrenii paranoidalnej. W niektórych przypadkach chory doznaje nie tylko naporu obcych myśli. Zaburzenia pamięci. porównywanie. Obniżenie sprawności intelektualnej. zwłaszcza wtedy. w tej jego postaci. Na przykład chory zapytany o imiona dzieci lub swój wiek nie jest w stanie. odległe w czasie. Nie są one słyszane uchem. na skutek zaburzeń pamięci. jak i pełny zespół Kandinskiegoi Clerambaulta. Obniżenie lub brak krytycyzmu.mieści się poczucie obcości nasuwających się myśli i wyobrażeń. spowodowany czynnikami toksycznymi (alkoholem. udzielić prawidłowej odpowiedzi. Zespól psychoorganiczny (syndromu mychozrzamcam) to zespół objawów klinicznych świadczących o rozlanym uszkodzeniu lub zaniku tkanki mózgowej. wywołuje szybko narastające znużenie. W tym należy upatrywać przyczynę pogarszania się stanu psychicznego chorych otępiałych z chwilą umieszczenia ich w innym środowisku: szpital nie stanowi tu wyjątku. miejsca. tlenkiem węgla. powodujących zupełną dezorientację co do czasu. synteza. Postać otępienna zespołu psychoorganicznego. Cechą dominującą jest upośledzenie zdolności logicznego myślenia. tj. Chory zwykle dość dobrze pamięta wydarzenia dawne.

Stosunkowo często zaburzenia osobowości są uwarunkowane uszkodzeniem mózgu i te właśnie przypadki określa się terminem. Nastrój chorych bywa tępy. W obu przypadkach przede wszystkim ma miejsce obniżenie sprawności intelektualnej. często jest też podbarwiony euwrycznie. natomiast upośledzenie dotyczy wyłącznie osób. aby przekonać się. uwzględniono w części drugiej (szczegółowej) podręcznika. tj. ile przede wszystkim na tym. zwłaszcza płytkim. czy nie ma kłopotów z pamięcią. W płytszych zmianach organicznych bywa i tak. czy istotnie chory się TOZTZCWTU. jego zahamowaniu. Wspomniano powyżej.swojej trudnej młodości. Otępienie a upośledzenie wnysłzwe. Określenie to nie informuje o cechach obrazu klinicznego. Zapytany z kolei. która w przeszłości uzyskała przeciętną lub nawet wysoką sprawność umysłową. że zespół psychoorganiczny (zarówno w postaci nępiennej. który bywa raki jak w psychopatii. ja jestem ze starego rocznika.Podaje więc tyłku imiona lub. Podaje nieistotne szczegóły. Jedną z charakterystycznych cech zespołu nępiennego u niektórych chorych na padaczkę jest lepkość my śle n i a. charakteropatia". W tym nLin. krytycyzm chorego bywa dość dobrze zachowany. Cechy charakterystyczne. . aż milo patrzeć na świat. z czego jednak nie wynika. że chory dostrzega z zakłopotaniem i obawą coraz to wyraźniejsze zaburzenia pamięci. a niedorozwój polega na wstrzymywaniu rozwoju. że należy również opowiadać rzeczy smutne. świadczące o ważniejszych różnicach. często opowiadamy coś wesołego. Z kolei w zespole otępiennym. Chory nadmiernie długo trwa przy jednym temacie: zachowuje się tak. że pamięć dobrze mu służy. jej utraty. a liczne zdania osnute wokół jednej sprawy nie wzbogacają treści wypowiedzi. lecz szybko weseleje. albo też posługuje się ogólnikami: . 45 albo 75". Przedstawione 7-Psychiatria. W niektórych przypadkach dominuje drażliwość i wybuchowość. Chwiejność emocjonalna nie jest objawem stałym i w niektórych przypadkach nie występuje wyraźnie. Tak więc otępienie może dotyczyć osoby.eh ar akt e r o p atia (charwzterzpuhia) . Postać charakteropatyczna zespołu psychoorganicznego. u których rozwój umysłowy został wstrzymany i nigdy nie osiągnął poziomu prawidłowego. iż jest np. jakby nie mógł się od niego oderwać. lecz etiupatogenezy. znajduje wyraz brak krytycyzmu chorego. jak i charakteropatycznej) wykazuje różne odmiany. może odpowiedzieć. wymienia nieprawidłowe. Bywa ono różnego stopnia. Różnica między psychopatią a charakteropatią nie dotyczy więc symptomatologii. badając chorych otępiałych. tak że chory sam z niepokojem śledzi postępujące upośledzenie pamięci i narastającą męczliwość. że otępienie jest wyrazem obniżenia sprawności umysłowej. słysząc wypowie dzianą pogodnym tonem pokrzepiającą uwagę. jak i niedorozwoju. Tutaj przykładowo wskazano pojedyncze odrębności. co jednak dotyczy na równi otępienia. jednak pewna zmienność nastroju. Objawy otępienia i upośledzenia są zbliżone. ma swoje lata. było ich troje": . jest charakterystyczna dla zespołu organicznego. a zwłaszcza skłonność do popadania w rozrzewnienie. Dlatego też. Różnica więc polega nie tyle na objawach czy głębokości zmian.piękny dzień. Chory wzrusza się na wspomnienie wydarzeń z odległej wojny lub np.

często o treści absurdalnej. iż są to przede wszystkim zaburzenia procesów emocjonalna-popędowych oraz zdolności ukierunkowania. Zespół ten obejmuje ogólnie ujęte zaburzenia psychiczne. cc zbliża wyraźnie ten zespół do zespołu psychoendokrynulogicznego. Zespól psychoendokcynologiczny (endokrines Psychosyndrom) został wyodrębniony przez M.stanowisko jest wyrazem zapatrywań T. Podając ogólną charakterystykę zespołu psychcorganicznego wspomniano. ale zapoczątkowuje postępowanie diagnostyczne. Prezbiofenia (Wernickiego) jest określeniem. Bleulera. Na obraz kliniczny składają się objawy typowe dla otępiennej postaci zespołu psychoorganicznegoze szczegulnym nasileniem zaburzeń pamięci i orientacji. oraz ze swoistą drobiazgowością.charakteropatia u niektórych chorych na padaczkę z typową drażliwością. Przykładem zaburzeń osobowości typu charakteropatycznego jest m. przyczyniając się do spopularyzowania poglądu o możliwości organicznego uwarunkowania zaburzeń osobowości. popędów i napędu psychicznego. które przebiegają z zespołem amnestycznym i niepokojem ruchowym. który opisał i zweryfikował liczne przypadki charakteropatii różnego pochodzenia. a zarazem du charakteropatii. Mimo różnych postaci charakteropatii i wyraźnych odmienności. Omawiany zespół może również powodować mechaniczne uszkodzenie mózgu (zespół amnestyczny pourazowy) . Zespół amnestyczny Korsakowa jest jedną z postaci zespołu psychoorganicznegospowodowanego znacznym uszkodzeniem mćzgu. w tym również ważnych wydarzeń bieżących. Rozległe luki pamięciowe chory wypełnia konfabulacjami. Bilikiewicza. skłonnością do wygotowanych reakcji emocjonalnych i do zalegania afektu.in. a poszczegulne choroby gruczołów wydzielania wewnętrznego wykazują właściwą sobie symptomatologię psycho. . Stwierdzenie zespołu miejscowego uszkodzenia mózgu ma znaczenie ogólnikowe. dzięki czemu można doprowadzić do ścisłego ustalenia objawów klinicznych i. integracji i kontroli działania. A mianowicie. Głębokiemu upośledzeniu ulega zdolność zapamiętywania. w miarę możliwości. można ogólnie przyjąć. Chorzy przejawiają nastrój tępy.w obrębie płata czołowego. wykazuje cechy wspólne. płytkoeuloryczny lub dysforyczny. skroniowego lub ciemieniowego warunkuje pewne odrębności obrazu klinicznego) . które dopiero co miały miejsce. że świadczy on o rozlanym (globalnym) uszkodzeniu tkanki mózgowej. oznaczającym psychozy starcze. Jedna z psychoz alkoholowych przebiega w postaci zespołu Korsakowa. Zespół ten stanowi tylko ogólne ramy. dziś rzadko używanym. w poszczególnych przypadkach miejscowego uszkodzenia mózgu występują zaburzenia procesów emocjonalnych. jak również zdolność przypominania. du określenia ich przyczyn. Na zespół psychoendokrynulogiczny składają się trzy grupy objawuw: zaburzenia poszczególnych popędów. mimo różnego umiejscowienia uszkodzenia (np. W zespole amnestycznym uwarunkowanym czynnikami toksycznymi (i niedoborem witamin) rozwija się zwykle zapalenie wielonerwowe. Zespół ten. uwarunkowane chorobami gruczołów wydzielania wewnętrznego. ogólnej aktywności (napędu psychicznego) oraz nastroi u. Przyczyną zespołu Korsakowa bywa też ciężkie zatrucie tlenkiem węgla lub innymi środkami toksycznymi. Od tak rozumianego zespołu udrożnia się niekiedy zespół miejscowego uszkodzenia mózgu (las himlokale Psychosyndrom opisany przez Bleulera) .

na którym ten. w stanach lęku. ale pozostaje bliskie sposobowi myślenia diagnostycznego wielu doświadczonych klinicystów uprawiających medycynę. zaburzenia pamięci. Chęcińska i wsp. stwierdzono.zespół paranoidalny. który powstał na podłożu przewlekłej schizofrenii lub też rozwinął się w przebiegu . Jest to kolejna przyczyna. Te ostatnie występują w postaci zespołów neurastenicznych (rzekumonerwicowych) . czasem z zaburzeniami pamięci właściwymi dla zespołu amnestycznego Korsakowa. W toku badań. będącego jedną z postaci tzw. należy dążyć do uwzględnienia nie tylko utrzymującego się w danym momencie procesu chorobowego-np. nawet lekką (przejściowe obniżenie zdolności logicznego myślenia. czynniki infekcyjne. senność patologiczna. psychiatra zadaje sobie pytanie. uwagi) : podwyższona tolerancja na glukozę (krzywe hipoglikemiczne) przy prawidłowym na ogół stężeniu glukozy we krwi na czczo. stwierdzając np. Tak więc. Bilikiewicza: Psycamria i/juczna.zespołu depresyjnego.zewnątrzpochodnymi. etioepigenezy. Podstawowe cechy: objawy neurasteniczne. przebiegające z zaburzeniami świadomości (przymglenie.nerwic wegetatywnych (a niekiedy zespołów rzekomonerwicowych) . takimi jak zatrucia. ale w obu grupach przypadków jest zaburzony popęd (zaspokajania głodu) . Zamieszczone poniżej wyjaśnienia przeznaczone dla studentów-w przyszłości lekarzy różnych specjalności. Teoria etioepigenezy. Zgodnie z podstawowym założeniem. toku myślenia. l 966) . ogólny napęd i nastrój. stanowi trwały dorobek psychiatrii polskiej. Wyróżnia się reakcje ostre. tj. Uwagi ogólne o ustaleniu rozpoznania. że różne czynniki zewnąuzpochodnemogą wywoływać podobne reakcje psychopatologiczne. Reakcje egzogenne uważa się za nieswoiste w tym znaczeniu. opracowana i wprowadzona do nauki przez T. zespołu paranoidalnego. są oparte głównie na VII wydaniu dzieła T. Ograniczono się zatem do krótkiej wzmianki na temat koncepcji. dla której uzupełniono ten rozdział krótką charakterystyką rozpoznania etioepigenetycznego. czy jest to zespół psychotyczny. Na przykład krańcowo różnią się objawy niedoczynności i nadczynności gruczołu tarczowego. Teoria ta.również 2. somatyczną. Zespól psychohipoglikemiczny (rmdromd pycwjizzg (ycazmizam) . l 9/Z) . czasem na czczo: duża wrażliwość psychiczna na hipoglikemię. zwłaszcza typu hipostenicznego: wzmożona pobudliwość układu sercowa-naczyniowego: lekkie napadowe stany hipoglikemiczne pochodzenia emocjonalnego (po doznaniu przestrachu.patologiczną mieszczącą się w obrębie zespołu Bleulera. po długich przerwach między posiłkami. które doprowadziły do próby wyodrębnienia zespołu psychohipoglikemicznego (M. Reakcje egzogenne BonhoeTera to nieswcisre stany psychopatologiczne wywołane czynnikami egzogennymi. której założenia stały się podstawą nozografii etioepigenetycznej. Jarosz. ma już dość długą historię. Bilikiewicza. zespół majaczeniowy splątaniowy) oraz przewlekle. w okresach przygnębienia) oraz podczas stosowania diety bogatowęglowodanowej. iż poranne postacie tego zespołu występują u ludzi zdrowych (por. rzadziej hipomaniakalnych oraz w postaci zmian otępiennych. Ustalenie rozpoznania w myśl założeń etioepigenezy jest przydatne i owocne nie tylko dla psychiatrów. zespół się rozwinął. urazy mechaniczne i inne. Wypełnienie tego zdania wymagałoby obszernego rozdziału. nazwanej również teorią. któregoś z zespołuw zaburzeń świadomości bądź innego jeszcze stanu psychopatologicznego-ale także podłuża. Poniższe uwagi nie są przeglądem różnych strategii w zakresie postępowania diagnostycznego. depresyjnych.

różne choroby somatyczne i zatrucia. np. . czy też u podłoża obserwowanych zaburzeń psychicznych leżą np. to czynnościowy zespół paranoidalna-depresyjny.o cechach histeroidii. świadomość"nadaje się inne-szersze-znaczenie w naukach humanistycznych. który nawarstwił się na zasadniczo organiczne"podłużę. mieszczących się w pojęciu. Nie wystarczy. będącym drugą warstwą. Terminowi. choć nadal niewystarczające. W myśl przedstawionych poglądów należy dążyć do ustalenia trzypiętrowego (mjwarstwowego i miastowego) rozpoznania. jeżeli rozpoznamy. w oderwaniu"ud tradycyjnego podłoża schizofrenicznego. tj. oraz do pytania o jego podłoże.zespół majaczeniowy (delirium inńcmsum) lub też zespół splątaniowy (amemia) . jak i wykazująca zaburzenia różnego typu i głębokości. Oryginalność koncepcji etioepigenetycznej polega przede wszystkim na tym.w medycynie. Takie postępowanie jest słuszne. a innewęższe-w naukach przyrodniczych. Tym podłożem. którą może być np. Według przedstawicieli nauk humanistycznych pojęcie świadomość" (cwuciemia) oznacza . W celu uproszczenia przykładu ograniczymy się tylko do uwzględnienia zespołu paranoidalnadepresyjnego. . Etioepigenetyczny system diagnostyczny ma wiele cech wspólnych z systemem wieloosiowym. Zgodnie z powyższym. ujęcie całości strukturalnej choroby psychicznej w jej dziejowym rozwoju dynamicznym" (T. rzecz jasna. że dzięki niej można dostrzec zespoły czynnościowe. min.choroby afektywnej. w nozogrwii etioepigenetycznej wyróżnia się w sposób oryginalny trzy warstwy (okresy) i przywiązuje istotną wagę do nawarstwiania się zespołów czynnościowych na podłoże organiczne. mogą być hipotetyczne zmiany organiczne właściwe dla schizofrenii przewlekłej Oj. który doczekał się kilku wydań i zyskuje na świecie coraz szersze zastosowanie. gdy jest to osobowość prawidłowo ukształtowana. tj. gdyż uwzględnia dwa okresy (lub inaczej-warstwy) etioepigenetyczne. paranoidalny i hebefreniczny. ale o określonym profilu. Bilikiewicz. do właściwości osobowości człowieka zarówno wuwczas. Takie postępowanie uwzględnia już warstwę drugą i trzecią: jeżeli jest to osiągalne. Słuszne. jako względnie częstego. Jak łatwo się domyślić. np. Jej szerokie uwzględnienie jest wyrazem przywiązywania należytej wagi nLm. to proces diagnostyczny zmierza do poznania także okresu pierwszego. Warstwa trzecia. osobowość przedchorobowa". Adam Bilikiewicz. processus et defectus psychoorganici) i okres trzeci nawarstwień czynnościowych Gmdrzmmw ńmctznalia) . co umożliwia. W rozpoznaniu etioepigenetycznym staramy się uwzględnić wszystkie trzy warstwy (a przynajmniej drugą i trzecią) . gdyż takie sformułowanie mówi nam bardzo niewiele. czy zachorował człowiek o osobowości skrajnie niedojrzałej. nozogralia etioepigenetyczna kieruje uwagę również na warstwę pierwszą.okres drugi zmian mwmcznyc\tmorbi. takie jak katatoniczny. wysuwając pytania i szukając informacji o właściwościach genetyczna-konstytucjonalnych badanego pacjenta. stanowiące przypuszczalne podłoże choroby afektywnej (sabsmuum endogener cyclqphremwe) . psychozę infekcyjną". l 988) . prawdziwej') lub zmiany endogenne. ale musimy określić rodzaj psychozy. czy reż o osobowości zwartej i odpornej. a także inne czynniki tworzące warstwę drugą. we wszystkich rozpatrywanych przypadkach. Nie jest przecież sprawą obojętną dla ścisłości ustalenia rozpoznania i oceny rokowania. opracowanym znacznie później przez ekspertów Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego pod nazwą DSM.dziedziczna-konstytucjonalną.somatyczne zmiany inwolucyjne. Zaburzenia świadomości.

która pojawiła się u człowieka na drodze długotrwałej ewolucji. ma orientację w otaczającym go świecie. że tego samego terminu używa się w naukach przyrodniczych (szczególnie w neurologii i psychiatrii) w znaczeniu bardziej elementarnym. czyli dotyczące przytomności. Człowiek ma jednak także sferę przeżyć podmiotowych. odbijaniu''rzeczywistości. dostosowując się do zachodzących w nim zmian.wakefulness. zdajemy sobie sprawę z faktu. myśleć". Niewątpliwym utrudnieniem w porozumiewaniu się badaczy różnych specjalności jest fakt. gdzie organizm żywy odbiera bodźce ze świata zewnętrznego (ale również wewnętrznego) i ma możliwość rejestrowania (lub spichrzania-w języku cybernetycznym) tych informacji. gdy zajmiemy się zaburzeniami. Nla zakończenie powyższych rozważań definicyjnych trzeba ustosunkować się do pojęcia. utrzymywanie stałego poziomu czuwania. rmjderOjest cechą wszystkich organizmów żywych. że komputer potrafi może. ale-dzięki rozwiniętym procesom myślowym-zdaje sobie sprawę z przeżywania zjawisk psychicznych.najwyższy stopień rozwoju psychiki. Definicja ta powsiada w wyniku obserwacji zachowania (behawioru) organizmu żywego. mneme) . Uwzględniając ten wywód. Porównując mózg ludzki do najdoskonalszego komputera.myśli. ale nie może wiedzieć o tym. również tych. Świadomość byłaby więc końcowym etapem przejścia od prymitywnej psychiki zwierzęcej do psychiki por erceWewce człowieczej. Różnice między tymi terminami sraną się wyraźniejsze wówczas. . niem. Przez przytomność rozumiemy stan gotowości układu nerwowego do reagowania na bodźce albo. Przytomność jest pojęciem wyższym i wchodzi w zakres szerszego pojęcia-świadomości. emocji) . Naturalnymi stopniami wahania się stanu czuwania (przytomności) są jawa i sen fizjologiczny. W tym ujęciu świadomość oznacza zatem najlepiej zorganizowaną funkcję ośrodkowego układu nerwowego. Stanowi czuwania odpowiadają następujące terminy obcojęzyczne: łac.. To towarzyszące przeżyciom psychicznym poczucie ich przeżywania stanowi subiektywny człon definicji świadomości. ang. innymi słowy. Zjawiska iwiadzmości i pamięci są ze sobą nierozerwalnie złączzne. świadomością". . że świadomość w tym sensie (łac. Z kolei możliwość wykazania obecności procesów mnemicznych dowodzi przeistoczenia świadomości w pamięć. Ilościowe zaburzenia świadomości. świadomości. pamięcio-świadomości" (gr. umożliwiającego selekcjonowanie i interpretowanie bodźców. przytomność".rensonum.yigilantia. gr. Chodzi bowiem o to. a także celowego reagowania na bodźce. tworząc jedną funkcjonalną całość w znaczeniu. polegającą na zdolności do odbierania. rejestrowania i zintegrowanegz przetwarzania informacji. Wszędzie bowiem tam. które nie mają nawet najprostszych zalążków układu nerwowego. waking lub vigilance. Dzięki temu człowiek nie tylko spostrzega. polegającą na. mnemosynej des isy. mamy do czynienia z pamięcią (gr. Wachheir. wyobrażeń. mamy prawo zdefiniować świadomość (w znaczeniu seuunum) jako cechę organizmów żywych. czyli zdolność introspektywnego przeżywania zjawisk psychicznych (np. które bywa niesłusznie utożsamiane ze. Istnienie samuświadomzści u człowieka kładzie kres wszelkim spekulacjom i próbom analogii komputera do mózgu człowieka. że myśli To poczucie przeżywania myślenia określa się terminem samoświadomość".

Wahania świadomości w warunkach prawidłowych mają charakter zarówno ilościowy. niektóre przypadki guzów mózgu i urazów czaszkowa-mózgowych. czyli utratą przytomności (stanu czuwania) . czyli pó (śpiączkę (rzzzr) i śpiączkę (ccmw) . jęku. polegające na osłabieniu natężenia światła świadomości.lekkiego poruszenia głowy i mrugnięcia powiekami na klaśnięcie koło ucha. przy czym jest zachowana jedynie reaktywność na silne bodźce. Przeciwnie. ich śledzenia. ale także w sensie mniejszej lub większej wrażliwości (reaktywności) na bodźce z otaczającego świata. Charakteryzuje się wyraźną skłonnością chorego do snu. tj. będzie o tym mowa dalej. O aktywnym stanie mózgu w czasie snu świadczy też badanie EEG. jak i jakościowy. czyli-ściślej mćwiącprzytomności.ranu po obudzeniu się ze snu. gdyż bodzcami. Śpiączka jest najcięższym stanem polegającym na całkowitym wyłączeniu przytomności (a tym . obudzić". ale zamroczony"W warunkach patologicznych będą nas interesowały zmiany ilościowe świadomości. gdy kładziemy się spać. Wahania świadomości można dzisiaj mierzyć zarówno za pomocą metod neurofizjologicznych (wielogodzinne zapisy czynności bioelektrycznej mózgu) . Wyróżniamy trzy podstawowe zespoły zaburzeń: senność patologiczną (rcwmc/emia) . nawet najsilniejszymi. Nawiasem mówiąc. pod wpływem zmęczenia. używając skal określających sprawność różnych funkcji psychicznych (np. w wyniku działania leków nasennych. które to porównanie nasuwa się zresztą w języku polskim z uwagi na etymologię. Zmiany ilościowe wyrażają się wahaniami w natężeniu.stan półśpiączki. polega na wygaszeniu przytomności. że senność. W różnicowaniu ze snem fizjologicznym bierzemy pod uwagę fakt. w pewnych oczywiście granicach. występuje np. Senność patologiczna przypomina znaczną senność fizjologiczną. czyli półśpiączka. Przyczyną senności patologicznej są czynniki toksyczne.kawa i herbata) . a nawet zapamiętywania.Wahania stanu czuwania oznaczają w warunkach fizjologicznych. a nawet śpiączki. reaktywności na niektóre silne bodźce jest pojawienie się np. jak i psychologicznych. mówimy wówczas o jakościowej zmianie świadomości. Jeżeli jednak światło świadomości traci swoją klarowność i przejrzystość. nie można wyprowadzić chorego z tego stanu. który musi używać dużego wysiłku woli. Sen głęboki. Natężenie świadomości zmniejsza się wyraźnie. W czasie rozmowy chory zapada w sen. świadomość nasza przygasa. ale po chwili odczuwa znowu nieprzepartą potrzebę snu. światła"świadomości i zwężeniem jej pola. zakaźne (m in. to staje się przymglone i zamączne. zjawiska świadomości łatwiej zrozumieć posługując się prostym modelem światła. niektóre używki (np. Wyrazem zachowanej. patologiczny sen głęboki. gdy zbliża się czas wieczornego spoczynku. patologiczna pojawia się niezależnie od rytmu dobowego.skala stanu czuwania) . Nie należy natomiast. Nie ma żadnej analogii półśpiączki do snu fizjologicznego. Nie oznacza to jednak. aby nie usnąć. Wymienione powyżej przyczyny senności patologicznej mogą również powodować głębsze zaburzenia świadomości. Potocznie zawiera się to w stwierdzeniu. można go. których treść bywa niekiedy wplatana w marzenia senne. człowiek jest przytomny.zapalenie mózgu) oraz choroby organiczne mózgowia. przeprowadzać analogii między snem fizjologicznym a snem patologicznym. grymasu twarzy lub cofnięcia kończyny pod wpływem ukłucia. mJn. że fizjologiczne zaśnięcie zupełnie przerywa stan czuwania. który trwa nie tylko w sensie możliwości przeżywania marzeń sennych. iż codziennie. rozjaśniają"światło świadomości. Analogią tą posługują się również autorzy niemieccy. z zachowaniem odruchów obronnych.

w miarę narastania zaburzeń przytomności. do zaburzeń ilziciowych zalicza się tzw. o istotnym znaczeniu dla różnicowania i postępowania leczniczego. że jego podłoże przeważnie spowoduje agonię.wzruszenia. Warto dodać. mocznicowa. a nawet dni i tygodnie. co wyraża się zniesieniem wszelkiej reaktywności. a ponadto postacie odrębne. że z godziny na godzinę zaburzenia świadomości pogłębiają się lub ulegają spłyceniu. zwykle związane treścią z omamami. Jakościowe zaburzenia świadomości.zwężenie pola świadomości. Jeżeli stan śpiączkowy przedłuża się. W praktyce klinicznej nie da się wytyczyć ostrej granicy między ilościowymi i jakościowymi zaburzeniami świadomości. urojenia niespójne Onkoherentne) . że niekiedy w praktyce ogólnolekarskiej nadużywa się terminu czmw. określając nim stany snu głębokiego (czyli soporu) . Stąd pokrótce omówimy kryteria rozpoznawcze. którym w warunkach patologii odpowiadają wyżej wymienione zespoły. Nie towarzyszy temu jednak zmiana natężenia świadomości większego stopnia. hipoglikemiczna. ustępują lub łagodnieją w ciągu dnia: zdarza się jednak. a także przeżywanie urojeniowe określonych sytuacji (urojenia. to można sądzić. co wyraża się upośledzeniem zarówno zdolności przypominania. że przy pełnej sprawności poznawczej też tylko część bodźców jest rejestrowana. udarowa. zwłaszcza iż niejednokrotnie przenikają się one nawzajem. spowodowana zewnątrzpochodnymi czynnikami toksycznymi i inne) wykazujących cechy podstawowe. jak śpiączka. cz jest wyrazem patologicznie nasilonej przerzumości uwagi: charakterystyczne wahania głębokości zaburzeń świadomości (najczęściej objawy nasilają się pod wieczór i nocą. pourazowa. Mówiąc zatem o zwężeniu pola świadomości i właściwym dla tego stanu ograniczeniu percepcji bodźców. często prześladowcze. To zanikanie reaktywności jest szybkie i kończy się. rozumienie i kojarzenie: znaczny bezkrytycyzm: niekiedy skłonność do perseweracji (na różne pytania chory udziela stale tej samej odpowiedzi) : wyraźne zaburzenia spostrzegawczości. W skład zespołu objawów wchodzą: zahamowanie lub nagłe zablokowanie czynności pamięciowych. otoczeniu. jak i zapamiętywania: wynikiem tych zaburzeń jest dezorientacja w kilku kierunkach (w czasie. że niektóre treści nie przenikają do strumienia świadomości i nie są apercepowane. godziny. miejscu. Oprócz zmian w natężeniu światła świadomości. które leżą u podstaw kilku zespołów psychopatologicznych. W warunkach fizjologicznych zwężenie pola świadomości następuje pod wpływem czynników emocjonalnych. tj. występują zazwyczaj w ciężkich zaburzeniach mózgowych i pozamózgowych. Wiadomo jednak. wątrobowa. a nawet co do własnej osoby) słabnący kontakt intelektualny chorego z otoczeniem: obniżenie (oczywiście odwracalne) sprawności intelektualnej: spowalniały rok myślenia: zatracona spójność myślenia (myśli nie wiążą się we wspólną całość) pogorszone pojmowanie. W zależności od czynnika etiologicznego wyróżnia się wiele postaci śpiączki (cukrzycowa. jakościowych zmian wemcnum.samym i świadomości) . Śpiączka może trwać minuty. a w końcowej (preagonalnej) fazie na wystąpieniu arefleksji. Zwężenie pola (lub obszaru) oznacza. sytuaji chorego. dziania się') -chory . na zniknięciu odruchów obronnych. Zespoły rak głębokich wyłączeń świadomości. Nie uwzględniamy tutaj oczywiście kontrolowanych stanów wyłączenia przytzmności (łącznie ze śpiączką) w anestezjologii. mamy na myśli ograniczenie w porównaniu ze stanem przecigtnym. zwłaszcza silnego.

czasem wielkościowej lub religijnej) . w następstwie zatruć (delirium tcocwn) zarówno przemysłowych. w chorobach infekcyjnych i padaczkowych. nastrój dysforyczny lub o podbarwieniu euforycznym. Osiowym objawem. zmiana osobowości może się wyrażać zachowaniem i postępowaniem odbiegającym od dotychczasowej sylwetki charakterologicznej pacjenta.zamroczenia jasnego-zwawwtiz (aojda) .niezgodne z rzeczywistymi. oraz jako jedna z postaci psychoz alkoholowych (delirium tremens) . doić często rozpoczyna się stopniowo i powoli ustępuje. nasileniem lęku i zaburzeń nastroju (nastrój dysforyczny lub podniosły. W. jest stan pomroczny psychopochodny (zamroczenie histeryczne) . Zespól pomroczny albo zamcoczeniowy (zlwuiiaaz) dość często narasta szybko i kończy się nagłym przejaśnieniem świadomości. zimnica. Chory jest zdezorientowany we wszystkich kierunkach. Zespół majaczeniowy rozwija się przeważnie stopniowo. co uzasadnia wyróżnianie okresu przeddeliryjnego (predeliryjnego) . takich jak dur brzuszny. rzadziej występują fragmentaryczne wspomnienia (wyspy pamięciowe) . czyli onejruidalnych lub onirycznych. Po przeminięciu psychozy jest zachowana częściowa pamięć przeżyć omamowych i innych przeżyć z okresu chorobowego.przeżywa udział w jakiejś sytuacji i jest przekonany o jej realności. niekiedy samouszkodzenia i próby samobójcze. Zespól splątaniowy albo splątanie (amenta) . Dość często jednak zaburzenia świadomości wykazują cechy zespołów mieszanych: zamroczemowo-majaczeniowych. czasem trwania. Zespół unejruidalny występuje niekiedy w psychozach schizofrenicznych (katatonicznych) . oprócz jakościowej zmiany wewsznam. co dotyczy m in. Osoby znające chorego przed wystąpieniem psychozy określają go słowami: . oprócz jakościowych zaburzeń świadomości i cech stanu pomrocznego. tj.urojeń treści prześladowczej. Stan majaczeniowy występuje w przebiegu chorób zakaźnych (de (irwm iqyżcazwon) . w części jednak przypadków wcinam rozwija się ostro. ekstatyczny) . Zespoły pomroczne występują częste u chorych na padaczkę. szybko zmieniające się. które rużnią się przebiegiem. wymienia inne. w przypadkach zatruć. i złudzenia o treści fantastycznej. w tym również co do własnej osoby. w ciągu kilku godzin. omamy. Obok skrajnych przypadkuw. w odróżnieniu od zespołów pomrocznych. jak i środkami farmakologicznymi-zwłaszcza o silnym działaniu cholinolitycznym. Zależnie od podłoża przyczynowego w psychozie tej może wystąpić znaczne podniecenie ruchowe o typie gwałtownych wyładowań ruchowych i popędowych: nagłe ucieczki. napaści lub inne czyny agresywne. Jedną z odmian zespołu pomrocznego. to nie ten sam człowiek"Jakościowym zaburzeniom świadomości towarzyszą często zmiany ilościowe o charakterze zwężenia pola świadomości. dane osobowe (dotyczy to zwłaszcza tzw. błądzenie. zwykle płytkiego. pseudohalucynacje. gdy chory połaje się za kogoś innego. grypa i inne choroby ze znacznym odczynem gorączkowym. czystym"zespole zamroczeniowym nie występują omamy. zapalenie płuc. Ponieważ zaburzenia świadomości są w tej psychozie głębsze niż w zespole majaczeniowym. Istnieją liczne obrazy kliniczne zespołu zamroczeniowego.niektórych przypadków majaczenia alkoholowego. czyli pojawienie się nowej (patologicznej) osobowości. Owym przeżyciom towarzyszą żywe reakcje: lęki. jest rozdwojenie osobowości (naprzemienne) . wreszcie występowaniem objawów wytwórczych (np. przypominające marzenia senne z poczuciem uczestniczenia w rozgrywających się niezwykłych wydarzeniach. Przebiega z najgłębszymi zaburzeniami świadomości. Na obraz kliniczny takich złożonych psychoz składają się. przeżycia psychotyczne bywają pokryte niepamięcią. o czym świadczy najczęściej zupełna . głębokością zaburzeń osobowości.

chorób zakaźnych i intoksykacyjnych. faktów. co sprawia wrażenie. Na zakzńczenie podrozdziału o zaburzeniach świadomości należy podkreślić. gdyż rejestracja pamięciowa jest całkowicie zablokowana. precyzyjne i logiczne. O istnieniu objawów wytwórczych (omamów. iż cechą charakterystyczną psychoz z jakościową zmianą szmcriam jest ich epizodyczny charakter. który może zapowiadać zejście śmiertelne. ograniczonego zwykle do niewielkiej przestrzeni (. w części przypadków są tu stereotypie ruchowe. Bardzo charakterystyczny objaw inkoherencji rozpoznajemy po tym. tym bardziej klasyfikacja staje się czytelna i przejrzysta. Stopień trudności zwiększa się. reaktywność na bodźce zewnętrzne jest zniesiona lub paradoksalnie wzmożona. Gdy dwa przedmioty (lub więcej) można odróżnić na podstawie jednej cechy różnicującej. iluzji. iż wystąpienie zaburzeń świadomości typu splątaniowego jest niekorzystnym znakiem rokowniczym. to taki podział nie sprawia trudności. należy liczyć się z faktem.w niektórych stanach pomrucznych. niekiedy silny przestrach. gdy w układzie klasyfikacyjnym chcemy lub musimy uwzględnić więcej niż jedną cechę. Podział oparty na wielu cechach jest jednak pewniejszy i doskonalszy. niepokój w obrębie łóżka') . zjawisk) według z góry ustalonych kryteriów. jedyna cecha różnicująca rasy. Zachowanie chorego charakteryzuje się bezradnością" podniecenie ruchowe osiąga rozmiary bezładnego miotania się (jaktaje) . Trudno coś powiedzieć o wewnętrznych przeżyciach chorego. Epizody psychotyczne trwają od kilku godzin do kilku dni. 6. Oznacza to najczęściej nagły początek i równie nagłe (lub szybkie) ustąpienie zjawisk chorobowych. Biorąc pod uwagę podłoże przyczynowe. wyrażające często lęki. gdy kryteria podziału są łatwe do sprawdzenia i powtórzenia. Przykładem może być podział ludzi wg koletu skóry.niepamięć po jego minięciu. Im kryteria są bardziej jednoznaczne. jak wiemy. Zadaniem każdej klasyfikacji jest uporządkowanie i usystematyzowanie przedmiotów (danych. . obserwując zachowanie chorego. nie powiązane ze szbą formalnie i logicznie. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zagadnienia nazewnictwa. Adam Bilikiewicz. Od nich bowiem zależy powodzenie każdej klasyfikacji. Uwagi ogólne. że chory wyrzuca z siebie pojedyncze słowa. Warunkiem takiego podziału musi być występowanie wszystkich ustalonych cech w klasyfikowanych przedmiotach. sporadycznie zaś czas ten wydłuża się dc kilku tygodni lub miesięcy.czy przeżywa omamy lub inne objawy wytwórcze (urojenia) . Chory traci kontakt intelektualny i uczuciowy z otoczeniem. Zespół splątania jest typową psychozą scmatogenną i stanowi powikłanie wyniszczających chorób somatycznych. Ustalanie kryteriów podziału jest zadaniem trudnym i odpowiedzialnym. jego wypowiedzi świadczą o rozerwaniu wątku myślowego (inkoherencja) . Czas trwania poszczególnych zespołów i ich licznych odmian (stanów mieszanych łączących elementy różnych zespołów) zależy od czynników etiopatogenetycznych psychozy. chociaż nie jest to. np. tak iż po przeminięciu objawów chorobowych nie stwierdza się przeważnie wysp pamięciowych. zwłaszcza wówczas. np. urojeń) można jedynie wnosić pośrednio. czytania słownika".

Współczesna psychiatria odrzuca pogląd o istnieniu monosymptomatycznych chorób psychicznych. Przykładami są: kleprzmania (chorobliwa. popędowa skłonność do kradzieży) . W XIX wieku. sangwiników. sądzenie i wola. Inny francuski psychiatra. uwzględniającym takie pojęcia. Hipokratesa na choleryków. który położył główny akcent nie na przebiegu i zejściu psychoz. Autor ten w kolejnych wydaniach znakomitego podręcznika stopniowo rozszerzał i ujednolicad swoje poglądy.Historia nauk przyrodniczych (do których zaliczamy medycynę. który przeszedł do histzrii uwalniając psychicznie chzrych z kajdan i lańcuchuw w czasie Wielkiej Rewolucji Francuskiej. kontynuował myśl poprzednika. Kraepelin wyodrębnił w swojej klasyfikacji dwa duże. określając cechy jednostki chorobowej (nozologicznej) w psychiatrii. że człowiek od zarania dziejów starał się zjawiska przyrodnicze klasyfikować. otępienie wczesne" (demewiw prewcza) . tworzenia jednostek chorobowych w psychiatrii na wzór chorób cielesnych. egzogenii"nie pojawia się we współczesnych systemach diagnostycznaklasyfikacyjnych. poriomania albo dromomania (patologicznie wybujały popęd. lsąuirol. której szczegóły pominę. piromania (chorobliwe zamiłowanie do podpalania lub uczestniczenia w pożarach) itd. wielkiego reformatora opieki nad psychicznie chorymi. Myśl etizlugiczna była zawarta w zasadzie w podziale dychotomicznym na zaburzenia psychiczne endo-i egzogenne. Oegmwyków i melancholików. Rozwój nowoczesnej klasyfikacji. żyjącego na przełomie XVIII i XIX wieku. Przez psychozę endogenną Kraepelin rozumiał zaburzenia bez przyczyn zewnętrznych. Do jednej z pierwszych klasyfikacji należał podział francuskiego psychiatry Filipa Pmela. które sprowadzało się głównie (choć nie tylko) dz ich przebiegu. a w niej psychiatrię) dowodzi. Przykładem może być wyodrębnienie przez Beyle'a porażenia postępującego jako psychiatrycznej jednostki nozokgicznej-powiązał on typowy obraz kliniczny tj postaci kiły z odpowiednimi zmianami pawmor (alogicznymi. które-ku utrapieniu psychiatrów sądowych-pokutuje do dzisiaj wśrud niektórych prawników i laików. Klasyfikacja Pinela. Sprecyzował przede wszystkim kryterium podziału zaburzeń psychicznych. zawdzięcza psychiatria przede wszystkim niemieckiemu klinicyście E. nazwaną później przez Bleulera schizofrenią. jak myślenie. Podział ten był udaną. Tu on wprowadził pojęcie monomanii jednoobjawowych zaburzeń psychicznych) . chociaż nadaje mu się inny niż dawniej sens. Kraepelinowi (1855-l 926) . podstawowe kręgi psychotyczne. Przykładem może być typologia ludzka np. Nadał jej miano. w powiązaniu ze stroną kliniczna-opisową zaburzeń psychicznych. podjęto próby. Do powyższej klasyfikacji nawiązał wspomniany wielki szwajcarski reformator psychiatrii E. Do jednegz zaliczył znane już jednostki-katatonię oraz hebelrenię-i utworzył jedną psychozę endogenną. lecz przede . próbą klasyfikacji zaburzeń psychicznych na podstawie wiedzy psychologicznej i danych klinicznych. niektóre udane. obecnie chorobę afektywną) . jak na ówczesne warunki. Termin ten przetrwał do dzisiaj. Pojęcie. w związku z szybkim rozwojem nauk podstawowych (zwłaszcza anatomii i fizjologii układu nerwowego) i medycyny somatycznej. opierała się na kryterium objawowym (symptomatologicznym) . Za drugi krąg psychotyczny Kraepelm uznał psychozę maniakalna-depresyjną (cyklofrenię. wędrowniczy) . Bleuler (I 857-l 939) . Również zaburzenia psychiczne próbowano w różny sposób klasyfikować. endogenii"i. ruzpoznując zaburzenia psychiczne na poziomie poszczególnych objawów.

Z punktu widzenia etiopatogenetycznego zaburzenia psychiczne są skutkiem wielu czynników. a nawet tworzenia nowych jednostek chorobowych. Światowa Organizacja Zdrowia od ponad 20 lat czyni wysiłki w celu ujednolicenia nazewnictwa. że angielskie pojęcie. zaburzenia typu schizofrenii (schizoidalne. Tutaj trzeba wyjaśnić. behayioural disorders"ma w klasyfikacji szerszy zakres niż. (polska wersja ukazała się drukiem w 1997 r. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania". Istotną trudność stanowiła sprawa terminologii. ogłoszone przez WHO w 1992 r. Aktualne jest 10. opracowana przez Światową Organizację Zdrowia i przyjęta na konferencji 46 członków tej organizacji w dniu 6 października 1975 r. Schizofrenia. Twórcy międzynarodowej klasyfikacji musieli zatem pokonać liczne trudności.opiera się klasyfikacja chorób zakaźnych. Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania (behawioralne) spowodowane używaniem substancji psychoaktywnych. Daje to asumpt do tworzenia licznych teorii. Nie spotykali się z tym w innych specjalnościach lekarskich. na którym np. iż w psychiatrii nie może mieć zastosowania etiologiczny klucz klasyfikacyjny. jak nieomal na całym świecie. obowiązuje międzynarodowa klasyfikacja. kryteriów diagnostycznych i klasyfikacyjnych w skali całego świata. Głównym celem przyświecającym autorom klasyfikacji było opracowanie wykazu (katalogu) rozpoznań psychiatrycznych i ich definicji. Podział zaburzeń psychicznych według Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10. Zaburzenia psychiczne znalazły się w V rozdziale zatytułowanym. który umożliwiałby obliczenia statystyczne i epidemiologiczne w skali świata. W języku polskim nie ma właściwego odpowiednika "zaburzeń behawioralnych"Studenci medycyny zadają często pytanie. od nazwy angielskojęzycznej International Classification of Diseases and Related HealthProblems) obejmuje następujące (główne) kategorie diagnostyczne: Organiczne zaburzenia psychiczne włącznie z zespołami objawowymi. Otóż wiele wątpliwości i nie rozwiązanych zagadek łączy się z etiologią i patogenezą zaburzeń psychicznych. wprowadzania nowych pojęć. Zaburzenia nastroju (afektywne) . w oryginale schizotypowe) i urqjeniowe.psychoz endogennych) . na długie lata zaciążyły na wszystkich grobach klasyfikowania zaburzeń psychicznych. Zaburzenia nerwicowe. Na zakończenie uwag ogólnych pragnę wyraźnie podkreślić. Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych. u także ich uczniów. Także we współczesnych układach klasyfikacyjnych odnajdujemy elementy tych podziałów. zwłaszcza w odniesieniu do.wszystkim na kryterium sympwmwclogiczno-patogenetycznym. Musieli się przede wszystkim wznieść ponad spory różnych szkół i orientacji teoretycznych dotyczących granic jednostek chorobowych i ich etiologii. wydanie (wersja lub rewizja) tej klasyfikacji. dlaczego psychiatrzy tak dużą wagę przykładają do klasyfikacji zaburzeń psychicznych i do kryteriów diagnostycznych. . W Polsce. związane ze stresem i pzd postacią somatyczną (somatoform) . ponieważ nie znamy etiologii najważniejszych i najczęstszych chorób psychicznych (tzn. grupy schizofrenii". zaburzenia zachowania"w dotychczasowym rozumieniu tego pojęcia. Poglądy Kraepelina i Bleulera.

XXY) . użycie materiału wybuchowego. Urazy.złośliwy i niezłośliwy nowotwór mózgu) . użycie narzędzia ostrego lub tępego. alkoholowa choroba wątroby) Choroby skćry i tkanki podskórnej (np. Ciąża. zespół Klinefeltera-kariotyp 47. postrzały z broni palnej. obserwacja w kierunku podejrzewanych zaburzeń psychicznych itd) .ogólne badania lekarskie osób bez dolegliwości i rozpoznania choroby. Są to: . Rozdział V ICD-10 nie obejmuje oczywiście wszystkich stanów chorobowych towarzyszących zaburzeniom psychicznym wymienionym w tym rozdziale. Choroby układu moczowo-płciowego (np.zamierzone samouszkodzenieróżnymi sposobamizatrucia. Omawiam je w dużym skrócie.samoistne. o ile towarzyszą zaburzeniom psychicznym lub leżą u ich podłzża dzstają właściwe kodowanie. padaczka. stany związane z menopauzą) . Poszczególne rozdziały Klasyfikacji zawierają liczne stany.atopowe zapalenie skóry. Choroby tka (np. Zaburzenia wydzielania wewnętrznego. zespół drażliwego jelita.wrzód żołądka i dwunastnicy.toczeń rumieniowaty układowy) . Objawy. Diagnostic and Staristical Manuał of Mental Disorders) . Nowotwory (np. zniekształcenia i aberracje chromosomowe (np. Zaburzenia osobowości i zachowania dorosłych. wodogłowie) . Choroba układu kostna-stawowego. inne czynnościowe zaburzenia jelit. Choroby układu oddechowego (np. nie sklasyfikowane gdzie indziej. Choroby układu krążenia (np. skok z wysokości itd.Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi. Niektóre choroby zakaźne i pasożytnicze (np. poród i połóg (np. Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego.zaburzenia psychiczne i choroby układu nerwowego wikłającego ciążę) . Wyszczególnione stany. zatrucia uraz inne określone następstwa czynników zewnętrznych. et służy przede wszystkim celom statystycznym. zespół napięcia przedmiesiączkowego.zapalenie mózgu. Nieokreślzne zaburzenia psychiczne.dychawica oskrzelowa) . które mogą w praktyce mieć znaczenie psychiatryczne.zespół łowna-uisomia 31.jaskra. Huntingtona. zwana w skrócie DSM (ang. jaskra wtórna polekowa) . gdzie indziej nie sklasyfikowane. Zewnętrzne przyczyny zachorowania i zgonu (np. Choroby układu nerwowego (np. Zaburzenia rozwoju psychicznego (psychologicznego) . Wady rozwojowe wrodzone. Czynniki wpływające na stan zdrowia i kontakt z usługami zdrowotnymi (np. Choroby ucha i wyrostka sutkowego. pierwotne) nadciśnienie. w tym ogólne badanie psychiatryczne. cechy chorobowe oraz nieprawidłowe wyniki badań klinicznych i laboratoryjnych. Choroby układu trawiennego (np. Zaburzenia zachowania i emocji rozpoczynające się zwykle w dzieciństwie i w wieku młodzieńczym.bolesny wzwód prącia. cheruba Parkinsona. Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. mięśniowego i tkanki łącznej (np. zawał mózgu itd) . stanowi jeden z najbardziej znanych i . Alzheimera. stanu odżywiania i przemiany metaboli CTCT. powieszenie. Upośledzenie umysłowe. przeczosypsychogenne) . zanurzenie lub utopienie. krwotok podpajęczynówkowy i mózgowy.kiła) . zespćl Tumem.

a ściśle na trzech osiach. IV.stosowanych na świecie systemów diagnostyczna. a także czynniki psychologiczne i środowiskowe. który nie tylko katalogowałby i definiował rozpoznania psychiatryczne we wszystkich krajach. w której kształtowaniu odgrywają mań. nerwicowe oraz inne odwracalne) . że przy opracowaniu obydwóch klasyfikacji brali udział ci sami ludzie.diagnostyka wieloosiowa. W wieloosiowj diagnostyce amerykańskiej (wypada nadmienić. używany w wielu ośrodkach psychiatrycznych w naszym kraju. Zaburzenia osobowości i upośledzenia umysłowe. epidemiologicznym. DSMUl-8. nabyte lub uwarunkowane genetycznie. Zespoły kliniczne (clinical disorders) i inne stany mogące zainteresować k*s*. Oś drugą stanowią biologiczne (somatyczne) czynniki etiopatogenetyczne. W pierwszej części podręcznika wspomniano u układzie nozugraficznym. celom naukowobadawczym. DSM-11. Mezzich I 995) występuje pięć osi. Oś trzecią tworzą zespoły psychopatologiczne (psychotyczne. Widoczna jest pewna unifikacja terminologii z międzynarodową klasyfikacją ICD-10. klasyfikacyjnych i terminów. DSM-Ul. ale służyłby szeroko badaniom statystycznym. Wysiłki owe mają doniosłe znaczenie dla ogólnoświatowego rozwoju psychiatrii. Il. Klasyfikacja DSM uległa w ciągu 40 lat istnienia OSM-I powstało w 1952 r. z wyjątkiem sytuacji zdecydowanie koniecznych i nie budzących wątpliWOSCl. por. Bilikiewicza w diagnostykę wieloosiową. Ten oryginalny polski system.) znacznym zmianom. że psychiatrzy amerykańscy uznali wkład T. Ideałem byłoby bowiem stworzenie takiego układu diagnostyczna-klasyfikacyjnego. badaniom transkulturowym itd. opartym na teorii edoepigenezy T. klasyfikacyjnych. Twórcy DSM dążyli do tego. diagnostyce codziennej. oparty jest również na diagnozie wieloosiowej. zaleca się użycie jeszcze dwóch (IV-V) . Pierwszą ci stanowi osobowość przed chorobowa. Bilikiewicza. 7) określał przydatność diagnostyczną terminów używanych dotąd w sposób niekonsekwentny i umożliwiał uniknięcie używania terminuw o wątpliwej użyteczności: 8) był spójny z danymi pochodzącymi z badań naukowych i jednocześnie zachowywał aktualność przyjętych kategorii diagnostycznych: 9) był przydatny dla opisów naukowych: 10) był otwarty na krytykę klinicystuw i pracowników naukowo-badawczych. Twórcy tego systemu dążą wytrwale w kolejnych wydaniach: DSM-1. Podstawą klasyfikacji DSM-IV jest tzw. Jest tu o tyle zrozumiałe. Obowiązuje rozpoznawanie zaburzeń psychicznych przy użyciu trzech osi diagnostycznych (I-Ul) . Stany ogólnomedyczne (generał medical condirions) . Ul. DSM-IV do spopularyzowania i umiędzynarodowienia zawartych w nim kryteriów diagnostycznych. aby spełniał on następujące warunki: 1) był przydatny w wyborze leczenia i kierowania decyzjami w różnych sytuacjach klinicznych: 2) precyzyjnie określał poszczególne kategorie diagnostyczne: 3) stwarzał szansę zaakceptowania go przez klinicystów i badaczy o różnej orientacji teoretycznej: 4) był przydatny dydaktycznie: 5) utrzymywał kompagybilność z ICD-10: 6) unikał nowej terminologii i koncepcji łamiących tradycyjne poglądy. . rolę czynniki dziedziczna-konstytucjonalne (genetyczne) . Osie diagnostyczne DSM-IV przedstawiają się następująco (l 994 k 1.

Dotyczą one m 3 n. V. Największe znaczenie mają kryteria diagnostyczne. Poziom funkcjonowania.Problemy psychospołeczne i środowiskowe. Zaburzenia pod postacią somatyczną (ang.nerwic z DSM-IV. gdzie DSM zyskuje coraz więcej zwolenników. Zaburzenia snu. jak i w innych krajach. Zaburzenia seksualne i tożsamości płciowej. chociaż pierwszeństwo dajemy Międzynarodowej Klasyfikacji WHO ICD-I 0. aby polski absolwent znał DSM w ogólnych zarysach i umiał się nim posługiwać zarówno w Polsce. jak również funkcjonowania społecznego.factitious disorders) . Zaburzenia nastroju. Zaburzenia pozorowane (ang. Klasyfikacja OSM-IV obejmuje następujące główne kategorie diagnostyczne: Zaburzenia rozpoznawane zwykle po raz pierwszy w niemowlęctwie.poszczególnych zaburzeń. Poruwnując obydwa systemy diagnostyczna-klasyfikacyjne. np. Zaburzenia psychiczne spowodowane stanami ogólnumedycznymi. dzieciństwie i w wieku młodzieńczym (ang. B. ale również wyeliminowania pewnych rozpoznań. otępienie. które opierają się precyzyjnie bądź na występowaniu jakiegoś objawu.adolescence) . Zaburzenia odżywiania się. gdyż autorzy podręcznika umówili się. Zaburzenia dysocjacyjne (dawne histeryczne-przyp. Nie odbiega on jednak w sposób zasadniczy ci podziałów międzynarodowych. Zaburzenia lękowe. Zaburzenia osobowości. zaburzenia amnestyczne I UUIC OOZTdWCZd. Z praktycznego punktu widzenia wielką zaletą systemu DSM-IV jest możliwość (a nawet konieczność) określania nasilenia poszczególnych objawów. Zaburzenia świadomości (ang. bądź na jego braku (tzw. że będą w miarę możności w poszczególnych rozdziałach uwzględniali kryteria amerykańskiej klasyfikacji. wiele redakcji naukowych czasopism psychiatrycznych wymaga od autorów posługiwania się kryteriami DSM. które mogą być przedmiotem klinicznej uwagi. czynników i zespołów. najbardziej znane i .delirium) .kryterium wyłączające) . Autorzy DSM zalecają posługiwanie się w tych celach odpowiednimi skalarni kwantyfikującymi poszczególne objawy. w których amerykańska klasyfikacja zadomowiła się już ud dawna. Zaburzenia przystosowania. Schizofrenia i inne zaburzenia psychotyczne. A. tj. Zaburzenia kontroli impulsów nie sklasyfikowane gdzie indziej. Chodzi o to. Inne stany. a nawet tożsamości niektórych kategorii diagnostycznych. Ze zrozumiałych powodów w naszym podręczniku omówiliśmy jedynie dwie. Zaburzenia związane z substancjami.somatoform disorders) . nie sklasyfikowane gdzie indziej. Do sprawy tej będziemy jeszcze wracali. Są też różnice. Nawiasem mówiąc. W podręczniku posługujemy się podziałem zaburzeń psychicznych przyjętym powszechnie w Polsce.UD-10 i DSMtrudno nie dostrzec podobieństw.

distressg 2) niesprawnością (ang. ale również głębokie zaburzenia psychotyczne. We wszystkich zaznacza się dążność do stworzenia zoperac (analizowanej diagnozy psychiatrycznej. wprowadzili wygodne pojęcie. zaburzenia" (ang. psychogenne zaburzenia somatyczne. W definicji zaburzeń psychicznych podkreślono ich wymiar indywidualny Oj. Obecnie trudno sobie wyobrazić planowanie rozwoju opieki zdrowotnej w jakiejkolwiek specjalności bez znajomości aktualnych i przewidywanych wskaźników rozpowszechnienia chorób wchodzących w jej zakres. że mogą one wykraczać poza ten wymiar i wpływać np. co wyraża się niestosowaniem pejoratywnych określeń w rodzaju: . występujący zarówno w ICD-10 jak i w DSM-IV. l 993) . niesprawności) : 4) ze znaczną utratą swobody. schizofrenik". uzależnienia od leków.disease. Skala zaburzeń psychicznych. Klasyfikacje te celowo unikają mniej precyzyjnych i jednoznacznych terminów wskazujących na tzw. 8-Psychiatria. (Wciórka. Dzisiaj epidemiologia obejmuje wszystkie choroby.disorder) rozumiane jako zespoły objawów manifestujących się zachowaniami lub przeżyciami. Epidemiologia jest nauką o częstości i rozmieszczeniu chorób (w tym psychicznych) w populacji oraz czynnikach determinujących rozpowszechnienie tych schorzeń. Adam Bilikiewicz. chociaż nie zawsze (np. Łącznie na świecie funkcjonuje ponad 20 nuzologicznych systemów podziału. zaburzenia nastroju . Obejmuje*#in. a więc i skala zainteresowań zarówno psychiatrii. Termin. Wstęp i definicja. Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych (epidemiologia) . a nie osób. zaburzenia zachowania (osobowości) różnego stopnia i pochodzenia. regionach i skali globalnej jest znacząca. ma podkreślać syndromologiczny charakter większości klas diagnostycznych. Nie dostrzega się też wyraźnej granicy między nerwicami i psychozami. które wiążą się z: 1) cierpieniem (ang.lekkie zaburzenia nerwicowe.rozpowszechnione klasyfikacje zaburzeń psychicznych. neurotyk"itp. co może wynikać z pewnego przywiązania do nazewnictwa tradycyjnego uzasadnionego historycznie. gdyż rzeczywiście przez długie lata dotyczył występowania. Termin. disorder". wśród których prym wiodą eksperci z krajów anglosaskich. Autorzy klasyfikacji kładą wyraźny akcent na klasyfikowaniu zaburzeń.na funkcjonowanie w rodzinie lub innej grupie społecznej. Pieką.disability) rzutującą się na funkcjonowanie: 3) doświadczeniem zwiększonego ryzyka (śmierci. zespoły i jednostki nozologiczne. ograniczając ich użycie do sytuacji. illness) . 7. A zatem dotyczy to również psychiatrii. . bólu. Autorzy systemów diagnostyczna-klasyfikacyjnych. środków psychoaktywnych i alkoholu. dotyczący pojedynczej osoby) . gdy etiologia zaburzeń jest ustalona. jak i epidemiologii psychiatrycznej jest bardzo szeroka. profilaktyki i innych aspektów chorób zakaźnych u ludzi i zwierząt. epidemiologia"stale jeszcze kojarzy się z kliniką chorób zakaźnych.choroba Alzheimera.jednostki chorobowe (ang. We współczesnych klasyfikacjach odstąpiono od tradycyjnego podziału na objawy. Huntingtona itd) . Jej rola w organizowaniu opieki zdrowotnej w poszczególnych krajach. co nie wyklucza jednak.

Współczynnik zachorowalności jest ilorazem nowych przypadków ujawnionych w określonym czasie (również w ciągu roku) i średniej dla tego okresu wielkości populacji narażonej na ryzyko zachorowania. badań eksperymentalnych. Podstawowymi wskaźnikami epidemiologicznymi są miary zapadalności i rozpowszechnienia choroby. s-x K Liczba populacji w tym samym momencie czasu. Przez poziom zapadalności rozumie się liczbę nowych przypadków choroby dla danej populacji. an ality c z ny. wdrażania i oceny opieki zdrowotnej. leczniczymi itd) .w stosunku do I tys. Badania epidemiologiczne w psychiatrii mają następujące cele: 1) ocenę rozpowszechnienia różnych kategorii zaburzeń psychicznych.lub I mln ludności. s-x KŚrednia liczba osób w danej populacji w tym przedziale czasu Współczynnik rozpowszechnienia (wr. 100 tys. zakładający identyfikację czynników przyczynowych. Cele epidemiologii. ) Liczba chorych w danym momencie czasu Wr. Po z i o m 11. R o z p o w s z e c hnienieokreślone jest liczbą występujących w badanej populacji wszystkich przypadków danej choroby. np. Współczynniki oblicza się w stosunku do określonej populacji (oznaczonej literą K) . Epidemiologia opisowa posługuje się badaniami przekrojowymi. obejmuje pomiar efektu manipulacji różnymi czynnikami (środowiskowymi. upośledzenia umysłowe i zaburzenia organiczne (otępienia) .(depresje i stany maniakalne różnego pochodzenia) . w których skład wchodzą badania retrospektywne i prospektywne (inaczej-longitudinalne lub katamnestyczne) . Oznacza to. niezbędną z punktu widzenia zapobiegania i leczenia tych sobaczeń: 2) wykrywanie związków między cechami populacji a chorobą.. Badania epidemiologiczne odbywają się w trzech poziomach zakładających różne choć spójne cele: Poziom 1. określa też przewidywaną częstość występowania zaburzeń. Wielkość rozpowszechnienia choroby będzie zależała od zapadalności i czasu trwania choroby. Wskaźniki epidemiologiczne. zastosowanych w psychiatrycznej opiece zdrowotnej. sformułowanych na podstawie badań klinicznych: 4) ustalanie efektywności różnego rodzaju rozwiązań organizacyjnych. która zaistniała w określonym czasie (najczęściej w skali roku) . prowadzących do wyjaśnienia przyczyn (etiologii) zaburzeń: 3) weryfikację hipotez dotyczących etiologii zaburzeń psychicznych. że im większa zapadalność i dłuższy czas trwania choroby. Współczynnik zapadalności (wz. działającymi na daną populację w sposób kontrolowany. ) Liczba nowych zachorowań w danej populacji w określonym przedziale czasu Wz. Poziom Ul. deskryptywny-obejmuje badania opisowe określające rozmiary zaburzeń w populacji ogólnej i w podgrupach. uwzględnia badania podłużne. Wynikają z tego określone trudności metodologiczne. tym większe jest . którego celem jest uzyskiwanie danych niezbędnych do planowania. Metody epidemiologii. Współczynniki oblicza się wedle następujących 887 iW 39 ł'.

wiek. nerwica"i. Szczególnych trudności przysparzają przypadki z tzw. gdyż część chorych nie zgłasza sig do placówek leczniczych. Za swoistą hipokryzję należy jednak uznać pomijanie owych pojęć w międzynarodowych . Nierzadko popełnia się błąd utożsamiając ryzyku zachorowania ze wskaźnikiem rozpowszechnienia choroby (dotyczy te np. disturbances.współczynniki specyficzne (odnoszące częstość występowania choroby dc wyodrębnionych podgrup badanej populaji. W badaniach epidemiologicznych w psychiatrii napotykamy istotne trudności metodologiczne. aby osiągnąć wiek narażenia na ryzyko zachorowania. mieszkańców miast lub wsi itp) . Zakorzeniły się one w psychiatrii tak mocno. nie mamy do tej pory jednej. psychoza". illness) .rozpowszechnienie choroby. Ale czy rzeczywiście brak objawów chorobowych wystarczy dla uznania danej zsoby za zupełnie zdrową psychicznie? Wychodząc z definicji WHO trzeba uznać. Wartość wręcz anegdotyczną ma.kobiet. nie ma ludzi zupełnie zdrowych. Co do psychiatrii. umysłowego i społecznego. Wspomniałem o tym w rozdziale poświęconym klasyfikacji zaburzeń psychicznych. Ostatnia część zdania oznacza tzw. Jedną z nich jest definicja Światowej Organizacji Zdrowia: . obliczone na podstawie danych służby zdrowia dotyczących liczb chorych leczonych z powodu zaburzeń psychicznych. niż określić stan zdrowia psychicznego? Od bardzo dawna usiłowano też wyraźnie rozgraniczyć dwa pojęcia: . distress. a nie tylko nieobecność choroby". Mimo trwających na świecie wysiłków. W zależności od źródła danych o liczbie chorych wyodrębnić można współczynniki rz e c z y w i s 1 e (uzyskane na podstawie reprezentatywnych badań populacji) oraz współczynniki ujawnione. disease.pogranicza zdrowia i choroby. Chodzi o tzw. To prawda. Trudności metodologiczne badań epidemiologicznych w psychiatrii. umysłowy i społeczny. np. powiedzenie.ryzyko zachorowania oznaczające prawdopodobieństwo występowania choroby u każdego osobnika żyjącego dostatecznie długo. dotyczy to zwłaszcza zaburzeń osobowości (zachowania) . osób w podeszłym wieku.schizofrenii) . są tylko medobadani".negatywną koncepcję zdrowia psychicznego. że ich wyrugowanie zdaje się być nierealne. miernikiem jest tzw. tj. W ogóle dychotomiczny podział ludzi na psychicznie zdrowych i chorych jest zbytnim uproszczeniem. Wśród miar zapadalności i rozpzwszechnienia wyróżnia się tzw. że cheruba psychiczna oznacza brak pełnego dobrostanu fizycznego. z czym trudno się zgodzić. Zdrowie psychiczne jest to pełny dobrostan (komfort fizyczny.przypadki zarejestrowane. może łatwiej rozpoznać chorobę psychiczną (w języku angielskim funkcjonuje zresztą kilka bliskoznacznych określeń: disorder.współczynniki ogół ne (określające częstość występowania danej choroby w całej badanej populacji) oraz tzw. Ważnym. Funkcjonuje kilka teoretycznych definicji. Wynikają one zarówno z nieprecyzyjnej definicji choroby psychicznej. jak i niejednolitych kryteriów diagnostycznych (psychopatologicznych) stosowanych zarówno przez różnych lekarzy w jednym kraju. że zdefiniowanie ich nie jest rzeczą łatwą. powyżej którego dana choroba zazwyczaj nie występuje. powszechnie akceptowanej definicji zdrowia psychiczneąo i choroby psychicznej. jak i w rozmaitych krajach. że tak naprawdę. zwłaszcza w psychiatrii.

jakościowe zaburzenia świadomości itd. w odróżnieniu od poprzedniej edycji tej klasyfikacji.zwięzłości. chociaż i w tj dziedzinie panuje pewne zamieszanie i brak zgodności. Drugą trudność metodologiczną stanowi strona techniczna badań epidemiologicznych. kwestionariuszy strukturalizowanych wywiadów itp) dokonywane przez niepsychiatrów. co stanowi kolejną trudność metodologiczną. że definicja zmienia się w ten sposób w opis. rozszczepienie struktury osobowości. chociaż w tekście pojęcia te pojawiają się. jak i w innych krajach. Mają one doniosłą wartość w długofalowych badaniach epidemiologicznych. Dla przykładu w ICD-10. jak omamy. Pisze o tym w odrębnym rozdziale prof. W tym miejscu pozwolę sobie jednak przytoczyć definicję psychozy z UD-9 z niewielką własną modyfikacją: . Zastosowane w takich ocenach narzędzia nie są oczywiście w stanie objąć pełnego zakresu zaburzeń psychicznych. opierające się na statystykach placówek służby zdrowia. moim zdaniem. w których pierwszy etap stanowią badania przesiewa we (skryningowe) dokonywane przez nieklinicystów. dają z natury rzeczy tylko pewien wycinek sytuacji epidemiologicznej. Autorzy klasyfikacji uniknęli natomiast zdefiniowania nerwicy i psychozy.rejestrach psychiatrycznych. W warunkach polskich rozpoznanie lub nierozpoznaniepsychozy (choroby psychicznej) może mieć poważne konsekwencje formalno-prawne w świetle przepisów obowiązującej Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. warto wspomnieć o tzw. Wracając do metod badania ujawnionego rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych. zdolność radzenia sobie ze zwykłymi wymaganiami życia lub utrzymania właściwego kontaktu z rzeczywistością". Bez tego wszelkie badania dotyczące rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych na świecie byłyby pozbawione sensu. Rozważania te nie mają charakteru wyłącznie akademickiego. nie wprowadzono rozróżnienia między nerwicą a psychozą. Definicję nerwicy i zaburzeń nerwicowych przytacza w swoim rozdziale prof. proponowane przez różne systemy diagnostyki. sumują bowiem informacje o konkretnym pacjencie ze wszystkich źródeł lecznictwa psychiatrycznego w czasie. Dąbrowski. Rzadko mogą one dotyczyć całego kraju.ankiet. . Badania nad ujawnioną zapadalnością i rozpowszechnieniem zaburzeń psychicznych. Można zgodzić się z zarzutem. Są one stosowane zarówno w USA. Pozwalają na monitorowanie określonych grup diagnostycznych. Definicję tę należałoby. Leder. pozwalają dzisiaj dość precyzyjnie umiejscawiać je w układzie nozograficznym. Najczęściej badania te obejmują jakąś populację zamieszkałą na określonym terenie. Jest to zaburzenie psychiczne w poważnym stopniu ograniczające wgląd. tj.klasyfikacjach. poszerzyć o występowanie w przebiegu psychozy takich jakościowych objawów psychopatologicznych. urojenia. Rejestry umożliwiają określanie parametrów epidemiologicznych w wieloletnich okresach. a drugi-badania psychiatryczne osób podejrzanych o zaburzenia psychiczne: 3) badania za pomocą odpowiednich narzędzi (np. gdyż pociągają za sobą skutki formalno-prawne. a tym samym stają się pomocne w ustalaniu potrzeb zdrowotnych i ułatwiają planowanie. Pomimo trudności definicyjnych kryteria diagnostyczne większości zaburzeń psychicznych. Przeważnie badania ze względów finansowych ograniczają się do reprezentatywnej próby populacyjnej. Istnieją trzy możliwości: 1) badanie populacji wybranej przez psychiatrów: 2) badania dwuetapowe. a wówczas pozbawiamy ją ważnego atrybutu.

wyniósł 518 na 100 tys. Warto nadmienić. zaś rozpiętość wyników od I do 698% (cyt. jedynie przykładowo sprawiają. U chzrych z rozpoznaniem psychoz schizofrenicz. że w zestawieniu amerykańskim uwzględniono badania przeprowadzone w Polsce. że wskaźnik zapadalności na zaburzenia psychiczne. Dane statystyczne dotyczące rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych i zachorowalności w Polsce pochodzą z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. że największy wzrost zanotowano u chorych leczonych z powodu psychoz alkoholowych (o prawie I O%) i chorób afektywnych (b B%) . oddziały psychiatryczne. W badaniach tych wartość medialna współczynników rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych w różnych krajach europejskich i w USA kształtowała się na poziomie Zł%. a na Taiwanie Ztr%. 6%w stosunku do 1994 r. którzy porównali wyniki około 30 europejskich i amerykańskich badań epidemiologicznych nad rzeczywistym rozpowszechnieniem zaburzeń psychicznych w populacjach w wieku 18-60-65 lat od 1950 dz 1975 r. a także chorób afektywnych (O%) .ludności) . Dane te wymagają analizy i kontrolnych badań epidemiologicznych. Największy wzrost wskaźnika leczonych po raz pierwszy zanotowano u chorych z rozpoznaniem uzależnienia lekowego (IO%) i zaburzeń alkoholowych (B%) . Siupczyńskiej-Kossobudzkiej i T. o których wspomniałem powyżej. zarejestrowany w lecznictwie ambulatoryjnym w kraju. Nlowsze badania przynoszą zbliżone wyniki. między sobą. poradni odwykowych i poradni uzależnień) oraz stacjonarnych (szpitale dla psychicznie chorych.ludnzici (i wzrósł o 4. Wskaźniki w pozostałych grupach diagnostycznych nie uległy istotnym zmianom w stosunku do . Trudności metodologiczne w badaniach epidemiologicznych. że współczynniki rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych podawane przez różnych autorów różnią się. Z analizy wskaźników rozpowszechnienia w poszczególnych grupach diagnostycznych wynika. Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych w mieście (2225 na 100 tys. niekiedy znacznie.ludności i utrzymuje się nieomal na poziomie roku poprzedniego (wzrost o I%) . Dziduszki. Przytoczę jeden ze starszych przykładów badań prowadzonych przez autorów amerykańskich (Neugebauer i wsp" l 98 O) . iż rozpowszechnienie (punktowe) czynnościowych zaburzeń psychicznych u dorosłych wynosiło około l 5%.Rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych. Za takim ostrożnym podejściem może świadczyć fakt.ludności) jest znacznie większe to blisko/O%) niż na wsi (13331. w Afryce 24%. W roku 1995 wskaźnik rozpowszechnienia osób z zaburzeniami psychicznymi zarejestrowanych w lecznictwie ambulatoryjnym wyniósł 1885 na 100 tys. który cd wielu lat opracowuje roczniki statystyczne. Wyciąganie z takich różnic wskaźników jakichś pochopnych wniosków byłoby bezzasadne. (przy czym wartości medialne i zakresy wspu (czynników obliczano w stosunku do 100 tys. kliniki psychiatryczne) . Jak widać różnice są dość is*o*e. wg E. nych wskaźnik zwiększył się o Z. natomiast spadek zanotowano jedynie u chorych leczonych z powodu psychoz lekowych (prawie ZO%) . Dane statystyczne pochodzą z placówek lecznictwa ambulatoryjnego (poradni zdrowia psychicznego. 5%. Wartości współczynników rozpowszechnienia (punktowego) pod koniec lat siedemdziesiątych w Australii. w których ustalono. l 989) . USA i Wielkiej Brytanii mieściły się w granicach 13-l 9 W.

ważne miejsce wśród przyczyn przypada lekom o działaniu depresjogennym. Przesadny był też optymizm dotyczący zachorowań na kiłę i gruźlicę. 96%z psychozami afektywnymi i I 1%z rozpoznaniem innych psychoz. Z całą pewnością można oczekiwać wzrostu rozpowszechnienia.przeważali pacjenci z zaburzeniami psychotycznymi (bez alkoholowych) -47%. kulturowych i ogólnozdrowomych. Prawie 60 tys.roku 1994. Uwzględniając rozpoznania.endogennych chorób psychicznych. latach odnotowano ponowny ich wzrost. wśród hospitalizowanych ogółem w 1995 r. W tej liczbie J 7'%to chorzy na schizofrenię. Łącznie w zakładach psychiatrycznej opieki stacjonarnej leczyło się w 1995 r. Chodzi nie tylko o większe rozpowszechnienie tzw.osób (40%leczonych ogółem) hospitalizowano po raz pierwszy. Wzrost wskaźników rozpowszechnienia hospitalizacji w stosunku do roku poprzedniego o ponad 5%stwierdzono u leczonych z powodu uzależnienia alkoholowego (o 98%) .osób. co może wynikać ze zmiany kryteriów rozpoznawczych tych zaburzeń. zwłaszcza w Polsce. zaburzenia alkoholowe" (3 O 8%) . to jest to zadanie niezwykle trudne z uwagi na współdziałanie wielu czynników: demograficznych. Pacjenci z zaburzeniami psychicznymi związanymi z alkoholem stanowili l 4%. w ostatnich. Wydłużanie się życia ludzkiego sprawia. zaburzeń psychicznych związanych z nadużywaniem alkoholu i leków psychoaktywnych. które odgrywają istotną rolę w mechanizmie etiopatogenetycznym depresji. Wskaźniki rozpowszechnienia hospitalizacji osób leczonych ogółem i leczonych po raz pierwszy z powodu zaburzeń psychicznych w 1995 r. Poza wszelką dyskusją pozostaje wzrost liczby chorych z różnymi postaciami depresji. Interesujące są dane dotyczące I ec z n i c 1 w a s tac j on arn ego. W roku 1995 w stacjonarnych placówkach psychiatrycznych średni dzienny stan chorych hospitalizowanych wynosił prawie 27 tys. Drugie miejsce po psychozach zajmują.pierwotnie zwyrodnieniowych zespołów . że wzrost zachorowań na chorobę AIDS wywoła zupełnie nowe zadania i problemy dla służb psychiatrycznych. Jeżeli chodzi o możliwości przewidywania częstości zaburzeń psychicznych. Obok czynników psychospołecznych. Wynika to z przedstawionych wyżej danych statystycznych. psychoz alkoholowych (o ó%) . Dla przykładu nikt nie był w stanie przewidzieć. z tego pacjenci leczeni z powodu psychoz stanowili 67% (w tym z psychozami schizofrenicznymi-4/%. Prognoza dotycząca częstości zaburzeń psychicznych. nerwicowe (/'%) . Na dalszych miejscach znalazły się pozostałe zaburzenia niepsychotyczne (13%3. używanym np. że należy się liczyć ze stałym i systematycznym wzrostem liczby osób z zaburzeniami psychicznymi wieku podeszłego.kształtowały się na poziomie roku 1994. Wzrasta natomiast rozpowszechnienie chorób afektywnych.146 tys. Po istotnym spadku liczby świeżych zachorowań na te choroby w okresie po li wojnie światowej.w leczeniu nadciśnienia tętniczego. Bardziej szczegółowe dane epidemiologiczne dla poszczególnych jednostek chorobowych zawarto w kolejnych rozdziałach podręcznika. społecznych. upośledzenie umysłowe (3%) . zaś z niepsychotycznymi zaburzeniami (wyłączając uzależnienie alkoholowe) -I ó%. to grupa psychoz schizofrenicznych utrzymuje się na mniej więcej stałym poziomie.pacjentów. Co do tzw.

jak i umiejętnego formułowania pytań. Wiemy. którzy chętnie udzielają o sobie informacji. może z wyjątkiem pediatrii. ale umiejętnością. Owa umiejętność jest nie tylko podstawą badania psychiatrycznego. 8.nępiennych typu Alzheimera czy chorobę Parkinsona. że chorzy przyjmują postawę nieufną. ale na pierwszy. Posłużmy się przykładem chorego cierpiącego na psychozę paranoidalną. Niektórzy chorzy natychmiast bywają tak pobudzeni i mają tak rozproszoną uwagę. gdzie chorzy chętnie poddają się badaniom rozumiejąc ich sens i celowość. środowiskowy) . a także metod zapobiegawczych (np. które nie są odbiciem rzeczywistych przewinień. brakuje poczucia choroby i wglądu w objawy chorobowe. można się posłużyć dwoma sposobami. Adaw Bilikiewicz. której trzeba się po prostu nauczyć. że w przeciwieństwie do każdej innej dziedziny medycyny. mający silne poczucie choroby. Badanie psychiatryczne. W badaniu psychiatrycznym. choć wrażliwość człowieka i poczucie taktu są ważnymi cechami osobowości. Zdarza się też często. że nie udaje się uwagi pacjenta przenieść na inny temat. że nie mogą odpowiedzieć nawet na proste pytania. co należy wiązać z postępami diagnostyki prę-i postnatalnej. że chory przeżywa omamy. Bywa i przeciwnie. wypowiadają pod swoim adresem uskarżenia. z człowiekiem chorym nie jest darem wrodzonym. lecz wypowiedzi te przesycone są skargami hipochondrycznymi do takiego stopnia. Pocieszającym trendem jest spadek liczby niektórych postaci upośledzenia umysłowego (zwłaszcza choroby Dawna) . Stopień trudności badania psychiatrycznego wynika z tego. Chorzy na depresję z kolei. Kontaktowanie się lekarza. a więc do podmiotowych przeżyć chorego.fenyloketonurii) . nacechowaną podejrzliwością i dążeniem do dysymulacji. ale o zespoły mieszane związane z chorobami naczyniowymi (miażdżycą) . Spotykamy chorych gadatliwych. drugi na obserwacji zachowania (behawioru) chorego. na ogół biorąc. a to wymaga zarówno taktu. O tym. W wielu przypadkach ocena ta staje się możliwa w zestawieniu z danymi wywiadu przedmiotowego (wywiad rodzinny. Ocena wypowiedzi chorych cu do ich zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy należy do trudniejszych zadań psychiatry. Zbierając od chorego wywiad wnikany w jego podmiotowe przeżycia. lecz urojeń. Jeden polega na odwoływaniu się do introspekcji. tak samo jak w badaniu psychologicznym. lecz stanowi elementarny składnik każdego badania. Uwagi ogólne W obecnie obowiązujących programach studiów lekarskich przywiązuje się dużą wagę do zagadnień komunikacji międzyludzkiej. negatywną wobec badającego. że w psychozie tej występują omamy różnych zmysłów. Badanie chorego. możemy wnioskować z obserwacji jego zachowania-zatyka . cukrzycą i trudnymi warunkami egzystencji w wielu rejonach świata (niedożywienie oraz zaniedbanie środowiskowe) . plan wysuwają się omamy słuchowe. ale także psychologa czy innego pracownika służy zdrowia. pacjentom psychiatrycznym.

z głosami dialog". Tymczasem nic takiego się nie dzieje. czy potrafi wykonać proste polecenie. iż psychicznie chzrym nie wolno się sprzeciwiać. Okłamywanie chorych. że rodzina ich prosi. jest nie tylko postępowaniem nieuczciwym. czy kobieta itd. Czy jego mimika jest adekwatna do sytuacji i treści zadawanych pytań. W dawnych. który w osłupieniu katatonicznym zwykle występuje. ujawnia emzcje świadczące o silnym przeżywaniu*treści omamów itd. gdyż ten nie odpowiada na pytania. ale w rzeczowy sposób poinformować albo w inny sposób dać do zrozumienia. Psychiatrzy bywają często w takim położeniu.uszy.błędne przekonanie. czy pacjent ten słyszy nasz głos i potrafi gestami odpowiadać na pytania. uwzględnia bowiem introspekcję. którzy stawali bezradni w czasie egzaminu praktycznego. obiecywanie im czegoś. zgodnie. Pacjent cierpiący na katatonię hipokinetyczną z mutyzmem nie będzie w ogóle odpowiadał na pytania. brak łączności uczuciowej z badanym (sztywnzić afektu) pozwala na właściwe ukierunkowanie dalszegz pzstępzwaniadiagnostycznego. ale godzi w autorytet rozmuwcy. jeśli chory uważał się za króla. Jeżeli uda się nam zdobyć zaufanie chorego. odnosi się bowiem do obserwacji zachowania się pacjenta. że jest Chrystusem. W kontakcie z pacjentem psychiatrycznym obowiązuje szczerość i prawdomówność. czy w zachowaniu uderza brak łączności uczucizwej z badanym. a na głowę wsadzano koronę. jak mutyzm. Nie należy więc potakiwać. tu potwierdzi on fakt doznawania omamów i poinformuje nas o ich treści i o osobie. aby nie cierpiała na tym jego godność. Zestawienie takich objawów. Sam mutyzm jest objawem psychopatologicznym. mówi głośno do siebie*prowadząc. nadawcy np. że jest głuchoniemy lub cierpi na afazję CZUCIOWQ. że wypowiedzi chorego traktujemy jako objaw choroby. Przesadne polemizowanie z urojeniami mija się z celem. Spotykałem studentów. można podejrzewać. co nie jest możliwe do spełnienia. Chorzy są wdzięczni za szczerość i zachowują się normalnie. Musi ono być akceptujące. że nie są w stanie zbadać chorego i postawić diagnozy. trzeba ustalić. a pacjent traci zaufanie nie tylko do badającego. Istnieje np. Niezwykle ważne jest obserwowanie reakcji uczuciowych pacjenta. to nie ma objawu negatywizmu. Nie należy go wyśmiewać ani wyszydzać. ale przenosi to na cały zespół leczący. Posługując się obserwacją zachowania tego pacjenta student mógłby uzyskać wiele ważnych dla rozpoznania informacji. Ten pierwszy sposób nazywamy behawioralnym. Jeśli tak. ale w taki sposub. drugi można nazwać wywiadem subiektywnym albo autoanamnezą. Dzisiaj przeciwstawiamy się urojeniom chorego. domach dla obłąkanych". Ludzie wyobrażają sobie. Z prośbą taką spotykałem się niestety również w oddziałach niepsychiauycznych. Idąc tym śladem i rozpatrując różne możliwości. Oświadczali wówczas. gdyż. Wszystko będzie oczywiście zależało od zachowania się badającego. Kłamstwo szybko się wydaje. gdy przydzielano im chorego z mutyzmem. że badanie psychiatryczne będzie dla chorego wstrząsem lub co najmniej ciężkim przeżyciem. Jeżeli nie reaguje na pytania. ale do rozsądnych granic. aby badając chorego nie ujawniali kim są. . gdy wzywane mnie na konsultację. wkładano mu do ręki berło. negatywizm (czynny i bierny) . gdy chory twierdzi.czy jest to mężczyzna.

Bezceremonialne informowanie chorego. Unikniemy w ten sposób zarzutu. szyderstwa i wyniosłości. jaki niektórzy chorzy adresują do personelu. na jakim pacjent jest poziomie pod względem wykształcenia i sprawności intelektualnej. Pacjenci z urojeniami hipochondrycznymi. i początek nowego życia"Biada takiej żonie. wyczynach". Z informacji uzyskanych od rodziny. można używać formy. podobnego do prokuratorskiego. a więc rozpoznający u siebie konkretne schorzenie. to zachowanie to uznają za lekceważące. która ulegnie i wpadnie w pułapkę. sądy te nie podlegają sprostowaniu. ale ma też znaczenie w innych przypadkach. W ten sposób można do tego poziomu dostosować dalsze pytania. Koniecznie trzeba się w czasie rozmowy z pacjentem wystrzegać sądów oceniających i wartościujących. Jeżeli chcemy od chorego uzyskać jak najwięcej informacji. Zbyt obcesowe postępowanie może chorego rozdrażnić. powołując się później na to w czasie dyskusji na temat. nawet gdy objawy psychotyczne przeminą. rozmawiali"z lekarzem. przecież sama się przyznała"W trakcie badania psychiatrycznego lepiej nie posługiwać się notatkami. przyznania się"do zdrady. że od tego będzie zależało ich przebaczenie. ani nie zapisywać wypowiedzi pacjenta na maszynie. jest zwracanie się do chorych. Przeważnie dotyczy to osób starszych. radiologicznych itd. zainteresowania. na jego wahanie w głosie. możemy np. . pracownianych. iż chodzi o badanie lekarskie-zbadać chorego somatycznie. gdyż wszelkie argumenty przeciw urojeniom są przez pacjenta zbijane: . a obecność osób trzecich onieśmielać. przesłuchania". W przebiegu rozmowy dowiadujemy się. musimy robić użytek umiejętnie. że nie byli dotąd badani. których poruszanie może pacjenta krępować. Na każdą nieostrożną wypowiedź lekarza. Niektórzy pacjenci wypowiadający urojenia niewierności małżeńskiej domagają się od swoich partnerów (partnerek) . że to żona nas poinformowała o jego rćżnych. Jeżeli protokołowania wypowiedzi nie potraktują jako. W niektórych przypadkach dobrze jest-dla potwierdzenia. Pacjenci psychiatryczni są przeważnie bardzo wrażliwi na zachowanie się lekarza. choroby". choć niekiedy praktykowane w źle zarządzanych oddziałach psychiatrycznych. Najlepiej więc uprzedzić go.z definicją. Unikniemy też kompromitacji przepytując np. Karygodne. Badania psychiatrycznego nie można prowadzić według z góry ustalonego schematu. cztery oczy"Są sprawy. która często prosi o nieujawnianie ich źródła. poruszamy w niej sprawy obojętne. Za niedopuszczalny uznajemy ton lekceważenia. Odtąd piekło zazdrości jeszcze bardziej się nasili.pytać o zawód. Lekarz badający chorego musi kontrolować swoje wypowiedzi. Sporządzanie notatek zaburza poza tym intymną atmosferę badania i rozprasza uwagę pacjenta. może spowodować później konflikt w rodzinie. wydarzenia polityczne itd. Podczas pierwszego kontaktu z pacjentem nawiązujemy z nim swobodnąrozmowę. że dla określenia aktualnego stanu zdrowia konieczne jest zbadanie pamięci. Szczególnego taktu wymagają pytania zmierzające do ustalenia sprawności czynności pamięciowych i orientacji.profesora matematyki z tabliczki mnożenia. obiecując. a jedynie. mimo dostarczania dowodów ich błędności. badanie powinno odbywać się w. per ty"Za zgodą pacjenta lub gdy nie ma z jego strony sprzeciwu. na wynik badania laboratoryjnego reagują bardzo silnie. Jest w szczególnie ważne u alkoholików. są niezwykle uczuleni na wszelkie informacje dotyczące wyników badań lekarskich.

Wiele rodzin. Spotykałem rodziców chorych. nie budzące wśród osób postronnych żadnych wątpliwości. przed rozpoznaniem choroby psychicznej. uzyskanego od otoczenia. np. gdyż może chodzić o przypadkową zbieżność w czasie. W trakcie zbierania danych wywiadu okazuje się jednak. podobne lub identyczne objawy zdarzały się incydentalnie w minionych latach. nie jest w wielu przypadkach możliwa bez weryfikacji sądów i wypowiedzi chorego na podstawie wywiadu przedmiotowego. sprawia. Mamy na myśli ekscesy seksualne.urojeń. Identyfikacja niektórych objawów psychopatologicznych. Zestawienie danych wywiadu. Uporządkowanie czasowe pewnych wydarzeń pozwala na śledzenie dynamiki rozwoju zaburzeń.przypadków chorób psychicznych. Objawy psychotyczne. Odnosi się to też do pewnych zachowań pacjenta. składa się na pewien spójny zarys obrazu klinicznego. nałogów i samobójstw w rodzinie. określane . niż sądzi otoczenie lub. że dowiadujemy się niekiedy o. ale też zachowania kryminalne. Istotne znaczenie ma chronologia faktów. trzeba być ostrożnym w łączeniu zaburzeń z nagłymi zdarzeniami życiowymi. z wypowiedziami pacjenta i własnymi spostrzeżeniami poczynionymi w czasie badania. gdy objawy były rzeczywiście bardzo nasilone. wzbudzających u nich zaufanie. czyli zdolność empatii u lekarza. dotyczy to np. Znaczenie wywiadów w badaniu psychiatrycznym. Przeciwnie. para (rema) . Wywiad przedmiotowy. taktownie. zwany nieraz wywiadem obiektywnym. ma z góry ustaloną koncepcję etiologiczną. którzy z trudnymi sprawami zwracają się chętnie do innych osób. że cheruba zaczęła się znacznie wcześniej. Zarówno sam chory. ma w psychiatrii szczególnie ważne znaczenie. Zbieranie danych wywiadu nie jest zadaniem łatwym. Udzielając odpowiedzi na pytania dotyczące początków zaburzeń psychicznych. o których krewni nie chcieliby wspominać. co ważniejsze. to przynajmniej zachowujmy się kulturalnie. Chorzy przeważnie wyczuwają rzeczywiste uczuciowe współprzeżywanie. NOektórzy pacjenci także uważają ten sposób zwracania się do nich za zbyt poufały. Jeżeli nas nie stać na autentycznie ciepły i serdeczny stosunek do chorego. Związek ten nie musi mieć oczywiście charakteru przyczynowo-skutkowego. gdy pochodzi od rodziny. chociaż jego obiektywizm może być wątpliwy. szoku"pacjenta w reakcji na jakieś błahe wydarzenie zewnętrzne. próbują pewne informacje zataić. a nie do własnego lekarza. Ma to szczególne znaczenie w przypadkach zespołów psychotycznych z logicznie usystematyzowanymi urojeniami (paranoja. jak i sugerowane przez innych psychiatrów w przeszłości rozpoznania psychiatryczne."panie Zbyszku"lub. Zestawienie tych objawów z ważnymi lub znaczącymi wydarzeniami w życiu chorego ujawnia pewną ich zależność od wpływów psychosucjalnych. w imię nie zawsze słusznie pojętego wstydu. jak i jego rodzina. pani lgo". dość powszechny w naszym społeczeństwie. Lęk. i pod wpływem alkoholu. rodzina chorego relacjonuje jego zachowanie w ostatnim okresie. którzy dla zwiększenia obiektywizmu i bezstronności mojej konsultacji zatajali przede mną zarówno poprzednie pobyty pacjenta w szpitalach psychiatrycznych. Stąd często spotykane zachowania pacjentów. przyprowadzając chorego psychicznie do lekarza. tolerancyjnie.

zmiana charakteru i zachowania w okresie przedpokwitaniowym lub pokwitania. samobójstwa lub próby samobójcze) . bóle i zawroty głowy. zawód. ukończenie szkoły. choroby ogólne. służba wojskowa (ewentualne przyczyny zwolnienia z obowiązku służby wojskowej) . z którego pochodzi chory: środowisko społeczne. ich wiek przy urodzeniu chorego. źródła utrzymania. ewentualne zażywanie przez nią leków. imiona rodziców. nazwisko panieńskie. ale również wszystkie informacje dotyczące ogólnego stanu zdrowia. Przebyte choroby: choroby zakaźne (gruźlica. nieprawidłowości mowy. napady padaczkowe) i ich przypuszczalna przyczyna. przebyte choroby i rozwój we wczesnych latach dziecięcych-szczególnie drgawki. przekora. stosunek środowiska do chorego w dzieciństwie. rozwój umysłowy. zamartwica. choroby i przyczyny zgonów) : u kobiet ciąże. moczenie nocne. miejsce pracy lub nauki (w przypadku ucznia. studenta) . wsteczna i następowa. bez względu na rodzaj występujących zaburzeń psychicznych. ewentualne związki pozamałżeńskie. przestępczość w rodzinie i najbliższym otoczeniu. że w wywiadzie psychiatrycznym uwzględniamy nie tylko zmiany w stanie psychicznym pacjenta i przebyte przez niego choroby psychiczne oraz neurologiczne. życie płciowe (samogwałt. Doniosłe znaczenie mają dane odnoszące się do rozwoju w dzieciństwie. urazy porodowe. uspołecznienie. ostatnia miesiączka. pojawienie się zarostu u chłopców i miesiączki u dziewcząt. ruchliwość. poronienia sztuczne i samoistne. wrodzone wady rozwojowe. ewentualne przyzakażnepowikłania mózgowe. można się posłużyć następującym kwestionariuszem: D ane o s o b i s te chorego: imię i nazwisko. szczególnie jego cech temperamentu i zainteresowań intelektualnych. zawziętość. polucje) . urazy czaszkowa-mózgowe. 'zy i ud kiedy używa napojów wyskokowych. stosunki rodzinne i pożycie małżeńskie. Okres dojrzałości: kiedy chory wstąpił w związki małżeńskie. rozwój umysłowy i uczuciowy. nudności i wymioty. skłonność do okrucieństwa. wybuchowość. kształtowania się osobowości chorego. zjawiska napadowe (omdlenia. porody. działalność polityczna. uszu. złe skłonności. seksualizm dziecięcy. Wiek szkolny: cechy charakteru. informacje na temat rodzeństwa i ewentualnie ich potomstwa. trudności wychowawcze. życie płciowe. gniewliwość. stosunek do rówieśników. postępy w nauce. alkoholu i narkotyków lub innych środków psychuaktwnych) . pokrewieństwo między rodzicami. niezwykłe cechy charakteru i uzdolnienia. cechy usposobienia-kapryśność. połogi. Zbierając dane wywiadu przedmiotowego. zaburzenia chodu. relacje między dziećmi. Osobowość przedchurobowa rzutuje w każdym przypadku na aktualny stan psychiczny chorego. kila i inne) . czy chory pochodzi z legalnego związku. adres. kiedy nastąpiła mutacja głosu. dolegliwości okresu przekwitania (menopauzy) . zawód rodziców. . Urodzenie i lata dziecięce: dane o chorobach matki w czasie ciąży. uzależnienie od alkoholu i innych środków. lęki nocne. towarzyskość. somnambulizm. niepamięć śródczasowa. Wykonywany zawód. wyuczony zawód. używanie. uzależnienie od alkoholu i innych środków psychoaktywnych. data i miejsce urodzenia. D a n e rod z i n n e (bez sugestii co do obciążenia dziedzicznegok poważne choroby w rodzinie bliższej i dalszej. luki pamięciowe. Nie muszę dodawać. trudności wychowawcze w okresie pokwitania (kontakt z ruchami kontestacyjnymi. Środowisko. płeć. przebieg porodu. nosa. stanowisko społeczne. Okres młodzieńczy i pokwitanie: przebieg nauki (ewentualne trudności) . ich przebieg. stan cywilny. ich pożycie małżeńskie. choroby zakaźne. nadwrażliwość. szczególne uzdolnienia. silna nerw*cd*p.bywają przez rodzinę jako. pali tytoń lub nadużywa leków. wykształcenie rodziców. szczególnie choroby neurologiczne i umysłowe (należy uwzględnić rodzaj choroby. operacje. lenistwo. lękliwość. uzdolnienia. zachowanie w domu i szkole. wiek. wypadki i urazy ze szczególnym uwzględnieniem urazów czaszkowu-mózgowych z dokładnym opisem następstw: krwotok z jamy ustnej. drażliwość. ząbkowanie. potomstwo (liczba. stres psychospołeczny.

dotychczasowego leczenia szpitalnego i przychodnianego. gdyż chodzi o dokument. Moim zdaniem. lenistwo. skrupulatyzm. zmiana w stosunku do otoczenia. nieszczęśliwa miłość. samookaleczenia. temperamentu. że pacjent bezkrytyczny. zmiany zachowania. który sprawi. który w niektórych sytuacjach może mieć zasadniczy wpływ np. skłonności sadystyczne i masochistyczne. myśli lub zamiary samobójcze. warunki pracy. interpretacje magiczne. Ostatnio przebyte choroby ogólne. pedantyzm. zamiłowanie do hazardu. nastawiony pieniacza. Należy uwzględnić wpływ warunków społecznych i osobistych. Czy był dawniej psychicznie chory: gdzie. myślenie archaiczne. umiejętność przyznawania się do błędów i korygowania swoich zachowań. zmiana osobowości. skłonności aspołeczne i antyspołeczne. Zdarzyć się bowiem może. zatargi z policją. Pomijam tutaj sprawę zagrożenia bezpieczeństwa informatora. zaburzenia lub zmiany w zakresie uczuciowości wyższej.ujemny wpływ zawodu. że rodziny będą się obawiały przekazywania lekarzom informacji obciążających pacjenta. Lekarz przed przystąpieniem do zbierania wywiadu powinien zatem uprzedzić rodzinę pacjenta lub osobę przekazującą informacje o odpowiedzialności za fałszywe wiadomości. dotychczasowy przebieg leczenia. kamo-skarbowe. nie odzyskujący wglądu w objawy psychotyczne w czasie leczenia. praktyki religijne i bigoteria. pierwsze objawy somatyczne. natręctwa myślowe i ruchowe. somatyczne objawy psychogenne (np. aktywność i zaburzenia napędu psycho. ruchowego. zachowania agresywne wobec otoczenia. wyraźny ostry początek choroby psychicznej i dalszy jej rozwój. skłonność do zachowań ekscentrycznych. dziwaczność i zmanierowanie. będzie domagał się ujawnienia danych wywiadu w trybie postępowania prokuratorska-sądowego. sen. otępienie umysłowe i uczuciowe. uczuciowości. kolegium kamo-orzekające. łaknienie. Osobowość przed zachorowaniem: cechy charakteru. . dochodzenia prokuratorskie. Sprawy sądowe i dochodzenia: karalność. choroby zawodowe. przepracowanie. urojenia. Początek i przebieg obecnej choroby (aktualnych zaburzeńtpierwsze jej zwiastuny. wytrwałość i upór w realizowaniu celów itd. życia płciowego. poznawcze. aktualne postępowanie śledcze lub sprawy sądowe. dawne przeżycia (np. choroby organiczne układu nerwowego ośrodkowego i obwodowego. zaburzenia przytomności i świadomości. zdarzenia losowe. popędowe. Ocena stanu psychicznego. zaburzenia ruchliwości. opis objawów. np. przebieg. jej rozszczepienie. opis dawnych zaburzeń psychicznych. publiczne ujawnienie wywiadu i przekazanych w nim treści przez rodzinę (lub inne osoby z otoczenia pacjenta) może stanowić niebezpieczny precedens. arytmomania. zaburzenia pamięci i sprawności intelektualnej. szczególnie rysy patologiczne. Obowiązujące w Polsce przepisy ustawowe nakazują lekarzowi okazanie dokumentacji lekarskiejpiszę o tym w rozdziale poświęconym zagadnieniom deontologii. intelektu. skłonności niszczycielskie. drażliwość. Jest to ważne.dziwactwa. odbyte kary więzienia i inne. Jednocześnie musimy osobie udzielającej wywiadu zapewnić pełną dyskrecję. ekscesy alkoholowe. zaburzenia afektywne. zakaźne itd. Spisany przez lekarza lub innego pracownika wywiad powinien być podpisany przez osobę udzielającą wywiadu i zbierającą informacje. ich jakość i nasilenie. kamo-administracyjne.zaburzenia życia płciowego.na treść orzeczenia sądowa-psychiatrycznego lub służyć za dowód w sprawie o pomówienie lub oszczerstwo. nieudane małżeństwo. kłamliwość.wojenne. kiedy i jak był leczony. Przyczyny choroby według mniemania padających wywiad: np. obozowe) . przynależność do sekt religijnych. wybuchowość. omamy.jadłowstręt lub obżarstwo) .

stereotypie. przeczulica dotykowa. niedosrosowany. słownik chorego. srany lękowe. tiki itd. bezkrytycyzm. kompulsje. maniakalny. Inteligenci a (funkcje poznawczej: wybitna. dezorientacja urojeniowa. przygnębiony. pobudzenie. M o w a: gadatliwość. Zwężenie pola świadomości. Należy określić łączność uczuciową z otoczeniem (syntonia lub jej brak) i właściwości afektu: napięty. wady wymowy (jąkanie) . otępienie. głuchoniemota. omamy rzekome (pseudchalucynacje) . zahamowanie. twarz maskowata. Zaburz e ni a spostrzegani a: złudzenia. Świadomość i przytomność: senność. Niedocenianym źródłem informacji jest życiorys napisany własnoręcznie przez chorego. zjawiska napadowe (halucynoidy-napady padaczkowe częściowe czyli psychosensoryczne) . niska obniżona. O rie mac j a: w czasie. O zynnośc i myśl owe: zwhurzenia ilościowe-łuk myślenia zwolniony. odpowiednio modyfikując lub rozszerzając poszczególne pytania. małomówność. grymasy. bezgłos. persewerację. zmiangy jakościowe świadomości. Wemzriam przyćmione. Jego napisania możemy oczekiwać ud pacjentów współpracujących z lekarzem. upośledzenie umysłowe i jego poziom. bez poczucia dystansu. idee nadwartośeiowe. Można pacjentowi podyktować krótki schemat tego życiorysu i ważniejsze jego punkty. slowutwory (neologizmy) . iż nie chodzi o życiorys. bezruch. drażliwość. śródczesna i następzwa. aroganckie. złudzenia i omamy pamięciowe. otępienie rzekame. Chorego trzeba uprzedzić. dziwactwa.Życiorys pacjenta. leniwy. luki pamięciowe. łatwe nużenie się uwagi. sztywny. spójność i stopień systematyzacji urojeń. wybuchowość. Poczucie choroby psychicznej. przyspieszony lub prawidłowy. wesoły. konfabulacje itd. przypominania. psychalgia) . w sposobie wyrażania myśli. Patolog i czn e twory myślowe: urojenia. moriatyczny. P a m i ę ć: zdolność zapamiętywania. podniecenie psychoruchowe. nadmiernie przerzutna. Wyraz twarzy: pogodny. natręctwa myślowe. chwiejny. zamącone. nadwrażliwość na dźwięki. zborne. otamowanie. mimika żywa lub uboga. błazeńskie. orientując się w jego poziomie wykształcenia. mikropsja i makropsja. ponury. aktywność celowa. urojeniowa interpretacja trafnych spostrzeżeń. pó (śpiączka (sen głęboki) . lepka. ogólny zanik pamięci. spokojne. zbolały. afazja. gonitwa myśli: zaburzenia jakościowe rozkojarzenie. iloraz inteligencji (uzyskany na podstawie badania metodami psychologii klinicznej) . przeciętna. Przed przystąpieniem do szczegółowego badania psychiatrycznego będziemy już zorientowani w zasadniczych danych życiorysu pacjenta. stereotypie. mutyzm. oporne. otoczeniu i sytuacji własnej (allopsychiczna) i cu do własnej osoby (autopsychiczna) . rozerwanie związków myślowych (inkoherencja) . brak poczucia . sztywna. czyli wgląd w objawy chorobowe: niedostateczne. euforyczny. manieryzmy. tępy. dziwaczne. Nastrój: obojętny. żywy. omamy. zgnębiony. myślenie magiczne. Niepamięć wsteczna. mitomania (skłonność du pseudo logizowania) . wyspy pamięciowe. trudności skupienia uwagi. Schemat badania psychiatrycznego Zachowanie się i napęd psychoruchowy: ruchliwość. w miejscu. tępy. mierna. Przy zbieraniu danych biograficznych od samego pacjenta możemy się posłużyć kwestionariuszem wywiadu przedmiotowego. który pisze się zwykle na użytek działu spraw osobowych w zakładzie pracy. zachowanie posłuszne. Nie bez znaczenia jest też charakter pisma i popełniane błędy. słowotok. nadwrażliwość zmysłowa (światłowstręt. śpiączka. ale o życiorys lekarski. którzy rozumieją sens badania i rolę wywiadu. taktowne. mutyzm selektywny. U w a g a: rozproszzna.

zubożenie osobowości. ale również dane wywiadu przedmiotowego i podmiotowego. inne chorobliwe popędy. stosowane mechanizmy obronne osobowości. że zmierza ono do wykrycia objawów i zespołów psychopatologicznych. skłonności samobójcze. skłonność do działań impulsywnych. egocentryzm. w badaniach transkulturowychitp" psychiatrzy posługują się zarówno standaryzowanymi wywiadami. cu później. zakres jego zainteresowań. z zaburzeniami osobowości. przy zastosowaniu odpowiednich programów. Psychiatrom zarzuca się niekiedy. dla celów psychofarmakologiiklinicznej (gdy niezbędna jest precyzyjna ocena poszczególnych funkcji psychicznych u chorych przed. właściwości popędu płciowego. zanik napięcia dążeń i ambicji. stopień krytycyzmu wobec zjawisk chorobowych dawnych i obecnych. skrupulatyzm. jak i metodami ilościowymi (kwantyfikacyjnymi) oceny stanu psychicznego. Trudno się z tym zgodzić. . Osobowość: cechy osobowości przedchorubowj (osobowość prawidłowa. że pozwalają na szybkie wprowadzenie lanych do pamięci komputera. jadłowstręt. Badanie psychiatryczne jest przeważnie badaniem jakościowym. co oznacza. popędy niszczycielskie. że ich zainteresowanie stanem psychicznym chorego powoduje lekceważenie stanu somatycznego. skłonności przestępcze i inne. Uczuciowość wyższe jej obniżenie. Celowi temu służą skale ocen. stopień uspołecznienia chorego. Życie popędowe: obniżenie lub zanik. stan hamulców uczuciowo-rozumowych. a także-co ma szczególne znaczenie u pacjentów z objawami nerwicowymi. obserwacje personelu pielęgniarskiego (w przypadku pacjenta hospitalizowanego) . określającego aktualny stan psychiczny. skłonność do zanieczyszczania się i do nieprzyjmowania pokarmów. bulimia (obżarstwo) paroreksja (zamiłowanie do szczególnych potraw) . Niektórzy lekarze innych specjalności pozwalają sobie nawet na uszczypliwe uwagi podważające kompetencje lekarskie psychiatrów.choroby lub przesadne poczucie. otępienia itp) . aspołeczne. zanik lub cechy rozszczepienia. nieprawidłowa. objawy i zachowania nerwicowe. w czasie leczenia i po nim) . W tym syntetycznym podsumowaniu wszystkich uzyskanych informacji o stanie psychicznym chorego bierzemy pod uwagę nie tylko aktualny wynik badania psychiatrycznego. W naszym podręczniku staramy się wykazywać związki między stanem somatycznym a objawami psychopatologicznymi. dewiacje płciowe i zaburzenia orientacji seksualnej. samogwałt. które mogą być wielorakie. Schemat ten powinno się mieć w pamięci. rozdwojenie jednoczasowe i naprzemienne. egotyzm i egoizm. napastnicze. Skalami można się też posługiwać w codziennej praktyce. ocena poszczególnych uczuć wyższych.depresji. gdyż suma uzyskanych punktów daje wymierny obraz głębokości zespołu chorobowego (np. zaś samo badanie stanu psychicznego nie musi koniecznie uwzględniać kolejności poszczególnych punktów. agrawacja. korekcja i dysymulacja. Będzie on raczej służył później do sporządzenia protokołu z badania psychiatrycznego. psychodegradacja. Dla celów naukowych. nastawienie hipochondryczne. ułatwia wszelkie obliczenia statystyczne. kwestionariusze i testy rak skonstruowane. np. neurotyczna) . skłonność do samookaleczeń. struktura osobowości: rozszczepienie (wyliczyć objawy) . rozpad. z objawami otępienia i cechami upośledzenia umysłowego-wyniki badań psychologicznych. symulacja i nastawienie roSZCZCOlOWC.w badaniach epidemiologicznych. Badanie stanu cielesnego.

zmianę pozycji ciała w odpowiedzi na bodźce akustyczne i bólowe. Badanie stanu somatycznego może mieć szczególne znaczenie u chorego nieprzytomnego. Jeżeli badamy chorego z zaburzeniami świadomości lub nieprzytomnego. podbiegnięcia krwawe wokół oczodołów. Jeżeli stan psychiczny pacjenta na to pozwala. W stanie soporu (pó (śpiączki) udaje się wywołać reakcję obronną chorego. aceton) . a jeśli istnieją warunki i nie ma przeciwwskazań. zabarwienie powłok skórnych i błon śluzowych. możemy określić rodzaj badań w sposób celowy i racjonalny. W badaniu oceniamy stan internistyczny i neurologiczny. Tutaj wspomnę o badaniach podstawowych. Stopień zaburzeń przytomności ma istotną wartość rozpoznawczą. Nadmiar badań dodatkowych może być przez chorego nastawionego hipochondrycznie zinterpretowany jako dowód. ślady po samookaleczeniach (spotykane np. wyciek płynu mózgowa-rdzeniowego. Specjalnym badaniom dodatkowym są poświęcone dalsze rozdziały. . oznacza ona cofanie ukłutej szpilką kończyny. które nie mają bezpośredniego związku z chorobą psychiczną. U chorych z objawami zatrucia powinno się zlecić badanie toksykologiczne (barbiturany. W razie potrzeby korzystamy z pomocy konsultacyjnej innych specjalistów. skaleczenia. psychicznych. ślady po wstrzyknięciach domięśniowych i dożylnych (ważne zwłaszcza u osób podejrzanych o narkomanię) . Psychicznie chorzy są przeważnie zdrowi pod względem somatycznym.Wymienię tutaj kilka możliwości. Lekarze nie umieją jeszcze myśleć kategoriami ekonomicznymi. złamania kości. odnotowując wszystkie zranienia. benzodiazepiny. moczu. opłaty) . napad padaczkowy itd. przejawiających zaburzenia zachowania) itd. iż lekarz podejrzewa u niego różne schorzenia albo nie jest pewien swojego rozpoznania (dotyczy to zwłaszcza zaburzeń nerwicowych) . Pacjenci psychiatryczni mogą cierpieć na dolegliwości fizyczne. Każdy lekarz musi umieć udzielić pierwszej pomocy. eter. zaraz potem znowu zapada w sen. zaburzenia metaboliczne. nerwicctwórcze prowadzą do zaburzeń psychosomatycznych. Badając stan somatyczny i mając dane z wywiadu. wyciek krwi z nzsa i uszu. należy zlecić badanie morfologiczne krwi. określić stężenie we krwi mocznika i glukozy. W stanie śpiączki nie zdołany wywołać reakcji obronnej. Przyczynami zaburzeń przytomności są najczęściej urazy czaszkowa-mózgowe. Wiele chorób somatycznych (zakaźnych. w głębokich stanach somatycznych dochodzi do arefleksji. grymas twarzy. Czynniki psychospołeczne. zatrucia przemysłowe) . chyba że znamy przyczynę zatrucia (gaz świetlny. Obserwujemy oddech choregu i sprawdzamy zapach z ust (alkohol. ogólnych) prowadzi do zaburzeń 9-Psychiatria. Badania pomocnicze. Nie należy bynajmniej u wszystkich chorych wykonywać kompletu badań. kontakt z nim jest możliwy na krutko. Po jej udzieleniu należy dokonać dokładnych oględzin chorego. można wykonać nakłucie lędźwiowe w celu pobrania do badania płynu mózgowe-rdzeniowego.u osób z przeszłością kryminalną. zatrucia egzogenne. krwotoki. Ocena stanu cielesnego jest również konieczna w związku z planowanym leczeniem metodami farmakologicznymi. Chory somnolentny cały czas drzemie. .

tj. Oddzielnie określamy podłoże przyczynowe zespołu. mniejszej wartzści. Jeżeli chory potwierdza myśli samobójcze. Rozpoznanie musi się. a zespół paranoidalny z zespołami: paranoicznym i halucynozą (ze względu na występowanie urojeń) . Osobiście zalecam następujące postępowanie diagnostyczne. Widząc chorego smutnego. Posłużmy się przykładem depresji. opierając się na wywiadzie przedmiotowym i autoanamnezie. dążymy do ustalenia rozpoznania nozologicznego. np. kierujemy go na badanie radiologiczne (zdjęcie przeglądowe czaszki.spowolnienie psychoruchowe. Następnie. Plan postępowania diagnostycznego. Lekarz nie powinien się sugerować ani rozpoznaniem podsuwanym mu przez rodzinę. Na zakończenie tych rozważań pragnę przestrzec przed stawianiem rozpoznań intuicyjnych. schizofrenii. niepokój ruchowy itd. W ren sposób myśl diagnostyczna biegnie od rozpoznania symptomatulogicznego. .zawał mięśnia STCOWąZO. czy pacjent odczuwa lęk. pytamy o przypadki samobójstw w rodzinie. ale również w przebiegu otępienia. zwolnienie toku myślenia (bradylrenię) . gdzie go umiejscawia i jaki jest jego charakter. itd. Rozpoznanie choroby jest stawiane przez lekarza na podstawie jego własnych badań i przemyśleń. notujemy w pamięci inne objawy. W postępowaniu diagnostycznym trzeba też uwzględnić cechy osobowości przedchorobowej. Żądając dalsze pytania ustalamy. grzeszności i samooskarżające. ani dotychczasowymi rozpoznaniami widniejącymi w posiadanych przez pacjenta kartach informacyjnych z poprzednich pobytów w szpitalach. iż lekarz rozpoznaje u nich chorobę serca. prześwietlenie klatki piersiowej lub jamy brzusznej) .a zwłaszcza gdy istnieją wskazania.zespół depresyjny różnicujemy z zespołem katatonicznym (ze względu na spowolnienie) . Pytamy o sen i łaknienie. zgnębionego. że mamy do czynienia z zespołem depresyjnym. możemy mieć pewność. płaczliwego. Oznacza ono odnajdywanie w pamięci wszystkich zespołów psychopatologicznych. Doniosłe znaczenie ma rozpoznanie różnicowe. które nie odpowiadają stwierdzanym obecnie objawom. Uwaga ta odnosi się do całej medycyny. czy wypowiada urojenia winy. jak i nerwicowych-może wyciskać swoiste piętno. Chorzy w samym fakcie skierowania na to badanie mogą podejrzewać. które mają podobyobraz kliniczny. która na obrazie klinicznym aktualnych zaburzeń-zarówno psychotycznych. poprzez rozpoznanie syndromologiczne. Badanie EKG należy zlecać tylko w uzasadnionych przypadkach. do rozpoznania etiologicznego (nozologicznego) . Najpierw ustalamy poszczególne objawy psychopatologiczne. Nie wszędzie istnieją możliwości wykonywania badania ultrasonograficznego (UISG) i tomografii komputerowej (TK) . Zespół depresyjny może wystąpić na podłożu choroby afektywnej (jedno-albo dwubiegunowej) . i na odrzucaniu tych obrazów klinicznych. o początek choroby i wystąpienie w przeszłości podobnych objawów. Odrębne różnicowanie przeprowadzamy między zespołami-np. W tym celu ustalamy ewentualne obciążenie dziedziczne chorobami afektywnymi. czyli określenia przyczyny depresji.

opierać na stwierdzonych faktach. jeżeli fakty nie potwierdzają teorii. Tutaj wyraźnie określono szkodliwe. że o sposobach komunikowania się z chorym studenci dowiadują się w czasie zajęć z psychologii lekarskiej i psychiatrii. warto poznać ich rodzaje. Jarosz słusznie zaleca odróżnianie jatroparogenii od jatrogenii. oddziaływań ze strony lekarzy i innych pracowników służby zdrowia. To samo rozumowanie zastosowane do nauki prowadzi często na manowce i do wysuwania błędnych wniosków z wyników prawidłowo przeprowadzonych badań. widząc tylko to. . szczególnie u chorych na nerwice. Przekazywanie i odbiór informacji (np. Autor wymienia 5 źródeł błędów: 1. Jatrogenny oznacza po prostu. które są z nią niezgodne. chociaż wymienię je w koniecznym skrócie. używanie określeń niezrozumiałych lub niewłaściwie rozumianych przez pacjenta. z punktu widzenia interesu zdrowotnego pacjenta. pogłębianie u pacjenta fałszywego i lękotwórczegoobrazu własnej choroby) . a więc patogenne działanie lekarza. że. L e c z e n i e (wykonanie zabiegu chirurgicznego lub przeprowadzenie innego rodzaju leczenia bez dostatecznych wskazań. Prawidłowe rozpoznanie. Zapobieganie jatropatogenii. Inaczej ma się rzecz z błędem jatrogennym lub z jatropatogenią. B ad a n i a Jod ark owe (wykonywanie badań dodatkowych liczniejszych niż jest to konieczne. pochodzący od lekarza"i nie zawiera w sobie nic negatywnego. i to reż nie we wszystkich uczelniach medycznych. w każdym razie z własnego doświadczenia dydaktycznego wiem. gewewspochodzący) . O błędach jatrogennych. lekceważenie potrzeby przygotowania pacjenta pod względem psychologicznym do czekającego go zabiegu leczniczego. Zaufanie lekarza do intuicji i własnej apriorycznej koncepcji rozpoznawczej sprawia. Jatropatogenia to zespół negatywnych. Stąd wzięło się przewrotne powiedzenie.. trudno byłoby nim określać ujemny wpływ lekarza. czyli o jauopatogenii. badanie pacjenta w obecności innych chorych. zwłaszcza nozologiczne (przyczynowe) . zamierzone i bezpośrednie straszenie chorego) . B ad an i e lek arsk te (lekceważenie potrzeby całościowego podejścia do pacjenta i wytwarzanie dystansu między lekarzem a pacjentem. że nie dostrzega on objawów. lekceważenie potrzeby przygotowania pacjenta pod względem psychologicznym do czekających go badań diagnostycznych) . Wychodząc z etymologii tego ostatniego terminu (jawor-lekarz.brak informacji lub informacje niewystarczające. to tym gorzej dla faktów". M. Zachowania terapeutyczne. prowadzące do farmakomanii i utrwalenie funkcjonowania w roli chorego) . Jarosza. który zdaje się wyczerpywać sytuacje jatropatugenne. co odpowiada jego myśleniu katatymicznemu (życzeniowemu) . powinno być uzasadnione i dobrze udokumentowane. W celu uniknięcia w kontaktach lekarz-pacjent owych błędów jatrogennych. zwiększa szansę zastosowania właściwego leczenia w myśl łacińskiej zasady: . lekceważące jego poczucie skrępowania i zawstydzenia. Skorzystam w tym miejscu z podziału M. mówi się studentom medycyny mało. nieuzasadnione stosowanie leków. Sidlatacwwsw rzWaw y 7 ecwr (usunięcie przyczyny przyspiesza efekt) .

że zachowania te mają nie tylko zapobiegać skutkom błędów jatrogennych. psychosomatycznych. nadużywając administracyjnej przewagi. Mogą polegać nie tylko na pogorszeniu choroby podstawowej. które badający pacjentkglekarze (ortopedzi. Niewiele zdziałamy. odczytach. że lekarze nie mówią całej prawdy. że nie wystarczy uczyć przyszłych lekarzy deontologii i psychologii lekarskiej. chora podjęła kilka kolejnych prób samobójczych. a nawet psychotycznych. zachowania terapeutyczne"mówi wyraźnie o tym. Mimo zrośnięcia się kości. Posłużę się tutaj przykładem z własnej praktyki lekarskiej. lepiej ich zresztą wcale nie popełniać. Przejdźmy teraz do omówienia wspomnianych zachowań terapeutycznych.o godz. . zaś przykłady pociągają) . według których np. czyli urazów jatrogennych. opieki społecznej itd. są wielorakie. Humanizacja nie może więc polegać wyłącznie na wykładach. Ostatecznie wytworzył się wyraźny zespół urojeniowy. lecz o samą istotę jatropatogenii. pozbawianie chorego snu i wypoczynku. Pacjentka odwiedzała różnych lekarzy i wykonywała coraz więcej badań dodatkowych. Ponieważ dolegliwości utrzymywały się. Sformułowanie. błędy i następstwa jatropatogenii. cytuję za Jaroszem. policji. Sytuacje powyższe nachodzą oczywiście na siebie. a lekarze nie umieli jej pomóc. pojawiły się dolegliwości. Chodzi tutaj o właściwe. jak i bezdusznie zredagowanymi regulaminami. ale na pojawieniu się nowych objawów chorobowych w sensie zaburzeń nerwicowych. 5 rano budzi się chorego w celu zmierzenia temperatury ciała itd) . Niektórzy rozpoznawali nawet zapalenie nerwów lub rzadkie jednostki chorobowe. ale zawierać także element leczniczy. kiedy trwa dyskusja nad potrzebą humanizacji wielu dziedzin życia publicznego: służby wojskowej. administracji. Jedną z ważnych przyczyn błędów jatrogennych jest postawa egocentryczna lekarza. w tym miografii. Stała się ona aktualna właśnie dzisiaj. Jaroszem. Opisy zachowań terapeutycznych czerpię z książki Haysa/nrerwczizm wirW pmenr (I 962) . którego próżność i zarozumialstwo każe niekiedy traktować pacjenta z wyżyn nieomylnego autorytetu. Przypadek ren zdaje się egzemplifikować wszystkie możliwe źródła. neurolodzy) zaczęli na różne sposoby oceniać i diagnozować. zresztą w sposób zmienny. Można się w tym miejscu zgodzić z prof. dyrektora szpitala czy kierownika kliniki. Zachowania początkujące kontakt i komunikację Dostrzeganie pacjenta i spostrzeganie zmian. . Przez cały czas utrwalało się w niej przekonanie. w tym służby zdrowia. U pacjentki z zawodu pielęgniarki. tj.nacechowane szacunkiem zwracanie się do pacjenta. referatach i publikacjach. doszło do złamania dystalnej części kości przedramienia. co wiąże się zarówno z niekulturalnym i hałaśliwym zachowaniem personelu szpitala. niektóre wyniki badań. Następstwa błędów. oraz jeżeli działania jego nie będą wspó (uwarunkowane potrzebą psychoterapeutycznego wpływania na człowieka chorego"Na szczególne podkreślenie zasługuje sprawa wzorców zachowań. jaką daje rola lekarza. lekami przeciwpsychotycznymi. którez koniecznymi skrotami-przytaczam za Rugiewiczem (l 9 b 9) . przyniosło wyraźną poprawę. ale reż służb społecznych. ale nie chodzi tutaj o ścisłe granice i kryteria podziału. zrempla owham (słowa uczą. ponieważ wrba docent. W obecności pacjentki interpretowano. Leczenie psychiatryczne. jeżeli młody medyk nie zyska głębokiego przekonania o doniosłości psychologicznych problemów pacjenta.Hospitalizacja (skrajne i sztywne trwanie przy pionowym układzie hierarchicznym. jeśli nie dojdzie do internalizacji pożądanych wzorców zachowań. ordynatora.

Zmniejsza tempo wywiadu. Skłonność do gadulstwa może być przyrównana du połipragmazji farmakologicznej: uspokaja lekarza i zaspokaja jego potrzebę szybkiego i efektywnego działania. gesty życzliwy uśmiech. Czy sądzi pan. że jest pan dzisiaj ogolony". sposób patrzenia. Czy mugłbym dzisiaj opuścić szpital?". Trzeba dodać. Chodzi tutaj u kierowanie zwrotne do pacjenta wypowiadanych przez niego pytań. Celowo użyte milczenie jest ważnym instrumentem leczniczym. Polega na powtórzeniu sensu wyrażonej myśli. Cieszę się. przyjęta pozycja itd. O skutkach niepełnej informacji jako źródle jatropatogenii wspomniałem wyżej. Umożliwienie szerokiego otwarcia. co pana szczególnie interesuje. ale dla prawa pacjenta do wypowiedzenia się. Słowa pacjenta: . Lekarz lub terapeuta: . Informacja obniża lęk i zwiększa poczucie bezpieczeństwa. jeśli nie został wymuszony przez chorego. że w czasie. odpowiadamy: . Ten sposób podejścia do chorego ma walor leczniczy. Informowanie. żądań. Powinno pacjentowi uświadamiać. Milczenie w znaczeniu terapeutycznym musi być akceptujące. Zachowania podtrzymujące kontakt i komunikację Akcept acj a. Niektórzy lekarze reagują niepokojem na zapadające w kontakcie z pacjentem milczenie. zwłaszcza gdy chodzi o człowieka wylęknionego. Oferowanie siebie. sądów.Ważne jest też dostrzeganie w zachowaniu i wyglądzie pacjenta korzystnych zmian: . Wyraża się ona w uważnym słuchaniu pacjenta. eliminuje wrażenie pośpiechu. wpływa dobrze na stan uczuciowy pacjenta. Lęk mnie paraliżuje". Powinno stanowić dla pacjenta zachętę do poruszania interesujących go tematów. że traktowany jest po partnersku. Odzwierciedlenie. nieśmiałego. ale warunkuje dobry kontakt i komunikację. . daje sposobność przemyślenia kolejnych informacji. iż lekarz czeka na jego dalsze słowa. o czym lubi pan mówić? . a także odczuć. W każdej dziedzinie medycyny przekazanie pacjentowi dokładnych i wyczerpujących informacji jest nie tylko obowiązkiem lekarza. że jest uważnie słuchany. Chodzi tutaj o znalezienie czasu dla pacjenta. Wzbudza to do lekarza większe zaufanie. że byłoby to celowe i możliwe? "Sposub ten skłania pacjenta do przemyślenia swoich wypowiedzi. Sposób ten pozwala choremu odczuć. a jednocześnie do zaakceptowania lekarza. okazywaniu gestem i słowem akceptacji niekoniecznie dla treści. Poświadczenie. M i I c z e n i e. A może jest coś. Na pytanie pacjenta: . nieprzerywaniujego wypowiedzi. Przekazujemy w ręce pacjenta inicjatywę stwierdzeniem: . Odczuwają je jako stratę czasu. Pacjent przekonuje się bowiem. Czuje się pan obezwładniony przez lęk". uczuć i spostrzeżeń. milczenia ujawnia się wiele sposobów komunikacji pozawerbalnej: mimika. Jej treść i forma muszą być jednak dostosowane do możliwości odbioru pacjenta. Jaką ładną ma pani dzisiaj fryzurę"itp.

że. organizowanie. Chodzi o syntezę wypowiedzi pacjenta. . Aspekt leczniczy tego zachowania polega na tym. że wokół ma pan samych wrogów"itp.. W słowach zachęty pacjent nie powinien wyczuwać akceptacji dla przeżyć psychotycznych. oznacza pańską własną myśl. Podsumowanie. I co działo się dalej? "Zachętę wyrażają nie tylko słowa. . Sposób ten poprawia komunikację z pacjentem. czyli odrzucenie szczegółów mniej istotnych. Również tutaj nie należy wypowiedzi chorego interpretować i oceniać. wystrzegać się trzeba sądu wartościującego. a co najwyżej ukazywać wersję uporządkowaną.mówimy: . myśli. Przezwyciężenie oporów pacjenta jest zadaniem doić łatwym.. Pacjent dowiaduje się o spostrzeżeniach lekarza i jego odczuciach: . Zachęcanie do kontynuowania. można też zadanie to powierzyć pacjentowi: ."Niektórzy chorzy obawiają się wypaść śmiesznie. Porządkowanie zdarzeń w czasie lub wedle ich skutków. które mają istotne znaczenie w sensie porządku chronologicznego i przyczynowo-skutkowego. Nie chodzi tutaj o sposoby przyjęte w śledztwie ani o. Nie jestem pewien. ale również gesty. Słyszę wahanie w pani głosie". Z chaotycznych wypowiedzi pacjenta lekarz wyłuskuje te. Stanowi próbę nadania jasnego sensu wypowiedziom nieprecyzyjnym i niewyraźnym. zbieranie tego. Zainteresowanie okazywane wypowie. co zaszło poprzednio. potakiwanie głową. takich jak: . zwrotuw. dziom pacjenta powinno zachęcić go lu bliższego wyjaśnienia nie tylko zrozumiałych psychologicznie odczuć. No i. informacji. Może w ten sposób uzyskać wgląd i obiektywizację zdarzeń. że pacjent fakty widzi we właściwych proporcjach i sekwencjach. nie chcą. gdy odczuje on życzliwość ze strony badającego. Sprowadza się ono do wtrącania do wypowiedzi pacjentów zwrotów. KI aryfikowanie. Nazywając rzecz po imieniu. co nazywa pan głosem wewnętrznym. mówić głupstw".. które go niepokoiły. "Ten sposób ma nie tylko wartość informacyjną. a o wyeksponowanie spraw ważnych. urojeń. ale również zjawisk psychopatologicznych omamów. . ośmiela do dalszych wypowiedzi. przyczynia się do poprawienia łączności emocjonalnej. czy narzuconą z zewnątrz Sytuacja wymaga dużego taktu ze strony badającego. 'Zachęcanie do porżwnań.. Może pan wyliczy najistotniejsze punkty swej relacji? Zachowanie pogłębiające komunikację Przekazywanie obserwacji. ". Zachowania porządkujące komunikację Poszukiwania zgodnej oceny. zamiarów samobójczych itd. zachęcając pacjenta pytaniami: .. a jedynie chęć zrozumienia tych przejawów. O ile dobrze zrozumiałem. wystarczy. nie chcą ujawnić swoich braków wykształcenia. czy to. chodzi o to. że. . Jest pan dzisiaj mniej pewny. przyciskanie do muru". Podsumowania może dokonać lekarz lub terapeuta. chciał pan przez to powiedzieć. Lekarz kieruje prośbę o zauważanie podobieństw i różnic. ale także rozjaśnia myśli pacjenta. ".. Zachęcanie do opisu przeżyć. Polegają na porozumiewaniu się z pacjentem co do właściwego rozumienia wypowiadanych przez niego słów. Np.

cu pan mówi. Jak ten pociąg pokonuje wzniesienia? Kto jest właściwie maszynistą'? ". Może warto sprawę tę szerzej omówićć"Werbalizacja. Oznacza początek interpretacji. Zachęta do koncentracji. aby nie odczuł on tego jako metody śledztwa. "Mam wrażenie. Proszę na ten temat powiedzieć coś bliższego". Lekarz: . Stukanie w rury wodociągowe mogło być przemieszczaniem się w nich powietrza lub rezonansem". uwierzyć". Słowne wyrażanie wątpliwości. zachęcając go raczej dc zrewidowania dotychczasowej oceny.Czy ta sytuacja wydaje się panu znana? ". Nie chodzi o zcenęczy dezaprobatę. kiedy wracam do domu". . Pacjent mówi u swojej żonie: . Lekarz musi zachować granice analizy wypowiedzi pacjenta. . że w pociągu tym włączono równocześnie silnik i hamulceć". Ten sposób jest bliski poprzednim. Zachowanie wymagające dużego taktu. Polega na przybliżeniu choremu rzeczywistości. lekarz powinien temu przeciwstawić własny zbraz świata. Kiedy w przebiegu rozmowy dowiadujemy się. Lekarz w formie taktownej wyraża zwątpienie w trafności spostrzeżeń pacjenta. że przestała pana kochać'ć"Modelowanie. Lekarz: . . Wyrażamy to słowami: . Zachowania konfrontujące z rzeczywistością Urealni cni e. albo: . że opisywana sytuacja wprawiła pana w dobry nastrój". opisywania ich przez przenośnię. Poszukiwanie źródeł emocji. Przypuszcza pan. Czuję się jak rozpędzony pociąg". dercalizacja) . Chodzi o zachęcanie pacjenta do konstruowania mudelizachowań. Trudnz w to. Grozi to odwróceniem uwagi od problemów pacjenta. Czy przeżywał pan już cui podobnego w przeszłości? "Pytania te skłaniają pacjenta do re (lekcji i do bliższego określenia własnych doznań. Nic należy włączać do rozmowy własnych przeżyć i doświadczeń. jednak w taki sposób. Właściwie zachowanie to zawartejestw samym haśle. Polega na pobudzaniu chorego do wyrażania przeżywanych emocji: . Co panią tak rozzłościło? "Sposób ten jest szczególnie ważny. w gruncie rzeczy skłania chorego do skupienia się na omawianym problemie: . . Lekarz lub terapeuta wypowiada uwagę w trakcie rozmowy z pacjentem. analogię. żeby chorzy na oddziale odnosili się do pana wrogo". Zdaje się. To wydaje mi się zasługiwać na uwagę i zastanowienie"Ek spiorą ej a. a jedynie zasygnalizowanie odmienności widzenia zjawisk interpretowanych chorobliwie przez pacjenta. Nie należy tutaj prowadzić sprzeczki ani jednoznacznie negować wypowiedzi chorego. Pacjent: . która z pozoru nosi cechy dygresji. że postrzeganie i rozumienie rzeczywistzści jest u chorego glębokz zaburzone (złudzenia. Chodzi o głębsze sięganie do przeżyć chorego. urojenia. "Osobiście nic zauważyłem. omamy. Ona jest niecierpliwa i rozdrażniona.

Proponujemy pacjentowi pracę nie dla niego.u chorych z objawami nerwicowymi. Przeciwnie. jak i zachęcanie go du przyjęcia współodpowiedzialności za dalszy przebieg terapii. Należy się wystrzegać. Chcąc uniknąć dosłownej interpretacji niektórych dziwacznych.pacjent mówi: . ale Z 0101. wciskanie"choremu własnej interpretacji. że będzie wyśmiany. wyszydzony. dereistycznych i urqjeniowych wypowiedzi chorego. Oto przykłady: . nawet jeśli problem poruszony przez pacjenta'niepokoi lekarza (lekarzowi chodzi z oszczędzenie pacjentakdosłowne traktowanie niedorzecznych (urojeniowych. W języku terapeutycznym określa się to jako. lecz zależy od rodzaju zaburzeń-nerwicowych lub psychotycznych. ale jest wrażliwy i ma niezbywalne prawo do swobodnego wyrażania swoich sądów bez obawy. kiedy ich przeżycia i towarzyszące im uczucia są przez lekarza właściwie odczuwane. aby nasz sąd wartościujący nie ujawniał się w tonie. poprawienia jego zdolności do wchodzenia w satysfakcjonujące kontakty z innymi ludźmi. w najlepszym razie obojętne. dążymy do nadania im sensu symbolicznego. mogą wynikać z życzliwości. rozkuj . W powyższym podrozdziale ukazano sposoby komunikowania się z pacjentem z zaburzeniami psychicznymi w taki sposób. Zachęcanie do oceny. ani psychoterapeuta nie powinien jednak ponaglać pacjenta czy dopominać się natarczywie o potwierdzanie owych związków. Błędy w kontaktach z pacjentem wypowiadanie zdawkowych i lakonicznych komentarzy: nagłe odejście od tematu. gdyż stopień współodpowiedzialności nie może być czymś stałym. iż każdego chorego należy traktować jako godnego szacunku człowieka. Pacjent powinien w rej technice kontaktu skonfrontować swoje zachowanie z własnym systemem wartości. choć dowodzą nieznajomości prawideł komunikacji. odrzucony. Ani lekarz. aby w czytelniku utrwaliło się przekonanie. Opisane poniżej (za Rogiewiczem. Jestem Bogiem". Ma to być zatem układ partnerski. który wprawdzie czuje i myśli inaczej. Pacjentowi należy dać tyle swobody. Oznacza ono współudział. niezaakceptowany i źle oceniony. można sobie wyrobić własny pogląd. 1989) nieterapeutcznezachowania nie muszą być wynikiem zlej woli personelu medycznego. Czy jest pan zadowolony z siebie w tej chwili? "" Jak pan ocenia swoje postępowanie? "Próba przetłumaczenia języka uczuć. gdy chodzi o zasadniczy cel kontaktu z pacjentem (rozpoznanie. ile jest w stanie udźwignąć bez szkody dla siebie i innych. Chce pan nam powiedzieć. w mimice czy innych zachowaniach. Zachowania nieterapeutycznei jatropatogenizująceWczytując się w powyższe sposoby prawidłowego komunikowania się z chorym. Planowanie. Chodzi tutaj zarówno o zachętę do sformułowania planu dalszego działania lub projektowania pracy nad problemami pacjenta. którzy nie dostrzegają związków między zachowaniem a emocjami. Lekarz: . że jest pan mądrzejszy. leczenie) . Nie należy tego oczywiście rozumieć dosłownie. iż zachowania odmienne są nieterapeutyczne. współuczestnictwo i dążenie wspólnie z pacjentem do rozeznania jego problemów. silniejszy i lepszy od innych ludzi? "Pacjenci reagują na ogół pozytywnie. Np. Zachowania przygotowujące postawy do dalszej terapii Propan o w ani e w spólp rac y.

. gwarantuje model pracy w zespole diagnostyczna-leczniczym. Wszystko będzie dobrze". W początkowym okresie. Poziom porozumienia między nimi określa przydatność badań psychologicznych.z depresją) przed kontaktem z lekarzem i było źródłem irytacji choregu. leczniczej i badawczej współpracuje z różnymi specjalistami. Doświadczenia z tej wspułpracy wykazały. Struktura organizacyjna wielu instytucji lecznictwa psychiatrycznego jest jednak w przeważającej . ważny zwłaszcza w ośrodkach leczenia nerwic. Rola badań psychologicznych w psychiatrii zależy w istotny sposób od tego.arzonych) wypowiedzi lub wzywanie do udowodnienia ich prawdziwości: pomniejszanie lub bagatelizowanie cierpień i dolegliwości opisywanych przez pacjenta: wypytywanie z naciskiem.. dociekanie i sondowanie: sugerowanie odpowiedzi: ocenianie. aprobata lub dezaprobata zachowań. także z psychologiem klinicznym. do krżrejkażdy wnosi swoje specjalistyczne kompetencje zawodowe i osobiste potencjały. Badanie psychologiczne nie jest rutynowym badaniem dodatkowym. że psycholog nie wykonuje zleconych i ściśle określonych badań laboratoryjnych lub psychotechnicznych. Należy też unikać doradzania i uspokajania pacjenta: . w których psychiatra określa nie tylko problem. Wówczas reż istnieje szansa na w pełni pannerską współpracę. Lekarz psychiatra w swojej pracy diagnostycznej. terapii alkoholizmu i uzależnień. i profilaktycznych. Badania psychologiczne mają bardziej złożony charakter i-choć stanowią tylko psychologiczny aspekt diagnozy zaburzeń-są jednak znacznie bardziej samodzielne. Nie ma powodu do zmartwienia". Tego rodzaju pocieszeń otoczenie nie szczędziło pacjentowi (np. wymaga też. ważne jest. obok form rozwiniętych. codzienna wymiana informacji na temat diagnozy i postępów terapii. Głowa do góry". Rola diagnozy psychologicznej w psychiatrii. że pełne wykorzystanie wszystkich umiejętności różnych specjalistów. przedstawiało się różnie w kolejnych okresach rozwoju psychologii klinicznej. aby na samym wstępie psychiwrs i psycholog jasno określili potrzebę i cel badania. Zespołowy model pracy. w tym także terapeutycznych. Dlatego należy podkreślić. a w sprawach poznawania i pomocy pacjentom istnieje stała. Badanie psychologiczne. ośrodkach dziennych itp. zgadzanie się z chorobliwymi sądami chorego lub ich negowanie bez podania uzasadnienia dla swojej oceny. za właściwe uznawano także formy pracy psychologa jako laboranta lub technika. Członkowie takiego zespołu najczęściej pracują zgodnie z zasadami leczniczej społeczności. To współdziałanie. choć ma w polskiej psychiatrii długą tradycję. W tej formie pracy specjalne zlecanie badań ma rzadziej miejsce. Ze względu na to. . które zaleca się wszystkim pacjentom. iż jest to badanie złożone (najczęściej całościowe) . ale i cel oraz metodę bada-018. aby liczba specjalistów była mniej więcej równa. jaki jest poziom komunikowania się psychiatry i psychologa oraz innych specjalistów pracujących w zespole diagnostyczna-terapeutycznym instytucji psychiatrycznej lub psychologicznej. rehabilitacyjnych. Obecnie formy te można jedynie usprawiedliwiać niskimi kwalifikacjami psychologa lub brakiem rozeznania lekarza psychiatry w możliwościach psychologa klinicznego.

zaburzenia osobowości. rzadziej stosuje się czyste modele nauk przyrodniczych.mierze taka. Wynik badania psychologicznego powinien być zespołem twierdzeń opisujących zaburzenie na tle niezaburzonych funkcji i struktur. jako podmiot działań i prezentującymi związki człowieka z otoczeniem społecznym. Jarosz i Sęk-1983. Dla zrozumienia zależności między badaniem psychiatrycznym i psychologicznym ważne jest. Sęk-1974. Ma to miejsce jedynie wówczas. Nie wykorzystuje się natomiast w pełni badania psychologicznego. przynależną do różnych nurtów i orientacji. gdy oczekuje się od tego badania potwierdzenia lub zaprzeczenia psychologicznego rozpoznania nozologicznego. Psycholog kliniczny jest zobowiązany przestrzegać ustalonych zasad postępowania diagnostycznego. że badanie psychologiczne powinno spełniać kryteria jednostkowego badania naukowego. Lewicki-1974. ujmującymi człowieka jako jednostkę. kulturą i tradycją. Rola diagnozy psychologicznej zależy więc nie tylko od jej trafności. Szczególnie cenne jest też to. Psycholog jest zobowiązany do tego. wykonując zadania diagnostyczne i terapeutyczne. Studia psychologiczne są studiami humanistycznymi. Obecny stan rozwoju diagnostyki psychologicznej uznaje. Ta specyfika wynika przede wszystkim z odrębności kształcenia psychologa kliDlCZOCgO. Zgodnie z taką wiedzą i orientacją poznawczą. oraz ciągle wzbogacaną wiedzą empiryczną. Właśnie ta odmienność. czyniąc ją pełniejszą i niekiedy głębszą. uzależnienia. powinien postawić robocze hipotezy wyjaśnienia tych problemów i zastosować w celu ich weryfikacji odpowiednie metody. Następnie. ale także od tego. ile nowych treści i nowego spojrzenia na pacjenta wnosi. nerwice. na podstawie swojej wiedzy. Psycholog tylko wyjątkowo wykonuje wycinkowe badania. gdy uzyskane w ten sposób wskaźniki są potrzebne do badań naukowych lub kontroli wyników leczenia. psycholog kliniczny interpretuje zaburzenia psychiczne. a także szczególnie środowiskowych i . polegające na określeniu zaburzeń pojedynczych funkcji psychicznych. Zadaniem badania psychologicznego jest poznanie i opracowanie psychologicznego aspektu całościowej diagnozy zaburzeń psychicznych u pacjenta. wyjaśniających wewnętrzny mechanizm tego zaburzenia oraz przedstawiających udział czynników genetycznych. który pracuje samodzielnie. że dzięki badaniu psychologicznemu psychiatra poznaje także zdrowe strony pacjenta. o osobowościowych uwarunkowaniach zaburzeń i o zaburzeniach uwarunkowanych zasadami społecznego życia człowieka. depresje itp. aby zgłaszane mu zapotrzebowanie lekarza zamienić na problem lub kilka problemów badawczych. o prawidłowościach przebiegu procesów psychicznych. aby psychiatra znał specyfikę badania psychologicznego. wówczas zależnie od zadań rej instytucji-najbardziej uzasadniona jest funkcja i model pracy psychologa-konsultanta. W polskiej psychologii klinicznej szczególną uwagę poświęcono metodologii badań diagnostycznych (Susulowska-1966. że na kilku lekarzy psychiatrów oddziału czy poradni przypada jeden psycholog. o rozwoju psychicznym człowieka w toku całego życia. a nie naginanie się do wymagań modeli czysto medycznych wzbogaca diagnozę zaburzeń psychicznych. Brzeziński-l 983) . Psycholog jest też lepiej niż lekarz przygotowany do myślenia dedukcyjnego. Psycholog kliniczny powinien dysponować bogatą wiedzą teoretyczną. Obecnie za najlepsze uważa się modele pracy zespołowej i konsultacyjnej. Do poznania człowieka. jego cierpień i zaburzeń wnosi więc swoją wiedzę o zdrowiu i prawidłowym funkcjonowaniu.

wczesnej dorosłości. Pytanie c poziom i strukturę inteligencji powinno być uzupełnione informują dotyczącą celu. aby miał swobodę doboru najtrafniejszych-z punktu widzenia problemu. aby były to pytania. specyficznych dla psychologii klinicznej metod. w wieku średnim i podeszłym.osobowościowych. iż na ich wykonanie potrzebny jest czas i odpowiednie warunki. lu przeszłości powinny należeć pytania o ilzraz inteligencji oraz oczekiwania na potwierdzenie diagnozy nozologicznej. m 3 n. np. Chudzi o to. to powinien móc je wyjaśnić. żeby rozumieć. jeśli ma co do tego wątpliwości. Czy motywacja i system wartości pacjenta ma związek z powtarzającymi się stanami depresyjnymi? Czy w rozwoju osobowości znajduje się uzasadnienie dla braku poczucia pewności siebieć". aby także w rej sytuacji obaj specjaliści mogli się porozumieć. jako wynik badania. Kolejnym ważnym momentem w roku badania psychologicznego jest etap sporządzania diagnozy jako wyniku (tzw. wpływu sytuacji trudnych i krytycznych wydarzeń oraz roli społecznego kontekstu życia człowieka i znaczenia więzi z osobami znaczącymi w rodzinie. aby był to zestaw twierdzeń opisujących zaburzenie. wyjaśniających . Psychiatra powinien znać ogólne założenia niektórych. Bardzo trafnie adresowane do psychologów pytania o osobowość pacjentów powinny być raczej sformułowane w postaci problemu dztyczącegu konkretnego człowieka. że w tej współpracy niezwykle ważny jest początek i koniec badania psychologicznego. miejsca pracy itp. Ważne są pytania i problemy. Często dzieje się też tak. Także typowe dla psychologa są pytania o znaczenie krytycznych wydarzeń w życiu człowiekautrata bliskich. Od psychologa należy żądać. że doznaje on tak wielu niepowodzeń w kontaktach interpersonalnych? "Wiele pytań może się też wiązać z kryzysami rozwojowymi osobowości w różnych okresach życia pacjenta: w okresie dorastania. Jaki rodzaj nastawień agresywnych u pacjenta sprawia. Coraz częściej mzżna także pytać psychologa o zdrowotną lub zawierającą duży potencjał ryzyka strukturę rodziny i środowiska pracy. pracy itp W punkcie wyjściowym badania diagnostycznego porozumienie pomiędzy lekarzem psychiatrą a psychologiem klinicznym cc do celu badania decyduje.orzeczenie) i jego zakomunikowania innym specjalistom. Psycholog. gdy np. czy reż istnieje potrzeba poznania. z jakimi psychiatra zwraca się dz psychologa. Diagnoza. powinna także zawierać projekt wskazań leczniczych lub rehabilitacyjnych.dlatego. Dobrze byłoby. środowisku nauki. Najistotniejsze jest to. Można teraz zapytać. Można oczywiście stawiać także pytania szczegółowe.istotna dla całego obrazu choroby jest sprawność pamięci pacjenta lub określenie zdolności do racjonalnego myślenia i podejmowania decyji. Na etapie stawiania hipotez diagnostycznych i ich weryfikacji psycholog pracuje zwykle samodzielnie. za kturymi kryją się prawdziwe wątpliwości diagnostyczne. któremu ma służyć odpowiedź na te pytanie. że nowe. zaburzeń w rozwoju człowieka. pozycji społecznej. jak poziom inteligencji wpływa na wykonanie zadań zawodowych lub na trudności w szkole. . które dotyczą zdolności. Tak więc pytaniami typowo psychologicznymi są te. hipotez i osoby badanego metod diagnostycznych. osobowości. Czy chodzi o orzeczenie dla ZUS-u lub sądu. bardzo istotne problemy pojawiają się w toku badania diagnostycznego. o przydatności diagnozy. co z tego wynika dla wspć (pracy lekarza psychiatry z psychologiem? Odpowiedzią jest.

obserwacja. należy mieć przygotowany schemat tych obszarów tematycznych. Aby była ona kompletna. Należy także dopuścić możliwość różnic diagnostycznych.je w terminach odpowiedniej teorii. Wówczas w gronie kilku specjalistów trzeba wyjaśnić różnice w wynikach. jak i psychologa klinicznego-w podstawach tak psychiatrii. Wspólną troską lekarza i psychologa powinno być w czasie komunikowania diagnozy zminimalizowanie skutku "naznaczenia etykietą diagnostyczną". ale także komunikatywnością tej diagnozy. wywiad i obserwacja mogą dotyczyć różnych obszarów życia pacjenta: danych życiorysowych. Metody nieswoiste: rozmowa kliniczna (podstawowa metoda) . Rozmowa wymaga przede wszystkim przygotowania od strony treści. stanowiskach i interpretacji. a ten określa treści. aby w konsekwencji pacjentowi przedstawić wynegocjowane i uzgodnione stanowisko. np. W tym celu przygotowuje się schemat rozmowy i obserwacji. Helena Sękowa. powiązań ze środowiskiem. kontaktu stwarzającego poczucie bezpieczeństwa. których rozmowa ma dotyczyć. które umożliwiają przełożenie spontanicznych i swobodnychwypowiedzi badanych oraz ich zachowania na szacunkową ocenę pod względem ujawniania badanych cech. z uwzględnieniem potrzeb i poziomu odporności pacjenta. formalnej i interpersonalnej. zachowań antyspołecznych itp. aby komunikowaniu diagnozy towarzyszyło postępowanie terapeutyczne i formułowanie diagnozy w sposób maksymalnie podmiotowy. Wymaga to jasnego sprecyzowania oczekiwań wobec badania diagnostycznego prowadzonego przez psychologa oraz porozumienia w momencie przekazywania wyników diagnozy psychologicznej. tendencji obronnych. zachowań własnych i osób z otoczenia. Psycholog powinien więc nie tylko kierować się poprawnością merytoryczną i metodologiczną. W tych ogniwach komunikacji po obu stronach są potrzebne umiejętności otwartej wymiany informacji oraz zdolność negocjacji różnych stanowisk. wywiad. ale można także oczekiwać. Z tych względów zaleca się. Podczas stosowania metod klinicznych dla celżw badawczych stosuje się je w wersji standaryzowanych informacji tBrzeziński-19743. Dlatego też na tym etapie psycholog i lekarz psychiatra powinni znowu się spotkać w celu uzgodnienia pełnej (całościowej) diagnozy. w toku którego przekazuje się wiedzę uzyskaną o pacjencie jemu samemu lub jego rodzinie. przeżyć. zdarzeń.nastawień emzcionalnych. Zrozumiałość diagnozy i jej poprawność merytoryczna decydują o przydatności. Rozmowa psychologiczna. Przebieg rozmowy organizuje cel badania. Ma to także istotne znaczenie dla postępowania. że będzie to zestaw twierdzeń zrozumiały dla odbiorcy. Wybrane metody psychologicznych badań diagnostycznych. o ktćre chcemy pacjenta zapytać: najlepiej zachęcać do spontanicznegzich ujawnienia. . Tak więc trafność i przydatność diagnozy psychologicznej zależy wprawdzie głównie od wiedzy i umiejętności diagnostycznych samego psychologa. ale jest także w znacznym stopniu uzależniona od przygotowania psychiatry do współpracy z psychologiem. jak i psychologii klinicznej. Za najważniejsze dla przeprowadzenia rozmowy uznaje się umiejętności nawiązywania kontaktu z pacjentem. szacunku i zrozumienia. cech. ogólna orientacja-zarówno ze strony lekarza psychiatry. W części dotyczącej wskazań praktycznych należy żądać podania konkretnych wskazań oddziaływania na badanego lub jego otoczenie. a do oceny wyników zestaw skal szacunkowych. Temu porozumieniu służyć ma mJn.

jest podstawowe prawu pacjenta do zachowania tajemnicy lekarskiej i psychologicznej. Podobne systemy kodowe stosuje się także do obserwacji złożonych zachowań społecznych. na jaki poziom otwartości pacjent jest przygotowany. Subiektywna ocena obserwatora może zniekształcać fakty. Zasadniczą sprawą. życia na bezludnej wyspie itp. ucząc ich umiejętności odpowiedniego słuchania. aby skale obserwacyjne miały jednoznacznie określone kategorie zachowań. Może ona być stosowana samodzielnie i jako metoda towarzysząca innym technikom badania. które podlegają obserwacji oraz dostosowaną do umiejętności obserwatora skalę ocen nasilenia danego zachowania. Szczególne miejsce zajmują testy psychometryczne. Dla psychologa. Szczególnej ostrożności pod tym względem wymaga prowadzenie wywiadów w szkole i miejscu pracy pacjenta. kontaktu słownego. wyróżnia się testy inteligencji. Bywa. Metody swoiste: testy psychologiczne i inwentarze osobowości. polegające na przekazywaniu odpowiednich niewerbalnych i werbalnych informacji. podstawową metodą jest u b s e rw acja. W badaniach nad metodą obserwacji stwierdzono bowiem. przyjmowania korzystnych dla rozmowy postaw itp. Za udaną uznaje się taką rozmowę. za pomocą których rejestruje się w systemie określone kategorie zachowań. mimiki. co się spostrzega. w których badanego zachęca się do uruchamiania fantazji na temat idealnego przyjaciela. o ktćrej trzeba pamiętać. Jeżeli rozmowa nie przebiega swobodnie. Wy w i ad podlega podobnym regułom jak rozmowa kliniczna. ale zsoba z jego rzdziny. Dlatego też ważne jest. W tym celu prowadzi się specjalne warsztatowe przygotowanie nie tyłku terapeutów. W uczeniu się stosowania metody obserwacji podkreśla się znaczenie umiejętności dzielenia zachowań na odpowiednie jednostki (obserwacja mniej lub bardziej szczegółowa. Należy unikać pytań sugerujących. np. odraczania pytań na tematy drażliwe. Szczególnie ważna jest wówczas. znajomy lub współpracownik. W celu zobiektywizowania tej metody stosuje się równe systemy kodowe. podobnie jak dla lekarza. Wśród tych ostatnich można jeszcze wyodrębnić metody projekcyjne i kwestionariusze. lecz także diagnostów.podczas spotkań grupowych. gdy z badanym nie ma. że jej trafność zależy od określenia celu badań. uzdolnień i różnych sprawności oraz testy zsobowości. to badający może skorzystać ze specjalnych zasad stawiania pytań. że obserwacje charakteryzują się przewagą subiektywnych interpretacji nad obiektywnym zapisem. zawężania zakresu. Obecnie swobodną obserwację coraz częściej zastępuje się s k a I amiob se r w a c y j ny m i. Wynika z tego także to. warunków obserwowania i właściwości obserwatora. Dla testów psychometrycznych opracowuje się specjalne podręczniki ze szczegółowymi . która nie wymaga ciągłego pytania i w której przeważają spontaniczne wypowiedzi badanego. Są to m 3 nczasada naprowadzenia na temat. że klinicysta powinien w toku obserwacji trafnie rozpoznać. gestów itp.Ważne są także umiejętności interpersonalne. Wielką sztuką jest także umiejętność zebrania wywiadu w rozmowie z rodziną. które muszą spełniać wysokie wymagania związane z pomiarem w psychologii i muszą być standaryzowane. dotykających badanego i przekraczających jego poziom intymności. stawianie pytań projekcyjnych. że rozmówcą nie jest pacjent. aż do fotograficznej włącznie) i możliwie obiektywnego zapisania tego. Zależnie od tego co badają. a modyfikacje wynikają z tego.

instrukcjami stosowania tych metod. chociaż i w badaniach dotyczących genezy psychoz posługiwano się wynikami badań radiologicznych dla podparcia koncepcji organicznego podłoża psychoz czynnościowych. że wartość diagnostyczna badań neuroradiologicznych w schizofrenii lub psychozach afektywnych jest wątpliwa. jak pamięć. Do (badania prostych sprawności psychomotorycznych wykorzystuje się także spec-jalistyczną aparaturę. Eksperyment kliniczny (parapsychologiczny) jest natomiast metodą całkowicie nie standaryzowaną. jakie miejsce zajmuje wynik badanej osoby w rozkładzie wyników w próbie normalizacyjnej: w ten sposób określa się m in. Badanie to nie może być pomijane we wszystkich przypadkach podejrzewania organicznego tła zaburzeń psychicznych. a raczej z innymi czynnikami (np. a stwierdzanych zmian nie należy wiązać z ewentualnym czynnikiem etiologicznym tych psychoz. psychicznych. to osoba badana w toku wykonywania zadań będzie. także chętnie stosowane przez psychologów. opierając się na ogólnej wiedzy o prawidłowościach przebiegu procesów. Ich stosowanie w badaniach diagnostycznych wymaga specjalistycznego przygotowania i ścisłego przestrzegania instrukcji. Konstrukcja tych metod jest bardzo pracochłonna. Projektuje się gu do rozwiązania konkretnego problemu. nie spełniają warunków metod psychometrycznych. Testy projekcyjne.plamy atramentowe (Test Rorschacha) . odtwarzając strukturę badanych cech. Normalizacja testu umożliwia natomiast określenie. zapominanie i różne procesy myślenia. rzutowała"na ten materiał indywidualne cechysposób ujmowania rzeczywistości. zasadami opracowania wyników i przepisami postępowania w toku interpretacji wyników.. że gdy człowiekowi przedstawi się wieloznaczny materiał. poglądy. Obecnie wydaje się. a wynika to z założenia. w których wykorzystuje się projekcję. zasad obliczania wyników i interpretacji. potrzeby. Test psychometryczny musi być także trafny. płci i typów zaburzeń. uczenie się. są one tylko częściowo standaryzowane.poziom inteligencji. Są to metody badania osobowości. u których zlecanie wielu różnych badań diagnostycznych może przyczynić się do utwierdzenia przekonania o ciężkim charakterze choroby. rzetelny i dokładny. lęku. ekstrawersji itp. mechanizmy kontroli itp. Badania re są szczególnie przydatne w diagnostyce zaburzeń psychicznych uwarunkowanych organicznie. tzn. które leży u podłoża tych metod. a także normami dla poszczególnych kategorii wiekowych. czyli odnieść niekorzystny skutek w sensie jatrogennego oddziaływania na chorego. Ta grupa badań diagnostycznych znajduje szerokie zastosowanie w praktyce psychiatrycznej. formach zaburzeń i znajomości metod eksperymentalnych w psy-*chokgii.wadami wrodzonymi. Marek Jaremu. np. następstwami urazów itp) . podobnie jak adaptacja metod powstałych w innym kręgu kulturowym. Testy i kwestionariusze psychometryczne umożliwiają także przedstawienie wyników w postaci psychogramu i profilu. W tradycji polskiej metody te służą najczęściej do opisu przebiegu takich (procesów. . Badania neuroradiologiczne. Oczywiście należy przestrzec przed nadużywaniem badań rentgenowskich u pacjemuwz typowymi czynnościowymi zaburzeniami. nie dokończone zdania (Test Nie Dokończonych Zdań) i wieloznaczne sytuacje (Test Apercepcji Tematycznej) . Zdjęcie przeglądowe czaszki.

nudności. na czym mJn. kiedy to rozpoznanie przerostu kości czołowych utwierdza nas w rozpoznaniu zespołu czołowego. Skoro zdjęcie przeglądowe czaszki niewiele wzbogaca naszą wiedzę o zmianach strukturalnych w obrębie mózgu. zmianę proporcji przestrzeni płynowych lub utrudnienie krążenia płynu mózgowa-rdzeniowego. które lekarz psychiatra zaleca często: pozostaje ono w gestii neurochirurgów. Badanie kontrastowe układu pływowego mózgu. Jako środka cieniującego można użyć powietrza bądź środków zatrzymujących promienie rentgenowskie. przerwania ciągłości kości (po urazach) . Obecnie badania pneumoencefalograficzne mają marginalne znaczenie. W en try k u I o g r a fi a.z krwiakiem podtwardówkowym) . czyli podawanie środka cieniującego pozytywnego do układu komorowego mózgu. polega jej przewaga nad pneumoencefalcgrafią. Było ono bardzo rozpowszechnione w latach sześćdziesiątych. Wobec tego należy zalecać to badanie w zaburzeniach pourazowych związanych z utratą przytomności oraz w zaburzeniach świadomości towarzyszących zaburzeniom neurologicznym. Badanie kontrastowe układu naczyniowego mózgu. które utrzymują się przez jakiś czas pc badaniu. w zespołach niedokrwienia . kiedy to poszukiwano dowodów na organiczne tłu wielu zaburzeń psychicznych. z tej prostej przyczyny. Kontrastowanie powietrzem układu komorowego mózgu nazywamy pneumoencefa (agrafią (PEG. Stewarta i Morela. czyli cieniujących pozytywnie. Badanie to należy jednak uznać za inwazyjne. należy uznać za niecelowe.spowodowanego odwapnieniem lub zwiększeniem się ciśnienia śródczaszkowego. Zwracamy uwagę na stan zatok obocznych nosa oraz dokładnie oceniamy siodło tureckie.Rutynowe zlecanie badania przeglądowego czaszki. wiąże się ono ze znacznymi dolegliwościami (bóle głowy. Zacieniowaniu ulegają przestrzenie płynowe wewnętrzne mózgu (komory boczne. a dostarcza natomiast wielu danych dotyczących stanu tkanki mózgowej. iż tkanka nerwowa nie jest na takim zdjęciu uwidoczniona. jeśli nie jest uzasadnione względami klinicznymi. Lekarz psychiatra może się z tym badaniem zetknąć wówczas. zuburzenia widzenia i równowagi należy także uznać za wskazania do tego badania. gdyż zastąpiono je tomografią komputerową mózgu. należy dążyć do zacieniowania przestrzeni płynowych mózgu. komora Ul i IV) oraz przestrzenie zewnętrzne podpajęcze. Można przyjąć. zmiany kształtu. Uporczywe bóle głowy. Na zdjęciu przeglądowym czaszki poszukujemy zmian kostnych o charakterze zgrubienia (np. odma mózgowa) . A n g i o gr a fi a (kontrastowanie tętnic mózgowych) lub wenografia (uwidacznianie żył) również znacznie częściej dotyczy neurologii i neurochirurgii niż psychiatrii. Z punktu widzenia diagnostyki klinicznej nie jest to badanie. Wskazania do wykonania przeglądowego zdjęcia czaszki stanowią te stany. iż zmiany strukturalne w obrębie układu kostnego czaszki mogą mieć związek ze zgłaszanymi przez pacjenta skargami lub stwierdzanymi przez nas objawami chorobowymi. która jest badaniem nieinwazyjnym. wraz ze zbiornikami płynu mćzgowo-rdzeniowego. że uzyskane w tym badaniu dane diagnostyczne dotyczą głównie wyjaśnienia tła niektórych psychoorganicznych zaburzeń psychicznych. gdy zostanie poproszony na konsultację na oddział neurologiczny w celu wyjaśnienia zaburzeń psychicznych u pacjentów po urazach czaszkowa-mózgowych (np. wad budowy czaszki itp. Powietrze można podać drogą nakłucia lędźwiowego lub podpotylicznego. aby uwidocznić ewentualne przemieszczenie struktur mózgowych. ma zastosowanie głównie w neurochirurgii jako zabieg inwazyjny i wymagający interwencji zespołu chirurgicznego. wymioty) .przerost blaszki wewnętrznej kości czołowej) lub ścieńczenia (np. w których podejrzewamy. czego typowym przykładem jest zespół Morgagniegc.

Wskazaniem do scyntygrafii mózgu będzie więc podejrzewanie procesów wypierających wewnątrz czaszki oraz zmian naczyniowych. przestrzeni płynnych. jako metoda nieinwazyjna i dokładniejsza. Stosuje się tu zjawisko emitowania fotonów przez izotop. krwiakach i ropniach wewnątrzczaszkowych. najwyżej w obrębie poszczególnych płatów mózgu. Scyntygrafia mózgu to badanie polegające na wykorzystaniu wychwytywania znacznika przez tkankę mózgową i następnie uzyskaniu obrazu rozmieszczenia tego znacznika w mózgu. Swego rodzaju wariantem techniki izotopowej jest tomografia komputerowa pojedynczego fotonu (single photon computed romographySPICT) . Wprowadzona na początku lat siedemdziesiątych metoda szybko wyparła wszelkie badania kontrastowe (przede wszystkim PEG) .mózgu. można ją więc stosować w przypadkach podejrzewania*dysfunkcji pewnych większych obszarów mózgu. Jest więc badaniem o małej selektywności stwierdzanych zmian. wszelkie uwagi dotyczące scyntygrafii przy użyciu izotopu technetu stosuje się także do badań z izotopem ksenonu. Oprócz izotopu technetu stosuje się także izotop ksenonu-"Xe. że brak. obciążająca pacjenta. krwiak) . które ulegają zmianie w procesach wypierających mózgu. że lekarz psychiatra będzie się tym badaniem posługiwał w swojej codziennej praktyce. zmianach zatorowych i zakrzepowych naczyń. Koszt aparatury i mała zdolność rozdzielcza obrazu ograniczają stosowanie tej techniki w praktyce. W rezultacie uzyskujemy obraz mózgu z zaznaczonymi obszarami emisji fotonowej. które dodatkowo było tym wyraźniejsze. Scyntygrafia mózgu jest badaniem mało dokładnym. Badania te wymagają od badającego znacznej sprawności manualnej. iż tkanka jest tam. gdyż dostarcza danych dotyczących całego obszaru mózgowia. Zaletą TK jest nie tylko dobre uwidacznianie struktur czaszki. ropień. Posłużyło to do poparcia tezy u dysfunkcji między półkulami mózgu w schizofrenii. ponieważ dzięki niej można stwierdzić anomalie co 10-Psychiatria. iż tomografia komputerowa głowy (TK) stanowi obecnie najważniejsze badanie neuroradiologicznezarówno w neurologii. a technika badawcza jest podobna do powszechnie znanych badań izotopowych gruczołu tarczowego. Znacznikiem takim bywa najczęściej izotop technetu-""Te. nie należy więc sądzić. stwierdzano u niekturych pacjentów ze schizofrenią zwiększone gromadzenie się znacznika w lewej półkuli mózgu. Badanie to można także zaliczyć do technik komputerowych. dokładniejszy niż w scyntygrafii. ale też tkanki . jak i w psychiatrii. Stosując tę technikę. podczas gdy jego nadmierne gromadzenerównież budzi niepokójpodejrzenie zmian naczyniowych bądź nowotworowych. napadach utraty przytomności. ale przez zespół czujników. a obraz jest przetwarzany przez urządzenie cyfrowe. Jest to jednak technika mało. Badania izotopowe. Niemniej jednak. naczyniakach itp. bolach głowy naczymopochodnych itp. zmieniona (guz. Badania naczyniowe uwidaczniają przebieg i pozycję naczyń mózgowych. jednak emisja ta nie jest rejestrowana w komorze scyntygraficznej. co oczywiście eliminuje inwazyjność techniki badawczej. jak w klasycznej scyntygrafii. Można przypuszczać. im bardziej były nasilone kliniczne objawy psychozy. W przypadku zaburzeń psychicznych bez wyraźnego th organicznego wartość diagnostyczna tego badania jest znikoma. Należy się zgodzić. który możni podawać drogą wziewną. Tomografia komputerowa. wychwytywania znacznika w pewnym obszarze mózgu sugeruje.

wyliczanie odpowiednich wskaźników mózgu. Faktem jest. stwierdzono u niektórych chorych jedynie poszerzenie przestrzeni płynowychmózgu. Z pewnością nie ma charakterystycznych dla schizofrenii czy depresji endogennej zmian w TK. a nieswoistość tego rodzaju zmian jest faktem. podczas gdy u chorych na schizofrenię i osób bez zmian zamkowych utrata dotyczy głównie neuronów dopaminergicznych. co za pomocą dotychczasowych technik neuroradiologicznych było niemożliwe. Ogromna jest rola badania TK w podejrzeniu procesów wypierających mózgu. jednocześnie obserwuje się gorsze wyniki terapeutyczne po leczeniu neuroleptykami. W okresie. w których dotychczas zaników mózgu nie podejrzewano. u których rozpoznaje się w TK poszerzenie układu komorowego mózgu. ze zrozumiałych względów badanie to wykonywano rzadko i w ściśle określonych przypadkach. Podnoszony bywa także fakt intensywnego leczenia pacjentów z przewlekłą schizofrenią. Ujawniało więc ono zmiany podstawowe (guzy. Jak wiadomo. że u tych pacjentów. Niektórzy doszukując się związku pomiędzy zanikami mózgu a schizofrenią-stwierdzili. Pozostaje jedynie pytanie. jednakże często w schizofrenii bywają opisywane poszerzenia komór bocznych. że zmiany zamkowe mózgu obserwuje się częściej w przewlekłej schizofrenii niż w odpowiednio dobranych wiekowa grupach kontrolnych. Zasada działania TK polega na rejestrowaniu metodą cyfrową wartości absorpcji promieni rentgenowskich przez badaną tkankę. Wartość diagnostyczna zaników mózgu stwierdzanych radiologicznie ma znacznie mniejsze znaczenie. przekroju"badanego narządu w różnych warstwach i płaszczyznach. W takich przypadkach ze wszech miar celowe jest zalecenie badania TK. Nadal jednak wyraźnie poszerzenie przestrzeni płynowych mózgu świadczy o zanikach mózgu i jest zjawiskiem nieprawidłowym. procesy te mogą przejawiać się początkowo w sposób niecharakterystyczny. Obraz mózgu w TK pozwala na dokładne pomiary przestrzeni płynowych. Wraz z rozpowszechnieniem badań TK pojawiły się relacje o istnieniu zmian zamkowych mózgu w różnych procesach chorobowych. ale nie musi. Trzeba było czasu. że poszerzenie przestrzeni płynowych mózgu postępuje z wiekiem i dlatego trudno jest u wszystkich pacjentów rozpoznawać zaniki mózgu. mieć wypłw na występowanie zmian zamkowych mózgu. . nawet u pacjentów bez podejrzenia procesów wypierających czy bez wyraźnych objawów neurologicznych. krwiaki) . które umożliwia wczesne rozpoznanie guza i odpowiednio wczesną interwencję terapeutyczną. a niejako dodatkowo-zmiany zamkowe W momencie powszechnego stosowania badania TK. zmniejszenie-w procesach niedokrwiennych tkanki mózgowej. np.urazami głowy. że u tych pacjentów następuje wyraźna utrata neuronów serotoninergicznych i noradrenergicznych.mózgowej. który może. przy czym uzyskuje się obrazy. że fukt ten ma tyłku pozornie. gdy jedynym sposobem ujawniania nieprawidłowości w przestrzeniach płynowych mózgu było wykonanie odmy mózgowej. Osobnym zagadnieniem są zmiany stwierdzane w TK w psychozach endogennych. czyli znaczną obiektywizację wyniku badania. np. znaczenie kliniczne. niewłaściwym odżywianiem. Zwiększenie gęstości tkanki mózgowej obserwujemy np.w procesach rozrostowych mózgu. nie związanymi z patogenezą schizofrenii. niehigienicznym trybem życia. Sugeruje się. na ile jest to spowodowane czynnikami dodatkowymi. by uzgodnić. Wydaje się. komory III lub rowków mózgowych.zespołem neurastenicznym i pojedynczymi objawami zwiększenia się ciśnienia śródczaszkowego. Wielką zaletą TK jest możliwość oceny gęstości tkanki mózgowej w jednostkach Hounsfielda i na tej podstawie ocena procesów toczących się w samej tkance nerwowej.

Prawdopodobnie uwidaczniają się w ren sposób obszary zwiększonej zawartości wody (miejscowe obrzęki) . tańsze. np. Trudno jest mówić o przeciwwskazaniach do badania metodą tomografii komputerowej. iż wprawdzie badanie TK jest. Pewnym rozwiązaniem jest możliwość uspokojenia pacjenta farmakologicznie. mogą być odmiennie przedstawiane w zależności od zastosowanej techniki NMR. cz niesłusznie skłania niektórych klinicystów do rezygnacji z badania tomograficznego. np. aparatury reanimacyjnej itp) . Dzięki technice NMR można uwidocznić dynamiczne zmiany w obrębie mózgowia: np. icieńczenieciała modzelowatego. w zaburzeniach świadomości lub szybko rozwijających się zespołach katatonicznych jako ostrych reakcjach egzogennych. Dlatego pacjent poddany badaniu nie może mieć żadnych przedmiotów metalowych (w tym np.Cenne jest także badanie TK w stanach nagłej utraty przytomności. zaburzenia krzepnięcia krwi czy ropne zmiany skórne będą także przeciwwskazaniem dla tego rodzaju badania. Warunkiem wykonania badania jest konieczność umieszczenia pacjenta w silnym polu magnetycznym i poddanie go działaniu fdelektromagnetycznych. metodą nieinwazyjną. Wynika stąd. móżdżku. Pojawienie się napadów utraty przytomności stanowi również wskazanie do tomografii komputerowej. Szczególnie jest tu zasadne w podejrzeniu zmian naczyniowych mózgu i nowotworów. Te same badane struktury. Nie należy też zapominać. Ponieważ technika NIMB jest bardziej skomplikowana niż TK. że niektóre zmiany mózgowe. trudno opisać ją tu szczegółowo. Nie jest to postępowanie godne polecenia. Techniczne utrudnienie w ocenie obrazu TK stanowi obecność przedmiotów metalowych. W pewnych przypadkach stosuje się wzmocnienie kontrastowe w badaniu TKprzez dożylne podanie środków cieniujących.rozrusznika serca.klipsów po zabiegach operacyjnych mózgu. ale posługujemy się tu promieniowaniem rentgenowskim. niewidoczne w TK. które zanikają w okresie utrzymywanej abstynencji. U chorych na schizofrenię stwierdzano liczne zmiany w badaniu mózgu techniką NMR: zmniejszenie objętości płatów czołowych. Uczulenie na środek cieniujący. a dla celów diagnostyki psychiatrycznej zupełnie wystarczające. oprócz nieswoistych zaników mózgu. Daje to wiele możliwości oceny nie tylko obecności zmian. u których badanie TK często nie wykazuje żadnych zmian. jakie spotyka się na zdjęciach NMRpacjentów z otępieniem naczyniopochodnym.inaczej są zbrazowane świeże. Magnetyczny rezonas jądrowy (MRI) .istna szara i biała mózgu. Wartość tego badania.u alkoholików w stadium zatrucia alkoholowego NMR ujawnia obszary zmienionej tkanki mózgowej. Ponieważ badanie to wymaga utrzymywania leżącej pozycji ciała przez pewien czas. Typowym przykładem takich zmian są obszary niedokrwiennew głębokich strukturach istoty białej mózgu. gdyż obecnie TK stanowi badanie podstawowe. a inaczej starsze zmiany krwotoczne) . zrozumiałe. . zwanego powszechnie jako badanie NMR (nuclearmagnetic resonance) lub MRI (magnetic resonance imaging) polega na jeszcze większej selektywności obrazowania zmian w badanym narządzie niż w badaniu TK. iż nie można go wykonać u pacjentów pobudzonych i nie współpracujących z lekarzem. ale nawet czasu powstania (np. można rozpoznać na zdjęciach NMR. cofające się po odstawieniu alkoholu. 'a więc należy unikać zbytniej ekspozycji pacjenta na to promieniowanie. prostsze. Dlatego powszechnie mówi się o wyższości badania jądrowego rezonansu magnetycznego nad tomografią komputerową. Ta technika badawcza opiera się na rejestracji przetworzonego komputerowo obrazu zmian rezonansu magnetycznego jąder cząsteczek badanej materii.

Umożliwia wgląd w intensywność mózgowego metabolizmu (w podanym przypadku-glukozy) . Ponieważ glukoza jest jednym z najważniejszych składników w metabolizmie mćzgu.grzbietowa-bocznej korze przedczołowej. jak i wyspecjalizowanego laboratorium (wyposażonego np. badanie to z pewnością będzie zyskiwało coraz szersze zastosowanie w diagnostyce psychiatrycznej. przynajmniej na obecnym etapie rozwoju wiedzy psychiatrycznej. korzyści diagnostyczne są za to nieporównywalne z żadną obecnie stosowaną techniką. abulii) . otrzymuje się dane cyfrowe odpowiadające aktywności metabolicznej mózgu w różnych jego obszarach.apatii. . procesach wypierających. Z opisywanych tu metod diagno-. Ryc. Nla pewno ta technika jest pomocna w diagnozowaniu psychicznych zespołów egzogennych. Dzięki emisji pozytronów izotopu fluoru. wymaga bowiem zarówno skomplikowanej aparatury rejestrującej. 2. Ryc. na poziomie O. że dostarcza danych o zmianach nie tylko strukturalnych (jak np. otrzymuje się przetworzony komputerowo obraz aktywności metabolicznej mózgu. a więc we wszelkiego typu stanach niedokrwiennych mózgu. Skłaniało to niektórych psychiatrów do wysuwania hipotezy. Wielką przewagą PET nad innymi technikami jest to. jak ważna jest to technika diagnostyczna. która jest rejestrowana przez system czujników. zmiany w PET obserwuje się w tych stanach. -4. czego nie udaje się dokonać innymi technikami w neuroradiologii.TK) .Zmiany te najczęściej lokalizowano w tzw. Tu skrótowe przedstawienie możliwości badawczych NMR powinno uzmysłowić. a więc bardziej obciążająca dla chorego niż TK. Pozytronowa emisyjna tomografia (PET) . dzięki podaniu znacznika wchodzącego w cykl przemian ustroju. Ryć. Jak można się spodziewać. W przypadku badania neuroradiologicznego znacznikiem tym bywa najczęściej podawana dożylnie'F-deoksyglukoza. 3. ale i czynnościowych. związane z dominacją w obrazie klinicznym tzw. a obszary małej aktywności metabolicznej barwami zimnymi (błękit-fizlet) . w których zaburzeniu ulega ukrwienie mózgu. Oczywiście. nie należy jednak przypuszczać. iż część tych chorych wykazuje wczesne zmiany strukturalne mózgu. oprócz obrazu barwnego. droga.NOIR: zmiana o charakterze oponiaka w obrębie kanału kręgowego. iż dostarcza danych ułatwiających wyjaśnienie tła psychoz endogennych. NMR: naczyniopuchodne ognisko w obrębie głębokich struktur półkuli lewej z następowymposzerzeniem rogu czołowego komory bocznej. W obrazie tym obszary dużej aktywności zwykle są oznaczone barwami ciepłymi (czerwień-brąz) . Badanie PET jest metodą inwazyjną. Pozymnowa emisyjna tomografia opiera się na komputerowym obrazowaniu emisji pozytronowej. 'hociaż aparatura NMR jest. stycznych jest to badanie najbardziej kosztowne. 1.objawów negatywnych (np.w cyklotron) do produkcji znacznika. podany związek szybko zostaje wbudowany w cykl przemian mózgowych. W chorobach afektywnych dopatrywano się u niektórych pacjentów zmian w obrazie NMR w płatach czołowych i skroniowych. Przykłady zmian w badaniu NMR ilustrują ryciny I-4. które normalizowały się w trakcie skutecznej terapii litem. tępego afektu.NMR: guz w lewej półkuli mózgu uciskający na komorę boczną.

W zaburzeniach nastroju obserwowano w fazie depresyjnej całkowite obniżenie metabolizmu mózgowego w części ponadnamictowej mózgu. określeniu ich amplitudy. Badanie EEG polega na rejestracji biopotencjałów z elektrod umieszczonych na głowie pacjenta w standardowych punktach. Fale alfa. Wprawdzie obecnie nie osiągnięto jednomyślności co do rodzaju zmian w PET u tych pacjentów. Psychiatrycznej AM w Warszawie. badania PET uwidaczniają zmiany dynamiczne w procesach muzguwych w różnych stanach chorobowych. Jak więc widzimy. Nagła zmiana częstotliwości i/lub amplitudy nosi nazwę czy nn o ści n ap ad ow ej. oj. a fale delta-poniżej 4/s. W chorobie Alzheimera natomiast obserwowano zmniejszony metabolizm glukozy w okolicach skroni i ciemienia. Ryc. Przykładem mogą być badania PET w schizofrenii. Fale theta mają częstotliwość od 4 do 7 s. Zwiększenie się aktywności metabolicznej następowało w remisji i w fazie maniakalnej. W innych stanach PET jest jedyną metodą dającą korzyści diagnostyczne. głównie w odprowadzeniach potylicznych.W tych przypadkach badanie angiograficzne także jest pomocne. Mowa tu o tych przypadkach. częstotliwości i lokalizacji. stymulację błyskami świetlnymi. Interpretacja zapisu polega na rozpoznaniu typu fal. nic związanym ze zmianami strukturalnymi. Czynność bioelektryczna mózgu rejestrowana z powierzchni głowy jest wypadkową potencjałów generowanych przez dendryty neuronów zewnętrznych warstw kory. w których mamy do czynienia z miejscowym zaburzeniem procesów metabolicznych mózgu. ciemieniowych i tylna skroniowych. o częstotliwości od 8 do l 3/s i amplitudzie około 50 uV. . Bada się również reakcje czynności bioelektrycznej na próby aktywacyjne: otwarcie oczu (reakcja zatrzymania) . Dodatkowym argumentem przemawiającym za swoistością tych zmian jest fakt. Suma tysięcy pojedynczych potencjałów postsynaptycznych składa się na zapis odbierany z każdej elektrody. iż wartości obniżonego metabolizmu uległy normalizacji wraz z poprawą kliniczną schizofrenii. 5. Waldemar Szelenberger. wydaje się jednak. Może obecnie nie są to zmiany charakterystyczne dla poszczególnych jednostek chzrobowych. Badanie elektroencefalograficzne 351. o częstotliwości powyżej l 3/s i amplitudzie do 30 uV. występują w czuwaniu. Badanie elektroencefalograficzne. są rejestrowane z odprowadzeń czołowych i centralnych. Fale beta. W uzyskanym zapisie wyróżnia się zdefiniowane empirycznie grafoelementy. Na schematach widoczne jest 5 i następnych przedstawiono materiał Kliniki. Prawidłowy zapis EEG osoby dorosłej standardowe rozmieszczenie elektrod. należy jednakże oczekiwać dalszego szybkiego postępu wykrywania zaburzeń czynnościowych w bardziej precyzyjnie wyselekcjonowanych obszarach muzgu. hiperwemylację. (Na ryc. w stanie czuwania. jej podstawowym elementem są ponadto fale o ostrym wierzchołku i czasie trwania 20-70 ms (iglice) lub 70-200 ms (fale ostre) . odpowiadających określonym okolicom anatomicznym (ryć. iż najczęściej jest to obniżenie metabolizmu mózgowego w okolicach czołowych oraz asymetria wykorzystania glukozy między półkulami mózgu i w jądrach podstawy.

Niektóre obrazy charakteryzują się pewną swuistościątypowy przykład stanowi skojarzenie napadów nieświadomości i zespołów iglicy z falą wolną 3/s. z desynchranizacją. uzależnieniu . niskonapięciową czynnością w EHG i obniżeniem napięcia mięśni. schizofrenii. następnie okresowo są widoczne wrzeciona snu 13-l 4/s (stadium 3) . W miarę pogłębiania się snu coraz częściej występują wysokonapięciowe fale delta. Podczas zasypiania fale alfa znikają. Źródłem wielu istotnych informacji diagnostycznych jest także rejestracja EEG podczas snu. pod koniec nocy-snu REM (ryć. Jest to sen wolnofaluwy. np. dominuje najczęściej czynność alfa. w stanie czuwania. Po epizodzie snu wolnofalowego występuje sen z szybkimi ruchami gałek ocznych (rapid eye mwement-REM) . Stłumienie sduwolnofalowego (spłycenie snu) stwierdza się w nerwicach. czuwania. otępieniu. Uważa się. Uogólniona czynność fdwolnych może wystąpić np. tworzą cykl snu. Badanie EPG jest więc pomocne w diagnostyce chorób psychicznych o podłożu organicznym. nieprawidłowym zapisem 110 i zanikiem podkorowym w tomografii komputerzwej podłożem choroby jest prawdopodobnie strukturalne uszkodzenie mózgu w okresie rozwojowym. 7) . Rejestracja polisomnogramu umożliwia obiektywną ocenę zaburzeń snu w przebiegu chorób psychicznych. We śnie stwierdza się cykliczne zmiany czynności bioelektrycznej mózgu (ryc. Może to być: 1) zapis monotonny z hipersynchronią i z czynnością alfa w przednich odprowadzeniach: 2) zapis labilny.w zatruciu. Nie ma patognomonicznych zapisów EEG. Rejestracja EPG jest jednak tylko kolejnym etapem badaniąklinicznego. W populacji chorych psychicznie częściej niż u osób zdrowych spotyka się nieprawidłowe zapisy 810. W przypadkach tych zmiany EEG są nieswoiste. pojawiają się natomiast fale wolne 3-Ys (stadium I) . chorobach metabolicznych. delta lub ostre. W przypadkach schizofrenii z dyskretnymi odchyleniami w badaniu neurologicznym. rozpadem czynności alfa i z falami beta oraz thetac 3) uogólniona dysrytmia z zachowaną czynnością alfa i beta i z falami thetai delta. Zaburzenia te nie są swoiste. Ponadto u osób z rozpoznaniem schizofrenii. umownie dzielony na stadia 3 i 4. blakowana przez otwarcie oczu. Wieloletnie doświadczenie kliniczne pozwoliło jednak na ustalenie pewnych prawideł. U osoby dorosłej.Ocena zapisu wymaga uwzględnienia dwu podstawowych czynników modyfikujących obraz EEG: wieku badanego i stanu. Zmiany ogniskowe sugerują rozpoznanie zlokalizowanego procesu patologicznego. W pierwszych cyklach widoczna jest przewaga snu wolnofaluwegu. czyli sen Non-REM.guza mózgu lub udaru. ó) . zaburzeń afektywnych lub zaburzeń osobowości częściej niż u zdrowych rejestruje się rożne niecharakterystycznezmiany w odprowadzeniach skroniowych: fale theta. U zdrowej osoby dorosłej cykl snu trwa około 90-100 minut i powtarza się w ciągu nocy kilkakrotnie. Wymienione rodzaje zapisu nie są swoiste: zapis monotonny obserwuje się zarzyna w schizofrenii. Sen REM i wszystkie pozostałe stadia. jak i w depresji psychotycznej. że uogólniona dysrytmia-w porównaniu z zapisem monotonnym zapowiada pomyślniejszy przebieg choroby i korzystniejszą reakcję na leki. ale na ogół proporcjonalne do nasilenia procesu chorobowego.

czyli do elektroencefalograficznej oceny działania lekuw psychotropowych (ryć. w EMG spadek napięcia mięśni. stadium I-czynność złożona z ful 3-7/s. Dla epizodu depresji typowe jest skrócenie latenji. aktywność fal delta. Polia) . Analiza widma 110 u osoby zdrowej przed podaniem i po doustnym podaniu diazepamu (Relanium. Kierunek zmian w EEG zależy od klinicznego działania leku. stadium 3-wysokonapięciowe falc delta zajmują mniej niż 5 O'%badanego odcinka czasu. 7. u dołu-widmo uirednwne w ciągu 4 minut.od alkoholu. tj. Stan czuwania (W) -zapis 110 z czynnością alfa. stadium 4-fale delta zajmują więcej niż 50%badanego odcinka czasu. jest źródłem wielu nowych informacji. stadium 2w pierwszej i szćstej sekundzie widoczne wrzeciona snu. EMG-zapis elektromiograficzny. napięcia mięśni i wrzecion podczas kolejnych stadiów snu. czyli analiza widma EEG. 8. skrócenie czasu trwania snu i stłumienie snu wolnofalowego (ryć. Analiza widma BIG jest stosowana także w farmakoelektroencefa (ograli. 8) . zapis ruchćw gałek ocznych. czyli zapis ruchów gałek ocznych. Wyodrębnienie poszczególnych częstotliwości z sygnału zbiorczego w danym odprowadzeniu i w danym odcinku czasu. Na osi odciętych-zakresy częstotliwości widma.Schemat przebiegu snu u zdrowej osoby dorosłej. Ryć. działania przeciwdepresyjnegu-wzrost szybkiej czynności beta. stadium REM-EIG jak w stadium I. działania przeciwpsychotycznegonasilenie fal theta i delta oraz stłumienie fal beta i alfa. zaburzeniach afektywnych oraz w schizofrenii są inne niż u osób zdrowych. snu REM i jego przewaga w pierwszej połowie nocy. w BÓG szybkie ruchy gałek ocznych. 9) . EIG-zapis elektroencefalograficzny. Ryc. Fizjologiczną miarą działania anksjclitycznegu jest wzrost wolnej czynności beta (I 3-ZO/s) .Schemat przebiegu snu podczas epizodu depresji. Po godzinie zwiększa się moc czynności beta-I (działanie anksjulitycznc) oraz czynności theta i delta (działanie uspokajające) .polisomnogram: 100-clekuookulogrwn. na osi rzędnych-moc poszczególnych zakresów częstotliwości. Od gćry: diagram klasyfikacji na stadia. Pole zakreskowane-stan przed podaniem leku. Wszystkie związki chemiczne zmieniające zachowanie modyfikują czynność bioelektryczną mózgu. (21-3 O/s) . że udział fal o różnej częstotliwości oraz dynamika EEG w zaburzeniach lękowych. Poligraficzne badanie snu. stłumienie fal alfa oraz nasilenie fal theta. U góry-wybrane fragmenty zapisu EEG. Ryc. Oznaczenia jak na ryc. Dzięki analizie widma EIG można przewidywać działanie nowe zsyntetyzowanych środków . Uważa się. otępieniu. 9. Rozwój technik komputerowych otworzył elektroencefalografii nowe perspektywy. Ryc. U chorych na schizofrenię stwierdzono większy udział fal delta w odprowadzeniach czołowych. czyli hipnogram. 6.

która odpowiada za środowisko wewnętrzne organizmu i legł zdolności adaptacji do zmian. Rejestracja wczesnych załamków jest szeroko stosowana w diagnostyce. Zakłócenie organizacji układu hormonalnego.Schemat potencjaićw wywołanych bodzcem słuchowym (w skali logarytmicznej) . Obniżenie amplitudy P 3 OO można traktować jako wyraz nieswoistegoczynnościowego upośledzenia funkcji poznawczych: stwierdza się je u chorych na schizofrenię i zaburzenia afektywne. Jan M. Załamek P 3 OO potencjału endogennego (dodatnie wychylenie o czasie utajonego pobudzenia 300-500 ms) powstaje podczas rozwiązania sygnalizowanego przez bodziec problemu. IO) . Potencjały endogenne tevent rclatcd pctentials-ERP) zaznaczone linią kropkowaną. natomiast załamki późniejsze.psychotropowych. . Hormony. np. Załamki te odpowiadają kolejnym etapom procesów poznawczych. Latencja P 3 OO jest wydłużona u pacjentów z otępieniem. badania neurohormonalne problemy immunologiczne. czyli potencjały endogenne. czyli potencjałów wywołanych (ryć. przemiany materii. Załamki o czasie utajonego pobudzenia do 10 ms stanowią odpowiedź struktur podkorowych. przekazu informacji systemu immunologicznego. Bodźce odbierane przez narządy zmyslżw wyzwalają reakcję ze strony ośrodkowego układu nerwowego w postaci serii fal. jako regulatory podstawowych procesćw: reprodukcji. Horodnicki. dlatego wyodrębnia się je z czynności podstawowej za pomocą techniki uśredllldllld.podwzgórze-przysadka-gonady. Dodatkowych informacji dostarcza analiza przestrzenna rozkładu potencjałów: u chorych na schizofrenię stwierdzonz obniżenie amplitudy 8300 w odprowadzeniach czołowych. a także w narkolepsji. Wczesne załamki potencjału wywołanego reprezentują pobudzenie dróg swoistych. Parametry wczesnych załamków są w znacznej mierze uzależnione od fizycznych właściwości bodźca. a pojawiają się wtedy. niezależnie od ukształtowania męskiej funkcji podwzgórza u dziewczynek. gdy bodziec zawiera jakąś informację. ubytkowych uszkodzeń układu nerwowego. Potencjały o czasie utajonego pobudzenia od 10 do 100 ms są generowane głównie w polu słuchowym (auditory evokedpnentials-ABP) . W ślepocie i głuchocie histerycznjpotencjały wywołane są prawidłowe. Inne badania pracowniane: testy specyficzne. pełnią swoje funkcje za pośrednictwem materiału genetycznego. Amplituda potencjałów wywołanych jest niska (I-10 uV) . 10. są zależne od stanu psychicznego osoby badanej. Są to słuchowe patencjały wywołane pnia mózgu (bram auditory cwkcd pctentials-BAEP) . Celem niniejszego rozdziału nie jest systematyczne przedstawienie integracji neurohormonalncj i immunologicznej. występuje w sposób nieoczekiwany lub jest związany z wykonywaniem określonego zadania. Ryć. przez ekspozycję na działanie androgenów w krytycznym okresie rozwoju ontogenetycznego może być przyczyną zachowań homo-lub biseksualnych w dorosłym życiu. Farmakologiczna lub chirurgiczna ingerencja w układ endokrynny zakłócić może regulację . ale zasygnalizowanie perspektyw badań patogenezy psychoz oraz mechanizmów działania leków psychotropowych.

ma znosić niektóre produktywne objawy schizofrenii. a także ocena wpływu leków psychotropowych na neuronalne mechanizmy rej regulacji stanowią cel badań. jak i psychiczne objawy tego zespołu znosi radykalnie bromokryptyna. która zmniejsza prulaktynemię fazy lutealnej. GLUK. że w najbliższych latach strategia neuroendokrynnaumożliwi badanie ośrodkowego układu nerwowego i jego dysfunkcji towarzyszących psychozom. Komórki te są wrażliwe na estrogeny i hormony tarczycy. Podobne zmiany osobowości wywołują zakłócenia procesów neurouansmisji w układach monoaminergicznych. /arćwnofizyczne. Peptydy uwalniające TRH i L-RH wyzwalają hiper-lub depolaryzację neuronów w wielu obszarach mózgu i jednocześnie stymulują syntezę prolaktyny w komórkach przysadki mózgowej. Dotychczasowe badania nad dysfunkcjami układu hormonalnego i immunologicznego w psychozach o nie odkrytej neuropatologii. prolaktyny (PRL) . nie dały jeszcze rezultatów umożliwiających powiązanie niezwykle złożonych neurouansmisyjnych i metabolicznych układów regulacji z luźnymi teoriami w psychopatologii i psychofarmakolzgii. antagonista receptorów opiatowych. węchomózgowiai innymi. np. Nalokson. a przedmenstruacyjne obniżenie nastroju pojawia się podczas zmniejszenia stężenia'estrogenów w surowicy. ss. jak choroby afektywne i schizofrenię w aspekcie ich patogenezy i etiologii. gonadotropin OM i FSH) . jednak nie zmieniają powinowactwa TRH do receptora.wydzielania hormonu wzrostu (GH) . adrenokonykompowegc (ACTH) . Wydaje się jednak. ale dzielą te funkcje z wielkimi integracyjnymi ośrodkami wzgórza. klinicystów i farmakologów. *silnie aktywnych biologicznie. które zmieniane są przez farmakologiczny wpływ leków psychotropowych. Neurony podwzgórzowo-ljkowe nie są jedynym centrum regulacji hormonalnej. wrogość i napięcie związane są z podwyższonym stężeniem PRL i obniżonym stężeniem progesteronu w surowicy. Poznano już ośrodkowe działanie wielu peptydów. że przedmensuuacyjna drażliwość. VIP.ACIH. jest bardziej złożony. gdyż istnieje funkcjonalne sprzężenie układów nerwowego. zespole napięcia przed. podobnie jak tu stwierdzono w. które zwiększają odpowiedź prolaktynemią po stymulacji TRH. L-RH. Przblem ten można ująć następująco: zaburzenia hormonalne-choroby psychiczne: zaburzenia emocjonalne-dysfunkcje hormonalne: choroby psychiczne lub choroba mózgu zaburzenia hormonalne. TRH. INS. Podobny efekt uzyskujemy u części pacjentek po podaniu fosforanu pirydoksalu. Wykazano bowiem. miesiączkowego". Od wielu lat problemy nadwzgórzowej i podwzgórzowej regulacji wydzielania hormonów w psychozach o nie ustalonej dotychczas patogenezie i etiologii. obecnych niemal we wszystkich regionach ośrodkowego układu nerwowego. CCK. Nowe perspektywy przyniosło odkrycie peptydów przeciwbólowych: endorfni enkefalin w*#u n. które biorą udział w regulacji neuronów sekrecyjnych. agonista receptorów dopammowych (DA) . hormonalnego i immunologicznego. Jednak mechanizm działania witaminy 8. Postęp w produkcji przeciwciał monoklonalnych i rozwój technik radioimmunologicznychi immunolluorescencyjnych oznaczania hormonów otworzył perspektywę wyjaśnienia funkcji układów neuronalnych rąbka i podwzgćrzaw chorobach afektywnych i w schizofrenii. Uszkodzenia organiczne wykazanych na rycinie obszarów mózgowia wyzwalają wielkie zaburzenia emocjonalne i zmiany zachowań. . NT beja-LT. Niektóre ich analogi syntetyczne mają wielokrotnie większą siłę biologicznego działania od peptydów naturalnych. a także system odpornościowy.

większej zapadalności chorych z depresją na nowotwory i infekcje niż w populacji ogólnej. . i opiwy. receptorów adrenergicznych alfa. DA. Jednak u chorych na schizofrenię obserwowano podobne jak w depresji wydzielanie IM. Jednak obserwacje re okazały się niespecyficzne dla chorób afektywnych. a nie cGMP. zwłaszcza niedostateczna odpowiedź wydzielnicza TSH pc stymulacji TRH. a MSH nie wydziela się po uszkodzeniu unerwienia N?. rozregulowanie dobowego pulsacyjnego wydzielania konyzolu i innych hormonów. Natomiast. związanych z drugimi przekaźnikami odpowiednim cAMP i inozyncfsfranem. przedwczesne fazy REM. Ośrodki regulujące wydzielanie MSH zlokalizowane są w komórkach wyścić (ki komory Ul.Nleurotenzyna stymuluje. kiedy u osób zdrowych około 2500 b. Badania dotyczące dysfunkcji immunologicznych w chorobach afektywnych i schizofreniach były prowadzone niesystematycznie. zwróciły uwagę na możliwość badania czynności nadwzgórzowych mechanizmów regulacji wydzielania hormonów i procesów neurouansmisyjnych za pośrednictwem zależnego od światła wydzielania melatoniny (MSH) przez szyszynkę. a ACTHi MSH silnie hamują wydzielanie PRL. zwłaszcza dobowy rytm wydzielania kortyzolu. przemawiającym za nadwrażliwością receptorów adrenergicznych lub za niedoborem przekażnictwa NIA. podobnie jak w zespole Cushinga. Fakt ten mugłby być testem specyficznym w diagnostyce depresji. prazosyna-agonista. Ulega ona rozregulowaniu. może być następstwem dużej konyzolemii. Cykliczny i sezonowy przebieg chorób afektywnych. lmipramina. Odchylenia w regulacji wydzielania hormonów tarczycy i TSH obserwowane w chorobach afektywnych. zwiększa syntezę NAT i uwalnia MSH. gdyż indukuje ją rolipramselektywny inhibitor fosfodwuesterazy cAMP. klonidyna-agonista aUay i atenolul-blokerreceptorów beta-hamują uwalnianie MSH. że u chorych z depresją endogenną do zahamowania syntezy MSH wystarcza 300-500 b. narządzie podspoidiuwym i szyszynce. Stwierdzono objawy malej lub dużej kortyzolemii w surowicy. Być może umożliwią to postępy w informatyce medycznej. U ludzi synteza NAT jest pod kontrolą światła. Obejmowały problemy ich infekcyjnej lub immunologicznej etiologii. Podobny efekt wyzwala prostaglandyna E. Duże podstawowe stężenie LH w surowicy i większa niż u osób kontrolnych odpowiedź na stymulację L-RH stanowić może potencjalny marker depresji endogennej. Hormon ten syntetyzowany jest z serotoniny przez enzymy: n-acetylouansferazę (NAT) i hydroksyindolo-uno-metylotransferazę (HIOMT) . Zwój szyjny górny i jądra nad skrzyżowaniem nerwów wzrokowych stymulują syntezę MSH za pośrednictwem beta-i alfa-adrenergicznych receptorów. jak i sprzężenia zwrotne. Okazało się. Klorgilina-selektywny inhibitor MAO-A. a przede wszystkim skuteczność terapii deprywacją snu i światłem. Weryfikacja wyników badań nad dysfunkcjami hormonalnymi stwierdzanymi w chorobach afektywnych i w schizofeniachjest bardzo trudna i wskazuje na potrzebę sformułowania nowej strategii dla rozwiązania tego problemu nozologicznego i terapeutycznego. podstawowy lek przeciwdepresyjny. w psychozach afektywnych. Moderujący wpływ na wydzielanie tego hormonu mają neuroprzekażniki Ach. przesunięcie czasowe w pulsacyjnym dobowym wydzielaniu ACTH i konyzolu oraz niedostateczne hamowanie sekrecji po deksametazonie. wysokie stężenie kortykoliberyny w płynie mózgowa-rdzeniowym. także zwiększa stężenie MSH w surowicy chorych z rozpoznaniem depresji endogennej. Homeostazę hormonalną utrzymują zarówno procesy neurotransmisyjne. a hamujący nalokson. 5-HT i GABA. Wydzielanie MSH indukuje cAMPza pośrednictwem zwiększenia syntezy NAT.

niezależnie od profilu farmakologicznego działania i selektywności. 5-HT) . Problemy dotyczące neuroprzekażnikowych. Natomiast małe stężenie lgM. Glukokortykuidy. Kompleks lg-T-antygen wiąże się z makrofagami i jest prezentowany komórkom 8. że u około 10%hospitalizowanych pacjentżw występuje w surowicy niedobór lgM. stwierdzano częściej podwyższone stężenia lgA. Limfocyty mają również receptory hormonów w jądrze komórkowym i układy ekspresji genów. hormonów tarczycy. Zatem odpowiedź biologiczna komórki i narządu regulowana jest przez niezwykle złożone mechanizmy nerwowe i hormonalne. Tymcleptyki. estrogeny zaś stymulują nabłonki grasicy i układ śródbłonkowo-komórkowy. Limfokinina stymuluje wydzielanie GH. a także układy drugich przekaźników cAMP. Wymagają one dalszych badań oraz weryfikacji w aspekcie ich przydatności do nozologicznej klasyfikacji chorych. noradrenaliny i serotoniny (Ach. Skuteczność terapeutyczna tymoleptykćw i neuroleptyków została udowodniona i fakt ten potwierdza biologiczną naturę chorób afektywnych i schizofrenii. które są przedstawione na schemacie funkcjonowania systemu kinazy białkowej (ryc. fagocytozy i dopełniacza działają niezależnie i uzupełniają się. para (hormonu. który jest miejscowym przekaźnikiem informacji dla śródbłonków. która jest produkowana przez komćrki plazmatyczne oraz podwyższone stężenia lgA. Nieliczne przeglądowe publikuje dotyczące problemów odporności w depresjach wskazują. podobnie jak stres. hormonalnych i odpornościowych dysfunkcji stwierdzanych w psychozach afektywnych i schizo (rentach są fragmentaryczne i często kontrowersyjne. Same wytwarzają białko limfokininę-o właściwościach hormonu. Natomiast u chorych na schizofrenię. makrofagi. ACTHi kortyzolu. hormonu wzrostu. hamują syntezę limfokinin. tj. Reguluje on w okresie rozwoju ontogenetycznego proces różnicowania podklas limfocytów T na żerne. z wyjątkiem beta-adrenergicznych. a także terapii. cGMP i inozynowych. lgG i lgM.Główne systemy odporności humoralnej. gdyż limfocyty. U zwierząt z niedoborem immunologicznym zdolność do odrzucania przeszczepów przywraca hormon szyszynki-melatonina. a także dla neuroprzekażników acetylocholiny. Polipeptydowy hormon grasicy-tymozynę alfa-wykryto w ośrodkach okołokomoruwych i w podwzgórzu. IZ) . Na. Niedobory odpornościowe limfocytów B wiążą się z dysfunkcjami genów zlokalizowanymi w chromosomie X. komórkowej. lgG i lgE. jednak wykazywały one prawidłową odpowiedź na mitogeny. Hormonalna kontrola układu immunologicznego jest rzeczywista.zmniejszenie gęstości przedsynaptycznychreceptorów NA i 5-HT i istotne zwiększenie receptorów zasynaptycznych. Wykazują reż wiele zależności z układem nerwowym i wewnątrzwydziellllCZyTl. pomocnicze i supresorowe. U chorych na depresję stwierdzono małą liczbę limfocytów T i 8. Niedoborom komórkowym limfocytów T towarzyszyć może nadmierne wytwarzanie limfokinin. podobny związek wykazuje zachorowalność na choroby afektywne. hormonów gruczołów płciowych. Duże stężenie immunoglobulin w surowicy może przemawiać za aktywacją procesów odpornościowych. jedynej immunzglobuliny wiążącej dopełniacz. wskazywać może na większe jej zużycie. adrenaliny. dają podobny opóźniony efekt. Substancje stymulujące receptory alfa-adrenergiczne zmniejszają odpowiedź immunologiczną. granulocyty mają receptory dla insuliny. wazopresyny. a także redukują . kortykosteroidów.

impiraminą lub chloropromazyną. np. Ryzyko powikłań zwiększa się w przypadku. Znaczny postęp w neurofarmakologicznych i morfologicznych badaniach podłoża różnorakich funkcji ośrodkowego układu nerwowego przyniósł impas w psychofarmakulogii.: chlorprctyksenu i chlorprornazyny. Genetycznie uwarunkowany szybki lub wełny proces utleniania leków może warunkować terapeutycznieniedostateczne stężenie leku podawanego w rutynowych dawkach lub powikłania toksyczne 5. Przez. 5. 23.stężenie metabolitów MHPGi 5-HIAA. społeczne i ekonomiczne. Murek Jaremu. w tym także mózgu. 8. Zaburzenia funkcji mózgu mogą być pierwotne. urganiczności"przeszli w psychiatrii pewną ewolucję. DSM-IV i inne. lub wtórne. Badania genotypu techniką łańcuchowej polimerazy (PGR) nie są jeszcze wykorzystane w praktyce klinicznej z uwagi na ich koszt. że koszt nawrotów psychozy.WHO. ale drogim lekiem. izoenzymówcytochromu P-450. 12. 6. długotrwałego blokowania centrum katalitycznego enzymu przez jeden lek i podanie kolejnego leku utlenianego w tym samym układzie 3. Utrzymują się nadal kontrowersje dotyczące nadczynności czy niedoczynności przekażnictwa dopaminergicznego w tej psychozie. /. np. Wynika on z faktu. 10. 9. Wprowadzenie. Ponadto rozwijane aktualnie badania farmakogenetyczne wykazały duży polimorfizm i mutacje genów odpowiedzialnych za syntezę monooksygenaz. np. 12. . dotyczy@bezpośrednich uszkodzeń mózgu. Postęp w psychofarmakoterapii będzie możliwy wówczas. Kojarzyło się ono w starszej psychiatrii z wprowadzonym przez 1. zaburzenia organiczne"rozumie się zespół psychopatologiczny uwarunkowany dysfunkcją mózgu wywołaną jego chorobami. Użyteczność metody leczenia i możliwe alternatywy powinna determinować właściwie przeprowadzona analiza ekonomiczna problemu nakłady/pożytki: zdrowotne. W ostatnich latach zwiększyła się luka czasowa dotycząca wykorzystania w klinice wyników badań podstawowych. kiedy choroba(np. kiedy nozologicznalub empiryczna diagnoza zidentyfikuje pacjentów wrażliwych na leczenie. niedostatecznego dawkowania leku lub leczenia powikłań toksycznych w psychozach jest wielokrotnie większy niż jednorazowe badanie genotypu chorego. Zaburzenia psychiczne na tle organicznym. odpowiedzialnych za szybkość utleniania i eliminacji szeregu leków psychouopzwych 1. W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowomydf(ICD10)uwzględnia się zaburzenia psychiczne na tle organicznym w grupić'kategorii diagnostycznych.układowa)dotyka różnych narządów. Jednak może okazać się. Powinowactwo poszczególnych neuroleptyków. Pojęcie. 12. 4. 14. nie wyróżniają pacjentów reagujących dobrze na poszczególne preparaty psychotropowe. trifluoropernazyny i haloperydolu do receptorów-DA i DA. Organiczne zaburzenia psychiczne włącznie z zespołami objawowymi". a zwłaszcza nowym selektywnym. że dotychczasowe (stare i nowe) systemy nczologicznejklasyfikacji chorych. ICD-X. Adam Bilikiewicz. 29. nie wykazuje prostej zależności z ich siłą przeciwpsychotycznego działania w schizofrenii. uszkodzeniami lub urazami.

jak możliwość utrzymania lub znalezienia pracy. społecznymi. rozumienie. Inne zaburzenia psychiczne spowodowane uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu i chorobą . Otępienie bliżej nieokreślone. higienę osobistą. Zmiany w pełnieniu ról. Lista Organicznych zaburzeń psychicznych"obejmuje ponadto:Majaczenie nie wywołane alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi. a czasami je poprzedza. jedzenie. omamów. w którym żyje pacjent. albo zaburzenia sewonum(świadomości)i uwagi określone umownie zbiorczym terminem delirium. jak:pamięć. zespćl psychcorganiczny miał być zawsze skutkiem trwałych i znacznych zmian morfologicznych mózgu. uwarunkowanych zewnętrznie. Podział otępień według ICD-10 obejmuje następujące kategorie:Otępienie w chorobie Alzheimera. z powodu dużych różnic kulturowych oraz częstych. Klasyfikacje ICD-10 i DSM-IV Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego przewidują możliwość innych objawów. głównie uojeniowych. a także otępienie z delirium. w kturym zaburzone są takie wyższe funkcje.Bleulera pojęciem zespołu psychoorganicznego(las organischiPsychosyndrum). z czym wiązało się pesymistyczne rokowanie. liczenie. w tym rozdziale omawiamy jedynicpierwszągrupę zespoluw. Grupa kategorii diagnostycznych ICD-10 obejmuje wprawdzie dość szeroki zakres objawów psychopatologicznych. Definicja otępienia. zmian w dostępności pracy. w otępieniu naczyniopochodnymi innych stanach pierwotnie lub wtórnie wpływających na mózg. Otępienie naczyniowe. jak:mycie się. Aby osłabić ten efekt rozpoznania. Otępienie jest zespołem spowodowanym chorobą mózgu. obniżenie kontroli nad reakcjami emocjonalnymi. Dzisiaj cała ta dyskusja należy do historii. myślenie. wydalanie i czynności higieniczne. zachowaniem i motywacją. nie wywołany alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi. Podział otępień. Organiczny zespół amnestyczny. orientacja. ubieranie. niektórzy psychiatrzy(zwłaszcza niemieccy)dzielili zespc(y psychoorganiczne na nieodwracalne i odwracalne. Amerykańska klasyfikacja wyszczególnia:otępienie niepowikłane. Otępienie powoduje znaczący spadek funkcji intelektualnych i zwykle wpływa na podstawowe aktywności życiowe. w których stałymi dominującymi cechami są albz zaburzenia takich funkcji poznawczych. Otępienie w innych chorobach klasyfikowanych gdzie indziej. nie powinny być stosowane jako kryteria otępienia. wychodząc z założenia. korowe. Świadomość nie jest zaburzona. język i ocena. Do pierwszej należą zespoły. że często przebiega ono bez objawów dodatkowych. podstawowe objawy tworzą jednak tylko dwie grupy. Zgodnie z definicją. zdolność uczenia się. jak pamięć. a ponadto z psychozami somatgennymi i wywołanymi używaniem środków psychoaktywnych. intelektiuczenie się. Z definicji otępienia wynika. Taki zespćł objawów występuje w chorobie Alzheimera. czyli otępień. Zgodnie z tradycją polskiej psychiatrii. depresyjnych i mieszanych. urojeniami i z nastrojem depresyjnym. Przejawy tego spadku zależą głównie od środowiska społecznego i kulturowego. zwykle c charakterze przewlekłym lub postępującym. Uszkodzeniu funkcji poznawczych(kognitywnych)towarzyszy zwykle. że zespoły zaburzeń świadomości powinngy być szczegćlowo zpisane w części ogólnej dotyczącej syndrumologii.

otępienie mogą powodować urazy czaszkowa-mózgowe. Określa się. choroba Hunringtona. że najczęstszą przyczyną otępienia jest choroba Alzheimera. Nieokreślone zaburzenia psychiczne. których intelekt jest dobrze rozwinięty. kila. a poziom ustabilizowany(zazwyczaj po 4. guzy wewnątrzczaszkuwe. w wieku powyżej 65. W innych krajach występowanie otępienia u ludzi powyżej 65. organiczne lub objawowe. wystąpienie jego objawów nie powinno sugerować lekarzowi rozpoznawania choroby Alzheimera.). A. ang. ktura dotyczy 37%osób z demencją. Zaburzenia osobowości i zachowania spowodowane chorobą. cz. że otępienie dotyczy około 10%osób. W Stanach Zjednoczonych ocenia się. W 15%przyjmuje się etiologię mieszaną(proces zwyrodnieniowy typu Alzheimera i zmiany naczyniowe). choroby naczyniowe. uszkodzenie i dysfunkcję mózgu"powodującą otępienie można spotkać w każdym wieku. W UISA i krajach zachodniej Europy oceni się. uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu(w polskiej psychiatrii jest najczęściej w użyciu termin "organiczna charakteropatia"albo "osobowość encefalopatyczna"-przyp. Na drugim miejscu wymieniana jest choroba mózgowa-naczyniowa(otępienie naczyniowe. Trzeba w każdym przypadku rozważyć inne przyczyny otępienia. Liczba czynników chorobowych prowadzących do otępienia nie jest dokładne określona i waha się od 50 do 140 u różnych autorów. B). inne choroby pierwotnie zwyrodnieniowe:choroba Pieką. Częstość występowania otępienia wiąże się ściśle z wiekiem badanej populacji. Dodany tylko. Zasadniczy podział otępień uwzględniający etiologię omówiliśmy powyżej. to. osiągając wartość około 50%u osób(powyżej 80. Częstość występowania otępienia jest różna w różnych krajach. Chociaż otępienie jest zespołem typowym dla wieku podeszłego. ocenia się na 45%.yascular dementia). Z badań prowadzonych w Polsce wynika. W badaniach epidemiologicznych prowadzonych na świecie stwierdza się różnice w częstości występowania poszczególnych przyczyn otępienia. niedobór witaminy Ba itd. wodogłowie normutensyjne. że powoduje ona 57%wszystkich przypadków otępienia. że obok już wymienionych przyczyn otępienia(choroba Alzheimera. Epidemiologia. rż. Jakkolwiek otępienie dotyczy osób w podeszłym wieku. nawet gdyby były one rzadkie. zaś w pozostałych 5%mamy do czynienia z innymi przyczynami. nawet u dzieci. neuminlekje:HIV. choroba Creutzfeldta-Jakoba).somatyczną. lż" rośnie z wiekiem. Parkinsona. z czym w ostatnich latach mamy du czynienia.. że choroby naczyniowe wyprzedzają nępienetypu Alzheimera i zajmują wśród czynników etiologicznych otępienia pierwsze DUSSCC. nadmierne używanie leków lub 0)alkoholu. Przyczyny otępień. rż). zaburzenia hormonalne i metaboliczne(niedoczynność tarczycy. .

skład chemiczny krwi.. opadanie krwinek(OB). Im wcześniej włączy się leczenie przyczynowe. Niestety w postępujących chorobach mózgu. badanie płynu mózgowardzeniowego. Deprywacja sensoryczna i pozbawienie chorych wysiłku intelektualnego pogłębia zaburzenia pamięci i deteriorację osobowości. u którego stwierdzono kliniczne objawy otępienia. zdjęcie radiologiczne czaszki i klatki piersiowej. Przebieg i rokowanie. Badania obejmują ocenę podstawowych funkcji życiowych. stężenie we krwi witaminy B. Mówiąc ogólnie. próby czynnościowe wątroby i poziom aminouansferaz. TSH. chociaż istnieją szanse jego spowolnienia. Przez cały czas choroby należy dbać o właściwą dietę. których przyczyny nie są znane(np. . nie ma możliwości odwrócenia procesu chorobowego. U chorych z głębszymi zaburzeniami funkcji poznawczych najważniejsze zadanie przypada opiekunom chorych. Stąd konieczność bardzo szczegukwego badania każdego chorego. Bender. próby czynnościowe nerek. W takich przypadkach decyduje szybkość działań diagnostycznych.otępienia pierwotnie zwyrodnieniowe). powinien być skonsultowany przez neurologa i okulistę(dno oczu i pole widzenia). niesłuszne było przekonanie o złym rokowaniu w każdym przypadku otępienia. Ocenia się. Jak wspomniano.spowodowane niedoczynnością tarczycy.Badania dodatkowe. o czym piszemy w rozdziale dotyczącym problematyki psychogeriauycznej. Klinika zespołów otępieniach. TK(tomografię kzmputerową). poziom hormonów tarczycy T. i kwasu foliowego. U większości osób ma zastosowanie leczenie objawowe. Każdy pacjent. tym szybciej cofają się zaburzenia psychiczne. że u okuło 10%pacjentów otępienie jest odwracalne(np. Leczenie farmakologiczne omawiamy w poszczególnych grupach diagnostycznych. . Niezwykle przydatne jest badanie neuropsychologiczne przy zastosowaniu odpowiedniego zestawu testów(np. niedoborem wir. Graham-Kendall). Leczenie. B "kiłą układu nerwowego. Bentona. badanie moczu na obecność ewentualnych związków toksycznych. T. Wykonuje się badanie składu morfologicznego krwi z rozmazem. MRI(jądrowy rezonans magnetyczny). leczenie przyczynowe zespołów otępieniach dotyczy stosunkowo wąskiej grupy chorych. dostarczanie witamin. EKG i EEG. zaś z punktu widzenia psychoterapeutycznego niezwykle ważne jest aktywizowanie chorych. odczyny swoiste w kierunku kiły i ewentualnie HIV. Rozpoznawanie nozologiczne otępienia odbywa się poprzez eliminację kolejnych czynników etiologicznych. niektórymi guzami wewnątrzczaszkowymi).

Proces otępienny przebiega w kilku stadiach. gdyż dopiero badanie sekcyjne(neurohistcpawlogiczne)daje stuprocentowe potwierdzenie lub wykluczenie rozpoznania przyżycicwego. spowolnienie psychoruchcwe. która uwzględnia siedem stadiów:1. który nazwano chorobą Alzheimera.W rozdziale ograniczamy się do bardziej szczegółowegz omówienia niektórych chorób i zaburzeń prowadzących do otępienia. numeru telefonu. zubożenie słownictwa. o późnym początku. W większości przypadków*choroba rozpoczyna się po 60. Reisberga(19823. Niewielkie otępienie:IV. Pogranicze otępienia:Ul. nadmierna podejrzliwość(. jego rytm dzienny . W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 uwzględnia się:otępienie w chorobie Alzheimera c wczesnym początku. otępienie atypowe lut'mieszane i nie określone. Obiektywnie zaburzenia pamięci krótkoterminowej ujawniają się wyłącznie w trakcie wnikliwego badania psychiatrycznego. rż. Przy określaniu kolejnego stadium(lub stopnia)otępienia można się posłużyć Skalą Ogólnej Deterioracji według 8. kłus mnie okrada'). W otępi en i u u m fajkowanym stwierdza się zubożenie wiedzy na temat aktualnych i wcześniejszych wydarzeń:mogą też występować ubytki pamięciowe dotyczące życiorysu. zapomina też nazwiska ludzi dobre wcześniej znanych. neurcchirurgćw. Kobiety chorują częściej. których zntjzmość należy do specjalistów(neurologów. a nawet dłużej i prowadzi nieuchronnie do całkowitej utraty samodzielności psychicznej i fizycznej pacjenta. psychiaućw). Ramy podręcznika uniemożliwiają wyczerpujący opis innych rzadszych chorób. stwierdza się zaburzenia orientacji i skupienia uwagi. oraz przebiegu. Na początku obecnego stulecia Al. wymaga pomocy przy wykonywaniu codziennych czynności(może nie trzymać moczu). Alzheimer(1907)opisał przypadek otępienia bez znanej przyczyny. zauważalne przez współpracowników. Znaczne otępienia VII. Postępujący proces otępienia może trwać 10-15 lat. Średnio nasilone otępienie:VI. W otępieniu średnio nasilonym chory nie może się obyć bez pomocy osoby drugiej. W zn acz nym otęp i en i u pacjent jest nieświadomy ostatnich wydarzeń ze swojego życia. gdzie położył przedmiot codziennego użytku. imion bliskich osób. Umiarkowane otępienie:V. W początkowym stadium choroby pacjent uskarża się na zapominanie. Rozpoznanie choroby Alzheimera jest zawsze prawdopodobne.adresu. a w końcu dc śmierci. Bardzo ciężkie otępienie. Brak zaburzeń poznawczych:Il. np. stany lękowe. Pierwotne zespoły ot(pienne 4'horoba Alzheimera. Od tego czasu wyodrębnia się zespół otępienny pierwotny o dość jednolitym i charakterystycznym obrazie klinicznym. gorsze wykonywanie dotychczasowych obowiązków zawodowych. W niewielki m otęp ten i u można zaobserwować zagubienie się w czasie podróży. Powyższym objawom mogą towarzyszyć przygnębienie. i ma w początkowym stadium przebieg utajony. W badaniu nie potrafi sobie przypomnieć większości istotnych danych dotyczących swego bieżącego życia.

Typowymi zmianami mikroskopowymi w chorobie Alzheimera są blaszki starcze i zwyrodnienie neurolibrylame w neuronach. organizowania. psychoz schizofrenicznych itd. Podstawową substancją wchodzącą w skład blaszek starczych jest amyluid(glikoproteina). apraksja(niezdolność do wykonywania złożonych czynności ruchowych. Badania TK i MRI wykazują wyraźny zanik kory mózgu i poszerzenie. Badanie neurologiczne ujawnia liczne objawy(niedowłady. agnozja(niemożność rozpoznawania i identyfikowania przedmiotów. W ustaleniu rozpoznania. lęk i agresja. Oburzy giną najczęściej z powodu zapalenia płuc i niewydolności krążeniowa-oddechowej.innymi somatycznymi przyczynami otępienia i wpływem środków psychoaktywnych. przestrzegania sekwencji. D. Stopniowe pojawianie się licznych zaburzeń funkcji poznawczych:1. Badanie genotypu(analiza DNA)daje już dzisiaj podstawę przewidywania wystąpienia choroby. Gen odpowiedzialny za wytwarzanie tej substancji znajduje się w chromosomie 21. abstrahowania. ogniskowe objawy korowe). P. G. o których była mowa wyżej. układu komorowego. W bardzo ciężki m otępieni u pacjent traci wszelkie zdolności językowe. pojawiają się zaburzenia zachowania(czuje się oszukiwany przez ztoczenie). mimo nie naruszonych lunkji sensorycznychkd. Neuropatologia.jest zakłócony. Wielkie nadzieje wiąże się z badaniami nad apolipopreteiną E i jej związkiem z otępieniem. pomocne są badania dodatkowe. Terminalne stadium choroby oznacza w zasadzie życie wegetatywne. Szczególnie charakterystyczne są zmiany w zespole hipokampa. . 8. Deficyty poznawcze zawarte w kryteriach Al i AŻ nie są spowodowane innymi chorobami o u n. E.powtarzanie stale tych samych czynności). całkowity zanik aktywności celowej. Amerykański System DSM-IV uwzględnia ścisłe kryteria diagnostyczne zespołu otępiennego typu AlzheimercA. Pojawia się całkowity zanik zdolności psychomotorycznych(chzry przestaje chodzić). Deficyty poznawcze zawarte w kryteriach Al i AŻ zaburzają w istotny sposób czynności zawodowe i funkcjonowanie społeczne w stosunku do stanu sprzed choroby. zwykle symetryczne. mimo nie naruszonych funkcji motorycznychkc. Stwierdzenie jednego objawu(lub więccjca. Wielkość tych zmian narasta w miarę postępu choroby(zależność od stadium choroby). tj. afazja(zaburzenia mowykb. objaw lustra(chory rozmawia ze swoim odbiciem w lustrze):występują objawy kompulsywne(np. obok szczegółowego wywiadu. Upośledzenie funkcji pamięciowych(upośledzenie zdolności do uczenia się nowych informacji lub przypominania zapamiętanych wcześniej)2. Przebieg choroby charakteryzuje się ciągłym i postępującym obniżaniem się funkcji poznawczych. Być może wynik tego badania będzie stanowił rodzaj markerachoroby Alzheimera. często w ogóle nic mawi(mutyzm). Niesprawność zwieraczy występuje u wszystkich chorych. Deficyty poznawcze nie są związane z jakościowymi zaburzeniami świadomości. zaburzenia w zakresie planowania. Zaburzenia nie są zaliczane do zespołów I osi.do dużej depresji. co najwyżej chrząka.

dla których nie znaleziono. przebyty uraz czaszkowa-mózgowy. neuropeptyd Y. 14. ny. dopaminy. Wiele przemawia za tym. że czynnikiem ryzyka jest obecność izotermy apolipoproteiny E 4. E 3 iE 4. wspomagający"może się znajdować także na chromasomie 1. z wczesnym początkiem. Barwienie metodą Bielschowsky'ego. która nie straciła na aktualności dając pewne możliwości leczenia. 1 choroby Alzheimera gen. 13. III i V warstwie kory czołowej. Jerzego Dymeckiego z Zakładu Neuropatologii Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie). Ryc. Trzeba jednak dodać. kwrycnaliczono ponad 100. Zmiany w układzie cholinergicznym posłużyły wysunięciu tzw. 14 lub 19(gen dla Apolipuprneiny E-Ago E). Stwierdzono też. sratyna. Barwienie metodą Biclschzwskyócgo. które mają dwa alicie Ago E 4/84 prawdopodobieństwo zachorowania na.czynników ryzyka. że ponad 90%wszystkich chorych stanowią przypadki sporadyczne choroby Alzheimera. jak:somato-. I 5. Przyczyna choroby nie jest znana. skroniowej i ciemienizwej. Gen dla Ago E występuje w trzech izotermach E 2.Liczne blaszki starcze w kurze mózgu. Dużą wagę przykładano do badania tzw. Etiologia i patogeneza. miażdżyca(dawniej zaprzeczano związkom otępienia typu Jzheimera z miażdżycą). Wiele danych wskazuje. l 997. . W przebiegu choroby Alzheimera zmniejsza się znacznie liczba synaps. Fakt rodzinnego występowania sugeruje tło genetyczne. Ryc. Blaszka starcza w powiększeniu.U niektórych chorych z rodzinną postacią choroby Alzheimera. w tym*przede wszystkim liczba cholinergicznych zakończeń presynaptycznych w 11. serotoni--. *Cierpią też inne układy neuroprzekażnikowe-niedobór noradrenaliny. mutacje tego genu są odpowiedzialne za wystąpienie choroby. wykształcenie(osoby z niższym wykształceniem chorują częściej). Ryc. substancja P. że z punktu widzenia etiopatogenezy mamy do czynienia z grupą chorób niehcmogennych. genu odpowiedzialnego za otępienie.c h o I i n erg icznejhipotezy choroby. W innych postaciach rodzinnej. U osób. Niektórzy podejrzewają tło infekcyjne(wirus powolny). występowanie w rodzinie zespołu Dawna itd. Do czynników zwiększających ryzyko zachorowania należą:wiek. Istnieje kilka teorii próbujących wyjaśnić etiologię i patogenezę choroby. GABA i innych biologicznie aktywnych związków. jak dotąd. że w przebiegu choroby zmniejsza się w mózgu zawartość acetylotransferazycholinowej i acetylocholiny(według Matejkowskiej i Kwiecińskiego.Zwyrodnienie wlókienkowe Jzheimcra w neuronach kory mćzgu. płeć(kobiety żyją dłużej i dlatego częściej chorują). Barwienie metodą Biełschowsky'ego(zdjęcia udostępnione dzięki uprzejmości prał'.

Niestety. składającego się z 40-42 aminokwasów(beta-amyloid). Dobre wyniki daje mianseryna. witaminy. inhibitory MAOB(selegilina. Tajemnica patomechanizmu choroby Alzheimera wiąże się ściśle z rolą białka. neuropeptydy. przygnębienie-niekiedy zespćl depresyjny(leki przeciwdepresyjne z wyłączeniem leków o działaniu cholinulitycznym. W kolejności: a) cecha. b) nieznana.. fluwcksamina. milacemid). aminokwasy pobudzające. a) przyczyna. Źródłem powstawania prekursora amyloidu(APP)mogą być neurony. c) otępienie w depresji. Exelon. Ponadto w leczeniu choroby Alzheimera mają zastosowanie leki łagodzące niektżre objawy lub usuwające pewne zespoły wikłające otępienie. Genetycznie uwarunkowany defekt prowadzi do patologicznej przemiany białka APP. fizostygmina. guanfacyna. Podejmuje się leczenie różnymi sposobami. zimeldina. środki chelatujące glin(niektórzy patogenezę choroby wiążą z podwyższonym w organizmie poziomem tego pierwiastka). neutrofiny. pirydostygmina. antagoniści kanałów wapniowych. środki zapobiegające syntezie białka-tau i gromadzeniu amyloidu(na razie są to ambitne zamierzenia):gennerapia(?)i leczenie skojarzone. 4-aminopirydyna. nie dysponujemy możliwościami leczenia przyczynowego. b) otępienie w chorobie Alzheimera. c) znana w depresji raktywnej. a zwłaszcza ACH). GABA. amyloidowego. a nawet surowica krwi. b) podostry. które je częścią większej cząsteczki białka prekursorowego APP. niemniej na całym świecie trwają próby znalezienia odpowiedniego leku. Najczęściej stosowane są leki pobudzające przekażnictwo w układzie cholinergicznym:takryna(Cognex). Funkcja biologiczna tego jbiałka nie jest jeszcze wyjaśniona.trójpiericieniowych). komórki(ściany naczyń. Leczenie. leki obniżające hipoksję*#u n. Spośród leków wpływających na układ monoaminoergiczny:lewodopa. Częstym objawem jest lęk(anksjolityki). Giezłu proponowanych lub używanych obecne leków w leczeniu otępień typu Alzheimera przekracza 200(Pużyński. c) różny. Mają zastosowanie następujące grupy leków i środków:leki noouopowe(albo prokognitywne)i poprawiające metabolizm mózgowy(np. DA. komórki mikroglejuwe. leki przeciwzapalne. donepezil(Aricept). fosfatydylcseryna(Bras). Nie została reż wyjaśniona ro tzw. poprawiające krążenie mózgowe i obniżające ciśnienie. agresywność(małe dawki neuroleptyków z grupy fenotiazyn lub butyrofenonćw). tj. b) postępujący. l 996). a) początek. komórki astroglejowe.piraceram-Nootropil).chorobę Jzheimera zwiększa się l 4-krotnic. a) przebieg. . leki działające na układy neuroprzekażnikowe(NA. leki psychostymulujące. klunidyna. cholina. leki przeciwzakrzepowe. betanechol. c) niepostępujący.białka tau. Niektóre cechy różnicujące otępienie w chorobie Alzheimera z pozornym otępieniem w depresji. lecytyna. 5-HT. moklobemid. Tabela 1.

b) bez znaczenia. W tym typie otępienia zaburzenia pamięci i funkcji poznawczych nie są tak głębokie jak w chorobie Alzheimera. a) objawy depresji. b) choroba Alzheimera. a) zaburzenia neurologiczne.a) przebyte choroby. Choroba Pieką. c) zaburzenia afektywne. Makroskopowo stwierdza się ogólny zanik mózgu. Proces zwyrodnieniowy obejmuje korę mózgu i jądra podkorowe. b) deterioracja intelektualna. b) żadna. a) zaniki mózgu. c) charakterystyczne. rż" wyrażająca się klinicznie ruchami mimowolnymi(pląsawiczymi)i postępującym otępieniem. Występuje 5-7 razy rzadziej niż choroba Alzheimera. chwiejność emocjonalna). Na przekrojach widać poszerzenie komór i zanik jądra ogoniastego. c) przebyte epizody zdarzeń afektywnych. z pełną penetracją genu. a) choroby w rodzinie. c) Pozorne. a) obniżenie sprawności intelektu. deterioracja osobowości z obniżeniem uczuciowości wyższej i innymi zaburzeniami charakteru(drażliwość. c) duża. występująca najczęściej około 35. Zmiany zwyrodnieniowe umiejscawiają się zwłaszcza w płatach czołowych. -45. Cheruba rozpoczyna się mało charakterystycznymi objawami zwiastunowymi w ktńrych . c) niecharakterystyczne. W obrazie klinicznym górują objawy zespołu czołowego:euforia do rozmiarów marli. nieuzymanie afektu. napady drgawkowe. Przebieg i obraz kliniczny choroby jest podobny do otępienia typu alzheimerowskiego. chociaż zaniki dotyczą również kory skroniowej. c) nieobecne. b) wyraźne. Częstotliwość występowania pląsawicy Huntingtona określa się na 4-7 przypadków na 100 tys.. Jest tu genetycznie uwarunkowana zwyrodnieniowa choroba mózgu. a) skuteczność leków przeciwdepresyjnych. za pomocą techniki analizy DNA. b) Rzeczywiste. udało się zlokalizować gen choroby w chromosomie 4. a) korowe zaburzenia poznawcze. znaczny bezkrytycyzm. Choroba pojawia się wdzianie. Choroba Huntingtona(pląsawica Huntingtona). cechy organiczne. a) wyniki testów psychologicznych. c) zmiany w zakresie osobowości. c) nieobecne. b) nieobecne. W 1983 r. Dziedziczenie jest autosomalne dominujące. b) obecne. b) obecne.

czyli pierwotnej choroby Parkinscna odróżnia się zespołami parkin-. Chorzy umierają w ciągu 15-20 lat od chwili. po zatruciach i lekach(neuroleptykacw przebiegu miażdżycy naczyń mózgowych itd. Z innych objawów neurologicznych mogą wystąpić:pro-. Obraz kliniczny jest na tyle charakterystyczny. łez. Niektórzy autorzy są zdania. Z tego powodu.penenazyna(Trilafon). w takich przypadkach obserwuje się głębsze objawy zespzłu otępieniowego. wadze pomiędzy czterema głównymi neuroprzekażnikami:dopaminą. że wszystkie środki blokujące. pojawienia się pierwszych objawów. podejrzliwość. Od. Ruchy mimowolne datyczą najpierw twarzy(grymasy). serotoniną i acetylocholiną. U większości chorych dominuje nastrój euforyczny. również preparaty fenotiazynowe. . chud drobnymi krokami. samoistnej. Z biegiem czasu ogarniają one wszystkie mięśnie ciała.pochodne butyrnenonu(halopeńdol). że w patzgenezie choroby odgrywa rolę zmniejszenie się liczby receptorów dopamincwych w wymienionych strukturach. W miarę trwania choroby dołączają się objawy nępienne. szyi i kończyn górnych. receptory 1. Objawy podstawowe to drżenie(rąk. ślinotok.dominują:drażliwość. że tzw. Z punktu widzenia pawmechanizmu uważa się. być chorobą Parkinsuna występującą u osób z miażdżycą tętnic mózgowych. wzmożona potliwość. W przypadkach powikłań depresyjnych i psychotycznych stosuje się odpowiednie leki psychotropowe. psychiatrzy częściej niż neurolodzy zajmują się leczeniem tej grupy otępieniaąRokowanie jest niepomyślne. wzrost napięcia mięśniowego i hipokinezja. zdarzają się przypadki depresji ze skłonnościami samobójczymi. głowy i tułowia). palilalia. zaburzenia pisma mikrografia i paligrafia. Dochodzi do niedoboru lcpaminy. wybuchowość. Często występuje też akatyzja. brak ruchów balansowania kończyn. W przebiegu choroby nierzadkie są napady padaczkowe. Prawie zawsze stwierdza się objawy wegetatywne:łojotok(twarz naoliwiona). że nie powinno być trudności diagnostycznych. postawa pochylona do przodu. patomor(alogiczne są zlokalizowane w istocie czarnej i prążkowiu(układ nigrostriatalngy). sonuidalnymi po:zapaleniu mózgu. Zmiany. Choroba Parkinsona(drżączka porażna)jest zwyrodnieniową chorotąmózgu o nieznanej etiologii:rozpoczyna się zwykle w dość późnym wieku. Zaburzenia psychiczne(otępienie i zaburzenia charakterologiczne występują u większości chorychdo BO%). Leczenie jest objawowe i skierowane na opanowanie lub zmniejszenie ruchowi pląsawiczych. logoklonia(mowa chorych staje się stopniowo coraz mniej wyraźna). duża drażliwość i nieuzymanie afektu. Nie którzy chorzy są gwałtowni i skłonni do czynów impulsywnych.. retro-i lateropulsja. (w układzie dopaminergicznym)mogą wywołać ten zespół. np. kwasem gammaaminomas(owym(GABA). Przypuszcza się. U niektórych pacjentów stwierdza się wspó(występowanie objawów choroby Alzheimera(objawy korowe). niektórzy bywają przy-gnębieni. Charakterystyczne są czyny impulsywne. wskazane są neuroleptydz silnym działaniu antydzpaminowym. np. Biorąc pod uwagę patomechanizm choroby-zaburzenia w równo-.parki n sen i zm mi ażdży cewy może.

przede wszystkim obniżenie stężenia ceruloplazminyw surowicy krwi. Wśród czynników zwiększających ryzyko zachorowania na miażdżycę wymienia się:przewlekłe . sztywność mięśniowa. Jej charakterystyczne objawy to:pierścienie Kaysera-Fleischera. Spośród metod leczenia pierwsze miejsce zajmuje I-penicylaDllOB. inne rodzaje otępienia naczyniowego. Termin ten wprowadził Hachinski i wsp. Objawy otępienne rozwijają się stosunkowo późne. Zastąpił on dawny termin:otępienie miażdżycowe. otępienie naczyniowe nie określone. Próby wszczepienia lu mózgu chorego komórek wytwarzających dopaminę dają pewną nadzieję. Według tej koncepcji syntetyzowana w ścianach tętnic prostacyklma rozszerza naczynia i hamuje zlepianie się płytek krwi. z zaburzeniami świadomości(deiriam). z urojeniami. w 1974 r. ale podejmowane są w nielicznych ośrodkach neurochirurgicznych na świecie. niepowiklane. marskość wątroby i uszkodzenie nerek. Rokowanie jest niepomyślne ze względu na postępujący charakter choroby. podkorowe. Powyższy mechanizm patogenetyczny ma wpływ na wybór leczenia. Główną rolę w etiopatogenezie otępienia wielozawa(owego odgrywają liczne drobne zawały(zatory)mózgu. Miał bowiem powodować stałe niedokrwienie tkanki mózgowej. Stwierdzono.Zdarzają się powikłania depresją i zespołami psychotycznymi(urojeniowymi i halucynozami). Polscy badacze Gryglewski i Szczeklik są autorami koncepcji. które powstają w następstwie obciążeń hemodynamicznych działających na śródbłonki tętnic. dotyczący zwłaszcza drzbnych tętnic mózgowych. Lepsze rokowanie dotyczy wtórnych zespołów parkinsonzwskich. ruchy mimowolne. dzieli się na cztery grupy:otępienie naczyniowe. tj. Ze środków farmakologicznych stosuje się leki przeciwparkinsonowskie(antycholinergiczne)i zwiększające aktywność receptora dopaminergicznegu(L-Dupa). z zaburzeniami nastroju. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 uwzględnia się kilka kategorii diagnostycznych:otępienie naczyniowe o ostrym początku. że gdy zawały uszkodzą mniej niż 50 mi tkanki mózgowej. tromboksan AŻ działa odwrotnie. Typowe są zmiany w badaniach laboratoryjnych. Czynnikiem rozpoczynającym proces miażdżycowy są zaburzenia w odżywianiu i dotlenieniu błony wewnętrznej tętnicy. że rozlany proces miażdżycowy. iż zmiany miażdżycowe wynikają z niedoborów prostacykliny. Leczenie w chorobie Parkinsona ma charakter objawowy. mieszane korowe i podkorowe. wielozawałowe. DSM-IV otępienie naczyniowe(vuscalar dementuj. Otępienie wielozawałowe(wielozatorowe). jest sam przez się odpowiedzialny za otępienie. Obciążenia te mogą być typu mechanicznego wibracja). Zespoły otępienne naczyniowe(naczyniopochodne). choroba Wilsona(zwyrodnienie wątrobowa-soczewkowe)rozpoczyna się stosunkowo wcześnie i jest łatwe do różnicowania z innymi postaciami otępienia pierwotnego. Należy też uwzględnić ewentualne zaburzenia zachowania.utraty równowagi między tromboksanem AŻ a prostacykliną. nie wywołują otępienia. Oczywiście nie wszystkie zawały prowadzą do otępienia. Dawniej sądzono. chemicznego(hiperlipidemia)i toksycznego.

Kryteria A i 8. W typie drugim otępienia wielozawałowego nie obserwuje się nagłych pogorszeń. lekki niedowład kończyn lub jednej kończyny. Rzadziej w stosunku do wariantu pierwszego stwierdza się ogniskowe objawy neurologiczne. Ponieważ sieć tętnicza mózgu jest bardzo bogata. Obraz kliniczny otępienia wielozawalowego będzie zależał ud rozległości i umiejscowienia zmian w mózgu. zwiększone stężenie cholesterolu. zespoły urojeniowe lub afektywne. Pośrednio krążenie mózgowe można ocenić za pomocą ultrasonografii dopplercwskiej rezonansu magnetycznego(MRI)i pozytrcnowej tomografii emisyjnej(PET). nadużywanie alkoholu. specjalna. powodujących następstwa w stanie psychicznym-w sensie zaburzeń poznawczych). porażenie rzekomo opuszkowe. Kryterium D:Deficyty poznawcze nie wiążą się przyczynowo z zaburzeniami świadomości(cryg. występującym najczęściej. b(uleżą tutaj różne odmiany angiografii mózgowej(angiografia zwykła. Metody diagnostyczne ułatwiające rozpoznanie otępienia naczyniowego są dzisiaj bardzo rozwinięte. Najistotniejsze znaczenie mają badania krwi i przepływu mózgowego. Pewne znaczenie ma też badanie EEG. i psychiczny. odruch Babińskiego. cukrzycę. zaburzenia chodu. . zaostrzeń". zwłaszcza depresja). Kryterium O dotyczy występowania cech i objawów neurologicznych(wygotowanie głębokich odruchów icięgnowych. ale jednzczeinie stwierdza się pogłębienie zaburzeń poznawczych(otępienie). mózgu występuje częściej u mężczyzn w wieku podeszłym. Miażdżyca tętnic. Ukrwienie tkankowe określa się jednak przede wszystkim z użyciem technik izotopowych(krypton 15. palenie tytoniu. po kilku dniach lub tygzdniach krążenie zostaje przywrócone i następuje poprawa kliniczna(dawne pojęcie(aojdów iwerudlam). osłabienie siły mięśniowej w kończynach albo obecność w badaniach dodatkowych cech wskazujących na chorobę naczyniową mózgu. Wyróżnia się dwa typy otępienia wielozawdowego.anginomogra(ja.obecność licznych zawałćw w korze lub strukturach podkorowych. Ważna rola przypada czynnikom genetycznym. jak w otępieniu typu Alzheimera. czyli scyntygrafia mózgu). Ich wyrazem są zaburzenia świadomości oraz objawyubytkowe(ogniskowe)o charakterze lakunarnym. splątanie.nadciśnienie tętnicze. stres fizyczny. obserwuje się narastanie otępienia w miarę kolejnych. angiografia radioizotopowa. czyli udarów(przebieg skokowy). Zespół otępiejmy jest podobny do otępienia. Pod względem neurologicznym. Z punktu widzenia rozpoznania ważne są objawy zwiastunowe:bóle i zawroty głowy oraz zaburzeniaOROllCCl. alzheimerowskiego. np. objawy rzekomoopuszkoweitd. może to być przemijające zaburzenie mzwy(często mowa bełkotliwa-dyzantyczna). W klasyfikacji DSM-IV wymienia się następujące kryteria otępienia naczynia pochodnego(wielczawa(owego). majaczenie. Pod względem psychiatrycznym mogą tz być krótkotrwałe epizody psychotyczne(z jakościową zmianą świadomości:zamroczenie. :deMiww). lecz raczej stopniową przgresję otępienia. charakteryzuje się inną dynamiką. W typie pierwszym. ksenon 133 itd). np.

W urazach otwartych następuje złamanie kości pokrywy czaszki. . i stale się zwiększa. zachowując ostrożność w dawkowaniu. postępowanie psychoterapeutyczne(psychokorekcyjne)i terapia fizykalna-usprawniająca(rehabilitacja). cenuofenoksyna. piracetam(Noouopil)i inne.pyritinol(Enerbol). tepowanie zmian pierwotnie zwyrodnieniowych(choroby:Alzheimera. Pomocna od struny klinicznej może być prosta skala niedokrwienia Hachinskiego. Liczba wypadków połączonych z urazami czaszkowa-mózgowymi zwiększa się gwałtownie we wszystkich krajach cywilizowanych. np. zwłaszcza w tych. a niekiedy z ubytkami i zranieniem tkanki mózgowej. Urazy czaszkowa-mózgowe dzielimy na otwarte i zamknięte. w których rozwija się motoryzacja. Trwałym następstwem tych urazów bywa padaczka pourazowa. Rokowanie u chorych z mieszanymi postaciami otępienia pogarsza współwys. Pud względem psychiatrycznym dochodzi do powikłań psychotycznych i głębokich zespołów otępieniach. podaży substancji energizujących. pozostawiają też następstwa neurologiczne w postaci porażeń i niedowładów. kiedy doszło do przemijającego lub trwałego uszkodzenia mózgu i udowodniono związek przyczynowy między tym uszkodzeniem a następstwami psychiatrycznymi. najczęściej rćżnicuje się z otępieniem typu Alzheimera.i innych zaburzeń psychicznych. W stanach niedokrwiennych celem leczenia farmakologicznego jest przede wszystkim zatrzymanie progresji choroby przez utrzymanie na odpowiednim poziomie wydolności mikrokrążenia muzgowegokrwi. regionalny i lokalny. a w populacji ogólnej zajmują czwarte miejsce. w przebiegu chorób naczyniowych mózgu jest działaniem wielokierunkowym:składają się na nie:leczenie farmakologiczne. zależy bowiem ud rozległości i umiejscowienia zmian w mózgu. zaburzeń ogniskowych(afazję. witamina E. z wgłobieniem kości. Parkinsona). że liczba pacjentów w Polsce z urazami zwiększyła się w ostatnim 25-leciu 5-krotnic. Leczenie jw. W przypadku powikłań psychotycznych i w depresji stosuje się odpowiednie leki psychotropowe. Rozpowszechnienie. . z uszkodzeniami. Wystarczy wspomnieć. W przypadkach z przebiegiem postępującym i w postaci zaostrzeń rokzwanie jest niepomyślne. środków pobudzających metabolizm komórek nerwowych mózgu i innych środków działających objawowo na czynności nerwowe i psychiczne. wymiany przezwlośniczkowej. gdyż chorzy źle tolerują tę grupę środków. Polska wiedzie prym w europejskich statystykach dotyczących liczby ludzi ginących w wypadkach drogowych i ciężko rannych. O takich zaburzeniach można mówić tylko wtedy. Zespoły otępienne i inne zaburzenia j psychiczne w następstwie urazów czaszkowamózgowych. Rokowanie jest dość zróżnicowane. Często są przyczyną śmierci. Patogeneza i podział urazowych zaburzeń psychicznych. W Stanach Zjednoczonych urazy czaszkowa-muzgowe są główną przyczyną śmierci osób do 44 rż.Bada się przepływ mózgowy całkowity. W różnicowaniu uwzględnia się zespoły nępienne innej etiologii. ślepota).

Wstrząśnienie mózgu przejawia się zawsze utratą przytomności.afazja. należą nudności. Występują neurologiczne objawy ogniskowe ze strony nerwów czaszkowych i związane z uszkodzeniem ośrodków korowych(np. Po odzyskaniu przytomności chzrzy uskarżają się przez pewien czas na bóle i zawroty głowy. Stłuczenie mózgu polega na uszkodzeniu powierzchni mózgu. Chorzy powinni być leczeni na oddziałach neurochirurgicznych. trudności w skupieniu uwagi. stłuczenie mózgu i ucisk mózgu. przyspieszenie czynności serca. W czasie utraty przytzmności(śpiączka. rozciągająca się na wiele tygodni. zwyżki temperatury ciała. Tutaj pragniemy zwrócić jedynie uwagę. nierówność źrenic. może się utrzymywać kilka miesięcy. pó(śpiączka)często występują napady prężenia wszystkich kończyn oraz. zespołów amentywnych i zunroczeniowych. wahania ciśnienia krwi. zblednięcie powłok. nudności. Oprócz ilościowych zaburzeń przytomności pojawiają się powikłania psychotyczne w postaci majaczenia. Zagadnienia te należą bowiem do. krwiaka nad-lub podrwardówkowegc czy reż krwotoku śródmózgowego. Do objawćw wstrząśnienia muzgu. Chorzy po odzyskaniu przytomności mają rozległą lukę pamięciową z zkresu zaburzeń świadomości(wszystkie rodzaje amnezji). Niekiedy występuje też niepamięć następcza. ziewnę poty. pzprzedzoną niepamięcią wsteczną. a później na. Stan chorych jest ciężki. Objawy przypominają zespół towarzyszący guzowi wewnątrz czaszkowemu:tarcza zastzinowa na dnie oczu. Ucisk mózgu jest następstwem zwiększonej ciasnoty wewnątrzczaszkowejz powodu obrzęku mćzgu. wymioty. Ponadto mogą dołączyć się jakościowe zaburzenia świadomości:stany majaczeniowe. niepewność chodu. u osób starszych niepamięć wsteczna. Pod względem patomorfologicznym stwierdza się wybroczyny. . krwawienie podpajęczynówkowei obrzęk mózgu. splątaniowe i pomroczne z dużym pobudzeniem psychoruchowym. bradykardia. która trwa zazwyczaj zd kilku do kilkunastu minut. Dzięki nowoczesnym metodom leczenia i intensywnemu nadzorowi oraz opiece medycznej wielu chorych udaje się uratować. brak łaknienia. neurochirurgii i neurologii. przyspieszenie częstości oddechćw. obniżenie nastroju. burza wegetatywna':rozkojarzenie czynności serca. Zaburzenis pamięci u ludzi młodych mogą się dość szybko cofnąć.Następstwa zamkniętych urazów czaszkowa-mózgowych dzieli się tradycyjnie na:wstrząśnienie mózgu. Zdarzają się uszkodzenia nerwów czaszkowych. uczucie rozbicia. iż następstwa każdego urazu dzielimy na bezpośrednie i odległe. a w ciężkich przypadkach na rozerwaniu mózgu i opon. obok zaburzeń przytomności. uszkodzeniu naczyń. Zaburzenia przytomności trwają znacznie dłużej niż w czasie wstrząśnienia. W podręczniku psychiatrii nie będziemy szczegółowo rzzpauywali mechanizmów tych urazów i podziału uszkodzeń. Z okresu utraty przytomności stwierdza się niepamięć śródczesną. Zaburzenia psychiczne związane bezpośrednio z urazem. ślepota korowa).

zwłaszcza psychoterapeutyczną. Mimo iż nie stwierdza się następstw organicznych w badaniach klinicznych(neurolzgicznych)w EIG i neuroobrazowych(TK. Tylko wystąpienie ostrej psychozy. Do częstych objawów należy nadwrażliwość na światło i hałas. MRI). Ulszkodzenie płatów skroniowych wywołują zaburzenia ogniskowe typu afazji często napady padaczkowe z objawami prostymi i złożonymi. Czas spędzają bezczynnie. zdradzają nastrój moriwyczny. Obraz kliniczny przypomina nerwicę neurasteniczną. w zależności od rozległości i umiejscowienia uszkodzeń urazowych. pozbawieni spontaniczności. usprawiedliwia ich przenoszenie na oddział psychiatryczny. W stanie psychicznym. Ufrazowe uszkodzenie mózgu prowadzi niekiedy do tzw. nieprawidłowości w EEG oraz w badaniach neuroobrazowych(TK. bez liczenia się z otoczeniem. jeżeli stan chorych pozwala na uanspzrt. tracą poczucie 12-Psychiatria. dowcipkują na tematy seksualne. nie okazują żadnych zainteresowań. Objawy otępienne narastają zwykle powoli po urazie czaszkowa-mózgowym. ale także zaburzenia psychiczne. rentę wypadkową itd). w . zmniejszenie zainteresowań i samorzutności. zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby animalna-wegetatywne. Chorzy pod troskliwą upieką lekarską. obniżenie nastroju. trudności w skupieniu uwagi. podejmują działania podyktowane potrzebą chwili. w których stwierdza się zaniki korowe i podkorowe. dobowe wahania samopoczucia z narastaniem objawów w godzinach popołudniowych i wieczornych. występują bardziej lub mniej nasilone objawy otępienia i zaburzenia osobowości(osobowość ence(alopatyczna. charakteropatia). Część chorych agrawuje objawy z przyczyn roszczeniowych(starania o odszkodowanie.organicznych testach neuropsychologicznych. W uszkodzeniach płatów czołowych stwierdza się cechy tzw. Chorzy nie rozpoznają najbliższych osób. Cerebrastenia pourazowa jest pojęciem nie przez wszystkich psychiatrów uznawanym.zespołu czołowego. porażenia i niedowłady. skargom hipochondrycznym nie towarzyszy adekwatna reakcja ze stron uczuć. ich wypowiedzi świadczą o bezkrytycyzmie i obniżeniu uczuciowości wyższej. brak wiary w siebie i swoją przyszłość. mają utrudniony kontakt uczuciowy z otoczeniem. nie potrafią spożytkować dotychczasowych doświadczeń. MRI). zaburzeniu ulega ich myślenie abstrakcyjne i przyczynowo-logiczne. dystansu. ustawicznie czegoś szukają. Odległe następstwa urazów czaszkowa-mózgowych. szybko odzyskują dobry nastrój i sprawność psychofizyczną.zespołu amnestymnego(Korsakowa). Inny obraz przybierają następstwa psychopatologiczne związane z uszkodzeniem kory płatów czołowych od strony sklepistości. nastrój jest obojętny. dodatnie wyniki w tzw. którym Landolt nadal nazwę zespołu skroniowego. R oko w a n i e jest pomyślne.oddziałach intensywnej opieki medycznej. organiczne zaburzenia osobowości. i są wyrazem procesu zamkowego. Otępienie urazowe jest następstwem uszkodzenia mózgu(encefalopatii). które potwierdza się w badaniach klinicznych:uszkodzenia nerwów czaszkowych. Chorzy są spowalniali psyche ruchowo(zespół apatycznz-abuliczny). chorzy wykazują cechy odhamowania popędów:są żarłoczni. chorzy wypowiadają skargi-nie znajdujące przedmiotowego uzasadnienia-na męczliwość. Jeżeli zmiany urazowe dotyczą części podstawnej płata(lub nadczołowej). zaburzenia mowy. zachowują się niepewnie. wykazują hiperseksualizm.

Część tych osób wpada w nałóg alkoholizmu lub farmakomanię.nerwicach pourazowych. dzięki postępom diagnostyki i terapii. chodzi o reakcje nerwicowe o różnym obrazie klinicznym. chociaż nerwicom poświęcamy w podręczniku odrębnrozdział. z obniżeniem wydajności psychicznej i fizycznej. . padaczka pourazowa. Chorzy ci w wyniku wypadku mogli utracić kogoś bliskiego. Nie występują natomiattypowe dla otępienia:zaburzenia myślenia abstrakcyjnego. Może to być np. które chorych uzależniają. Godzi się jednak zauważyć. Stosunkowo częstym. przez wiele tygodni i dłużej utrzymują się o bj awy ne u ra sten i c z ne z nastrojem dysforycznym. u ktćrych doznany uraz nie pozostawił jakichś wyraźnych następstw somatycznych. odległym następstwem urazu czaszkowa-mózgowego jest. Takie reakjenerwicowe obserwowano np. że chory w sytuacjach zbliżonych do okoliczności przypominających wypadek odczuwa nagły lęk(niekiedy z rozmiarach paniki). Podobnie przewlekły przebieg mają nerw i ce depres yj ne. która sprawia. Ryzyko to jest wypadków różnych czynników:genetycznych. rokowanie w padaczce pourazowej uległo w ostatnich latach znacznej poprawie. ważna rola przypada psychoterapii.nerwica lękowa. z poczuciem krzywdy i brakiem nadziei na poprawę. Należy bowiem unikać tak szeroko reklamowanych leków anksjulitycznych. Przy omawianiu pourazowych zaburzeń psychicznych warto wspomnieć o tzw. co zwiększa szanse leczenia zapobiegawczego. wypełniane przez chorych konfabulacjami. Mniej więcej 80-90%napadów padaczkowych występuje w ciągu pierwszych dwóch lat po urazie czaszkowoslDOZgOWV ID. Sprawą wielkiej wagi jest określenie stopnia ryzyka wystąpienia napadów pi urazie. nabawić się trwałego i widocznego kalectwa itd. ponieść duże straty materialne. Tyłku u czeki chorych padaczka wspó(występuje z zaburzeniami funkcji poznawczych(otępienie)i zmianą osobowości(charakteropatia). która nie jest w ścisłym tego słowa znaczeniu nerwicą. związana z charakterem wypadku(katastrofy). Diagnostyka guzów wewnąuzczaszkowych należy w zasadzie do neurologii i neurochirurgii. katastrofa lotnicza). Pomijając cerebrastenię. nadużywaniu alkoholu i innych środków psychoaktywnych. która nie jest zespołem psychiatrycznym. Niekiedy u chorych. Na plan pierwszy wysuwają się luki pamięciowe różnej rozległości. Poza środkami poprawiającymi metabolizm i ukrwienie tkanki mózgowej. trzęsienie ziemi). Mówiąc inaczej. płci oraz rodzaju i rozległości urazowegouszkodzeniamózgu. upośledzenie sądzeni*innych zaburzeń wyższych czynności korowych ani też zmian osobowośd(uszkodzenie mózgu lokalizuje się w układzie limbicznym-hipokamp). należałoby tutaj umieścić stany psychopatologiczne. katastrofy komunikacyjne(wykolejenie pociągu. medycznych(występowanie także innych zaburzeń mózgowych). które przeżyły klęski żywiołowe(pożar. jak i długotrwałej.u osób.którym występują objawy upośledzenia pamięci zarówmkrótko-. W klasyfikacji ICD-10 wprowadzono pojęcie zespołu stresu pourazowego. Guzy wewnątrzczaszkowe. Generalnie. a także wieku. Ich geneza jest zrozumiała z punktu widzenia psychologicznego. będące psycho-logiczną odpowiedzią na stres fizyczny i psychiczny(disues). środowiskowych. powódź. że w licznych przypadkach zaburzenia psychiczne wyprzedzają objawy neurologiczne i pozwalają na wczesne rozpoznanie. Leczenie opisanych stanów nerwicowych jest odpowiedzialnym zadaniem.

jak i jego umiejscowienia. Układ skroniowa-limbiczny ma bogate(połączenia z innymi częściami mózgowia. Guz wewnątrzczaszkowy jest nieprawidłową masą zajmującą przestrzeń wewnątrzczaszkowąumiejscowioną zarówno wewnątrzmózgowo. guzy rozrodczaki:inne guzy dysontogenetyczne i schorzenia guzopodobne:zniekształcenia naczyniowe:guzy przedniego płata przysadki:okoliczne guzy o wzroście do wnętrza czaszki:guzy przerzutowe i guzy nie sklasyfikowane. naczyń. majaczenie. Pojawiają się zaburzenia przytomności. splątanie. Guzy prawego płata skroniowego*(półkuli nie dominującej)mogą przez dłuższy czas nie dawać objawów neurologicznych. Narastanie ciasnoty wewnąuzczaszkowej wpływa wyraźnie na stan psychiczny chorych. Z punktu widzenia psychiatrycznego dominacja półkul ma mnicjs:TdCZCDlC. który steruje luźnymi czynnościami trzewna-somatycznymi i emocjonalnymi. rowków naczyniowych). Klasyfikacja guzów wewnątrzczaszkowych według pochodzenia(według WHO)wygląda następująco:guzy pochodzenia neuroektodermalnego(gwiażdziak. co nadaje twarzy chorego charakterystyczny wyraz pustki(. Guzy okolicy czołowej. wypadniecie"najbardziej ludzkich cech psychicznych i prowadzi dc głębokich zaburzeń osobowości. które opisaliśmy w podrozdziale dotyczącym pourazowych zaburzeń psychicznych(zespół czołowy ze sklepiswści i z podstawy płata). Obraz kliniczny zależy tak od charakteru guza. nerwiaki zwojowe. jak i pozamózgowo. Jego powolne zwiększanie się powoduje zaniki tkanki nerwowej. Przez pojęcie guza należy rozumieć nie tylko rozrost nowotworowy. Zespół wzmożenia ciśnienia wewnątrzczaszkowego charakteryzuje się bolami głowy z towarzyszącymi nudnościami i wymiotami. rdzeniaki):guzy wywodzące się z osłonek nerwowych:guzy wywodzące się z opon i towarzyszących tkanek:pierwotne chłoniaki:guzy pochodzenia naczyniowego. poprzez wzrost masy guza i obrzęk. wyściółczaki i brodawczaki splotów pajęczynćwki. Spowolnieniu ulegają wszystkie funkcje psychiczne. Klinika. Do guzów wewnątrz czaszkowych nie zalicza się natomiast krwiaków. Objawy guzów wewnątrzczaszkowychzależą z jednej strony od wzmożenia ciśnienia wewnątrzczaszkowego(bezpośrednio. które narastają ud patologicznej senności do śpiączki. Uszkodzenie okolic czołowych powoduje. Niekiedy objawy są związane z podrażnieniem otaczających struktur. Guzy okolicy skroniowej. wyrażające się objawami neurologicznymi. nerwów. . Nasilenie zaburzeń psychicznych zależy od szybkości narastania ciśnienia wewnątrzczaszkowego. bądź na skutek narastania wodogłowia). Z punktu widzenia psychofijologicznego płaty)skroniowe stanowią część układu limbicznego. Podział guzów według umiejscowienia. ogniskowymi objawami korowymi i zespołem otępiennym. obrazy mieszane tych psychoz). zamroczenie. Charakterystyczne są objawy okulistyczne(tarcza zastoinowa)i radiologiczne(pogłębienie wycisków palczastych. skąpodrzewiak. Cechą charakterystyczną przebiegu większości guzów wewnątrzczaszkowychjest stopniowe narastanie objawów. twarz guzowa'). Nierzadko dołączają się psychozy z jakościową zmianą świadomości(przymglenie proste. chociaż guzy tej etiologii spotyka się najczęściej. szyszyniak.Definicja. z drugiej-od ogniskowego uszkodzenia mózgowia.

Guzy półkul-to grupa guzów. Guzy tej okolicy nie odznaczają się charakterystyczną symptomatykąpsychopatologiczną. Guzy móżdżku nie dają charakterystycznego obrazu zaburzeń psychicznych. Guzy okolicy ciemieniowej wywołują objawy neurologiczne. aleksję). Składają się nań:zahamowanie lub pobudzenie elementarnych popęduw. akalkulia.zespół międzymózgowiowy(diencefaliczny). życiowej(apatia.Wśród typowych objawów uszkodzenia płatów skroniowych wymienia sit charakterystyczne zaburzenia widzenia. apraksje. Uważa się. ciele modzelowatym i przegrodzie przezroczystej. ale również funkcji emocjonalnych. Obustronne zniszczę-. że pień mózgu jest nie tylko siedzibą funkcji ważnych życiowo. rozwijające się w komorach bocznych. agrafia. Zaliczamy tutaj popędy. można odnaleźć w zespole skroniowym Landolta(c którym była mowa wyżej). nie płatów skroniowych wywołuje objawy. nasilone pragnienie i pobudzenie seksualne. oraz inne ogniskowe objawy korowe(aleksja. dysforia. Rozszerzenie procesu rozrostowego na okolice ciemieniowe przejawia się ogniskowymi objawami korowymi(agnozję. ciemieniowych. Nlarastanie ciśnienia wewnąuzczaszkowego pociąga za sobą zaburzenia przytomności i jakościowe świadomości. które bardziej szczegółowo omawiamy w podrozdziale dotyczącym padaczki. a mianowicie uczuć pierwotnych(pro(apatycznych). proste uczucia przyjemności i przykrości itd. o charakterze napadów wzrokowych(pńcrzmuw). ogniskowe zaburzenia mowy(afazja). Bogatą symptumatykę psychopatologiczną mają napady padaczkowe z objawami prostymi i złożznymi(padaczka skroniowu). zanik energii. zaburzenia poczucia schemat ciała(zjawiska dysmorfognuzji). niekiedy amuzja). W guzach Ul komory. . Stopniowo rozwija się zespół otępienny(i zaburzenia osobowości). obserwuje się zespół otępiejmy i zaburzenia świadomości. które wrastają w głąb z płatów czołowych. Typowy dla uszkodzenia międzymózgowia jest tzw. krótkotrwałe zmiany nastroju o charakterze napadów dystymicznych(afektywnych). W guzach tej okolicy występują często napady padaczkowe częściowe z objawami prostymi. poprzedzony stosunkowo długim okresem skarg neurasteniczmch. obniżenie nastroju). opisane pierwotnie u małp. Guzy okolicy potylicznej nie są związane z jakąś swoistą symptomatkąpsychiatryczną. Guzy pnia. napady padaczkowe. Dla guzów przegrody przezroczystej typowe są zmiany charakterologiczne oraz napadowe zaburzenia węchu i smaku. Guzy okolicy ruchowo-czuciowej szybko dają ogniskowe objawy neurologiczne oraz napady padaczkowe. żarłoczność(bulimia). Guzy tej okolicy objawiają się przeważnie szybko narastającym otępieniem oraz zaburzeniami świadomości. którym nadano nazwę zespołu Kliivera i Bucy'ego. skroniowych. Zaburzenia psychiczne(ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości)są zwykle wyrazem wzmożonego ciśnienia wewnąuzczaszkowego. Struktury pnia odpowiadają za stan przytomności(stan czuwania-wgiMmiw). Niekture z objawów i zespołów psychopatologicznych mogą wskazać na umiejscowienie guza. Dają one szybko ciężkie zaburzenia funkcji poznawczych(otępienie)oraz ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości. ogniskowe objawy korowe(psychiczne). wzmożona potrzeba snu. oprócz objawów wegetatywnych. Objawy tego zespołu.

choroby inwazyjne. np. Bleuler nadał nazwę. urojeniowe(schizofrenoidalne). Neuroinfekcje można podzielić nc zakażenia bakteryjne. Trzeba jednak wystrzegać się zbyt wąskiego lokalizacjonizmu. kiłę układu nerwowego i przewlekłe zakażenia wirusowe(Kulczycki i wsp. Zaburzeniom psychicznym. które wiążą się przyczynowo z procesem organicznym. maniakalne. Ich szczegółowa klinika należy do neurologii. wiążącym się z nieprawidłowościami endokrynologicznymi. Powikłania psychotyczne w guzach wewnątrzczaszkowych. Nie wszystkie neuromfekje mają znaczenie psychiatryczne. dysocjacyjne. zaburzenia katatoniczne. Zaliczono tutaj m 3 n. ze społu psychoendokrynopatycznego". depresyjne i mieszane. a nie ma jeszcze objawów wzmożenia ciśnienia wewnąuzczaszkowego. Majaczenie nie wywołane alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi".organiczną halucynozę. kładąc nacisk na aspekty psychiatryczne.bromokryptynaw guzie. organiczne zaburzenia nastroju(afektywne). lęk. drażliwość)i przeciwdepresyjnych lub przeciwpsychotycznych w przypadkach z powikłaniami psychiatrycznymi. Niektóre z powikłań psychiatrycznych. organiczną chwiejność afektywną(astenię). chemioterapię. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 zostały one ujęte w grupie. można stwierdzić zależności zaburzeń psychicznych od określonej lokalizacji. Innych zaburzeń psychicznych spowodowanych uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu i chorobą somatyczną". immunoterapię i w sporadycznych przypadkach leki zmniejszające masę guza(np. radioterapię. W guzach wolno rosnących. Zaburzenia psychiczne w neuroinfekcjach. W guzach tej okolicy opisywano także ciężkie zespoły amnestyczne Korsakowa oraz zaburzenia świadomości. dwubiegunowe. zostały omówione powyżej.U chorych dominują zwykle ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości. napędu psychoruchowego i nastroju. ponieważ mózg działa jako całość i wszelkie nieprawidłowości w jednej jego części odbijają się na całym narządzie. grzybicze. Wiązanie obrazu psychopatologicznego z określonym umiejscowieniem guza ma oczywiście bardzo względny charakter. W tym podrozdziale omawiamy podstawowe objawy chorób neurcinfekcyjnych. Guzy okolicy siodła dają typowe zaburzenia widzenia oraz wewnątrzwydzielnicze. organiczne zaburzenia lękowe. Leczenie guzów wewnąuzczaszkowych jest domeną neurochirurgii i obejmuje leczenie chirurgiczne. wirusowe. objawowych(zaburzenia snu. l 992). kiedy uszkodzeniu ulega określona struktura. Leczenie psychiatryczne polega z jednej strony na stosowaniu leków prokognitywnych(noouopowych). prolactinuma'). . Obejmują one zespoły.zaburzenia przytomności i jakościowe zaburzenia świadomości. Pomijamy przypadki koincydencji psychoz endogennych i zaburzeń psychicznych występujących w okresie przed rozwinięciem się procesu rozrostowego. Inne powikłania psychotyczne i nerwicowe uwzględniono wśród. Charakteryzuje się triadą objawów:zaburzeniami elementarnymi popędów. przeciwobrzękowe.

półśpiączka)-dotyczą one ponad 90%chorych-stany pobudzenia psychuruchowegc. O rozpoznaniu decyduje wynik badania płynu mózgowa-rdzeniowego(zwiększenie liczby komórek nie przekraczające 500 w I mm'. . Najczęściej występują ilościowe zaburzenia świadomości(senność. Rokowanie od czasu rozwoju antybiotykcterapii znacznie się poprawiło. ropień przywierzcholkcwy zęba. Na szczęście połowa chorych wraca dupełnego zdrowia. Najczęściej dochodzi do uaktywnienia wewnątrz ustrojowego ogniska zakażenia w warunkach obniżonej odporności immunologicznej. objawy pozapiramidowe. Płyn jest nieprzejrzysty. stężenie białka często powyżej 10 g/1. Obecnie nadal występuje(chociaż nie w tym natężeniu). bogatokomórkowy(liczba komórek wynosi 1000 w lmm'). obniżeniu ulega poziom glukozy i anionu chlorowego). zapalenie zatok obocznych nosa. Rozpoznanie etiologiczne opiera się na badaniu bakteriologicznym. objawy wwyczne. O rozpoznaniu decyduje wynik badania płynu mózgowa-rdzeniowego. a także wyniki badań swoistych(próba biologiczna i izolacja prątków daje jednak potwierdzenie tylko w 50%chorych. u starszych dzieci. z obniżeniem stężenia glukozy i chloru:odczyny glubulinowe Pandyóego i Nonnegu-Apeha są dodatnie. napady drgawkowe. Z wewnątrzustrojowegoogniska zakażenia drobnoustroje wysiewane są do krwiobiegu. z dużym stężeniem białka. Tę postać zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu charakteryzuje podstępngy i powolny początek. Większość zachorowań występuje u ludzi w wieku 30-60 lat. Stanowią one ponad 9 O'%bakteryjnych zakażeń o. padaczka. z przewagą komórek wielojądrowych(7593. Wtórnie dołączają się objawy mćzgowe. ognisko zapalne w płucach itp. młodzieży i dorosłych występują zaburzenia otępienne. Mimo to śmiertelność wynosi około ZO%. Górują objawy z zajęciem podstawy 11102)211. zespćl mużdżkuwy. u. osłabienie słuchu. porażenia nerwów czaszkowych. VIII. /rodłem infekcji mogą być:zapalenie ropne ucha środkowego. Na zajęcie*#u n. puprzedzzna dreszczami i objawami grypopochodnymi.Zakażenia bakteryjne. zakrzep zatoki jamistej. U dzieci następstwem gruźliczego zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu jest upośledzenie umysłowe(do 3.wskazują bóle głowy. Towarzyszy temu wysoka gorączka powyżej 4 O 6 C. objawy oponowe. przewaga komórek jednojądrowych. Wirusowe zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. posiewy z płynu wypadają dodatnio w 30%przypadków). uszkodzenia nerwów 11. ale zwłaszcza objawy charakteropatyczne. Jest to zasługa leczenia przeciwprątkowego. U około/5%osób po przebytej chorobie utrzymują się objawy neurologiczne:niedowłady lub porażenia spastyczne. afazję. Rokowanie jest gorsze niż w ropnych postaciach zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. z jednoczesnym podwyższeniem komórek podzielonych. Ropne zapalenia opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. afazji ruchowej. ropień okołomigdadkowy. a nawet wykazuje tendencje zwyżkowe. Śmiertelność wynosi około 3 O%. rż). Gruźlicze zapalenie opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu zbierało przed łaty tragiczne żniwo. a z powikłań psychiatrycznych-zaburzenia funkcji poznawczych(otępienie)i zaburzenia osobowości(charakteropatia). n. ropień lub mnogie ropnie mózgu. wymioty. W/przypadków pozostają następstwa neurologiczne w postaci niedowładów spastycznych. którego wynik daje podstawy do wdrożenia leczenia etiouopowego.

bądź przeciwpsychotyczne(neuroleptyki). halucynozy. Do chorób inwazyjnych zalicza się:inwazje pierwutniakowe(toksoplazmoza. które zakaziły się przebywając w strefie malarycznej(kraje tropikalne). należą do pierwszych objawów obok zaburzeń neurologicznych(porażenia spastyczne kończyn)i internistycznych(zaburzenia oddychania i . Zaburzenia psychiczne przypominają ropne zapalenie opon mózgowa-rdzeniowych i mózgu. Rozpoznanie ułatwia. psychozy z zaburzeniami świadomości)mogą wyprzedzać pojawienie się objawów neurologicznych. znalezienie grzybów w preparatach z płynu mćzgowo-rdzeniowego. Również rzadka jest malaria(zimnica tropikalna). potem stan pozornego zdrowia przez kilka lub kilkanaście dni. Zakażenia grzybicze występują w Polsce rzadko. inwazje o.takie. ospa wietrzna. utajonego w zakresie ośrodkowego układu nerwowego. włośnicę). Istnieją możliwości leczenia przyczynowego. gdyż zaburzenia psychiczne(psychozy paranoidalne. To k s o p I a z m o z a jest chorobą rzadką(liczba zachorowań w ostatnich latach nie przekracza 300 przypadków rocznie). W drugiej fazie następuje ponowny wzrost ciepłoty ciała powyżej**#*z towarzyszącymi objawami ze strony oun. Zaburzenia świadomości. Taki przebieg zachorowania spotyka się w przebiegu zakażenia wirusem opryszczki i cytomegalii. np. hodowla grzybów z płynu mózgowa-rdzeniowego i stwierdzenie obecności swoistychprzeciwciał. różyczka.Dzieli się je na zachorowania egzogenne i endogenne. półpasiec. Zachorowaniami endogennymi nazywamy takie. bąblowicę muzgu. Wirusy przedostają się do ustroju głównie przez przewód pokarmowy. a postacie mózgowe zdarzają się wyjątkowo(zapalenie opon mózgowardzeniowych i mózgu przypomina pod względem klinicznym i zmian w płynie mózgowardzeniowym gruźlicze zakażenie). jak:odra. malaria)i robaczyce(inwazje nicieni. stany maniakalne. Leczenie wirusowych zapaleń mózgu nie jest łatwe.toksokaroza-zespćł larwy wędrującej trzewnej. dla których komórki układu nerwowego mają swoisty receptor umożliwiający realizację wstępnej fazy zakażenia. tj..wywołane pośrednimi formami rozwojowymi tasiemców wągrzycę mózgu. aż do śpiączki włącznie. Nieco inny przebieg kliniczny mają zakażenia egzogenne ou n. w których zapalenie opon i mózgu stanowią bezpośrednie powikłanie chorób wirusowych. Konykosteroidymają zastosowanie tylko w wybranych przypadkach. n. niekiedy drogą płciową i bezpośrednio do krwi. nasenne). układ oddechowy. Wyniki leczenia poprawiło wprowadzenie acyklowiru(Zovirax)i gancyklowiru(Cymevene). Znaczenie psychiatryczne infekcji grzybiczych jest niewielkie. W rozpoznaniu różnicowym trzeba je jednak brać pod uwagę. U chorych z powikłaniami psychiatrycznymi stosuje się bądź leki objawowe(uspokajające. Zakażenia egzogenne mają przebieg dwufazowy. Symptomatologia kliniczna i zmiany w płynie mózgowa-rdzeniowym przypominają etiologię gruźliczą. zwanej adsorpcją. Dotyczy ona osób. które zostały spowodowane uaktywnieniem przewlekłego zakażenia wirusowego. W takich przypadkach choroba rozpoczyna się mózgowymi zaburzeniami neurologicznymi. zwłaszcza komórkowej. We wczesnym okresie występują objawy dyspeptyczne lub grypopodobne z gorączką do 38 C w ciągu tygodnia. W zakażeniach egzogennych podstawową rolę odgrywają wirusy neurotropowe. Czynnikiem wyzwalającym jest obniżenie odporności. u. Chorzy z opryszczkowym zapaleniem mózgu bywają najpierw hospitalizowani na oddziałach psychiatrycznych. grypa.

Stany wywołane zmianami zapalnymi naczyń:kiła bezobjawowa. wiąd rdzenia. Kila układu nerwowego. Typowe dla włośnicy są bóle licznych grup mięśniowych. Dla celów praktyczne-klinicznych zaproponowano podział kiły układu nerwowego na dwie zasadnicze grupy(Stapiński. zwiększony poziom białka. W płynie mózgowa-rdzeniowym stwierdza się zmiany zapalne. wysypki skórne. l 992 k 1. rokowanie jest dobre. ale najczęściej w okresie dwóch lat. w zależności od umiejscowienia zmian w mózgu. objawów opuszkowych. W tej sytuacji trzeba się liczyć z przypadkami kiły układu nerwowego. kiłowe zapalenie opon. Stany wywołane zmianami miąższowymi:porażenie postępujące. dodatnie odczyny globulinowe. Niestety w ostatnich kilku latach obserwuje się ponowny wzrost zachorowań. W kile bezobjawowej układu nerwowego. co wiązało się z licznymi świeżymi zachorowaniami na kiłę. wylewy dospojówkowe i liczne wybroczyny pod paznokciami rąk i nóg. Wągrzyca daje często objawy guza mózgu. Rzadziej spotyka się psychozy paranoidalne. zanik nerwu wzrokowego. U chorych. Powojenna. Kilowe(ostre)zapalenie opon mózgowych może się rozwinąć w różnym czasie po zakażeniu. Leczenie polega na podawaniu sulfadoksyny(Fansidar)i chininy. napady padaczkowe. Robaczyc e. najczęstszej postaci tej choroby. kila oponowa-naczyniowa. Największe znaczenie ma kila układu nerwowego występująca w przebiegu kiły pćżnej. zaburzenia świadomości. Obraz kliniczny przypomina bakteryjne lub wirusowe zapalenie opon. Włzśnica przebiega z bardzo bogatą sympromatykąneurologiczna-psychiatryczną. Zmiany w płynie mogą się cofnąć samorzutnie. u których wdrożono swoisre leczenie. Z punktu widzenia psychopatologii występują okresowo dolegliwości przypominające nerwicę neurasteniczną:zdarzają się powikłania psychozami z zaburzeniami świadomości:stany pomroczne i onejroidalne(majaczeniowa-zamroczeniowe). Akcja W"przyniosła znakomite wyniki. kilak mózgu. U chorych tych nie obserwuje się żadnych wyraźnych zaburzeń psychicznych. wreszcie miąższowe i zwyrodnieniowe. występują ilościowe i jakościowe zaburzenia świadomości. . ale mogą też wystąpić objawy kliniczne innego zespołu. później oponowa-naczyniowe. obrzęki powiek i twarzy. mogą wywoływać ogniskowe objawy neurzlogiczne. jednojądrowa. chociaż bez gorączki. porażeń. Najpierw przeważają zmiany zapalne oponowe.krążenia). Kiła U okresu(zwłaszcza nawrotowa)może prowadzić do zajęcia układu nerwowego. Kila I okresu nie stwarza problemów neurolzgicznych i psychiatrycznych. nie ma też innych subiektywnych ani obiektywnych odchyleń w obrazie klinicznym. 2. ataksji móżdżkowej. Zaburzenia psychiczne w przebiegu zakażenia krętkiem bladym ośrodkowego układu nerwowego były po drugiej wojnie światowej bardzo częste. zmiany w płynie mózgowardzeniowym cofają się w czasie kilku dni lub tygodni. obrzmienie i zaczerwienienie spojówek. na zakażenie wskazuje wynik badania płynu muzgowo-rdzeniowego:pleocytoza. u części chorych dodatnie serologiczne odczyny kilowe. Sporadycznie pojawiają się napady drgawkowe. porażeń nerwów czaszkowych. kila naczyniowa mózgu i rdzenia. Obok napadów drgawkowych.

Przebieg szybki należy do rzadkości. później drugiego. że zanik nerwu wzrokowego występuje też w innych postaciach kiły układu nerwowego. stają się mniej wydajni w pracy. zaburzenia snu. Choroba nie leczona prowadzi do. Nierzadko łączy się z porażeniem postępującym(Óboparzhsr). Wiąd rdzenia jest najczęstszą postacią miąższową kiły układu nerwowego. śmierci.W przypadkach leczniczo zaniedbanych może rozwinąć się kiła późna układu nerwowego ze zmianami trwałymi w mózgu(wodogłowie)i objawami otępienia. jak i psychiatrycznym. Rozpoznanie ułatwia wystąpienie u młodego człowieka udaru mózgowego. Postępująca ślepota dotyczy jednego oka. są drażliwi. Zaburzenia psychiczne zwykle wyprzedzają zaburzenia neurologiczne. Kilak mózgu daje objawy guza wewnąuzczaszkowego tak pod względem neurologicznym. w której stwierdza się patologiczne zmiany w płynie mózgowa-rdzeniowym i dodatnie odczyny serologiczne. Pod względem pwcmor(alogicznym stwierdza się zmiany w tkane. Zaburzenia psychiczne obejmują zespoły od stanów majaczeniowych do zaburzeń osobowości i otępienia. W początkowym okresie występują niespecyficzne objawy neurasteniczne(stadium neurasteniczne porażenia postępującego). Ta postać kiły występuje u około 3'%nie leczonych lub źle leczonych chorych na kiłę. oponach i naczyniach typowe dla przewlekłego zapalenia. męczą się. W wyniku nacieków i zakrzepćww naczyniach mózgu i rdzenia rozwijają się liczne zespoły neurologiczne i psychiatryczne. nerwowej mózgu. Pojawiają się też pierwsze objawy neurologiczne w postaci dyzartrii. stany lęku oraz niepokoju psychoruchowego. Choroba należy do grupy przewlekłych zapaleń mózgu o powolnym przebiegu. . objawów Argylla i Robensona(brak. mają trudności w skupieniu uwagi. występują u nich. gdyż jako czysta odmiana naczyniowa jest rzadkością. Nie odgrywa w psychiatrii żadnej roli. Trzeba pamiętać. Porażenie postępujące. reakcji źrenic na światło przy zachowanej reakcji na przystosowanie i zbieżność). cbjawżw ocznych':wąskie źrenice. Jego istotą jest zwyrodnienie tylnych sznurów i korzeni rdzenia. Dołączenie się. objawy dyspep. płyn jest przeważnie prawidłowy. Tarcza nerwu wzrokowego jest szarobiała. Charakterystyczny jest postępujący charakter zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych. tyczne. Kila naczyniowa obrazem klinicznym przypomina postać oponowa-naczyniową. W tj postaci kiły pojawia się anizokoria(nierówność źrenic)i brak reakcji na światło oraz porażenia niektórych nerwów czaszkowych. Zanik nerwu wzrokowego jest skutkiem zapalenia opon w okolicy skrzyżowania nerwów wzrokowych. Pierwsze objawy pojawiają się 5-25 lat od chwili zakażenia. nierówność źrenic oraz. Chorzy wypowiadają liczne skargi hipochondryczne. Jest niewątpliwie najcięższą postacią kiły układu nerwowego. Stwierdza się zawężenie pola widzenia. W odróżnieniu od kiły oponowa-naczyniowej. Kila oponowa-naczyniowa mózgu i rdzenia wywołuje zróżnicowane objawy kliniczne w zależności od lokalizacji zmian.

zmienia się wyraźnie charakter pisma i dołącza nieuzymanie moczu oraz stolca. postacie schizofrenoidalne. Po kilku lub kilkunastu tygodniach objawy neurasteniczne ustępują miejsca zaburzeniom funkcji poznawczych(otępienie)i zaburzeniom zachowania. Taki opis przebiegu porażenia postępującego pochodzi sprzed kilkudziesięciu lat. lojalności. nie leczonych przypadkach. Pojawia się logoklonia. odleżyn. Jak już wspominaliśmy. Proces chorobowy toczy się najczęściej w okolicach czołowych mózgu w związku z czym stosunkowo wcześnie obniżeniu ulega uczuciowość wyższa. Pacjent staje się nieobowiązkowy. Dołączają się drżenia włókienkowe mięśni. język przy wysuwaniu zbacza. Wraz z pzstępem choroby napęd ulega obniżeniu. języka i mięśni okrężnych ust. nadmiernej potencji seksualnej i sukcesów w kontaktach z kobietami itd. W ogólnym badaniu płynu mózgowa-rdzeniowego stwierdza się duże zmiany:pleocytozę. władzy.neurologicznych w pustaci wzmożenia napięcia mięśni. wzmożenia i nierówności odruchów okostncwych i icięgnowych każe podejrzewać porażenie postępujące li okres choroby). wiądoporażenie i porażenie postępujące okresu młodzieńczego. amnestyczną-paralityczny zespół Korsakowa. W Ul zkresie porażenia pzstępującego nasilają się objawy neurologiczne. naprzemienną(maniakalna-depresyjną). zatraca ambicje. co skłania pacjenta do pudjmowania wielu chaotycznych działań. W cięższych. taktu i dystansu. zaś obraz psychopatologiczny przedstawia głębokie otępienie. Nierzadkie są ogniskowe objawy korowe(afazja)i napady drgawkowe. patologicznych złamań kości itd. W sferze uczuciowej obserwuje si znaczną chwiejność i nietrzymanie afektu. występują udary i rzekome udary mżzgowe oraz postępujące po nich niedowłady. Jest 1 początek U okresu cheruby. wzrastająca w ostatnim czasie liczba świeżych zachorowań na kiłę każe myśleć w różnicowaniu etiologii otępienia o kile układu nerwowego. Trzeba dodać. choregu. Istotne znaczenie ma obraz płynu mózgowu-rdzeniowego. w którym pojawiają się wielkościowe urojenia(a częściej konfabulacje)o treści wielkościowej(bogactwa. Vtrudnieniemw postawieniu prawidłowego rozpoznania jest zaprzeczanie infekcji kiłowej przez. poczucie więzi rodzinnej i społecznej. mowa skandowana. Rozpoznanie opiera się na danych z wywiadu. dość charakterystycznym obrazie klinicznym(neurologiczna-psychiatrycznym)i na wynikach badań dodatkowych. W psychiatrii wyróżnia się następujące kliniczne postacie porażenia postępującego:otępienną. postać Lissauera(porażenie ogniskowe). chociaż zdarzają się przypadki z nastrojem depresyjnym lub dysforycznym. Przestaje dbać o własną opinię i wygląd zewnętrzny oraz higienę osobistą. Ze względu na zmniejszenie ogólnej odporności ustroju na zakażenia. nastrój jest przeważnie euforyczny. obrzęków. postać Wicherta(zespół parkinsonoidalny w przebiegu porażenia postępującego). twarz jest maskowata. Mimika ubożeje. depresyjną. ekspansywną albo klasyczną. często dochodzi do zaburzeń troficznych. że wprowadzenie penicyliny znacznie złagodziło. U niektórych chorych zaburzenia pamięci składają się na pojęcie zespołu amnestycznego. siły. Pacjent powinien przejść badania serologiczne. wstydu. spląraniową(amentywną). Uwaga jest nadmiernie przerzutna. przebieg porażenia postępującego i przyczyniło się do poprawy rokowania. Wczesna diagnostyka i wczesne leczenie doprowadziły do wyeliminowania III okresu choroby. Stwierdza się narastające zaburzenia funkcji pamięciowych(pamięć krótkoterminowa i długoterminowa). . Napęd psychoruchowy(raczej w sensie pobudzenia ruchowego)nieznacznie się podwyższa.

FTA-AIS-odczyn immunnluorescencji krętków jest bardzo czuły i swoisty. Podostre srwardniające zapalenie mózgu(SSPE):3. Zespół nabytego upośledzenia odporności(AIDS)2. Rządku wykonuje się dzisiaj również złotowy odczyn koloidowy Langego(charakterystyczne było wyraźne odbarwienie w pierwszych probuwkach. Zespół nabytego upośledzenia odporności(AIDS-Acąiredlmmune Deficiency Syndrome)został opisany po raz pierwszy. Ujemny wynik odczynów klasycznych nie stanowi dostatecznej podstawy do wykluczenia kiły układu OTWOWSZO. nawet przez kilka lat. u których liczba limfocytów . FTA-AIS. Obowiązująca do 1993 r. zwłaszcza porażenia postępującego w psychiatrii. wymagają więc potwierdzenia wysoce swoistymi odczynami krętkowymi. obejmującą wszystkie osoby seropozytywne względem HIV. dożylnie. penicylinę benzatynową G. TPI-odczyn immobilizacji krętków(test Nelsona)jest najbardziej swoisty ze znanych testów kilowych. Najczęściej stosuje się:penicylinę krystaliczną G(dzżylnie 20-30000000 j. I stycznia 1993 r. chociaż trudny technicznie*kosz*ow*. Po porażeniu postępującym dawki antybiotyków muszą być wysokie. neosalwarsanu. zmiana definicji. Od lat czterdziestych stosowanie penicyliny wyeliminowało te metody. Leczenie kiły ośrodkowego układu nerwowego. Istotne znaczenie ma odczyn VDRL. erytromycynę w dawkach jw. przed wprowadzeniem penicylin opierało się na wstrzykiwaniu bizmutu. Odczyny Bordeta i Wassermanna oraz Kolmera straciły na znaczeniu. Powikłania psychiatryczne leczy się w zależności od rodzaju zespołu psychopatologicznego. TPH)badanie krętkowe opiera się na antygenach uzyskiwanych z krętków. bez leczenia. przez cu najmniej 2 tygodnie. zaś w przypadkach uczulenia na penicylinę stosuje się retacyklinę(500 mg co 6 godzin przez 30 dni).nastąpiła. Przestano w niej uwzględniać obraz kliniczny choroby. mogą też wygasać samoistnie.i cefuiakson 2 g/dobę. dodatnie odczyny globulinowe. Chorobę Creutzfeldta-Jakuba. co zwykle ukazuje się leczeniem niewystarczającym. /dobę)z jednoczesnym doustnym zażywaniem probenecidu(Benemid)co 6 godzin po 500 mg.zwiększenie poziomu białka. Przewlekłe zakażenia wirusowe. Ośrodek. a także na terapii gorączkowej(zimnica). Odczyny klasyczne mogą być nieswoiście dodatnie. przy niewielkich zmianach w następnych). W odczynach klasycznych(VDRL. 1. O rozpoznaniu decydują odczyny serologiczne:klasyczne i krętkowe.w Stanach Zjednoczonych. Odczyny krętkowe. Omówimy tutaj:1. zaś w krętkowych(TPI. W wyniku przeprowadzania leczenia odczyny te stają się doić szybko ujemne. w 1981 r. Zwalczania Chorób Zakaźnych w USA(CDĆ-Centers fur Disease Contr przyjął nową definicję AIDS. Niekiedy na podstawie kontrolnych badań klinicznych i serologicznych zachodzi konieczność powtórzenia kuracji. który wykonuje się w oddziałach szpitalnych rutnowu.definicja AIDS opierała się wyłącznie na kryteriach klinicznych. Po leczeniu utrzymuje się długo wynik dodatni(w niskim mianie). VSR)używa się antygenu kardiolipidowego.

że otępienie występuje. Pierwszym objawem są zaburzenia funkcji poznawczych. Jest to rzadka choroba w Polsce zapadalność roczna wynosi I przypadek na I milion ludności. że zaburzenia neurologiczne i psychiatryczne mogą mieć charakter pierwotny(następstwa zapalenia mózgu)i wtórnych uszkodzeń układu nerwowego powstających w przebiegu dodatkowych. Przyczyną zaburzeń immunologicznych. rż. jak i heteroseksualnych). Powodem tego było włączenie grupy osób spełniających kryteria immunologiczne. a dopiero w U fazie pojawiają się ruchy mimowolne(rytmiczne mioklonie kończyn. Zakażeniu ulega też obwodowy układ nerwowy. W AIDS wirus HIV zakaża bezpośrednio komórki mikrogleju. że pandemia HIV trwa już na świecie kilkanaście lat. Zważywszy. z punktu widzenia objawów klinicznych. że w grupie 1001 pacjentów zakażonych HIV 162 wymagało pomocy psychiatrycznej-u 52 rozpoznano depresję według kryteriów DSM. Leczeniem zajmują się wyspecjalizowane ośrodki leczenia AIDS. U 1. Wirus jest wrażliwy na podwyższoną ciepłotę i guza organizmem gospodarza szybko ginie. 4%kilkunastmiesięczna obserwacja ujawniła epizody maniakalne. Chodzi tutaj o zakażenia wirusowe. Przez wiele lat sądzono. czyli stanowi mniej niż 1-4%ogólnej liczby limfocytuw T. oportunistycznych"infekcji lub procesów nowotworowych rozwijających się w warunkach upośledzonej odporności immunologicznej. z uprzywilejowanie to ma charakter względny i polega na fizjologicznej adaptacji procesów odpornościowych do specyficznego środowiska mózgu. Podostre stwardniające zapalenie mózgu(SSPE)występuje w przebiegu utajonego zakażenia mutantem wirusa odry. Trzeba wreszcie dodać. jest infekcja retrowirusem z grupy lentiwirusów. Najczęściej chorują osoby między 10. przez przetoczenie krwi lub używanie(przez narkomanów)nie wyjałowionych strzykawek i igieł do iniekcji. . wywołanych uszkodzeniem i obniżeniem ilości limfocytów T. co prowadzi do zapoczątkowania produkcji znacznych ilości cytokin i innych substancji toksycznych dla neuronów. które uznano za kryteria AIDS według starjdefinicji. Z innych badań wynika. że wirus ten wykazuje nie tylko limfotropizm. Okres utajenia od chwili zakażenia wynosi od kilku miesięcy do kilkunastu lat. Zmiana definicji spowodowała statystyczny wzrost ogólnej liczby przypadków chorych na AIDS. 2. Z badań przeprowadzonych w połowie lat dziewięćdziesiątych w USA(Baltimore)wynika. U-44 stwierdzono objawy otępienia. Najnzwsze badania wskazują jednak. rzadziej bakteryjne. wywołanymi bezpośrednim działaniem HIV-I na*#u n. Dzisiaj wiadomo. stadiuw rozwoju.CD. są zaburzenia motoryczne i funkcji poznawczych(demzmia). często ze sztywnością pozapiramidową). że mózg jest narządem immunologicznie uprzywilejowanym. W późniejszych okresach czynność bioelektryczna ulega rozlanemu zwolnieniu i pojawiają się zmiany w czynności podstawowej. i 15. . uogólnione wyładowania grup wysokonapięciowych fal(U i Ul faza). Najczęściej stwierdzanymi zaburzeniami neurologicznymi i psychiatrycznymi. jest mniejsza niż ZOO/ul. Zakażenie następuje poprzez stosunek płciowy(zakażeniu ulegają osoby zarówno w wyniku stosunków homo-. ale także silny neurnropizm. grzybicze i pierwomiakowe. Bardzo charakterystyczny jest obraz GIG:rytmiczne. u których choroba nie osiągnęła.pomocniczych(w mniejszym stopniu limfocytów B i monocytów). powstały warunki do prowadzenia badań dotyczących zaburzeń psychicznych w AIDS na stosunkowo dużych grupach chorych. u około 20%osób zakażonych HIV.

Zmiany w płynie mózgowa-rdzeniowym nie wykazują swoistych zmian, z wyjątkiem obecności przeciwciał odrowych. Jak dotąd, nie ma skutecznego leczenia. U większości chorych zgon następuje w ciągu 3-5 lat. Największe nadzieje wiąże się ze szczepieniami przeciwodrowymiu dzieci(pierwsze w l 3, -14, miesiącu życia, drugie w wieku szkolnym). Tego rodzaju profilaktyka może się przyczynić do likwidacji SSPE. 3. O ho re ba Ćre u tz fe I d ta-J ak oba stanowi podostrą encefalopatię gąbczastą występującą u ludzi na całym świecie, wywołaną przez, wirus powolny"(inkubacja trwa kilka do kilkunastu lat). Choroba wzbudziła w ostatnim czasie zainteresowanie badaczy ze względu na możliwość zakażenia ludzi przez mięso wołowe(choroba szalonych krów). Dowodem wirusowej etiologii może być fakt, że udało się chorobę(wirus:)przeszczepić z mózgu ludzi chorych na szympansy. U zwierząt odtworzono zespół kliniczny i morfologiczny choroby Creutzfeldta-Jakoba. Jedną z hipotez dotyczących patogenezy choroby Creutzfeldta-Jakoba jest teoria prionów stworzona przez kalifornijskiego badacza Stanleya 8. Prusinera(laureata nagrody Nobla w 1997 r.), próbująca wyjaśnić mechanizm przenoszenia choroby ze zwierząt na ludzi(choroba szalonych krów). Priony, mające strukturę białkową(proteiny), znajdujące się w każdym organizmie, zmieniają swój charakter pod wpływem, złych"prionów, tj.mających odmienną strukturę przestrzenną. Owe priony mogłyby być przenoszone drogą pokarmową. Tłumaczyłoby to epidemię u brytyjskich krów, które były karmione paszą zawierającą domieszkę mączki uzyskanej z padłych zwierząt. Do tej pory uczeni odnosili się sceptycznie do pogląduw Prusinera, ale obecnie nie wyklucza się możliwości, że spożywanie, zakażonego"mięsa chorych zwierząt może prowadzić do rozwinięcia się choroby Creutzfeldta-Jakuba, będącej ludzką odmianą choroby szalonych krów. Czas pokaże, czy hipotezy te znajdą potwierdzenie w dalszych obserwacjach klinicznych i szczegółowych badaniach. neuropatologicznych. Pozycja nozologiczna tego schorzenia nie jest jednak jasną. ponieważ u ponad 10%chorych stwierdza się rodzinne jej występowanie. W częśd*przypadków opisywano przekazywanie choroby według typu dominującego aut somalnego. Być może mamy do czynienia z niejednolitą(niehomogenną)grupą chorób. Choroba(postać rodzinna)występuje w piątym lub szóstym dziesiątku lat.. Najczęściej około 40, rż, , znacznie rzadziej w młodszym wieku(20, lż). Zapadalność gazu nielicznymi ogniskami endemicznymi, wynosi w wielu krajach, około I na i milion ludności rocznie(Kulczycki, l 992). Rozpoznanie zpiera się na badaniu neurologiczna-psychiatrycznym i badaniach. pracuwnianych. Jednym z pierwszych objawów jest szybko narastające otępienie. Po kilku tygodniach obserwuje się ruchy mimowolne o charakterze zrywań mięśniowych i mioklonii, drżenia, niezborności kończyn, zaburzenia równowagi. W niektórych przypadkach może się rozwinąć ślepota korowa. Spośród badań pracownianych najbardziej przydatne jest badanie EEG. W okresie pełnego rozwoju choroby rejestruje się uogólnione zwolnienie czynności bioelektrycznej z rytmicznymi synchronicznymi falami ostrymi o częstości 0. 5-3 Hz. Płyn mózgowa-rdzeniowy nie wykazuje odchyleń od normy.

Tomografia komputerowa głowy może w późniejszym okresie ujawnić mierny zanik mózgu. Rokowanie jest niepomyślne, nie ma bowiem leczenia przyczynowego. Śmierć następuje w okresie od roku do 2 lat od wystąpienia pierwszych objawów. Ze względu na przypuszczalną etiologię zakaźną obowiązują surowe reguły antyseptyczne. Wyrazem działań profilaktycznych jest likwidacja stad bydła zainfekowanych wirusem choroby szalonych kruw. Padaczki. Definicja, etiologia i patogeneza Szczegu(owych infzrmaji na temat padaczek powinny dostarczać podręczniki neurologii, gdyż problematyka ta jest przede wszystkim przedmiotem zainteresowania tej specjalności medycyny. Nie oznacza to jednak, że padaczki przestały interesować psychiatrów. Epileptologię, czyli gałąź medycyny zajmującą się tymi zespołami chorobowymi, umieszcza się na styku kilku specjalności:neurologii, neurochirurgii, pediatrii, psychiatrii i kilku innych. Wystąpienie napadu padaczkowego nie oznacza jeszcze padaczki. Napady padaczkowe stanowią jedną z podgrup napadów pochodzenia mózgowego(Mąjkowski, 19861:należą do nich napady z niedokrwienia(np.napady w wyniku nagłego zatrzymania czynności serca), napady pochodzenia neurotoksycznego, napady w następstwie zatrucia wodnego, napady pochodzenia metabolicznego(np.niedocukrzenie, niewydolność wątroby, zatrucie alkoholem), napady psychogenne, związane z rytmem snu(np.narkolepsja), ruchowe mimzwolne pochodzenia pozapiramidcwego(np.napady dyskinetyczne w trakcie leczenia neuroleptykami), np.o nie ustalonym pochodzeniu, lecz nie związane z wymienionymi czynnikami. Napad padaczkowy jest wyrazem gwałtownego i nadmiernego wyładowania komórek nerwowych w następstwie depolaryzacji błony komórkowej. Temu zjawisku towarzyszą wyładowania czynności bioelektrycznej neuronów, a także zróżnicowane objawy kliniczne:zaburzenia ruchowe, zmysłowe, przytomności i świadomości, emocjonalne, wegetatywne, intelektualne(poznawcze), a niekiedy różne kombinacje tych objawów. Powtarzanie się napadów upoważnia do rozpoznania padaczki. Nie istnieje ścisły wykładnik liczbowy, który by określał, ile napadów oznacza padaczkę. Padaczkę określa się zwykle jako przewlekle zaburzenie mózgowe o różnej etiologii, charakteryzujące się nawracającymi napadami. Tylko wyjątkowo można rozpoznać padaczkę po jednym napadzie, jeżeli zapis 810 wykazuje bezsporną i charakterystyczną patologię(np.symetryczne wyładowania iglic, fal ostrych lub zespołów iglicy i fali wolnej). Nikt już dzisiaj nie uważa padaczki za chorobę w znaczeniu jednostki nozologicznej. Dla określenia polietiologii tego zespołu świadomie użyliśmy w tytule określenia, padaczki"W praktyce klinicznej używamy najczęściej terminu padaczka szczątkowa lub organiczna, np.po przebytym urazie czaszkowe-mózgowym lub padaczka objawowa, jeżeli napady padaczkowe są wyrazem toczącego się aktualnie procesu chorobowego w mózgu, np.guza nowotworowego, ('oraz rzadziej natomiast rozpzznaje się padaczkę samoistną, używając raczej określeń:padaczka czynnościowa, nie ustalonego pochodzenia, skrytopochodna. Mówiąc o e fi o I o g i i padaczki musimy pamiętać, że jej ustalenie nie należy do łatwych zadań. Nie zawsze rzucający się w oczy lub sugerowany w wywiadzie, czynnik etiologiczny"jest w istocie odpowiedzialny za wystąpienie padaczki. Zdarza się często, że, ustalona etiologia"jest jedynie prawdopodobna lub domniemana. Przypadki z rzeczywiście ustaloną etiologią stanowią zaledwie 20-306. Szczegółowe rozważania na temat p r z y c z y n padaczek należą do neurologii. W naszym rozdziale zajmujemy się przede wszystkim aspektami psychiatrycznymi padaczek.

Dla przypomnienia podamy, że wśród różnych przyczyn pierwsze miejsce zajmują urazy głowy(łącznie z urazami okołoporodowymi). Udział innych czynników etiologicznych jest procentowo zbliżony. Wymienia się przyczyny toksyczna-metaboliczne, czynniki zapalne(zapalenie mózgu i opon mózgowych), choroby naczyniowe mózgu, choroby zwyrodnieniowe(np.zespoły otępienne, pierwotnie zwyrodnieniowe typu Alzheimera), nowotwory itd. W tym miejscu należy przypomnieć, że w każdym przypadku napadów padaczkowych lekarz powinien dążyć do ustalenia ich przyczyny, a nie poprzestawać na postawieniu ogólnikowego rozpoznania "padaczka"Również patogen e z a padaczek i napadów padaczkowych należy do neurologii. Poniższe informacje mają charakter przypomnienia wiedzy wyniesionej z wykładów neurologii, mogą być bowiem przydatne w rozpatrywaniu aspektu psychiatrycznego padaczek. Przede wszystkim trzeba sobie uświadomić, że napad padaczkowy jest skutkiem zmienionej reaktywnzici lub stanu lizjzlogicznegoczęści lub ca(ziej mózgu. Wyładowanie bioelektryczne(padaczkowe)i napad padaczkowy są wlaściwziciamizaruwno zdrowej, jak i uszkodzonej komórki nerwowej. Pobudliwość komórek nerwowych jest związana z tzw.pługiem drgawkowym, będącym indywidulaną cechą człowieka. U ludzi z niskim progiem, nawet bodźce fizjo. logiczne mogą wyzwolić napad padaczkowy. Tym samym napad padaczkowy, można wywołać w zasadzie u każdego człowieka i zwierzęcia. Nie można zatem(rozpatrywać mechanizmu napadów padaczkowych bez uwzględnienia genetycznie. uwarunkowanego pogotowia padaczkowego lub niskiego progu pa-. daczkowego. Nasuwa się tutaj analogia do rodzinnej ta więc genetycznie uwarunkowanej)skłonności lub podatności na niektóre inne choroby, np.chora niedokrwiennej serca, astmy, cukrzycy, miażdżycy, nadciśnienia tętniczego itd. Działanie tego samego czynnika etiologicznego(np.urazu głowy)u człowieka. z wysokim progiem padaczkowym i niskim pogotowiem padaczkowym może nie. spowodować napadów padaczkowych, podczas gdy u osoby z niskim progiem drgawkowym i wysokim pogotowiem padaczkowym prawdopodobieństwo wy-. siąpienia napadżw jest znacznie większe. Istnienie pogotowia padaczkowego usiłowane tłumaczyć za pomocą różnych hipotez. Symptomatyka napadów padaczkowych zależy od rodzajów dróg i sposobów propagacji(szerzenia się)wyładowań. Przeważnie chudzi o wyładowani miejscowe. Przestrzenną sieć komórek, zbejmującą pewien obszar mózgowia, będącą źródłem wyładowania bioelektrycznego określa się nazwą ogniska padaczkowego(albo padaczkorodnego). Oprócz ogniska pierwotnego mogą powstawać ogniska wtórne, a więc obszary wyładowań napadowych oddalone od pierwotnego ogniska przynajmniej o jedną synapsę. Bardzo często wtórne ogniska padaczkowe usadawiają się w płacie skronizwym(padaczka skroniowa), co ma związek z bogatymi połączeniami obydwu półkul przede wszystkim przez spowiło wielkie mózgu. Najprawdopodobniej mechanizm powstawania wtórnego ogniska jest podobny, lub taki sam, jak w przypadku eksperymentalnego ogniskw padaczkowego u zwierząt metodą kindlingu. Zjawisko kindlingu(ang.rozniecenie, rozpalenie)opisał Goddard w 1971 r. Chodzi z jedną z technik stosowanych w epilepwlogii doświadczalnej, polegającą na powtarzalnym drażnieniu, np.bodzcem elektrycznym, określonego pola mózgowego. Regularne drażnienie słabym, podprogowym prądem elektrycznym nie wywołuje początkowo u

zwierzęcia doświadczalnego żadnych zmian w jego zachowaniu(behawwralnych), dopiero drażnienie przez wiele tygodni doprowadza do, spontanicznych"ogniskowych wyładowań i ostatecznie-do napadów padaczkowych. Zdaniem Majkowskiegz(1986)technika ta prowadzi du długotrwałych zmian plastycznych neuronów mózgu, wyrażających się powstawaniem nic tylko ogniska padaczkowego, ale i innych rozsianych zmian w ca(ym mózgu. Zjawisko kindlmgu ma dużo wspólnych cech z procesem uczenia i pamięci. Decydującą rolę w poznaniu pawmechanizmu padaczkowego odegrały badania bioelektryczne. Dzięki badaniu lfG stało się możliwe poznanie zasadniczego elementu patofizjologicznego, jakim jest wyładowanie bioelektryczne w uszkodzonych neuronach. Klasyfikacja padaczek i napadów padaczkowych. Zarówno padaczki, jak i napady padaczkowe dzielono w przeszłości według różnych kryteriów. W tym zwięzłym rozdziale pominiemy jednak ich historyczny przegląd. Zgodnie z międzynarodowymi ustaleniami obowiązuje obecnie podział pada czek na trzy zasadnicze grupy(podział GastautkPadaczki uogólnione:1. Pierwotnie uogólnione:2. Wtórnie uogólnione 3. Nie określone uogólnione. Il. Padaczki częściowe. Ul. Padaczki nie sklasyfikowane Masland(według Majkowskiego, l 9 b 6)zaprzponował szerszy podział, wychodząc z kategorii semantycznych:etologii, fizjologii(postać napadu), podłoża anatomicznego i wieku lub okoliczności wystąpienia zespołu. W ren sposób powstały cztery grupy klasyfikacyjne, kłute dzielą się jeszcze na wiele szczegółowych podgrup. Z klasyfikacją Gastaut padaczek zbieżna jest klasyfikacja napadów według propozycji Komisji ds. Klasyfikacji i Terminologii Międzynarodowej Ligi Przeciwpadaczkowej(LL. AJ. ).Była ona przedmiotem kilkakrotnych rewizji. Opracowanie z 1981 r.przedstawia się następującz:1. Napady częściowe(ogniskowe, napady miejscowej:A. Napady częściowe proste(bez zaburzeń świadomości). 1. Z objawami ruchowymi:a)ogniskowe objawy ruchowe bez, marszu", b)napady Jacksona, c)napady wersywne(ogólnie kontrowersywne)d)pastoralne, e)fonacyjne(wokalizacja albo zahamowanie mowy). Z objawami autonomicznymi(wegetatywnymi). Z objawami nadwrażliwości somatycznej albo z objawami zmysłowymi(sensorycznymi)-proste zaburzenia spostrzegania np.kłucia, mrowienia, błyski świetlne, szumy. Z objawami psychicznymi(zaburzenia wyższych czynności nerwowychka)afatycznymi, b)dysmnestycznymi(np.dćja vu), c)myślenia(np.myśli przymusowe), d)afektywnymi(dystymicznymi-przygnębienie, złoić, lęk)e)spostrzegania, np.w rodzaju napadowej mikropsji, fi złożonymi zaburzeniami spostrzegania, np.muzyka, sceny. apady częściowe z objawami złożonymi(z zaburzeniami świadomości)1. Początek napadu częściowego prostego z następowymi zaburzeniami świadomości:a)z objawami

częściowymi prostymi(Al do A 4)i zmienioną świadomością, b)z autumatyzmami. 2. Z zaburzeniami świadomości już na początku napadu:a)wyłącznie z zaburzeniami świadomości, 13Psychiatria. b)z prostymi objawami częściowymi(od Al do A 4), c)z automatyzmami. Napady częściowe, z kturych rozwijają się uogólnione napady toniczna-. -kloniczne(napady toniczna-kloniczne, z częściowym początkiem). 1. Napady częściowe proste, które uogólniają się w napady toniczna-, -kloniczne. 2. Nlapady częściowe z objawami złożonymi, kture uogólniają w napady toniczna-kloniczne. 3. Napady częściowo proste, przechodzące w napady częścioyz objawami złożonymi, uogólniające się następnie w napady toniczna-kloniczne. Il. Napady uogólnione(drgawkowe i niedrgawkowec 1. Napady absencyjne(absencje). 2. Napady miokloniczne. 3. Napady toniczne. 4. Napady toniczna-kloniczne. 5. Napady atoniczne. 6. Napady akinetyczne. 7. Napady niemowląt. Ul. Napady jednostronne lub przeważnie jednostronne. IV. Napady nie sklasyfikowane. Nawet pzwyższy uproszczony pzdział uwidacznia, jak dalece zróżnicowany obraz kliniczny mogą mieć napady padaczkowe. Trzeba nie lada biegłości i doświadczenia, aby prawidłowo rzzpoznać i zaklasyfikować poszczególne gatunki napadów. Stopień trudności diagnostycznych wzrasta, gdy u jednego chorego występuje kilka rodzajów napadów padaczkowych. Epidemiologia padaczek. Określenie rzeczywistych wskaźników zachorowalności i rozpowszechnienia padaczki jest trudne z przyczyn metodologicznych. Większość statystyk odnosi się bowiem do tzw.zarejestrowanych przypadków palaczki. Duża część chorych skutecznie zataja fakt choroby, leczy się w warunkach zapewniających maksymalną dyskrecję. Również wyniki badań epidemiologicznych, nawet w różnych próbach populacyjnych, traktujemy z ostrożnością.

Wiarygodne źródła informacji to:dokumentacja szpitalna, poradniana lub specjalne rejestry chorych na padaczkę. Ankietowe badania ludności są niepewnym źródłem, gdyż ankietowani nie muszą się do choroby przyznawać, nawet gdy zapewnia się im anonimowość odpowiedzi. Wskaźniki zachzrowalności i rczpzwszechnienia wykazują duże wahania w różnych krajach i w różnych populacjach. Nie wskazuje tu jednak na jakieś regionalne zależnzści, lecz wynika z niejednakowych kryteriżw definicyjna-rozpoznawczych(np.włączanie do statystyk tzw.drgawek okolicznościowychgorączkowych). Wskaźnik rozpowszechnienia padaczki ocenia się na 0. 5-O, /'%:liczbę chorych na palaczkę w Polsce-na ukute 150 tysięcy. Rozpowszechnienie ostrych i przewlekłych zaburzeń psychicznych u chorych na padaczkę podano poniżej. Klinika napadów padaczkowych. Nie jest rzeczą możliwą omówienie w tym krótkim rozdziale obrazu klinicznego i przebiegu wszystkich rodzajów napadów. Z przedstawionej wyżej klasyfikacji wynika, że istnieją dwie duże grupy napadów:uogólnione i częściowe. Napady uzgólnione mogą mieć od początku charakter zgeneralizuwany(padaczka pierwotnie uogólniona)lub być następstwem wtórnego uogólnienia się napadu częściowego(ogniskowego). Najczęściej spotykane typy napadów to:uogólniony(toniczna-kloniczny)napad drgawkowy, napad absencyjny(dawna nazwa:napad mały, gem md, niepoprawny termin-napad nieświadomości), napad częściowy prosty lub złożony. Przed omówieniem poszczególnych napadów godzi się jeszcze raz podkreślić że występowanie objawów w sposób napadowy nie może być podstawą do rozpoznania padaczki. Napadowe zjawiska pochodzenia mózgowego wymagają odpowiedzi na cztery zasadnicze pytania:1. Czy chudzi o napad padaczkowy czy niepadaczkowy? 2. Jaki jest'rodzaj napadu padaczkowego(od początku uogólniony czy częściowy)? 3. Jaka jest przyczyna napadu padaczkowego(etiologia zudaczki)? 4. Jakie jest rokowanie(padaczka czy reakcja padaczkzwa, ewentualnie rokowanie co do choroby podstawowej)? Bardzo pomocny w rozpoznaniu padaczki jest szczegółowy i ukierunkowany wywiad, a znaczenie rozstrzygające w przypadkach wątpliwych ma zaobserwowanie napadu przez lekarza, najlepiej z możliwością wykonania w trakcie lub bezpośrednio po napadzie badania EEG. Duży postęp w rozpoznawaniu padaczki dało wprowadzenie techniki magnetowidu i telemetrii do zsynchronizowanej obserwacji napadów padaczki i zapisu EEG. Napad drgawkowy uogólniony(toniczna-kloniczny), napad duży(grand mw). Napad pierwotnie uogólniony rozpoczyna się bez żadnych objawów zwiastujących nagłą utratę przytomności. Chory upada z powodu tonicznego skurczu wszystkich mięśni ciała. Niekiedy wydaje z siebie krzyk(mdor)podobny do krzyku pawia. Ze względu na przewagę mięśni prostowników nad zginaczami chory pręży się, kończyny dolne prostują się, usta otwierają, ręce są zgięte i przywiedzione, palce zaciśnięte, kciuki wtłoczone w dłonie. Po krótkim okresie znieruchomienia(zkres tężcowy)całego ciała odbywa się powolny skręt tułowia

w stronę silniejszych antagonistów-np.głowa skręca się w bek. Oczy są otwarte, gałki oczne zwracają się w tę stronę co głowa, źrenice są rozszerzone i nie reagują na światło. W następstwie bezdechu pojawia się sinica. Fu 20-30 sekundach trwania skurczu tonicznego występują drobne drżenia w mięsniach, potem drgawki kliniczne:szybkie, rytmiczne i przeważnie symetryczne. W tej fazie napadu, w następstwie naprzemiennych skurczów zwieraczy może dojść do oddania moczu, stolca i wytrysku nasienia(u mężczyzn). Pojawiają się oddechy, sinica powoli ustępuje. Ślina na ustach może być podbarwiona krwią wskutek przygryzienia języka lub zranienia błony śluzowej. Całość napadu drgaw. kowego, łącznie z okresem tonicznym i klonicznym, trwa od I do 1, 5 minuty(jem nie dłużej niż 2 minuty). Po ustąpieniu drgawek chory jest w stanie śpiączki, kłom stopniowo ustępuje miejsca półśpiączce, przechodząc w sen. Napad wtórnie uogólniony bywa poprzedzony okresem zwiastunów trwającym kilka godzin lub dni. Chory uskarża się na złe samopoczucie, pmggnębienie, apatię, bóle i zawroty głowy. Obserwuje się zmianę nastroju, rozdrażnienie. 'kłótliwość i skłonność do konfliktów z otoczeniem. Na krótko(kilka sekund)przed uogólnieniem się napadu występują obja, sygnałowe"(Gastaut), noszące w tradycyjnej epileptologii nazwę aury(powiewu), a błące w istocie początkiem napadu częściowego. W zależności od obszaru mmzapoczątkowującego napal uogólniony mogą to być napady częściowe proste(ruhywe, wegetatywne, sensoryczne, psychiczne:dysmnestyczne, ideacyjne, dystymiczne i lub złożone, tj.zawierające elementy jakościowo zmienionej świadomości. Napad drgawkowy uogólniony może przebiegać zgodnie z omówionymi fazami w sposób symetryczny, jeżeli chodzi o składnik drgawkowy, może jednały wykazywać odchylenia od tego schematu. Częste napady poranne lub jednostronne. (pobudzenie padaczkowe nie przechodzi na drugą półkulę mózgu). Napad niedrgawkowy uogólniony, napad mały(zem na(, alrewce), absenny lub nieświadomości. Napady te mogą mieć rćżny przebieg. W typowej postgpolegają na krutkiej(5-15 sekund)przerwie w strumieniu świadomości i nie ypoprzedzone żadnymi objawami zwiastunowymi. W trakcie napadu absegcyjn ego zablokzwane jest spostrzeganie, chory jest, psychicznie nieobecny"(stąd termin mrewce), nieruchomieje, przerywa wykonywaną czynność, milknie mbardzo krótko, by po chwili podjąć przerwany wątek rozmowy. Pacjenci przeważnie nie mają poczucia przebytegz napadu. Powtarzające się w krćrkich odstępach czasu napady noszą nazwę piknolepsj i. Nietypowe odmiany napadów absencyjnych przebiegają z miokloniami, ze zwiększeniem napięcia mięśniowego-symetrycznym lub niesymetrycznym z nagłą utratą napięcia mięśni postawy(atonia), z prostymi automatyzmami(mlaskanie ustami, ruchy połykania)i z objawami wegetatywnymi. W rozpoznaniu różnicowym w stosunku do innych gatunków napadów padaczkowych ważna rola przypada badaniu EEG. Napadom absencyjnym towarzyszą symetryczne i synchroniczne wyładowania iglic-fal o częstotliwości 3 c/y(odmiany nietypowe mają zbliżony rytm). Napady c z ę i c i owe pros te przebiegają z objawami:ruchowymi(drgawki typu Jacksona), wegetatywnymi(napadowy ślinotok, poty, zaczerwienienie twarzy przyspieszenie akcji serca),

sensorycznymi(parestezję, błyski, elementarne dźwięki)i psychicznymi(napadowa afazja, złudy pamięciowe utożsamiające typu doją vu, myśli przymusowe, krótkotrwałe zmiany nastroju). Napady częściowe mogą również przebiegać z objawami złożonymi, np.w zakresie funkcji spostrzegania-chory słyszy napadowa stale 1 sarną frazę muzyczną lub widzi złożone sceny(dawna nazwa:stany marzeniowedreamy states). W piśmiennictwie epileptologicznym używa się niekiedy na określenie tych stanów błędnej nazwy, napadowe halucynacje". Zjawiska te różnią się od omamów tym, że przebiegają bez sądu realizującego, czyli poczucia rzeczywistości. Nie używa się dzisiaj również nazwy, napady psychcsensoryczne". M. Jarosz nadał im, w celu odróżnienia od halucynacji, nazwę halucynoidów. Napady częściowe z objawami złożonymi mogą początkowo wyrażać się objawami prostymi, a ich złożoność polega na występowaniu zaburzeń świadomości(od samego początku napadu lub w jego przebiegu)i dołączaniu się automatyzmów ruchowych. W nowej klasyfikacji nie używa się terminu, napad psychomotoryczny"(dawna nazwarównoważniki pomroczne). Pod względem psychopatologicznym mamy oczywiście do czynienia z nagłą jakościową zmianą świadomości. Jeżeli chodzi o symptomatykę, to rozróżniamy następujące automatyzmycj 1)pokarmowe(żucie, przełykaniek 2)mimiczne, które mogą wyrażać jakieś stany afektywne, np.strach 3)gestykulacyjne, skierowane ku jednostce lub ku otoczeniu:4)poruszeniowe(lokomocyjne):5)słowne. Ognisko zapoczątkowujące napad częściowy z objawami złożonymi znajduje się przeważnie w płacie skroniowym(układ skroniowa-limbiczny)i stąd w starszym nazewnictwie używano określenia, padaczka skroniowa"Stany padaczkowe. Mianem tym określa się przewlekanie się czasu trwania pojedynczego napadu padaczkowego lub występowanie napadów w krótkich odstępach czasu. Każdy rodzaj napadów może osiągnąć rozmiary stanu padaczkowego. Z punktu widzenia klinicznego i elektroencefalograficznego rozróżnia się stany napadów uogólnionych, jednostronnych i częściowych. Psychiatra styka się najczęściej ze stanem padaczkowym napadów uogólnionych(smws grand-ma(, (IM), stanem typowych napadów absencyjnych(Ówwzem-mai, FM)i stanem napadów częściowych złożonych z automatyzmami(mmezsycWzmztzncar). We wszystkich tych stanach padaczkowych mamy do czynienia z ilościowymi zaburzeniami przytomności lub jakościowymi zaburzeniami iwiadoTOSCl. Ostre zaburzenia psychiczne w padaczkach. Pojęcie, psychozy padaczkowe"ma dzisiaj znaczenie wyłącznie historyczne:było ono zresztą zawsze wieloznaczne. Psychozy u chorych na padaczkę należałoby podzielić według tego samego klucza klasyfikacyjnego, jaki generalnie obowiązuje w nozogrwii psychiatrycznej, a mianowicie na psychozy somatogenne, endogenne i psychogenne. Takie stanowisko zajmują eksperci WHO(por. Słownik terminologiczny-padaczki):według nich nie zaleca się stanowczo terminów "ostra i przewlekła psychzza padaczkowa", lecz proponuje określenie, psychozy u chorych na padaczkę". Terminologia ta bowiem nie przesądza z góry związku patogenetycznego psychozy z padaczką. Udowodnienie związku między psychozą a wystąpieniem napadów padaczkowych nie jest sprawą prostą.

Nie ma np.wątpliwości co do związku przyczynowego z padaczką takich psychoz, jak przed-i ponapadowe zamroczenie czy omćwione w poprzednim podrozdziale stany padaczkowe przebiegające z zaburzeniami przytomności i świadomości(stan psychomotoryczny). Znacznie trudniej udowodnić tę zależność w psychzzach schizofrenicznych, ufektywnych itd. Klasyfikacja psychoz u chorych na padaczkę przedstawia się następuąggl. Psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości(pozostające w zwig-ku czasowym z napadami i bez wyraźnego związku z napadami)-sąg(pomroczne o różnym stopniu zamącania świadomości, stany majaczeniowe. (delirium emlezacam według dawnych autorów). 2. Zespoły z grupy chorób afektywnych(depresyjne, maniakalne). 3. Zespoły schizofreniczne. 4. Inne powikłania psychotyczne:stany o typie psycAcsir residadir pa przebyciu majaczenia lub psychozy unejroidalncj, zespoły paranoiczne(np.zespół pieniaczy), zespoły parafreniczne(typu halucynozy). Wymienione powyżej powikłania psychotyczne padaczki nie wyróżniają si jakąś swoistoicią symptomatolugiczną od psychoz wywołanych innymi przyczynami. Wymagają oczywiście wnikliwego różnicowania. Częstość powikłań psychotycznych u chorych na padaczkę nie jest dokładnie znana. Ocenia się ją cj*k**-*Rokowanie w psychozach u chorych na padaczkę zależy od podłoża padaczki, rozległości i umiejscowienia zmian organicznych w mózgu, postaci oraz częstotliwości napadów padaczkowych. Przewlekle zaburzenia psychiczne w padaczkach. Wśród wielu lekarzy panowało do niedawna przekonanie o nierozłączności napadów padaczkowych oraz, charakteropatii"lub, otępienia padaczkowego". Tymczasem obydwa te terminy zostały we współczesnej nauce o palaczkach uznane za błędne. Wskazywały bowiem bezpodstawnie na napady padaczkowe jako przyczynę zaburzeń funkcji poznawczych i zachowania. Patogeneza zmian nępienno-charakteropatycznych u chorych na padaczkę jeszłożona. Zmiany te zależą przede wszystkim od organicznego uszkodzenia mózgu, wywołującego zarówno padaczkę, jak i przewlekłe objawy psychiatryczne. Rodzaj i nasilenie tych objawów ma przyczynowy związek z rozległością i umiejscowieniem uszkodzenia mćzgu. Tylko u pewnej części chorych, w wyniku częstych napadów toniczna-klinicznych(np.po przebyciu stanu padaczkowego), następowego obrzęku mózgu i wgłębienia podnamiotowego hipokampa, może dojść do, uszkodzeń drgawkowych"mózgu. Niedocenianą rolę w patogenezie objawów ot(piennych i charakteropatycznych u chorych na padaczkę odgrywa też przewlekła toksyczność lekowa, na którą narażeni są zwłaszcza chorzy leczeni więcej niż jednym lekiem(encefalopatia toksyczna polekowa). Niekiedy przyczyną wtćrnych zmian organicznych w mózgu są skutki urazowe związane z upadkami chorych w czasie napadów i ciężkimi obrażeniami czaszkowa-mózgowymi. Częstość występowania zmian ztępiennych u chorych na padaczkę zależy głównie od doboru chorych i metody ich badania. W reprezentatywnych badaniach odsetek przypadków z wyraźniejszymi zmianami otępieniami ocenia się na 5-l 5'%.

Współistnienie zmian otępiennych i charakteropatycznych obciąża ujemnie zarówno rokowanie społeczne. w nowocześnie pojętej farmakoterapii chorych na padaczkę. Po włączeniu leku konieczna jest kontrola farmakologiczna. doświadczenia bowiem ostatnich lat wykazywały pierwszeństwo monoterapiiprzed politerapią. oczywiście u niektórych chorych(dotyczy to np.przypadków padaczki objawowej. ich stosunku do rytmu snu i czuwania.W statystykach szpitalnych(szczegćlnie psychiatrycznych)odsetek ten**ww wpscy. jak i medyczne. Przed rozpoczęciem leczenia pacjent powinien być poddany kompleksowej ocenie:klinicznej(rozpoznanie różnicowe)i elektroencefalograficznej. za wszelką cenę". morfologii i częstotliwości napadów. Dzięki postępom diagnostyki i terapii rokowanie u chorych na padaczkę jest pomyślniejsze niż przed kilkudziesięciu łaty. o tyle w każdym przypadku padaczki udaje się dzisiaj zapobiec napadom lub przynajmniej istotnie zmniejszyć ich częstotliwość. do monitorowania stężenia leku we krwi. W Polsce Grudzińska(1974)rozpoznała charakteropatę u 4%zarejestrowanych na padaczkę. która jest indywidualną cechą każdego pacjenta. Niektórzy epileptolodzy wiążą charakteropatię(zespół zachowania agresywnego)z umiejscowieniem ogniska padaczkowego w płatach skroniowych. m in. Z punktu widzenia interesu chorego dobiera się lek u najszerszym zakresie działania i wpływający korzystnie na stan psychiczny. które są szczegółowo omawiane w podręcznikach neurologii. W przeważającej liczbie przypadków leczenie sprowadza się do zapobiegania napadom.osób z długo utrzymującymi się stanami pomrocznymi). Leczeniem przyczynowym można objąć tylko niewielki odsetek chorych. W miarę możności staramy się ograniczyć do jednego leku przeciwpadaczkowego. ProOl dobowy leku przeciwpadaczkuwego powinien mieć ścisły związek z rytmiką napadów. kontrolującym wszystkie rodzaje napadów i pozbawionym jakichkolwiek działań ubocznych(niepożądanych). Od-. rozładowującym"napadu drgawkowego. Leczenie choroby podstawowej powoduje ustąpienie napadów padaczkowych.współwystępowania innych chorób)i wreszcie od tolerancji leków. niekiedy nadużywają alkoholu i mają duże trudności z przystosowaniem do środowiska. że 50%pacjentów nie ujawnia odchyleń charakterologicznych. Nie dysponujemy jeszcze idealnym lekiem przeciwpadaczkowym. Rokowanie. Zależy ono od wielu czynników. Główna rola przypada farmakoterapii. stanu ogólnego chorego(np. O ile nie jest możliwe leczenie przyczynowe. Powinno się bowiem unikać zwalczania napaduw. Istnieją nawet poglądy c korzystnym działaniu. .wieku chorego. Leczenie. Bardziej zróżnicowane dane liczbowe odnoszą się do zaburzeń osobowości(charakteru). Niektórzy autorzy są zdania. Szczególną uwagę przywiązuje się. Leczenie chorych na padaczkę uzależnia się od wielu czynników. Chorzy ci częściej rezygnują z systematycznego leczenia. Dotyczy ono np.

lecz przede wszystkim morfologię i częstotliwość. Zachodzi wówczas konieczność włączenia drugiego leku. aby nie dopuścić dc powikłań. U chorych z napadami małymi(pemmu()trzeba pamiętać o niebezpieczeństwie uaktywnienia się napadćw dużych(toniczna-klonicznych). . fenobarbital i klcnazepam. intensywnej opieki medycznej lub oddział psychiatryczny). karbamazepina. klonazepami wigabatrynę. oraz jego rodziny. fenobarbital. psychomotorycznych itd). a u dalszych 15-25'%znaczącą poprawę. karbamazepina. np. można wstrzyknąć domięśniowo 200 mg fenobarbitalu lub paraldehyd w dwóch. Za najskuteczniejszą grupę leków uchodzą dzisiaj pochodne kwasu wa(promowego. Jak już wspomniano. Każdy lekarz. Za najskuteczniejszy lek uważa się od wielu lat karbamazepinę. Leczenie stanu padaczkowego. który by temu zapobiegał. w ramach doraźnych działań ratujących życie. nie zażywa leków w ustalonej przez lekarza dawce lub zalecanym okresie. klonazepam i wigabauyna(Sabril). następnie wyrównać zaburzenia elektrolitowe. Napady drgawkowe uogólnione(duże). Ważnym zadaniem personelu pielęgniarskiego jest dbałość o drożność dróg oddechowych(podtrzymywanie żuchwy. Od samego pzczątku należy podać dostępne leki przeciwpadaczkowe. Wskazane są pochodne hydantoiny. kwas walproinowy i jego pochodne. odchylanie głowy). Każdy chory w sranie padaczkowym powinien znaleźć się w szpitalu(oddział neurologiczny. z grupy pochodnych pirymidyncwych-primidon. Niepowodzenia lecznicze mzgą mieć różne żrudła. W leczeniu poszczególnych odmian napadów bierze się pud uwagę nie ich miejsc w układzie klasyfikacyjnym. Jednym z nich jest brak*zdyscyplinowania chorych. Istotny wpływ na ostateczny wynik leczenia ma zarówna osobowość lekarza. Nlajlepiej podać dożylnie klcnazepam(I-2 mg)lub diazepam(10 mg). Napady częściowe proste. aby uniknąć zachłyśnięcia się wymiotami lub wydzieliną. pochodne benzodiazepiny(klonazepam). powinien umieć udzielić pomocy choremu w stanie padaczkowym. Przede wszystkim należy przerwać napady i zapobiec ich nawrotom. że'połowa leczonych chorych. We wszystkich odmianach tych napadów ogniskowych mają zastosowanie(w kolejności zmniejszającej się skuteczności):fenytoina. Właściwe postępowanie lecznicze daje gwarancję całkowitej kontroli napadów u 50-609 chorych. którzy nie są dostatecznie kontrolowani. w dalszej kolejności etosuksymid. Najgroźniejszy dla życia chorego jest stan padaczkowy drgawkowy. Napady częściowe złożone. Napady uogólnione absencyjne(małe). a potem kolejno-fennoinę. stany padaczkowe dzielimy na drgawkowe i nie drgawkowe(np. Jeżeli nie ma tych leków.powiedz kliniczna koreluje na ogół dodatnio z wynikami badań EEG i parametrami'farmakokinetycznymi. Badania stężenia leków we krwi wykazały bowiem. Chorego układa się w pozycji na bok. prymidon. a przez cały czas zapewniać choremu stalą opiekę lekarska-pielęgniarską.fenytoma.stan napadów absencyjnych. jak i postawa pacjenta. prymidon. Większość epileptologów uważało do niedawna pochodne kwasu barbituranowego za podstawową grupę lekuw w leczeniu tych napadów. Dzisiaj stosuje się je raczej w ostateczności i przez krótki czas.

Należy pamiętać.leki neuroleptyczne. Charakterystyka problemu. Stany padaczkowe medrgawkowe nie wymagają tak intensywnego działania. Przesadzone są też poglądy o rzekomej dziedziczności padaczki. że niektóre leki psychotropowe(np. jak i od nasilenia objawów nępienno-charakteropatycznych. Szczególnie troskliwej opieki wymagają dzieci i osoby starsze. bo'Z. Większość. przeciwdepresyjne)obniżają próg pobudliwości drgawkowej. Adam Bilikiewicz. ale w dużym stopniu psychiatrycznym. Konieczne jest zatem równoległe stosowanie leków przeciwpadaczkowych w odpowiednio dużej dawce. Postępowanie takie można powtórzyć pu 30 min. Nie mniej ważny aspekt psychiatryczny wiąże się z leczeniem padaczek(farmakoterapia napadów. . Stopień inwalidztwa będzie zależał zarówno od częstotliwości napadów. ale przede wszystkim postępowania rehabilitacyjnego.wstrzyknięciach domięśniowych po 5 mg. którmogą być podłożem powikłań psychiatrycznych. Prostowanie błędnych poglądów jest obowiązkiem wszystkich lekarzy. W niektórych przypadkach padaczce towarzyszą przewlekłe objawy psychoorganiczne. Nie jest możliwe wymienienie wszystkich chorób i zaburzeń somatycznych. poczucia niewydolności i niesprawności. Padaczkę utożsamia się często niesłusznie z chorobą psychiczną. nie wykazuje żadnych odchyleń w stanie psychicznym i jest zdolna do nauki i pracy. Polskie społeczeństwo stałz się nietolerancyjne. Powoduje to działania dyskryminujące wobec dzieci w szkole. psychoterapia zaburzeń zachowania). takt sytuacja trudna. Sprawą wielkiej wagi jest propagowanie w społeczeństwie właściwych postaw wobec tych chorych. psychofarmaknerapiazaburzeń psychicznych. niektóre napady padaczkzwe przebiegają w postaci zjawisk psychopatologicznych. jeżeli nie ulało się przerwać napadów. anksjolityki lub małe dawki neuroleptyków.stanów napadów absencyj nych). chorych na padaczkę. psychzzy padaczkowe'). Leczenie psychoz u chorych na padaczkę nie różni się od postępowania przyjętego w psychiatrii. kwas walproinowy lub leki z grupy benzodiazepin. Przekazywana z rodziców na dzieci skłonnzićdo zachorowania nie oznacza dziedziczenia choroby. W stanach napadów częściowych złożonych stosuje się karbamazepinę. że padaczki były i są nie tylko zagadnieniem neurologicznym. staje się przyczyną objawów i dzlegliwości w sferze psychicznej:obniżenia nastroju. Niektóre po kilku godzinach mijają samorzutnie(np. wobec pracowników w zakładach pracy itp. Poniższe zestawienie zdaje swyczerpywać najważniejsze aspekty psychologiczna-psychiatryczne choroby so-matycznej:chorzba somatyczna. U chorych z zaburzeniami zachowania wskazane są leki w rodzaju karbamazepiny. zapobieganiem zaburzeniom psychicznym(psychzprofilaktyka)i rehabilitacją. niekiedy zaburzenia psychiczne o charakterze epizodycznych psychoz(dawny termin-. Podsumowanie. W tym zwięzłym rozdziale staraliśmy się dowieść. Pacjenci wykazujący objawy demencji i charakteropatii wymagają nic tylko optymalnego dawkowania leków przeciwpadaczkowych. Zaburzenia psychiczne spowodowane chorobą somatyczną. 10.

Wspomniany autor nie zaliczał tutaj reakcji psychicznych na.halucynoza. będąca żrćdłem przewlekłego stresu.zakaźnych):choroba somatyczna. choć nieco odmienny aspekt wiąże się z chorobami o widocznym kalectwie lub wzbudzającymi w otoczeniu postawy zdrzuctjące(np. konykosteroidami. psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości oraz zespół Korsakowa). które w sensie fizycznym zakłócały funkcjonowanie organizmu.przewlekle dializowani. że zarówno choroba somatyczna. może być. występujących niezależnie od chorób somatycznych. Najczęściej chodzi tutaj o psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości. Sytuacja ta. trzeba w tym miejscu przypomnieć. jakie upłynęły od wprowadzenia przez tego autora pojęcia. co Bonhoeffer w swoich pracach wyraźnie podkreślał. "reakcję rezygnacyjną':podobny. pzwoduje pzczucie mniejszej wartości. Z tego samego powodu pomijam również omówione gdzie indziej zaburzenia psychosomatyczne.zaawansowana choroba nowotworowa)staje się źródłem objawów depresyjnych z myślami o samobójczej śmierci(chory wymaga wówczas szczególnie troskliwej opieki). przedstawione w poprzednim rozdziale. mogą poprzedzać wystąpienie choroby somatycznej. Organizm ludzki na wiele czynników szkodliwych odpowiada ograniczoną liczbą odczynów chorobowych. może prowadzić do następstw psychoorganicznych(nępiennych i charakterupatycznychkchoroba somatyczna o niepomyślnym rokowaniu(np. prowadzić do egzogennego typu reakcji(obejmującego ilościowe zaburzenia świadomości. Bonhoeffera(lb 68-1948)bytu wprowadzenie pojęcia. Wielkim utrudnieniem dla studentów uczących się psychiatrii przed kilkudziesięciu łaty były opisy psychoz w przebiegu różnych chorób. odrębne zagadnienie stanowią powikłania psychiatryczne zastosowanego leczenia choroby podstawowej(antybiotykami. gośćcowych. mający wszczepiony rozrusznik serca). kilowych. Przede wszystkim wyłączam zaburzenia otępienne. które mogą. uzależnieni od maszyny"(np. przebiegająca zwłaszcza ostro i burzliwie. Z perspektywy blisko 90 lat. egzogennego typu reakcji psychotycznych". Zgodnie z współczesnym spojrzeniem na patogenezę chorób i holistyczne podejście do człowieka zdrowego i chorego. somatyczna'':przewlekła choroba somatyczna. W takim wypadku używa się zkreślenia. lekami obniżającymi nadciśnienie itd). egzogennego typu reakcji"kryły się wszystkie szkodliwości. Tym zagadnieniem zajmuje się psychoonkologicważny problem psychologiczna-psychiatryczny stanowią chorzy somatycznie. Nie oznacza to jednak.chorzy na padaczkę. pląsawicę. w tym psychotycznych. opisy dotyczyły psychoz durowych. cheruba psycho. wstrząsające przeżycia". W określeniu. czyli reaktywnych zaburzeń psychicznych. najczęściej typu neurastenicznego. pourazowych itd. jak sądził.lęku. egzogenny . bezsenności itd:objawy psychopatologiczne. Wielką zasługą niemieckiego psychiatry K. które różnią się istotnie od zaburzeń psychicznych. I tak. powikłana jedną z psychoz. chociaż mogą się zdarzyć inne. stąd mówi się o stadium neurastenicznym wielu chorób(np. odczuwana bywa jako coś upokarzającego. jak i wikłające ją zaburzenia psychiczne są wypadkową wielu czynników biologicznych i psychospołecznych. Ze zrozumiałych względów w rozdziale tym mogę omówić tylko niektóre aspekty psychologiczne chorób somatycznych. czyli psychoz endogennych. nzsiciele wirusa HIV iuLcj. Bonhoe(Ter wymieniał ograniczoną liczbę chorób somatycznych.:w eriopwogenezie choroby somatycznej mogły odegrać znaczną rolę czynniki psychospołeczne. że między poszczególnymi chorobami cielesnymi a psychopatologicznym typem reakcji egzogennej zachodzą swoiste związki. zwłaszcza przebiegająca ze zmianami w ośrodkowym układzie nerwowym. np. zespoły schizeirenoidalne itp.

choroby Addisona i chorób przewodu pokarmowego. . ale również medycyngy. cukrzycy. Zatrucia. egzogennym typem reakcji"poszerzały listę chorób somatycznych o kolejne jednostki chorobowe. wiemy dzisiaj. nawet ciężkie. chorób serca. zaburzenia przemiany wodna-elektrolitowej. Niemieckojęzyczni psychiatrzy używają natomiast określenia "zaburzenia psychiczne towarzyszące chorobom somatycznym"(psychische Begleiterscheinungenkórperlicher Krankheiten). Zaburzenia psychiczne w przebiegu chorób zakaźnych wzbudzały cd dawna zainteresowanie psychiatrów. Dalsze badania nad. Przyczyną egzogennych zaburzeń psychicznych są zarówno infekcje bakteryjne. Ostre powikłania psychotyczne występują częściej u osób z cechami encefalopatii. W rozdziale tym nie będę powtarzał opisów poszczególnych zespołów psychopatologicznych. dołączają się bowiem zmiany autoimmunizacyjne. Rozpoznanie etiologiczne daje bowiem zawsze większą nadzieję na zastosowanie leczenia przyczynzwego. odurzenia'). Dotyczy to np. I tak rzeczywiście jest w przypadku powikłań psychiatrycznych cherub reagujących na antybiotyki. że każda choroba somatyczna może doprowadzić do powikłań psychotycznych. niektżre zakażenia. Zaburzenia psychiczne są następstwem uszkadzającego wpływu różnych substancji toksycznych na ośrodkowy układ nerwowy. przebiegają bardzo często z powikłaniami psychotycznymi. Działanie wirusów jest bardziej złożone. wpływ lekćw bakteriobójczych i bakteriostatycznych. Ostre zakażenia. policytemii. jak dur brzuszny i osutkzwy.typ reakcji". Wskazuje na to zresztą nazwa choroby(źródłosłów pochodzi od. egzogennego typu reakcji psychicznych"zostało przez Bonhoeffera stworzone na podstawie bogatego doświadczenia w zakresie chorób infekcyjnych. iż unikamy dzisiaj określenia "zaburzenia psychiczne objawowe". Powikłanie psychiatryczne nie jest bowiem swoistym objawem czy zespołem pojawiającym się w przebiegu choroby somatycznej. W związku z narastaniem skażenia środowiska problematyka ta w coraz większym stopniu staje się nie tylko obszarem zainteresowań ekologii. jak i wirusowe. Rola niektórych czynników etiopatogenetycznych somatogennychzaburzeń psychicznych. Badania nad nimi były spełnieniem dążenia do ustalenia etiologii psychoz. Warto jednak odnotować. mocznicy i rzucawki porodowej. że pojęcie. jeżeli zaistnieją szczególne warunki patogenetyczne. ktćre wydaje się właściwsze. Chociaż każda choroba infekcyjna może stanowić podłoże psychozy. że obok bezpośredniego oddziaływania czynników infekcyjnych na oaLn" ważną tulę patogenetyczną odgrywają zaburzenia termoregulacji(nadcieplność). Inne zakażenie natomiast. niemal nigdy nie pociągają za sobą nawarstwień psychotycznych. stanów wyniszczenia i niedokrwistości. Na zakończenie tych ogólnych uwag pragnę podkreślić. Liczba zatruć wykazuje we wszystkich cywilizzwanych krajach tendencję zwyżkową. W stosunku do wielu chorób zakaźnych rozporządzamy jedynie pojedynczymi opisami kazuistycznymi powikłań psychiatrycznych. w których syntezie i wydalaniu do podłoża biorą udział bakterie. Z zakażeń bakteryjnych szkodliwie na układ nerwowy działają egzo-i endotoksyny. najczęściej u charakterze enzymatycznym. Istotna rzla przypada też składnikom pozakomórkowym. choroby Basedowa. w tym psychi aurii. obrzęku śluzowatego. Duże znaczenie ma też stan ośrodkowego układu nerwowego z okresu przed zachorowaniem.bionicy i tężca. Trzeba także zwrócić uwagę. tężyczki. w przebiegu których mogą wystąpić powikłania psychopatologiczne.

benzenem. Powodują one lżejszego stopnia zaburzenia przytomności(senność. talem(środki grzyba-i gryzoniobójcze). Łagodniejsze i dłużej trwające srany niedoboru tlenu dotyczą np. Udowodniony jest ujemny wpływ niektórych leków na czynność układu nerwowego. którymi. po(śpiączka)lub zaburzenia jakościowe świadomości. Z przewlekłymi stanami niedoboru tlenu mamy do czynienia w niewydolności krążenia prawokomorowej. W okresie poprzedzającym wystąpienie objawów zatrucia możemy mieć do czynienia ze skargami typu neurastenicznego. że zaburzenia psychiczne nie są swoiste dla rodzaju trucizny.w czasie wykonywania ciężkiej pracy fizycznej. kolejno wchłanianych dawek. Tutaj chciałbym wspomnieć o lekach stosowanych w chorobach somatycznych. wskutek sumowania się małych. w ciąży. W ich patogenezie współdziałają zwykle różne czynniki. Niektóre trucizny wchłaniane w niewielkich dawkach. Można tutaj wymienić:leki hipotensyjne(rezerpina. Właściwości kumulacyjne mają np.związki kadmu.metoklopramid)i inne stosowane w zaburzeniach przewodu pokarmowego(np. mniejszych od ich. klonidyna. np. W krajach rozwiniętych jest on zwykle wtórny dc pierwotnych przyczyn.Biorąc pod uwagę okoliczności. Niedobór tlenu. chlorowanymi węglowodorami aromatycznymi i związkami fosforoorganicznymi(insekrocydy). w okresie karmienia . Na temat związku przyczynowego między działaniem leków w chorobach somatycznych a zaburzeniami psychicznymi należy wypowiadać się jednak bardzo ostrożnie. Ogólnie trzeba stwierdzić. tlenkiem węgla. w wadach serca itd. a także zatrucia w następstwie skutkćw interakcji tych środków i lekuw. są:1)jednostronne odżywianie się będące wynikiem narzucanych rygorów dietetycznych:2)zaburzenia wchłaniania z przewodu pokarmowego:3)niemożność wykorzystania witamin. O ubocznym działaniu i pzwikłaniach po lekach psychotropowych mowa jest w innej części podręcznika. Odgrywają w patogenezie wielu zaburzeń psychicznych istotną rolę. przeciwprątkowe. w których następuje zatrucie. leki przeciwwymiotne(np.cymetdyna). alfa-metylodopa. czteroetylek ołowiu i wiele innych. progu toksycznego. dwusiarczkiem węgla. które też nie są oczywiście swoiste. w chorobach wątroby:4)zaburzenia flory bakteryjnej biorącej udział w syntezie niekrurych witamin np. Wśród zatruć przypadkowych i samobójczych wymienia się zatrucia:alkoholem metylowym. można wyodrębnić następujące zespoły:1)ostre i przewlekłe zatrucia wypadkowe:2)ostre i przewlekłe zatrucia wskutek narażenia zawodowego:3)uszkodzenia układu nerwowego w wyniku ubocznego działania niektórych leków:4)szkodliwe działanie alkoholu i innych używek oraz środków uzależniających. pilotów lotniczych nie używających aparatćw tlenowych. czteroety(kiem ołowiu. Wśród zatruć wskutek narażenia zawodowego można wymienić zatrucia:manganem. Ostre stany niedotlenienia ujawniają się błyskawicznie w postaci utraty przytomności. których działanie może być szkodliwe na układ nerwowy i wywoływać powikłania psychiatryczne. rozkurczowe o działaniu chulinolitycznym. rtęcią. powikłania psychiatryczne mają charakter bądź zaburzeń nastroju(przeważnie depresja). np. mogą nie wywoływać początkowo objawów chorobowych. w stanach niedostateczności krążenia mózgowego. Działanie leków. benzyną. leki betaadrenolityczne)mające działanie depresjogenne. Niedobory witamin. bądź świadomości(ilościowe i jakościowe). chlorkiem winylu.alpinistów. ołowiem. Dopiero po przekroczeniu tego progu. leki steroidowe. zdaniem Wąsika(19883. triortokrezylofosforanem(oleje techniczne).w trakcie stosowania antybiotyków doustnie:5)wzrost zapotrzebowania na witaminy. Jakkolwiek mechanizm działania różnych leków jest odmienny. siarkowodorem itd. występują objawy zatrucia.

objawiający się tzw. U osób uzależnionych od alkoholu spotyka się również ni edobór witaminy 8. Psychopatologicznym wyrazem jej braku jest obniżenie nastroju. Do witamin grupy B zalicza się witaminę PP(amid kwasu nikotynowego). Jego niedobór jest zwykle wynikiem niedostatecznej podaży i zaburzeń wchłaniania. u których zanik łaknienia doprowadził do zmniejszenia ilości spożywanych pokarmów i ich ważnych skladnikuw. Większe zróżnicowanie zaburzeń psychicznych można stwierdzić w następstwie awitaminozy lub hipowitaminozy BQ-od objawów neurastenicznych z męczliwzścią i sennością dz zespołów psychotycznych o charakterze urojeniowymi otępienia. Niedobór kwasu foliowego spotyka się u chorych długotrwale hospitalizowanych w szpitalach psychiatrycznych. wywz(uje zaburzenia w sferze psychicznej. Zaburzenia psychiczne. Chorzy uskarżają się na osłabienie. płaczliwość. wykazują osoby z niedoborem witaminy 8. Dotyczy to również osób w podesz(ym wieku z objawami otępienngymi. Poza zaburzeniami psychicznymi w hipowitaminozie B stwierdzaj się objawy zapalenia wielonerwowegoz parestezjami.kurzą ślepotą i zaburzeniami dermatologicznymi. utratę łaknienia i objawy neurasteniczne. a więc mało swoiste objawy w stanie psychicznym. leczonych pochodnymi hydantoiny. . (piryloksyny). nadwrażliwość zmysłową oraz bezsenność. Niedobór witaminy O(kwas askorbinowy)w krajach cywilizowanych należy do rzadkości. trudności w skupieniu uwagi. H i po w i tam i no za powstała w następstwie jednostronnego żywienia może wystąpić u niektórych chorych na schizofrenię. które w początkowych okresach przybierają charakter objawów neurastenicznych. z dużym pobudzeniem ruchowym i agresywnością. N i e dobór w i 1 a m i ny B Oiaminy)w następstwie upośledzenia wchłaniania i jednostronnego odżywiania się spotyka się w przewlekłych fazach uzależnienia alkoholowego. W różnicowaniu awitaminozy PP trzeba brać pod uwagę toczeń rumieniowaty. Następstwa psychopatologiczne hipowitaminozy są mało swoiste i przypominają zespół neurasteniczny:osłabienie. senność i spowolnienie psychoruchowe. upośledzeniem czucia i osłabieniem lub zniesieniem odruchów głębokich. męczliwość. o czym będzie jeszcze mowa w tym rozdziale. Dotyczy to również chorych na padaczkę. o tyle jej przedawkowanie powoduje nadmierną pobudliwość emocjonalną. Mogą wystąpić stany psychotyczne z jakościowymi zaburzeniami świadomości(stany pomroczne). Podobne. Awitaminoza B u alkoholików. Do zespołu witamin grupy B należy również kwas foliowy. pacjentów z długimi fazami depresyjnymi. W miarę narastania objawów neurologicznych(poił neuropatia)pogarsza się stan psychiczny chorych. obserwuje się spowolnienie psychoruchowe. jeśli występują. z którym spotykamy się zazwyczaj u dzieci. może doprowadzić do encefalopatii krwotocznej mózgu i psychozy Korsakowa. Również przedawkowanie witaminy 1. (ryboflawiny). wykazują dużą różnorodność-od objawów neurastenicznych do stanów psychotycznych z zaburzeniami świadomości w cięższych przypadkach awitaminozy. Częste są objawy neurologiczne i zaburzenia psychiczne.niemowlęcia itd. ale nie tylko. nie wywołuje zaburzeń psychicznych. O ile n te dobór w i tam i ny A. Niedobór tej witaminy powoduje objawy pelagry.

Stosuje się ją w psychiatrii jako lek psychostymulujący. Ze skraj ną kacheksj ą mamy też dc czynienia w krajach trzeciego świata(kraje Afryki i Azji). stały lęk. Może także być przyczyną reakcji psychotycznych. wody. soli mineralnych. Fakt ten powinien być uwzględniany w szerszym zakresie przez personel szpitali. tłuszczów. Deprywacja sensoryczna. obniżenie nastroju. węglowodanów. a także znane z obserwacji klinicznych fakty przyczyniły się do poznania mechanizmu patogennego deprywacji zmysłowej. Chodzi zarówno o niedobór ważnych dla życia składników pożywienia. płaczliwość. Dotyczyło to np. a więc białek. ale również na układ nerwowy i stan psychiczny osób szczególnie narażonych(robotnicy). Przegrzanie i przechłodzenie organizmu doprowadza najczęściej du zaburzeń przytomności aż do śpiączki. witamin. Dolegliwość ta wpływa wyraźnie na zachowanie człowieka. Dopływ bodźców do układu nerwowego jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. np. muzo(manienie". ale również o działanie przewlekłego stresu. U chorych okulistycznych operowanych z powodu zaćmy obserwuje się niekiedy halucynozę wzrokową z dużym lękiem i niepokojem ruchowym. ale również do jakościowych zaburzeń świadomości. U osób odratowanych należy się liczyć z objawami encefalopatii i następowymizaburzeniami psychicznymi(zespoły otępienne i charakteropatyczne).. które w gwarze więźniów określano terminem. ma niebagatelny wpływ na stan psychiczny. występują jakościowe zaburzenia świadomości. powtarzające się poniżanie i upokarzanie ludzi prowadziło do stanów astenicznych i reakcji rezygnacyjnych.Nie są znane zaburzenia psychiczne w następstwie n i edoboru w itam iny E. Hałas i wibracje w krajach uprzemysłowionych to niedoceniany czynnik wpływający szkodliwie nie tylko na układ kostna-stawowy i narząd słuchu. majaczenie głodowe". Zagrożenie życia. Prąd elektryczny. Znane z psychzfizjologii doświadczalnej spostrzeżenia nad zachowaniem się osób przebywających w komorach deprywacyjnych. Walce z bolem i różnym aspektom psychologiczna-psychiatrycznym tej przykrej dolegliwości poświęca się w piśmiennictwie światowym ostatnich lat wiele uwagi. Z silnym przewlekłym bolem spotykamy się zwłaszcza w chorobach nowotworowych. . Ich patogeneza jest złożona. pobudzenie psychoruchowe. pu okresie paradoksalnego pobudzenia i agresji.więźniów gułagów i obozów koncentracyjnych. który ma obowiązek przeciwdziałania deprywacji sensorycznej u chorych przewlekle unieruchomionych w łóżkach. Może tu chodzić o porażenie piorunem lub prądem z sied. Powoduje rozdrażnienie. Nlastępsrwa psychopatologiczne polegają na objawach neurastenicznych z silnym komponentem wegetatywnym. Awitaminoza witaminy K może prowadzić do skazy krwotocznej z objawami ze strony układu nerwowego i powikłaniami psychiatrycznymi. zubożenie zainteresowań. W miarę pogłębiania się deficytu kalorycznego u osób głodujących. zwłaszcza przewlekły. Ból. Polegają one przede wszystkim na ilościowych i jakościowych zaburzeniach świadomości. Przewlekłe stany niedożywienia mogą prowadzić do następstw otępiennych i charakteropatycznych. Zanik popędu samozachowawczego i utrata wiary w przetrwanie były zjawiskiem groźnym i odbierały więźniowi szanse przeżycia w tych nieludzkich warunkach. Głodzenie i wyniszczenie bywa często przyczyną zaburzeń psychicznych.

Powoduje zakłćcenia w metabolizmie białkowym i układach enzymatycznych. a nawet kilka dni mogą si utrzymywać po narkozie zaburzenia świadomości jakościowe z dezorientacją skłonnością do halucynacji.w następstwie niewydolności krążenia. powikłania pooperacyjne o typie zakażeń i zakłóceń przemiany wodna-elektrolitowej.po operacjach gruczołu tarczowego. Porażenie prądem może być też przyczyną odczynów nerwicowych z uporczywymi bolami głowy. zaburza przepuszczalność naczyń krwionośnych i błon komórkowych. wątroby).Następstwa takiego wypadku są podobne do skutków urazu mechanicznego. . cytostatyczne. Z tego względu zarówno ostre. jak i przewlekłego niedotlenienia w korze płatów czołowych stwierdza się zmiany neurohisropwolugiczne. nie ma udowodnionego działania szkodliwego na ukłanerwowy. Przez kilka godzin. Przede wszystkim trzeba uwzględnić wpływ znieczulenia ogólnego. Nieprawidłowa praca serca odbija się natychmiast na funkcji mózgu. zjawiska immunopatologiczne. Zabiegi chirurgiczne mogą prowadzić dc tzw.zabiegi na otwartym sercu). Promieniowanie jonizujące ma natomiast wyraźnie szkodliwy wpływ mośrodkowy układ nerwowy. hematologiczne i wiele innych.psychoz pooperacyjnych. obniżeniem nastroju i objaw wegetatywnymi. podczas gdy zmian tych może nie być nie tylko w innych narządach. Choroby narządu krążenia. Trzeba też pamiętać. Może tutaj chodzić o różne związki patogenetyczne. ale też w pozostałych okolicach mózgu. Niemałe znaczenie mają tutaj zmiany w układzie nerwowym występujące przed operacją. że operacja-jako sytuacja trudna może być źródłem zaburzeń reaktywnych typu nerwicowego. trzustki. do których można jeszcze dodać:zaburzenia rytmów biologicznych. niepokojem. jak i przewlekłe choroby narządu krążenia można sprowadzić do omówionego już w tym rozdziale niedoboru tlenu. Pierwszym objawem jest lęk. nie są bynajmniej jednolitą grupą zaburzeń psychicznych. obniżonym pojmowaniem. a w bardziej zaawansowanych stadiach objawy psychotyczne(jakościowe zaburzenia świadomości). np. zmiany warunków meteorologicznych. Promieniowanie jonizujące wywołuje zaburzenia neurasteniczne. hormonalne). a tym samym na stan psychiczny. Może on towarzyszyć nawet niewielkim zaburzeniom rytmu serca. rodzaj narządu ogólnoustrojowe skutki metaboliczne zaibiegu(np. wpływ leków stosowanych po operacji(antybiotyki. ale może być przyczyną(subiektywną)dolegliwości neurastenicznych. Ma to określone konsekwencje psychiatryczne. nadnerczy. generowąiieprzez różne urządzenia. W następstwie zarówno ostrego. Promieniowanie elektromagnetyczne o wysokiej częstotliwości. Powyższe zestawienie czynników patogenetycznych nie wyczerpuje oczywiście listy możliwych przyczyn reakcji egzogennych. które. zmian nowotworowych in Istotna jest też rozległość zabiegu i uszkodzenia tkanek.. Głębsze zaburzenia psychiczne mogą wywoływać operacje z długotrwałym znieczuleniem połączonym z krążeniem pozaustrojowym(np. leki immunosupresyjne. Choroby narządów wewnętrznych. nagłej otrucie przytomności chory może przez pewien czas wykazywać objaw stanu pomrocznego. Najwrażliwsza z wszystkich tkanek ustroju na niedobżr tlenu jest tkanka nerwowa. deprywację snu. wiek pacjenta i jego osobowość. Stany te mijają bez śladu.

comu). Psychozy z pobudzeniem ruchowym. splątanie. Istnieją ścisłe związki między stanem psychicznym a funkcją układu trawiennego. nastroju depresyjnego itd. drażliwość i bezsennośpowodują. Z jednej strony czynniki emocjonalne odbijają się na pracy przewodu pokarmowego. np. Ostra niewydolność wątroby wywz(uje ilościowe zaburzenia przytomności(śpiączka wątrobowa)i psychozy z jakościowymi zaburzeniami świadomości:majaczenie. jaką serce pełni w wyobraźni każdego człowieka. wymiotami i biegunką włącznie? Przewlekle działające czynniki psychospołeczne prowadzą z drugiej strony Je tzw.(np. U osób z zespołem wypadania zastawki dwudzielnej stwierdza się częściej niż u osób zdrowych objawy lęku napadowego(napady paniki. Kto przed ważnym egzaminem nie odczuwał różnych dolegliwości z nudnościami. ale może też przybierać inne postacie. choć rzadkie. drażliwości. Tutaj chcę natomiast zwrócić uwagę na zaburzenia psychiczne. Choroby układu trawiennego. ang. Choroby trzustki. W okresie zwiastunów spotyka się częste objawy neurasteniczne. Zejściem niektćrych przypadkćw wirusowego zapalenia wątroby jest marskość wątroby. w wadach zastawkowych. 14-Psychiatria. najczęściej typu majaczeniowego. Metabolizacjaluźnych substancji jest bowiem warunkiem utrzymania homeostazy. W stanie psychicznym przejawia się to zmianami nępiennymii charakteropatycznymi.dolegliwości hipochondrycznych. których przyczyna tkwi w cherubach układu trawiennego. ang.Wynika to z roli. męczliwości. jak i długotrwałe niedotlenienie u chorych z przewlekłymi chorobami układu krążenia. które na wiele tygodni wyprzedzają objawy somatyczne.cardiacarrest). W ostrych stanach zapalnych trzustki spotyka się zespoły majaczeniowe i majaczeniowazamroczeniowe. że lekarz ogólny kieruje pacjenta do psychiatry. Lęk jest nieodłącznym objawem towarzyszącym duszności. są niebezpieczne. w mętna pezÓrb(dusznica bolesna). prowadzi Iz zaburzeń metabolicznych w mózgu i en c e fa I o p at i i. Na tle zaburzeń krążenia dochodzi czasem dz psychoz.zaburzeń i chorób psychosomatycznych. Polegają one na złym samopoczuciu.w następstwie zatrzymania akcji serca. zespoły onejroidalne. osłabieniu. Obserwuje się to u chorych po zawale mięśnia sercowego. . Zarówno ostre niedotlenienie xu n. gdyż obciążają nadmiernie układ krążenia. bradyfrenii. a następnie psychoorganicznymi.amemia. Wie o tym każdy człowiek. Przybiera on charakter lęku przed śmiercią. zwłaszcza przewlekłe stany zapalne narządu bywają w pierwszym okresie błędnie diagnozowane jako nerwica hipochondryczną. Nieokreślone dolegliwości bólowe. wrażeniu ogólnego rozbicia. W stadium zejiciowymwystępują ilościowe zaburzenia przytomności(wzpcr. Wiemy. w zapaleniu mięśnia serczwego.panie disorler-uważane przez psychiatrów amerykańskich za odrębną jednostkę nozologiczną). złe samopoczucie. u osób z sercem płucnym. Każda nieprawidłowość w funkcjonowaniu wątroby odbija się natychmiast na czynności układu nerwowego i stanie psychicznym. np. a w przewlekłych stadiach rozwija się encefalopatia wątrobowa ze stanami pomrocznymi. Poważnych problemuw epidemiologicznych przysparzają chorzy z wirusowym zapaleniem wątroby. Tutaj spotykamy zespoły depresyjna-urojeniowe. W okresie żółtaczkowym pojawiają się niekiedy objawy depresyjne. jak ważną rolę pełni przede wszystkim wątroba. zaburzeniach potencji itp.

gadatliwość. wewnętrznym niepokojem. Stosun*kawo rzadkim schorzeniem jest nadczynność przytarczyc. bezsennością. napędu oraz elementarnych popędów. Chorych cechuje znaczna apatia. wzmożoną pobudliwością. W ciężkich postaciach choroby mogą występować depresyjne zmiany nastroju. . wyrażającymi się chwiejnością emocjonalną. akrównież psychospołeczne. W eriupatogenezie cukrzycy odgrywają rolę nie tylko czynniki genetyczne. Już z powyższych uwag dotyczących trzustki wynika. spowolnienie psychoruchowe. U dzieci i młodzieży przewlekła choroba może być przyczyną homilupatycznych zaburzeń osobowości. Nliektórzy autorzy chorobę tę zaliczają do zaburzeń psychosomatycznych. Zaburzenia czynności gruczołów przytarczycznych. Niedoczynność tarczycy powoduje inne następstwa psychiatryczne u dzieci. Matołectwo endemiczne występuje w okolicach górzystych i wzdłuż przebiegu rzek:łączy się z niedoborem jodu w pokarmach. stępienie życia emocjonalnego. O rozpoznaniu nuzclogicznymdecydują oczywiście badania stanu cielesnego i wyniki badań hormonalnych łącznie ze scyntygrafią. dorosłych niedoczynność tarczycy zbyt późno rozpoznana lub źle leczona prowadzi szybko do zespołu otępiennego. osłabienie iidz i zaburzenia potencji u mężczyzn. na który składają się trzy grupy objawów:zaburzenia nastroju. że zaburzenia psychiczne nie są swoiste dla podłoża endukrynopatycznego i to zarówno w okresie początkowym. trudnościami w skupianiu uwagi.psychiatrią endokrynologiczną. paranoidalny i mieszane. które w rozwiniętej hipoglikemii może przejść w stan majaczenia. a następnie przymgleniem świadomości. a nawet śpiączki. psychozy majaczeniowe. Różneendokrynopatiemogą powodować zbliżone obrazy psychopatologiczne. skrócony sen). W gruczolaku trzustki występują napady hipoglikemii poprzedzane dolegliwościami hipochondrycznymi. porywczością. Ten sam obraz psychopatologiczny stwierdza się u chorych z uszkodzeniami ograniczonymi do określonych struktur(zespół miejscowego uszkodzenia mózgu. Bleulera(1954)i jego szkoły wzrosło zainteresowanie tzw. jak i w fazie rozwiniętej choroby. W ciężkich przypadkach tyreoroksykozy(choroba Basedowa)opisywano zespoły psychotyczne:majaczeniowy. że czynność wydzielnicza niektórych gruczołuw ma duży wpływ na stan psychiczny człowieka. Powikłania psychotyczne mają zwykle pewne zabarwienie maniakalne(podwyższony nastrój. Jest to odmiana zespołu psychonganicznego bez wyraźniejszych zaburzeń sfery intelektualnej.Odrębne zagadnienie stanowią zaburzenia wewnątrzwydzielniczej części trzustki. Poniżej podaję krutką charakterystykę najczęściej spotykanych zaburzeń wewnątrzwydzielniczych. Z powikłań psychiatrycznych należy wymienić zespoły paranoidalne. Trzeba jednak dodać. która pozostaje w związku z gruczolakiem lub zatruciem para(hormonem. Zniszczenie lub ciężkie uszkodzenie tarczycy w czasie życia płodowego lub we wczesnych latach dziecięcych prowadzi do matołectwa i upośledzenia umysłowego. dąs hirnlokale Psychosyndrom według określenia Bleulera). a inne u dorosłych. Na ogół u pacjentów z cukrzycą nie stwierdza się zaburzeń psychicznych. organiczne halucynozy. Autor wprowadził pojęcie zespołu psychoendokrynnego(albo psychoendokrynopatycznego). katatoniczny. Dzięki badaniom M. nadwrażliwością na hałasy i innymi objawami przypzminającymihipersteniczną odmianę nerwicy neurastenicznej. splątamowy. Nadczynność tarczycy może przebiegać z objawami nieruwnuwagi życia afektywnego. Choroby układu wewnątrzwydzielniczego.

nadciśnienie krwi. Zmniejszona aktywnzść hormonalna przytarczyc przejawia się tężyczką(rewma). nastrój przygnębiony. nudności i drżenie rąk. Chorzy uskarżają się na szybką męczliwoić. Poza typowymi objawami somatycznymi(twarz księżycowata. i jakościowe zaburzenia świadomości. Przyczyną zespołu Cushinga jest najczęściej gruczolak lub rak kory nadnerczy. Nadmierne wydzielanie androgenów nadnerczowych prowadzi. Wyodrębnia się dwie postacie kliniczne guza:ze stałym lub napadowym wydzielaniem amin katechclowych. W chorobie Addisona(czyli pierwotnej niewydolności kory nadnerczy)widuje. się poza osłabieniem fizycznym. u kobiet cechy wirylizacji)stwierdza się zmiany w stanie psychicznym:chwiejność uczuciową. zaburzenia napędu psychoruchowego(obniżenie lub rzadziej podwyższenie). hydrokortyzonu i I I-. głowy. Jeżeli nie udzieli się choremu szybkiej pomocy. potliwość. rozstępy na skórze podbrzusza i ud. której wyrazem jest wzmożone wydzielanie kortyzonu. W pustaci napadowej nagłym zwyżkowym ciśnieniom krwi towarzyszy silny lęk oraz niepokój ruchowy. I/-oksykonykosteroidów(zespół Cushinga). wzrost stężenia glukozy we krwi. W cięższych postaciach choroby widywano zespoły depresyjne. Choroba Addisona jest bezwzględnym przeciw-gwskazaniem do leczenia neuroleptykami ze . z zanikiem napędu życiowego i zobojętnieniem podbarwionym depresyjnie. Ciężkie przypadki*tężyczki mogą przejawiać się drgawkami padaczkowymi. zachzwań nerwicowych lub psychoz somatogennych(zespoły zaburzeń świadomości). reaktywne zaburzenia nastroju(depresja psychogenna u kobiet w związku z wyglądem zewnętrznym). Zaburzenia czynności nadnerczy mogą się przejawiać w pustaci nadczynności kory nadnerczy. na dużą wrażliwość na zimno. zespołu wzmożonego wydzielania androgenów(zespół nadnerczowo-płciowy)i niedoczynności kory nadnerczy(choroba Addisona). wrażenie podwyższonej temperatury. osteoporoza. U chorych z pierwszą postacią górują objawy neurasteniczna-hipochondryczne niepokój. przebiegającym z nadciśnieniem tętniczym. zanik popędu płciowego. do:wrodzonego rzekomego obojnactwa u dziewcząt. niekiedy rozpoznaje się jadłowstręt psychopodobny(anoreaiamentulis s. cukromocz. drażliwość i wybuchowość.nervosu\. a taki przewlekle psychozy urojeniuwe. bóle. dużą męczliwość. zespzly zaburzeń świadomości. obcy mżenie napędu psychoruchowego. Towarzyszące tym zmianom zjawiska psychopatologiczne mogą mieć charakter zaburzeń osobowości. Niedoczynność przysadki mózgowej(zespół Glińskiegc i Simmondsa)przebiega ze znamiennymi zaburzeniami łaknienia. stan ten może przejść w amencję zapowiadającą zejście*śmiertelne albo w osłupienie kataleptyczne. Rozpoznanie idzie początkowo w kierunku depresji. Objawy narastają zwykle w ciągu wielu lat. a także ich uszkodzenie w trakcie operacji tarczycy. zwężeniem pola świadomości połączonym z lękiem i pobudzeniem psychoruchowym. senność i przeczulenie. Przyczynami są choroby zapalne i zwyrodnieniowe gruczołów przytarczycznych. niekiedy ilościowe. w zależności od okresu wystąpienia objawów choroby.Wśród powikłań psychiatrycznych spotyka się zespoły zaburzeń świadomości. przedwczesnego dojrzewania płciowego u chłopców i wirylizacji u dojrzewających dziewcząt. Zdarzają się też powikłania psychotyczne o charakterze zespołów paranoidalnych i stany depresyjne przypominające obrazem klinicznym depresję endogenną. kołatanie serca. na wzmożoną potrzebę snu. Zespół nadnerczowo-płciowy może mieć charakter pierwotny i wtórny. Należy też wspomnieć o guzie chromochłonnym nadnerczy(yzzcmmwwcmw). Zaburzenia'te bywają przyczyną omyłek diagnostycznych.

że stanowią one. jak i u mężczyzn występują stosunkowo częste stan depresyjne i psychozy urojemowc.zespćł napięcia przedni i e s i ączkowego. Nie istnieje pojęcie psychozy menstruacyjnej".infekcja. połóg.względu na ryzyko zapuści i dużych. a niekiedy psychotycznych. Przede wszystkim należy podkreślić. Roi a gro czzłów płc i owych w patogenezie zaburzeń psychicznych jest. jak każda biologiczna sytuacja kryzysowa. Funkcje rozrodcze kobiety pozostają w życiowym związku z czynnościami psychicznymi i stają się źródłem stanów nierównowagi emocjonalnej. Trzeba reż uwzględnić wpływ czynników psychospołecznych:lęk przed porodem.. To samo można odnieść do takich stanów fizjologicznych. połogowych i laktacyjnych. złożona. chociaż nie należy jej przeceniać. Okmpokwitania i występujące w tym czasie przeobrażenia fizjologiczne zbiegają się zwykle z różnymi oddziaływaniami środowiskowe-wychowawczymi. psychozy klimakteryczne". spadków ciśnienia krwi. Wystarczy wskazać na fakt. Inaczej u mężczyzn. porodowych. jakim jest przekwitanie. Byłby to zresztą pogląd redukcjenistyczny. dyspozycję dc występowania zaburzeń nerwicowych. ani. Tzw. Inwolucja hormonalna. lęk i uczucie wewnętrznego napięcia. bóle głzwy i inne dolegliwości hipochondryczne.cimacrznwm wrwc przypada rzeczywiście na okres przedstarczy. że u 30%kobiet występuje tzw. to po pierwsze trzeba określić jej charakter. Prawdą jest natomiast. Ale i tutaj nie zachodzi związek między ustaniem czynności płciowych a pojawieniem się zmian zwyrodnieniowych w tu n. poród. same przez się nie prowadzą do. Zupełne bezpodstawne jest również utożsamianie przekwitania z okresem przedstarczym. występujące w okresie pzkwitania i przekwitania. chwiejność uczuciowa ze skłonnością do płaczu i drażliwości. Nie ma psychoz ciążowych. Składają się nań takie objawy. że życie płciowe się kończy. że nie istnieją ani.przełomy hormonalne. Nie można zwłaszcza niedoceniać wpływu czynników psychologicznych i spzłecznych. u kobiet przypada zwykle na okres. a więc zakończenie życia płciowego. W związku z tym wszelkie zakłócenia równowagi stanu emocjonalne-popędowego należ rozpatrywać w szerokim kontekście biologiczna-psychospołecznym. choroba afektywna). np. wrażenie ciągłego zmęczenia. Wokół zaburzeń psychicznych związanych z przekwitaniem(inwolucja i meno-pauza)narosło wiele nieporozumień. muszą w grę wchodzić jeszcze inne czynniki etiologiczne endoiegzogenne. laktacja itd. nieślubna i nie chciana ciąża itp. Tzw. w którym ośrodkowy układ nerwowy nie wykazuje przeważnie najmniejszych zmian wstecznych. Miesiączka jako taka nie staje się natomiast nigdy podłożem psychoz. Świadomość. zatrucie lub wyzwolenie się endogennego procesu psychotycznego(schizofrenia. Te właśnie czynniki w połączeniu z niedojrzałością emocjonalną bywają przyczyną . ale poza procesem fizjologicznym. Jeżeli w którymś z tych okresów zdarzy się psychoza. a po drugie musiały zaistnieć jeszcze dodatkowe sytuacje eticpatogenetyczne odpowiedzialne za wystąpienie psychozy. zaburzenia snu. pustka egzystencjalna-to czynniki niekiedy ważniejsze zd samych wpływów hormonalnych. *zaburzeń psychicznych. jak ciąża. jak obniżenie nastroju typu depresyjnego lub dysforycznego. psychozy inwolucyjne". zakończenie działalności zawodowej. W okresie inwolucji zarówno u kobiet.

zwłaszcza konykosreroidów. Zaburzenia neurologiczna-psychiatryczne mogą występować pod trzema postaciami jako:uogólnione organiczne uszkodzenie o u n. U chorych tych widuje się różnorodne zaburzenhpsychiczne. Do najczęstszych zaburzeń psychicznych należy depresja przebiegająca nierzadjko z myślami i zamiarami samobójczymi. Pod względem psychiatrycznym mogą się pojawić różne zespoły psychopatologiczne. pojawia się szybka męczliwość. kastracja nie musi prowadzić do impotencji. leki przeciwnowotworowe i przy ciwbólowe mogą wywierać toksyczny wpływ na c u nJ:6)ból. chociaż poza samym porodem występują u tych kobiet jeszcze inne przyczyny przygnębienia. Toczeń rumieniowaty układowy(jazie ermiemuwsar). net z jej psychologicznymi i fizycznymi skutkami. U chorych tych zachodzi konieczność zastosowania leków przeciwdepresyjnych.. czynnikiem zakaźnagorączkowym. utrzymujący się przewlekle. Wytrzebienie(kastracja)dorosłego nie musi dawać widocznych zaburzeń psychicznych. leczenia. Wiąże się je przyczynowo ze zmianami naczyniowymi w o u n. bywają podłożem ostrych i przewlekłych powikłań psychiatrycznych. . przypisując je etiologii psychogennej(reuktywnej). Po pierwsze-chorzy przed za. w 5060%przypadków przebiega z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego. 4)stopień intoksykacji ustroju:5)rodzaj stosowanego leczenia(radioterapia. że pod koniec tego. rokowania itdcj. W patogenezie tych zaburzeń trzeba również uwzględnić wpływ leków.. W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie psychiatruw tą chorobą. Istnieją doniesienia o możliwości wystąpienia stanów depresyjnych po porodzie. Słabnie napęd psychoruchowy. 4'horoby nowotworowe są często przyczyną zaburzeń psychicznych. niekiedy bardzo silny. zwłaszcza z kręgu chorób afektywnych:3)stosunek lekarza i otoczenia do pacjenta(komunikacja z chorymi na temat choroby. się cyklicznie w odstępach kilkudniowych. U dorosłych mężczyzn. stany drgawkowe i ogniskowe uszkodzenia mózgu lub rdzenia kręgowego. wśród których wymienia:1)osobowość chorego:2)zaburzenia psychiczne w przeszłości. należący do kolagenoz. Fu drugie-dializy odbywają. ale układają się w zespół psychoendokrynny zależny od zaburzeń wewnątrzwydzielniczych. Niekiedy upraszcza się mechanizm ich postępowania. w tym zespoły depresyjne i psychozy z zaburzeniami świadomości. pojawienie się zaburzeń psychicznych może się wiązać z wieloma czynnikami. prowadzących przedtem aktywne życie płciowe. Objawy te są nie tylko wynikiem sytuacji psychologicznej. wśród których należy wymienić przede wszystkim niedokrwistość złośliwą typu Addisona-Biermera. zwłaszcza w białaczkach. Zaburzenia psychiczne o różnym obrazie klinicznym(zespoły zaburzeń świadomości)występują też w innych chorobach krwi. Jak słusznie podkreśla Pużyński(l 98 b).zdumiewających i odrażających zachowań niektórych młodych matek. Ich patogeneza jest złożona. Przewlekła niewydolność nerek powoduje konieczność regularnego i wieloleąniego stosowania dializ. kwalifikowaniem ich do dializy wykazywali cechy przewlekłej choroby somatycz-. reakcją psychogenną na sam fakt przewlekłej choroby i stosowaniem leków. obserwuje się obniżenie nastroju. chociaż może być powodem zmniejszenia popędu płciowego. cz powoduje. Po pewnym czasie zachowanie tych osób zmienia się. ktćre porzucają swoje nowo narodzone dzieci na wysypiskach śmieci. Choroby układu krwiotwórczego.

Z punktu widzenia rckowniczego dla wystąpienia choroby AIDS mogą mieć znaczenie następujące objawy(cytuję według Lutyńskiej.mięsak Kaposiego). Niektórzy chorzy buntują się"a nawet rezygnują z zabiegów. Można je ująć w 4 grupy:1. Od te czasu liczba chorych rośnie w zastraszającym tempie. świadczącym o organicznym uszkodzeniu o u n. których. Encefalopatia dializowanych może być.z powodu trcmbocytopenii(była o tym mowa w rozdziale dotyczącym zespołów otępiennych). której objawy narastają. Objawom neurologicznym. Wynik tego badania nie jest oczywiście równo-znaczny z rozpoznaniem AIDS. Chorobę AIDS wywołuje retrowirus. Istnieje poważne niebezpieczeństwu wzrostu zachorowań. powikłań naczyniowych w związku z zapaleniem wsierdzia oraz krwawień do o u n. l 99 O):kandydozajamy ustnej.w Stanach Zjednoczonych i na Haiti. Istnieje też wykaz chorób. leukoplakia włochata na powierzchni języka. jak i z nietolerancyjnymi postawami niektórych grup społecznych wobec zakażonych osób. a także w Europie Zachodniej. że chorobie należy również w podręczniku psychiatrii poświęcić nieco więcej uwagi. Istnieje hipoteza. guza mózgu(chłoniak pierwotny). Chodzi tu o niektóre nowotwory(np. Nabyty zespół upośledzenia odporności AIDS(Aeąuired lmmune Defeiency. a także w Zatrze(Afryka). pojawia się encefalopatia. amerykańskim i afrykańskim. zwany HIV(Human lmmunedeficiencyWirus)z grupy ludzkich wirusów T-limfocytotropowych(HTLV).okresu w ustroju chorego gromadzą się zbędne i szkodliwe produkty przemiaqymaterii. łojotokowe zapalenie skóry twarzy. w 1980 r. Pierwsze przypadki choroby(chociaż zachorowania zdarzały się wcześniej)opisano. pewne rodzaje grzybic. wyraźnie wzrasta liczba chorych na AIDS i zakażonych wirusem HIV. Synlrome)stanowi na tyle powwżne zagrożenie dla zdrowia i życia. zmiany okołozęboweo typie nietypowego zapalenia dziąseł i wrzodziejące zapalenie dziąseł. półpasiec. mięczak zakaźny w postaci drobnych guzkńw na skórze. Część osób zakażonych pozostaje klinicznie zdrowa. co powoduje zatajanie faktu nosicielstwa. objawy ogniskowe i oponowe. Zakażenie wirusem prowadzi do uszkodzenia układu odpornościowego i przypomina inny znany defekt tego układu-wrodzoną dysplazję albo agenezję grasicy. Rozwinięty pełnoobjawowy zespół choroby AIDS występuje u około 15%zakażznych chorych. Są one wyrazem uszkodzenia układu nerwowego w następstwie podostrego zapalenia mózgu. Po trzecie-dializa ogranicza funkcjonowanie społeczne chorego i uzależnia go od sztucznej nerki. zakażeń bakteryjnych i wirusowych. związane zarówno z niskim poziomem kultury seksualnej. wystąpienie może wskazywać na istnienie niedoboru immunologicznego typu komórkowego. zwłaszcza na kontynencie. niektóre robaczyce i choroby pierwotniakowe. podłożem powikłań psychotycznych. że za jej powstanie odpowiedzialny jest glin. Obiektywnym dowodem zakażenia wirusem jest obecność przeciwciał anty-HIV lub wyizolowanie samego wirusa. Po czwarte-u chorych przewlekle dializowanych. W Polsce również. w tym mocznika. tulzwia i kończyn. zmiany okołoodbytnicze wywołane przez wirus Aerpew.towarzyszą objawy . Wśród objawów klinicznych AIDS do częstych(20-259)należą objawy neurologiczne:bóle głowy. plamica małoplytkzwa. Z chorobą AIDS wiąże się też różne aspekty psychiatryczne.

aż do bezruchu i mutyzmu. przestępczość). ponoszone przez rodzinę. llowoczesne techniki obrazowania mózgu z tomografią komputerową(TK)i jądrowym rezonansem magnetycznym(MRD pozwoliły na wykrycie zmian zamkowych w strukturach podkorowych. Z powyższych uwag wynika. narkomani. mimo negatywnych wyników badań w kierunku zakażenia wirusem HIV(Jakitowicz i wsp. spowolnienie psychoruchowe. opium). straty ekonomiczne i społeczne(koszty związane z leczeniem uzależniniych i pomocą dla nich. potwierdzone badaniem serologicznym. 'zęść. Andrzej Piotrowski. Ignorancja dotycząca źródeł zakażenia chorobą oraz kolportowane informacje o jej nieuleczalności zwiększają u ludzi poczucie zagrożenia i postawę lękową. inne dostępne są wyłącznie na recepty(niektóre tylko na. niektóre pobudzającym. zanik zainteresowań. istnieje prawdopodobieństwo. W przebiegu organicznego uszkodzenia mózgu mogą pojawiać się stany psychotyczne o typie organicznej halucynozy lub zespoły jakościowych zaburzeń świadomości(np. jak i psychotyczne o charakterze urojeń hipochondrycznych. Z przyjmowaniem środków psychoaktywnych. inne wyróżniają się silnym działaniem nasennym. i zachowania. l 99 O). Zaburzenia psychiczne spowodowane używaniem środków psychoaktywnych.alkohol. Część tych irzdkżw znajduje się w obrocie handlowym. Właściwości niektórych ircdkćw były znane już w starożytności. że przed psychiatrią piętrzą się w najbliższym okresie liczne obowiązki związane zarówno z leczeniem zaburzeń psychicznych u chorych na AIDS lub zakażonych wirusem HIV. . Chociaż etiologia zmian otępiennych u chorych na AIDS nie jest całkiem jasna. recepty z wturnikiem). jak i dotyczące działań psychoprofilaktycznych. haszysz.majaczenie). choć w mniejszym zakresie. wiążą się straty zdrowotne jednostki. Występują zaburzenia pamięci krótkotrwałej. hipochondrycznej samoobserwacji i rezygnacji z obowiązków zawodowych oraz wszelkich kontaktów społecznych. może być potężnym stresem powodującym głębokie reakcje depresyjne i przewlekle odczyny nerwicowe z przewagą lęku. Przede wszystkim mam na myśli podnoszenie poziomu wiedzy na temat źródeł zakażenia wirusem HIV i krzewienie właściwych postaw wobec ludzi zakażonych. W rozdziale tym zostaną omżwione właściwości środków leczniczych i nicie niczych. zwłaszcza tam. Wprowadzenie. pełnił one znaczącą rolę w rozwoju kultur(np. rewizji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych . których wspólną cechą jest zdolność modyfikowania samopoczucia. . gdzie nie uprawia się roślin będących dla nich S UTOWCTI. a zawsze z uzależnieniem od nich. Zachorowanie na AIDS lub jedynie zakażenie wirusem HIV. W 10.otępienia. a jeszcze inne są powszechnie używane jako środki uspokajające. tych środków ma działanie przeciwbólowe. W grupach zwiększonego ryzyka(homoseksualiści. straty emocjonalne i materialne. ludzie prowadzący zbyt swobodne życie seksualne z wielu partnerami. Są to zatem środki psychoaktywne. U niektórych chorych mogą one wyprzedzać inne objawy choroby. w korze mózgowej. wycofanie się z kontaktów społecznych. utrudnione skupienie uwagi. Il. Rozwój komunikacji w XX wieku przyczynił się du powstania czarnego rynku na środki psychoaktywne. ale również. iż ich przyczynę stanowi bezpośrednie zakażenie wirusem HIV. chorzy na hemofilię)mogą się pojawić zarówno objawy nerwicowe. a jeszcze inne są pozyskiwane na czarnym rynku.

które wcześniej taki efekt zapewniały. Istnienie tolerancji. aby doświadczyć oczekiwanego i pożądanego działania albo też uniknąć złego samopoczucia z powodu braku środka. alkoholu oraz uspokajających i nasennych. żuhaczka zakaźna w przypadku przyjmowania środka dożylnie). Zachodzi zatem zjawisko tolerancji w następstwie wytworzenia się neuroadaptacji i pojawiania się zespołu abstynencyjnego. Używanie szkodliwe.wyróżniono następujące stany jako następstwa epizodycznego lub stałego kontaktu ze środkiem psychoaktywnym:Ostre zatrucie. Stan gdy kontaktowi ze środkiem przypisuje się następstwa somatyczne(np. najprawdopodobniej związanych z układami enzymatycznymi. jest różna w odniesieniu do różnych środkćwu tych samych osób.zapalenie trzustki po nadużyciu alkoholu)lub psychiczne(obniżenie nastroju po ciągu alkoholowym). afektu lub innych funkcji i reakcji psychofizjclogicznych. gdy ma miejsce jej załamanie się. Tolerancja zachodzi tyłku wobec trzech grup środków:oplątów. Wyróżniającym się objawem zespołu jest silne. może mieć miejsce przyjmowanie środka(lub środka z tej samej grupy)w celu zmniejszenia nasilenia lub uniknięcia wystąpienia zespołu abstynencyjnego. jego ilości i zaniechania przyjmowania(np. . powodujący zaburzenia świadomości. jeśli środek zostaje odstawiony. gdy dochodzi do zaniechania przyjmowania środka lub wydatnego zmniejszenia dawki dobowej:objawy zespołu abstynencyjnego są charakterystyczne dla przyjmowanego środka(środków z tej samej grupy). gdy jednostkę charakteryzują trzy lub więcej spośród 6 niżej wymienionych cech:1. behawioralnych i poznawczych powstający. jeżeli środek zostaje odstawiony. Zależność psychiczna nie prowadzi do pojawiania się objawów zespołu abstynencyjnego. Utrata istniejących przed uzależnieniem się zainteresowań i poszukiwania przyjemności i skoncentrowanie się na zdobywaniu środka. które charakteryzowały jednostkę przed uzależnieniem się. Można przyjąć. 2. 3. 4. 6. Jest tu stan pc wypiciu alkoholu lub przyjęciu innego środka. Zależność fizyczna powstaje. procesów poznawczych.przerwania ciągu alkoholowego). 5. Przyjmowanie środka mimo istnienia jawnie szkodliwych następstw(marskość wątroby u alkoholika. spostrzegania. Jest to stan. Silne pragnienie lub poczucie przymusu przyjmowania środka psychoaktywOSZO. że zasadne jest rozpoznawanie uzależnienia. Zespół zjawisk fizjologicznych. Przyjęcie środka nawet po długim okresie abstynencji może powodować gwałtowny nawrćt innych objawów zespołu. w którym środek jest przyjmowany po to. gdy przyjmowanie środka(lub grupy środków)dominuje nad zachzwaniami. gdy środek(środki z tej samej grupy)jest przyjmowany w coraz to większych dawkach. To I era n ej a zależy od właściwości osobniczych.sytuacji. potrzebnych do osiągnięcia zamierzonego efektu. Trudności z samokontrolą w powstrzymaniu się od przyjęcia środka. pragnienie przyjmzwania środka psychoaktywnego. Zespól uzależnienia. gdy dla osiągnięcia zamierzonego efektu konieczne jest przyjmowanie dawek wyższych niż te. Krócej lub dłużej trwający kontakt ze środkiem o potencjale uzależniającym prowadzi do wytworzenia się zależności psychicznej. odczuwane jako nie do odparcia. tj. Fizjologiczne objawy występujące.

W każdym przypadku znaczenie każdego z tych uwarunkowań bywa mniej lub bardziej znaczące. może je znaleźć najłatwiej u innych przyjmujących środki. Uwarunkowania przyczynowe używania środków psychoaktywnych. Innym przykładem może być nacisk wywierany przez grupę na jednostkę. społecznej. Mechanizm etykietowania społecznego Oabellmg)sprzyja także utrwalaniu zachowania dewiacyjnego. Uwarunkowania psychologiczne dotyczą niemal wszystkich przypadków. wąchacz"kleju jest narkomanem i jako taki jest kierowany przez szkołę lub doprowadzany przez rodziców do poradni wyspecjalizowanej w leczeniu uzależnień. potrzeba zachowania się w sposób odrzucany przez starsze pokolenie(protest. Młodociany w takich sytuacjach poszukuje oparcia emocjonalnego. trwale zaburzenia osobowości i zachowania. zamanifestowanie własnej niezależności. Wejście w kontakt ze śrzdkiem i utrwalanie się tego zachowania są natury psychologicznej. że tylko te grupy mogą prowadzić do wytwarzania się zależności fizycznej. nowego". Właściwy dla tego wieku kryzys tożsamości może pzwodować potrzebę natychmiastowej gratyfikacji(niezależnie od tego. Zespól abstynencyjny. która często chce się takiega ucznia pozbyć. Zaburzenia powstałe w związku z długotrwałym przyjmowaniem środka:krótkotrwałe(trwające sekundy lub minuty)powracanie doznań psychotycznych(np. lub szkoła. jeśli nie pije. nie może liczyć na akceptację ZTUOV. Kryzys wieku młodzieńczego jest zazwyczaj tym bardziej nasilony. narkotyków"może być warunkiem akceptacji przez grupę). przewlekle występujące zaburzenia afektu. Przykładem może być moda na zachowania hippisowskie w latach siedemdziesiątych. jeśli pojawi się jako reakcja środowiska na przyjmowanie środków psychoaktywnych-mimo że celem represji jest eliminacja dewiacji. alkoholizm u ojca). zaburzenia procesów poznawczych. . Składają się nań objawy somatyczne oraz objawy ze strony stanu psychicznego o różnym nasileniu. wyrażenie agresji wobec osoby lub osób znaczących. Przyjmowanie narkotyków było wówczas wyznacznikiem identyfikacji z wartościami rej subkultury.omamów po przebytym majaczeniu). przeciwdziałanie złemu samopoczuciu. Czynniki re szczególną rolę pełnią u młodzieży z uwagi na istniejące w tym wieku dążenie du unifikacji postaw:pewne znaczenie może mieć także moda młodzieżowa. ji społecznej(objawy nerwicowe u matki. im bardziej zaburzone są układy i związki w rodzinie tak w sferze emocjonalnej. z przyjmowaniem środka). bunt przeciwko normom i konwencjom tego pokolenawyraża się poprzez niezgodne z tymi normami zachowania dewiacyjne).Oznacza to. W odczuciu środowiska młodociany. który. Represyjnie mogą reagować rodzice na wiadomość o używaniu przez ich syna narkotyków. Utrwalaniu zachowania dewiacyjnego sprzyja represja. Zespół abstynencyjny z majaczeniem. otępienie. chęć zddalenia się ud obarczeń emocjonalnych. na przykład przez robotników budowlanych na. Czynniki natury psychologicznej mogą powodować rozpoczęcie przyjmowania środkżw uspokajających i nasennych przez kobiety po 40. że może być rozumiana szkodliwość i zagrożenie związane. kulturowej i biologicznej. chęć zaakceptowania przez grupę rówieśniczą(przyjmowanie. Do inicjacji dochodzi najczęściej w wieku młodzieńczym. ł'zynniki natury społecznej. rż" gdyż często ujawniają się u nich objawy nerwicowe. Zaburzenia psychotyczne przewlekle(najczęściej w przebiegu alkoholizmu). po-szukiwanie wglądu w niejasno uświadamiane sobie własne problemy.

Wysoka cena może stanowić zaporę dla rozpowszechniania się środka w określonym kraju(np. tu często ma miejsce zastępowanie preferowanego środka przez inny z tej samej grupy(dotyczy to zwłaszcza alkoholu i oplątów). Niektóre środki są w codziennym użyciu w kulturze euroamerykańskiej(np. zwłaszcza związanej z zachowaniami agresywnymi.opłaty i diazepam). Wiąże się z tym także nielegalna produkcja. Trudno oszacować występowanie różnych uzależnień w populacji ogólnej. Liczba przyjęć do oddziałów psychiatrycznych z powodu psychoz alkoholowych. Czynniki ekonomiczne. na odwrót. O tendencjach do zwiększania się lub zmniejszania różnych uzależnień w populacji ogólnej informują wskaźniki pośrednie. Jest to tym bardziej istotne. zdają się być determinowane genetycznie. że pomoc nie powinna być udzielona. Daje to podstawę do korekty szacunkowego rozpowszechnienia uzależnień od alkoholu w danej populacji. obserwowana każdego roku.liczba zgonów z powodu ostrych zatruć barbituranami lub opłatami porównywana corocznie. Wiadomo z badań adopcyjnych o podatności na wytworzenie się alkoholizmu u synów alkoholików. lub też nie są w stanie odtworzyć ilości przyjętych środków w dniach i godzinach poprzedzających detoksykację(np. a ponadto spotyka tam pacjentów trwale uzależnionych. w jakim u danej osoby wytworzy się tolerancja wobec środka powodującego zależność fizyczną na tle istniejącej wcześniej zależności psychicznej. Powinna ona koncentrować się na problemach osobowościowych czy objawach nerwicowych u młodocianego. Młodociani w początkowym okresie są skłonni eksperymentować z luźnymi środkami.marihuana)znajdują stena liście środków narkotycznych. Jakkolwiek-mówiąc o uzależnieniu-ma się na myśli przyjmowanie jednego środka.przewlekłe zatrucie irzdkaminasennymi i uspokajającymi). Wysokie spożycie alkoholu(w Polsce obecnie okuło I I I czystego etanolu per cqyww)wpływa na wzrost przestępczości.w Polsce stale jeszcze dotyczy to kokainy i heroiny). duże znaczenie ma oznaczanie środków psychoaktywnych w płynach ustrojowych. Czynniki biologiczne wpływają na. a także o mniejszej tolerancji na alkohol u Japończyków i Chińczyków niż u mężczyzn rasy białej. że środki z różnych grup bywają przyjmowane wymiennie(np. a ich pozyskiwanie jest nielegalne. głębokość"odpowiedzi na jednorazowe przyjęcie środka i są szczególnie istotne dla czasu. a samu zachowanie dewiacyjne należy traktować jako przejaw leżących u jego podłoża zaburzeń. Zdarza się. aby proces odtruwania nie postępował zbyt intensywnie. aby doświadczyć ich działania. podczas gdy inne(np.Nwbywu w ten sposób etykietę narkomana. Kontrola laboratoryjna jest niezbędna również w czasie postępowania . np. wyrażające się różną szybkością wytwarzania się tolerancji. W kulturze arabskiej jest. jakie czerpie ono ze sprzedaży alkoholu:zbyt niskie ceny powodują zwiększony popyt i wpływają na wydajność pracy. a ceny zbyt wysokie powodują nielegalną produkcję i redukują wpływy ze sprzedaży. że często pacjenci zatajają wielkość dawek przed rozpoczęciem detoksykacji(zazwyczaj dawkę zawyżają).alkohol). Nie znaczy to. a także liczba stwierdzanych każdego roku przypadków marskości wątroby(pomijając przypadki marskości w krajach o znacznym rozpowszechnieniu żółtaczki zakaźnej). Właściwości osobnicze. jest odzwierciedleniem zwiększenia się lub zmniejszenia konsumpcji alkoholu per cwziw w skali kraju. Czynniki kulturowe mogą niekiedy decydować o wyborze środka. Polityka cen prowadzona przez państwo musi uwzględniać wpływy. jak wiadomo. szczególnie ostrych zatruć. W li ag nos ty ce uzależnień.

Uzależnienie od alkzholu dotyczy wielokrotnie częściej mężczyzn niż kobiet(stosunek hospitalizowanych w oddziałach psychiatrycznych i odwykowych od lat wynosi b-9:I).twarde alkohole w dużych ilościach. Spożycie alkoholu per cwziw jest różne w poszczególnych krajach europejskich.przerwy w życiorysie(nieodtwarzaniezdarzeń w stanie upicia się). piwo pije się codziennie w niekrćrych krajach(np. że większość testów jakościowych odznacza się znaczną czułością(mało wyników fadszywych). tzw. można dostrzec obniżenie nastroju i objawy nerwicowe. osób z problemem alkoholowym ocenia się w Polsce na około 3000000. Liczbę. kro ponosi straty osobiste w związku z piciem alkoholu lub którego picie powoduje straty u innych). ale ograniczone do weekenduw picie dużych ilości alkoholu oraz ciągi picia występujące naprzemiennie z okresami trzeźwości. Ocenia się. . w tym obarczenie emocjonalne i zaniedbywanie ekonomiczne rodziny. Uzależnienie od alkoholu charakteryzuje jeden z trzech niżej wymienionych sposobżw picia:codzienne wypijanie alkoholu w celu utrzymania zadowalającego funkcjonowania.rehabilitacyjnego(np. U podłoża uzależnienia u kobiet. a także zaburzenia osobowości. że co czwarta cszba ma w swoim utoczeniu kogoś z problemem alkoholowym(kogoś. Istnieją znaczne różnice kulturowe w stylach picia:alkohol w pustaci wina w krajach romańskich stanowi w zasadzie składnik codziennej diety. później spożycie się zmniejsza. o którym wiadomo. Największe ilości alkoholu są wypijane przez mężczyzn w wieku 20-30 lat(w większości jeszcze nie uzależnionych). Jednak straty zdrowotne.w Bawarii). kontynuowanie picia mimo istnienia stanu chorobowego. częściej niż u mężczyzn. że pogarsza się w następstwie picia. regularne. Wyróżniają się takie zachowania. w których dominuje spożywanie alkoholi niskoprocentowych(udział wódki w strukturze spożycia wynzsi okuło BO%). tzw. choć niekoniecznie uzależnionego. O znaczeniu alkoholu i związanych z nim problemuw społecznych oraz pozycji jaką zajmują wpływy ze sprzedaży alkoholu dc Skarbu Państwa. dobrze informuje udział w dochodach budżetu wynoszący od lat około l 4%. Nie do oszacowania są straty społeczne. podczas gdy testy ilościowe są mniej czułe(znaczna liczba wyników fałszywych).jakościowa kontrola oplątów celem ustalenia. Z alkoholizmem wiąże się ściśle przestępczość. Grupy środków o działaniu uzależniającym. Ponad 5 O'%czynów przeciwko życiu i zdrowiu jest popełnianych pod wpływem alkoholu. Należy pamiętać. w tym uzależnionych na 600000. bezskutecznie podejmowane prżby wejścia w okres trzeźwości. picie alkoholi niekonsumpcyjnych. Alkohol. Polsce. ale zazwyczaj niecodziennie. U kobiet największe spożycie przypada na wiek 30-40 lat. Polska znajduje się w środku tabeli w przeliczeniu na czysty spirytus rocznie. znaczna część wypadków drogowych wiąże się z prowadzeniem pojazdów mechanicznych w stanie nietrzeźwości. czy pacjent nie łamie. jak niemożność ograniczenia ilości wypijanego jednorazowo alkoholu lub powstrzymanie się ud picia. pije znaczna część populacji mężczyzn(picie wćdki w krajach WNT. abstynencji). społeczne i ekznumiczne są większe niż w krajach. Finlandii).

jeszcze w czasie trwania ciągu. może wystąpić napad padaczkowy. często doznane w stanie upojenia alkoholem i nie odtwarzane później. Jeżeli w czasie abstynencji wystąpił napad padaczkowy lub wiadomo. nadpobudliwość.Stan zwykłego upojenia alkoholem może powodować znaczne zmiany w zachowaniu. W stanach upojenia alkoholem dochodzi do zachowań kryminalnych. albo mogą pojawić się cechy jakby obce osobowości. że napady miały miejsce u pacjenta w przeszłości. Mogą wystąpić iluzje i sporadycznie niezbyt nasilone doznania omamowe. Mogą wystąpić zaburzenia elektrolitowe-tym znaczniejsze. W większości wypadków zespół abstynencyjny można opanować ambulatoryjnie. to nie ma uzasadnienia dla rzzpoznawaniamajaczenia alkoholowego. np. W każdym przypadku konieczne jest podawanie dużej ilości płynuw oraz tiaminy(50-100 mg/d)i kwasu foliowego(1-3 mg 7 d). nawet bez zastosowania środków uspokajających. że zaprzestanie picia może być wynikiem załamania się funkcji któregoś z narządów. ból głzwy. najczęściej typu paranoicznego. Cechy osobowości mogą przejawiać się albo intensywniej. a nawet napady gromadne. u jednych euforią. lub 3. u innych smurkiemt. mogą być następstwem stanu zapalnego błony śluzowej żołądka. chwiejnością afektu.ktoś skryty i zahamowany w stanie upojenia alkoholem zaczyna okazywać otwartość i ekspansywność. Należy pamiętać. gdy stężenie etanolu w surowicy wynosi 3 Omg/ dl lub nie pojawić się przy stężeniu 150 nng'li). podawanie anksjolitykuw. którego następstwem bywa często krwiak podtwardówkowy.podejrzliwość może prowadzić do interpretacji urojemowych. . Jeżeli jest zachowana orientacja auto-i allcpsychiczna. przyspieszenie tętna. Głębokość i szybkość pojawiania się objawów upojenia alkoholem zaJeżą od indywidualnej tolerancji na alkohol(objawy re mogą pojawić się. Wyrażają się one agresywnością. W cięższych przypadkach wskazane jest. nie dłużej niż przez 7-10 dni. upojenie wiąże się ze znaczną urazowością. W okresie narastania objawów abstynencjnych. gdy ilość wypijanego alkoholu w ostatnich dniach uległa wydatnemu zmniejszeniu. . Towarzyszy temu zamazana mowa i brak koordynacji ruchowej. pobudzeniem. Ponadto zaburzenia elektrolitowe i dość częsta w abstynencji hipoglikemia mogą być przyczyną wystąpienia napadćw także u alkoholików bez cech uszkodzenia*#u n. potliwość. Zespól abstynencyjny z odstawienia alkoholu występuje zazwyczaj nie pćżniej niż w 12-24 godziny po zaprzestaniu picia. typowo w 2. im gorszy był stan odżywienicwymioty mogą pogłębiać zaburzenia równowagi elektrolitowej. np. a także od stanu odżywienia-w ogóle i w dniu upicia się. Należy pamiętać. męczliwość. Wielu alkoholików ma za sobą ciężkie urazy głowy. że może ono maskować objawy doznanego urazu głowy. to konieczne jest podawanie diazepamu(Kelanium)doustnie do 20. zbjawy zespołu abstynencyjnego hydroksyzyną. Zespół abstynencyjny jest następstwem neuroadaptacji osobnika dc stałego utrzymywania alkoholu we krwi. bezsenność. Intensywne wymioty. Objawami tego zespołu są zaburzenia żolądkowu-jelitowe. upośledzeniem uwagi. niepokój. Najlepiej opanowywać. rzucające się w oczy drżenie rąk i języka. w toku picia może dojść do niewydolności wątroby i stanu zapalnego trzustki. Niezbyt nasilone objawy mogą wystąpić również wówczas. dobie. podwyższenie ciśnienia krwi.

Pobudzenie psychoruchowe narasta w miarę pogłębiania się innych objawów. delirium)jest usną psychozą alkoholową. . może zmniejszyć jego szanse:ponadto jakaść opieki w szpitalu psychiatrycznym może być gorsza z uwagi na słabą bazę laboratzryjną i dzstępność konsultacji specjalistycznych. najczęściej u osób po 25. najczęściej wzrokowe. nawet jeśli leczenie rozpzczęto dostatecznie wcześnie i nie ma zastrzeżeń co do jakości udzielonej pzmocy. negu trzustki. zawdy mięśnia sercowego i zapalenia płuc. wymagają określenia stężenia elektrolitów i podawania płynów we wlewach dożylnych. dawka dobowa nie powinna przekroczyć 100 mg. rż. Majaczenie alkoholowe stanowi bezwzględne wskazanie do hospitalizacji. Wymioty. Z krańcowym pobudzeniem może wiązać się gorączka. Należy pamiętać. Sekcyjnie stwierdza się często krwiaki nadtwardćwkowe. Zadaniem lekarza prowadzącego leczenie zespzlu abstynencyjnegu powinno być zawsze motywowanie pacjenta do utrzymania abstynencji. Przeżycia psychztyczne pacjenta mogą być przyczyną agresji wobec otoczenia lub podjęcia próby samobójczej. W przypadku objawów rozwiniętego maj uczenia należy jak najszybciej podać środki uspokajające. np. a następnie. Zaburzeniom spostrzegania towarzyszą urojenia. Wmg. najczęściej są tu interpretacje doznań omamowych:obraz psychopatologiczny bywa zdominowany przez lęk związany z innymi objawami. że do zaprzestania picia dochodzi często w związku z urazem mechanicznym. W przypadku wymiotów diazepam należy podawać dożylnie. Należy pamiętać. zapaleniem błony śluzowej żołądka lub niewydolnością wątroby. gdy nie towarzyszy mu inna choroba-jest zawszistanem groźnym dla życia.do odległego szpitala psychiatrycznego. Oprócz omówionych wyżej objawów zespołu abstynencyjnego. Dlatego wcinam może maskować objawy innej choroby. towarzyszą mu iluzje i omamy. dobie od odstawienia alkoholu. Śmiertelność w delirium bez towarzyszącej innej choroby wynosi od I'%do 59. Diazepam połaje się początkowo dożylnie w ławce. to podanie 30 mg diazepamudożylnie jest konieczne. Nasilenie niepokoju osiąga bardzo znaczny rozmiar. Leczenie i diagnostyka-tak majaczenia. w majaczeniu pojawiają się również zaburzenia świadomości(najwyraźniejsze są zaburzenia orientacji w czasie. jak i stanu ogólnego-powinny być podjęte natychmiast przez lekarza izby przyjęć. doustnie 10 mg co 4-6. Współwystępowanietakiej choroby oraz deWiwm o ciężkim przebiegu wiąże się ze śmiertelnością wynzszącą tkało 309. że transport chorego. i co najmniej kilkuletnim okresie intensywnego picia. zaburzenia w miejscu i otoczeniu są mniej nasilone). Zejście śmiertelne może nastąpić wskutek załamania się bilansu energetycznego w związku z ekstremalnym pobudzeniem ruchowym i(lub)nasilonymi zaburzeniami równowagi elektrolitowej. Pomocne pacjentowi może być uczestnictwo w mitingach AA i podjęcie leczenia w placówce lecznictwa odwykowego. Ryzyko zejścia śmiertelnego zwiększa się wraz z upływem czasu od wystąpienia objawów. lub 3.mg/d. godzin-zależnie od nasilenia pobudzenia psychoruchowego. gdyfrozwinięte-nawet wtedy. Występuje w toku abstynencji. zazwyczaj w 3. jeżeli pacjent przyjmuje leki. obostrzeniem stanu zapal. infekcją. Naciśnięcie gałek zcznych prowzkuje wystąpienie omamów(objaw Liepmanna). Majaczenie drżenne(majaczenie alkoholowe. Jeżeli wystąpienie majaczenia jest poprzedzone napadem padaczkowym.

ale ryzykowna. W przypadkach pobudzenia konieczne jest unieruchomienie pacjenta. Omamom mogą towarzyszyć związane z nimi treściowo urojenia.Jeżeli majaczeniu nie towarzyszą napady padaczkowe. tj. Otępienie w przebiegu uzależnienia od alkoholu może być zejściem zespół Korsakowa. Zaburzeniom pamięci może towarzyszyć apatia lub częściej pobudzenie z towarzyszącą euforyzacją. niekiedy z objawami encefalopatii Wernickego. Objawy wegetatywne. które nie miały miejsca. to należy przyjąć. powinien on znajdować się w jasnym pomieszczeniu. może trwać kilka tygodni.przejść w halucynozę przewlekłą. zazwyczaj domięśniowo w dawce 10 mg co 4-6 godzin. to można stosować haloperydol. W obydwu przypadkach za przyczyny uważa się niedobćr tiaminy. o treściach prowokujących u pacjenta lęk i zagrożenie(omamy słuchowe komentujące. Pobudzenie może wymagać stosowania środków neuroleptnych. ale często upzśledzeniezapamiętywania może być zejściem zespołu ostrego. Znaczną popularność w Polsce uzyskał klometiazol podawany we wlewach.podaje fakty. Podstawowe znaczenie w leczeniu majaczenia ma podawanie witamin z grupy B w dużych dawkach. Zespól amnestyczny Korsakowa zajmuje pozycję pośrednią pomiędzy psychozami ostrymi i przewlekłymi. oczopląs. 1. Takie postępowanie zmniejsza prawdopodobieństwo przejścia majaczenia w zespół Korsakowa. W obrazie psychopatologicznym dominują omamy. Następnie dawkę obniża się do 5-10 mg doustnie. mzże rżwnież narastać powoli. niekiedy układa je w ciągi zdarzeń. W celu opanowania pobudzenia psychoruchowego nie należy stosować chlorpromazyny z uwagi na jej działanie hipotensyjne i tendencję do obniżania progu drgawkowego oraz hepatotoksyczności(potencjalnie u każdego z leczonych istnieje niedomoga wątroby). Podstawowe miejsce w leczeniu zajmuje tiamina stosowana w bardzo dużych dawkach. objawy rozsiane). Jednocześnie może wystąpić zapalenie wielonerwowe. dobie abstynencji. groźby pozbawienia życia itp). jeżeli nie jest możliwe natychmiastowe*intubowanie pacjenta(zaleganie w drzewie oskrzelowym w przypadku nie rozpoznanego zapalenia oskrzeli). Lekiem z wyboru jest haloperydol. Dożylnie należy podawać witaminę G. Nie ma zaburzeń świadomości lub są one jedynie śladowe i wiążą się z nasileniem lęku. czego nie pamięta. Zaburzeniom zapamiętywania mogą towarzyszyć objawy neurologiczne. Bardzo ważna jest pielęgnacja chorego. oksazepam). Ostra halucynoza alkoholowa występuje u pacjentów z wieloletnim uzależnieniem w 2. nie są wyrażone lub tylko miernie nasilone. jak i wzrokowych. Należy ograniczyć dopływ bodźców-zarówno słuchowych. Pacjent. szczególnie dotyczy to tiaminy. że halucynoza może się utrwalić. Jeżeli objawy halucynozy trwają dłużej niż 7 dni. aż do uzyskania uspokojenia. z uwagi na przeżycia psychotyczne. Amerykanie chętnie stosują krótko działające pochodne benzodiazepiny(lorazepam. może być niebezpieczny dla siebie i innych. podawane są także inne witaminy oraz metabolity mózgowe. Pacjent nie odtwarza zdarzeń bieżących. Nonrupil). zwłaszcza omamy słuchowe słowne. w tym drżenie. tj. Należy także pamiętać o znacznej urazowości wśralkoholików:uraz głowy może być . wypełnia konfabulacjami. lub 3. jest*to metoda skuteczna. Rozwinięcie się zespołu Korsakowa może być poprzedzone majaczeniem. układające się w zespół encefalopatii Wernickiego(ataksja. (np.

Swoim przebiegiem przewlekle psychozy alkoholowe mogą. która zdaje się często mieć patologiczny charakter. a w okresie abstynencji ujawnić swój endogenny charakter. co prowadzi do stałego zwiększania dawek. Często formułowanie urojeń jest poprzedzone wieloletnim ujawnianiem zazdrości. U mężczyzn tych występuje zazwyczaj wzmożony popęd seksualny. często konieczna jest pomoc psychoterapeutyczna i leczenie przeciwdepresyjne. zarobkowej. Przewlekle psychozy alkoholowe charakteryzują się wieloletnim utrzymywaniem się objawów psychotycznych(omamy. a niekiedy miesięcy. nie tylko w okresie abstynencji. O bj a w y d epre sj i mogą pojawić się w późnym okresie zespołu abstynennego. zanim dostrzeżono. Leczenie farmakologiczne(neuroleptyki)jedynie tłumi objawy. . Heroina była szeroko stosowana jako skuteczny środek przeciwbólowy i uspokajający. dobrym przystosowaniu społecznym.przypadkowo nabyto zadrapania na ciele. szyć treściowo z nimi powiązane urojenia. może towarzyszyć manii. Omamom mogą towarzy. zatruwania"przez żonę. Pacjentew formułujących po latach system urcjemowy często charakteryzują rysy osobowości paranoidalnej. że mogą one mieć trojakie uwarunkowania przyczynowe:za objawy depresji mogą odpowiadać zaburzenia przewodnictwa w układach noradrenergiczi sernoninergicznym w okresie abstynencji. Glćwnym objawem są omamy słuchowe słowne. Paranoja alkoholowa pojawia się zazwyczaj u mężczyzn o relsgywme mniej nasilonym uzależnieniu. Przewlekła halucynoza alkoholowa może być poprzedzona jej ostrą formą albo rozwinąć się samoistnie.. Wydaje się. którą objawy mogą zamazywać obraz psychopatologiczny. obserwuje się obniżeni nastroju utrzymujące się przez wiele tygodni. U wielu alkoholikuw. Przyjmuje się.współodpowiedzialny za wystąpienie otępienia Rozpoznanie można ustalić nie wcześniej niż w 3. Opiaty. sprawiające wrażenie ciągu picia. urojenia)przy jednocześnie dość. System urojeń może obejmować inne osoby. uzależnienia:niektóre cechy osobowości mogą sprzyjać rozwojowi urojeń i oma-ęmów oraz ich treści. . komentujące sytuację pacjenta lub nakazujące mu wykonane jakiejś czynności. Z opiatami związał się historyczny już termin-narkomania. przypominać psychozy schizofreniczne. psychoz leżą czynniki predysponujące do ich wystąpienia pc wielu latach. a nawet sklaniającc do samobójstwa. Nasileniu doznań omamowy towarzyszy widoczny dla obserwatora lęk. przy jednoczesnym obniżeniu potencji. Przyczyną urojeń są zarzuty niewierności adresowane do żony lub partnerki życiowej. niż w przypadkach przebiegających np. Zona jest poddawana ustawicznemu śledztw dowodami"mogą być np. Intensywne nadużywanie alkoholu. zawodową i rodzinną)zmieniającą się w tzku picia). o przykrej treści. depresja może mieć charakter reaktyw(pacjent jest konfrontowany ze swoją sytuacją życiową.do-. a niekiedy utrzymywaniu zdolności do pracy.ze stanami majaczeniowymi. że jest środkiem o niezwykle dużym potencjale wytwarzania uzależnienia z powodu bardzo szybko rozwijającej się tolerancji. depresja może być także maskowana w czasie clą picia. tygodniu abstynencji. zmniejszenie nasilenia doznań prawa zazwyczaj do dyssymulacji przy nie zmienionym zewnętrznie zachowaniu. bywa to interpretowane jakz wynik. że u podłoża omawianych. de(ich nie eliminuje. mniemanych kochanków żony. Depresja w okresie abstynencji może przyczynić się lu jej złamania. np.

którymi mogą być bardzo toksyczne alkaloidy. Przed pojawieniem się narkomanii wśród młodzieży. z uwagi mznaczny niepokój i bezsenność konieczne jest . zaczęto wykrywać u uzależnionych od oplątów dodatnie odczyny HIV.zapalenia wsierdzia.Heroina nie jest obecnie stosowana ze wskazań lekarskich. nasilenie zależy od wielkości dawek przyjmowanycw dniach poprzednich. Pojawia się biegunka. przyjmujących środki dożylnie. a także grupa pracowników służby zdrowia(z uwagi na dostęp do oplątów). Wśród hospitalizowanych proporcja mężczyzn do kobiet wynosi 4-5:1. w tym np. rozszerzmkźrenic. Stan wymaga 15-Psychiatria. Rozpowszechnienie różnych schcrzeń. Umieralność wśród przyjmujących opłaty wynosi około 29 rocznie i jest pięciokrotnie większa niż w populacji ogólnej w tym samym wieku. najlepiej na oddziale toksykologicznym lub intcnę. Duża umieralność wśród uzależnionych wiąże się także z przyjmowaniem tych środków dożylnie za pomocą niesterylnego sprzętu(dlatego wiele programów prewencyjnych na świecie przewiduje nieodpłatne wydawanie strzykawek jednorazowych). czyli nieco później niż w Europie Zachodniej w okresie ruchów kontestacyjnych młodzieży i popularności subkultury hippisowskiej. Prowadzi to często do załamania immunologicznego. spowolnienie. sywnej terapii. przewlekłe stany zapalne. Najsłabiej uzależniającym środkiem z grupy oplątów jest kodeina. Nabywcy na czarnym rynku zazwyczaj nie jest znane stężenie substancji czynnych zawartych w. że liczba uzależnionych od oplątów jest dość stała i nie przekracza 30000(liczba leczonych corocznie w placówkach lecznictwa wyodrębnionych dla uzależnionych-wyłączając alkohol-wynosi około 3000 osób). każdego roku w Polsce rejestrowano około 2000 osób uzależnionych w toku leczenia zespołów bólowych. stałym objawem są bóle mięśniowe. Ocenia się. Ich liczba stanowi 60-70%wśród wszystkich odczynów dodatnich. bezsenność. tak jak wcześniej w innych krajach. ropowicę). Do niedawna była najbardziej poszukiwanym środkiem na czarnym rynku w USA. domięśniowo podaje się witaminy. Od roku 1988 w Polsce. Ważnym środkiem z grupy oplątów srał się metadonz uwagi na znaczenie w programach rehabilitacyjnych. W Polsce rejestruje się corocznie około 100 zgonów z powodu tzw. katar. towarze". czym zapewne tłumaczy się stwierdzenie dużej liczby dodatnich odczynów WR. są to środki stosowane pod ścisłą kontrolą. jest wielokrotnie wyższe niż w populacji ogólnej(żółtaczka zakaźna. ziewanie. Stan ostrego zatrucia opłatami przebiega ze zwężeniem źrenic. Konieczne bywa podawanie naloksonu. apatia i senność. przyjęcia ostatniej dawki. nerek. niekiedy wymioty. Niemniej rozpowszechnienie kiły jest w tej populacji duże. obecnie jej miejsce zajęła kokaina i inne środki pobudzające. W Polsce narkomania opiatowa pojawiła się wśród młodzieży na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Postępowanie zależy od nasilenia objawów-odwodnienie wymadożylnego podawania płynów. w populacji uzależnionych. Zatrucie może prowadzić do porażenia ośrodka oddechowego. *Morfina i jej pochodne mają szerokie zastosowanie w leczeniu bólu. Zespól abstynencyjny z odstawienia oplątów rozwija się około 12 godzin od.przedawkowania. nie potwierdzonych później bardziej specyficznymi testami. występują zaburzenia koncentracji uwagi. Zdrowotne następstwa uzależnienia od oplątów są bardzo poważne. mowa jest zamazana. natychmiastowej hospitalizacji.

Jest to postępowanie substytucyjne. narkomanów w okresie utrwalonej abstynencji. np. Wybitnie ciężki przebieg zespołu abstynencyjnego może wiązać się z zagrożeniem życia. . że podawanie metadonu. Wiele organizacji. W kilku ośrodkach w Polsce.podawanie środków uspokajających. tyłku krew i seks"są mało skuteczne. zwłaszcza stomatologiczna. zarazy". a następnie kontynuuje si ambulatoryjnie. Zasady społeczności terapeutycznej są podstawą pracy ośrodków. et jest sygnalizowane pojawieniem się zaburzeń świadomości:w takiej sytuacji powinno być rozważone jednorazowe lub kilkakro-. me podanie opiatćw. prowadzi do istotnego zmniejszenia szkżd zdrzwotnych(podawanie doustne)oraz redukuję kryminalizaję. Bez zmiany postaw społecznych trudno oczekiwać akceptacji realiów. Podawanie metadonu rozpoczyna się w toku detoksykacji.hasło. w tym okresie należy przekonać pacjenta o potrzebie kontynuowania leczenia w ramach programu rehabilitacyjnareadaptacyjnego w ośrodkach lecznictwa psychiatrycznego lub prowadzonych przez Stowarzyszenie MONAR. Wielu pacjentuw zgłasza się w celu dokonania detoksykacji bez rzeczywistej motywacji do wejścia w abstynencję. Skuteczność oddziaływań jest podobna do osiąganej w ośrodkach zagranicznych. czyli irzdka opiatowegu powodującego uzależnienie. np. Odrzucanie społeczne prowadzi do zatajania przez nosicieli HIV tego faktu. Pobyt na oddziale detoksykacyjnym powinien trwać około 3 tygodni. Uznano. Tylko niektórzy bywają przenoszeni do ośrodków rehabilitacyjnych. Osiągnięcie trwalej abstynencji w uzależnieniu od Optatów jest trudne. Oprócz Cawmwir do grupy tej należą marihuana i haszysz. a pod presją środowiska lub w sytuacji toczącego si postępowania karnego. co jest niezbędne do readaptacji. w związku z rozpowszechnieniem HIV w populacji narkomanów. wśród nich MONIAK. Narkoman postrzegangy jest jako źródło. nie należy podawać fenotiazyngy. (mogą tu być leki anksjolityczne z wyłączeniem diazepamu. Pojawienie się dodatnich odczynów HIV i zachorowania na AIDS spowodowały nasilenie postaw odrzucających. a akcje uświadamiające. chloprotykscgtiapryd). Dość skutecznie objawy tłumi kłoniły-na. ale reintegracja w środowisku wolnym od nich może być jeszcze trudniejsza(zwykle więzi ze środowiskiem rodzinnym uległy rozluźnieniu. podawanie jej w dużych dawkach wymaga stałej kontroli z uwagi na silę działanie hipotensyjne. jest zaangażowanych w organizowanie programów prewencyjnych i rehabilitacyjna-readaptacyjnych obok systemu leczenia i rehabilitacji psychiatrycznej służby zdrowia. w ostatnich latach wdrożono programy metadonuwe. Pomyślnie przebiegający proceyrehabilitacji powinien kończyć się podjęciem przez pacjentów pracy lub nauki może to nastąpić nie wcześniej niż po około roku pobytu w ośrodku. Kluczowe znaczenia dla powodzenia wszelkich przgrunów leczniczo-rehabilitacyjnych mają postawy społeczne wzbec zjawiska. a z szerszym środowiskiem społecznym-zerwaniu). Kanabinole.gdy potrzebna jest interwencja lekarska. co może być groźne. a pełny program kończy około 20%z nich.

Zespół abstynencyjny z odstawienia barbituranów(benzodiazepin)nączę-. Niezbędne jest stałe oznaczanie stężenia barbituranów. pełniąc. abstynencyjnego. szczególnie dotyczy to barbituranuw. Upośledzeniu ulega zapamię-. tzw. W stanie ostrego zatrucia konieczna jest hospitalizacja na oddziale internistycznym lub intensywnej terapii. Postępowanie w tych przypadkach bywa odmienne niż w innych ostrych zatruciach środkami psychoaktywnymiod chwili nawiązania kontaktu z pacjentką należy bowiem wznowić podawanie barbituranów(możliwość wystąpienia napadów padaczkowych lub majaczenia). Marihuana. funkcję socjalizacyjną:dają poczucie. że lepiej rozumie się innych i przez nich jest się lepiej rozumianym. zmiennością nastroju.skrętów. ciężkiego zatrucia. jest często używana do inicjacji. a przyjmuje je nadal. Za jedno z głuwnych zagrożeń z nią związanych uważa się fakt. ale często ma to miejsce tyłku w czasie weekendów. klonazepam. płaczu bądź śmiechu. alprazolam). potrzebne jest przyjęcie dużej dawki(wypalenie wielu papierosów. Oprócz barbiruranćw do grupy tej należą pochodne benzodiazepiny. skłonność lu interpretacji urojeniowych. w krutkim okresie czasu).Wytworzenie się zależności następuje po wielu kontaktach z środkumi tej grupy. że przy poszukiwaniu marihuany można otrzymać ofertę nabycia na tymże tynku tzw. tywanie i krytycyzm. Jest objęta spisem środków narkotycznych i można dostać ją tylko na czarnym rynku. Leczenie polega na podawaniu płynów. kompotu. złego samopoczucia i redukcji niepokoju. lż" stosujące środki nasenne i uspokajające dla poprawy snu. Krańcowo duża dawka może spowodować pojawienie się omamów i urojeń utrzymujących się przez wiele dni.środka twardego(heroiny. napadów lęku. Objawy somatyczne ograniczają się do przyspieszenia czynności serca i suchzści w jamie ustnej. aż do dysforii. U osób przyjmującej systematycznie środki nasenne i(lub)uspokajające może dojść do*przypadkowego. tabletek przyjęła w ostatnich godzinach. Środki nasenne i uspokajające. Marihuana zasłynęła jako środek. że środki z tej grupy są przyjmowane codziennie. . dochodzi do wystąpienia zespoli. ile. niektóre z nich mają znaczny potencjał wytwarzania uzależnienia(diazepam. Objawy często przypominają upojenie alkoholem. Są to zazwyczaj osoby po 35. Uzależnienie zd tego rodzaju środków dotyczy co najmniej 3-kramie częściej kobiet niż mężczyzn. Wymagana jest też stała kontrola stanu krążenia i wydzielania nerek. Ponieważ przyjęcie oznacza zdstawienie środka. tak jak alkohol. ruzszerzający świadomość". Bywa. ciel można zaobserwować u osób przyjmowanych do szpitala z innej przyczyny. gdyż środki z tej grupy wytwarzają zależność fizyczną. Z biegiem czasu zachodzi potrzeba zwiększania dawek. Przyjęcie dużej dawki powoduje zagubienie upływu czasu. agresywnością. którzy zlecają stosowanie środków nasennych i uspokajających przez zbyt długi okres. podobnie jak alkohol.. Znaczny udział mają w tym lekarze. kokainy). gdyż nie jest ona w stanie zapamiętywać. . Stan przewlekłego zatrucia charakteryzuje się niezbornością ruchową. Aby istotnie zmienić stan psychiczny.

konieczną do. Przyjmowanie niewielkich dawek daje poczucie siły i euforyzaję. Kokainę pali się w postaci papierosów(najbardziej rozpowszechniona forma to. Leczenie ostrego zatrucia wymaga stosowania środka neuroleptycznego(np. Jeżeli chód chorego staje się zborny. omamy wzrokowe i niekiedy dotykowe. Rośnie nielegalna produkcja:cena amfetaminy na czarnym rynku jest dość niska. przyspieszenie akcji serca. będące wyrazem załamania się neuroadaptacji. Rozpoznanie wymaga potwierdzenia badaniem krwi lub metabolitów w moczu. należy podać dawkę fenobarbitalu(Luminalu). W toku abstynencji(lub znaczącego obniżenia przyjmowanej dawki dobowej)mogą pojawić się napady padaczkowe i(lub)majaczenie. Skutek wstrzyknięcia dożylnego jest natychmiastowy. w początkowej. przyspieszenie oddychania. zaburzeń snu oraz apatii. interpretacje urojeniowe. . Obj awy ostrego zatruć i a:pobudzenie psychoruchowe z agresywnością(wymagające niekiedy unieruchomienia). drżenie rąk i języka. nudnzici i wymioty. należy powrócić do dawki wyjściowej i ponowić płoccy zmniejszania dawki w sposób podany wyżej. lęk. a także w krajach europejskich. jednak nie więcej niż o/dawki podanej w dniu poprzednim. Po ustąpieniu pobudzenia pacjentowi należy zaproponować wykonanie testu HIV. co oznacza łatwą dostępność dla konsumentów. Haloperydolu 10 mg domięśniowo. a zachowanie normalizuje się. Postępowanie odtruwające jest długotrwałe i zwykle trwa około miesiąca. czy u pacjenta występują objawy nerwicowe lub depresyjne-często to one są podłożem uzależnienia. Systematyczne. drażliwość. jaki środek był przyjmowany. Objawy po odstawieniu kokainy nie są gwałtowne i ograniczają się do męczliwości. Zakończenie postępowania powinno wiązać się z oceną. hipotensja. Wtedy uzasadnione jest rozpoczęcie leczenia psychoterapeutycznego. Uzależnienie od kokainy jest szczególnie rozpowszechnione w USA(kontakt z nią miało co najmniej(O'%populacji). dawkę można powtarzać). branie"może prowadzić do wystąpienia zespołu urojeniowego. Celowe jest oznaczanie jakościowe innych środków uzależniających. W Polsce w ostatnich latach gwałtownie wzrosło przyjmowanie amfetaminy.Pojawiają się:nudności i wymioty. W ostatnich latach kokaina pojawiła się również na czarnym rynku w Polsce. Niewielkie dawki przyjmowane doustnie powodują euforyzację i przyspieszenie łuku myślenia. o działaniu pobudzającym. Przyjmowanie środków nasennych i uspokajających stanowi niebezpieczeństwo dla ruchu drogowego. crack'). nasilenie objawów zależy ci przyjętej dawki. Kokaina. liście('zew są żute lub jest ona przyjmowana dożylnie-co jest najniebezpieczniejsze dla konsumenta i otoczenia. Jeżeli mimo takiego postępowania wystąpi napad padaczkowy lub zamącenie świadomości. rozszerzenieźrenic. potliwość. przyspieszenie akcji serca. wywołania ataksji-niezależnie od tego. W toku odstawiania barbituranów należy systematycznie kontrolować ich stężenie w surowicy krwi pacjenta. w tym amfetaminy. a niekiedy do obniżenia nastroju. Inne środki niż kokaina. Następnie dawkę należy codziennie zmniejszać. podwyższenie ciśnienia krwi.

zachzdzi wówczas potrzeba różnicowania ze schizofrenią. sądzono. W latach sześćdziesiątych w USA. . środek z grupy pochodnych amfetaminy. Środki te są przyjmowane zazwyczaj doustnie. Po odstawieniu amfetaminy pojawia się męczliwość. LSD bywa używane w celu wywoływania psychoz eksperymentalnych. apatia lub obniżenie nastroju. że powstające doznania są bardzo zbliżone do przeżyć omamowa-umjeniowych w schizofrenii. fencyklidyna(POP). Niekiedy stany psychotyczne wywołane przez halucynogeny utrzymują si przez wiele dni. Konieczna jest pełna diagnostyka laboratoryjna(możliwość zbieżnego w czasie przyjmowania barbituranów.Do częstych zjawisk należy przyjmowanie dożylne. zaburzenia spostrzegania(omam wzrokowe i rzadziej słuchowe). Nikotyna. Środki amie(aminowe bywają łączone z alkoholem i barbituranami. Objawy ostrego zatrucia amfetaminą:wzmożone samopoczucie i pobudzenie psychoruchuwe. podwyższenie ciśnienia krwi. drażliwość. w toku ciągu am(etaminowego pojawia się brak łaknienia. przyspieszenie akcji serca. przyjmowanie regularne lub krótkotrwałe w dużych dawkach może spowodować wystąpienie zespołu urój eniowego. nastawienia urojeniuwe. rzadziej bywają przyjmowane w formie papierosów. Ostatnio znaczną popularność zyskała ekstazy. Preparaty z grupy pochodnych amfetaminy były do niedawna dopuszczone do legalnego obrotu i stosowane w leczeniu otyłości. a także nawadnia Tlić. W Polsce rozpowszechniło się palenie suszonych grzybów zawierających substancje halucynogenne. halucynogeny uznano za środki "rozszerzająceświadomość":popularne było przeżycie przez eksperymentatorów tzw. poty. perfenazyna)są niezbędne w leczeniu. Zależnie od stopnia pobudzenia psychoruchowegu. Zazwyczaj potrzebne bywa też unieruchomienie. Najczęściej używanymi środkami są dietyloamid kwasu lizergowego(LSD). Kontakt z amfetaminą o cechach trwałości prowadzi do niedoboru wagi. nudności. Duże dawki powodują pobudzenie psychoruchowe. Diagnostyka laboratoryjna-patrz opłaty. zwiewne urojenia zwykle o treści prześladowczej. Halucynogeny. obniżenie nastroju. dreszcze. kilkudniowymi ciągami. lęk. Nikotyna została uznana za środek psychoaktywny. we wczesnej fazie fascynacji ideologią hippisowską. benzodiazepiny i oplątów):kontrola elektrolitów. bowiem. rozszerzenie źrenic. psylocybina(w Polsce grzyby zawierające ten związek). niekiedy agresywność. senność. rozszerzenie źrenic. )Konieczne jest stosowanie neuroleptyków(np. Obj awy ostrego zatruci c wzrost ciśnienia krwi i przyspieszenie tętna podwyższenie temperatury. neuroleptyki w dawkach wystarczających do uspokojenia(haloperydol. niekiedy depersonalizacja. często zdarzają się ostre zatrucia.uipu. Haloperidolu). Stan psychotyczny w następstwie przyjmowania halucynogenów wymaga leczenia na oddziale psychiatrycznym lub toksykzlogicznyrn. meskalina(pejotl). Konieczne jest także nawadnianie.

Zwłaszcza w początkowej fazie może mieć miejsce przyjmowanie kilku środków przez kilka dni przed wystąpieniem objawów zatrucia. a w ciężkim zatruciu osłabienie odruchów i oczopląs. W odróżnieniu od innych środków nikotyna nie powoduje zmian zachowania ani też nic zaburza funkcjonowania. agresji.palenie rodziców. Decydujące znaczenie ma jednak siła własnej motywacji. Uzależnienie pojawia się dość szybko. Dlatego zasadnicze znaczenie ma oznaczanie jakościowe. alkoholu i oplątów. a jeśli trzeba także ilościowe barbituranów. Aby wzmocnić działanie środka. a także psychzterapia grupowa. wątroby. W początkowej fazie pojawia się drażliwość. Intoksykacja prowadzi do euforyzacji. Środki te-kleje. aerozole-zawierają substancje Inne przeważnie o strukturze węglowodorów aromatycznych. zachowań impulsywnych. Naprzemienne przyjmowanie środków psychoaktywnych. co może prowadzić do zgonu. Również objawy zespołu abstynencyjnego mogą być nietypowe. akupunktura. zaburzenia koncentracji uwagi spowolnienie akcji serca i wzmożenie łaknienia. Istnieje wiele technik. rozpuszczalniki. emalie. niepokój. na głowę wkładany jest worek plastikowy. a w konsekwencji przyrost masy ciała. stosowanie gumy do żucia z zawartością nikotyny. Polsce najbardziej rozpowszechniony jest butapren. bule głowy. Ostre zatrucie jest stanem groźnym dla życia. Przez wiele miesięcy utrzymują się uporczywe myśli o powrocie do nałogu. pochodnych benzodiazepiny. Dla inicjacji palenia zasadnicze znaczenie ma odwzorowywanie zachowań(np. Wielokrotne wziewanie powoduje uszkodzenia mózgu. które mają ułatwić przejście przez abstynencję:terapie awersyjne. plastry z nikotyną. Wielu. a także przepisy umożliwiające penalizację nielegalnej produkcji tych środków i obrotu nimi. szpiku kostllCZO.Straty zdrowotne w skali całej populacji przewyższają straty związane ze wszystkimi innymi środkami. wpływ grupy rówieśniczej). wąchaczy podejmuje próby z innymi środkami. Zespuł abstynencyjny utrzymuje się przez wiele tygadni. Lotne rozpuszczalniki organiczne(środki wziewne). . Wziewanie w Polsce jest jedną z częstszych form inicjacji. benzyna. w tym z kompotem. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawa o zapobieganiu narkomanii Ustawy te zawierają przepisy określające sposoby zapobiegania uzależnieniom i używaniu środków psychoaktywnych. objawy te mogą nie odpowiadać w pełni opisywanym dla jednego ze środków. Wziewanie dotyczy dzieci i młodzieży ze szkół podstawowych i zawodowych. zaburzenia mowy(bełkotliwość). Pojawia się niezborność ruchowa. środki czyszczące. nafta.

Mimo trwających od wielu lat intensywnych badań na świecie.23 ustawy). Postanowienie sądu może zobowiązać do leczenia ambulatoryjnego lub na oddziale odwykowym(łącznie pobyt nie może być dłuższy niż 3 miesiące. inni sądzą. wzluzz-rozszczepiam. że uzasadnione jest rozpoznanie uzależnienia)oraz społeczne(wywiad przeprowadzony przez ośrodek pomocy społecznej). Cechą wspólną tych psychoz miał być. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu al ko hol i z m o w i daje sądowi możliwość zobowiązania osoby uzależnionej do leczenia. Psychozy schizofreniczne. chyba że jest to ilość nieznaczna. przeznaczona na własny użytek". nie udało się dotąd wyjaśnić etiologii tej grupy psychoz endogennych. tj. Hospitalizacje uzależnionych na oddziałach psychiatrycznych i odwykowych poza przedstawionymi wyżej sytuacjami-mogą mieć miejsce jedynie za ich zgodą. . albo. a postanowienie jest ważne przez okres 2 lat). Jedni uważają ją za jednostkę chorobową(nozologiczną)seasa smcrz. 12. taki tytuł nosi rozdział w klasyfikacji ICD-10. ale również w przebiegu. należy do najważniejszych problemów psychiatrii klinicznej. który jest pojęciem niejednoznacznym. użył(w roku 19 i I)rozmyślnie liczby mnogiej. jego zdaniem.na podstawie art. Bleulera między poszczególnymi psychozami tej grupy zachodziły różnice nie tylko w obrazie psychopatologicznym. Bleuler. Adam Bilikiewicz. twórca terminu "schizofrenia"(gr. Określenie i pozycja nozologiczna. grupie schizofrenii". czy orzeczoną karę pozbawienia wolności należ wykonać. ani tym bardziej potwierdzić ich jednolitości etiologicznej. zArew . Wśród psychiatrów przyjął się jednak dość powszechnie termin diagnostyczny "schizofrenia". rokowaniu i przyczynach. Od ponad 80 lat trwają bowiem spory na temat etiologicznej jednolitości schizofrenii. Zdaniem E. zastępując nim kraepelinowskie pojęcie demewna prwecza(otępienie wczesne). Może to mieć miejsce. Już E. środków odurzających. rozpad lub rozszczepienie(dissccimiz)osobowości.rozum.przyjęcie pacjenta z powodu majaczenia alkoholowego lub pacjenta z zespołem urojeniowym powstałym w następstwie kontaktu z innym niż alkohol środkiem psychoaktywnym. Po zakończeniu leczenia.Ustawa o zapobieganiu narkomanii z roku 1997 umożliwia sądowi wydanie wyroku skazującego za posiadanie. zaburzeniach typu schizofrenicznych". że może tu chodzić o niehomogenną grupę chorób mających podobny lub zbliżony obraz kliniczny. jeśli spełnione są wymogi medyczne(stwierdzenie biegłego psychiatry lub psychologa. Z tego powodu w układach klasyfikacyjnych chorób psychicznych mówi się o "schizofrenii. z wyjątkami określonymi w ustawie o zebranie zdrowia psychicznego(np. i rehabilitacji sąd rozstrzyga. Mówił mianowicie o. razem z chorobami afektywnymi. a jednocześnie daje możliwość zobowiązania do poddania się leczeniu i rehabilitacji przez okres nie dłuższy niż 2 lata. podkreślając w ten sposób różnorzdność obrazów klinicznych. Ustawa o zapobieganiu narkomanii przewiduje możliwość zawieszenia kary za przestępstwa pozosujące w związku z używaniem środków odurzających. Ustawa zawiera wykaz środków odurzających. serce). Grupa psychoz schizofrenicznych.

że ryzyko zachorowania na schizofrenię w populacji generalnej i u dalszych krewnych tych osób wahało się od 0. NOe brakuje też opinii. Jednak przeciętny wiek zachorowania jest niższy dla mężczyzn(I 5. że zbieżność występowani schizofrenii u bliźniąt.7. że mimo wysiłkuw podejmowanych w celu ujednolicenia kryteriów rozpoznawczych tych psychoz na świecie. zarównz z punktu widzenia biologicznego. krure przez wiele lat żyły oddzielnie. wynosiła 77. 0 do l 4%.rż. Jest ono jednakowe dla mężczyzn i kobiet. roczne i w ciągle całego życia). że wśród wczesnych zachorowań przeważają mężczyźni. . posługują się zaruwno różnymi metodami badań. u bliźniąt dwuzygotyczmch od 2 dz l 7'%. 1995). Ryzyko zachorowania rosło. rż). 59 ż. jak i socjologicznego.schizofrenii i innych zaburzeniach psychotycznych"(w DSM-IV). mimo iż wykrywalność zaburzeń psychicznych w tym zaburzeń schizofrenicznych. że przebieg schizofrenii jest dzisiaj pomyślniejszy niż przed kilkudziesięciu łaty Ważnym argumentem przemawiającym za rolą czynników genetycznych w powstaniu psychoz schizzfrenicznych jest zjawisko konkordancji cech schizofrenicznych u bliźniąt. jak i różnymi wskażnikmij(zapadalność roczna. -25. Epidemiologia i ryzyko zachorowania. Ryzyko zachorowania w ciągu życia ocenia się na całym globie na około 1%i jest najwyższe w trzeciej dekadzie życia. u rodziców probandów schizofrenicznych ud 0. jak i rozpowszechnienia schizofrenii w populacji ogólnej ujawnia dość istotne różnice w poszczególnych krajach i regionach świata. Otóż w znanych dotąd badaniach bliźniąt zbieżność występowania cech schizofrenii u bliźniąt monozygotycznychwahała się od 15 dc 86%(w nowszych badaniach jest to 3 O-5 O%). 3 do 2. zgu dzieci. Próby wyjaśnienia tych różnic. Pocieszające sinformacje. 89. Metoda badania bliźniąt należy do najstarszych w genetyce człowieka i opiera się na poruwnaniu zbieżności(konkordancji)występowania cechy u bliźniąt monozygotycznych(o identycznym genotypie)i dwuzygotcznychu proporcji wspólnych genów równej/y.na 1000 mieszkańców:w poradni zdrowia psychicznego-0. gdy oboje rodzice chorowwi i wynosiło li-5 O%. co sprawia. 1 I-0. a w szpitalach psychiatrycznych-lU 3. Z przeprowadzonych w 1971 r. Zapadalność roczna na schizofrenjwynosi 0. Dla krewnych drugiego stopnia średnia wartość ryzyka wynosiła Z.. Trzeba dodać.przez Rosenthala w USA badań szpitahyQwynika. 2 do IZ%. W Polsce wskaźniki ujawnionej(zarejestrowanej)zapadalności w placów-gkach psychiatrycznych wynosiły w 1988 r. u rodzeństwa od 3. że autorzy badań epidemiologicznych. Porównywanie wskaźników w różnych krajach utrudnia też fakt. rozpowszechnienie punktowe miesięczne. z których jedno z rodziców cierpiało na psychozę od 8 do IB%. obserwuje się w tym zakresie różnice. że w ciągu ostatniego stulecia nie obserwowano istotniejszych wahań wskaźników epidemiologicznych. 18. chociaż można się domyślać. -35. niż dla kobiet(25. a wśród późniejszych kobiety. nie przyniosły jednoznacznych rozwiązań. Owe zróżnicowania regionalne wskaźników zapadalności i rozpowszechnienia nie są jasne. Ocena rzeczywistej częstości występowania nowych przypadków zachorowań na schizofrenię(zapadalności). 7 m 100 rezydentów(Regiel i Bruke. W badaniach amerykańskich rozpowszechnienie punktowe miesięczne wynioskdla schizofrenii i zaburzeń typu schizofrenii(schizophreniform disorders)0. z całą pewnością wzrosła.

stanowiących jedną z form reakcji psychicznych. zwłaszcza rodzinnych we wczesnym dzieciństwie. Schizofrenia jest grupą zespołów psychopatologicznych. np.61. przy czym predyspozycja ta ma oznaczać:istnienie wrodzonych cech(konstytucyjnych)osobowości(np. Z prowadzonych badań wynika. Z drugiej strony warunki wychowania mogą pogarszać lub poprawiać skutki obciążenia biologicznego. jako wyraz dostosowania się jednostki do środowiska(etiologia psychogenna). Etiologia i patogeneza. które występują u osób wykazujących "predyspozycję"do takich reakcji. Przykład adoptowanego potomstwa matek chorujących na schizofrenię dowodzi. Mimo istniejących różnic w prowadzonych na świecie badaniach rodzinne występowanie schizofrenii nie ulega wątpliwości. W porównaniu z grupą normalnych. grupy schizofrenii"jako jednostki nozologicznej. zaburzenia z pogranicza psychoz. Potwierdzają to zarówno lekarze praktycy. ze stosowania przez badaczy rożnych kryteriów diagnostycznych i traktowania bleulerowskiej. schizolreniogennych"warunkach środowiskowych. że czynnik dziedziczny dochodzi do głosu ze wzmożoną siłą niezależnie od warunkżw. tj. Poglądy dotyczące przyczyn powstawania psychoz schizofrenicznych można(według Pużyńskiego. 5%. takimi zachowaniami.poligeniczny z jednym genem o dominującym znaczeniu. zaburzenia osobowości. Możliwe są trzy sposoby:1)rozłączna heterogennoić(różne geny. ile skłonność duwystąpienia różnych zaburzeń objawiających się. Udział czynników genetycznych w powstawaniu psychoz schizofrenicznych jest niewątpliwy. różne churobyg 2)monogeniczność(jeden gen recesywny lub dominujący o różnej ekspresji i peneuacjik 3)wieloczynnikowa poligeniczność z efektem pługowym-liczne geny możliwe różne kombinacje ich wpływu. Wnioski z tych badań są jednak zróżnicowane. co wynika mJn.osobowość schizotymiczna według Kretschmera):istnienie swoiście ukształtowanej w. Nie zzstał dotąd poznany sposób przekazywania tej podatności. wśród których wymienia się:zakażenia. 2. struktury osobowości. wpływ fennypowy po przekroczeniu pewnego progu. których przynajmniej jedno z przybranych rodziców chorowało na schizofrenię.wirusami powolnymigzaburzenia immunologiczne. a także innymi psychozami.nie obciążonych schizofrenią rodziców. nLm. jak:trudności przystosowania. cechy schizoidii lub osobowości paranoidalnej(badania Rosenthala). zjawiska związane z autoagresją:zatrucia pochodzenia metabolicznego lub egzogennego w ścisłym sensie. zwłaszcza wirusowe(np. adoptowane dzieci w rodzinach schizofrenicznych częściej przejawiały objawy schizofrenii. Największe nadzieje wiąże się z trzecim sposobem. gdy bliźnięta wychowywały się i żyły razem. że przekazywana jest nie tyle podatność na schizofrenię. Możliwe są również różne mieszane sposoby przekazywania. Wynik ten mógłby wskazywać na rolę rodziny w ujawnianiu się cech schizofrenii. 1986)ująć w trzy grupy:1. poza psychozami schizofrenicznymi.związaną z działaniem czynników zewnętrznych. Schizofrenia jest psychozą egzogenną tzn. stanów granicznych(borderline). Duże postępy w zakresie genetyki molekularnej-badania sprzężeń schizofrenii z polimorfizmem . wzrastała natomiast. Schizofrenia jest chorzbą o przyczynach endogennych(dziedziczna-metabolicznych). jak i wspomniane wyżej badania naukowe. osiągając wartość 9 l. w jakich były wychowywane obciążone dziedzicznie dzieci. W jakimś sensie sugestie re potwierdzają badania dzieci adoptowanych.

Zarówno cheruby wirusowe. schizowirusa". Zgodnie z drugą grupą poglądów. Jest kilka powodów zainteresowania wirusami jako przypuszczalnym czynnikiem etiopatugenetycznym. Od dawna wielu badaczy uważało schizofrenię za churzbę autoimmunizacyjną. Zbieżność zachoronią na schizofrenię bliźniąt mcnozygotycznych można bowiem równie dobrze wytłumaczyć jednoczasową infekcją wirusową bliźniąt w życiu płodowym. a takt Sigurdsson i Torrey. Badaczy nie zraża fże inne badania nie potwierdziły takiej lokalizacji w innych rodowodach. iż zaburzenia czynności określonych . zwłaszcza jego zbecnoici w tkankach. z niekrżrymi neurzregulatorami. które mogły wskazywać na istnienie jakiegoś defektu odpornościowego. Zdaniem tych badaczy w schizofrenii występują zaburzenia uansmetylacji prowadzące do endogennej biosyntezy związków psychuzorwórczych. mogą zmieniać funkcję komórek bez jej uszkodzenia. a szczególnie dużej częstości zachorowań-w chromosomie 5. jak i schizofrenia mogą przebiegać w postaci zaostrzeń i remisji. Do najbardziej znaczących wynikły doszli Czisrowicz i Morozow. że przyczyną schizofrenii jest zatrucie organizmu jako następstwo endogennego wytwarzania różnych psychnoksyn. Znaczny postęp w dziedzinie badań nad przekażnictwem synaptycznym w układzie nerwowym. Ta i inne hipotezy upadły jednak z czasem ze względu na brak dostatecznych dowodów. pochodnych uyptaminy i serotoniny. Obecnie badaczy zajmujących się etiupatogenezą schizofrenii najbardziej animują czynniki biochemiczne. Zwolennicy teorii wirusowej wyrażają pogląd. Nie udało się dotąd potwierdzić istnienia. mogą być inkorporowane do genomu komórek i przekazywnastępnym pokoleniom. receptory na powierzchni neuronów. Do najgłośniejszych należała transmetylacyjna hipoteza schizofrenii. specyficznych reakcji odpornościowych. mało specyficzne nieprawidłowości immunologiczne. ze względu na jego rozmiary. Do najstarszych zaliczyć należy teorie. schizowirusem"mógłby być albo jeden ze znanych wirusów neuuopowych..czynnikiem infekcyjnym. że owym hipotetycznym. Wirus może mieć wspulne. że taki defekt może być punktem wyjścia patogenezy schizofrenii-wirusowej lub autoagresywnej. U chorych tych stwierdzono różne. Wielu zwaleń-*ników ma na świecie wirusowa teoria schizzfrenii. w tym schizofrenii. przeniesienia na zwierzęta itp. przedstawiona przez Osmonda i Smythiesa(I 952). albo jakiś jeszcze nie znany wirus. Mimo iż nie dostarczono do dostatecznie wiarygodnych dowodów na jej potwierdzenie. schizofrenia miałaby być psychozą egzogenną. a także próby wytłumaczenia mechanizmu działania leków psychotropowych ożywiły na nowo poszukiwania czynników sprawczych psychoz endogennych. ale. Wyniki tych badań skłaniały niektórych autorów do przypuszczeń. Wirusy charakteryzują się często neutropizmem. których w tym rozdziale. co może właśnie przemawiać za heterogenicznością lub poligenicznością zaburzeń. Niektćrzy sądzą. nie jestem w stanie omówić. niekiedy stwierdza się ich wieloletnią bezobjawową obecność w tkankach gospodarza. przede wszystkim biologia molekularna otworzyła całkiem nowe możliwości wglądu w mechanizmy dziedziczenia schizofrenii. wywołaną np. Wyniki tych poszukiwań doprowadziły do zgodnej konkluzji. iż nie kłóci się zna z hipotezą genetycznego uwarunkzwania schizofrenii. u źródeł kturych leżało przekonanie.długości*restrykcyjnych DNA-umożliwiło zlokalizowanie genu odpowiedzialnego za występowanie schizofrenii i zaburzeń pokrewnych w kilku rodowodach. nagromadzono wiek ciekawych obserwacji uzasadniających celowość dalszych badań w tym kierunku. Już w przeszłości powstało wiele teorii i hipotez.

wątpliwości. odpowiedzialne za patogenezę psychoz schizofrenicznych. występowałoby zwiększenie gęstości receptorów D"u chorych z objawami negatywnymi(osiowymi)nie stwierdzałoby się tych zmian. Nowsze badania nad patogenezą psychoz schizzfrenicznych zdają się potwierdzać słuszność założeń hipotezy dopaminowej.struktur mózgu.omamami i urojeniami. należy wiązać z wadliwą transmisją neuronalną. Crow. Czy miałoby to świadczyć o nadczynności układu noradrenergicznego. W psychozach schizofrenicznych dochodzi najprawdopodobniej do wzmożonej aktywności tych receptorów. Interesujące są badania pośmiertne osób chorych na schizofrenię. tj. U chorych cierpiących na drżączkę porażną(chorobę Parkinsona)nie spotyka się zachorowań na schizofrenię. W zgodzie z tą hipotezą pozostają też spzstrzeżenia dotyczące zaostrzania się psychoz schizofrenicznych pod wpływem inhibitorów MAO i środków psychostymulujących w rodzaju amfetaminy. a ściślej z zakłóceniami przewodzenia(przekazywania informacji)na poziomie synaps. Najwięcej prac poświęcono weryfikacji koncepcji dotyczących nieprawidłowej przemiany neuroprzekażników u chorych na schizofrenię. Do koncepcji objawów pozytywnych i negatywnych schizofrenii jeszcze powrucę. endogenna biosynteza nieprawidłowych metabolitów). Prace te dotyczą zaburzeń przemiany amin katecholowych i indoloamin(serotoniny)w patogenezie psychoz schizofrenicznych. Nie ulega np. l 986). . Wśród hipotez szczególne miejsce zajmuje koncepcja dopaminowa. Przypuszczenie to potwierdzają obserwacje kliniczne. dotychczas nie wiadomo. Mimo niezaprzeczalnej roli układu dopaminergicznego w patogenezie psychoz schizofrenicznych.3-metoksy-4-hydroksyfenyloglikolu(MHPG). że u osób chorujących na schizofrenię stwierdzono bimodalny rozkład wyników:u około polowy zmarłych nie obserwowano wzrostu gęstości receptorów D" zaś u pozostałych stwierdzono wyraźne zwiększenie(dwukrotne i wyższe)gęstości tych receptorów. Warto też zaznaczyć. tj. Przyczyną tych zakłóceń może być(cytuję za S. Okazuje się że w tej grupie badanych stwierdza się zwiększoną zdolność wiązania ligandów receptora D. że mechanizm działania neuroleptyków(leków przeciwpsychnycznych)wiąże się z blokowaniem receptorów dopaminergicznych. l 986 c nieprawidłowa przemiana substancji przekaźnikowych(niedobór lub nadmiar substancji przekaźnikowych. T. tj. mógłby wskazywać na istnienie dwóch podstawowych postaci schizofrenii:u chorych z objawami wytwórczymi. wiele badań zdaje się wskazywać na znaczenie innego neuroprzekażnika.noradrenaliny. zdaniem niektórych autorów(np. Wynik ten. . zwiększenie liczby receptorów). wysunięta przed ponad 20 łaty przez Carlssuna i Lindąuista(1963)oraz Van Rossuma(l 966). natomiast znane są przypadki wspó(występowania schizofrenii i pląsawicy Huntingtona. w porównaniu z ludźmi zdrowymi lub cierpiącymi na inne choroby. Być może zmiany te mują związek ze stosownymi u tych chorych lekami pczeciwpsychotycznymi(neuroleptykami). wadliwa dystrybucja substancji przekaźnikowych w obszarze transmisji synaptycznejjako wynik nieprawidłowego stanu błon komórkowych i zmian mechanizmów aktywnego transportu oraz nieprawidłowy stan miejsc receptorowych(zmieniona "wrażliwość"receptzra prę-i postsynaptycznego. Pużyńskim. w miaww i nucleas accwnWem. W mózgach zmartych chorych na schizofrenię stwierdzono w wielu przypadkach wzrost stężenia metabolitu noradrenaliny(NIA).

nie dale również jednoznacznych wyników u chorych na schizofrenię.tomografii komputerowej. szczególnie w sensie ich wpływu nąobjawy negatywne schizofrenii.u znacznego odsetka chzrych na schizofrenię.risperidcnu. opisali w obrazie TKposzerzenie komór bocznych mózgu. 1961)u chzrych na schizofrenię nie zostały potwierdzone przez innych autorów(np. Kolejne metody diagnostyczne(ocena regionalnego metabolizmu mózgowego. Warto nadmienić.. jak twierdzi Kostuwski(l 996). Malika w jego pracy doktorskiej). Stwierdzane w przeszłości przez niektćrych badaczy. Nowsze badania. jak i wprowadzenie do leczenia psychoz schizofrenicznych nowej generacji leków przeciwpsychotycznych. u n. to dotychczasowe wyniki badań raczej rozczarowywa(y. szczególnie limbicznych. ziprasidonu). Zmiany te nie miały zresztą większego znaczenia. jakkolwiek sugerują istnienie. odpowiedzialnych za rozwój psychoz schizofrenicznych. Wedle opinii psychofarmakologówblokada receptora 5-HT. zwiększyły zainteresowanie psy-chiatrów i psychofarmakologów rolą układu sernoninergicznego w patogenezie tej grupy zaburzeń. udział NA trzeba więc rozpatrywać w szerzkim kzntekście. wyjaśnia mechanizm działania neuroleptyków nowej generacji(np. aminokwas pobudzające)i neuropeątydami. Na wzrost zaimeresowamąukładem serncninergicznym wpłynęły wyniki badań nad podtypami receptorów 5-HT(5-hydroksyuyptaminy). może odgrywać istotną rolę zarówno w patomechanizmkchoroby. . Nowsze badania potwierdziły spadek gęstości receptorów 5-HT" głównie w korze czołowej. jak i w działaniu lekćw. pozyuonowa tomografia emisyjna i badanie techniką jądrowego rezonansu magnetycznego).w Polsce przez K. Stawiane przez wszystkich badaczy pytanie. Trzeba też pamiętać. czy stwierdzane u wielu chorych na schizofrenię zmiany zamkowe mózgu mają charakter uogólniony. Jeżeli chodzi o starania znalezienia zmian patomzr(alogicznych w ośrodków y m u kład z i e n er w o wy m. Badania autopsyjne u chorych na schizufreniwykazały wzrost poziomu 5-HIAA(głównego metabolitu serotoniny)w niektórych strukturach mózgu. Niektórzy autorzy. np. pozostałe do tej pory w zasadzie bez odpowiedzi. że serotonina odgrywa ruwnież rolę w działaniu środkćw psychodysleptycznych i psychostymulujących. Inni opisywali również poszerzenie komory trzeciej. glicyna. jednak jednoznacznie na określoną lokalizację tych zmian.pierwsi Johnstone i inni(l 976). badanie przepływu muzgcwego. nie wskazują. serutoninergicznym i dopuninergicznym istnieją powiązania i interakcje. że pomiędzy układami noradrenergicznym. Podstawowymi czynnikami. Prowadzone ostatnio na świecie badania dostarczają coraz więcej dowodów na biologiczne(organiczne)pochodzenie schizofrenii. Huber. dotyczą określonych struktur. niewielkie zmiany zamkowe mćzgu(G. przy jednoczesnym wzroście receptorów dopaminergicznych D. Zastosowanie nowszych metol neuroradiologicznych.Ogniwo "noradrenergiczne". uszkzdzeń o. etiopatogenetycznymi tej choroby są:predyspozycja genetyczna oraz uszkodzenie mózgu we wczesnym okresie życia. np. Mimo powyższych trudności interpretacyjnych muwi się często o istnieniu u chorych na schizofrenię deficytu korowa-li mbicznego. czy. posługujących się metodą pneumoencefalogruficzną. Nie brakuje reż koncepcji wiążących patumechanizm psychoz schizofrenicznych z neuroprzekażnikami aminukwasowymi(GABA.

najwybitniejszy przedstawiciel konstytucjonalizmu. w której tzw. 3:lk/%). Ten sam badacz. etioepigenetcznejstruktury schizofrenii. można się zgodzić. Konsekwencją tego jest zmniejszenie liczby neuronów i pojawienie się nieprawidłowości w zakresie połączeń neuronalnych w strukturach korowych płatów czołowych i skroniowych. Pomijając doktrynalny i niekiedy spekulatywny słownik psychoanalizy. że schizofrenia jest chorzbą związaną z zaburzeniem rozwoju mózgu(ang. ćów konsekwencji prowadzi do wykształcenia stanu przedschizofrenicznego. Szczególnie doniesie są badania nad genetyką schizofrenii.schizofrenii neurorozwojowej. chociaż nie dowiedziono w tym zakresie ścisłych korelacji. mówi się o koncepcji neurorozwojowej. Mówiąc o konstytucjonalnej predyspozycji do zachorowania na schizofrenię. że u chorych na schizofrenię spotyka się częściej typ budowy leptosomicznu-astenicznej. że bleulerowska. Z badań Kretschmera(niemiecki psychiatra. Kaczyński(twórca pojęcia "wczesnej schizofrenii")i T. że schizofrenia jest regresją do stadium narcystycznegolub jeszcze głębiej. przez zbyt autorytatywne i apodyktyczne traktowanie przez matkę lub oboje rodziców. czyli neurorozwojowa. postać z początkiem w okresie dorosłości oraz schizofrenia o późnym początku. że środowisko rodzinne i panująca w nim atmosfera emocjonalna(klimat emocjonalny)może wpływać niekorzystnie na rozwój osobowości poprzez brak uczuciowej akceptacji. M. Wśród koncepcji podkreślających rolę czynników psychospołeczny c h w powstaniu zaburzeń schizofrenicznych nie można pominąć uznawanego przez psychoanalityków poglądu. 8 i 23.li warstwa mieściła organiczne czynniki etiopatogenetyczne schizofrenii). Istniałyby co najmniej trzy postacie:wrodzona. które zdają się wskazywać. wtedy oczywiście stwarza to warunki do przekształcenia się w szybkim tempie genotypu w psychotyczny fenotyp. Wskazuje to na ewentualny udział procesu autoimmunolugicznego w patogenezie schizofrenii.rodzice nie rozwiodą się. a krótkim ramieniem chromosomu 6 mogłoby dotyczyć miejsc związanych z układem HLA genów zgodności tkankowej. a także w zakresie przekażnicrwa korowa-limbicznego. geny podatności na schizofrenię"mogą się znajdować w niektórych regionach chromosomu 6. czy np.neurodevelupment disorder). niż pyknicznej(50. tzw. że. Jeśli taki niekorzystny wpływ środowiska trafia na genotyp predysponowany diirozwinięcia się psychozy schizofrenicznej. wysunęli wprawdzie przed 10 lat psychiatrzy brytyjscy i amerykańscy(Murrayi Lewis oraz Weinberger). ktćra jest ciągle jeszcze pojęciem hipotetycznym. o czym była mowa. Środowisko może mieć zatem nie tylko korzystny lub niekorzystny wpływ na zdrowie psychiczne i może zapobiegać rozwinięciu lub wpłynąć na ujawnienie się schizofrenii. nie podejmuje jakiejkolwiek inicjatywy i aktywności. Mazurkiewicz(twórca koncepcji dyssulucji aktywności korowa-psychicznej). że o takiej możliwości pisali znacznie wcześniej polscy psychiatrzy J. przez częste przeżywanie lęku i obawy. grupa schizofrenii"jest niehomogenną grupą chorób. 1888-1964)wiemy. rozpoczynająca się po 60. Wracając do koncepcji. można się w niej dopauzeć potwierdzenia opinii wypowiedzianej przeze mnie na początku rozdziału. Hipotezę. U chorych na schizofrenię spotyka się częściej schizoidalne(lub łagodniej wyrażoneschizotymiczne)rysy osobowości. należy wspomnieć c zależnościach między budową ciała a występowaniem psychozy. przez różnego rodzaju deprywacje i frustracje potrzeb itd. ale też ma wp(yw na . Bilikiewicz(twurca warstwzwej. Zła emocjonalna atmosfera hamuje prawidłowy rozwój osobowości i powoduje że człowiek zaczyna stronić od kontaktów międzyosobowych. rż. staje się coraz bardziej nieśmiały.W następstwie interakcji tych czynników i ich patogennego wpływu dochodzi do zaburzenia rozwoju i lateralizacji mózgu. lecz trzeba w tym miejscu przypomnieć. wykazał zależność między osobzwością a psychozą. Sprzężenie genetyczne pomiędzy predyspozycją do schizofrenii.

wiele argumentów przemawia za tym. A zatem w etiologii schizofrenii uczestniczą zarówno czynniki endogenne(genetyczne). zwrucił uwagę. że ta grupa zaburzeń jest wynikiem różnychczynników. Bleuler podał następujące dane:powolny początek i niepomyślny przebieg-B%:ostry początek i niezbyt ciężki przebieg przewlek(y-4%:przewlekły początek i średnio ciężki przebieg-ZO%:falisty i niepomyślny przebieg-3%:falisty i średnio ciężki lub lekki przebieg-ZZ'%:jedno zachorowanie lub więcej zachorowań z remisją-39%. przewlekle wydarzenia stresu-łące i silne urażne czynniki. Wspomniana przeze mnie stałość wskaźników epidemiologicznych na świecie każe jednak wątpić w znaczenie owych prze-żyć dla patogenezy schizofrenii. paranoidalną. a w trzeciej schizofrenoidalne reakcje egzogenne. paranoidalną. Podsumowując różne hipotezy i teorie etiopatogenetyczne schizofrenii trze-ba stwierdzić. które stanzwią grupę zwiększonego ryzykazachorowania. We współczesnych klasyfikacjach psychoz schizofrenii cznych odnajdujemy zasadnicze elementy tych podziałów. Przeżycia te(czy zdarzenia)odgrywają co najwyżej rolę wyzwalającą psychozę. iż przebieg schizofrenii(którą zkreślał terminem dememiaprweccr)nie jest w każdym przypadku jednakowy.schizophreniform states). tworzy się różne formy(systemy)oparcia społecznego zarówno dla chorych na schizofrenię. gdy nie było jeszcze neuroleptyków zmieniających istotnie.w wyniku katastrof. Liczby te wskazują na różnorodność przebiegów psychzz schizofrenicznych. Bleulera. W licznych badaniach analizowano rolę różnych negatywnych wydarzeń życiowych w patogenezie schizofrenii. Z tegz względu w nowoczesnych programach leczenia chorych na schizofrenię obejmuje się opieką całą rodzinę(terapia rodzin). przebieg tych psychzz. że pochodziły z okresu. które są o tyle miarodajne. jak i dla ich rodzin. J Twórca oryginalnego polskiego układu nozograficznego w psychiatrii. a mianowicie schizofrenię prostą. hebefreniczną i katatoniczną. Przebieg choroby. Aby zmniejszyć lub wyeliminować wpływ tych czynników.zebrano zespoły schizofreniczne w 3 grupy. twórca pierwszej nowoczesnej nzzologii i nozzgrafii psychiatrycznej. opartego na teorii etioepigenezy. Chodziło o jakieś gwałtowne przeżycia(ang. Podział psychoz schizofrenicznych. jak i egzogenne:biologiczne i psychospołeczne. poprzedzają bowiem wystąpienie objawów psychopatologicznych. np. W drugiej grupie-psychugenne reakcje schizofreniczne. W pierwszej grupie Kahn umieścił 4 najbardziej znane kliniczne postacie schizofrenii.live-eyems). . hebefrenię i katatonię. Już Kraepelin. T.utrzymanie się poprawy stanu zdrowia po przebytej kuracji lub ponowne pojawienie się objawów psychopatologicznych. wprowadzając i opracowując szczegółowo pojęcie psychoz schizofrenoidalnych(ang. Przytaczam dane liczbowe podane przez klasyka badań nad schizofrenią E. jak się wydaje. W podziale Kahna z 1926 r. Podobną koncepcję przedstawił norweski psychiatra Langfeldt(l 937). że choć istniją zwolennicy różngych koncepcji. ma więc charakter hetercgenny. Eugen Bleuler wyodrębnił 4 zasadnicze postacie ki in iczne schizofrenii:schizofrenię prostą.

wykazujących odmienną patogenezę. jedynie siłą tradycji zespoły-paranoidalny. schizofrenii złożonych". epizodyczny ze stabilnym deficytem. nie określone):124-indukowane zaburzenie urojeniowe:F 25-zaburzenia schizoafektywne(zaburzenia schizoafe-ktywne. hebefreniczny i katatoniczny wiąże się ze swoistym dla nich podłożem schizofrenicznym. rdzennego. według tego autora. w kolejnych swoich pracach podkreślał konieczność diagnostycznego rozróżniania w grupie psychoz schizofrenicznych. niepełna remisja. inny i okres obserwacji krótszy niż rok. inne ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne. a także inne endogenne choroby psychiczne. organiczne uszkodzenie mózgu. pełna remisja. Dla celów statystycznych można używać do sklasyfikowania przebiegu następujących określeń:ciągły. typ . Nawiązując do struktury psychozy w ujęciu etioepigenetycznym(T.. zaś objawy pozytywne w Ul warstwie(zespołów psychotycznych czynnościowych).wytwórczych(paranoidalnych). inne ostre zaburzenie psychotyczne z przewagą urojeń.afektywne(cyklofrenię). W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych(ICD-10 z 1992 r. objawy negatywne umieścilibyśmy w U warstwie(organicznej). Podobne. któremu odpowiadałaby prosta postać schizofrenii. tj. Andreasen. W okresie przedchorobowym chorzy ci wykazują dobre przystosowanie społeczne. 16-Psychiauiu. prostą. typ maniakalny:zaburzenia schizoafektywne.Bilikiewicz.)(polskie wydanie 1997)w dziale:. poschizolreniczną. Wiele danych wskazuje. Typ I schizofrenii cechowałby się występowaniem objawów pozytywnych. że u tych chorych dochodzi do wzmożonego przekażnictwa dopaminergicznego. hebefrenicznego i katatonicznego). Zaskakujące podobieństwo do powyższej koncepcji wykazuje ujęcie schizofrenii przez angielskiego psychiatrę T. działające na receptory Dy i 5-HTy. Bilikiewicza). reagują dobrze na leki neuroleptyczne. Zdaniem tego autora. a nawet identyczne poglądy przedstawiła Amerykanka NI. odznaczałby się przewagą objawów negatywnych i odpowiadałby stanowi ubytku schizofrenicznego. butyrofenonu)zawodzą. który zaproponował wyodrębnienie dwóch podstawowych form schizofrenii. zwłaszcza w zakresie receptorów D. "prawdziwego"procesu. a może też etiologię. Orawa(l 98 O). Objawy negatywne są równoznaczne z objawami osiowymi. od zasadniczo czynnościowych(epizodycznych. lepsze wyniki dają neuroleptyki atypowe(nowej generacji). zaś badania diagnostyczne nie ujawniają zmian organicznych w u u n. ostre zaburzenia psychotyczne podobne do schizofrenii. rezydualną. np. epizodyczny remitujący. schizofrenię innego rodzaju i nie określoną. U chorych tych stwierdza się poszerzenie komór bocznych oraz ubytki w korze przedczołuwej i czołowej mózgu. Typ U schizofrenii. przemijających)zespołów z tegzż kręgu(paranoidalnego. hebefrenicznąkatatoniczną. ostre wielopostaciowe zaburzenie psychotyczne z objawami schizofrenii. które mogą się nawarstwiać na ów przewlekły proces schizofreniczny tworząc postacie. Klasyczne neuroleptyki o działaniu przeciwwytwórczym(pochodne fenutiazyny. W dziale tym znalazły się ponadto następujące kategorie diagnostyczne:F Z(zaburzenia typu schizofrenii(schizotypowe):123-uporczywe(utrwalone)zaburzenia urojeniowe:133-ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne(w tym:ostre wielopostaciowe zaburzenie psychotyczne bez objawów schizofrenii. nie zróżnicowaną. podczas gdy mogą one wikłać różne choroby somatyczne. nie wywołujące objawów pozapiramidowych. ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne. postaci procesualnej tej choroby. Schizofrenią zaburzenia typu schizofrenii(schizwypowe)i urqjeniowe"wymieniono następujące postacie schizofrenii(FZO):schizofrenię paranoidalną. epizodyczny z postępującym deficytem. przewlekłego.

Na każdą próbę wdarcia się w treść jego przeżyć lub wciągnięcia go w jakieś konkretne działanie. Jak wynika z powyższego podziału. Chory żyje swoimi pragnieniami i lękami. żeby nie powiedzieć zbyt szeroko. Ujęto je w trzy grupy:Autyzm jest to pojęcie opisane i użyte przez Bleulera dla oznaczenia psychopatologicznego objawu. Łączność afektywna z chorym bywa bardzo powierzchowna. schizofrenia"E. chociaż staramy się trzymać międzynarodowych wymogów WHO. kiury polega na znacznej przewadze zainteresowania się chorego swoimi przeżyciami wewnętrznymi i na postępującej otrucie istotnego kontaktu ze światem zewnętrznym. Objawy osiowe schizofrenii. to bardzo powierzchowne lub dotyczące drugorzędnych. obok swoistych zaburzeń życia uczuciowegz. obojętność. Drugą grupą objawów osiowych są zmiany w sferze uczuć. zwłaszcza w początkowym stadium cheruby. lecz nie doić głęboko się nią przejmują. Twórca pojęcia. Nie można się wczuć w jego przeżycia. zaburzenia schizoafektywne nie określone):128-inne nieorganiczne zaburzenia psychotyczne:129nie określona psychoza nieorganiczna. Jest to konsekwencja. Polegają one na obniżeniu(lub raczej rozszczepieniu)uczuciowości wyższej i jej zobojętnieniu. Autyzm jest więc zaburzeniem komunikacji międzyludzkiej. dochodzące w dalszym nasileniu do rozpadu struktury osobowości. że otoczenie coraz częściej odnosi się du takiej autystycznej osoby krytycznie i czasem z dezaprobatą. zauważają dokonującą się w nich przemianę psychiczną. nieszczerość. by nie obciążać zbytnio pamięci studentów. a jeśli ma. reaguje on oporem. swoją wyobraźnią. W naszym podręczniku trzymamy się podziału psychoz schizofrenicznych uświęconego tradycją. cielesnych objawów(anzsognosia. Podobnie szeroko klasyfikację podtypów schizofrenii przedstawili twórcy amerykańskiego systemu DSM-IV(19943. którą pominę. lecz w ich zewnętrznym wyrazie jest pewna sztuczność. staje się coraz bardziej dla otoczenia niezrozumiały. Od chorego emanuje chłód uczuciowy. wyrażająca się utratą związków uczuciowych z innymi ludźmi i uczuciem pustki emocjonalnej w sobie. Sztywności afektywnej odpowiada sztywność mimiki. typ mieszany. Niektórzy chorzy. inne zaburzenia schizoafektywne. Jest to. Życie uczuciowe nie ulega swzbodnej modulacji zależnie od treści rozmowy lub wypowiedzi. Objawy te(zwane obecnie osiowymi lub negatywnymi)obejmują właściwie całość życia psychicznego. w konsekwencji rani godność chorego i skłania go do jeszcze większego odsunięcia się od otoczenia i bardziej hermetycznego zamknięcia w sobie. Trzecim objawem osiowym schizofrenii(a ściśle sympromokompleksem)jest rozszczepienie osobowości. autorzy UD-10 kategorię psychoz schizofrenicznych potraktowali bardzo szeroko. a to. objawy podstawowe"(Grundsymptome). a niekiedy fałszywy patos. Wypcnoszgnosia). w szczególności zaniku uczuciowości wyższej . Bleuler użył określenia. Czasem chory zdaje się przeżywać pewne uczucia i werbalizuje je. Chory z zasady nie ma poczucia choroby psychicznej. a nawet gniewną drażliwością. względnie w kontakt ze światem zewnętrznym. których stwierdzenie uprawnia do rozpoznania tej psychozy. a zarazem i przyczyna pogłębiania się autyzmu w planie uczuciowym. Płacz chorego nie wzrusza. które doznają najbardziej znamiennych zaburzeń.depresyjny:zaburzenia schizoafektywne. Postawa wyizolowania i braku syntonii sprawia. gdyż nabiera cech sztywności. Ponieważ nie dzieli się z otoczeniem treściami swoich przeżyć. a śmiech nie rozwesela. ani ich zrozumieć.

persewerację. nazywamy to dereizmem. np. Przypisywanie otoczeniu własnych przeżyć psychotycznych(transytywizm)jest bardzo znamiennym objawem dla psychoz schizofrenicznych. tutaj stosunek ten ulega zakłóceniu i ani rzeczywistość nie odbija się w poznawczych(kognitywnych)czynnościach chorego. Do wyżej opisanych objawów podstawowych(osiowych)mogą dołączać się różne objawy psychopatologiczne. tu jest nowe słowa. W obrębie pzszczególnych czgnnzici psychicznych także dzchudzi du rozprzężenia zwartości i rozdwojenia noszącego nazwę ambiwalencji(dwuwartościowości):ambiwalencja uczuć. karmiłem zwierzęta domowe". że w wielu przypadkach schizofrenii nasilenie poszczegćlnych objawów jest mniej wyraźne.nadmiernym rozszerzeniemlub zwężeniem źrenic. nazwane przez Bleulera dodatkowymi(akcesorj-. do grupy objawów dodatkowych zalicza się:Różnego rodzaju zaburzenia spzsuzegania(złudzenia. najczęściej współpacjentów). Depersonalizację(poczucie obcości własnej osoby)i apersomzację(chorzy przejmują dolegliwości i objawy innych osób. Niekiedy rozszczepienie osobowości i rozkojarzenie myślenia jest długo nieznaczne. werbigeracje. Z którejkolwiek strony spojrzymy na strukturę osobowości. pisma i ekspresji plastycznej. omamy). Nie należy jednak zapominać. W prawidłowych warunkach zachodzi współżycie jednostki ze środowiskiem. Trzymając się klasycznego opisu Bleulera. ani jego odczyny uczuciowe nie są do niej dostosowane. Dość specyficzne zaburzenia pamięci polegające na hipermnezjach lub częściej lukach pamięciowych. dziwaczne sformułowania nacechowane swoistą symboliką). w sferze dążeń-ambiwalencja dążeń(ambirendencja). Charakterystyczne zaburzenia:mowy(neologizmy. wyraża się to rozkojarzeniem myśli i trudnościami w konstruowaniu logicznym zdań. aby wyraźnie uwypuklić ich właściwości. sinością rąk i stóp. Inne objawy charakterystyczne dla schizofrenii. chory mówi:czyniłem zwierzętonakarmialność domową". wszędzie możemy dostrzec objawy rozszczepienne. Przejawia się to np. Powstają też dziwaczne sformułowania. nymi). a także paramnezjach. Takie samo rozszczepienie widzi się między poszczególnymi grupami(sferami)czynności psychicznych. a co ważniejsze:często nic występują one w sposób zgeneralizowany i np. w sferze myśli-ambiwalencja sądów(ambisentencja). iż w ostrym przebiegu choroby dochodzi szybko do rozszczepienia i rozpadu osobowości. czasem . będące czasem zlepkiem kilku innych słów potrzebnych im na określenie jakiegoś czasem niezrozumiałego działania. a więc nie ma równoległości między czynnościami myślowymi a uczuciowymi(paratymia).zamiast. urojeniącharakteryzujące się brakiem lzgicznej spójności. dobieraniu słów dla wyrażenia aktualnych przeżyć. Zaburzenia równowagi wegetatywnej i inne objawy cielesne(zwłaszcza psychoz katatonicznych). Rozszczepienie może spowodować zaburzenie toku i treści myślenia. dlatego uwydatniono ją w samj nazwie choroby. sytuacji lub przedmiotu. a bywa. najistotniejsza właściwość. Objawy osiowe schizofrenii opisano w taki sposób. decydujące o zaliczeniu danego przypadku chorobowego do jednej z czterech postaci schizofrenii.i zdolności modulowania afektu.. Oburzy tworzą neologizmy.autyzmowi może towarzyszyć wybiórczo zachowana zdolność do syntonii(czyli współbrzmienia z otoczeniem). Zaznacza się to w braku adekwatnych reakcji mimicznych(paramimia)i nieprawidłowej modulacji głosu(parafonia).

Wskazują na to badania retrospektywne. zaburzeniauni łaknienia-odmową przyjmowania pokarmów albo nadmierną żarłocznością. wpływu lub owładnięcia. a nawet miesiące. Urojeń. Od czasu klasycznego opisu klinicznych cech schizofrenii podanego przez Bleulerawielu autorów dążyło w latach późniejszych do uściślenia kryteriów diagnostycznych rej grupy psychoz. jeżeli towarzyszą im albo zwiewne i współuksztahowane urojenia bez wyraźnej treści afektywnej. których treść jest niedosrosowanakulturowo i zupełnie niemożliwa do zaistnienia. jeżeli stwierdza się obecność objawów depresyjnych lub maniakalnych(czyli objawów afektywnych). Drugim pc ICD systemem diagnostyczna-klasyfikacyjnym najbardziej rozpowszechnionym na świecie jest DSM(ostatnie wydanie-IV)Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego(I 9943. statystycznych i epidemiologicznych. kryteria Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-IV i Światowej Organizacji Zdrowia ICD-10. Charakterystyczne zbjawy:obecność dwóch albo więcej następujących objawów przez okres cc najmniej miesiąca(albo mniej w przypadku skutecznego leczeniac 1. kryteria patgnomoniczne Schneidera. są:a)echo myśli. że choć nie można wskazać żadnych ściśle pało gnomonicznych objawów schizofrenii. należy rozpoznawać zaburzenia schizoafektywne(F 25). Do najbardziej znanych należą kryteriacRDĆ Oesearch Diagnostic Criteria). kryteria Taylora i Abramsa. wystąpienie objawów w czasie trwania stanów zatrucia substancjami psychoaktywnymi lub związanych z ich odstawieniem. Jest to szczegulnie ważne dla celów naukowych. . uporczywymi zaparciami lub biegunkami. nasyłanie i zabieranie myśli oraz odsłonięcie myśli:b)urojenia oddziaływania. które mają specjalne znaczenie w rozpoznawaniu schizofrenii i często występują razem. u których objawy schizofreniczne i afektywne rozwijają się równocześnie. płytkością oddychania. Objawami. Twórcy Klasyfikacji ICD-10 piszą. Rozpoznanie schizofrenii wyklucza też obecność powużnej choroby mózgu. działań i odczuć:spostrzeżenia urojeniowe:c)głosy omamowe. dość często zaburzeniami snu. 2. o czym będzie jeszcze mowa w tym rozdziale. kryteria Feighnera. U chorych. że schizofrenii nie należy rozpoznawać. W ICD-10 podkreśla się wyraźnie. jak:urojenia tożsamości religijnej lub politycznej. albo gdy występują codziennie od tygodni lub miesięcy:f)przerwy lub w. może wyprzedzać wystąpienie objawów psychotycznych o tygodnie. bądź utrwalone myśli nadwartościowe. które można uznać za kryteria ICD-10. chyba że zaburzenia afektywne są wyraźnie pzprzedzoneobjawami schizofrenicznymi. albo innego typu głosy omamowe pochodzące z pewnych części ciała:d)utrwalone urojenia innego rodzaju.czyracznością skóry. przygnębieniem cncz zaabsorbowaniem sobą. u kobiet zaburzeniami cyklu miesięcznego itp. osobistą wraz z uogólnionym lękiem. albo nadludzkich mocy czy zdolności(np. komentujące na bieżąco zachowanie pacjenta lub dyskutujące o pacjencie między sobą. Kryteria diagnostyczne schizofrenii. . wyraźnie odnoszone do ruchów ciała lub kończyny względnie do szczególnych myśli. którego kryteria diagnostyczne schizzfreniiprzedstawiają się następująco:A.zdolności do oddziaływania na pogodę lub pozostawania w łączności z przybyszami z innego świata):e)utrwalone omamy z zakresu jakiegokolwiek zmysłu. dla celów praktycznych przydatny może być podział wymienionych objawów na grupy.

simple. Schizofrenia prosta. ogólnym spadkiem wydolności. do ciężkiego nasilenia. Ta postać kliniczna schizofrenii jest wprawdzie objawowo najuboższa. Każdy wymiar można też stopniować ok jego braku. Trzeba jednak dodać. alogii. czasem ujawnia się w czasie dojrzewania płciowego lub niewiele później. jeżeli zbjawy są skutkiem działania leków psychoaktywnych i chorób ogólnych(ang. Wyłącza rozpoznanie schizofrenii. Postacie kliniczne. że Klasyfikacja DSM-IV dopuszcza możliwość rozpoznawania dodatkowo:popsychotycznych zaburzeń depresyjnych i proste zaburzenie o charakterze deterioracji(ang. gdyż jedynie 5 podtypćw schizofrenii nawiązując wyraźnie do pierwotnego podziału Bleulera. Jeżeli w wywiadzie są zaburzenia autystyczne. 4. Zachowania grubiańskiego lub katatonicznego. ze względu na brak ewidentnych objawów. ale także okres cbjawćw prodromalnych i rezydualnych. Psychoza charakteryzuje się powolnym rozwojem. Objawuw negatywnych:spłycenia afektu. Pomijając fakt. postać tę należy rozpoznawać ostrożnie. Według wielu psychiatrów. W okresie objawów prodromalnych albo rezydualnych powinny występować objawy negatywne albo dwa lub więcej objawów uwzględnionych w kryterium A. zdezorganizowany.inappropriateaffec()i negatywnym(deficytowym). . 3. Ciągle oznaki zaburzeń przez co najmniej 6 miesięcy(włączając w to okres pierwszego miesiąca ostrych objawżw-por.dyskretnych objawów paranoidalnych lub katatonicznych. wyróżnia znacznie mniej. zachowania i niedostosowanie afektywne-ang.simple deteriorative disorder. Klasyfikacja DSM-IV. nieruzpoznania np. zdezorganizowanym(zaburzenia mowy. jej stwierdzenie należy rzeczywiście do trudniejszych zadań rozpoznawczych. schizophrenia). Są to:typ paranoidalny. które rćwnieiutrzymywały się przez ostatni miesiąc lub krócej w przypadku skutecznego leczenia. niezrżżnicowanyi rezydualny. awolicji. Zdaniem Jaroszyńskiego rozpoznanie schizofrenii prostej może być konsekwencją błędu diagnostycznego. Daje też możliwość określenia każdego podtypu schizofrenii w trzech wymiarach:psychotycznym(omamy i urojenia). iż schizofrenia prosta występuje stosunkowo rzadko.kryteria A-faza aktywnych objawów). niezdolnością przystosowania. średnie. w odróżnieniu zd UD-10. Dysfunkcja społeczna. 5. katatoniczny. Niektórzy kwestionują jej istnienie. Zdezorganizowanej mowy(razkojarzenie). poprzez lekkie.generał medical conditiori). typowymi zaburzeniami myślenia i uczuciowości. Występowanie zaburzeń schizoafektywnych i afektywnych(w oryginale nastroju)wyłącza rozpoznanie schizofrenii. ale jest też wzorem przewlekłego procesu psychotycznego. to rozpoznanie schizofrenii wymaga stwierdzenia nasilonych urojeń albo omamów. Początek choroby może sięgać okresu dziecięcego.Omamów.

Nad innymi objawami górują omamy i urojenia. Objawy autyzmu.depresyjny. takie jak paranoidalny. stał się innym człowiekiem". z wrażeniem. mam na myśli postać złożoną z przewlekłego procesu schizofrenicznego i zespołu paranoidalnego. Rozpoznania schizofrenii prostej można dokonać. Ta postać kliniczna schizofrenii jest najczęstsza. a niekiedy bez skrępowania uprawiają samogwałt. dniami i tygodniami nic nie robić. Od pewnego czasu przestał się jednak czymkolwiek żywiej interesować. według DSM-IV. W przypadku schizofrenii prostej rzadko zdarzają się znaczne poprawy. Odsunął się od kolegćw i przyjaciół. Najczęściej choroba postępuje wprawdzie powoli. a czasem z przygnębieniem i bezruchem. hebefreniczny. a zwłaszcza remisje. czasem uśmiechał się bez powodu do siebie" duże rozmyślał"itd. mędrkować(rezonować). przylgnęły do niego określenia "samotnik"i. Brak aktywności i bezczynność chorzy usprawiedliwiają różnymi dolegliwościami hipochondrycznymi. Zazwyczaj uczuciowość wyższa coraz bardziej zanika lub ulega rozszczepieniu. że dzieje się coś groźnego. maniakalny itp. zamknął się w sobie. np. Schizofrenię prostą uważam za podstawową postać schizofrenii. chód. że proces choroby wyzwala nieoczekiwanie nowe zdolności i niezwykłe talenty(Brzezicki nadał tym przypadkom nazwę schizofrenii paradoksalnej społecznie pozytywnej). gesty i mimika wykazują brak naturalnej harmonijności i wdzięku. Schizofrenia paranoidalna. że na początku jest niejasno umotywowany stan lękowy lub nastrój urojeniowy z pobudzeniem ruchowym. na kturą mogą nawarstwiać się zasadniczo czynnościzwe zespoły.W tych przypadkach dowiadujemy się z wywiadu. Muwiąc c schizofrenii paranoidalnej. że chory do tego czasu niczym się nie różnił od rówieśników. W ciągu lat następuje zmiana nie tylko w reakcjach i sposobie bycia. nie zastanawiał się nad środkami do życia. Rzadziej zdarza się. zaniedbał swój wygląd zewnętrzny i higienę osobistą. zaczął wygłaszać dziwne poglądy. ale stale. Podczas rozmowy z chorym spostrzega się jego brak zainteresowań lukiem rozmowy i obojętną reakcję na zmieniającą się treść rozmowy. potrafił godzinami. chociaż nie zawsze wyraźne i łatwe do wykrycia. gdy wszystkie podstawowe objawy schizofrenii są obecne. ale stopniowa degradacja społeczna i zulamanie linii życiowej. dla rodziny stał się obojętny. Nie martwił się o przyszłość. chłodny. Ruchy spontaniczne. Bywa. może wpłynąć korzystnie na los chorego. Kontakt z takim chorym pozwala zauważyć mniejsze lub większe dziwaczne cechy jego zachowania się. jego postępowania nie można zrozumieć. Leczenie. choć czasem bez zahamowania wypowiadają głośno swoje poglądy na życie seksualne. odludek". zatracił ambicje życiowe. ale twórczość schizofreniczna staje się często dziwaczna i dereistycznie absurdalna albo stereotypowa. chłodu uczuciowego i rozszczepienia osobowości są długo dyskretne. Niekiedy psychoza paranoidalna nie od razu wyraża się objawami wytwórczymi. że coś złego się stanie:dopiero po paru dniach czy tygodniach pojawiają się przeżycia . Z tego względu pomijam tutaj objawy osiowe schizofrenii. ograniczając się dc wyliczenia charakterystycznych cech paranoidalnych. Niekiedy dłuższy czas utrzymują się szczególne uzdolnienia i talenty. Chorego niemal zawsze mamy sposobność badać dopiero wówczas. w szkole stał się miernym lub złym uczniem. zatracił poczucie rzeczywistości. nieczuły lub zły i opryskliwy. Seksualnie są również małe aktywni. katatoniczny i ich mieszane odmiany lub zespoły innych kręguw. a zwłaszcza konsekwentna rehabilitacja przy użyciu metod psychoterapeutycznych i socjoterapeutycznych. jeżeli objawy utrzymują się przez co najmniej rok.

w zwierzę. wymieniają na ich temat uwagi. że ludzie przyglądają im się na ulicy. polegwąca na szczególnym rozpadzie układów międzyludzkich. są urojenia ksobne. wpływu silnego pula elektromagnetycznego. jak gdyby niezależnie od osoby chorego. uśmiechają się znacząco lub szyderczo.omamowa-urojeniowe. niekiedy c wyraźnym zabarwieniu re\igijny m. Najistotniejsze w zespole paranoidalnym. że przypadła im do. echo myśli. urzjenia pochodzenia(zaprzeczanie realnym związkom rodzinnym-rodzice nie są rodzicami). W schizofrenii paranoidalnej następuje rozluźnienie związków między myśleniem a światem zewnętrznym. Może rzadziej w zespole paranoidalnym występują urojenia zmiany osoby chorego. Wśród patologicznych tworów myślenia górują urojenia prześladowcze. radarów. rysach twarzy. gazćw jelitowych). echo lektny\. urojenia hipochondryczne. Twierdzą. rozrywanie i wyrywanie trzewi-łączące się z cechami automatyzmu psychicznego. trzewne(prądy. że chorzy odczuwają wydzielanie przykrego zapachu(potu. francuski psychiatra Ćerwnbault określał tym terminem przeżycia występujące pod wpływem nieokreślonej siły. Chorzy uskarżają się nierzadko. posłannictwo. kture występują i w innych psychozach. jego dotyczące. czyli omamy rzekomesłuchowe(głosy w głowie. fale odczuwane w narządach wewnętrznych.wydłużenie nosa(dysmorfofobia). a niekiedy zmianę płci. Często zespół paranoidalny wybucha zupełnie nagle. radiu i telewizji chory traktuje jako skierowane do niego. ksobne czyli odnoszące. U chorych z pzwolnym początkiem cha@k(erystyczne są urojenia odnoszące. uglośnienie myśli. zależnym od związków uczuciowych z innymi ludźmi. że są śledzeni przez jakąś organizację polityczną. Chory odczuwa. Należące tutaj automatyzmy ruchowe i ideacyjne nie różnią się od urojeń wpływu na działanie i myślenie. odegrania jakaś sa. czy ksobne. przyglądają się swojemu odbiciu w lustrze i zauważają np. lęk może być swoim natężeniem dostosowangy lu treści umamuw i urojeń. oddziaływania zewnętrznego. Wszystkie urojenia paranoidalne łączy wspólna cecha. Niekturzy chorzy odczuwają zmiany zachodzące w ich ciele. Znane mi są przypadki schizofrenii paranoidalnej. Omamy i iluzje dotyczą w zasadzie wszystkich zmysłów. urojenia nasyłania i wykradania myśli(zaliczane przez niektćrych du tzw. Stosunkowo często chorzy są przekonani. traktowane jako infzrmacja lub ostrzeżenie. laserów i innych nowoczesnych urządzeń elektronicznych kontrolujących ich myśli.omamżw psychicznych). Ludzie zdrowi ulegają na ogol wpływom życia uczuciowego. na poszerzeniu lub zwężeniu zakresu związków. nigdy nie spotykamy wzrokowych(co zdecydowanie podkreślał Biegłem. obok urojeń prześladzwczych. misja. którzy po operacji korekcyjnej przeszli leczenie psychiatryczne i żądali powrotu do płci pierwotnej. terrorystyczną. telepatycznego oddziaływania wrogów na odległość. rozpoznane przez seksuologów jako transseksualizm(zaburzenie polegające na dążeniu do zmiany płci anatomicznej w związku z nieakceptowmiem dotychczasowej pici). czeg 6\na rola. najczęściej występują słuchowe. wcielenie"w mną osobę. Wypowiedzi te łączą się z szerszym kontekstem. Urojeniom prześladowczym i ksobnym towarzyszą urojenia wielkościowe. wywiadowczą itd. Chorzy doznają wrażenia hipnotyzowania. urojenia odsłonięcia(inni ludzie znają tajemnice i myśli chorego). a także opisywane w prasie. Zdarzenia zachodzące w otoczeniu. Przy ostrym początku. Bardzo istotne znaczenie diagnostyczne mają pseuóchalucynacje. Podobne przekonanie polega na tym. .

jak właśnie w zespole hebefrenicznym. zwłaszcza w pierwszym okresie. katatonicznego. nachalna. Na rzecz zespołu paranoidalnego przemawia obecność urojeń wpływu(oddziaływania)czy odsłonięcia. a raczej fantazje wielkościowe.maniakalnego. myślenie autystyczna-niezdyscyplinowane. Różnicowanie schizofrenii paranoidalnej może być czasem niełatwe.amerykańskiej)nazwę tę zastąpiono określeniem. zdemoralizowwych kolegów". O rozkojarzeniu świadczy brak logicznej systematyzacji urojeń w schizofrenii paranoidalnej. strzegą ich jak swoistej tajemnicy. ekspansywnej pustaci schizofrenii paranoidalnej". z rzucającym się w oczy rozkojarzeniem łuku myślenia. Staje się nietaktowna. świadczące o postawie dereistyczncj trerminBleulera). Niektórzy posługują się w takiej sytuacji terminem. Nastrój chorego określamy jako wesołkowwy. kpiarskie. Schizofrenia hebefeniczna(zdezorganizowana). nauczycieli. Osoba. schizofrenia zdezorganizowana". . filozoficzne. Mimika i ruchy sprawiają wrażenie sztucznej pozy. Rozpoznanie psychozy schizofrenicznej ułatwia też występowanie objawuw rozpadu struktury osobowości:ambiwalencja. na który składają się cechy przewlekłej schizofrenii i zespołu hebefrenicznego.Poddają się sugestiom. a nawet agresywna. du uczuć społecznych. krotochwilne. gdyż omamy i urojenia spotyka się również w innych psychozach. Nlarastające cechy rozszczepienia osobowości. W żadnym bowiem z zespołów schizofrenicznych nie ma tak bardzo rzucających się w oczy objawów rozprzężenia całego życia uczuciowego. bezczelna. Dzieje się tak zwykle. O rozpoznaniu przesądza oczywiście występowanie omamów. radom. nieszczerego patosu. rzadziej jako hebefrenia dziecięca(stąd starsza nazwa:pierwotne otępienie wczesne). Ta postać schizofrenii jest dzisiaj dość rzadka. Apele do poczucia obowiązku. wynika tu z rozluźnienia związków z rzeczywistością(myślenie autystyczne). Te i inne objawy są wyrazem zaniku przejawów uczuciowości wyższej. W niektórych klasyfikacjach(np. przesady. W schizofrenii paranoidalnej wpływy te mają mniejsze znaczenie. drażliwa. Chorzy niechętnie przyznają się do tych objawów. hiperkwetycznego. Od dawna zauważonz. Również ren termin dotyczy złożonego obrazu klinicznego. Niekiedy zachodzi konieczność różnicowania z halucynozami i zespołami majaczeniowymi. wybucha bez powodu śmiechem. dziwaczne urojenia. W szkole czy w miejscu pracy chory pozwala sobie na kpiarskie uwagi. że hebefrenia występuje w młodym wieku. Bardzo charakterystycznym objawem jest spadek aktywności na wszystkich polach-od pracy zawodowej i kontaktów społecznych po najprostsze rozrywki i zajęcia domowe. zachowująca się dotąd bez zarzutu. paralogia. Otoczenie interpretuje te zachowania. paratymia. niewybredne dowcipy. rodzinnych-pozostają bez echa. gdy dołączą się elementy innych zespołów psychopatologicznych. jako wpływ. Stosowane kary i upomnienia nie robią na chorym żadnego wrażenia. np. gruboskórna. przybierać niepoważne pozy. oderwane od realiżw. często w okresie pokwitania i niewiele później. Najtrudniejsze jest różnicowanie z zespołami urojemowymi(paranoicznymi). okazuje zachzwaniekrnąbrne. zaczyna nagle zdradzać dziwactwa. a także pseudohalucynacji. Chorzy tworzą własne teorie naukowe. co nie zawsze daje się udowodnić. Zanika elementarne pzczuciezdpowiedzialnuści za własny los i interes. błazeńskie-bez poczucia dystansu w stosunku do rodziców. autorytetom. Rzadsze są przypadki podwyższonej aktywności. przełożonych.

Ten obraz rozwija się dość szybko. mówi cicho. Schizofrenia somatopsychiczna. że dochodzi du znacznego osłabienia i wychodzenia. W hipzkinetycznej postaci katatonii szybciej lub wolniej rozwija się obraz zahamowania psychoruchowego.nie pozostawiają wątpliwości cu do psychotycznego charakteru objawów. Zdarza się często. Stauder. niż w ostro zaczynającym się przebiegu. Często pojawia się negatywizm czynny i bierny. niekiedy uporczywie milczy(muryzm). siedzi lub stoi godzinami bezczynnie. zdolni są do bardzo nawet okrutnych działań. Jeżeli nawet nastąpi z czasem uspokojenie. nastrój obojętny. Mogą też dołączyć się objawy katalepsji woskowej albo sztywnej. śmiertelność spadła z około 60%do IO%. afektu nie udaje się zmodulować. Ze względu na przeważające w obrazie klinicznym skargi i urojenia hipochondryczne. dzięki doskonalszym metodom diagnostycznym. U wielu tych chorych przyczyną śmiertelnych powikłań było prawdopodobnie nie rozpoznane za życia zapalenie mózgu. ruchy przez nich wykonywane niezrozumiałe:skaczą. wykonuje czynności rak powoli. Mimika staje się sztywna. wyrażających się zaburzeniami napędu psychoruchowego(motoryki)albo w kierunku zahamzwania-postać h ipoki n e r y c z n a(akinetyczna)aż do bezruchu. Często chorzy zanieczyszczają się. Schizofrenia katatoniczna. W stanach tych widuje się najdziwaczniejsze i różnorodne stereotypie ruchowe. Na pytania odpowiada bardzo wolno. że z niczym nie może zdążyć(bradykineza). są niezwykle agresywni. albo w kierunku pobudzenia napędu ruchowego-postać hi perkinetyczna. a kęs włożony do ust trzymają godzinami nie żując i nie połykając. niszczą wszystko dookoła. Zespół katatonii hiperkinetycznej jest jak gdyby przeciwieństwem poprzedniego obrazu. Zachowanie chorych jest bardzo dziwaczne. Wypowiedzi są rozkojarzone. że zaburzenia napędu psychoruchowego u tego samego chorego oscylują jak gdyby między dwoma biegunami. choć czasem rozwój pełnego zespołu psychotycznego jest powolny. Wtedy zachodzi potrzeba sztucznego karmienia zgłębnikiem żołądkowym. nosi ona . ma toku myślenia). a nawet szeptem. chory staje się mało ruchliwy. W ostatnich latach. gdyż osłupienie katatoniczne hamuje możliwość prawidłowego. Tę postać schizofrenii opisał pliski psychiatra M. pełne perseweracji i neologizmów. to stereotypie. Długo trwający stan osłupienia sprawia. manieryzmy. Osłupienie może przebiegać z zachowaną percepcją-nosi wówczas nazwę osłupienia efektorycznegc-lub ze zniesieniem percepcji-ma wtedy nazwę osłupienia receptorycznego. Katatonia hiperkinetyczna występuje niekiedy z zaburzeniami świadomości podwyższoną temperaturą ciała i innymi objawami somatycznymi. Gbury osłupiały może nagle podniecić się ruchowo(rwzmr cwwzmwr)i przeciwnie-ostre podniecenie katatoniczne ustępuje miejsca bezruchowi(wapor cwwzmzar). śmiertelnej katatonii(cmmoma lewlb she zemicizsa)-Scheidegger. drą na szbie ubranie. Zdarza się. dowolnego załatwienia czynności fizjologicznych. krzyczą. stosowaniu ogumię ochraniającego leczenia i leków psychotropowych. grymasy i automatyzmyutrzymują się bardzo długo. z dłuższymi przerwami pomiędzy słowami i zdaniami(otamowa. rzucają przedmiotami. Bornsztjn. Zespoły katatoniczne wikłające schizofrenię występują w dwu różngych postaciach. zadają sobie okaleczenia. Dość charakterystyczne są objawy echolalii i echopraksji-pacjent jak echo naśladuje słowne wypowiedzi albo gesty zwracającej się do niego osoby. skryty i wtedy zwykle rokowanie bywa gorsze. że w tych stanach chorzy nie przyjmują pokarmów. Nadarz jej nazwę ostrej. czyli osłupienia katatonicznego. śpiewają.

Rozpoznanie schizofrenii w wieku dziecięcym jest. pozamykało się. schizomaniaitp. rzuty')typu hebefrenicznego. katatoniczne lub paranoidalne).nazwę schizofrenii hipochondrycznej lub cenestycznej. a uwaga chorego ześrodkowana jest na narządach wewnętrznych. ułatwia rozpoznanie. że objawy rozszczepienia osobowości nie są zbyt głębokie. Prawidłowy rozwój umysłowy dziecka. rż" niektórzy uważają jednak za konieczne ukończenie przez dziecko 3 lat. stwierdzany mimo objawów naruszenia struktury osobowości. wątpliwości diagnostyczne bywają znaczne. Kolejne okresy rozwojowe dziecka nadają jednak tym zespołom swoiste piętno. Obowiązują tutaj te same kryteria psychopatologiczne. jak i psychozy schizofreniczne(zespoły:hebefreniczne. pojawiające się epizodycznie w przebiegu chorób afektywnych(cyklofrenii). Początek schizofrenii u dzieci może przypadać już na okres między 3. Schizofrenię somatopsychiczną traktujemy jako zespół c typie pwmcwWypzcńcwdrńzw. Na tle przewlekłego procesu mogą pojawiać się epizodyczne zaostrzenia(. przewód pokarmowy nie trawi. . posuwy". występujący w przebiegu schizofrenii prostej. tym łatwiej o trafne rozpoznanie. Niekiedy współwystępują u dzieci dyskretne objawy encefalopatii. W przypadkach skojarzonej symptcmatykiupośledzenia umysłowego i schizofrenii.schizofrenii cyklicznej albo okresowej. którzy w najlepszej wierze podejmują się rozpoznawania ich urojonych chorób i próbują je leczyć. bądź manii. W piśmiennictwie spotyka się zresztą inne terminy.psychoza schł zoafektywna. Zaburzenia nastroju są obecne w aktywnych i rezydualnych okresach choroby. Klasyfikacja DSM-IV zawiera następujące kryteria diagnostyczne zaburzeń schizoalektywnych:Nieprzerwany okres choroby. Inne postacie schizofrenii. zaś rćwnuczeiniewystępują objawy schizofrenii(por. wszystko w środku ulega zanikowi. wskutek czego są one nieraz trudne do diagnozowania i odbiegają obrazem klinicznym od analogicznych zespoluw występujących w przebiegu schizofrenii u dorosłych. katatonicznego i paranoidalnego:udaje się je prześledzić nawet u najmłodszych dzieci. Zdarzają się bowiem przypadki wspó(występowania symptomatyki schizofrenicznej i objawów bądź depresji. Pojęcie. np. Przede wszystkim warto wspomnieć o tzw. psychoza schizoafektywna"jest wieloznaczne i może obejmować zarżwno opisane wyżej przypadki schizofrenii. a 4. w trakcie którego pojawia się epizod dużej depresji. Rzzpoznanie zaburzeń schizoafektywnychpowinno się stawiać według ICD-10 tylko wuwczas. W tym samym czasie choroby występowa(y urojenia i omamy przez 2 tygodnie przy braku zaburzeń nastroju. jak podaje Sulestrowska(19783. gdy stwierdzamy ruwnoczesne ewidentne cechy przewlekłego procesu schizofrenicznego i występujące okrescwz zaburzenia afektywne(depresja. mania).kryterium A tej psychozy). w środku jest pustka. Od innych postaci schizofrenii różni się tym. Schizofrenia dziecięca. niekiedy bardzo trudnym zadaniem. epizod maniakalngy albo epizzd mieszany. Mogą w związku z tym doprowadzić do rozpaczy nie znających diagnostyki psychiatrycznej lekarzy ogólnych i innych specjalistów. . że. Im później i im ostrzej się ona rozwija. Zaburzenia nie są bezpośrednim następstwem działania leków psychoaktywnychlub choroby ogólnej. więc jak żyć"Chorzy tworzą własne koncepcje powstawania objawów chorobowych i są głusi na wszelką perswazję. Dziwaczne urojenia i skargi wyrażają się w lamentach. które dotyczą procesu schizofrenicznego u dorosłych.

Termin ten jest dwuznaczny i mało precyzyjny. prawdziwych"mechanizmów nerwicowych. Jeśli chudzi o napęd i aktywność.d epre s j ę po s eh i z otrę n i c z ną. dajmy chorym na schizofrenię prawo do reagowania nerwicą". Na razie pojęcie to jest w jakimś sensie diagnostycznie użyteczne. ale nie jest też wykluczone. Z całą pewnością jest to grupa niehomogenna. Proces chorobowy może kończyć się objawami resztkowymi. Autorzy najbardziej znanych systemów diagnostyczna-klasyfikacyjnych. Nlajczęściej schizofrenia resztkowa przejawia się wieloletnim utrzymywaniem się dyskretnych objawów osiowych. utrudniającymi zdolności pacjenta do samodzielnego życia i współżycia z innymi ludźmi.ubytku schizofrenicznego(kryjącego element fatalizmu i nihilizmu terapeutycznego). że wypowiadane przez niektórych chorych skargi. iż chory na schizofrenię w sytuacji trudnej(w odpowiedzi na konflikt. brak krytycyzmu w stosunku do przebytych objawów psychotycznych. względnie czy nie wywołały ich leki neuroleptyczne? Jest jednak faktem klinicznie dowiedzionym. schizofrenia resztkowa(rezydualna)". deprywację potrzeb itp)reaguje uruchomieniem. Chodzi o to. wzrka diagnostycznego". Leczenie. Skargi nerwicowe mogą też poprzedzać(zapowiadać)rozwój schizofrenii. z uwzględnieniem rehabilitacji). Postępowanie lecznicze będzie zależało od postaci psychozy schizofrenicznej. Dzisiaj unikamy rozpoznawania tzw. gdy pacjent przebył psychozę schizofreniczną. a nastrój chorego osiąga rozmiary.objawów paranoidalnych. Szanse re można zceniać bardziej pomyślnie. kiedy utrzymują się jeszcze niektóre objawy pozytywne lub negatywne tej psychozy. wymieniają tzw. zaburzenia modulacji nastroju itd. Powyższe uwagi odnoszą się oczywiście do przewlekłego procesu schizofrenicznego. Z powyższego wynika. w miarę pojawiania się coraz skuteczniejszych leków psychotropowych i doskonalenia metod psychoterapii(rozumianej szeroko.W DSM-IV uwzględniono dwa typy psychozy schizoafektywnej:b i po I arny(obejmuje on stan maniakalny albo mieszany)lub maniakalny i mieszany(z epizodami dużej depresji)oraz depresyj ny(występują wyłącznie epizody dużej depresji). to w większości przypadków stwierdza się bezczynność. Poprzednio wspominałem o rozmaitych przebiegachchoroby i szansach chorych na pełną lub częściową remisję czy zejście niepomyślne. Stosunkowo często rozpoznaje się tzw. Próby wyeliminowania tej kategorii diagnostycznej nie puwiodly się. czy objawy depresyjne stanowią immanentną składową psychozy schizofrenicznej. ud czasu . Mogą np. choć spełnia rolę. że u chorych na schizofrenię pu ostrym okresie choroby mogą wystąpić krócej lub dłużej trwające objawy depresyjne. w którym mieszczą się często przypadki nie dc końca diagnostycznie wyjaśnione. epizodu depresyjnego"(F 32).schizofrenię rzekomunerwicową. trwującego co najmniej 2 tygodnie. frustrację. wymagające odpowiedniego leczenia. Nie zawsze łatwe jest rozstrzygnięcie wątpliwości. Zejście schizofrenii. przypominają"nerwicę. czy zostały odsloniętepo ustąpieniu np.pozostać elementy myślenia urojeniowego. Rozpoznanie to powinno się stawiać wówczas. że pozycja nozolcgiczna psychoz schizoafektywnych nie jest całkiem jasna. Ktoś określił to trafnie słowami:. przede wszystkim ICD-10. W międzynarodowych klasyfikacjach chorób psychicznych używa się terminu.

Rokowanie. pomyślniejsze odnosimy do zespołów:paranoidalnego. Metody rehabilitacji są dzisiaj bardzo zróżnicowane i rozbudowane(pisze o tym doc. Leczenie od samego początku powinno być kompleksowe. lewopromazynę. który działa zarówno na recepty D. 0. Stańczakcwa). W paranoidalnej psychozie włączamy leki o silnym wpływie przeciwwytwórczym. Z licznych obserwacji katamnestycznych wynika. że przebieg psychoz schizofrenicznych jest pomyślniejszy. a także własnemu życiu(autoagresja). U pacjentów zahamowanych(katatonia hipukinetyczna)i u tych. u których górują objawy negatywne(osiowe). risperidon. można włączyć leki nowszej generacji. Rokowanie w psychozach schizofrenicznych określamy jako. a niekiedy psychoterapię indywidualną. decydujemy się na leczenie szpitalne. niekiedy wbrew woli chorego. dzisiaj statystyki zawierają wyższe wartości-30-4 O'%. . Średni czas pobytu tych chorych w szpitalach psychiatrycznych skrćcił się dz Z. Mówiąc o uleczalności psychoz schizofrenicznych. Na rynku jest wiele leków o różnym profilu i sile działania. Jeżeli w obrazie klinicznym stwierdza się obniżenie nastroju. tj. Poważniej sze rokowanie dotyczy przewlekłego podłoża schizofrenicznego. stosujemy terapię grupową.trwania i nasilenia objawów. Jeżeli leki z tej grupy zawodzą. U chorych pobudzonych stosuje się pochodne butyrofenu(np. Stąd mówi się niekiedy o rokowaniu kierunkowym i odcinkowym. jak i na receptory 5-HT. T. . można włączyć leki przeciwpsychotyczne(neuroleptyki)w warunkach laboratoryjnych. dobry efekt uzyskujemy stosując pochodne benzamidu(Sulpiryd). że co drugi chory na schizofrenię przynajmniej raz w życiu jest hospitalizowany.05 co 3 dni domięśniowo). a nawet mniej. Aż 609 pacjentów osiąga remisję społeczną i zdolność dc pracy(przeważnie w zawodzie wykonywanym przed zachorowaniem). Dzięki nowym możliwościom terapeutycznym rokowanie w tych psychozach poprawiło się istotnie. Z nowszych lekćw zachęcające wyniki leczenia uzyskuje się po risperidonie(Rispolept). katatonicznego i hebefrenicznegu. np. niż sądzono dawniej.klopentiksol. dwoiste". perfenazyna.obejmujące psychofarmakoterapię i psychoterapię z elementarni sojoterapii. zaś z pochodnych fenotiazyny małe dawki flufenazyny lub pipotiazyny.haloperidol). Kilkadziesiąt lat temu pełną uleczalność oceniano na 20-25%przypadków. rozumiemy cofnięcie się w wyniku leczenia . (w układzie serotoninergicznym). kiedy zachowane jest przynajmniej częściowo poczucie choroby i motywacja lu leczenia. Dostępne są leki z rej grupy o przedłużonym działaniu(Clopixcl acuphase-amp. np. Szacuje się. terapię zajęciową. (w układzie dopaminergicznym). pernazyna). można zastosować z grupy fenotiazynowej tiorydazynę. Jeżeli objawy są burzliwe. ale także pochodne tioksantenowe.klozapinę. chorzy są pobudzeni i zagrażają zdrowiu oraz życiu innych osób. U chorych z lżejszym przebiegiem. Chorych włączamy w szpitalu lu społeczności leczniczej. a z grupy tioksantenowejflupentiksol(Fluanxol). W warunkach polskich najczęściej stosuje się pochodne fenniazyny(chlorpromazyna. Wybór leku nie jest sprawą prostą.

13. Definicja i pozycja nozologiczna. Na tym stanowisku stoją też twórcy międzynarodowych klasyfikacji(np. a reakcje emocjonalne są dostosowane do treści urzjeń. innych zaburzeń psychotycznych zprócz schizofrenii".zapalenia mózgu). że mamy do czynienia z odrębną. pozostających pod wpływem psychoanalizy. są zaburzeniami psychotycznymi o różnym czasie trwania. Struktura osobowzści chorych na paranoję. Paranoja i reakcje. pdrano*czne. Przede wszystkim dotyczą one odrębności nozologicznejparanzi prawdziwej i schizofrenii paranoidalnej. podczas gdy paranoja jest psychozą endogenną o nie wyjaśnionej etiologii. społecznego czy też biologiczne**s*esu. Przynależność nozologiczna paranoi i reakcji paranoicznych budzi od dawna znaczne kontrowersje. Irena Numyslowskut. Rozwijają się one najczęściej u ludzi. Paranoja jest rzadką. nie stwierdza się natomiast omamów ani schizofrenicznych zaburzeń myślenia. jest zdania. W takich przypadkach nie należy się spieszyć z rozpoznaniem schizofrenii. w psychozach inwolucyjnych. Wcześniej wspomniałem z wyodrębnieniu przez Langfeldta tzw. choć zdarza się także. Są one następstwem działania różnego rodzaju czynników reaktywnych. także z prawem. ale w istnieniu reaktywnego czynnika w reakcjach paranoicznych. Zespoły te mogą pojawić się w psychozach organicznych pourazowych(Wardaszko-Łyskowska). w przebiegu zapalenia mózgu itd. których poglądy znalazły wyraz w ostatniej wersji Klasyfikacji Amerykańskiego . ktćrych charakteryzują swoiste cechy osobowości(osobowość paranoiczna).paranoidalnych. to jednak niektórzy traktują paranoję jako postać schizofrenii paranoidalnej. Podstawowa różnica pomiędzy paranoją a reakcjami paranoicznymi zawiera się nie w obrazie klinicznym. Reakcje paranoiczne. w których. a przede wszystkim przewaga projekcji nad innymi mechanizmami obronnymi. Mianem tym określa się zespoły:paranoidalne. tj.objawów dodatkowych. Schizofrenia a zespoły schizofrenoidalne(schizotypowe schizofreniopodobne). gdyż po ustąpieniu somatycznej przyczyny(np. Inni zaś. a także zaburzeń nastroju.DSM-IV). lecz są wywołane innymi(nieswoistymi)czynnikami chorobotwórczymi. w której czynniki biologiczne dominują nad psychospołecznymi. zaburzenia schizofrenoidalne"(schizophreniform disorder)omawia się wśród. których obraz kliniczny jest bardzo zbliżony do paranoi. nie ulegaj w łuku choroby dezorganizacji. które nie występują na podłożu schizofrenii.psychoz schizofrenoidalnych. Część psychiatrów amerykańskich. endogenną psychozą. w której usystematyzowane i logiczne urojenia rozwijają się stopniowo. przewlekłą psychozą. że podporządkowane urzjemom zachowanie człowieka chorego powoduje znaczne trudności w kontaktach społecznych i poważne konflikty. najczęściej o charakterze psychologicznego. paranoję prawdziwą. że istnieje kontinuum zaburzeń paranoicznych-od osobowości paranoicznej. Jakkolwiek większość psychiaućw jest zdania. do schizofrenii paranoidalnej. hebefrenicznei katatoniczne. poprzez reakcje paranoiczne. hebefrenicznych i katatonicznych. Często psychoza nie zakłóca poważniej społecznego funkcjonowania. cofają się równolegle objawy schizofrenoidalne bez pozostawienia cech rozszczepienia struktury osobowości i innych osiowych objawów schizofrenii.

Uporczywe(utrwalone)zaburzenia urojeniowe"(F 22)obok psychozy paranoidalnej. o biologicznej etiologii. a Bander opisał paranoję w sposób zbliżony do obecnego. choć może nie tak często. l 9 b/)wynosi ono 0. padaczki. które nie zmieniają swojego obrazu ani też nie mają tendencji do ustępowania. Nazwa paranoja(z gr. a zwłaszcza druga polowa XIX wieku przyniosła szczegółowe opisy paranoi oraz rozważania na temat jej przynależności nozulogicznej. że u niektórych osób o wrażliwej osobowości rozwija się zespół urojeniowy pod wpływem negatywnych przeżyć życiowych. szczególnie żywe wśród psychiatrów niemieckich. Rys historyczny. poza czymś i nozs-sens. iż zespoły paranoiczne mogą występować objawowo w przypadkach organicznego uszkodzenia ńśrodkowego układu nerwowego. Kretschmer(l 959). w VIII wydaniu swojego podręcznika umieścił paranoję jako odrębną jednostkę nozologiczną. obok parafeniii otępienia wczesnego. a zwłaszcza amfetaminy i kokainy. jak np. myśl. którego poglądy stymulowały rozwój nowoczesnych koncepcji paranoi wśród psychiatrów niemieckich i skandynawskich. traktując ją jako psychozę endogenną.użył terminu paranoja dla grupy zaburzeń. gdy nie istnieje wywołujący je czynnik jrganiczny. 3). W omówionej powyżej klasyfikacji autorzy nie wymieniają już nazwy pdTdOOl. 05 do 0. rozum)została wymieniona po raz pierwszy przez Hipokratesa w jego klasyfikacji zaburzeń psychicznych. Epidemiologia. Według niektórych autorów OSM-III-R. i podgrupy. oraz. Inne ostre zaburzenia psychotyczne z przewagą urojeń"(F 23. podkreślał. parwrenii i innych uporczywych podobnych stanów. a ryzyko zachorowania w ciągu życia-od 0. jak w literaturze psychoanalitycznej i literaturze pięknej. takich jak schizofrenia i zaburzenia nastroju.sensytywny obłęd odnoszący i innych zaburzeń urojeniowych. stanu paranoidalnego. który-analizując przypadek znanego prawnika cierpiącego na paranoję-uznał za najważniejszą dla mechanizmu powstawania urojeń projekcje nieświadomych pragnień homoseksualnych. po okresie dłuższych wątpliwości. Pozycję nozolzgiczną paranoi komplikuje dodatkowo fakt. Ten typ psychozy nazwał sensytywnym obłędem ksobnym(paranoja renwaua). które nie są dziwaczne i nie wynikają z innych zaburzeń psychicznych. Kraepelin(19133. nie sposób pominąć Freuda. nadużywania leków. i była długo synonimem obłąkania. Reakcja paranoiczna może zostać zaklasyfikowana dc grupy. padaczki i manii. Kryteria ich rozpoznawania to obecność trwałych urojeń. obok melancholii. W obowiązującej w Polsce 10.Towarzystwa Psychiatrycznego(DSM-IV). I'%. mimo. wyróżniają grupę zaburzeń urojeniowych(Delusional disorders). . Ustalenie rozpowszechnienia paranoi i zaburzeń paranoicznych sprawia znaczne trudności. Kahlbaum w 1863 r. mogą być rozpoznawane tylko wtedy. Ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne"(F 23). Od tego czasu związek paranoi z represjonowanymi tendencjami homoseksualnymi był wielokrotnie podnoszony w literaturze psychiatrycznej. wersji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji'horób i Problemów Zdrowotnych(ICD-10)paranoja znalazła się w grupie. zań-obok. Przedstawiając rozwój poglądów na temat paranoi i reakcji paranoicznych. Pierwsza. 039.

ludności miejskiej.. W Polsce z diagnozą stanów paranoicznych było leczonych w 1995 r. jakkolwiek naturd uwarunkowań biologicznych nie jest jasna. że odsetek pacjentćw hospitalizowanych z rozpoznaniem paranoi wynosi 0. takich jak etniczne grupy mniejszościowe. Cytowane powyżej przykłady badań wskazują. i europejskich wynika. że mamy do. 1-0. podejrzliwości. Etiologia i patogeneza. co potwierdzają badaniu empiryczne. Zniekształcony obraz świata prezentowany przez rodziców przyjmują jako własny. Członkowie tych grup są szczególnie narażeni na powstawanie zaburzeń paranoicznych. Wśrud czynników psychospołecznych znaczące miejsce zajmuje patologia więzi rodzinnych. a 45. Narastająca frustracja. Równie ważny w kształtowaniu. czynienia z grupą zaburzeń psychicznych o nieznacznym rozpowszechnieniu. Te ostatnie żyją w atmosferze izolacji społecznej i kulturowej.. Obraz kliniczny. sami zaś nie mają żadnej motywacji do podjęcia leczenia. paranoicznych"postaw wobec otoczenia dotyczy także całych grup społecznych.'Z badań amerykańskich 17-Psychiatria. W rozważaniach nad etiologią paranoi i zaburzeń paranoicznych brane są pod uwagę zarówno czynniki biologiczne.2. że jest to psychozą. że trafiają oni do szpitali psychiatrycznych. Wśród psychiatrów panuje jednak przekonanie. Większa niż w populacji liczba zaburzeń psychicznych wśród krewnych chorych ną. Dzieci wzrastające w atmosferze nieufności. endogenna..kznieczne jest zaburzenie homestazy biologicznej organizmu lub równowagi. paranoicznej postawy wobec świata jest mechanizm uczenia i naśladownictwa. cc jest przyczyną wytworzenia się u dziecka poczucia braku. pogłębionej barierą językową. a jednocześnie w poczuciu winy za porzucenie ojczyzny. że rzeczywiste rozpowszechnienie tej grupy zaburzeń jest znacznie większe. Jak już wspomniano. paranoję wskazuje na udział czynnikćw genetycznych w jej etiologii. Reakcje(zespoły)paranoiczne. Niemniej jednak. Badania epidemiologiczne wskazują na częstsze występowanie tej grupy zuburzeń wirćd kobiet. . Paranoja i reakcje paranoiczne zwykle rozpoczynają się w wieku średnim. 3%wszystkich leczonych w szpitalach.7%wszystkich pacjentów. przekonaniu o grożącym ze strony tłoczenia niebezpieczeństwie. i niższych warstw społecznych. podstawowego bezpieczeństwa i zaufania do drugiego człowieka. wystąpieniu reakcji paranoicznych sprzyja istnienie paranoicznych cech osobowości. uczą się tych postaw ud najbliższych. sekty religijne oraz społeczności emigrantów. Często bowiem zachowanie społeczne chorych i ich funkcjonowanie w roli zawodzwej jest na tyle nie zaburzone. jak i szeroko pojęte czynniki psychospołeczne. .. W odniesieniu do paranoi prawdziwej panuje przekonanie. lż. emigrantżw. Mechanizm uczenia społecznego. najczęściej między 35. bezsilność i agresja stają się nie do zniesienia i prowadzą do dominacji projekcji nad innymi mechanizmami obronnymi.

Zaobserwowano także przemijające stany paranoiczne u osób charakteryzujących się osobowością paranoiczną po nadużyciu alkoholu. jako F 24 indukowane zaburzenia urojeniowe. reformatorską. Urojenia lub omamy obecne przez większość czasu od powstania stanu jawnie psychotycznego. Jeżeli urojenia utrzymują się ponad 3 miesiące. Wstydząc się swojego kalectwa i chcąc je ukryć lub zminimalizować. doprowadzając do powstania systemu urojeń prześladowczych o charakterze reakcji paranoicznej. Towarzyszy temu nasilone poczucie niższości. zwłaszcza jeśli jest ono nietolerancyjne i nieżyczliwe. Kryteria diagnostyczne:1. godzące w obraz samego siebie. Człowiek tracący słuch lub głuchy żyje w stanie znacznej izolacji. podejrzliwości wobec innych. czy zaburzeniom towarzyszył ostry stres. Żyją więc w stanie przewlekłego napięcia. nawet jeśli jakoś potrafi porozumiewać się z otoczeniem. ludzie tacy nie chcą pytać powtórnie. według ICD-10. Nie spełnione kryteria dla schizzfrenii(120)ani też dla ostrego wielopostaciowego zaburzenia psychotycznego(F 233)). Reakcja paranoiczna głuchych jest dobrym przykładem dla zrozumienia powstawania tego typu zaburzeń. . Przeniesienie chorego w inne środowisko daje ustąpienie lub złagodzenie objawów. klasyfikowany. W klasyfikacji można też używać dodatkowego znaku wskazującego. często dożywotnie więzienie. rozdrażnienia. zerwane zaręczyny. Najczęściej stresem takim stają się jakieś nieprzyjemne dla człowieka zdarzenia lub przeżycia. a jednocześnie poczucie krzywdy i niesprawiedliwości losu. 3. w trakcie samotnych wypraw górskich lub dalekomorskich sprzyja wystąpieniu tego typu zaburzeń psychicznych. Na tym tle może dochodzić du zatargów z utoczeniem.psychologicznej w postaci nagłego lub przewlekłego stresu psychologicznego. Bilikiewicz(1988)wśród ważniejszych reakcji paranoicznych wymienia:paranoję prześladowczą głuchych i głuchoniemych. rozpoznanie należy zmienić na utrwalone zaburzenia urojeniowe(FZZ). Również izolacja więzienna. takie jak niepowodzenie w pracy. Dwie lub większa liczba osób podzielają to samo urojenie lub system urojeniowy i wspierają się wzajemnie w tym przekonaniu. przegrana sprawa sądowa. niemożność rćżnicowaniabardziej subtelnych przekazów i częste pomyłki w ich odczytaniu. budzące poczucie krzywdy lub niesprawiedliwości. To przekonanie szybko rozbudowuje się. Stosunkowo często reakcje paranoiczne występują u więźniów skazanych na długoletnie. nazywany także paranoją indukowaną. Skazani są na bardzo niepełną komunikację. aż wreszcie nabiera przekonania. pieniaczą. że jest obiektem prześladowań. mniejszej wartości. Kryteria diagnostyczne:1. jeśli czegoś nie des(yszeli lub nie zrozumieli dokładnie. przypisuje mu wrogie zamiary. 2. wynalazczą i genealogiczną. Treścią jest w tym przypadku przekonanie o zbliżającym się ułaskawieniu. Chory zaczyna błędnie interpretować intencje otoczenia. wypadek. w obcojęzycznym otoczeniu. Szczególne miejsce wśród reakcji paranoicznych zajmuje obłęd u d z i e I on y(folie a deux). Ostry początek objawów psychotycznych. zazdrości.

Niemniej jednak i w przypadku paranoi prawdziwej swoiste cechy osobowości. a także najbliższymi. że jego rozmowy telefoniczne są podsłuchiwane. u których ona wystąpiła. czując się otoczony siecią knowań i prześladowań. kompensacyjne poczucie własnej wartości. predysponują do powstawania systemu urojeniowego. błędnie interpretując zachowanie innych ludzi. Chory. Paranoja prawdziwa jest psychozą niezwykle rzadką. Pierwszą fazę można nazwać fazą prepsychotyczną. Jak już wspomniano.2. że prześladowcy są zorganizowani. Paranoja udzielona może dotyczyć więcej niż dwu osób. pewny siebie i niezależny. Przejście od fazy prepsychotycznej dc w pełni rozwiniętych objawów paranoi dokonuje się najczęściej pod wpływem niekorzystnego zdarzenia. zwykle żyjących w znacznej izolacji. Nie stwierdza się omamów słuchowych w obrazie klinicznym. Równocześnie jednak narasta w nim podejrzenie. a następnie zaczyna je sama wypowiadać. a nawet społeczność. Chory pilnie śledzi otoczenie. śledzony. Zaczyna być przekonany. czasami system unjeniowy chorego przejmowany jest przez całą rodzinę. prezentuje się on jako człowiek niezwykle silny. Pud wpływem tego wydarzenia nagle powstaje w chorym przekonanie.oraz informacji wskazujących na występowanie objawów schizofrenicznych. a udział czynników psychospołecznych w jej powstawaniu jest znacznie mniejszy niż w przypadku reakcji paranoicznych. Znajduje bardzo wiele dowodów na to. zaczyna się bronić. połączonym z izolacją spzłeczną. nieufność. . występującą najczęściej w wieku dojrzałym. wyszukując dowody potwierdzające podejrzenia głęboko skrywane przed obcymi. W psychozie tj osoba bliska choremu zaczyna wierzyć w prawdziwość wypowiadanych przez niego urojeń. Pozostają one w niezwykle bliskim związku. czasami nawet kilka lat. że jest to psychoza endogenna. nieufny. Czas trwania urojeń wynosi cu najmniej 3 miesiące. istnieje przekonanie. przechodniów rozpoznaje wrogów po specyficznym ubiorze. Znane są przykłady całych wiosek. godzącego w obraz samego siebie. że urojenie zostało indukowane u biernego członka(członków)paru lub grupy w wyniku kontaktu z członkiem aktywnym. Kryteria diagnostyczne:Urojenia stanowią wyłączną charakterystykę kliniczną. Okres narastającej podejrzliwości i nieufności może trwać różnie długo. 3. Są dowody wynikające z powiązań czasowych lub w kontekście wydarzeń. Rozwój w pełni wyrażonych objawuw paranoi przechodzi przez kolejne fazy. Brak danych na temat organicznego uszkodzenia o u n. których mieszkańcy podzielali przekonania urjeniowe chorej osoby. W tym okresie zachowanie chorego charakteryzuje fasada adekwatności. że zazdroszczą mu sukcesów. uśmiechu itp. czuje się obserwowany. pozycji talentów. że jest obiektem prześladowań i one są odpowiedzialne za jego niepowodzenie. że ludzie są przeciw niemu. Objawy psychozy indukowanej ustępują zwykle po rozdzieleniu osób. co z kolei wywołuje rezerwę i niechęć ze strony otoczenia i poprzez mechanizm błędnego koła nasila objawy. skrywana wrogość wobec otoczenia oraz lęk o zachowanie własnej autonomii i nadmierne. Najczęściej obie osoby są związane bardzo silnym związkiem emocjonalnym. Od tego momentu aktywnie szuka dowodów potwierdzających słuszność swoich unjeniowych przekonań i wszędzie znajduje ich potwierdzenie. takie jak podejrzliwość. wśród. W stosunku do ludzi staje się niezwykle czujny.

Początkowo pisze listy do różnych instytucji. Dla najbliższych bywa to czasami całkowitym zaskoczeniem. czy ma do czynienia z człowiekiem chorym. ponieważ funkcjonowanie chorego poza sferą pozostającą pod wpływem urojeń jest prawidłowe. logiczność przytaczanych dowodów.W ten sposób z prześladowanego przekształca się w prześladowcę. że relacje społeczne z innymi mogą być nadal utrzymywane. żądając ochrony lub zadośćuczynienia w postaci ukarania sprawców. padaczki. nadużywania leków. Różnicowania wymaga także występowanie zespołów paranoicznych w przebiegu organicznego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. czasami na bardzo odpowiedzialnych stanowiskach. Przemawia za nią większa niż w paranoi dziwaczność wypowiadanych urojeń. Jeśli trafiają do szpitala psychiatrycznego w tym okresie. czasami chorzy w sposób niewytłumaczalny dla bliskich i przyjaciół zmieniają miejsca pracy. a nawet śmierci zaatakowanego domniemanego wroga. Ich przebieg przypomina opisany wyżej a jedynie treść urojeń jest inna. Nie zawsze w wyniku psychozy dochodzi do ataków agresji. W rozpoznaniu różnicowym należy przede wszystkim brać pod uwagę schizofrenię paranoidalną. że po pierwszej rozmowie lekarz może mieć wątpliwości. omamów. jak szybko i czy w ogóle chory zostanie zmuszony do szukania pomocy. Fu pierwsze stanowi wytłumaczenie własnego niepokoju. Opisana powyżej paranoja prześladowcza jest oprócz paranoi ksobnej jedną z najczęstszych pustaci tej choroby. schizofrenicznych zaburzeń my. Również urojenia wielkościowe. a szczególnie urojenia owładnięcia i oddziaływania. stworzył pojęcie pseudośrodowiska paranoicznego(paranoidpseudocommumty). że sam zjawi sig u psychiatry. że jasność i precyzja ich rozumowania. obecność. Faza przewlekła paranoi może trwać wiele lat i tylko od stopnia aktywności funkcjonowania społecznego zależy. zrywają z przyjaciółmi. autyzmu oraz postępującego rozpadu osobowości. Cameron(19851. Rozpoznanie różnicowe. Tworzenie się tego pseudośrodowiska ma dla osoby chorej na paranoję wyraźne funkcjonalne znaczenie. a jeśli to nastąpi. brak innych objawów(takich jak omamy i zaburzenia emocji)powoduje. Chorzy potrafią twórczo pracować intelektualnie. hipochondryczna. występujące w fazie maniakalnej choroby afektywnej dwubiegunowej. po drugie-ześrodkowując urojenia na ograniczonej grupie ludzi-powoduje. ślenia. Jest to wyimaginowana organizacja osób. aby wreszcie samemu zaatakować jednego z prześladowców. zwłaszcza obecność zaburzeń uczuć. . cel wizyty sprowadza się najczęściej do chęci uzyskania zaświadczenia potwierdzającego zdrowie psychiczne. najczęściej policji. mogą być mylnie potraktowane jako objaw paranoi wielkościowej(ekspansywnej). Zdarza się także paranoja erotyczna wynalazcza. Jest bowiem niewielka szansa na to. co chroni chorego przed nadmierną izolacją. które są włączone w spisek przeciwko pacjentowi. Szczególnie trudne do odróżnienia od reakcji paranoicznych są psychozy am(etaminowe. to zdarza się. zamieszkania. poczucia frustracji i bezsilności. Wybitny psychiatra amerykański. pieniacza. Czasami atak ten jest bardzo gwałtowny i może doprowadzić do ciężkich obrażeń ciała. Dopiero rozszerzanie się po kilku dniach systemu urojeniowego i włączanie do niego osób z personelu szpitalnego skłania psychiatrów do rozpoznania paranoi.

np. Mianem parafrenii. przypisuje się środkom psychotropowym. paranoicy są niezwykle niewdzięcznymi pacjentami i nawiązanie z nimi kontaktu terapeutycznego jest bardzo trudne. żeby nie omawiać z pacjentem jego urojeń. Inni psychiatrzy sądzą. psychoterapia. Najczęściej stosuje się chlcrpromazynę. określamy zespół urojeniowo-omamowy odróżniający się jednak od schizofrenii paranoidalnej(albo zespołu paranoidalnego)systematyzacją urojeń oraz brakiem jakościowych zaburzeń toku myślenia w sensie rozkojarzenia. Terapia chorych na paranoję i reakcje paranoiczne sprawia znaczne trudności ze względu na brak motywacji tych osób do leczenia. jednak po odstawieniu leków objawy zwykle wracają. jest ograniczzny. psychozy parafrenicznej. a także z powodu nieufności i podejrzliwości. 14. Klasyfikację Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-IV). zwłaszcza paranoi prawdziwej. a jedynie ograniczyć się do stwierdzenia. objawów rozszczepienia struktury osobowości i schizofrenicznych zaburzeń życia uczuciowego(zblednięcia emocjonalnego. Halucynozy(psychozy parafreniczne).Prawidłowa diagnoza choroby podstawowej przesądza o rozpoznawaniu paranoi lub reakcji paranoicznych. powsujące na tle . umożliwiając pacjentowi kontynuowanie normalnego życia. Z punktu widzenia nozografii psychiatrycznej nie ma różnicy w obrazie klinicznym między para(rentą(późną)i halucynozą. Definicja i pozycja nozologiczna. Reasumując. że nie podzielamy jegg.haloperydol o przedłużonym działaniu. Wobec konieczności przyjmowania neuroleptyków przez cale życie podjęcie takiej decyzji wymaga wnikliwego rozpatrzenia wskazań. Niektórzy są zdania. że próby spokojnej konfrontacji z systemem urojeniowym mogą pomóc pacjentowi w zmianie jego przekonań. Adam Bilikiewicz. We wstępnym okresie kontakt ten powinien zmierzać do zapewnienia choremu. należy stwierdzić. Leczenie. Duże znaczenie w leczeniu. Podejmowane są też gruby pzznawczej psychoterapii urojeń. a zwłaszcza paranoję. że wpływ psychoterapii na zaburzenia paranoiczne. ambiwalencji uczuciowej itd). że wprowadzenie do lecznictwa neuroleptyków zasadniczo zmieniło rokowanie w rej psychozie. paratymii. paralogii. Zgodnie z polską tradycją i poglądami wielu europejskich psychiatrów rozróżniamy przewlekłą para(renie-psychozę pochodzenia endogennego-o nieznanej dotąd etiologii-oraz zespoły parafreniczne(typu organicznych halucynoz-por. a postawy konfrontujące i wskazujące na chorobliwość przekonań urqjeniowych są przeciwwskazane. Leki te tłumią objawy psychozy. W przypadku reakcji paranzicznych leki psychotropowe. minimum poczucia bezpieczeństwa. Z tego powodu. W późniejszym okresie chyba najsłuszniejsze wydaje się zalecenie. przekonań. a zwłaszcza zmiana sytuacji życiowej chorego mogą doprowadzić do ustąpienia ob)IWOW. rokowanie. rzadziej inne neuroleptyki. przy jednoczesnej jasności i precyzji rozumowania oraz pustawy wyższościowej.

infekcyjnego. jest psychozą pochodzenia egzogennego(tuksycznegz. grupa schizofrenii". cz. Wydzielanie parafrenii jako odrębnej jednostki nozologicznej jest. smakowe. psychozy paranoidalnej. Piszący te słowa. Chory zaczyna słyszeć głosy dochodzące do niego z ulicy. uważa para(renie za nieschizofrenicznąpsychozę. na której obraz składają się usystematyzowane urojenia prześladowcze. włącznie ze wzrokowymi(w rzadkich postaciach tzw. Są to przeważnie rozmowy różnych osób. Parairenia jest psychozą rozpoznawaną dość rzadko. Parafenia endogenna jest przewlekłą chorobą psychiczną. których treść odnosi się(. późniejszej schizofrenii. wciąż sporne. dlaczego polska redakcja ICD-10 unika polskiego terminu. zza ściany. w której wyrósł. Kreapelina(1856-l 926). parafrenia"w klasyfikacji DSM-IV nie występuje. Pogłębia się w chorych przekonanie. stanu paranoidalnego i sensytywnego zespołu odnoszącego(parwzia sewsimu). Podsumowując-należałoby podać dwie następujące definicje halucynoz(psychoz parafrenicznych). Prześladowcy zmawiają się. Obraz kliniczny jest zwykle bardzo charakterystyczny. para(renta"pochodzi od 1. obok paranoi. mimo jednoznacznego stanowiska Kraepelina. odnoszące(ksobne)i omamy przeważnie słuchowe. zaś w Polsce psychozy te są ujmowane bądź w grupie zaburzeń alkoholowych. na której obraz składają się usystematyzowane urojenia prześladowcze. Obraz kliniczny. Ostrożne stanowisko wobec parafrenii zajął E. . który z grupy otępienia wczesnego(dememiw prwecca). Epidemiologia. W klasyfikacji ICD-I O "para(renta(późna)"pojawia się w grupie. za czym miałoby przemawiać dobre rokowanie i łagodny przebieg tych psychoz. najczęściej u osób wykazujących cechy osobowości cyklotymicznej(symfonicznej). rozpoczynającą się zazwyczaj między 40. obłęd"na oznaczenie paranoi? Z historycznego punktu widzenia termin. Był skłonny zaliczać para(renie(w liczbie mnogiej)do kręgu schizofrenii. pozostając wierny szkole. obłędu z omamami"(paranoja hallucinawrid\.toksycznym.persistem)zaburzeń urojeniowych"(FZZ). uczuciowości wyższej i jasnej świadomości. Nie rozumiem. Uporczywych(utrwalonych. Kategoria diagnostyczna. w trzeciej osobie')do chorego. odnoszące(ksobne)i omamy wszystkich zmysłów. ang.halucynozy wzrokowej)przy zachowanej strukturze osobowości. Bleuler. infekcyjnym. wymieniają szyderstwa. wyodrębnił tę psychozę zaliczając ją do. w przebiegu chorób somatycznych i tzw. że prześladowcy dybią na ich życie. twórca pojęcia. używają przezwisk i epitetów. uczucizwoici wyższej i jasnej świadomości. węchowe i dotykowe przy zachowanej strukturze osobowości. zespół parafreniczny. ma przebieg ostry lub podostry. Trudno natzmiast określić rozpowszechnienie halucynoz somatogennych ze względu na różne kryteria diagnostyczne stosowane na świecie. związanego z chorobami ogólnymi itd). bądź wśród innych psychoz. a 60. która może wystąpić w każdym wieku. Halucynoza(polski odpowiednik omamica).(niekiedy później w wieku podeszłym).dysfunkcji mózgu. Objawy psychopatologiczne przewlekłej parafrenii i zespołów paralrenicznych nie różnią się między sobą istotnie. w rozpoznaniach szpitalnych nie przekracza 19.

Szczególną postać psychozy parafrenicznej stanowi też halucynoza dotykowa. dlaczego nie skierował sprawy do sądu lub prokuratury. ze skutków zbrodniczych działań sąsiadów. przypisuje je związkom chemicznym rozpylanym w budynku. . (specyficzne dolegliwości. Zapytany. Typowym przykładem zespołu parafrenicznego pochodzenia toksycznego jest ostra omamica alkoholowa(Adlwmosis neum pzauzmm). że ktoś wpuszcza gaz przez dziurkę od klucza. mają zazwyczaj ostry przebieg. że musi się leczyć. oltalmopatyczna). uwzględniające przewagę lub charakter poszczególnych objawów klinicznych. Chorzy mogą być pobudzeni psychoruchowo. Gbury nie reaguje na perswazję. Jedna z moich pacjentek twierdzi z uporem. Przyczyną ostrej halucynozy z omamami wzrokowymi może być deprywacja sensoryczna u chorych po niektórych operacjach okulistycznych(halucynoza wzrokowa. zaliczane do halucynoz. Zdarzają się jednak bardzo rzadko chorzy wypowiadający urojenia wielkościowe. Z biegiem czasu.Urojenia. chorób infekcyjnych itd. Jeden z mzich pacjenrćw. że sąsiedzi dorobili sobie klucze do jej mieszkania i pod jej nieobecność. oświadczył. odczuwający różne nie. Powodem hospitalizacji jest zresztą przekonanie chorego. co wymaga zróżnicowania z innymi psychozami. dowody"potwierdzające jego obawy-są nimi twierdzenia. Psychoza ta wybucha nagle. Chorzy w przeważającej liczbie przypadków są przygnębieni. rzadziej przechodzą w stan przewlekły. znane są podziały nozograficzne. że. Podobny ostry przebieg mają zespoły parafreniczne na tle niewydolności krążenia. specjalnie stuka w rury wodociągowe itd. Jeżeli urojenia są u chorego wyjątkowo logicznie spójne i tworzą zwarty system taki przypadek zalicza się do parafrenii systematycznej. W tych przypadkach rozpoznaje się para(renie ekspansywną. zaś w ich zachowaniu uderza nieadekwwnoić. Objawy halucynoz przeważnie szybko ustępują. zwłaszcza majaczeniem alkoholowym. stosownie do treści omamów i urojeń prześladowczych. omamy i unjeniowe interpretacje prawidłowych spostrzeżeń sprzęgają się w jedną konsekwentną całość. pod wpływem perswazji. dustacji sanitarnaepidemiologicznej z prośbą o przeprowadzenie ekspertyzy. których nastrój zabarwiony bywa hipomaniakalnie. oni wszyscy są w zmowie". dostarcza. prawdziwą")i zespoły parafeniczne(halucynozy). W obrazie klinicznym góruje silny lęk związany z halucynacjami słuchowymi i urojeniami prześladowczymi. Wielokrotnie zwracał się do różnych służb. Świadomość jest jednak zachowana. chorzy są na ogół dobrze zorientowani we wszystkich kierunkach. Oskarżenia kierowane są zwykle pod adresem sąsiadów lub najbliższej rodziny. udaje się chorych z psychozą parafreniczną namówić na poddanie się leczeniu. Postacie. Zespoły parafreniczne. którzy zniszczyli mu nerwy". cierpiący na para(renie późną. buszują"w jej pokojach. próbuje go otruć wsypując truciznę do mleka butelkowego. Niektórzy chorzy wysyłają do władz pisma z żądaniami interwencji lub zabiegają o zmianę mieszkania. do prezydenta miasta. mJn. Oprócz podziału nozologicznego psychoz paralrenicznych na para(renie przewlekłą(. czasem poprzedzona jest zwiastunami neurastenicznymi.

bardzo dobra łączność uczuciowa(syntonia)i usystematyzowany charakter urojeń. Paranoja po dłuższym czasie zatraca napięcie afektywne.psychozy. Pacjent ten uchylał się od odpowiedzi. prawdziwa"parafrenia trwa czasem kilka tygodni. Jest oczywiście możliwe wystąpienie mieszanej psychozy. Znaczne nasilenie objawów stopniowo słabnie. jak to sugerują niektórzy autorzy. te robaki"na własne oczy. 15.pasożytnicza(niektórzy autorzy zaliczają tę psychozę dc zespołów urojeniowychobłęd pasożytniczy). Znacznie lepsze rokowanie dotyczy zespołów parafrenicznych. Parafrenia różni się od paranej obecnością omamów. Od psychoz paranoidalnych różni tę grupę psychoz zwarta osobowość. Rokowanie. aż wreszcie wszystkie objawy psychopatologiczne ustępują i chory osiąga remisję. zwłaszcza ostrych halucynoz. o cechach. wiele miesięcy i dłużej. Chory odczuwa omamowa. rezydualnej. czul"pod skórą-kształtem przypominały amebę o wydłużonym tułowiu. W systematyce chorób psychicznych parafrenia i zespoły parafreniczne powinny być usytuowane między schizofrenią paranoidalną a paranoją. pod wpływem podtrzymujących dawek leków przeciwpsychotycznych(neuroleptyków). kiedy do trwającej od kilku tygodni halucynozy dzlączy się zstry zespół majaczeniowy(dzYeiam tremem). Niekiedy nie jest sprawą łatwą rozstrzygnięcie problemu różnicowego między interpretacją urojeniową doznań dotykowych a halucynacjami(w halucynozie dotykowej. Przypadkowe wykwity skórne lub ślady zadrapań naskórka mają lekarza przekonać o prawdziwości jego twierdzeń. Różnicowanie. pasożytniczej). a także. drążące w skórze pasożyty". tzw. U niektórych chorych trwa dość długu przekonanie. np. daje się z czasem opanować. lekko postępującym przebiegiem. Przewlekła. z czym piszący te słowa nie może się zgodzić. pojawia się poczucie przebytcj choroby oraz-w początkowym okresie leczenia skłonność do przemilczania(dysymulowania)urojeń i omamów. lecz prześladowcy odstąpili obecnie od swoich niecnych działań i zamiarów.w przebiegu alkoholizmu. Ten argument przemawia też przeciwko łączeniu halucynozy z majaczeniem w jedną psychozę. Przeciwko dzimww świadczy zachowana świadomość. Daleko posunięty bezkrytycyzm niektórych chorych może mieć związek z objawami rozwijającego się równolegle zespołu otępiennego(zwłaszcza parafrenii późnej). Stan ten. co podkreślają niektórzy autorzy. Na czas trwania tych psychoz ma oczywiście wpływ nowoczesna psychofarmakorerapia. czy widział. czasem. . Jeden z obserwowanych przez nas chorych rysował. Rzadkie przypadki omamicy wzrokowej wymagają różnicowania z zespołem majaczeniowym. iż wszystkie wydarzenia(psychotyczne)istotnie miały miejsce. które. robaki". Niestety w przytoczonych na wstępie systemach diagnostyczna-klasyfikacyjnych parafrenia w ogóle się nie pojawia albo jest zaliczana do zespołów urojeniowych(ICD-IO).

Prekursorem nowoczesnej klasyfikacji chorób afektywnych był J. oraz jednobiegunową-wyłącznie z zespołami depresyjnymi w jej przebiegu(zaburzenia depresyjne nawracające). Wykazali. Perris(1966)stwierdzili liczne istotne odrębności w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej i jednobiegunowej.Choroby afektywne. Leonharda(1957-l 966). Do chorób afektywnych należy większość przypadków tzw. Burtcn w wwrzmiimelmc*zM(1612)zamieścił wnikliwy opis depresji oraz osobowości przed chorobowej. zwłaszcza genetyczne. w przebiegu których występują okresowo(niekiedy regularnie i cyklicznie)zaburzenia nastroju. J. w której występują zarówno zespoły depresyjne. że cech osobowości osób z dwubiegunowym przebiegiem choroby i ich krewnych ujawniają istotne rćżnice w porównaniu z osobami z chorobą afektywną jednobiegunową(depresja nawracająca). który w zarysie odpowiada obecnym charakterystykom osobowości pacjentów z chorobą afektywną jednobiegunową. P. Chorobę. twórcy terminu "melancholia". Pierwsze opisy depresji. jak i maniakalne(często naprzernienne)nazwał "folie circulaire"(I 8543. zawierają prace Hipokratesa. Jest autorem koncepcji psychozy maniakalna-depresyjnej. emocji i aktywności w pustaci zespołów depresyjnych(nazywanych depresją endogenną). który wnikliwie opisał depresje oraz stany mieszane. że obie . Faber. Angst(1966)i G. Termin. Autor opisał też rodzinne I występowanie melancholii. wskazują. który wykazał. jak i dwubiegunowa nie spełniają kryteriów jednostek nozologicznych. Stanisław Pużyński. że choroby zarówno afektywna jedno-. cyklofrenia"Na podstawie badań klinicznych i genetycznych wyodrębniono dwie grupy chorób afektywnych:chorobę afektywną dwubiegunową. Rozwój koncepcji w zarysie historycznym. jako chorób o przyczynach endogennych. Badania prowadzone w minionym ćwierćwieczu dostarczyły licznych dowodów. w której przebiegu obserwuje się zespoły depresyjne i maniakalne.melancholii inwolucyjnej oraz część psychozy schizoafektywnej. Zmiana koncepcji psychozy maniakalna-depresyjnej jako jednostki chorobowej wiąże się z badaniami K. Najnowsze badania. odpowiadającej współczesnym koncepcjom depresji endogennej. że z punktu widzenia genetycznego obie choroby różnią się istotnie. psychoza maniakalnadepresyjna"lub. Kraepelm stworzył podstawy współczesnych koncepcji chorób afektywnych. choroby afektywne"odnosi się do grupy zaburzeń psychicznych o etiologii endogennej. R. W psychiatrii europejskiej termin ten jest równoznaczny z pojęciem. jako jednostki nozologicznej o etiologii endogennej. E. Definicja i pozycja nozologiczna. Szczegółowy opis depresji(melancholii)podał Aretqjos z Kapadocji. u części osób zaś pojawiają się również zespoły maniakalne.

Zaburzenia afektywne dwubiegunowe.:moud disorders)wykazuje szereg cech wspćlnych z DSM-IV. i druga. Zaburzenia nastroju występujące w przebiegu chorób somatycznych.Zaburzenia depresyjne nawracające. w postaci długo(lub stale)utrzymujących wahań nastroju(subdepresja-hipomania). w których zastosowano techniki genetyki molekularnej. 2. Okoliczności te legły u podstaw nowych koncepcji klasyfikacyjnych chorób afektywnych. której transmisja . że choroba afektywna dwubiegunowa nie jest schorzeniem homogennym i obejmuje co najmniej dwie grupy chorób:jedna. Etiologia i patogeneza. schorzeńorganicznych o. rokowaniu. zespołów maniakalnych oraz hipomaniakalnych. major depressive episode'):zaburzenia Jystymiczne(utrzymujące się długo zaburzenia nastrqjuwpostaci stanuw subdepresji). u krewnych probandów z chorobą jednobiegunową stwierdza się oba typy zaburzeń afektywnych. kilkanaście razy częściej u osób blisko spokrewnionych. Szczegćlną odmianą zaburzeń dwubiegunowych są zaburzenia cyklotymiczne. W ICD-10 klasyfikacja zaburzeń afektywnych(ang. Zaburzenia dwubiegunowe:naweacające zaburzenia afektywne. wersja opracowana przez Światową Organizację Zdrowia). uzależnieniami. w których występują zespoły depresyjne o wyraźnym nasileniu klinicznym. u. u. uzależnień-są rozpatrywane w innych działach klasyfikacji nie zaś w grupie. Epizod maniakalny oraz S. w tym:duże zaburzenia depresyjne(nawracające zaburzenia afektywne. Etologia i patogeneza chorób afektywnych nie są w pełni poznane. 2. oraz w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych. Zaburzenia afektywne utrwalone. U krewnych pierwszego stopnia osób z chorobą afektywną dwubiegunową pojawia się ten sam rodzaj choroby. mianowicie w Klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. wskazują na to. schorzeniami organicznymi u. Obie grupy chorób występują rodzinnie. Najnowsze badania genetyczne. n. lecz grupami zaburzeń o różnym przebiegu.. Wyodrębniono ponadto 4. Epizod depresyjny. które znalazły wyraz w dwóch najnowszych systemach klasyfikacyjnych o zasięgu międzynarodowym. a prawdopodobnie również o różnych przyczynach i różnej patogenezie. Zaburzenia afektywne związane z chorobami somatycznymi.. Zaburzenia depresyjne. w której dziedziczenie jest typu autosomowego(miejsce genowe znajduje się prawdopodobnie w krótszym ramieniu chromosomu I I). mood disorders". Do podstawowych grup zaburzeń zaliczone 1. major depressive episode'). W klasyfikacji DSM-IV wyodrębniono następujące podstawowe grupy zaburzeń nastroju(ang. w postaci zaburzeń cyklotymicznych i dystymicznych. jednak są również różnice. (10. w których występują zespoły depresyjne i stany maniakalne(typ I zaburzeń dwubiegunowych)albo depresje i stany hipomanii(typ li zaburzeń). znanej pod skróconą nazwą DSM-IV. w skrócie ICD-10. co sugeruje uwarunkowania genetyczne. 3. W DSM-IV sprecyzowano kryteria rozpoznawania zespołów depresyjnych typowych(.mood disordersk 1.wymienione choroby nie są jednorodnymi schorzeniami psychicznymi(jednostkami nozologicznymi). n.

o-metylodopa. poczuciu malej wartości. że-oprócz czynników ściśle genetycznych-dużą rolę w ujawnianiu choroby odgrywają czynniki środowiskowe. są przekonani. rezerpina. u których występują zespoły depresyjne. preparaty hormonalne zawierujące steroidy nadnerczowe. Badania osobowości przedchorcbowej wykazady. Liczne przesłanki wskazują. gabaergiczne. urazy czaszki oraz niektóre leki. nie może to przynieść sukcesu. U dużego odsetka chorych(3 O-óO%)początek chorób afektywnych oraz kolejne nawroty depresji i manii są poprzedzane różnorodnymi sytuacjami stresowymi. rozwód). . m in. negatywnej oceny przyszłości. niekiedy sukces(np. niewiary we własne siły i możliwości. cholinergiczne)są włączone w proces patogenezy. że w takich przypadkach chorobę może przekazać matka córce lub synowi. że osoby. Sądzą. że cokolwiek czynią. a neuroleptyki wpływają przeciwdopammowo i noradrenulitycznie. zwłaszcza cheruby jednobiegunowej. negatywnych ocen własnych doświadczeń i postępowania. jeszcze przed zachorowaniem przejawiają swoiste zaburzenia w zakresie wiedzy o sobie w postaci negatywnego obrazu swojej osoby. że również inne typy neuronów(dopaminergiczne. Osoby takie oceniają negatywnie swoje postępowanie. W modelu tym pierwotne zaburzenie dotyczy myślenia(specyficzny pogląd na siebie i relacje z otaczającym światem). Negatywny obraz siebie wyraża się w niskiej samoocenie. Leki przeciwdepresyjne i neuroleptyczne(stosowane w leczeniu manii)wywierają regulacyjny wpływ na funkcję neuronów monoaminergicznychmózgu-pierwsza grupa leków działa noradrenergicznie i sernoninergicznie. natomiast ojciec wyłącznie curce. myśli i tendencji samobójczych. Czynnikom tym przypisuje się znaczenie wyzwalające(precypitujące)pojawienie się depresji lub manii. natomiast zaburzenia nastroju(depresja)są wtórne:jednak z chwilą pojawienia się depresji następuje indukcja obu zjawisk.genetyczna jest sprzężona z płcią(miejsce genowe w chromosomie X). zakłada. jako następstwa zakłćceń przekażnictwa.awans). Inne sytuacje stresowe to:zaburzenia hormonalne. Patogeneza depresji i manii jest wiązana z okresowo pojawiającymi się zaburzeniami czynności układu limbicznego. jak ekstrawersja. laser". że cheruba afektywna dwubiegunzwapojawia się częściej u osób z takimi cechami. opracowano koncepcje uwzględniające psychospołeczne uwarunkowania cherub afektywnych. który jest najczęstszym czynnikiem egzogennym wyzwalającym pierwszą fazę afektywną u kobiet.w neuronach noradrenergicznychi serotoninergicznych. ne. cyklotymia(skłonność do łagodnych wahuń nastroju i aktywności). leki I-adrenolitycz. nihilistycznych ocen. Oznacza to. Oprócz podejścia biologicznego. co prowadzi do wystąpienia depresyjnych zaburzeń myślenia. zmiana środowiska(migracja. Można tu wyodrębnić stresy typu somatycznego(nazywane też czynnikami egzogennymi)oraz stresy psychiczne(różnorodne wydarzenia życiowe). że zawsze są na straconej pozycji. emigracja. Wykazano. z góry skazani na przegraną. Kognitywny mzdel depresji. niepowodzenia materialne. opraczwany przez A. Taki obraz wiedzy o sobie i otaczającym świecie w pewnych sytuacjach staje się przyczyną pojawienia się nastroju depresyjnego i lęku. a ich postawę życiową najlepiej charakteryzuje angielski zwrot. syntonia. zmiana pracy). mJn.zgon bliskiej osoby. doustne środki antykoncepcyjne. wysiłki i szanse. podwzgórza i układu siarkowatego. Do stresów somatycznych należy przede wszystkim poród. Do stresów psychicznych należą głównie straty i zawody emocjonalne(m in. Becks. zakażenia.

schizotymia:ich osobowość przedchorzbowa jest często nazywana. ich rzzpowszechnienie znacznie zwiększa się w grupie osżb. zwłaszcza szpitalnym. Objawy somatyczne i zaburzenia rytmów bioloyicznych. 2. melancholiczną". dostrzega je ruwnież lekarz. w pełni rozwinięte turmy depresji. Obraz kliniczny depresji i manii. epizod lepresyjny"c średnim lub znacznym nasileniu. Depresja. należą:1. W poradniach. Jepresja endogenna(typowa)epizod depresyjny o znacznym nasileniu. zwłaszcza innych niż ioradnie zdrowia psychicznego. w których objawy i cechy zespołu lepresyjnego osiągają znaczne nasilenie i są zwykle zauważane przez chorego jego otoczenie. Odpowiednikiem(chociaż nie ma tu znaku równości)depresji endogennej. Obniżenie podstawowego nastroju jest przeżywane jako stan smuru.U osób z chorobą jednobiegunową dominują takie cechy. Lęk. jak introwersja. które prawdopodobnie wynikają z podstawowych nocesów patogenetycznych leżących u podłoża zespołu. przygnębienia. nierzadko atypowymi. niemzżności odczuwania radości. depresji endogennej"lub. 3. duża(lub wielka)depresja"-w klasyfikacji DSM-IV lub. W końcowej części tego podrozdziału podano kryteria diagnostyczne epizodu lepresyjnego według DSM-IV. nazywane zahamowaniem psychoruchowym. w których występują jedynie pewne cechy zespołu lepresyjnego i częstz brakuje charakterystycznych zaburzeń nastroju. Rzzpowszechnienie grupy zaburzeń afektywnych szacuje się na 10-159. Stany takie:zęsto sprawiają trudności diagnostyczne. . które przekroczyły 45. Osłabienie tempa procesćw psychicznych i ruchowych. mamy często do czynienia z porunnymi deprejami. które stanowią poniekąd jądro"'zespołu. 4. siągającej znaczne nasilenie kliniczne. -w klasyfikacji ICD-10. satysfakcji:niekieyjest to zobojętnienie. Obie grupy zespołów depresyjnych imawiamy oddzielnie. Chorobowość z powodu chorób afektywnych(w wąskim rozumieniu tego terminu)jest zceniana na I-4%w ciągu roku. W lecznictwie psychiatrycznym. będące prawdopodobnie eakcją osobowości chorego na pojawienie się objawów podstawowych. Rozpowszechnienie chorób afektywnych. Depresje występujące w przebiegu chorób afektywnych są często(zwłaszcza w Europie)określane mianem. częściej spotyka się ypowe. duża depresja)Jbraz kliniczny obejmuje szereg charakterystycznych cech nazywanych reż ibjawami lub cechami podstawowymi albo osiowymi. depresji typu endogennego". szczęścia. rż. które charakteryzuje . Do objawów osiowych. Choroby i zaburzenia afektywne są często nie rozpoznawane i nie leczone. Obniżenie podstawowego nastroju(depresja jako objaw). oraz liczne nieswoiste objawy wtórne. Choroby afektywne występują 2-3 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn. o obrazie typowym jest termin diagnosyczny:.

zwłaszcza wieczorem.niezdolność do przeżywania zarćwnoczucia radości. utrzymuje się niemal stale. pesymistyczna ocena teraźniejszości i przyszłości. spłycenie snu(wielokrotne budzenie si w nocy)i wcześniejsze budzenie się rano. jego patogeneza nie jest znana. jak nastrój gniewliwy. wykazuje falujące nasilenie. Duże naczenie diagnostyczne wykazują zwłaszcza zaburzenia rytmu snu i czuwania. w którym. zahamowanie ruchowe nie wy tepuje.napięciowebóle głowy umiejscowione w okolicy karku. Charakterystyczny jest również brak łaknienia oraz zmniejszenie masy ciała(niekiedy znaczne). rozdrażnienie. Dysforia stosunkowo rzadko jest przyczyną poważniejszych konfliktów z otoczeniem. Stan taki ączy się z dużym lękiem. . U niektórych chorych. swojego postępowania. Wariant pierwszy(częstszy)występuje w obu postaciach chorób afektywnych. Przejawem tych aburzeń jest jednostajne spuwolnienie tempa myślenia. osłabienie pamięci.zaburzenia treści myślenia. oczucie niesprawności intelektu. zaparcia. V praktyce klinicznej obserwuje się dwa warianty tych zaburzeń:jeden. Doić pospolite zjawisko stanowi dysforia. mianowicie we wczesnych godzinach chorzy czują się najgorzej. Osłabienie tempa procesów psychicznych i ruchu jest też nazyvaneobniżeniem napędu psychoruchowego lub zahamowaniem. Granica między opisanym obrazem myślenia i sądami typu urojeniowego nie jest ostra. a objawy i cechy zespołu depresyjnego wyraźnie narastają:po południu. często w parze z zahamowaniem ruchowym. w szczególności nie jest jasne. nazywany lękiem wolnopłynącym. są psychologicznie zrozumiałymi następstwami opisanego stanu. oraz drugi. Chociaż lęk występuje bardzo często. senność w dzień). takie jak:depresyjna negatywna ocena siebie. Liczne objawy. zniecierpliwienie. Inne przejawy zaburzeń rytmu okułodobowego to charakterystyczne wahania samopoczucia w ciągu dnia. spowolnienie ruchów lokomocyjnych. zdrowia. Są to m in. który charakteryzuje zwiększona potrzeba snu(zwiększona liczba godzin snu nocnego. Zmiany funkcji podwzgórza są przyczyną zaburzeń cyklu miesiączkowego(do zaniku krwawień włącznie)oraz występującego mniej więcej u 50%chorych braku hamowania wydzielania kortyzulu przez deksametazon z towarzyszącą hiperkunyzulemią. w którym dominują sądy depresyjne. wysychanie błon śluzowych jamy ustnej. m 3 n. czy wynika on wprost z podstawowych procesów patogenetycznych depresji. występuje znaczne skrócenie snu nocnego. *lównie z chorobą afektywną jednobiegunową. jak i smutku. Przejawem zaburzeń układu autonomicznego pochodzenia ośrodkowego są liczne dolegliwości i zaburzenia somatyczne. czy też jest zjawiskiem wtórnym. której przejawem są takie objawy. niekiedy rzadko)całkowite zahamowanie ruchowe(osłupienie). Często jest przez chzrych umiejscawiany w okolicy przedsercowej lub nadbrzuszu(lęk prekordialny). L ę k występujący w depresji. wariant drugi stwierdza się głównie w chorobie afektywnej dwubiegunowej. może osiągnąć znaczne rozmiary i ujawniać się w sferze ruchowej(podniecenie)lub w postaci stanów paniki. samopoczucie wyraźnie się poprawia. Zahamowanie ruchowe i niepokój mogą występować aprzemiennie. potylicy lub bóle opasujące głowę(kask). zamiast tego pojawia się niepokój lub podniecenie ruchowe. częściej bywa źródłem agresji skierowanej przeciwko sobie(autoagresja)i ma znaczenie przy podejmowaniu prób samobójczych. perspektyw życiowych. ktżre często obserwuje się w depresji endogennej. Objawy somatyczne i zaburzenia rytmów biologicznych są rzejawem zaburzeń funkcji regulacyjnych podwzgórza i tworu siatkowego.

dotyczy to zwłaszcza występowania wtórnych cech depresji(zaburzeń myślenia. w zaburzeniach depresyjnych nawracających-często występuje depresja z dużym lękiem. że w pierwszej grupie zaburzeń częściej występuje depresja typowa(obecne są głównie objawy podstawowe. . a nawet tygodni. wynikają bowiem z obniżonego nastroju. że objawy wtórne są przejawem "reakcji"osobowości chorych na obecność objawów podstawowych. jak i u tego samego chorego w czasie kolejnych nawrotów. głównie z chorobą afektywną dwubiegunową. abulia. Do rzadziej obserwowanych zaburzeń myślenia należą myśli natrętne. poczucia winy i lęku. należą do najważniejszych problemów klinicznych związanych z chorobami afektywnymi. zwykle bez urojeń)oraz depresja. natrętne impulsy lub czynności. co skłania do przypuszczeń. W skrajnym nasileniu może to stanowić zagrożenie dla ZyCl 3. Pewne znaczenie odgrywa tu wiek. U osób z powolnym początkiem choroby często obserwuje się też stopniowe jej ustępowanie. w okresie kilku dni(niekiedy jednej doby)osiąga znaczne nasilenie. Liczni chorzy nie są w stanie wykonywać pracy zawodowej. myśli. niezbyt nasilony lęk. poczucie niesprawności psychicznej(zwłaszcza intelektualnej)i fizycznej. Utrata zainteresowań światem zewnętrznym. nihilistyczne. umiarkowane zahamowanie. gdy treść ocen depresyjnych odbiega w sposób rażący cd realiów(urojenia katastroficzne. nierzadko o treści absurdalnej. zaburzenia snu. skoncentrowanie się na przeżyciach depresyjnych są przyczyną izolowania się od otoczenia:występuje także osłabienie lub zerwanie kontaktów z ludźmi. Przebieg depresji. U części osób. nie osiąga dużego nasilenia. później u części chorych występują urojenia depresyjne. Urojenia występujące w depresji są zaliczane do urojeń wtórnych. a niekturzy nie mogą zaspokajać elementarnych potrzeb życiowych. Pewne znaczenie mają również cechy osobowości chorych. urojenia grzeszności. są również wtórne w stosunku do objawów podstawowych. Nasilenie depresji i jej poszczególnych cech wykazuje duże rużnice zarówno u poszczególnych osób. poczucie ciągiegz zmęczenia. myśli o zrobieniu krzywdy osobie bardzo bliskiej i inne). w której obrazie klinicznym dominuje zahamowanie i zaburzenia snu w postaci hipersomni. winy. większość daje się wytłumaczyć w sposób zrozumiały psychologicznie"(a ściślej. ruminacje i próby samobójcze są logiczną konsekwencją opisanego stanu i chociaż nie stanowią zjawiska specyficznego dla omawianego zespołu. Są tu nawracające wbrew woli chorego myśli lub impulsy o przykrej treści. duże zmiany aktywności złożonej. hipochondryczne. które rodzą lub nasilają poczucie winy. u których rozpoznano choroby afektywne.myśli o treści bluźnierczej. Zamachy samobójcze są przyczyną zgonu 15-25%chorych. w podobny sposób może ustępować. lęk. niepokojem i bezsennością oraz depresja z urojeniami. kary). Badania obrazu klinicznego zespołów depresyjnych w chorobie afektywnej dwubiegunowej i jednobiegunowej(zaburzenia depresyjne nawracające)na ogół zgodnie wskazują. grzeszności(np. zmniejszenie napędu psychoruchowego. zaburzeń funkcjonowania w środowisku). Częściej objawy narastają stopniowo. mianowicie u osub młodych depresja częściej przebiega łagodnie. natomiast w okresie inwolucji i w wieku podeszłym częściej występuje duży lęk i niepokój ruchowy. podołać obowiązkom domowym.O urojeniach mówimy wtedy. Zaburzenia funkcjonowania chorych w grupie społecznej(rodzinie. w okresie kilkunastu dni. Częste w depresji zniechęcenie do życia. zespół depresyjny pojawia się nagle. zaburzenia wegetatywne. Zmiany organiczne w ośrodkowym układzie nerwowym na ogół wiążą się z cięższym obrazem klinicznym depresji. miejscu pracy). Najpierw pojawia się obniżenie nastroju. psychopatolcgicznie'). urojenia depresyjne. często bardzo wyraźne. jej poszczególnych cech i objawów wykazuje dużą różnorodność.

albo(2)utrata zainteresowań lub odczuwania przyjemności. Podniecenie lub spowolnienie psychoruchowe. jak i w obserwacjach otoczenia). nie związany ze stosowaniem diety(np. Brak reakcji na bodźce będące zwykle źródłem przyjemności(nie występuje nawet przejściowa . występujące niemal codziennie. Zmniejszenie sprawności myślenia. Kryteria diagnostyczne dużej(wielkiej)depresji według DSM-IV. omamy i urojenia niezgodne z nastrojem. występujące niemal codziennie(zarówno podawane przez chorą osobę. Uwaga:Jeżeli żałoba się przedłuża. Obecność co najmniej pięciu z poniższych objawów:1. występujące niemal każdego dnia(widoczne dla innych.I U-Psychiatria. 2. Nawracające myśli o śmierci(nie tylko obawy przed śmiercią). Wyraźne zmniejszenie zainteresowań niemal wszystkimi czynnościami oraz związanego z tym uczucia przyjemności. odpowiedzialnych za powstanie lub utrzymywanie się zaburzenia. albo też subiektywne poczucie niepokoju lub spowolnienia). zamiary samobójcze. a nie tylko odczuwane. którzy opisują je jako trwającą przez większość czasu apatię). Kryteria diagnostyczne depresji typu melancholijnego(melancholii)według DSM-IV. podejmowanie prób samobójczych bądź posiadanie planu popełnienia samobójstwa. jak i dostrzegane przez otoczenie. jak chorobliwe poczucie własnej bezwartoici. (Nie są tu zaliczane objawy wywołane w sposób oczywisty stanem fizycznym. zarówno stwierdzane subiektywnie. i to bez towarzyszących wyraźnych zaburzeń nastroju(tzn. inkoherencja oraz wyraźne rozkojarzenie)1.prawidłowego przyrostu masy ciała). G. 2. Poczucie własnej bezwartości lub nie uzasadnionej winy(niekiedy urojenia winy).przed wystąpieniem zaburzeń nastroju lub po ich ustąpieniu). W żadnej z faz choroby nie występowały ani omamy. ani urojenia przez okres 2 tygodni. jak i potwierdzane obserwacjami innych. a także gdy dołączają się takie objawy.5%masy ciała w ciągu miesiąca). Obniżenie nastroju tu młodocianych i dzieci może to być drażliwość)występujące niemal codziennie przez większą część dnia. wyraźny spadek wydolności uraz spowomienie psychoruchowe. Znaczny spadek lub wzrost masy ciała. występujące niemal codziennie(zarówno w ocenie subiektywnej. Występowanie łączne co najmniej pięciu z wymienionych objawów przez okres 2 tygodni:stanowi to istotną zmianę w porównaniu z poprzednim sposobem funkcjonowania osoby chorej:przynajmniej jednym z tych objawów jest albo(1)obniżenie nastroju. Zaburzenie nie stanowi zrozumialej reakcji na śmierć ukochanej osoby(niepowikłana żałoba). bądź niemal codzienny wzrost lub spadek łaknienia(u dzieci należy wziąć pod uwagę niemożność uzyskania oczekiwanego. związane z każdą lub prawie każdą czynnością. tj. Uczucie zmęczenia lub utrata energii niemal codziennie. Utrata zainteresowań lub brak odczuwania przyjemności. Bezsenność lub nadmierna senność. zaburzenie skupienia uwagi bądź niemożność podjęcia decyji. występujące niemal każdego dnia(chodzi nie tylko o robienie sobie wyrzutów czy poczucie winy z powodu choroby). to należy podejrzewać depresję endogenną. nawracające myśli samobujcze bez określonego planu. Wykluczenie czynników somatycznych lub organicznych.

W przeszłości wystąpiła co najmniej jedna faza depresji endogennej. z powodu której chorzy zgłaszają się po pomoc. terapia elekuowsuząsowa. przed normalnym czasem).Kapłan i 8. w których depresja jaku objaw podstawowy nie występuje(albo jest trudna do wykrycia). 9. gdy zdarzy się coś dobrego). Sidorowicz). 6. 4. Takie atypowe zespoły depresyjne są nazywane. rzadziej jest to nadmierna senność. Zahamowanie lub podniecenie psychoruchowe(wyrażające się tylko w skargach subiektywnych).mjpierścieniowe leki przeciwdepresyjne. i Niekiedy jest to jedna grupa objawów(np. to bezsenność. J. takiego jak np. 3. i behawioralne lęku. których wszystkie objawy podstawowe i wtórne są mało nasilone(subdepresja). głównie dotyczące narządu krążenia(np. depresje maskowane. zakończona całkowitym lub prawie całkowitym powrotem do zdrowia. wtedy obraz zespołu przypomina nerwicę lękową i tak często bywa rozpoznawany. Brak wyraźniejszych zaburzeń osobowości przed wystąpieniem pierwszej fazy depresji endogennej. Depresje poranne mogą być samodzielnymi postaciami klinicznymi nawrotu choroby afektywnej. 7. 1. przekładu S. a ściślej znaczne skrócenie snu nocnego.zespół prewdżwgina pectns)lub przewodu pokarmowego(stany spastyczne i inne).poprawa samopoczucia.zaburzenia snu. red. Znaczna utrata łaknienia lub wyraźny spadek masy ciała(np. W przeszłości stwierdzono korzystne efekty terapeutyczne po stosowaniu odpowiedniego biologicznego leczenia przeciwdepresyjnego. bądź zespołów. za I polskim wydaniem M. S. Regularne pogarszanie się objawów depresji w godzinach rannych. jej miejsce zaś zajmują(a ściślej-wysuwają się na)pierwszy plan obrazu klinicznego)inne objawy i cechy zespołu depresyjnego. zwykle o falującym nasileniu. sole litu(cyt. są też wstępną fazą lub zejściem typowego zespołu. depresją maskowaną"(dla podkreślenia. Gdy dominują zaburzenia układu autonomicznego. Gdy w obrazie klinicznym dominują objawy psychopatologiczne. Często maską depresji są zespoły. natręctwa). ekwiwalentem depresji(co ma oznaczać. 8. . że zamiast depresji pojawia się inny objaw lub cecha). przewlekle utrzymujący się lęk. depresja atypowa). Najczęstszą maską depresji endogennej. niekiedy długo utrzymującą się. z wczesnym budzeniem się. bóle głowy. że endogenny zespół depresyjny jest maskowany przez inne objawy). inhibitory MAO. Termin ten jest stosowany w odniesieniu do takich zespołów depresyjnych. Depresje poranne(subdepresja. w których głównym objawem jest przewlekły lęk lub lęk występujący napadowa. Wczesne budzenie się(zwykle 3 godz.ponad 5'%masy ciała w miesiącu). Sadock:Psycnmna Uimczna. na pierwszy plan obrazu klinicznego wysuwają się różnorodne zaburzenia psychofizjologiczne.

Obejmuje grupę objawów podstawowych oraz wtórnych. dyskomfortu somatycznego. gdy występuje okresowo. Nastrój maniakalny charakteryzuje stale wzmożenie samopoczucia(stan zadowolenia. przeciwbólowe. (np. stosując leki anksjolityczne. Do objawów podstawowych należą:1. Mania(zespół maniakalny.guza mózgu). W bardziej nasilonych stanach maniakalnych dobre samopoczucie i pogodny nastrój zanikają. kulszowy i inne). nasenne. ich miejsce zajmuje nastrój gniewliwy(dysforia). Depresje atypowe mogą również przybierać obraz jadłowstrętu(anorewa)ze znacznym zmniejszeniem masy ciała. Zaburzenia nastroju(nastrój maniakalny). jak i nowe)stosowane w dawkach terapeutycznych przez właściwy okres czasu. Należy jednocześnie przestrzec przed rozpoznawaniem depresji maskowanych er iawmmwr. zwykle korzystają z pomocy lekarzy innych specjalności. Podobnie jak w zespole depresyjnym. 4. Zaburzenia napędu psychoruchowegc(podniecenie maniakalne). do objawów podstawowych dołączają się u części chorych liczne objawy i cechy wtórne. Nieodzownym warunkiem rozpoznawania omawianych postaci klinicznych depresji jest wykluczenie innych przyczyn dolegliwości chorych. D y s fort a może stanowić podstawowy nastrój chorych. zwłaszcza. 3. zwłaszcza wtedy. Subdepresja bywa przyczyną nadużywania alkoholu i leków.Zaburzenia emocji(dysforia). somatycznych(chorób narządu krążenia. zmian organicznych o u n. szczęścia)z beztroską. pomiędzy nawrotami zaś są okresy całkowicie wolne od natręctw. u osób nie wykazujących anankastycznychcech osobowości. Zaburzenia wielu procesów fizjzlogicznych i metabolicznych oraz rytmów biologicznych. Udzielają zwykle doraźnej pomocy objawowej. Podejrzenie endogennych uwarunkowań tego zespołu pojawia się wtedy. że pierwotną przyczyną skwg i dolegliwości jest depresja. psychopatologicznych"masek depresji należy wymienić zespół natręctw.opilstwa okresowego(dipsomnia)oraz okresowego nadużywania leków nasennych. którzy rzadko ustalają. Zespół maniakalny jest w dużym stopniu przeciwstawieniem depresji. bóle głowy(takie jak w typowej depresji endogennej).. gdy chory napotyka przeszkody w realizacji swoich zamierzeń. Ze ściśle. atypowymi)jedynie sporadycznie zgłaszają się do psychiatrów. radości. przewodu pokarmowego). przeciwbólowych lub anksjolitycznychwiąże się z nawrotami fazy depresyjnej i próbami łagodzenia istniejących dolegliwości(złego samopoczucia. bóle w obrębie niektórych nerwów obwodowych(nerw trójdzielny. .Trzecia grupa to różnorodne zespoły bólowe. skłonnością do żartów. Dysforia leży u podłoża licznych konfliktów z otoczeniem oraz zachowań agresywnych. Część przypadków tzw. Chorzy z depresjami porannymi(maskowanymi. wyłącznie na podstawie stwierdzonej skuteczności leku przeciwdepresyjnego. brakiem adekwatnych reakcji emocjonalnych na wydarzenia przykre. mJn. może też współistnieć z nastrojem maniakalnym i ujawniać się w określonych sytuacjach. 2. Właściwą i często skuteczną metodą pomocy są leki przeciwdepresyjne(zarówno trą(pierścieniowe. bólu lub bezsenności). epizod maniakalny).

niekonsekwentne w treści. niekiedy bardzo dużym(słowotok). W nasilonych stanach maniakalnych kojarzenie odbywa się na zasadzie przypadkowego podobieństwa słów czy dźwięków. zmianie miejsca pracy. pomijając przy tym istniejące realia.decyzja u rozwodzie lub zawarciu związku małżeńskiego. urojeń i działań reformatorskich. W zakresie myślenia pojawia się zawyżona. możliwościach i mogą być źródłem. U części chorych zaburzenia samooceny noszą wszelkie cechy ocen lub urojeń wielkościowych. Gdy napotykają przeszkody ze strony otoczenia. procesy kojarzeniowe biegną szybko. agresją słowną. Aktywność ruchowa jest niemal zawsze wzmożona. Towarzyszy jej poczucie niespożytej #energii i brak męczliwości(chorzy są nader ruchliwi. których z reguły du końca nie realizują. Często urojenia są prowokowane przez otoczenie lub bieżące wydarzenia i na ogół nie są podtrzymywane przez dłuższy czas. wszędzie obecni). niekiedy dochodzi do porozrywania związków myślowych. jednak przyspieszenie myślenia i odwracalność uwagi często uniemożliwiają użyteczne wykorzystanie poprawy procesów pamięciowych. Dotyczy to również zwiewnych urojeń ksobnych i prześladowczych. Są to m in. Charakterystyczna jest aktywność chorych w środowisku. . W stanach podniecenia maniakalnego może pojawiać się gwałtowne. Ujawniają oni liczne. na ogół zmiennych co do zakresu i treści. Są to np. niekiedy radykalnych zmian otaczającego świata i. wynalazczych. Pospolitym zjawiskiem jest nasilenie popędu płciowego. bezładne podniecenie ruchowe. Przejawem opisanych zaburzeń jest wielomówność połączona z przyspieszeniem tempa wypowiedzi. niekiedy agresją fizyczną. może nawet poprawić się(dotyczy to zwłaszcza odtwarzania dawnych śladów pamięciowych). Duża odwracalność uwagi(wszystko. Działanie jest zwykle mało przemyślane i planowane. Objawy psychopatologiczne zespołu podlegają dobowym wahaniom. upośledzona jest jednak precyzja myślenia. podobnie jak zdolność uczenia się. niekiedy również życiowo ważne decyzje. przypadkowe kontakty seksualne. dążą do natychmiastowej realizacji pomysłów. Do pospolitych zaburzeń rytmów biologicznych należą zaburzenia rytmu snu i czuwania w postaci znacznego zmniejszenia się długości snu nocnego i wczesnego budzenia się. bezkrytyczna ocena własnych możliwości oraz niedostrzeganie trudności i przeszkód w realizacji podejmowanych działań. w której znajduje się chory. Nawiązują liczne przypadkowe i powierzchowne znajomości. np. które często staje się zupełnie nieproduktywne. Usystematyzowane urojenia wielkościowe i prześladowcze należą w manii do rzadkości. podejmują wiele inicjatyw i pochopnych działań.Myślenie jest wyraźnie przyspieszone. ulegają wyraźnemu nasileniu wieczorem i w godzinach porannych. przeszkody w realizacji swoich dążeń. może pojawić się gonitwa myśli. Wymienione podstawowe cechy zespołu maniakalnego wywołują liczne następstwa w sferze myślenia. przypadkowe podróże. które chorzy wypowiadają napotykając. nierzadko absurdalne sądy wypowiedziane ad Aoc w zależności od sytuacji. Większość takich wielkościowych urojeń to przelotne. nadużywanie alkoholu(niekiedy w postaci ciągów picia).zupełnie zbędne zakupy.przekonania o dużych uzdolnieniach. realizowane ad izc. wtedy reagują gniewem. wysuwają projekty usprawnień. zachowania i działania chorych(objawy wtórne). rozdrażnieniem. co wydarza się w otoczeniu wzbudza przelotne zainteresowanie)nasila zaburzenia myślenia. powierzchowne zainteresowania. Pamięć w łagodnych stanach maniakalnych(hipomania)zazwyczaj jest sprawna.

mania depresyjna. w której pojawiają się typowe zespoły depresyjne i maniakalne. które zaliczył do zespołów mieszanych. Częściej jednak działanie takich osób kończy się na podejmowaniu licznych inicjatyw i zobowiązań. Choroba afektywna jednobiegunowa najczęściej zaczyna się po 40. depresja z gonitwą myśli uraz mania akinetyczna. manią ostrą". są te mania z osłupieniem(stupor maniakalny). a jednocześnie na bezkrytycyzm. niekiedy dostrzega je jedynie najbliższa rodzina chorego. Początek manii może być nagły. rż). otoczenie dalsze zaś podziwia dużą energię i sprawność działania. szałem maniakalnym"" manią gwadtowną"lub. bezładne podniecenie ruchowe. rokowanie. Obraz i nasilenie zespołu maniakalnego wykazuje duże różnice-od łagodnych stanćw do podniecenia(szału)maniakalnego. porozrywanie związków myślowych(inkoherencja). niekiedy nie ukierunkowane zachowanie agresywne. Kraepelin opisał kilka atypowych postaci zespołu maniakalnego. których potem nie realizują. U chorych z nagłym ostrym początkiem częsty jest również nagły koniec zaburzeń psychicznych. obejmujących elementy manii i depresji. . w okresie kilku godzin pojawiają się podstawowe i wtórne cechy zespołu. Mania o maksymalnym nasileniu jest nazywana. a nawet ją stymulować. W tabeli 2 podano najważniejsze różnice. W pełni rozwiniętym zespole maniakalnym aktywność celowa(zwłaszcza zdolność do pracy)jest znacznie zaburzona lub zniesizna. W stanach hipomanii zaburzenia nastroju i napędu ruchowego są dyskretne. (najczęściej obserwowany przedział wieku to 28-35 lat). które mogą ułatwiać diagnostykę różnicową obu grup zaburzeń.Chorzy w manii odżywiają się nieregularnie(brak czasu). u części dynamika zespołu. ich strój i wygląd zewnętrzny wskazuje często na wzmożone samopoczucie. zatrzymuje się"na etapie hipomanii. Choroba afektywna dwubiegunowa zwykle zaczyna się przed 40. coraz rzadsze postacie z późnym początkiem(po 40. mania nieproduktywna. Można wyodrębnić dwie podgrupy choroby:z wczesnym początkiem(przed 30. u niektórych zaś stopniowo rozwija się typowy zespół maniakalny. Przebieg zespołu maniakalnego. które charakteryzuje występowanie typowych faz depresyjnych oraz zespołów hipomaniakalnych tnie wymagających hospitalizacji). rż). Tabela 2. Przebieg chorób afektywnych. Można wyodrębnić mniej liczną grupę chorób z wczesnym początkiem oraz grupę podstawową z późnym początkiem choroby(około 50. Przebieg choroby afektywnej dwubiegunowej i depresji nawracającej wykazuje wiele istotnych różnic. rż. często o dużym nasileniu. majaczenie). U części chorych objawy zespołu narastają stopniowo w okresie kilkunastu dni lub kilku tygodni. W stanie tym dominuje gwałtowne. nie dbają o higienę osobistą. chudną. E. W takich stanach mogą pojawiać się zaburzenia świadomości(splątanie. lż). zamieszczono również informacje o cechach. Hipomania może nie zaburzać w sposób znaczący aktywności celowej(zwłaszcza pracy zawodowej). lż. Taki przebieg obserwuje się głównie u osób z częstymi nawrotami i przechodzeniem faz maniakalnych w depresyjne i odwrotnie.

b) duża skuteczność. bezsennością. Zdarza się. neurotyczna. a) Niekturc cechy kliniczne depresji. stopniowe narastanie i ustępowawanieobjawuw. b) ruwnie często u kobiet i mężczyzn. podnieceniem. niezbyt duże nasilenie lęku. introwertywna. u chorych ze średnią liczbą nawrotów przeważają zespoły depresyjne(stosunek do maniakalnych 3:I). a) Pleć. b) Często cyklotyniczna. po c) choroba afektywna jednobiegunowa(depresja nawracająca). c) wyłącznie zespoły depresyjne. Tylko mniej więcej u 10%osćb z chorobą afektywną jednobiegunową występuje jeden epizod depresyjny w życiu. ruchowym.Wybrane cechy różnicujące chorobę dwu-i jednobiegunową(depresję nawracającą). c) mała skuteczność. że rżwnież kolejne nawrzty mają obraz depresji i dopiero po kilku fazach występuje . b) zespoły depresyjne i maniakalne lub hipomaniakalne dwubiegunowa i jednobiegUllOWIlczęste cyklotymiczna. a) Początek choroby(wiek). Mniej więcej u 60%osób z chorobą afektywną dwubiegunową pierwszy epizod stanowi depresja. nagły początek i koniec nawrotów. ekstrawertywna. Średnia liczba nawrotów w chorobie afektywnej dwubiegunowej jest 3-kramie większa niż w jednobiegunowej i wynosi odpowiednio 6 i 3. b) 20. 30 rż. a) Leki przeciwdepresyjne w profilaktyce. niepokojem. a) Cechy osobowości przedchorobowej. c) często skuteczne. b) około 3 miesięcy(często fazy krótkie). b) Dwubiegunowa i jednobiegunowa. eksuawertywna. c) około 6 miesięcy(często fazy długie). przećiwwskazane. hiperszmnia. syntoniczna. b) nie skutcczne. a) Rodzaj cherub afektywnych u krewnych pierwszego stopnia Cechy osobowości przedchorobowej. c) 3-4. c) częściej u kobiet. a) Węglan litu w profilaktyce nawrotów. a) Rodzaj faz w przebiegu choroby. a) średnia liczba faz. syntoniczna. c) jednobiegunowa. b) często depresja typowa z zahamowaniem. Podano w kolejności: po a) cecha. W chorobie dwubiegunowej liczba faz depresyjnych i maniakalnych u poszczególnych chorych wykazuje różnice:u osób z częstymi i bardzo częstymi nawrotami jest często identyczna lub zbliżona. W chorobie afektywnej dwubiegunowej nawroty występują niemal u wszystkich chorych. c) często depresja z lękiem. anankastyczna. c) Po 40 rż. urojeniami depresyjnymi. b) 6-7. Zaburzenia afektywne jedno-i dwubiegunowe zwykle nawracają. po b) choroba afektywna dwubiegunowa. a) Średnia długość fazy depresyjnej. c) często melancholiczna(wg Tellenbacha).

w którym leki przeciwdepresyjneczęsto są mało skuteczne. Stan taki wymaga zróżnicowania z długo utrzymującym się nawrotem depresji. w miarę trwania choroby. jest często zależne ud bieżących wydarzeń. fazy chorzbowe bardzo długie. nawet po bardzo długiej remisji. który oscyluje pomiędzy stanami subdepresji i hipomanii. liczba nawrotów jest duża. nawracające zaburzenia depresyjne. wyzwolony"przez leki przeciwdepresyjne. najczęściej w postaci subdepresji. W chorobie jednobiegunowej nawroty występują mniej regularnie i często nie są podporządkowane określonemu rytmowi. Przebieg i rokowanie chorób afektywnych wykazuje duże różnice u poszczególnych osób. wykazują często uporządkowany. jak i dwubiegunowej w miarę trwania procesu chorobowego przerwy pomiędzy nawrotami nie są remisjami w sensie ścisłym. u części obie choroby mogą mieć przebieg złośliwy. a okresy remisji krótkie. rż. przygnębienie wykazuje dużą zmienność.utrzymujące się 2 tygodnie). niekiedy zimątzw. Złe samopoczucie. zwłaszcza dwubiegunowa. występuje skrócenie cyklów choroby(głównie okresów remisji z wydłużeniem długzici nawrztów).zespół maniakalny. Chociaż okresy oddzielające nawroty są nazywane remisjami. zagęszczania faz Szczególną odmianą przebiegu zaburzeń afektywnych są tzw. powtarzający się rytm nawracania. U blisko połowy zarówno z rozpoznaniem choroby afektywnej jedno-. Podstawową cechą cyklotymii są stale utrzymujące się wahania nastroju. Szczególnym problemem są powiązania między nadużywaniem alkoholu i uzależnieniem od . Pozycja nozologiczna dystymii nie jest jasna. Średnia długość nawrotów w chorobie afektywnej jednobiegunowej wynosi 6 miesięcy. niekiedy. dotyczy to głównie choroby afektywnej dwubiegunowej. lecz stanami częściowej poprawy z przewlekle utrzymującymi się zaburzeniami nastroju. Dystymia te przewlekły. W obu typach chorób afektywnych. utrzymujący się ponad 2 lata stan subdepresyjny. Do rzadko obserwowanych należy przewlekły stan hipomaniakalny.w okresie inwolucji lub w wieku podeszłym). Nigdy jednak nie można wykluczyć możliwości ponownego nawrotu. Zaburzenie to jest najczęściej poranną formą choroby afektywnej dwubiegunowej. zdarzają się również nawroty krótkotrwałe(np. rzadziej hipomanii. a długość przerw pomiędzy fazami wykazuje u tej samej osoby duże różnice. U niektórych chzrych może wystąpić jeden lub dwa nawroty w życiu(np. niekiedy występuje przebieg naprzemienny bez remisji.krótkotrwałe. niekiedy związany z porą roku(zwłaszcza wiosną i jesienią. w chorobie dwubiegunowej około 3 miesięcy. w części przypadków(zwłaszcza gdy nawraca)-jest to wariant zaburzeń afektywnych jednobiegunowych. W obu grupach chorób mogą występować fazy długie(powyżej roku). co prowadzi do zjawiska. Dotyczy tz 15-20%chorych i pojawia się częściej u osób po 50. W klasyfikacjach ICD-10 oraz DSM-IV wyodrębniono dwie poranne postacie zaburzeń afektywnych:zaburzenia cyklotymiczne(cyklotymia)oraz zaburzenia dystymiczne(dystymia). określenie to nie jest w pełni adekwatne w odniesieniu do dużego odsetka chorych. Formą zejścia jest również przewlekle utrzymujący się stan subdepresji. u części chorych nawroty występują w rytmie miesięcznym. Zejściem chorób afektywnych u części osób jest całkowite ustąpienie nawrotów i powrót du stanu zdrowia. Choroby afektywne.depresja zimzwa). u pewnej liczby chorych ma podłoże nerwicowe lub wiąże się z zaburzeniami osobowości(odpowiada więc terminowi diagnostycznemu "depresja nerwicowa"). w których zaburzenia nastroju trwają krócej niż 2 tygodnie(zazwyczaj 2-3 dni).

ale nie jedyną przyczynę decyzji o odebraniu życia. Wyniki badań nad genezą samobójstw w chorobach afektywnych wskazują. zamieszczane w pracach licznych autorów. że chociaż są doić ścisłe powiązania pomiędzy zamachem samobójczym a zespołem depresyjnym. głownie przydatny w leczeniu zespołów hipomaniakalnych oraz manii o umiarkowanym nasileniu. w miejscu pracy. Podstawą takiej decyzji jest długo utrzymujący się nawrót u chorego ze sporadycznymi. w domu rodzinnym. niemożność liczenia na pomoc innych). Podstawowym sposobem leczenia są leki przeciwdepresyjne. głównie w związku z dużym ryzykiem samobójstwa. Przeciwmaniakalny wpływ wywiera też węglan litu. Podstawowe znaczenie w leczeniu zespołów maniakalnych mają neuroleptyki. Depresja. Psychoterapię(głównie indywidualną)stosuje się w okresie narastającej poprawy stanu klinicznego. hipomania)i stanowi podstawę do orzekania Ul lub U grupy inwalidzkiej. Wybur metody terapeutycznej oraz miejsca leczenia(poradnia. W przypadkach depresji przebiegającej z dużym lękiem i podnieceniem ruchowym oraz depresji z urojeniami są stosowane neuroleptyki. które wciąż pzzostają pełnoprawną metodą lecz TUCZĄ. )Choroby afektywne u części chorych mogą być przyczyną trwałego lub okresowego inwalidztwa.lewopromazyna).naprzemiennego)przebiegu choroby lub przewlekłego utrzymywania się porannych zaburzeń nastroju(subdepresja. katastroficzne:(patrz też rozdział. W ciężkich zespołach depresyjnych z tendencjami samobójczymi przydatne są elektrowstrząsy. W chorobie afektywnej dwubiegunowej podstawowym sposobem profilaktyki jest długotrwałe stosowanie węglanu litu. osamotnienie. chociaż problem ten na pewno występuje. z urojeniami depresyjnymi(urojenia hipochondryczne. anksjulitycznych)nie doczekało się dotychczas szerszych badań. nasennych. że dobra sytuacja socjalna wyklucza możliwość samobójstwa. Nie oznacza to bynajmniej. to depresja stanowi ważną. Trwale inwalidztwo jest najczęściej następstwem ciężkiego(np. trudności materialne. W tym okresie mają również znaczenie ćwiczenia ruchowe i inne formy aktywizacji chorych. szpital)jest decyzją nader odpowiedzialną. zwłaszcza przebiegających z lękiem. podnieceniem. w której znajduje się chory(konflikty w małżeństwie. lecz długimi fazami. nihilistyczne. Mania. Dane statystyczne. Leczenie nawrotów i profilaktyka chorób afektywnych. Zapobieganie nawrotom. Decyzję taką(jeśli to mzżliwe)powinien podejmować lekarz psychiatra. Decyzja taka często jest wynikiem współistnienia depresyjnych zaburzeń nastroju i myślenia oraz niekorzystnej sytuacji środowiskowej. Zgon związany z zamachem samobójczym również należy zaliczyć do form zejścia chorób afektywnych(dotyczy to 15-25%chorych). Duże ryzyko samobójstwa pojawia się również w głębokich depresjach. Zagadnienie powiązań pomiędzy chorobami afektywnymi i nadużywaniem leków(przeciwbólowych. wykazujące wpływ przeciw depresyjny(np. Przydatność ukierunkowanej psychoterapii w leczeniu ciężkich depresji jest ograniczona. Bardziej nasilone stany maniakalne wymagają leczenia w warunkach szpitalnych. lub leczenie skojarzone(leki przeciwdepresyjnei neuroleptyki). Stosując je można uzyskać ustąpienie depresji lub istotną poprawę u okuło/0%leczonych. .alkzholu a chorobami afektywnymi. określają to zjawiskz na 3065%populacji chorych z zaburzeniami afektywnymi. Samobójstwa".

To. Przyjmuje się. zaburzenia nerwicowe związane ze stresem i pod postacią somatyczną"(F 4 O-483. że objawy i zespoły psychopatologiczne o charakterze nerwicowym występują także w przebiegu innych chorób psychicznych i cielesnych. Objawy dzieli się na psychiczne. Najlepsze wyniki daje u osób ze średnią liczbą nawrotów(jednak nie większą niż 3 nawroty rocznie). Umożliwia więc ustalenie rozpoznania i inspiruje do podjęcia swoistych działań profilaktycznych oraz leczniczo-rehabilitacyjnych. ale nie prowadzą do znacznych jej zaburzeń lub rozpadu. reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne"(F 43). Lek może być stosowany wyłącznie pod kontrolą stężenia litu we krwi. zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi"(F 5 O-543. ponieważ ich wspólnym podłożem są zaburzenia fizjologicznych procesuw w ośrodkowym układzie nerwowym i psychologicznych . których pacjent nie potrafi rozwiązać. bogatej i różnorodnej symptomatyce. Zaburzenia przejawiają się w sferach postrzegania.Lek ten jest skuteczny u blisko 60%leczonych(całkowite ustąpienie nawrotów lub wydatne zmniejszenie nasilenia manii i depresji). Pojęcie nerwic zostało stworzone przez angielskiego lekarza Cullena 200 lat temu dla opisu zaburzeń czynnościowych układu nerwowego przy braku strukturalnych zmian w komórkach nerwowych. że przyczynami nerwic są psychologiczne konflikty i trudne sytuacje. Od psychoz nerwice różnią się brakiem zniekształcenia rzeczywistości w postaci omamów i urojeń oraz zachowanym krytycyzmem wobec objawńw. cielesne i zachowania. Występują one wprawdzie łatwiej u osób o pewnych wyostrzonych cechach osobowości. przwadzą one do narastających trudności w stosunkach z ludźmi i pełnieniu określonych ról społecznych. 16. niekiedy intensywnej i sprawiającej choremu poczucie dyskomfortui znaczne cierpienie. Zazwyczaj wspó(występowanie licznych objawów jest przyczyną kształtowania się rozmaitych zespołów psychopatologicznych. Pojęcie nerwicy. choć niejednoznaczne. W ostatniej. W tejże wersji została także wyodrębniona grupa zaburzeń określona jako. Obecnie terminem tym określa się grupę zaburzeń niepsychotycznych u przewlekłym przebiegu. Definicja i istota. Stefan Leder. myślenia i zachowania. 10. W zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej stosowana jest również karbamazepinaoraz pochodne kwasu wa(promowego. a także. W chorobie afektywnej jednobiegunowej coraz szersze zastosowanie znajdują leki przeciwdepresyjne podawane przewlekle. Przydatność węglanu litu w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej jednobiegunowej jest wyraźnie mniejsza. Nlerwice. przeżywania. zawiera jednak określoną treść opisową i sugeruje etioparogenezę tych zaburzeń. wersji Międzynarodowej Klasyfikacji ICD zrezygnowano z klasycznego podziału na nerwice oraz psychozy i używa się określenia. problemy. dominujących w obrazie klinicznym. nieprecyzyjne i budzące wątpliwości w odniesieniu do nozologicznej odrębności tej grupy zaburzeń. Objawy i dolegliwości najczęściej przypominają i sprawiają wrażenie zaostrzonych i przesadnych reakcji na trudne problemy występujące u ludzi zdrowych. natomiast u chorychtz bardzo częstymi nawrotami(zwłaszcza o przebiegu naprzemiennym bez okresów remisji)często zawodzi.

w której opisano zespoły występujące dość powszechnie i spotykane w praktyce klinicznej(np.prymitywnezłożone). Przykładem tego typu klasyfikacji jest obowiązująca obecnie w Polsce 10.między superego a id). Należy jednak pamiętać. nie przekreśla tej możliwości. W niektórych podziałach figurują pojęcia. lękowe. w której wystąpiła. układowe. opisano zaś zespoły jako:dysocjacyjne. piąta-najwyższy poziom funkcjonowania adaptywnego w ostatnim roku. relacji interpersonalnych(od-do przeciw ludziom).określenia wpływów środowi.in. tym też tłumaczy się duże rozpiętości uzyskanych wyników. lękowy. psychoseksualne. naśladownicze. Przyjęto również 5-osiowy system dla poszerzenia informacji o pacjencie:oś pierwsza-kliniczne zespoły psychopatologiczne.analna-edypalna). skowych i osobowościowych na ich występowanie. hipochondryczną. rozwój nerwicowy". rodzaj konfliktów wewnączpsychicznych(np. cechy wykluczającej możliwość określonego rozpoznania). fiksacja libido"(np. seksualne. czasu trwania zaburzeń. opisowej i dynamicznej-czyli zawierającej próbę wytłumaczenia genezy i rozwoju nerwicy u konkretnego chorego-umożliwia w większości przypadków postawienie prawidłowego rozpoznania. nieprawidłowa reakcja przeżycwwa". Badania re nasuwają duże trudności metodologiczne.funkcji. Dopiero uwzględnienie całości informacji zawartych w diagnozie poprzecznej i podłużnej. W podziałach krajowych wyróżnia się także nerwice:psychasteniczną. dysocjacyjny i pod postacią somatyczną). pourazowa itp.nerwica zawodowa. W klasyfikacjach zaburzeń psychicznych istnieje tendencja do zastąpienia podziałów opartych na opisie zespołów psychopatologicznych i zawierających sugestie w stosunku do różnicowego rozpoznania. typ dominujących mechanizmów obronnych(np. W niektórych podziałach uwzględnia się charakter społecznej sytuacji lub motywacji osobniczej. fobijny. wersja Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych. afektywne. małżeńska. Dzięki badaniem epidemiologicznym można sprecyzować dane o rozpowszechnieniu i zachorowalności na zaburzenia nerwicowe:mogą się one także przyczynić do wykrycia czynników etiopatogenetycznych. W podziałach psychoanalitycznych kryteria dotyczą fazy rozwoju osobowości. somatopudobne. . że przytoczone kryteria rozpoznawcze mają charakter względny i oparcie się wyłącznie na jednym lub nawet kilku kryteriach w sposób wybiórczy może się przyczynić do popełnienia błędu. W amerykańskiej klasyfikacji DSM-Ul zastąpiono kategorię nerwic terminem zaburzeń. czwartanasilenie stresów psychospołecznych. druga-zaburzenia osobowości. trzecia-chorzby somatyczne. Klasyfikacje. w innych. depresyjny. cdszkodowaniowa. m. roszczeniowa. nerwice charakteru. wegetatywne. Dane epidemiologiczne. niedzielna. np. przez klasyfikacje oparte na kryteriach służących do operacjonalizacji zabiegżw diagnostycznych(określenie liczby objawów niezbędnych dla ustalenia rozpoznania. reaktywne i rozwojowe.zespół natręctw.

tować nieprawidłowe cechy osobowości i nieadekwatne postawy. wrażliwość. agresywność. egocentryzm. Wskaźniki wynoszą od 9 do 45%. Wśród czynników kształtujących osobowość należy wymienić uwarunkowania genetyczne. W psychiatrycznym lecznictwie ambulatoryjnym wskaźnik ten wynosi około 4 O%. dominacja. Do najistotniejszych sytuacji. które mogą wywierać wpływ na stan zdrowia psychicznego. zawyżonymi aspiracjami. w innych-w grupach rozwiedzionych i owdowiałych. sztywność. tworząc określone konfiguracje. obciążenia życiowe i trudności w rozwiązywaniu konfliktów wewnętrznych przewyższających możliwości przystosowawcze jednostki. psychospołecznymi i kulturowymi przyczyniają się do ich genezy. społeczno-kulturowych i psychologicznych. Nlerwice są zaburzeniami. szczególnie rodzinnych. na powstanie których składa się działanie czynników biologicznych. do lekarzy natomiast zgłasza się nie więcej niż połowa tych chorych. można się spodziewać. zalicza się wymagania otoczenia. Wśród cech tych najczęściej wymienia się:bierność. . zmienność. których współudział w kształtowaniu cech lękowych i obsesyjnych wydaje się być znaczący. 59. z których najważniejszymi są cechy osobowości przedchorobowej. że-na skutek uczenia społecznego i procesów warunkowania-będą się kształ. Widocznie czynniki genetyczna-konstytucjonalne i działanie czynników patogennych w czasie ciąży i porodu stwarzają podłoże. średnio w krajach wysokouprzemys(owianych wynosi on 9. Etiologia i patogeneza. szczególnie pojedyncze. u których we wczesnym dzieciństwie stwierdza się działanie licznych czynników patogennych. płeć(wyższy wskaźnik rozpowszechnienia nerwic wśród kobiet próbuje się niekiedy tłumaczyć większą emocjonalnością. Same czynniki genetyczne nie decydują jednak o powstawaniu nerwic. wpływami hormonalnymi itp). Możliwości te zależą z kolei od wielu czynników. w Polsce od/do 3 O%. zwiększają prawdopodobieństwo występowania bardziej licznych i różnorodnych trudnych sytuacji i konfliktów. uległość. jak konstytucja. niskim progiem frustracji. W praktyce ogólnolekarskiej u 5-15%zgłaszających się stwierdzono zaburzenia nerwicowe. 38%. Odnosi się to także do takich czynników. a zwłaszcza subiektywnie trudne sytuacje zaburzeniami. dopiero we współdziałaniu z czynnikami fizycznymi. płytkość uczuciowa. Za rolą uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego przemawiają także dodatnie zależności pomiędzy patologią ciąży i porodu a występowaniem zaburzeń nerwicowych. W niektórych badaniach stwierdzono nieco wyższe wskaźniki w populacjach o niższym standardzie społeczno-ekonomicznym. U tych jednostek. w miastach stwierdza się nieco wyższe wskaźniki niż na wsi. które wpływa na powstanie mniejszej odporności i większej gotowości do zareagowania na obiektywnie. zależność od innych. Cechy te same w sobie. 5-2:1. Badania w zakładach przemysłowych i usługowych potwierdziły prawdopodobieństwo wyżej wymienionych wskaźników i dostarczyły danych o znaczeniu czynników związanych z charakterem i warunkami pracy. Nieprzypadkowo więc opisuje się najczęściej pacjentów nerwicowych jako charakteryzujących się podwyższonym poziomem niepokoju. cechy temperamentu.Wskaźnik rozpowszechnienia nerwic w populacji ogólnej wahał się w rozmaitych badaniach od 0:28 do 53. Powszechnie przeważają kobiety 1. labilność układu nerwowego. niepewność. jednak. które wyzwalają objawy i dolegliwości. Wskaźnik prawdopodobieństwa zachorowania na nerwicę w ciągu życia wynosi okuło 159. nie stanowią patologii.

chcę. chcę. . Mają one dla ludzi znaczenie straty kogoś bliskiego czy czegoś ważnego. W pierwszych-w genezie nerwic podkreśla się rolę nieświadomych wewnątrzpsychicznych konfliktów. Rozpowszechnione są pojęcia. pełnienie zaś roli chorego może dostarczyć pewnych satysfakcji. czy jednostka przewiduje. jak postrzega własne możliwości kształtowania przebiegu wypadków. gdy stanzwi pewne rozwiązanie trudnej sytuacji. stąd zaburzenia nerwicowe mogą podtrzymywać istnienie objawów oraz zachowań nerwicowych i na zasadzie błędnego kuła je utrwalać. przebieg i zejście nerwic. nadmierny opór przeciwko postrzeganiu siebie oczyma innych. Próby ujęcia znaczenia wymienionych faktów i sytuacji w określonych. ale inni nie pozwalają". dążenie do uzyskiwania uczuć pozytywnych i pomocy od innych bez zauważania ich potrzeb.skupieniem na sobie. W teoriach poznawczych kładzie się nacisk na sposób postrzegania i oceny zjawisk i faktów oraz powstające w związku z tym emocje. urazy psychiczne". które nie zostały rozwiązane w dzieciństwie. Teorie uczenia ujmują nerwicowe objawy jako wyuczone reakcje mogące zmniejszyć lęk lub stanowiące jego przejawy. Istotne konsekwencje przeżycia tego typu wydarzeń i sytuacji wiążą się z tym. Łatwość występowania stanów zawodu. a nawet korzyści. mających poczucie niższej wartości. dla samooceny. . frustracji wiąże się często z przewagą uczuć gniewu i złości oraz z zachowaniami agresywnymi. Wtedy reaguje na ogół nasilonym lękiem lub obniżeniem nastroju. znaczenia osobistego". a takie znaczenie braku znaczących sprawności. ale nie powinienem"). Przypisują one istotną rolę. ale nie mogę". Nieadekwamośćaspiracji może się przyczyniać do powstawania niedostatecznej lub nadmiernej motywacji do osiągania nierealistycznych celów. którymi określa się czynniki wyzwalające zaburzenia nerwicowe. podstawowych. wydarzenia życiowe"i zaburzenia związane ze stresem. że choroba dostarcza pewnej ulgi. Podwyższony poziom lęku sprzyja nastawieniu się i stałemu oczekiwaniu na zagrażające niebezpieczeństwa oraz przyczynia się do ograniczenia możliwości rozwiązywania sytuacji problemowych i do podejmowania decyzji czy dokonywania wyboru właściwych strategii postępowania(. . doznania niepowodzenia przy próbie osiągnięcia ważnego celu. poznawczych. umiejętności i możliwości. uczenia się. Reakcje unikania mogą więc niekiedy zmniejszyć cierpienia pacjenta. żel mierze zarówno wystąpienie. a także pragnieniami a normami etycznymi(. Postawa rezygnacji jest jednym z czynnikćw utrwalających zaburzenia:innym ważnym czynnikiem jest postawa bierności. Podkreśla się także niekiedy niechęć do samoanalizy. że nie będzie mogła sobie z nimi poradzić. powstania zagrożenia dla zdrowia i samopoczucia. chcę. Wzajemne oddziaływanie czynników predysponujących. koncepcjach teoretycznych doprowadziły do wykrystalizowania się trzech podsawowychteorii etiopatogenezy zaburzeń nerwicowych:psychoanalitycznych i psychodynamicznych. zdolności do wywiązywania się z zadań i obowiązków. inności i krzywdy oraz żalu do innych. . związana na ogół z tym. sprzeczności między obowiązkami a potrzebami. które jednostka nadaje postrzeganym i ocenianym zjawi skom*jak wyjaśnia związek przyczynowo-skutkowy między nimi. trudności w nawiązywaniu z nimi stosunków pannerskich i porozumiewaniu się. pćżniej rezygnacją. przy czym reakcje te powstają na drodze modelowania i naśladownictwa lub warunkowania klasycznego i instrumentalnego. szczególnie wtedy. a także zdolności i umiejętności rozwiązywania powstałych problemów. stosunków z innymi ludźmi. Konflikty wewnętrzne-uświadomione lub nieuświadomwne-sprowadzają się najczęściej do zderzenia dążeń jednostki z możliwościami ich realizacji. gdy postrzega je jako nieodwracalne w skutkach i niezasłużone-jako kary-buntem z gniewem i żalem. wyzwalających i utrwalających określa w du. ograniczona swoboda nerwicowa'). jak i prawdopodobnie jej postać.

inne zaczynają dominować. Próby uporządkowania i podziału na kategorie objawów znajdują wyraz w podziałach na objawy somatyczne i psychiczne oraz zachowania. Częściej występują u kobiet. lękowego. jak i mechanizmy ich powstawania przemawiają za tym. Mogą one dominować w świadomości. Fenomenologia. ich zmienność i często dramatyczny charakter. Wykraczają ponad prawidłowe reakcje na działani stresu. konfliktowych układach. W opisie nerwic uderza duża różnorodność oraz bogactwo objawów i dolegliwości. lęku. w praktyce ogólnzlekarskiej-ó%. emocjonalne i przeżyciowe. w których objawy różnych zespołów nakładają się na siebie. depresyjnego. fobijnego. Zaburzenia lękowe. a zarazę znajdować wyraz w reakcjach wegetatywnasomatycznych i w zachowaniu się. mono-i wielosymptomatyczne. Rozpzwszechnienie tych zaburzeń w populacjach ogólnych określa się na 2-59. zawierający niekiedy jakby ukryte treści. sprawiając mu znaczne cierpienia i napotykając niezrozumienie otoczenia. że tego typu podziały mają względne znaczenie. bezsensowne i niepokojące. nauęctw.Nieadekwatne rozumienie i poznanie tych procesów przyczynia się do zwiększenia negatywnych emocji i niewłaściwych decyji oraz nieskutecznych zachowań jednostki. zmienność i wpływ na zachowanie się jednostki mogą wydać się dziwaczne. Jednak zarówno charakter objawów. Często również wiążą się z przykrymi doświadczeniami w szkole lub w grupie rówieśniczej. nierzadkz u dzieci. obaw. Powstające w ten sposób zespoły psychopatologiczne ulegają najczęściej przekształceniom. . szczególnie w rodzinach o niekorzystnych. Niekiedy jednak stopień ich nasilenia. U dorosłych najczęściej rozpoczynają się w wieku 20-30 lat. napięcia. na sygnały zagrażające bezpośrednio i(lub)symboliczne. hipochondrycznego. jedne ustępują. są one bowiem wyrazem reakcji organizmu na niebezpieczeństwo. co z kolei zwiększa liczbę występujących sytuacji. przed zgłoszeniem do lekarza objawy trwają średnio kilka lat. u pacjentów nerwicowych-około 3 O%. stresowych"oraz zaostrzenie się nerwicowych zaburzeń. Organizm reaguje na te zewnętrzne i wewnętrzne-nie zawsze uświadomione-bodźce objawami dyskomfortu w pustaci niepokoju. lęk może występować w postaci przewlekłego lub okresowo nasilającego się i falującego stanu oraz w formie gwałtownych napadów. a widoczne lub zakładane przez otoczenie dążenie do uzyskania ulg może się przyczynić do ich oceny jako zamierzonych lub przesadnie eksponowanych. mogą poważnie zakłócać samopoczucie i społeczne zachowanie chorego. u pacjentów z zaburzeniami kardiologicznymi-10-159. strachu. ale jeszcze częściej występują zespoły mieszane. Często stwierdza się przewagę poszczególnych zespołów:astenicznego. Ponadto objawy nerwicowe są znane każdemu z własnego doświadczenia i dlatego też większość z nich wydaje się zrozumiała. Ich źródeł i przyczmchory na ogół nie potrafi określić i najczęściej nie wiążą się one z określonymi sytuacjami czy bodzcami. Wiele dolegliwości i objawów występuje w rozmaitych powiązaniach w przebiegu zaburzeń u poszczególnych chorych. Zaburzenia te należą do najbardziej rozpowszechnionych. wilżą się wtedy z obawami przed utratą lub oddzieleniem się od jednego z rzdziców.

uderzeń ciepła. zemdleć. Oprócz objawów pocenia. drżenia wewnętrznego.sercu. Często zmniejszeniu niepokoju sprzyja obecność bliskiej osoby. w klasyfikacji ICD-10 wyodrębniono tę postać pud nazwą. Niekiedy mają uczucie zmiany własnej osoby i nierealności otaczającego świata(depersonalizacja i derealizacja)(848. lęk przed lękiem"(antycypacyjny). skarży się na liczne dolegliwości ze strony układu krążenia i oddychania. Rolę czynników spustowych mogą odegrać także konflikty zewnętrzne i wewnętrzne. niekiedy w nocy. Niekiedy występuje obniżenie aktywności seksualnej. zwiększoną drażliwość. towarzyszące lękowi i będące jego objawami. zwariować". panie disorder"(F 4 l Jł). sen staje się niespokojny. dużym napięciem seksualnym itp. chory nie może.Prawie 30%chorych podaje.spadanie z łóżkiem w przepaść. Stanowią one dla chorego dramatyczne przeżycia. niemożność odprężenia się. zwiększoną męczliwość. Może zmniejszać się masa ciała. Napady trwają od kilku minut do kilku godzin. można wymienić zetknięcie się z nieszczęśliwym wypudkiem. mogą ulec procesom warunkowania. chory zaczyna się obawiać. najczęściej zaprzeczając. może wychodzić z domu wyłącznie w dzień. przyczyniają sig do zwiększenia niepokoju. zwykle u mate występowały stany lękowe. chyba umieram". znaleźć sobie miejsca". np. chory może się poruszać i przebywać w domu wyłącznie w jej obecności. Czasami chory nie może korzystać ze środków komunikacji publicznej. dławi . trudności oddychania. Skupiając uwagę na sprawach zdrowia i możliwych zagrożeniach. parastezjiw kończynach. np. pacjenci obawiają się zbliżeń ze względu na nasilenie się objawów wegetatywnych. przyczyniają się dz lękowego oczekiwania na niekorzystne wydarzenia. Ponieważ u niektórych pacjentów w obrazie klinicznym dominują napady gwałtownego lęku. mając przy sobie określone leki. chorobą. że u członków ich rodzin. Niekiedy wysiłek fizyczny i znalezienie się w sytuacji bez wsparcia ze strony osób bliskich wzmagaj. . suchości w jamie ustnej. Obraz kliniczny. Innym mechanizmem napędzającym niepokój mogą być dolegliwości płynące z własnego ciała. brakiem snu. znacznie napięcie i niepokój.wstrzyknięcie antybiotyków). np. ma on uczucie zbliżającej się katastrofy:swoje doznania określa następująco:. . zgonem w otoczeniu. imarzenia senne zawierają przeżycia lękowe. że reakcje fizjologiczne. pacjenci często zgłaszają bóle mięśniowe. 'Zakłada się. że może upaść. Natomiast w utrwaleniu lęku znaczną rolę odgrywa mechanizm błędnego koła-skupienie uwagi na objawach i oczekiwaniach na ich wystąpienie nasila je i zwiększa niepokój-. nczofcbie". . Mogą one być związane z nadmiernym wysiłkiem. . U większości pacjentów dominuje napięcie i trwoga. I). które mogą wywołać wystąpienie pierwszego napadu lęku. życie ze mnie ucieka". w tłumie czy w samotności. powstają. wyuczeniu"Wśród licznych sytuacji. Istotną rolę mogą odegrać wiadomości o groźnych chorobach oraz oddziaływania jatrogenne. Przeżycia tego typu nasilają zazwyczaj niepokój o własne zdrowie. kawy itp. nie odświeża. nadużycie alkoholu. Niekiedy dolegliwzści i objawy skupiają się na poszczególnych narządach. aby odczuwał strach czy obawiał się czegoś. przebytym zakażeniem lub inną chorobą somatyczną.w domu lub na ulicy. użycie środków farmakolzgicznych(np. ale może jeździć lub prowadzić samochód. przyspieszonego i gwałtownego lub nieregularnego bicia serca. trudności w koncentracji uwagi. częstego parcia na pęcherz. serce mi pęka".

Ojciec pacjentki zmarł nagle na zawał mięśnia sercowego w wieku 42 lat. Od 8 tygodni miewa co kilka dni. potem przez osoby bliskie-może być pomocne. w leczeniu napadów lub ich ciągów pomocne bywają trą(pierścieniowe leki przeciwdepresyjne. kardiolog-po obejrzeniu EKG-nakazał całkowite odstawienie papierosów i alkoholu. nogi jak z waty". niekiedy pod koniec napadu parcie na pęcherz i stolec. Gdy trzy miesiące temu wystąpiły pierwsze dolegliwości(bóle w okolicy serca). i medytacyjnych. Tym skargom towarzyszy drżenie. korzystanie z bio-feed backuoraz ćwiczeń oddechowych. uczuciu pustki w głowie i.przez oddychanie do torby papierowej. płakać. a kończąc na najbardziej trudnych. zawrotach głowy. choroby Meniere a. W czasie napadu chory przejawia niepokój ruchowy. Zespół hiperwentylacyjny może nasilać lęk uraz być jednym z jego przejawćw. waty w nogach". u pozostałych zaburzenia po leczeniu mają nadal charakter falujący. Mniej więcej u połowy chorych pc 10-30 latach stwierdza się znaczną poprawę. a także inhibitory zwrotnego wchłaniania serotoniny-tluoksetyna(Prozac). silnym poceniu się. może głośno wzywać pomocy. w tym cytologiczne. po odejściu męża. których działanie uwidacznia się po pewnym czasie(niekiedy pc kilku tygodniach). Buspirun. np. ostrej porfirii. drżeniu. Udzielenie mu pomocy i wsparcia w wykonywaniu tych zadań-początkowo przez personel medyczny. z powodu Ca mammwe. zwykle ustępują. w zespołach abstynencyjnych i po nadużyciu 19-Psychiatria. cu utrudnia hiperwentylaję. nie potrafię oddychać. Stany lękowe mogą występować w przebiegu wielu chorób somatycznych(układu krążenia. uspokajanie. np. Z leków stosuje się pochodne benzudiazepiny(nie. gdy zjawia się zaalarmowana przez nią sąsiadka:po napadzie czuje się bardzo osłabiona i oddaje dużo moczu. wyraz twarzy pełen trwogi i strachu. Wykonano u niej badanie ginekologiczne.mnie obręcz. zwykle w nocy. Ważne jest wyjaśnienie pacjentowi istoty i mechanizmów stanów lękowych. dłużej niż 3-4 tygodnie). hipoglikemii. Przykład. uraz stopniowego pokonywania trudności przez włączanie się w działania. gwałtowne napady bicia serca. amfetaminy itp. dychawicy oskrzelowej. w wielu przypadkach ma charakter przewlekły. nadczynności gruczołu tarczowego. Ważne jest jednoczesne uczenie pacjenta przerwania napadu. gdy musi je następnie . Pacjentka od kilku lat. z uczuciem dławienia w gardle i braku powietrza przy znacznie przyspieszonym oddechu. . w wieku-44 lat. nauczenie rzzpoznawania sytuacji lękctwżrczych oraz metod i technik rozluźnienia mięśni i zdprężenia się psychicznego za pomocą metod relaksacjnych. Postępowanie lecznicze-celem jest obniżenie poziomu lęku. szczegćlnie wtedy. tracę przytomność". których unikał. brak mi powietrza". feochromocytomy)oraz psychicznych(schizofrenii). Rozpoznanie różnicowe-przede wszystkim należy różnicować ze stanami depresyjnymi. zmniejszenie częstości napadćw i nauczenie pacjenta radzenia sobie z objawami. z bolami w okolicy mosrka. matka. w głowie pustka. wspieranie. przyspieszone tętno i płytki oddech. Napady trwają 20-30 minut. wieczorem regularnie wypija kieliszek koniaku. zaczynając od sytuacji najłatwiejszych. beta-blokery(Propranolol). Pacjentka w wieku 42 lat. pocenie. fluwoksamina i paroksetyna. Przebieg i rokowania-przebieg może być ostry i stosunkowo krótki.treningu autogennego. rozwiedziona. co pacjentka uczyniła 8 tygodni temu. bezdzietna. na ogćł u wielu z nich w wieku 50 lat występuje wyraźna poprawa. z okresowymi zaostrzeniami. alkoholu.

pocenie. Bezpośrednie urazy fizyczne i psychiczne. lękliwa. izolowane-np. . Utrwalenie fobii może się wiązać z uzyskiwaniem korzyści. Fobie mogą występować pojedyncze lub bywa ich kilka u jednego chorego. wychowania i postaw osób znaczących w dzieciństwie przyczyniają się do powstawania określonych fobii. ale mogą przez swoją intensywność i stopień zakłócenia normalnego życia nabrać charakteru chorobowego. burz. w wielu przypadkach powstają na zasadzie warunkowania klasycznego i instrumentalnego(np. od osób bliskich w postaci zainteresowania. drżenie. Wystąpienie lęku nie poddaje się świadomej kontroli jednostki. . Rozpoznanie i obraz kliniczny. U dzieci fobia szkolna ustępuje często samorzutnie. Wpływ norm kulturowych. Niekiedy fobie rozwijają się na zasadzie modelowania przez matkę. np. zwierząt-są najbardziej zbliżone do objawów nie zaliczanych do patologii. Fobie proste. niekiedy u jednego chorego jednocześnie występuje kilka fobii. Niekiedy u tych chorych stwierdza się także niezbyt nasilony niepokój ogólny oraz pewne obniżenie nastroju. rż. Charakteryzują się wystąpieniem intensywnego lęku w określonych sytuacjach i kontaktu z określonymi przed-miotami.po zawale mięśnia sercowego dominuje agorafobia). Leczy się co czwarta osoba z fobiami. mogą spowodować wystąpienie fobii. ciemnością. które nie ustępują pod wpływem wyjaśnień i argumentów. pozostanie w domu zamiast pójścia do szkoły). co stanowi około. 1. natomiast fobie poważnie zaburzające życie występują mniej więcej u 0. burzą. znalezieniem się w sytuacjach publicznych. czerwienienie się. Fobie w populacji ogólnej dotyczą najczęściej obaw przed chorobami.wypadek. Liczba poszczególnych fobii jest duża. zamknięcie w windzie. niepewna:nie zawsze jest jednak jasne. poświęcania czasu oraz ulgi z powodu uniknięcia przedmiotu lub sytuacji nasilającej lęk. czy cechy te istniały przed wystąpieniem fobii. zwierzętami. 29 wszystkich pacjentów psychiatrycznych. powoduje jej cierpienia.wykonać samodzielnie.emocjonalnych.socjofobii i erytrufcbii(obawa przed ośmieszeniem się przez czerwienienie twarzy). np. bicie serca itp. Etiopatcgeneza-w opisach cech osobowości pacjentów z fobiami często powtarza się:osoba zależna. bierna. mogą występować ubek innych objawów psychopatologicznych. 29 ludności. w przebiegu różnych cherub psychicznych.wysokości. niekiedy bardzo zaburza życie chzrych. jest stosunkowo częste.obawa przed brudem(myzufobia)i chorobą(nozofobia). dotyczące chorób-powyżej 30. zwłaszcza gdy mają charakter nieoczekiwany i szczególnie przykry dla jednostki. Fobie społeczne przejawiają się w pustaci obaw przed kontaktami z innymi ludźmi. społeczne fobie rozpoczynają się najczęściej w wieku dojrzewania. wysokością. to samo obserwuje się czasem po ustąpieniu stanu depresyjnego. Epidemiologia-rozpowszechnienie fobii prostych. np. W związku z obawą skompromitowania się u chorych występuje zwiększony niepokój. a także dążeniem chorego do unikania tego typu bodźców lękutwórczych. Zaburzenia lękowe w postaci fobii(F 4 O). np. Fobie dominują niekiedy po zejściu stanów lękowych w obrazie chorobowym(np.zwierząt.

aby stale z nim przebywać. usiłuje doprowadzić do tego. i dlatego jest lu niej zbliżona pod względem wielkości i charakteru objawów występujących w obrębie układu aurullOllllCZllCgO. że nastąpi napad. po wstrzyknięci antybiotyku miała zapaść z uczuciem. wiąże się z obawą oceny w roli dorosłego. trudności w podjęciu działań. zmniejsza się jednak nasilenie dolegliwości. Agorafobia nie jest zaburzeniem monosymptomatycznym. że otoczenie dostrzega te objawy i negatywnie je ocenia. później w ośrodku dziennym. . Zespół asteniczny występuje w przebiegu wielu chorób. Po kilku dniach została wypis jednak w domu zaczął narastać niepokój. Re ko w an i e jest zrużnicowane.imipraminy w dawce 75 mgprzez 3-4 tygodnie oraz inhibitora zwrotnego wchłaniania serotoninyfuoksetyny(Prozac).Pacjenci mają przeświadczenie. . zwiększoną męczliwość. niekiedy początkowe w warunkach stacjonamegoddziału nerwic. Fobia ta rozwija się najczęściej jako kolejna faza nerwicy lękowej. np. zabaw. Są to skargi na osłabienie. w tym niekiedy małżeństwa. Mogą także zawierać obawy przed skompromitowaniem się wobec utraty kontroli nad sobą. czując się bezpiecznie wyłącznie w towarzystwie małżonka. rozpadu więzi społecznych. że umiera. np. drażliwość. jako zejście lub komplikacja chorób somatycznych. Często prowadzi do wycofania się z aktywnego życia.w chorobie afektywnej. przestała się poruszać samodzielnie poza domem. wychodzenia na ulice. . W wielu krajach termin ten wyszedł z użycia-nie ma go w amerykańskich klasyfikacjach DSM-Ul i DSM-IV jednak do lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej częstz zgłaszają się chorzy z typowymi dla tej postaci zaburzeń dolegliwościami. zmienność nastroju. Obawy dotyczą najczęściej tego. padaczce). ma bardziej złożony charakter.pugwałtownych napadach lęku. Wstydzą się więc swoich objawów i coraz bardziej unikają przebywania z innymi. Przebiega jako zaburzenie przewlekłe. W czasie pobytu w szpitalu z powodu przerwania ciąży wystąpiły u niej stany gorączkowe do 3 b O. atrakcyjnego partnera itp. Może ona występować w przebiegu rozmaitych chorób psychicznych(np. kilkakrotnie telefonicznie wzywała męża dz domu z powodu obaw. Pomocne może być stosowani m(pierścieniowych leków antydepresyjnych. czyli lęk otwartej przestrzeni. szczególnie w układzie grupowym. najmniej korzystne w agorafobii:u 25%pacjentów po leczeniu utrzymują się obawy. większość niepracujących kobiet nadal nie porusza się póz domem samodzielnie. sklepów. schizofrenii. zwłaszcza w samotności)oraz różne socjofobie. w pobliżu zaś nie ma nikogo bliskiego do udzielenia pomocy. wyczerpanie. publicznego przemawiania i zabierania głosu. Proste fobie monosymptmatyczne są podatne na terapię technikami behawioralnymi. Pacjentka w wieku 28 lat. często towarzyszy jej klaustrofobia(obawa przed przebywaniem w zamkniętych pomieszczeniach. ponieważ chory. okresowo się zaostrzając. Neurastenia(F 40. Agorafobia. Agorafobia wymaga systematycznego kompleksowego leczenia. zaczęła się bać pozostając sama. zwłaszcza infekcyjnyci somatycznych. Fobie te zajmują jakby miejsce pośrednie między poprzednio wymienionymi a agorafobią. Zazwyczaj ren typ fobii rzzwija się w okresie dorastania. że może nastąpić coś strasznego i niebezpiecznego. Najkorzystniejsze bywa w ostro odgraniczonych fobiach. Wielu pacjentów z agorafobią wycofuje się z pracy zawodowej i przechodzi na renty inwalidzkie Przykład. odwiedzania. 3.

W leczeniu wykorzystuje się wypoczynek. Nierzadko u tych pacjentów stwierdza się chwiejność tętna i ciśnienia krwi. w nocy nie sypiam'). Ostatnia dziewczyna powiadomiła go. brak energii i inicjatywy. W tych ostatnich uwarunkowania zewnętrzne odgrywają decydującą rolę. narzekają na osłabienie pamięci. drażnią go ludzie i hałas. przynależność do warstw społecznych o niższym statusie i gorszych warunkach materialnabytowych. jak słaby napęd. czy różne postacie depresji są uwarunkowane ich przynależnością do odmiennych jednostek nozologicznych. wzmożona pobudliwość. apatię. nie może się skupić podczas lektury fachowej. po przebudzeniu nie czują się wypoczęci. Przykład. Również trudne warunki bytowe. że jest w ciąży. wzmożona wrażliwość na jaskrawe światło. obarczenie licznymi obowiązkami rodzinnymi i zawodowymi. hałas. od kilku tygodni sypia po 4-5 godzin. jego wynik zadecyduje o pozosuniu na uczelni. w której występuje drażliwość. Z kolei w koncepcji stresu astenię rozpatruje się jako fazę nieswoistcj reakcji organizmu na bodźce otoczenia. w której dominuje zniechęcenie. Nadal trwają kontrowersje. wersji klasyfikacji ICD prawdopodobnie będzie istniał podział na głębokie i łagodne zespoły depresyjne. zmianę środowiska. . niewłaściwe odżywianie. Próbując wytłumaczyć indywidualne różnice w powstawaniu zjawisk zmęczenia. Psychofizjclogiczne mechanizmy procesu zmęczenia się nie są znane do końca. szybkie zniechęcanie się i rezygnowanie z zamierzeń. żywy dermografizm. przebieg. osłabienie popędu). narzeka na stałe uczucie zmęczenia. fizykoterapię. W klasyfikacji ICD(wersja Q figuruje nerwica depresyjna. w DSM-Ul nerwica dystymiczna. u których one występują.mogą sprzyjać wystąpieniu tego zespołu. wiązano je z konstytucją. Niekiedy występują jakby kolejne fazy-hipersteniczna. trudności w zasypianiu lub bardzo płytki sen(. stałe oddziaływanie przykrych sytuacji.niekiedy wiąże się z działaniem substancji toksycznych. można stwierdzić konstelację określonych cech i zachzwań w dzieciństwie(trudnzści kontaktu. zawsze są zmęczeni. obawia się. schudł z powodu braku łaknienia o 3 kg. Pacjent w czasie sesji jesiennej ma przystąpić do nie zaliczonego na wiosnę egzaminu. ostatnio kilkakrotnie miał trudności ze wzwodem podczas prób zbliżeń seksualnych. długotrwale przebywanie w warunkach nadmiernego hałasu. potliwość. wieczorami narasta niepokój. ale-ze względu na powiązanie tego zjawiska z czynnikami psychologicznymi jego udział w patogenezie nerwic jest prawdopodobny. zniecierpliwienie. rż" brak bliskich satysfakcjonujących relacji z ludźmi. nie mogą się skupić. Nerwica depresyjna lub w DSM-III-dystymiczna. któremu towarzyszą ujemne przeżycia. wibracji. Stąd dane. że cierpi na jakąś poważną chorobę. apatia. głowy i całego ciała. że do jej powstania przyczynia się długotrwale przeciążenie na skutek wysiłku. Student. oraz hiposteniczna. natomiast w 10. anhedonia. zależność. lękliwość. typem układu nerwowego i z takimi cechami osobowości. Obraz kliniczny. wzmożenie odruchów ścięgnistych. domaga się od niego zajęcia stanowiska. zajęcia ruchowe. częste choroby. pobyty sanatoryjne. zaburzenia wegetatywne i seksualne(przedwczesny wytrysk. zmienność nastroju. wilgotności itp. Częste są bok. u chorych zaś. niektóre leki. Pacjent w wieku 23 lat. jak:strata matki przed I I. leczenie-pacjenci skarżą się na ogólne osłabienie i wyczerpanie. kłopoty z jedzeniem)oraz działanie takich czynników i wydarzeń. nie może sobie znaleźć miejsca.

Niekiedy zainteresowania skupiają się prawie wyłącznie na własnej osobie. do faktu. trudności podjęcia jakiejkolwiek aktywności. że nie potrafi się skupić. Personel medyczny niekiedy odbiera zachowanie się pacjentów jaku demonstracyjne i domagające się. że jednostka w zetknięciu się z obiektywnie i dla niej subiektywnie trudnymi sytuacjami będzie prawdopzdobnie postrzegać i oceniać je. myśli o bezsensowności życia. brak chęci do czegokolwiek. niezadowolenia.. również aktywność w ciągu dnia ulega znacznym wahaniom. wyuczona bezradność'). osamzmieniabezradności. zaburzeń cyklów biologicznych. budzenie się o około czwartej nad ranem i niemożność ponownego zaśnięcia. Obraz kliniczny-pacjent zgłasza skargę na uczucia smutku. Mają reż nierzadkzprzekonanie. niespokojny sen. Takim myślom towarzyszy niepokój i obniżony nastrój. co łatwo może się utrwwić. fobie. łaknienia i snu. Przeciwko temu rozpoznaniu przemawia brak wyraźnej okresowości. skargi dotyczące zaburzeń pamięci mają charakter subiektywny. niemożności doznania radości i satysfakcji. łaknienia(zmniejszenie lub zwiększenie masy ciała). przy czym niekiedy zmiana . Po zabiegu ivrzerezwmii zaczęła zgłaszać skargi na obniżenie nastroju. trwającą co najmniej kilka miesięcy. Stosunkowo mulą wartość mają wypowiedzi o myślach samobójczych. że własnym działaniem nie są w stanie zmienić swojej sytuacji(. napaduw lęku prekorlialnego i składników psychotyczngych. oprócz innych urazowych doświadczeń. Przykład. Ogólny stan pacjenta ulega na ogół poprawie po upływie 2-4 miesięcy. rzeczywistość oraz przyszłość negatywnie i pesymistycznie. u także częstość występowania. Pacjentka w wieku 48 lat. W takim ujęciu czynnikami wyzwalającymi nerwicę depresyjną. wyjaśnień i uspokojeniu uraz zażywaniu preparatu Smeąuan w dawce 25 mg 3 razy dziennie wystąpiła wyraźna poprawa nastroju. po udzieleniu informacji. poczucie osłabienia. napady lęku. iż dokonana operacja oznacza niemożność kontynuowania życia seksualnego i stratę cech kobiecych. Nierzadko obwinia innych za swój stan. przewiduje niekorzystny przebieg wydarzeń. że pacjentka uważała. siebie. Zwykle dominuje duża chwiejność nastroju. niepokoju. Nie wierzy w swoje możliwości. zapatruje się pesymistycznie na przyszłość. że-rozpoznując depresję nerwicową-należy wykluczyć liczne choroby somatyczne. a także obniżenie popędu seksuulnego.Przyczynia się to. nadmierna senność). przebieg i leczenie-jeśli w obrazie psychopatologicznym występuje znaczny niepokój. . Po przeprowadzeniu kilku rozmów. Należy pamiętać. że niewiele rzeczy go obchodzi i interesuje. w wykonywaniu swoich obowiązków. ponieważ chorzy wybiórczo postrzegają i wychwytują ujemne bodźce i sytuacje. niekiedy chorzy eksponują zaburzenia snu(płytki. endogennych"może być trudne. ale częściej widzi głćwnie własne błędy i wady. trudność zaśnięcia. rolę w swoim życiu. skargi na niemożność zajęcia się czymkolwiek i zaangażowania się w rozmowę lub lekturę nie znajdują potwierdzenia. wczesnego budzenia się. że ma duże trudności i opory. które mogą się przyczynić do rozwoju zespołu depresyjnego. zwłaszcza o charakterze utraty. Często w zgłaszanych dolegliwościach ważne miejsce zajmują bule głowy i w całym ciele. brak łaknienia. beznadziejności swojej sytuacji. to zróżnicowanie z głębszą depresją z kręgu. ucisk w klatce piersiowej. podczas których wyjaśniło się. Twierdzi. zniekształcając ich znaczenie. zjawiska depersonalizacji i derealizacjioraz znaczne obniżenie aktywności. mogą być rozmaite wydarzenia życiowe. zaniku popędu seksualnego. U niektórych chorych dopiero wyniki leczenia tró(pierścieniowymi lekami przeciwdcpresyjngymi i późniejszy przebieg ułatwiają ustalenie rozpoznania. Rozpoznanie.

co z kolei może je utrwalić. ukształtowanej pod wpływem czynników społeczno-kulturowych. Ta najstarsza postać nerwicy wykazuje zadziwiającą żywotność. . Obraz kliniczny jest bardzo różnorodny. Nerwica histeryczna lub-według ICD-10-zaburzenia pod postacią somatyczną(w tym somatyzacja. Dla obrazu psychopatologicznego charakterystyczne są zaburzenia świadomości i zaburzenia w układzie czuciowa-ruchowym oraz zachowania o prymitywnym reaktywnym charakterze. przekazujące określone treści i komunikaty otoczenia. Prymitywny reaktywny charakter zachowania świadczy o rezygnacji lub niemożności zmierzenia się z wymogami rzeczywistości. posiadanej wiedzy. mogą mieć charakter ostry i przewlekły. bogaty w liczne objawy. czytelnym charakterem. że istnienie cech zsobowości histerycznej(zależność od innych dążenie aby nimi manipulować oraz kontrolować swoje otoczenie. że doświadczenie i obserwacje kliniczne potwierdzają istnienie określonych zespołów psychopatologicznych o pewnych wspulnych cechach(w tym przebiegu)oraz patogenetycznych mechanizmów psychofiz(alogicznych. wiedzy i pragnień chorego. nagłością wystąpienia. motywacją wzbudzającą skojarzenia z dążeniem chorego do uzyskania ulg. ale rolę decydującą odgrywają procesy uczenia się w zetknięciu z trudnymi sytuacjami. opierając. Zaburzenia dysocjacyjne 144.zmniejszenie lęku. opieki). Zawsze wskazana jest psychoterapia podtrzymująca oraz poznawcza. a także nieuświadomione motywy o charakterze życzeniowym.nagły niedowład górnej kończyny u młodocianego w chwili jej uniesienia z zamiarem uderzenia ojca)albo ukryte motywacje(np. Zaburzenia czuciowa-ruchowe obejmują hipo-i hiperfunkcje. Najczęściej występuje nagły początek i niekiedy nie mniej nagłe ustąpienie zaburzeń. podobieństwem wielu objawów do występujących w przebiegu chorób organicznych. stanowiące odpowiedź na oczekiwane lub istniejące trudne i frustrujące jednostkę sytuacje. pełnienie roli społecznej chorego itp. imitujące"różne choroby somatyczne i neurologiczne. Tłumaczy to również. Wyobrażenia o chorobach powstają na podstawie własnych obserwacji. że objawy często sygnalizują i przekazują innym ludziom w sposób pośredni. hipochondria.drżenie rąk lub nagła ślepota u żołnierzy w czasie działań wojennych)oraz jej oczekiwania wobec innych(np.udzielenia pomocy. małe dawki chlorprnyksenu itp)mogą być pomocne. niekiedy określanym jako. ulgi.otoczenia i leczenie farmakologiczne(hydroksyzyna do 200 mgdziennie. psychogenne zaburzenia bulowe. Do czynników kształtujących te cechy osobowości zaliczamy czynniki konstytucjonalnadziedziczne. ekspresyjne. korzyści. zmienny. których jednostka nie potrafi opanować i rozwiązać. mowa ciała". się skutecznie powtarzającym się próbom wyrugowania tego terminu z aktualnie istniejących klasyfikacji. brakiem zgodności zakresu objawów z innerwacją fijolzgiczną. Przyczyn tego należy szukać w fakcie. Nierzadko jednak zaostrzenia lub ponowne wystąpienie stanów depresyjnych jest coraz częstsze i nerwica nabiera charakteru przewlekłego. nie kontrolowana emocjonalność. atypowe zaburzenia somatyczne)F 45 oraz zaburzenia dysocjacyjne****. skłonność do dramatyzowania i fantazjowania. W mechanizmach patogenetycznych dużą rolę odgrywają wyobrażenia jednostki o chorobach oraz ich przejawach. Zwracają uwagę otoczenia intensywnością i dramatyzmem wyrazu. uwagi. symboliczny. Oznacza to.. Konsekwencją dramatycznego i wywołującego inwalidztwo charakteru zaburzeń jest często uzyskanie pewnych ulg-np. zmiennością obrazu związaną z zachzwaniem się otoczenia choregz. niedojrzałość)nie jest niezbędne do powstania zaburzeń histerycznych. zależne od wyobrażeń. choć je ułatwia. o przewadze procesów emocjonalnych nad intelektualnymi. istotę przeżywanego przez jednostkę konfliktu(np. mające niekiedy symboliczny charakter. konwersja.

afonia lub mówienie szeptem. zespołu depersonalizacyjnego. może także wystąpić w postaci samodzielnego zespołu). należy dążyć do jak najszybszego usunięcia poszczególnych objawów. Przebieg i całowanie przedstawiają się bardzo rozmaicie. wzdęcia. kula w gardle'). w kturj się znalazł chory oraz cechy jego osobowości. dodatkowo komplikując . Jednak nie jest wskazane ustalenie diagnzzy na zasadzie per zacArizwew. a także wtórne korzyści(społeczne i interpersonalne). transu. osobowość mnogą i naprzemienną. całokształt obrazu klinicznego i jego dynamiki. . wymagające dokładnego różnicowania z napadami padaczkowymi. w tym tiki. reaktywne zachowania ze zmniejszoną samokontrolą. która może spowodować inwalidztwo. zamroczenia jasnego. jak:teatralność zachowania się. Zalicza się także do nich fugi(ucieczki z niepamięcią). W celu przeciwdziałania takiej możliwości. Lekarze niekiedy lekceważą zaburzenia histeryczne i określają je jako ucieczkzwe. możliwe jest utrwalenie zaburzeń. Obserwuje się zaburzenia monosymptomatyczne(opadniecie powiek. zaburzeniach wzroku ślepota lub koncentryczne zwężenie pzla widzenia. belle indifference"-obojętność wytworna. tzw. spastyczny skurcz prze(yku(. Powinno się uwzględniać okoliczności wystąpienia zaburzeń. kończyn. szczękościsk). kamptokormia(nieprawidłowe ustawienie tułowia). niekiedy również nawrotów i wystąpienie innych zespołów psychopatologicznych. Mogą im towarzyszyć przykurcze. zaburzenia chodu. Również osłupienia lub pobudzenia psychoruchowego. We wszystkich tych stanach stwierdza się zaburzenia świadomości. życzeniowe lub wręcz agrawacyjne. Objawy dysocjacyjne występują w przebiegu napadów drgawkowych. u których decydującą rolę w wystąpieniu objawów odegrały czynniki sytuacyjne. także astazja-abazja(niemożność słania i chodzę. sytuację. człon irriÓ(ile. stany niepamięci. dysuria. Wyrwane z kontekstu pojedyncze objawy i cechy zaburzeń. charakter urazu psychicznego i przeżywanego konfliktu. hipersomnii(nadmierna senność). w postaci omdleń. dwustronne i połowiczne. skóry i błon śluzowych. ruchy mimowolne.życzeniowamotywacja lub symboliczny charakter objawów.przy braku dostatecznej motywacji do wyzdrowienia lub niewłaściwym postępowaniu lekarzy. Diagnostyka różnicowa jest częste rzeczą trudną. Wśród zaburzeń o charakterze hipofun ket i układu czuciowego należy wspomnieć o znieczuleniach głowy. Taka postawa personelu medycznego może przeważnie zaciążyć na stosunkach z pacjentami. rzadko występującą ciążę rzekomą. nie mogą decydować o określeniu zaburzeń jako histerycznych. zaburzeniach słuchu łącznic z głuchotą. wymioty. Wśród hiperfunkcj i ruchowych najczęściej występuje grubufaliste drżenie głowy. Do h i perto n k ej i można zaliczyć parestezję i hiperstezje. wymaga doświadczenia i współpracy lekarzy rożnych specjalności. U pacjentów z cechami osobowości histerycznej nierzadko występuje szybkie ustąpienie objawów. U pacjentów. jąkanie się. aerofagię(łykanie powietrza).Do najczęstszych hipofunkcj i ruchowych należą niedowłady i porażenia kończyn-jednostronne. a także przyczynić się do jatrogenii i powstania niejednej tragedii osobistej. natomiast uznanie bólu za objaw histeryczny wymaga dużej ostrożności(w ICD-10 "uporczywe bóle psychogenne"). języka. np. ma. Do grupy zaburzeń pod postacią somatyczną zalicza się też niekiedy czkawkę. napady drgawkowe.

z trudem. Przewaga tego typu myślenia ma być Uem. Opis ten odnosi się do natręctw występujących w przebiegu nerwicy-niekiedy określanej także jako choroba nauęcrwi nie dotyczy fenomenów anankastycznych(ananke-los. narzucone i przymusowe. sztywne wartości moralne i normy społeczne. wyobrażenia. wątpliwości)lub ich ciągów oraz kompulsji(działania proste lub czynności złożone). Cechy te są zazwyczaj zaznaczone u pacjentów o osobowości anankastycznej. wśród nerwic-3-(r%. na którym łatwiej występuje zjawisko. zasadniczość. niepożądane. możliwością zakażenia się. upór. wyjaśnień i uspokajania. religijnymi.przebieg i zejście zaburzeń. mogą ulegać zmianom w przebiegu zaburzeń. wysoki poziom aspiracji. częstz długo nie ujawniają ich lekarzowi.matematycznymi. jakby się ich wstydzą. wyobrażeń i czynności jako niechciane. Treści nwręctw są w dużej mierze związane z czynnikami kulturowymi. Pustać ta charakteryzuje się stosunkowo jednolitym i ograniczonym charakterem objawów oraz niekorzystnym rokowaniem. Obsesje mogą występować samodzielnie lub razem z kompulsjami. pedantyczność. psychiczne występują częściej niż u pacjentów z innymi nerwicami. a także anankastyczneprzymusy kontrolowania. impulsów. rozważania. 8-I'%w praktyce psychiatrycznej-I-29. Wywołują one napięcie i niepokój. do nadmiernego uogćlniania:może ono być sztywne i jakby pozbawione napięcia emocjonalnego oraz napędu. . symbolicznego i magicznego. Jednocześnie próby przeciwstawienia się im najczęściej zwiększają lęk. Funkcje intelektualne chorych na nerwicę natręcrw charakteryzują się tendencją do przewagi myślenia abstrakcyjnego. ale jednocześnie domagają się wielokrotnych zapewnień. np. w sposub zdecydowany. Mniej więcej u 50%chorych stwierdza się cechy zscbowości anankastycznej. Wewnętrzna walka między dążeniem do kontroli nauęctw a uleganiem im ogranicza stopniowo funkcjonowanie chorego. dążenie do dominacji. brak rozluźnienia postawy ciała i wyrazu twarzy. problemami pracy. upewniania się. sumienność. Obraz kliniczny-pacjenci często sprawiają wrażenie skutych. moralnymi. Występuje równie często u mężczyzn. Niejednokrotnie z uporem. porządkowania i zabezpieczania się przed niepowodzeniem lub poczuciem winy. Sprawiają wrażenie. agresji wobec siebie lub innych. Zaburzenia obsesyjna-kompulsyjne(l 42). porządku. przeznaczenie)występujących także u ludzi zdrowych lub w przebiegu chorób neurologicznych i psychicznych. ruchy są mało płynne. słowa. przeciwstawiają się próbom ograniczenia wykonywania przez nich czynności natrętnych. z zagadnieniami seksualnymi. Istota przeżywanego konfliktu sprowadza się często dz walki między potrzebami a zasadami. nieokazywanie emocji. Pacjenci odczuwają objawy w postaci natrętnych myśli. Współczynnik nerwicy natręctw w populacji ogólnej wynosi 0. Pacjenci najczęściej niechętnie. szczególnie złożongychrytuałżw. Widoczne jest wzmożone napięcie mięśniowe. impulsy. uboga mimika twarzy. U najbliższych krewnych tych chorych zaburzenia. że nie są w pełni krytyczni wobec treści natręctw oraz ich absurdalności. zawierające na ogół irracjonalne treści. Widoczny jest wtedy narastający strach i niepokój z towarzyszącymi wybuchami wrogości i agresji. Wśród najczęstszych można wymienić myśli związane ze stanem zdrowia. niewiele mówią o swoich objawach. zabrudzenia. jak u kobiet. agresywność. niekiedy abstrakcyjnymi. jednostajna intonacja. N atręc(w a mogą mieć charakter pojedynczych obsesji(myśli. u których stwierdza się także dokładnzść. przeżuwania". z koniecznością sprawdzania. czystości.

W ciężkich przypadkach zwraca uwagę prawie całkowity brak uwzględniania potrzeb i interesów innych. Niektórzy z tych chorych prowadzą życie inwalidów. po urazie psychicznym. fizycznym lub przebytym zakażeniu. Niekiedy hipochondryczne nastawienie jest charakterystyczne dla całego życia pacjenta. ale rozstrzygnięcie tego wymaga niekiedy próby leczenia er iłowa(ur. niekiedy dopiero po wielu latach rozpoznanie ulega ZDUBOIC. rż" np. Taki przebieg występuje zwykle u chorych z osobowością anankastyczną. łącznie z uszkodzeniami fizycznymi(szorowanie dłoni środkami dezynfekującymi. brak cech osobowości anankastycznej. sensytywnych. np.w postaci natrętnego poprawiania zadań szkolnych. objawy występują zazwyczaj przed 20. istnieje uporczywe przekonanie o uszkodzeniu lub schorzeniu mało podatne na przekonywanie i argumenty. V pewnych chorych.schizofrenii czy depresji. nagły. np. zwłaszcza internistów. liczenia numerów domów. ma własną koncepcję ich chorobowego pochodzenia i całkowicie skupia swoje obawy oraz uwagę na przeżyciach chorobowych. Nerwica hipochondryczna. łącznie z metodami psychoterapii-w tym szczególnie technikami behawicralnymi-oraz podawanie leków(np. ponieważ zespół hipochondryczny zwykle występuje w przebiegu innych zaburzeń. chodzenia po określonych płytach chodnikowych. gdzie jest stosowany kompleksowy program terapeutyczny. przymusowe czynności samouszkadzające. spędzanie wielu godzin na wykonywaniu czynności przymusowych. Nerwicę hipochondryczną należy rozpoznawać wtedy.po porodzie. wyobrażenia o treści seksualnej lub bluźnierczej. wypowiadając liczne skargi na przykre doznania i dolegliwości. przebieg staje się przewlekły. W okresie dzjrzewania często występuje onanizm o cechach kompulsyjnych. wymagających opieki otoczenia. postępujące izolowanie się. Poszukiwanie pomocy ma miejsce dopiero po upływie kilku lat. gdy u chorego dominuje zainteresowanie własnym zdrowiem. U pozostałych pacjentów początek jest na ogół ostry. którzy systematycznie odwiedzają lekarzy różnych specjalności. w kturych natręctwa występują w przebiegu zespołów depresyjnych. Hipochondryczne skargi należy odróżniać w stosunkowo licznej grupie pacjentów w starszym wieku. a nawet zabiegami operacyjnymi. Są to sporadyczne przypadki. zwłaszcza u jednostek niepewnych. również kompulsje. objawy okresowo się nasilają. Przebieg. Przeżywane uczucia zagrożenia pobudzają wielu z tych chorych du zapewnienia sobie bezpieczeństwa przez stałe kontrolowanie siebie i innych oraz otaczających domniemanych wrogo nastawionych sil. Istnieje na ogół tendencja do stopniowego wygasania nauęctw. Leczenie farmakzlogiczne może być pomocne w tych przypadkach. Anwranilu w dawce do 200 mg). o cechach psychastenicznych. . przy czym stwierdza się nieznaczne i krótkotrwałe poprawy pu aktualnym leczeniu na oddziałach stacjonarnych. u których w wywiadzie stwierdza się uraz porodowy. próby walki z nimi zastępuje rezygnacja i nasilające się obniżenie nastroju. który stanowi dla nich autorytet i istotne źródło wsparcia oraz nadziei. do istniejących obsesji dochodzą coraz to nowe. można wtedy je oceniać jako postać zaburzenia osobowości. Dla tych pacjemżw ważny jest niekiedy długotrwały związek terapeutyczny z lekarzem. jako objaw zaś w nerwicy natęctw. Początkowy opór chorego wobec natręctw słabnie. mogą one jednak występować długz w stosunkowo małym nasileniu. wyrywanie sobie włosów itp). Istnienie tej postaci nerwicy jest podawane w wątpliwość. nerwicy lękowej. Pacjent. lecz dalszy przebieg charakteryzuje się częstymi pobytami w szpitalach. doprowadzanie się du stanu wyczerpania. rokowanie i leczenie.

U kobiet mogą się przejawiać w postaci braku reakcji na bodźce seksualne. dyspareunii(bólów w czasie stosunku). lęk. nagłą śmierć jednoczesną kilku bliskich osób. trwa nie dłużej niż rok. Są to opóźnione lub/i przedłużone reakcje na wydarzenie lub istnienie krćtko-lub długotrwałej sytuacji o wyjątkowo obciążającym i zagrażającym charakterze(w czasie wojngy.u byłych więźniów obozów koncentracyjnych). unikanie bodźców wywołujących wspomnienia. . . fuga). Pełnienie roli społecznej pacjenta oraz utrzymywanie społecznego i emocjonalnego kontaktu z lekarzami srało się dla nich jedynym bardzo ważnym spzsobem zaspokojenia potrzeb własnych. awersji. Zaburzenia seksualne o charakterze nerwicowym 152 u mężczyzn mogą dotyczyć zdolności do wzwodu(impotencja wzwodu). objawy różnorodne.migracja.. zorientowaną na wsparcie i na rozwiązanie problemu. pćżniej rozpacz. że po przeżyciu wyjątkowo nieoczekiwanego. osłupienie)lub pobudzenie i nadmierna aktywność(ucieczka. W obrazie dominują początkowo zwężenie pola świadomości. zamartwianie się. Personel medyczny w tej sytuacji spełnia zadania terapeutyczne. aktów terroryzmu. Są to zazwyczaj ludzie samotni o bardzo ograniczonych więzach społecznych. jaku trwałe zmiany osobowości po przeżyciu sytuacji ekstremalnej-(np. zaburzenia orientacji. która poprzednie nie miała zaburzeń psychicznych. depresja. psychoterapię krótkoterminową. okupacji. która charakteryzuje się szybkim ustąpieniem po nagłym przeżyciu katastroficznej sytuacji przez osobę. Do tych wydarzeń zalicza się katastrofy żywiołowe. wychodząc naprzeciw tym pacjentom:przebieg zaburzeń jest w rej grupie chorych najczęściej przewlekły. sytuacje wojenne-bitwy itp. Druga grupa tych zaburzeń nosi nazwę. napady. wyobrażeniach na jawie lub w snach oraz obojętnienie uczuciowe. mających mniejsze znaczenie urazowe. itp. Podstawą dla wyodrębnienia tej kategorii zaburzeń stały się obserwacje. określa się. gniew. opóźniony. stresujących"wydarzeń życiowych. pochwicy. stresowe pourazowe". wypadki. Trwają od kilku tygodni do 6 miesięcy. nadmiernego popędu. Zaburzenia adaptacyjne stwierdza się zwykle nie dłużej niż w miesiąc po.szukając kontaktu i wsparcia. przeżycia tortur. Większość tych zaburzeń występuje w przebiegu nerwicy. To samo dotyczy zaburzeń obserwowanych w okresie adaptacji do istotnych zmian życiowych lub do następstw trudnych. anhedomi. zatrudnienia. Postępowanie lecznicze we wszystkich tych zaburzeniach powinno uwzględniać interwencje kryzysowe.. przejście na emeryturę itp. wytrysku(przedwczesny. zaistnieniu sytuacji trudnej lub zmiany życiowej(np. utrata osoby bliskiej. niekiedy występują objawy lękowe i/lub RgTCSVWOC. gwałty. Zwykle pc trzech dniach objawy ustępują. gwałtu. jednak nierzadko jako stosunkowo ograniczony zespół psychopatologiczny. poczucie niemożności poradzenia sobie i ograniczona zdolność do wykonywania codziennych czynności. glćwnie obniżenie nastroju. braku potrzeb. Zaburzenie ma zwykle charakter przemijający. farmakoterapię. smutek. Przewlekłe późne następstwa. holocaustu. a próby ich usamodzielnienia na ogół nie przynoszą rezultatów. które niekiedy przejawiają się przez dziesiątki lat. natrętne przypomnienie sobie sytuacji lub wydarzeń we wspomnieniach. Występuje dotkliwe. związanych z klęskami żywiołowymi. Reakcja na cigżki stres i zaburzenia adaptacyjne F 43. przygnębienie. zaburzenia lub brak orgazmu. wystąpienie choroby somatycznej). wyłączenie się(amneja. Wyróżnia się ostrą reakcję na stres. brak)i odczuwania szczytowania. stresującego"wydarzenia życiowego mogą wystąpić zaburzenia u określonym obrazie psychopatologicznym i przebiegu. izolowanie się.

aktualnej sytuacji pacjenta. Pierwsze trudności lub niepowodzenia w podjęciu życia seksualnego mogą na zasadzie błędnego koła. zgłosił się ze skargami na przedwczesny wytrysk. Pacjent. Wiele przekazuje on również mimiką. reakcjami wegetatywnymi. podczas których u pacjenta występuje wytrysk. skupianie się na przebiegu aktu i doznaniach seksualnych. pracy. co pragnie zmienić w sobie i w swoim życiu. co przeszkadza w nawiązaniu . który występuje w trakcie pieszczot przed immbiz pems. jakie uczucia wzbudzają w szbie uczestnicy procesu wzajemnej komunikacji i interakcji. relacji z innymi ludźmi:nader istotne jest. dotychczasowego przebiegu zaburzeń. który jest uwikłany w wystąpienie lub utrzymywanie zaburzeń u chorego. że ma to znaczenie. co pacjent stara się zbagatelizzwać. który uprawiał zarówno w dzieciństwie. postawą ciała. życia uczuciowego i seksualnego. jak i intensywnie w okresie ostatnich dwżch lat przed poznaniem obecnej narzeczonej. Dla rozpoznania ważne jest także. objawów i cierpień pacjenta. W wieku 18 lat. przy próbie zbliżenia pod wpływem alkoholu z przygodną znajomą podczas prywatki. szkoły. Rozpoznawanie nerwic. małżeństwa. lat 21. udzieleniu informacji z mechanizmach przedwczesnego wytrysku.Dużą rolę w wystąpieniu i utrwaleniu tych zaburzeń odgrywa lękowe oczekiwanie niepowodzenia. Przyjmuje się. parasomnie). Wśród zespołów behawioralnych związanych z zaburzeniami fizjologicznymi wymienione zostają zaburzenia odżywiania się(F 5 O). znacznych różnicach czasowych w dochodzeniu do orgazmu i wytrysk o nieszkodliwości onanizmu oraz wskazawek co dc możliwości przedłużenia cz przed wystąpieniem wytrysku skargi i obawy ustąpiły. okoliczności. o czym wspomina jakby mimochodem lub zaprzeczając. Znaczenie ma także brak wiedzy i doświadczenia oraz konflikty z partnerem. oraz środki farmakologiczne)jest raczej korzystne. traktowanie sprawności seksualnej jako miernika własnej wartości. która przeżyła uraz seksualny w dzieciństwie lub ma wpojone sztywne normy moralne. doszło do wczesnego wytrysku. Przykład. jednak często dochodzi do różnorodnych pieszczot. stać się początkiem przewlekłych zaburzeń. dysfunkcje seksualne nie spowodowane zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną(F 5 O53). Przez następne 2 lata pacjent nie podejmował prób rozpzczęcia życia seksualnego. nieorganiczne zaburzenia snu(dyssomnia. zwłaszcza techniki behawinalne. że w powstaniu i przebiegu tych zaburzeń istotną rolę odgrywają czynniki psychologiczne. całym swoim zachowaniem. Od kilku miesięcy ma narzeczcną. intonacją. odrzucające seksualność i jej przejawy. do czego dąży. zwłaszcza wtedy. jak pacjent postrzega siebie oraz swoje trudności i problemy. Ważne jest uzyskanie szczegółowego wywiadu dotyczącego dzieciństwa. rodziny. gdy występują u osoby. która powinna dostarczyć jak najwięcej informacji na temat dolegliwości. Rokzwanie w przypadku wczesnego podjęcia leczenia(psychoterapia. która nie zgadza się na stosunki seksualne przed ślubem. Podstawowym sposobem ustalenia rozpoznania jest rozmowa. Czasem nie mniej ważne informacje można uzyskać odczytując to. ruchowymi. w których występują i się nasilają. partnerka gc wyśmiała. Wiąże się to z onanizmem. co potrafią sobie przekazać i nazwać. ponieważ wtedy relacje seksualne stają się często narzędziem walki i manipulacji. ale najczęściej wymaga współpracy partnera pacjenta. Po kilku rozmowach. o czym marzy. utrwalenia odruchu warunkowego.

Ta poprawa samopoczucia jest określana mianem. elekt placebo"i jest wynikiem działania nieswogtychczynników leczniczych. Aby to osiągnąć. postrzegania i zachowania pacjenta. kcmunikatżw niesłownych i własnego zachowania. Nie oznacza tu naturalnie.. zdolności dgsamounalizy i samokontroli. nerwicowych"relacji pacjenta z ludźmi ujawniają się czytelnie. że lekarz nie powinien przeprowadzić diagnostyki różnicowej i że nie należy korzystać. wpływu na pacjenta. Jednakże u większości pacjentów z nerwicami psychoterapię należy stosować w sposćb świadomy i planowy. sygnalizuje mu możliwe trudności i problemy. wczuwa w ję@gcierpienia i dręczące go obawy oraz wątpliwości. efekt placebo"stanowi istotną pomoc dla pacjentów z reakcjami nerwicowymi. a jego stylem interakcji z ludźmi. lekarz musi pzrozumieć się z pacjentem zaspokoić jego oczekiwania oraz potrzeby uzyskania wsparcia i informacji. wówczas stosowanie psychologicznych. czynności nerwowo-psychicznych i narządów wewnętrznych. które-oprócz określenia zespołu psychopatologicznego-powinno zawierać charakterystykę psychologiczną pacjenta. że psychoterapia jest podstawową metodą leczenia nerwic. Często na tej podstawie można sformułować pozytywne rozpoznanie. Lekarz w swojej codziennej praktyce stale spotyka się z pacjentamigz objawami nerwicowymi i musi umieć im pomóc. stwierdzając nerwicowy charakter przeżywania. z rozmaitych badań dodatkowych u poszczególnych pacjentów. Jest to isrztne. wiedzy zawodowej. wykorzystując systematyczne oddziaływanie za pomocą wypowiedzi słownych. że się go rozumie. które mogą powstać w psychoterapii. Gdy wymienione warunki są spełnione. Samz wzbudzenie i umocnienie nadziei na wyleczenie. walorów moralnych. Wspólnymi jednak celami stosowania tych odmian są: 1) zrozumienie i akceptacja przez pacjenta zależenia. jego umiejętności fachowych. ponieważ ułatwia im samodzielne radzenie sobie przyczyniając się w ten sposób do ustąpienia dolegliwości i powrotu dgTOWOOWBZ I. przyczyn wyzwalających i utrwalających zaburzenia: 3) stworzenie . Pomocne jest. że się chce i potrafi mu pomóc że jest się zaangażowanym w jego sprawy. psychoterapię zgćlnie możną podzielić na podtrzymującą i restrukturalizującą. a co za tym idzie-w stanie jego. Niezbędne jest więc przekazanie pacjentowi. opis indywidualnych mechanizmów etioparogenetycznych oraz ocenę jego możliwości. Ułatwia to lekarzowi trafne zrozumienie przekazywangych mu informacji oraz dostrzeżenie związku między problemami i konfliktami pacjenta.kontaktu i utrudnia powstanie empatii i zrozumienia u lekarza. nakreślić plan i sposób realizacji proponowanej terapii. aby po ustaleniu rozpzznania. w miarę możliwości. W wielu przypadkach. W zależności od celów. oprócz obowiązkowego badania somatycznego i neurologicznego. umiejętności i motywacji do wyzdrowienia i współpracy z terapeutą. W psychoterapii indywidualnej (diadycznej) decydującą rolę odgrywa intensywmwięź emocjonalna. które określa lekarz. Dlatego też nie mniej ważna niż jego wiedza teoretyczna jest umiejętność wywierania psychoterapeutycznego. wiw możliwość uzyskania pomocy i ulgi przyczynia się do wystąpienia korzystnych zmian w stanie emocjonalnym pacjenta. ponieważ w ten sposób wzorce zaburzonych. że jego zaburzenia i objawy mają uwarunkowania psychogenne: 2) usunięcie. pcwstająca i rozwijająca się między pacjentem i lekarzem w przebiegu leczenia. oddziaływań w ramach relacji lekarz-pacjent staje się najważniejszym czynnikiem leczenia. Stąd ogromne znaczenie osobowości terapeuty. Leczenie i zapobieganie Przyjmuje się powszechnie.

wskazuje na osiągnięcia i postępy. zaburzeń wegetatywnych. Lekarz jest aktywny w rozmowie. pełni obaw i niepokoju. Do osiągnięcia wyników leczniczych nie jest niezbędne wywołanie głębokiego stanu hipnotycznego. modyfikacja jego sposobów postrzegania. pobudza do aktywności. wyjaśnia i tłumaczy. chęć zrozumienia i udzielenia pomocy. ukształtowania innej postawy wobec uwarunkowań i konsekwencji swoich zaburzeń. postać zaburzeń. obawach i uczuciach. gdy jest przekazana pacjentowi w stanie hipnozy. które stanowią o. Celem psychoterapii podtrzymującej. dźwiękowy. u innych-znaczne odprężenie i poprawę samopoczucia. podeszły wiek. dążą do leczenia psychoterapią: początek ich zaburzeń był nagły i wiązał się zaistnieniem sytuacji urazowej. Chorzy z drugiej grupy znajdują się w sytuacjach. Leczenie hipnozą powinno zawsze być uzupełnione innymi metodami psychoterapeutycznymi i . Jest ona wskazana u dwóch odmiennych grup. widząc u lekarza zainteresowanie.monosympwmwycznychzaburzeń histerycznych. skupia się głównie na aktualnych sprawach i sytuacjach. które trwają od 30 do 50 minut i odbywają się I-3 razy tygodniowo przez okres od kilku dni do 2-3 miesięcy. niekiedy i wobec życia. dobrych rezerwach". Wspólne dla pacjentów tych dwóch grup jest ich samopoczucie-najczęściej są napięci. czuciowa-ruchowe zaburzenia histeryczne) można np.dożylne wstrzyknięcie preparatu Amytal) . kłopotami. zaburzeń snu itp. ograniczeń i niebezpieczeństw tej metody. udziela informacji. u n. z przeżyciem. w jeszcze innych może być najbardziej skuteczna wówczas. Dlatego też przede wszystkim potrzebują wsparcia. że za pomocą hipnozy u niektórych chorych można uzyskuć ustąpienie objawów.przez uwzględnienie w wyborze stosowanych metod i technik oddziaływania zsobowości pacjenta i charakteru jego problemów: 4) poprawa samopoczucia pacjenta oraz jego fizycznego i społecznego funkC (006%10 Kl. W niektórych przypadkach (psychogenne zaburzenia świadomości. do prób nowych rozwiązań. cieplngy itp.. W innych przypadkach sugestia słowna może być wypowiedziami w stanie czuwania pacjenta przy jednoczesnym pzdaniu placebo. Często stosuje również pośrednią i bezpośrednią sugestię. niekiedy nawet dyrektywny. wykazują zespół cech. Oznacza te. może cna być skutecznym środkiem pomocniczym w leczeniu np. swoich dzlegliwościach. do wyrażania swoich uczuć. która jest stosowana przeważnie w lecznictwie psychiatrycznym ambulatoryjnym. małą zdolność dz psychologicznej refleksji.. bezradni. niejednokrotnie może sobie sprawić po raz pierwszy ulgę mówiąc o wszystkim.prąd faradyczny) . który zdaje sobie sprawę z możliwości.najkorzystniejszych warunków współdziwania terapeuty i pacjenta. kryzysowym i oddziałach surnatyez-. niekiedy po podaniu leków (np. zwiększenie jego tolerancji na trudne sytuacje i bardziej skuteczne sposoby radzenia sobie z nimi. zachęca i przekonuje. nych jest zmiana stosunku pacjenta do dolegliwości i cierpień. Obery ma możność podzielenia się swoimi zmartwieniami. z jednoczesną energiczną sugestią słowną. niekiedy zrezygnowani i poddający się. W rękach doświadczonego i odpowiedzialnego terapeuty. znaczny współudział chorób somatycznych lub zmian organicznych w o. ułatwia wypowiedzenie się o najbardziej trudnych.zastosować bodziec bólawy (np. długi okres tasowania biologicznych metod leczenia. przeżyciami. umożliwia mówienie o sobie. brak dezaprobaty lub oceny. Lekarz początkowo podczas rozmów. nieszczęśliwi. m in. kryzysu"życiowego. uspokaja. które trudno zmienić rokowanie przedstawia się niekorzystnie ze względu na długotrwałość. przykrych i intymnych stronach swojego życiu. niekiedy udziela rad i wskazówek. Chorzy w pierwszej grupie charakteryzują się pozytywnymi doświadczeniami w rozwiązywaniu złożonych problemów i umiejętnościami w radzeniu sobie z trudnymi sytuacjami. przeżywania i reagowania.

arteterapią. W większości przypadków należy po kilku seansach hipnotycznych zastosować trening autogenny. Pierwszy etap wymaga nawiązania kontaktu. trwają do 2 godzin. Grupy liczące 9-I I uczestników mogą mieć charakter otwarty lub zamknięty. niekiedy fizykoterapią itp. Polegają na odgrywaniu pewnych scen przez pacjentów przy współudziale terapeutów oraz na omawianiu ich przebiegu i analizie zawartych treści. Niekiedy szybszą poprawę uzyskuje się wtedy. skonfrontowania własnych ocen ze zdaniem innej osoby. ich ogólna liczba może wynosić od 10-15 do 30-40. Podobny charakter mogą mieć scenki pantomimiczne. ćwiczenia odwykowe (awersyjne) . w których duże znaczenie ma także przekazywanie innym przeżywanych emocji. odtwarzanie układów i relacji z innymi ludźmi. Wyjaśnienie i dostrzeżenie głównych bodźców i sytuacji chorobotwórczych. stopniowo coraz trudniejszych. terapią ruchową. Często psychoterapię indywidualną kojarzy się-zwłaszcza w warunkach leczenia stacjonarnego-z psychoterapią grupową. gdy wprowadzi się także terapię grupową. dostrzeżenia pewnych związków. modelowanie i naśladownictwo. Integrująca (restrukturalizująca) psychoterapia systematyczna jest wskazana u pacjentżw z przewlekłymi nerwicami. choroby i utoczenia oraz jego postępowania i przeżywania. Wszystkie wymienione formy aktywności grupowej. możliwe uzależnienie się pacjenta od lekarza i hipnzzy. pacjent musi systematycznie ćwiczyć przez wiele tygodni. oraz w wytworzeniu zachowania pożądanego. a ich treść i charakter są zróżnicowane. Dąży do uzyskania zmiany zasadniczych postaw pacjenta. pacjent ma mzżność przemyślenia pewnych faktów. Jest to faza wypracowania wglądu. za którą następuje faza reorientacji. oprócz swojego specyficznego działania. . interpretacja emocjonalnycwydarzeń w życiu pacjenta. która polega na stosowaniu systematycznych planowych ćwiczeń. terapią zajęciową. Aby opanować tę umiejętność. Terapia stawiająca sobie takie cele trwa zazwyczaj długo (kilka miesięcy) . Ważne odmiany to psychodrama i pedagogiczne odgrywanie ról. Podobne korzyści może przynieść psychoterapia treningowa. wymaga kilkudziesięciu spotkań terapeutycznych. Istnieją rozmaite sposoby stosowania technik behawioralnych: ćwiczenia pozytywne. polegająca nazmianiestosunku pacjenta do siebie. Terapia ta jest określana jako terapia behawioralna. początkowo pod kierunkiem personelu medycznego. na'przykład przeżywane w życiu konflikty. ich związków z życiem i cechami osobowości pacjenta oraz objawami i przebiegiem zaburzeń. źródeł swoich trudności i sposobów przeżywania oraz reagowania. jego związków z ludźmi przyczynia się do tego. że pacjent stopniowo jakby własnym wysiłkiem dochodzi do rozumienia samego siebie. obejmuje-jak w psychoterapii podtrzymującejodreagowanie pacjenta. jego mówienie o najtrudniejszych sprawach i zagadnieniach (catharsis) . pomagających w wygaszeniu nieprawidłowych nawyków. ćwiczenia negatywne. Psychoterapia grupowa w warunkach ambulatoryjnych jest zwykle stosowani samodzielnie.stosowane niezbyt długo ze względu na. Spotkania odbywają się najczęściej I-4 razy w tygodniu. reakcji lub wzorców zachowania. w trakcie którego pacjent sam wywołuje u siebie stan odprężenia psychicznego. co niekiedy jest równoznaczne z modyfikacją osobowości. Ta postać psychnerupii stosowana jest głównie w oddziałach stacjonarnych. Gdy rozmowa dotyczy szczególnie bolesngychi drażliwych tematów czy sytuacji z życia. Osiągnięcie takiej reorientacji stanowi główne zadanie tego typu psychoterapii. ich skład może być hetero-lub homogenny.

promazynę-do 500 mg dziennie (w psychogeriatrii) . sposobów reagowania i zachowania. 25-I mg) . obniżeniem nastroju. Bellacom) . Nervosol. Lekarze dyspznują obecnie bardzo dużą liczbą rozmaitych środków farmakologicznych. Najczęściej w leczeniu nerwic stosuje się leki anksjolityczne (ataraktycznekojące) . oksazepam (Oxazepam) 10-30 mg dziennie. medazepam Oudotel) -10-30 mg dziennie. Atarax) -2060 mg dziennie doustnie lub domięśniowo (lek bezpieczny! Z leków trą (pierścieniowych o działaniu przeciwdepresyjnym stosuje się klomipraminę (Ana (ranił. działanie których. nie udziela się pacjentowi optymalnej. paroksetyna. alprazolam (Xanax-I-2 mgdziennie) . tiorydazynę (30-60 mgdziennie) . Istnieje niebezpieczeństwo uzależnienia się od tych leków. Pramolamdo 300 mg dziennie oraz selektywne inhibitory wychwytu serotoniny fluoksetyna (Prozac-0. problemów i emocji. pochodne atropiny i sporyszu. Dlatego też wskazane jest. Z innych leków przeciwdepresyjnych stosuje się opipramol (lnsidon. W niektórych przypadkach-np. Hydiphen) -do I 50 mg dziennie (zwłaszcza w leczeniu nauęctw!) . Poza tym niekiedy podaje się środki roślinne oraz ich mieszanki (Nleospazmina. Na ogół samym stosowaniem leków. doksepinę (Sineąuan) -do 300 mgdziennie. nawet uwzględniając wykorzystanie czynnika sugestii. 3 mg) . zaburzeniami wegetatywnymi i czuciowaruchowymi. Librium) doustna dawka dobowa-5-20 mg. gdy są stosowane u pacjentów z zaburzeniami nerwicowymi. diazepam (Relanium. mazałam (Halcion-0. ma charakter identyczny lub podobny. ich kombinacje-np. związanych z lękiem. ale wyraźnie uzależniający!) . aby lekarz ograniczył liczbę stosowanych specyfików do lepiej znanych mu z doświadczenia i aby dążył do ich szybkiego odstawienia ze względu na prawdopodobieństwo uzależnienia się chorego oraz niekorzystnego wpływu na jego motywację do stosowania psychoterapii. Nervogran) lub prometazynę (Diphergan) -do 50 mg dziennie. imipraminę (w agarufbii) . Szeroko stosuje się także środki. Należy również wymienić nadal stosowaną pochodną difenylumetanu (Hydroxizinum. Choć przyczyny takiego postępowania lekarzy są zrozumiałe. Jednak również błędne jest twierdzenie niektórych psychoterapeutów. 20-Psychiatria. nitrazewn (Mogadon) -5-10 mg na noc (o działaniu nasennym. natręctwami. Z pochodnych benzodiazepiny chlordiazepoksyd (Elenium. Valium) -5-15 mg dziennie. Farmakoterapia.mogą być wykorzystane do celów psychoterapeutycznych. które przede wszystkim wpływają na układ autonomiczny (Propranolol do 40 mg dziennie.u pacjentów z zespołami astenicznymi i cechami rozkojarzenia . temazepam (Signopam) -20-40 mgdziennie. Farmakoterapia jest w praktyce niekiedy główną czy nawet jedyną metodą leczenia nerwic. jeśli ułatwiają pacjentom ujawnienie i omawianie ich konfliktów. a nawet właściwej pomocy. ponieważ skuteczne stosowanie systematycznej psychoterapii jest często dopiero możliwe po zmniejszeniu znacznego nasilenia cierpień. stąd konieczność ich krótkotrwałego podawania. zaburzeniami snu itp. jest ono jednak błędne. jeśli-poprzez proces społecznego uczenia się-sprzyjają korekcji nieodpowiednich postaw i rozwijają umiejętność rozwiązywania problemuw. Ouwoksamina. W wielu przypadkach właściwe jest kojarzenie psycho-i farmakoterapii. chlorpnnyksen (Truxal) -do 80 mg. że podczas stosowania psychoterapii pacjentom nie należy podawać leków. klunazepam (uzależniający) .

Najczęściej wymienia się następujące grupy o zwiększonym ryzyku zachorowa (118. Do przyznania Ul grupy inwalidztwa wskazania istnieją wtedy. jest określana przez czynnik sugestywny (wiara w skuteczność procedur wodnych oraz związanych ze stosowaniem prądów) . preparatów hormonalnych (np. np.testosteron. niekiedy dopiero przyznanie renty umożliwia oddziaływanie terapeutyczne. Definicja i pozycja nozologiczna. Nieraz zaburzenia są tak nasilone. jak i ujemnych. histeryczna) . prawidłowe odżywianie. które usiłowały popełnić samobójstwo. Ponieważ jednak terapia nerwic musi być jak najbardziej zindywidualizowana. udział w rozrywkach. W warunkach leczenia sanatoryjnego istotną rolę odgrywa fizykoterapia.regulacji gruczołów dokrewnych-istnieją wskazania do podawania witamin. lektura. Wyniki leczenia sanatoryjnego są także związane ze zmianą środowiska i ewentualnym uregulowaniem trybu życia (stosunek czasu przeznaczonego na aktywność i wypoczynek. szerokiego kierowania do uzdrowisk lub przyznawania rent inwalidzkich. tyroksyna) .przez bezrobocie: 8) grupy zawodowe pracujące w warunkach znacznego obciążenia psychicznego (np. 1) dzieci nowo narodzone. Często dopiero zmiana otoczenia chorego. gdy specyficzny rodzaj pracy jest niewspółmierny do możliwości pacjenta i można zalecić zmianę rodzaju pracy lub zawodu albo wykonywanie pracy w mniejszym zakresie. środków tonizujących (np. I/. turystyka. Orzekanie o niezdolności do wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia (I grupa inwalidzka) jest bardzo rzadko celowe. Zaburzenia reaktywne. wobec ktćrych rodzice mają negatywne postawy: 2) dzieci z rodzin rozbitych: 3) dzieci z rodzin społecznie i ekonomicznie dyskryminowanych: 4) dzieci wyrastające w warunkach długotrwałego konfliktu rodzinnego 5) studenci: 6) wdowy: 7) jednostki narażone na utratę statusu społecznego. oprócz działania bodźcowego. fobijna. również i te metody postępowania i oddziaływania powinny być wykorzystane w razie istnienia wskazań. lekarze. wskazania mogą zachodzić w niektórych przypadkach długotrwałych nerwic o znacznym nasileniu objawów (nerwica natręctw. że pozostawienie pacjenta w pracy pogarsza jego stan i przekracza jego możliwości. dziennego lub sanatoryjnego stwarza optymalne warunki dla intensywnej terapii. sport. czynności ruchowe.cola) . ograniczenie środków pobudzających) . przy czym jej skuteczność. robotnicy pracujący na zmiany itp. zarówno dodatnich. Ma to zresztą znaczenie w każdym przypadku leczenia pacjenta z nerwicą. Zapobieganie. związanych zwłaszcza z kontrowersyjną zasadą jej uzależnienia od okresowych badań stanu zdrowia chorego. Obecnie powodzenie rokują programy działań profilaktycznych. aktorzy. bez udzielania długotrwałych zwolnień chorobowych.k 9) jednostki z subklinicznym zespołem nerwicowym: 10) osoby. . Adam Bilikiewicz. zakładające konieczność identyfikacji grup zwiększonego ryzyka i opracowanie dla nich planów prewencji. Większość chorych przejawiających nerwice może i powinna być leczona w warunkach ambulatoryjnych. możliwość stworzenia i realizacji określonego reżimu i programu leczenia w warunkach oddziału stacjonarnego. giętka i do stosowana do konkretnych możliwości oraz okoliczności.sprzedawcy. Każda decyzja tego typu wymaga starannego rozważenia ewentualnych skutków.

Depresja reaktywna. W niniejszym podręczniku przyjmujemy podział obowiązujący w Polsce. Ad. Histeryczne zespoły psychotyczne. Psychozy reaktywne właściwe: a. że obydwa re terminy nie były i nie są dalej dość precyzyjnie zdefiniowane. które trudno byłoby jednoznacznie określić jako psychozy. będący niewielką modyfikacją klasyfikacji zaproponowanej przez M. c. Przede wszystkim lepiej unikać określenia. przedstawia się następująco: 1. Stefan Leder w rozdziale poświęconym nerwicom. . c czym pisze prof. z zarzutem. c. W Międzynarodowej Klasyfikacji ICD-10 zrezygnowano z podziału na psychozy i nerwice. b. IV. Klasyfikacja. które znajdują się w klasyfikacji międzynarodowej. trwającej dłuższy CZ'IS. iż reakcja psychotyczna powstała w wyniku jakiejś sytuacji psychospołecznej (distresu) . Reakcje dysocjacyjne z zaburzeniami pamięci. Reaktywna psychoza schizofrenoidalna (paranoidalna) . Ostra reakcja na stres. Zaszeregowanie nozolugiczne zaburzeń reaktywnych według kryteriów tradycyjnych oznacza. Obecnie podejście do tych zaburzeń jest szersze i uwzględnia zespoły psychopatologiczne. Obraz kliniczny. Reaktywny zespół paranoiczny. Podział kliniczny zaburzeń reaktywnych. istnieje wiele przykładów. W polskiej psychiatrii podział ren jednak utrzymuje się. aby odróżnić tę kategorię diagnostyczną od nerwic. Jarosza (19883. a nie somatogennych. b. które jest zbyt ogólnikowe i sugeruje. lecz psychosojogennych. klęska żywiołowa. Chociaż tak rzeczywiście może być (np. 1. chociaż można się zgodzić. świadomości i tożsamości. śmierć osoby bliskiej itp) . Il. uraz psychiczny". uzupełniając go o te kategorie rzzpoznawcze. Epizodyczne stany reaktywne: a. psychozy reaktywne".katastrofa.O stanach czy zaburzeniach reaktywnych mówimy tradycyjnie w przypadkach objawów wywołanych przez uraz psychiczngy Quvcńorwmw) . Zaburzenia przystosowawcze. 111. iż należą cne do objawów psychopatologicznych egzogennych (w odróżnieniu od endogennych) . a. W starszych podręcznikach psychiatrii rozdziały poświęcone rej problematyce opatrywano tytułem. iż chudzi o silny jednorazowy bodziec. . Zespoły sytuacyjne (pograniczne między reakcją psychotyczną i symulacją) .

która odczuwała lęk przed powrotem na studia (po dłuższej przerwie) powtarzała wielokrotnie zdanie (persewerując) : . Sprawia wrażenie. co go otacza. W obrazie klinicznym mogą jednak górować zaburzenia napędu psychuruchowego pod postacią nagłego pobudzenia. stany lęku. porzuceniu niektórych ról społecznych. relegowanie ze szkoły lub studiów. Reakcje dysocjacyjne mogą przybierać bardzo zróżnicowany obraz kliniczny. niepokoju.a.c. O depresji reaktywnej mówimy wówczas.Ostra reakcja na stres powstaje nagle w wyniku zadziałania wyjątkowo silnego czynnika psychicznego lub fizycznego (np. sam sobie wydaje się obcy) . wybuchy gniewu. utrata pracy. chociaż jej obraz kliniczny może . książkę-będący akurat w zasięgu ręki) . Zwykle przejawia się zaburzeniami emocjonalnymi pod postacią paniki. Il. wycofanie się z kontaktów społecznych itp.afekt patologiczny omówiony przez prof. Ich główną cechą jest nagle zdekompensowanie dotychczas sprawnych mechanizmów przystosowawczych. gdy natężenie i czas trwania odczynu przekracza zwykłą miarę.ludzi. zaburzenia zachowania (antyspołeczne) . pustki emocjonalnej"-zobojętnienie wobec wszystkiego. panicznej ucieczki przed siebie (opisywano np. napadu uczuciowego"albo. mówiąc np. b. Depresja reaktywna. Pod wpływem stresu psychospołecznego mogą się pojawić stany podobne do transu z poczuciem derealizacji i depersonalizacji (wszystko. zmienione. prawda? W starszym piśmiennictwie krótkotrwałe reakcje psychotyczne określono obrazowym terminem "reakcji krótkiego spięcia". albo osłupienia (stuporu) przypominającego odruch znieruchomienia u owadów. Zachowanie pacjenta uderza nienaturalnym spokojem i zobojętnieniem. Niekiedy reakcja przybiera charakter. Reakcja na stres wyzwala bowiem silną emocję. która nie podlega osobowościowym mechanizmom integracyjnym i kontroli działania. nagle nieoczekiwa. Zaburzenia orientacji i subiektywnie odczuwana utrata kontaktu ze światem realnym bywa przez chorych porównywana do. działania we śnie". Zaburzenia przystosowawcze. re samobujstwa. Depresja reaktywna nie ma nic wspólnego z depresją endogenną. Z punktu widzenia klinicznego może chodzić o reakcje depresyjne. Przytacza się tutaj niektóre przypadki dezercji z wojska czy z innego posterunku. np. stanowią również reakcję na stres psychospołeczny. Ad. Określoną wartość diagnostyczną mogą mieć wypowiedzi i zachowania pozostające w treściowym związku z rodzajem wydarzenia stresowego. Czynnikami wywołującymi są wydarzenia i trudności życiowe przekraczające indywidualne możliwości adaptacyjne jednostki. odległe. Nliekiedy terminu tego używa się w niewłaściwym znaczeniu. którzy w atawistycznym odruchu fugi wybiegali z płonącego domu wynosząc jakiś mało ważny przedmiot-budzik. Polegają one na pogorszeniu funkcjonowania społecznego. pustą teczkę. lęku. jest obce. co chorego otacza.rozpad rodziny. Jarosza w rozdziale poświęconym psychopatologii ogólnej. strachu. Pewna pacjentka. podpalenia itp. ja będę mogła wrócić na studia.o fizjologicznym przygnębieniu będącym adekwatną reakcją na doznaną przykrość czy uraz. śmierć kogoś bliskiego. porażenia emocjonalnego".katastrofa kolejowa) i trwa od kilku godzin do kilku dni. Do epizodycznych stanów reaktywnych z zaburzeniami świadomości i pamięci zalicza się tzw.

a odczyn emocjonalny adekwatny do wypowiadanych treści. świadczący o zwartej strukturze osobzwoici. W terminologii panuje pewne zamieszanie. Nie ma też gorszego samopoczucia rano. O reaktywnym zespole schizofenoidalnym. Nie należy lekceważyć wypowiadanych przez chorych gróźb samobójczych. pretensji. samcoskużania się. ale w tym miejscu warto wspomnieć. przewrażliwieni. odnoszące. Urojenia wchodzą oczywiście w zakres luźnych zespołów psychotycznych. Trzeba bowiem pamiętać. wolno płynący. popada w tzw. Określenie zespuł urojeniowy nie precyzuje zatem. trzeba określić jego rodzaj: np. Jest te istotny element diagnzstyczny. pieniaczegc itp. że związek czasowy zdarzeń i choroby nie musi dowodzić związku przyczynowo-skutkowego. a więc zaburzenia rytmów biologicznych. Taką sytuacją mogą być np. w którym urojenia są logicznie spójne. beztematyczny. który w większym lub mniejszym stopniu usposabia do reakcji urojeniowej.pieniactwo. oddziaływania. chociaż przeważnie mają one charakter demonstracji. w depresji reaktywnej pojawia się poczucie krzywdy.) . w tym przypadku karnych o obrazę sądu. mówiąc o odczynie urojeniuwym (paranoicznym) . Ludzie nieufni. pieniacze itd. Nie spotyka się też zwykle w depresji reaktywnej objawów somatyzacji (np.rzeczywiste krzywdy lub brak zadośćuczynienia w procesie cywilnym. paranoiczny"mamy na myśli zespół psychopatologiczny. Na ogół są to bardzo rzadkie przypadki. obraża sąd zarzucając mu stronniczość lub przekupstwo. Powsrające błędne kołu pogrąża pieniacza coraz bardziej. zazdrości. czuli na opinię innych osób w trudnych sytuacjach życiowych. c. Zazwyczaj są to urojenia różnej treści (prześladowcze.rozdz. pełen niezadowolenia. a więc pod wpływem stresu psychospołecznego. Stres psychospołeczny może być czynnikiem wyzwalającym prawdziwą psychozę schizofreniczną (w sensie procesu endogennego) . Dochodzący swych praw popełnia błędy. winy. W miejsce poczucia malej wartości. wykazującym pewne podobieństwo do schizofrenii paranoidalnej mamy prawo mówić tylko w takim przypadku. a to staje się powodem kolejnych spraw sądowych. ubiegający się o odszkodowanie czy satysfakcję moralną. Używając określenia.wykazywać pewne podobieństwo do tego zespołu psychopatologicznego. czyli zasypiania. Człowiek dążący dc zaspokojenia roszczeń. łatwiej reagują odczynem urojeniowym. o jaką psychozę chodzi.różnego rodzaju bólćw. gniewliwości) gćruje nad smutkiem. ksobnego. zaparcia stolca itd. stając się przyczyną przewlekłego stanu urujeniowego. które z punktu widzenia psychopatologii stanów reaktywnych jest odczynem paranoicznym. Chorzy tracą łaknienie i chęć do jakiegokolwiek działania. Na ogół nie pojawia się też lęk prekordialny. zazdrości i niewierności małżeńskiej. gdy uda się ustalić rzeczywisty związek przyczynowy między czynnikiem reaktywnym a pojawieniem się psychozy.b. Nastrój dysforyczny (zrzędliwy. . Reaktywny zespól paranoiczny o różnym czasie trwania należy Je częstych odczynów psychotycznych. winy innych osób.reakcja paranoiczna typu prześladowczego. podejrzliwi. prof. Namyslowskiej) . Całkiem innym zagadnieniem jest typ osobowości przedpsychnycznej (przed chorobowej) . natomiast zaburzenia snu dotyczą raczej I fazy. W związku z tym. Dc sprawy rej powrócimy (por. że nie ma zasadniczej różnicy między reaktywnym zespołem uojeniowymi paranoicznym.

np. podczas gdy w obecności członków rodziny i rówieśników dziecko zachowuje się swobodnie. np. mówią szczebiotem. Sam termin sugeruje. Do objawów otępienia rzekomego mogą się dołączyć cechy puerylizmu. chodzi o zachowanie właściwe dzieciom. zaś dolna część twarzy pozostaje winka. odpowiadając na pytania bez żadnych zahamowań. Histeryczne zespoły psychotyczne mogą wykazywać różny obraz kliniczny.pytanie o liczbę palców u jednej ręki. 3-3-10. Chorzy używają zdrobniałych określeń. ruchy są zwolnione. Polega on na uporczywym milczeniu w stosunku do dorosłych obcych. . Niektóre odpowiedzi mają świadczyć o zupełnej gnacie poczucia barw: krew jest biała. wybiórczy (amnewupum) . sadza w kominie zielona.-znamienna jest gra mimiki-badany jak gdyby z wysiłkiem zastanawia się nad zdpowiedzią.Poza urojeniami treści prześladowczej i odnoszącej. jest dalekie od konsekwencji widywanej w samutogennychpsychozach z zaburzeniami świadomości. Mogą mieć charakter osłupienia (stuporu) z elementami katalepsji sztywnej lub woskowej. śnieg czerwony itd. Zespoły sytuacyjne nie dają się jednoznacznie zaszeregować do psychoz histerycznych. Do histerycznych zespołuwzaliczyłbym też tzw. iż występuje on bez pseudodemencji. Pojęcie zespołów sytuacyjnych wiąże się najczęściej z pobytem w więzieniu (psychoza więzienna) lub inną trudną sytuacją życiową (sprawa karna) . udzielanie odpowiedzi na proste pytania. IV. Świadczy ono o uruchomieniu mechanizmu obronnego regresji (cofania się do okresu dziecięcego) . Stany takie zalicza się do psychoz zamroczeniowych (zamroczenie histeryczne) . związanymi często tematycznie z sytuacją urazową. W moim przekonaniu chodzi o pogranicze psychozy i symulacji. podanym długopisem pisze odwróconą stroną.mężczyźni falsetem. chociaż zdarza się. Utrzymująca się niepamięć retropsychotyczna ma przeważnie charakter katatymiczny. 10-4-5 itd. zwykle nie ma na to dostatecznych dowodów. dorosła kobieta bawi się lalką przemawiając do niej czule itd. trudno też byłoby je zaliczyć do świadomej symulacji. mydło uważa za czekoladę i z apetytem je spożywa. Ad. logicznie nie usystematyzowanymi. 111. marszczy czuło. Charakterystycznymi cechami otępienia rzekomego są: zachowanie bezradne. częściej jednak dołączają się jakościowe zaburzenia świadomości z dezorientacją chorego we wszystkich kierunkach. Pokazowy charakter objawów i podatności na sugestię ułatwia rozpoznanie różnicowe.mutyzm wybiórczy tselektywny) . badany odpowiada 6. Zachowanie chorych uderza demonstratywnoicią. Również polecenia badany wykonuje w sposób nieudolny. zbliżonych do prawidłowych.zespół Gansera. który występuje pod postacią otępienia rzekomego (prewdzdememiw) lub puerylizmu. iż. Ad. Istnienie zaburzeń świadomzici w zespole Gansera jest supozycją starszych autorów. Najczęściej wymienia się tutj tzw. w reaktywnej psychozie paranoidalnej stwierdza się częściej omamy rzekome niż prawdziwe. występujący najczęściej u dzieci.

np. Rozmowa z osobą podejrzaną u symulację musi być przeprowadzona bardzo umiejętnie i rozważnie. nasilenie objawów słabnie. Symulacja zdarza się znacznie rzadziej. Rokowanie w zaburzeniach reaktywnych zależy od kilku czynników.urojeń. niż się powszechnie uważa. nie musi być dowodem dokonania przestępstwa. zwłaszcza w orzecznictwie dla celów sądowych. Objawy osoby symulującej nie układają się w konsekwentny zespół psychopatologiczny. Najczęściej tworzą one zespoły sprzeczne w sobie lub nie istniejące. Od strony rozpoznawczej problem ten ma duże znaczenie praktyczne. Wskazówki na ten temat znajdzie czytelnik w kilku miejscach podręcznika. przyznają się"do symulowania objawów. są natomiast zupełnie bezkrytyczni wobec rzeczywistych zaburzeń. prokuratorskich.reakcjach urojeniuwych. kiedy odczyn jest wyrazem przeżycia autentycznego. rentowych itd. Poza opisem poszczególnych metod psychoterapii i somatoterapii.W stanach tych obserwuje się chwiejność uczuciową i skłonność do płaczu. że udawanie choroby (symulacja) . Postępowanie lecznicze w zaburzeniach reaktywnych nie odbiega od terapii innych zaburzeń psychicznych. omamów itd. zachęcałbym do przestudiowania rozdziału prof. Chorzy ci później. jak i wyolbrzymianie rzeczywistych dolegliwości lub objawów (agrawacja) . Osoba symulująca wystawia na pokaz najcięższe zaburzenia pamięci i orientacji. wstrząsu". że symulował. nie jest wcale zadaniem łatwym. . Symulant przeważnie ujawnia wybitne poczucie choroby psychicznej. Szczególnie trudne jest to w przypadkach depresji reaktywnej po otrucie kogoś bliskiego lub tzw. cywilnych. Leczenie. Usunięcie czy zminimalizowanie stresu psychospołecznego rzadko leży w możliwościach lekarza. Na ogol w miarę oddalania się w czasie od urazu psychicznego. Problem udawania choroby psychicznej (symulacja). . Przyznanie się badanego do tego. podczas gdy w większości ciężkich churub umysłowych poczucia tego brak. Wykrycie symulacji u osoby dobrze obznajomionej z psychiatrią. równocześnie zachowuje zdolność dostosowania do sytuacji i funkjOOOW (1113. nie wyklucza istnienia prawdziwej choroby psychicznej. Trzeba jednak pamiętać. Wystrzegać się należy pytań sugerujących objawy psychopatologiczne. Znane są przypadki udawania choroby umysłowej przez rzeczywiście psychicznie chorych. czyli wypływa z określonych pobudek. Przy badaniu i rozpoznawaniu symulacji jest dobrze pamiętać o następujących zasadach: Symulacja służy zawsze do jakiegoś celu. stopnia jego dojrzałości i sytuacji. Najczęściej chodzi o zamiar uniknięcia odpowiedzialności karnej. Rokowanie. w jakiej doszło do zaburzeń. nie musi być zawsze dowodem udawania choroby. ale przede wszystkim ud osobowości pacjenta. Uwagi te dotyczą również symulacji. Błędem jest też okazywanie zainteresowania poszczególnym objawom i zachowaniom badanego. Tak jak przyznanie się oskarżonego do winy.

dotyczący zaburzeń nerwicowych. poświęconego doraźnej pomocy psychiatrycznej. Rola czynników psychologicznych i behawioralnych w genezie niektórych chorób somatycznych (problem chorób psychosomatycznych). pouczaniu go. lekceważeniu objawów. chorobom i zaburzeniom psychosomatycznym". które mogą niekiedy rzeczywiście wzbudzać wesołość stykających się z nim osób. Adam Bilikiewicz. oparte na bogatym doświadczeniu klinicznym Autorki. katedry psychosomatyki w uczelniach medycznych itd. chociaż jedynie w podtytułach. czasopisma psychosomatyczne. Czytelnik znajdzie w nim wskazówki praktyczne. W leczeniu zaburzeń reaktywnych i zespołów symulacyjnych przeszkadza niekiedy niewłaściwa postawa otoczenia. kierunek wyroslgy z psychoanalizy. nie tylko miała. Pierwszy rozdział. wspomniane czynniki psychologiczne i behawioralne związane z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach. bagatelizowaniu skarg. Zespołach behawioralnychzwiązanych z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi" (F 5 O-F 59) . Czynnikach psychologicznych i behawioralnychzwiązanych z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach". lub na zupełnie niedopuszczalnym wyśmiewaniu i wyszydzaniu jego zachowań. zaburzenia psychosomatyczne"nie został z międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 całkowicie wyeliminowany i występuje w wielu miejscach. a w szczególności w. W międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 nie występuje odrębny ruzdzid poświęcony. nadużywanie substancji nie powodujących uzależnienia i nie określone zespoły behawwralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi oraz czynnikami fizycznymi. Jak jednak wynika z konstrukcji międzynarodowej klasyfikacji ICD-10. nie sklasyfikowane gdzie indziej. omówił prof.Wardaszko-Łysków sklej. Stanowisko ekspertów Światowej Organizacji Zdrowia (twórców ICD-10) nie sprowadza się tylko do spraw nazewnictwa. krytykowaniu pacjenta. dysfunkcję seksualną nie spowodowaną zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną. Obowiązkiem lekarza jest jednak zachowanie powagi i usiłowanie wniknięcia w pobudki zaburzeń i objawów. przeciwdepresyjnych i anksjolitcznych) . Wstęp i definicja. Leki powinno się jednak stosować przez krurki czas. Termin. Niekiedy konieczne jest połączenie psychoterapii elementarnej z psychcfarmaknerapią (włączenie leków przeciw psychotycznych. że tzw. zaburzenia psychiczne związane z połogiem. ale ciągle jeszcze ma na świecie gorących zwolenników i propagatorów. zwyciężył głos umiarkowania i rozsądku w podejściu do rej trudnej dziedziny. nieorganiczne zaburzenia snu. Drugi rozdział obejmuje kilka grup zaburzeń: zaburzenia odżywiania się. Istnieją naukowe towarzystwa psychosomatyczne. także personelu szpitala. związanych ze stresem i pod postacią somatyczną" (840-148) oraz w.medycyna psychosomatyczna. 18. . aby nie utrwalać u chorego poczucia konieczności długotrwałego leczenia. Związek czynników psychologicznych z niektćrymi objawami i chorobami somatycznymi można odnaleźć w dwóch rozdziałach: . Trzeba pamiętać. Zaburzeniach nerwicowych. polegająca na odrzucaniu. Leder. Z punktu widzenia dydaktycznego rozbicie grupy objawów i zaburzeń psychosomatycznych (mających wszak wspólną patogenezę) nic wydaje się jednak trafne.

W rozwoju tej dziedziny wyodrębnia się zwykle dwa okresy. w etiopatogenezie których dowiedziono znaczącej roli czynnika psychologicznego (głównie emocjonalnegokw takim przypadku muwiło się o chorobach psychosomatycznych w węższym ZDdCZCOlU. Ażeby skończyć z rozważaniami terminologicznymi w psychosomatyce. wiązał się ściśle z badaniami nad stresem i jego wpływem na powstawanie chorób. Drugi kierunek badawczy. bywa określany psychofizjulogicznymi podobnie jak pierwszy. wykazały. niektóre koncepcje wywarły silny wpływ na sposób myślenia lekarzy. albo terminem tym określało się konkretną grupę chorób. Zwolennicy tego kierunku. zdominowali zwolennicy psychoanalizy. Chociaż poglądy na istotę zaburzeń psychosomatycznych ewoluowały. nazywany okresem psychodynamicznym. do chorób psychosomatycznych zaliczył 7 jednostek chorobowych: nadciśnienie samoistne. psychoanalitykuw z Zygmuntem Freudem na czele. Klasyczna definicja choroby psychosomatycznej określała tym terminem taką chorobę somatyczną. Drugi okres. Pojęcie. Jego głównymi przedstawicielami byli Franz Jexander i Flanders Dunbar. chzrób psychosomatycznych"od czasów Franza Alexandra stale się wydłużała. i we współczesnej psychiatrii nie odgrywa już większej roli. Nadmierne wydzielanie kortyzolu prowadzi do zakłóceń osi podwzgórzowo-przysadkowanadnerczowej. a te z kolei powodują uszkodzenia różnych narządów. żeby nie powiedzieć ogólnikowe. zapoczątkowany na początku lat sześćdziesiątych przez Waliła i jego współpracowników z Garneli University w Stanach Zjednoczonych. ktćremu nadane nazwę uogólnionego zespołu przystosowania (generał adaptation syndrome-GAŚ) . uważany za klasyka psychosomatyki. Zmiany czynnościowe związane z działaniem stresu obejmują wszystkie mechanizmy neurofizjologiczne i naruszają homeostazę. chorobę wrzodową.Czego dotyczy spór na temat problemu zaburzeń psychcszrnatycznych*Termin "zaburzenia psychosomatyczne"zzstał ogloszzny na początku XIX stulecia. zapalenie wrzodziejące jelit. co cieszyło . zwanego medycyną psychosomatyczną. Badania nad stresem. utożsamianego z drugim zkresemrozwoju psychosomatyki. psychosomatyczny"bywał używany w dwojakim znaczeniu. Albo odnosił się on do koncepcji choroby. dychawicę oskrzelową. wprowadzili do badań rygory eksperymentu naukowego z zakresu psychofizjologii i zastosowali metody epidemiologiczne nad rolą czynników psychologicznych i socjologicznych w zachorowalności. Wedle koncepcji psycholizjolzgicznych termin "uraz psychiczny"należy zastąpić pojęciem stresu. podkreślającego znaczenie czynników psychicznych (psychologicznych) w powstawaniu wszelkich chorób. zapoczątkowane przez Hansa Selye go. urazu psychicznego"jest zresztą zbyt szerokie. nadczynność tarczycy i gościec pierwotnie przewlekły. zapoczątkowany został również w Stanach Zjednoczonych. trwający właściwie po dzień dzisiejszy. wagowe zapalenie skóry. czyli ogólnego kierunku teoretycznego. którzy nauczyli się doceniać rolę czynnika psychologicznego w etiopatogenezie wielu chorób somatycznych. Zwiększa to podatność organizmu na rożne infekcje i inne choroby. Pierwszy. trzeba wyjaśnić. ale zainteresowanie problemami medycyny psychosomatycznej zaczęło narastać dopiero w pierwszych latach obecnego wieku pod wpływem poglądów. Alexander. Dunbar było wprowadzenie hipotetycznej klasyfikacji typów osobowości usposabiających lu zachorzwania na określoną chorobę psychosomatyczną. że długotrwale działanie stresu wywołuje zbiór nieswoistych reakcji zrganizmu. Lista. że termin. trwający około 30 lat. Dużą zasługą P. w której estry lub przewlekły uraz psychiczny był jedyną podstawową lub znaczącą przyczyną jej wystąpienia lub zaostrzenia.

pieczenie. nie kluchy w gardle utrudniające połykanie) . bóle głowy. której towarzyszą liczne skargi nie mające uzasadnienia przedmiotowego. skargi dotyczące sfery seksualnej i miesiączkowania. a irytowało przeciwnikćw wyodrębniania takiej kategzrii chorób. drętwienie. u podłoża których leży czynnik emocjonalny. że jest to. Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną. Autor ten. nie określone (Nie określone zaburzenia psychofizjologiczne lub psychosomatyczne) . gćmy odcinek przewodu pokarmowego. zaburzenia bólowe psycho) (CODO. czyste"choroby somatyczne. i chyba słusznie.zwolenników. bolesność itp: należą tutaj również wykwity skórne (wysypki) . Podział zaburzeń. będąc wybitnym przedstawicielem kierunku psychzanalitycznego. Serce i układ krążenia. wzdęcia. błędna interpretacja prawidłowych i pospolitych odczuć. inne narządy i układy. wprowadzony przez jednego z uczniów Freuda. a nie choroba somatyczna. Niekiedy trywializuje się ten pogląd. Przeciwnicy stawiali. nudności itp. muwiąc. psychugenne bule krzyża lub głowy. Inne zaburzenia występujące pod postacią somatyczną Wszelkie zaburzenia czucia nie spowodowane przyczyną fizyczną i ściśle związane w czasie ze stresującym wydarzeniem (globus hywerizar-wraże. Zaburzenia hipochondryczne Przekonanie lub obawa występowania poważnej choroby somatycznej. Sakela. dolny odcinek przewodu pokarmowego. czyste"choroby psychiczne i. bóle brzucha. somatyzacja". układ oddechowy. zarzut dualizmu. Do czasów współczesnych przetrwał wreszcie termin. psychogenne zaburzenia miesiączkowania. Uporczywe bóle psychogennePsychalgia. Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych IT-10 obejmuje następujące grupy (w podrozdziale F 45 cZaburzenia somatyzacyjne (z somatyzacją) Ze strony układu trawiennego: bóle. zgrzytanie zębami. wzdęcia. odbijania. świąd psychogenny. Mogłoby się bowiem wydawać. W tym ujęciu somatyzaja byłaby bliska pojęciu konwersji lub nawet równoznaczna z nim. uporczywe) : niezróżnicowane zaburzenia psychosomatyczne. że. . układ moczowo-płciowy. Zaburzenia (dysfunkcje) autonomiczne występujące pod postacią somatyczną Podział uwzględnia narząd lub układ uważany przez pacjenta za źródło dolegliwości. chory psychosomatycznie płacze swoimi narządami".dolegliwości. psychogenny kręcz karku i inne kurczowe zaburzenia ruchowe. bicie serca itp. Kłóciłoby się to z obowiązującym we współczesnej medycynie paradygmatem holistycznym.: nieprzyjemne doznania: swędzenie. nudności. W. Sakelużywał określenia. Takimi objawami somatyzacji byłyby wymioty. Treści psychiczne zostają przetworzone w objawy somatyczne. wymioty. Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną Niezróżnicowane wielorakie skargi nie układające się w obraz kliniczny snnatyzacji (zmienne. że istnieją. przez somatyzację rozumiał typ zaburzeń cielesnych wyrastających z głęboko osadzonych przyczyn neurotycznych. biegunki. mowa mózgu za pomocą narządów". cierpnięcie.

Diagnostyka. Czynniki psychologiczne i behawioralne związane z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach"umieszczono takie. chorobę weneryczną lub AIDS. Zgodnie z definicją urojeń. żądając koljnych badań i konsultacji. a chorzy wypowiadają jedynie podejrzenia co do ich podłoża. Leczenie. Przede wszystkim pacjent wymaga bardzo dokładnego przebadania somatycznego. Dolegliwości hipochondryczne oznaczają skargi somatyczne. Domagają się licznych badań potwierdzających podejrzenia. zapalenie skóry i wyprysk. np. błoniaste zapalenie jelita grubego. co często jest wyrazem poczucia ich bezsilności. kontaktów międzyosobowych. w patogenezie której czynniki psychologiczne odegrały rolę.nowotwór. rodzinnego. Pacjenci wypowiadający skargi na objawy somatyczne niechętnie przyjmują wszelkie sugestie dotyczące możliwości ich uwarunkowania psychologicznego. konflikty emocjonalne i obawy. Na propozycję konsultacji psychiatrycznej lub psychologicznej reagują niechętnie. że pacjenci mają nikłą motywację do psychoterapii. a także kompetencje badających ich lekarzy. Pierwsze kroki kierują zwykle do specjalistów chorób wewnętrznych. jak zmartwienia. Choroba somatyczna. Często kwestionują wiarygodność wyników. Po trzecie w wielu przypadkach leczący lekarze popełniają błędy. .. i jest oporny na wszelkie gruby perswazji. Trzeba pamiętać. ponieważ pacjenci domagając się leczenia uzależniają się od leków uspokajających (anksjolityków) . że w podrozdziale F 54 pt: . rola lekarza i psychologa polega na cierpliwym i długoterminowym tłumaczeniu choremu mechanizmów występowania objawów chorobowych. które trwają przewlekle i mogą odgrywać główną rolę w etiologii chorób somatycznych zamieszczonych w innych rozdziałach ICD-10 (nie dotyczących zaburzeń psychicznych) . że na uporczywość dolegliwości hipochondrycznych (psychosomatycznych) ma wpływ wiele czynników. otrzymuje podwójne kodowanie: kod 154 i kod właściwej choroby. Pc drugie przebiegrzaburzeń wiąże się z długotrwałymi zakłóceniami funkcjonowania społecznego. co uruchamia mechanizm błędnego koła. Z badaniami pomocniczymi nie należy jednak przesadzwć. Przed wszystkim do pojawienia się tego rodzaju zaburzeń usposabia określony typ osobowości. wrzodziejące zapalenie jelita grubego i pokrzywkę. chorobę wrzodową. pacjent jest głęboko przekonany. Wymieniono tutaj przykładowo dychawicę oskrzelową. nasennych. psychologicznych i środowiskowych pzzwoli choremu uzyskać wgląd i doprowadzi do zrozumienia skomplikowanych związków . Jeżeli rozpoznanie zaburzeń psychosomatycznych (zaburzeń psychicznych występujących pod postacią somatyczną-wedle określenia ICD-10) jest pewne. Jest to działanie o tyle konieczne. iż cierpi na konkretną chorobę. Niekiedy zaburzenia psychosomatyczne trudno odróżnić od urojeń hipochondrycznych. Autorzy klasyfikacji wymieniają takie czynniki. Poznanie wszystkich uwarunkowań osobowościowych. gdyż pod niespecyficznymi skargami może kryć się jakaś choroba somatyczna. które nie mają przedmiotowego uzasadnienia. przeciwbólowych itd. łagodne zaburzenia psychiczne". Rozpoznawanie zaburzeń psychosomatycznych należy do trudniejszych zadań.Z komentarza tej samej klasyfikacji wynika.

jak i psychosomatycznych istotne znaczenie ma poziom intelektualny pacjenta i jego możliwości zrozumienia psychogenezy objawów somatycznych. 19. Podstawowa rola przypada psychoterapii kompleksowej. negujący uwarunkowanie psychologiczne i społeczne swoich dolegliwości. jak i somatyczną. W Polsce oddziałów tego rodzaju jest niewiele. Jeżeli objawy będą się cofały bez ingerencji farmakologicznej. Nie należy się spieszyć z lekami psychotropowymi. reagują dobrze na leczenia sugestywne. To oni zapełniają poczekalnie przeróżnych. U chorych z dużą motywacją do leczenia i darzących lekarza (lub terapeutę) zaufaniem. Jeżeli jednak zachodzi taka konieczność. uzdrawiaczy". że w tej dziedzinie popełnia się błędy od najwcześniejszego okresu życia człowieka. Ich wiara w cudowne zdzlnoici tych osćb przynosi niekiedy zaskakujące wyniki. W wielu przypadkach konieczna jest ścisła współpraca z lekarzami innych specjalności (alergolog. Wstęp. W tym rozdziale omawiamy: zaburzenia odżywiania się. lekarz powinien się wystrzegać stosowania uzależniających anksjolityków (np. Poprzestanę na stwierdzeniu. Rokowanie. Pacjenci podchodzący nieufnie do leczenia psychiatrycznego. nieracjonalne odżywianie się dorosłych prowadzące do nadwagi i otyłości lub przeciwnie przesadne głodzenie się (zwłaszcza pań) w trosce o smukłą sylwetkę-to może . Adam Bilikiewicz. Stąd zapewne brak łaknienia stanowi jedną z najczęściej wypowiadanych dolegliwości. Podejście całościowe du pacjenta psychosomatycznego daje znacznie lepsze wyniki.pochodnych benzoliazepiny) . Osobiście preferuję małe dawki leków przeciwdepresyjnych lub przeciwlękowych (buspironspamilan) . Zaruwno w leczeniu zaburzeń nerwicowych. zaburzenia snu. Wpływ czynników emocjonalnych na łaknienie potwierdza się w doświadczeniu osobistym każdego z nas. internista. Za postęp należy uznać zatrudnienie w oddziałach somatycznych psychologów. Zaburzenia odżywiania się. zaburzenia seksualne.przyczynowo-skutkowych. niż ograniczanie się wyłącznie du sfery objawów somatycznych. przekona to chorego o właściwym wyborze terapeuty i stosowanych przez niego metod leczenia. Przekarmianie dzieci. w których chorzy uzyskują kompleksową pomoc zarówno psychologiczna-psychiatryczną. W przekonaniu ogółu łaknienie jest sprawdzianem zdrowia. a jego utrata powodem do niepokoju. wyniki leczenia są zwykle pozytywne. Zespoły psychopatologiczne związane z zaburzeniami procesów fizjologicznych. tym bardziej że u chorych tych nie są rzadkie stany lęku i depresji. W wielu krajach istnieją odrębne oddziały i kliniki psychosomatyczne. dermatolog) .

chociaż rzadziej niż u kobiet. Zdarzaj się jednak. Żarłoczność psychiczna Oulwua werusu) . Inne zaburzenia odżywiania się. powodującej narzucenie sobie określonego reżimu dietetycznego i niskiego limitu masy ciała: zaburzenia hormonalne obejmują oś przysadkowa-nadnerczcwą i gonady. Chłopcy zapadają na nią rzadziej w okresie przed pokwitaniem. godnie z kryteriami ICD do rozpoznania jadłowstrętu psychicznego konieczne jest stwierdzenie wszystkich wymienionych niżej objawów: masa ciała utrzymuje się na poziomie co najmniej 159 poniżej oczekiwanej: pacjenci przed okresem pokwitania mogą nie osiągnąć należnej masy ciała w okresie wzrostu: utrata masy ciała jest wywołana poprzez unikanie tzw.tuczących potraw. Atypowa żarłoczność psychiczna. nie wykluczając Ba psychotycznego i organicznego. zespołu behawioralnego związanego z zaburzeniami fizjologicznymi" (twćrcy ICD-IO) . stosowanie leków tłumiących łaknienie (reklamowanych jako ułatwiających odchudzanie) i/lub środków moczopędnych: wyobrażenie własnego ciała jest zaburzone i przyjmuje pzstać specyficznego zespołu psychopatologicznego.rozdział prof Namysłowskiej dotyczący psychiatrii dzieci i młodzieży) . Przejadanie się związane z innymi czynnikami psychologicznymi. Podział. Zaburzenia odżywiania się.najskrajniejsze przykłady. Z. Jadłowstręt psychiczny atypowy. nie określone. polska edycja 1997) zaburzenia odżywiania się zaliczone zostały do działu: . Jadłowstręt psychiczny może wystąpić u młodych mężczyzn. W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 (1992. U tych ostatnich zdarza się aż do okresu menopauzy. Jadłowstręt psychiczny (awwreaiw weeezwz) . stosowanie środkćw przeczyszczających. Jadłowstręt psychiczny jest zaburzeniem charakteryzującym się celową utratą masy ciała wywołaną i często podtrzymywaną przez pacjenta. a ponadto za pomocą jednej z wymienionych czynności: prowokowanie wymiotów. Obraz kliniczny i kryteria diagnostyczne. Trzecia grupa badaczy uważa ten obraz kliniczny za typowy przykład. co u kobiet przejawia się zatrzymaniem miesiączek. a u . Część autorów (w tym głównie pediatrzy) uważa jadłowstręt psychiczny za odrębną jednostkę nozologiczną. inni traktują go jako wielcprzyczynowy zespół objawów (symptokompleks) . Wśród licznych publikacji na ren temat można wyodrębnić co najmniej trzy stanowiska. znajdując potwierdzenie tego poglądu w zmienionych parametrach biochemicznych i endokrynologicznych. Zaburzenie dotyczy najczęściej dziewcząt w okresie pokwitania i młzdych kobiet (por. Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi" (F 5 O) . Poprawniej byłoby mówić o jadłowstręcie psychopodobnym. wyczerpujące ćwiczenia fizyczne. w którym obawa przed otyłością przybiera fzrmę myśli natrętnej. Wokół tego pojęcia narosłe wiele nieporozumień. że przyczyny nieprawidłowego odżywiania sig mają tło nerwicowe (psychofzjologiczne) i temu aspektowi poświęcony jest ten krótki rozdział. Zgodnie z cytowaną klasyfikacją ICD-10 zaburzenia odżywiania się obejmują następujące zespoły chorobowe: Jadłowstręt psychiczny (dworeaia genem.

podobnie jak zaburzenia osobowości. co oczywiście nie zwalnia nikogo od obowiązku różnicowania jadłowstrętu psychopochodnegoz chorobami organicznymi (somatycznymi) i psychicznymi. Przeważa pogląd. Wskazana jest raczej psychoterapia racjonalna. jeżeli początek zaburzeń miał miejsce przed okresem pokwitania. u których konflikt dotyczy sfery seksualnej (może tu chodzić o wykorzystywanie seksualne w okresie dzieciństwa sprzed zachorowania na jadłowstręt psychiczny.mężczyzn zabu. albo prowokują u siebie wymioty lub stosują środki przeczysz GZI) ĘCC. ma natomiast silną motywację do odmawiania przyjmowania pokarmów. przeważnie bez powodzenia. Pacjenci z anoreksją znani są z przebiegłości. OOcGZI) Slogi cho*08) 21. Leczenie. u dziewcząt nie rozwijają się piersi i występuje pierwotny brak miesiączek. Jeżeli jadłowstrętowi psychicznemu towarzyszy depresja albo natręctwa. u chłopców narządy płciowe pozostają w stanie dziecięcym. kobiecości. która wyraża się tym. guzy mózgu i zaburzenia jelitowe (choroba Crohna lub zespół złego wchłaniania) . witaminowej. Nie ma on najczęściej poczucia choroby fizycznej. mogą powstać trudności w różnicowaniu. polegająca na wyjaśnianiu znaczenia spożywania poszczególnych składników pożywienia i analizowaniu objawów. kiedy pediatra lub internista wykonał niezliczoną ilość badań dodatkowych i podejmował. brak akceptacji roli kzbiecej i fizycznych cech 21-Psyehi@lri 4. wymagającym od terapeuty cierpliwości i dużego wysiłku. Leczenie jadłowstrętu psychicznego jest zadaniem delikatnym. a często agresywną postawę. Różnicowanie. a tym bardziej psychicznej. Rozpoznanie jadłowstrętu psychicznego stawia się zwykle zer ea (asionem. różne próby leczenia. białkowej i węglowodanowejoraz usunięciu wtórnych zaburzeń ze strony układu pokarmowego. które wystąpiły w wyniku długotrwałego głodzenia się. Szczególnej ostrożności wymaga w rozmowie poruszanie problemów psychologicznych. jako przewlekle choroby wyniszczające. Nawiązanie z pacjentem pierwszego kontaktu jest trudne ze względu na jego chłodną. Pacjentki. że albo w ukryciu dokarmiają się z powodu silnego poczucia głodu. Niektórzy autorzy wspominają o dobrych wynikach uzyskiwanych dzięki metodom nastawionym . stosują silne mechanizmy obronne. U młodych osób należy wykluczyć takie somatyczne przyczyny utraty masy ciała. to liczne zjawiska związane z pokwitaniem ulegają opóźnieniu lub zahamowaniu: wzrost zatrzymuje się. układu krążenia i wydzielania wewnętrznego (endokrynologicznegok 2) równoległym prowadzeniu psychoterapii chorego: 3) prawidłowym ustawieniu diety: 4) terapii rodziny. lęk przed zbliżeniami seksualnymi) . Powinno się opierać na następujących działaniach: 1) przywróceniu zachwianej homeostazy w organizmie przez doprowadzenie do ruwnowagi elektrolitowej. nieufną. że przypadki te powinny od samego początku trafiać do psychiatry. I chi oho odnŚCI.

odwodnienia. Zespół ten charakteryzuje się okresami obżarstwa i nadmiernym skupianiem się na kontroli masy ciała.wyciągi z przedniego płata przysadki. że próby karmienia pacjenta sondą lub przymusowe dokarmianie mogą nieodwracalnie zburzyć kontakt terapeutyczny. Należy pamiętać. tężyczki. preparatów tarczycy lub środków moczopędnych: chory ze współistniejącą cukrzycą może zaniechać przyjmowania insuliny: . nadużywanie środków przeczyszczających. poprawia się łaknienie. Żarłoczność psychopochodną różnicuje się ze: schorzeniami górnego odcinka przewodu pokarmowego z nawracającymi wymiotami (nie ma wówczas charakterystycznego obrazu psychopatologicznego i typowych neurotycznych cech osobowościk zaburzeniami osobowości . Żarłoczność psychopochodna może wystąpić u chorych leczonych z powodu anoreksji. którzy mają motywację lub udaje się ją wzbudzić. choć nie zawsze. Rokowanie. stosowanie leków tłumiących łaknienie. W grupie przypadków zaniedbanych. estrogeny. stosując co najmniej jeden z następujących sposobów: prowokowanie wymiotów. polegające na spożywaniu olbrzymich porcji jedzenia w krótkich odstępach: pacjent próbuje przeciwdziałać "tuczącym"skutkom spożywania pokarmów. np. Zastrzeżenia te nie dotyczą oczywiście przypadków. chociaż pierwsze objawy występują w nieco późniejszym wieku.na zmianę zachowania (terapia behawioralna) . Okres dzielący te dwa zaburzenia trwa od kilku miesięcy do wielu lat: poprzedzający epizod jest pemoobjawowy lub przebiega w sposób poranny. z umiarkowanym spadkiem masy ciała i/lub przejściowym zatrzymaniem miesiączek. Pacjenci stosują skrajne metody przeciwdziałania tuczącym skutkom spożywanych pokarmów. w wywiadzie stwierdza się epizod jadłowstrętu psychicznego. Wymioty mogą prowadzić do zaburzeń elektrolitowych. a także gdy można terapią objąć całą rodzinę. nie mają natomiast znaczenia i są raczej nieskuteczne przetwory hormonalne. Spośród leków farmakologicznych stosuje się niewielkie dawki insuliny. rokowanie jest dobre. kiedy wzrasta masa ciała. Żarłoczność psychiczna (żuMma wericsw) lub psychopochodnajest zaburzeniem występującym niekiedy naprzemiennie z jadłowstrętem psychicznym. Rozpoznanie opiera się na następujących kryteriach ICD-Bkstałe zaabsorbowanie jedzeniem i niepowstrzymane pragnienie jedzenia: pacjent miewa epizody żarłoczności. małe dawki neuroleptyków lub leków przeciwdepresyjnych. kiedy doszło do wtórnych następstw somatycznych. znacznie poniżej przedchorobowej czy optymalnej według lekarza: często. obraz psychopatologiczny dotyczy chorobliwej obawy przed otyłością: pacjent zakreśla nieprzekraczalne granice masy ciała. Różnicowanie. okresowe głodówki. w których zachodzi konieczność przywrócenia właściwego poziomu hormonów. a w konsekwencji do znacznego spadku masy ciała. pojawiają się miesiączki. napadów padaczkowych. Pud tym względem przypominają zachowania osób z jadłowstrętem psychicznym. a potem następuje przejadanie się z wymiotami (niekiedy prowokowanymi) . notuje się pewien odsetek zgonów. osłabienia mięśni. Również w tej grupie zaburzeń spotyka się częściej kobiety. U chorych. zaburzeń rytmu serca.

W ten sposób radzą sobie z głodem nikotynowym palacze po odstawieniu tytoniu. Postępowanie lecznicze powinno mieć charakter kompleksowy i uwzględniać zarówno somatyczny. otyłości psychopochodnej"kompleks problemów psychologicznych związanych ze skutkami nadwagi. jak można by sądzić. lecz o. radzenie sobie"z lękiem. jest przyczyną zahamowań w kontaktach z dziewczętami itd. U chorych prawidłowo zdiagnozowanych i poprawnie leczonych udaje się uzyskać poprawę. Pomijam sprawy diagnozowania i różnicowania otyłości psychopochodnej.sterydami. Bioxetiri).(zaburzenia odżywiania się mogą towarzyszyć uzależnieniu od alkoholu) . przygnębienie) . gdyż wypowiedziałem się o tym powyżej. drażliwość. względnie innymi lekami. jak i psychologiczny aspekt żarłoczności. Nie należy do otyłości psychopochodnej zaliczać przyrostu masy ciała u chorych leczonych neuroleptykami lub lekami przeciwdepresyjnymi. Leczenie. Poza metodami terapii behawioralnej stosuje się leki psychotropowe wpływające na stan emocjonalny chorego (np. Otyłość psychopochodna jest skutkiem przejadania się i reakcją na sytuacje stresowe. Leczenie otyłości nie polega. mają opory w nawiązywaniu znajomości z mężczyznami zakładając z góry. która polega na pochłanianiu olbrzymich ilości pokarmów. a przyrost masy ciała tłumaczą zaniechaniem palenia papierosów. Rokowanie. przyczyny otyłości bywają zazwyczaj złożone. skutkuje brakiem pewności siebie w kontaktach z ludźmi. zwłaszcza w sytuacjach zwiększonego stresu. Nie mieści się też w pojęciu. trudnościami w funkcjonowaniu poprzez zbyt częste spożywanie posiłków. U młodych mężczyzn wskutek przejadania się stwierdza się początki ginekomastii. puszyste"kobiety. której źródła sięgają często wczesnego dzieciństwa i mają związek z trudnościami emocjonalnymi tego okresu. lękowych i innych objawów nerwicowych. na szczęście nie wszystkie. jedynie na przestrzeganiu odpowiedniej diety i . Tak zwane.stanów depresyjnych. Nie chodzi zatem o bulimię. np. Leczenie. niepokój. Trzeba się jednak liczyć z możliwością nawrotów. Otyłość może być przyczyną różnych stanćw psychopatologicznych. Jedną z przyczyn tych zaburzeń bywa narzucanie sobie przez ludzi oty (ych surowego reżimu dietetycznego.tluoksetyna (Prozac. np. a to z kolei wywołuje zaburzenia afektywne (lęk. co rodzi w nich poczucie mniejszej wartości. że są bez szans. Tutaj będzie mowa o otyłości typu psychogennego. Jest to oczywiście poważny problem psychologiczny wymagający interwencji psychoterapeutycznej. co. np. Jak wiadomo.leki anksjolityczne) . W takich sytuacjach otyłość może być przyczyną nadmiernej wrażliwości na punkcie własnego wyglądu. ale również leki przeciwdepresyjne o działaniu anorektycznym.

czyli nadmierna senność w ciągu dnia. I'%populacji ogólnej. które otyłości towarzyszą. Lekarze (zwłaszcza somatycy) ześrodkowują redukcjonistycznie uwagę na czynnościach poszczególnych narządów wewnętrznych. Niepowodzenia lekarza w leczeniu otyłości dadzą się ująć w następujący sposób: 1. W epidemiologii otyłości podkreśla się znaczenie czynników ekonomiczna-kulturowych. Waldemur Szelenberger. hipersomnie natomiast. Wielu pacjentów nie przestrzega zaleceń lekarskich może nie z powodu braku zdyscyplinowania. Konieczna jest szczegółowa analiza zachowań pacjenta. a nawet nazbyt skomplikowane. jego trybu życia. Rokowanie zależy od wytrwałości i stopnia motywacji pacjenta.ograniczeniu dostarczania energii. Prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń snu narasta w miarę starzenia się. Endogenne: a) bezsenność psychofizjologiczna. a nie podmiotowy. Rozpowszechnienie zaburzeń snu jest znaczne: w przypadku bezsenności chorobowość roczna wynosi 35'%. do wyrobienia motywacji ułatwiającej kurację odchudzającą. cierpliwości. Podstawową metodę stanowi psychoterapia. czyli niepożądane zjawiska okresowo występujące podczas TU. iż do pacjenta mają stosunek przedmiotowy. stwierdza się u 7. Podajemy w kolejności: po a) rozpoznanie. czyli pierwotne zaburzenia snu nocnego i/lub zaburzenia czuwania w ciągu dnia: 2) parasomnia. w tym u polowy badanych bezsenność jest ciężka. lecz dlatego. Dążymy do zmiany zachowań pacjenta. choć jest to na pewno jeden z ważniejszych elementów terapii. Niestety lekarzom brakuje na ogół czasu. jak również motywacji. a często niezbędnych wiadomości. w trakcie której omawia się z pacjentem czynniki psychologiczne przyczyniające się do wystąpienia otyłości. Aktualna Międzynarodowa Klasyfikacja Zaburzeń Snu obejmuje 88 różnych sobaczeń. Są to: 1) dysomnia. Tabela 3. Rozpowszechnienie poszczególnych zaburzeń snu podano w tabeli 3. aby w taki właśnie sposób podejść do problemuw pacjenta. co sprawia. mało zrozumiałe. Klasyfikacja i rozpowszechnienie zaburzeń snu. że są one niekiedy mało przekonujące. obyczaje towarzyskie i naciski. jako człowieka winnego nabawienia się cierpienia. 3) zaburzenia snu wtórne do schorzeń psychicznych lub somatycznych. a) bezsenność idiopatyczna. Zaburzenia snu. zbyt przeteoretyzowane. niekiedy poczucia taktu i delikatności. . ich indywidualnych oraz rodzinnych uwarunkowań. po b) rozpowszechnienie. Postawa ta charakteryzuje się ignorowaniem psychologicznych problemów pacjenta i traktowaniem go nie jak chorego. a raczej w sposób moralizatorski. a także do usunięcia objawów nerwicowych. Skrócony przegląd kategorii uwzględnionych w międzynarodowej klasyfikacji przedstawiono w tabeli 3. Dysomnia. b) 15%leczonych z powodu bezsenności. wobec których lekarz może być bezsilny (chodzi tu o przyzwyczajenia kulinarne. gościnnego otoczenia"-co bywa niekiedy utrapieniem w polskich domach) .

b) do 15%dzieci. a) w przebiegu schorzeń ośrodkowego układu nerwowego. Parasomnia inne: a) moczenie nocne. np. a) somnambulizm. a) wpływ substancji o działaniu ośrodkowym. Parasomnia snu REM: a) koszmary nocne. rż. rż. a) bezdcchy obturacyjne. Bezsenność. Bezsennością nazywamy subiektywną dolegliwość polegającą na zbyt krótkim lub nie pokrzepiającym śnie. Egzogenne: a) niewłaściwa higiena snu. l-3%do 18. b) bardzo częste u dzieci do 5.w zaburzeniach lękowych) oraz pod . a) w przebiegu schorzeń somatycznych. b) 1-2%populacji ogólnej. b) 0. b) 5-10%leczonych z powodu bezsenności. a) hipersomnia idiopatyczna. b) częstość występowania różna. b) 5-15%osab zdrowych. a) okresowe ruchy kończyn. rż. do 20%osób z mocznicą. b) 5%do 10. b) 34%populacji powyżej 60 rż. b) prawdopodobnie zaburzenie bardzo częste.w przewlekłej zaporowej chorobie płuc u większości pacjentów. b) 5-10%zgłaszających się z powodu nadmiernej scnności. a) w przebiegu zaburzeń psychicznych. Parasomnia snu NonREM (zaburzenia wzbudzenia): a) upojenie przysenne. b) 10-50%do 5. Parasomnia.06%populacji ogólnej. np. Zaburzenia snu wtórne. a) zespół niespokojnych nóg. poniżej 1%dorosłych. a) zespół opóźnionej fazy snu. b) schorzenie rzadkie. b) 2-5%populacji ogólnej. b) częstość występowania rćżna.. b) 3%dzieci. b) 12%osab zgłaszających bezsenność. a) parasomnia snu REM. rz 1%dorosłych. a) lęki nacne.b) 0.w chorobie Parkinsonau 60-90%chorych. b) 35%zgłaszających bezsenność. do 5%dorosłych. Zaburzenia rytmu snu i czuwania: a) zaburzenia snu związane z pracą zmianową. Bezsenność występuje pod pustacią trudności w zasypianiu (np. a) Narkolepsja.03%leczonych z powodu bezsenności.

po b) charakterystyka. wyboru określonego leku dokonuje się więc w zależności od jego farmakokinetyki (tabela ó) . b) w nagłej chorobie somatycznej lub w żałobie. b) utrwalona niezdolność do zasypiania i wstawania o pożądanej porze: chory zasypia u 3:00-6:00 rano. zaburzeń rytmów biologicznych. a) Bezsenność krótkotrwała. tolerancji lub odstawienia środków psychostymulujących. a) zaburzenia psychiczne (zaburzenia afektywne. nasennych i alkoholu. nagła zmiana otoczenia . spowodowana uszkodzeniem struktur odpowiedzialnych za sen i czuwanie. w bezsenności przewlekłej-gorsze wykonanie zadań i obniżenie nastroju. Tabela 4. zaburzenia osobowości). zmianą strefy czasu lub nagłym stresem (np. Wybrane postacie bezsenności przedstawiono w tabeli 4 Leczenie bezsenności zależy od jej przyczyn (tabela 5) . a) wpływ substancji o działaniu ośrodkowym. skuteczność leków nasennych jest zmniejszona. Bezsenność przewlekła: a) bezsenność psychofizjologiczna.podczas oczekiwania na zabieg operacyjny). b) przerwy w oddychaniu prowadzą do hipoksji i wybudzeń lub spłycenia snu. a) schorzenia somatyczne. czyli objawy pojawiające się po zachodzie słońca). Różnice między pochodnymi benzodiazepiny są prawdopodobnie tylko ilościowe. niepokojem. a) nocny niepokój w zespołach otępiennych (sundowmng.w hotelu. np. W zależności od czasu trwania objawów rozróżnia się bezsenność przygodną (trwającą przez kilka dni) . b) odwrćcenie rytmu snu i czuwania z dezorientacją. Postępowanie farmakologiczne polega na podawaniu agonistuw receptora benzodiazepinowego. chory łatwo zasypia poza własną sypialnią. b) od dzieciństwa. lękiem. b) bezsenność wynika ze wzbudzenia emocjonalnego zaburzeń przekażnictwa synaptycznego. Charakterystyka wybranych postaci bezsenności. czynnikiem wyzwalającym są schorzenia somatyczne. Warunkiem rozpoznania bezsenności są objawy w ciągu dnia: w bezsenności przygodnej i krótkotrwałej-senność i zmęczenie.postacią trudności w utrzymaniu snu i zbyt wczesnym budzeniu się (np. czasem z agresją w godzinach nocnych. b) bezsenność wynika z przewlekłego używania. a) bezdechy podczas snu. a) Bezsenność przygodna. b) spowodowana pracą zmianową.w epizodzie depresji) . nasilenie bezsenności jest proporcjonalne do nasilenia innych objawów. a) zespół opóźnionej fazy snu. zaburzenia lękowe. krótkotrwałą (do 3 tygodni) oraz p r ze w I e kł ą (powyżej miesiąca) . Przyjmowanie leków nasennych w odstępach czasu krótszych niż czterokrotny okres jego biologicznego póhrwania prowadzi do kumulacji. b) zaburzenia snu są przejawem lub następstwem chorób układu nerwowego oraz innych schorzeń somatycznych. b) sen jest przerywany przez powtarzające się stereotypowe zrywania mięśniowe w kończynach lub dyzestezje w kończynach dolnych. a) okresowe ruchy kończyn lub zespół niespokojnych nóg. Podajemy po a) rozpoznanie. a) bezsenność idiopatyczna. b) wskutek uprzednich skojarzeń czynności związane z udawaniem się na spoczynek powodują wzbudzenie.

Leczenie bezsenności.). farmakoterapia przez 1-2 loby po zmianie godzin pracy.0-10. ewentualnie farmakoterapia. deprywacja społeczna i sensoryczna.0) a) lorazepam . żałoba.). Bezsenność spowodowana pracą zmianową .psychoterapia. a) Diazepam b) 1-2 c) 32 d) 5. po b) szczyt stężenia we krwi (godz. praca nocna nie dłużej niż 5 kolejnych nocy bez odpoczynku. czyli lęk i bezsenność po ustąpieniu działania środka OdSTOCZO.leczenie choroby podstawowej. relaks. leczenie towarzyszących schorzeń somatycznych.(hospitalizacja).0-30. Podajemy w kolejności: po a) lek. Zaburzenia afektywne. zwłaszcza pu preparatach o krótkim okresie po (trwania: 3) bezsenność z odbicia. haloperydol 0. leczenie operacyjne. Bezsenność idiopatgczna .wyłącznie edukacja. terapia behawioralna (poznawcza. Bezsenność psychofizjologiczna .5) a) flurazepam b) 2 c) 47-100 d) 15. ograniczenie drzemek w ciągu dnia. po d) duwka (mg) dorośli (osoby w podeszłym wieku). długiego okresu po (trwania lub interakcji z innymi lekami: 2) zaburzenia pamięci deklaratywnej. Zaburzenia lękowe . Bezdechy podczas snu . Zapobieganie tolerancji i uzależnieniu polega na podawaniu leków nasennych tylko co trzeci dzień. zmiana godzin pracy nie częściej niż raz w tygodniu. Okresowe ruchy kończyn i zespół niespokojnych nóg .5-1.0 mg.5-1.klonazepam. w jak najmniejszej dawce i przez jak najkrótszy okres.edukacja: przesuwanie zmian roboczych zgodnie ze wskazówkami zegara. oddychanie powietrzem pod zwiększonym ciśnieniem. po c) okres biologicznego półtrwania (godz.5-5.0 (2. ewentualnie farmakoterapia.redukcja wagi ciała.nadzorowana abstynencja. Tabela 6.właściwa higiena snu. schizofrenia .chemoterapia: stała pora snu. trazodon 100-200 mg na noc. ewentualnie środki przeciw depresyjne (10 mg wnitryptyliny lub 200 mg trazodcnu na noc).00). wskutek zbyt dużej dawki.Farmakoterapia. ekspozycja na światło. Środki nasenne powodują następujące objawy niepożądane: 1) nadmierna senność następnego dnia. a) flunitrazepam b) 1 c) 16 d) 0. Niewłaściwa higiena snu . Zespół opóźnionej fazy snu . sprzężenie zwrotne). Nadużywanie alkoholu i innych substancji o działaniu ośrodkowym . Farmakokinetyka wybranych leków nasennych. Tabela 5.właściwa higiena snu. Bezsenność przygodna lub krótkotrwała .0 (15.0 (0. Zespoły otępienne i nocny niepokój (sundownincj) .chemoterapia: opóźnianie snu o 3 godziny dziennie. aż do uzyskania pożądanej pory snu.

0 (10.125-0.0 (1. prawdopodobieństwo zamachu samobójczego. Fu długotrwałym podawaniu trzeba odstawiać lek stopniowo. Przeciwwskazaniem do podawania leków nasennych jest ciąża.5 c) 9 d) 1.5 c) 6 d) 3. metabolizm pochodnych benzodiazepiny może być zwolniony. Zmiany te w przypadku oksazepamu. bezdechy podczas snu.0) a) lormetazepam b) 1-2.5-5.0-20.125) a) zolpidem (pochodna imidazopirydyny) b) 1 c) 1.b) 2 c) 8-24 d) 1. w bezsenności krótkotrwałej do 3 tygodni. gdyż leki te inaktywowane są na drodze sprzęgania z kwasem glukuronowym.0-2. W podeszłym wieku zwiększona jest także wrażliwość układu nerwowego na leki nasenne.75-7.0 (2.75) Zaleca się. nocny niepokój w zespołach otępiennych (wndzwmng) .0 (0. lorazepamu i temazepamu mają niewielkie znaczenie. by leki nasenne podawać w bezsenności przygodnej tylko przez I-3 dni.0-60. a w bezsenności przewlekłej nie dłużej niż 3-4 miesiące. Zaburzenia oddychania mogą być jedną z przyczyn zwiększonej umieralności osób nadużywających leków nasennych.0-30.5 (3. który to proces nie jest na starość zaburzony.0-2.0)] a) triazolam b) 1.5 d) 10.5 c) 3 d) 0.5) a) nitrazepam b) 3 c) 30 d) 5. .25 (0. Przewlekłe stosowanie pochodnych benzodiazepinyo długim okresie po (trwania może prowadzić u ludzi starych do zespołu imitującego otępienie typu alzheimerowskiego oraz do upadków i złamań szyjki kości udowej.0 (10. Powyżej 60 rż. nadużywanie alkoholu i inne uzależnienia.0 a) zopiklon (pochodna cyklopirolonu) b) 1.0) a) oksazepam b) 2-3 c) 8 d) 15.0-20.0) a) temazepam b) 1 c) 8 d) 10.

Nackolepsja to zespół chorobowy. u 3050%chorych: 4) omamów przysennych. ponowny szczyt zachorowań odnotowuje się między 35. a 45. porażenia przysennegz i omamów przysennych polega na intruzjach snu REM w czuwanie. Alternatywą może być podawanie modafinilu w dawce dobowej 300 mg. Rejestracja snu nocnego ujawnia spłycenie snu i rozfragmentowanieepizodów snu REM. z właściwą dla tego stadium atonią i/lub marzeniami sennymi. W Stanach Zjednoczonych do leczenia nadmiernej senności używa się środków psychostymulujących. głównie metylfenidatuw dawce 10-60 mg dziennie. jednak pierwotny defekt biochemiczny nie jest znany. Latencja stadium REM wynosi poniżej 15 minut. Uważa się.podczas egzaminu. o czasie trwania zazwyczaj 10-20 minut. świadomość zazwyczaj jest zachowana. jak i omamy przysenne pojawiają się albo podczas zasypiania. U większości chorych stwierdza się obecność antygenu HLA DRZ i HLA DQI. Narkolepsja trwa przez całe życie.jako tłuczenie talerzy lub jąkanie się pod wpływem zdumienia lub rozbawienia. Niepełne ataki przejawiają się np. albo podczas budzenia się. takich jak wkładanie ubrania do lodówki albo pisanie po zakończeniu strony. Mięśnie oddechowe są zaoszczędzone. obustronnej gnacie napięcia mięśniowego wywoływanej przez emocje. Częstość napadćw waha się od kilku w ciągu leku dc niezliczonych napadów w ciągu jednego dnia. Krótkie wahania poziomu czuwania między napadami są przyczyną automatyzmów. łącznie z psychozami. np. zwłaszcza nadmierna senność nie ustępuje z czasem. Początek choroby zazwyczaj przypada na okres pokwitania. że zachorowaniu na narkolepsję sprzyja obecność genu zlokalizowanego w chromosomie 6. Leczenie narkolepsji jest objawowe. Dysfunkcja ta ujawnia się pod postacią tetrady objawów: 1) stałej nadmiernej senności oraz napadów snu. realistyczne doznania zmysłowe z zachowaną częściowo orientacją co do otoczenia. Mechanizm katapleksji. Larenja snu jest skrócona do wartości poniżej 5 minut. Narkolepsji towarzyszą zaburzenia przekażnictwa munoaminergicznego. odwracalnej. u 20-40%chorych. którego przyczyną jest prawdopodobnie dysfunkcja pnia mózgu. Omamy przysenne są to żywe. u wszystkich chorych 2) katapleksji. Stała nadmierna senność nasila się podczas monotonnych zajęć.Narkolepsja. Katapleksja polega na nagłej. ewentualnie dekstroamfetaminy w dawce 5-60 mg dziennie. Zarówno porażenie. Rutynowe badanie EIG. Całkowita utrata napięcia wiąże się z ryzykiem urazów. Utrata napięcia trwa do kilku minut. rż. Zaburzenia koncentracji u 50%chorych prowadzą do upośledzenia pamięci. często w sytuacjach niezwykłych. zmęczenie i stres. Porażenie przysenne polega na kilkuminutowej uogólnionej niezdolności poruszania się i mówienia. Zrównoważenie działania terapeutycznego środków psychostymulującychoraz ich działania niepożądanego. . selegilmy w dawce 30 mg dziennie. Na tle wzmożonej senności pojawiają się epizody nagłego zapadania w sen. u 90%chorych: 3) porażenia przysennego. tomografia komputerowa i magnetyczny rezonans jądrowy nie wykazują odchyleń od normy. nie jest łatwe.

gdy stadia snu REM są najdłuższe. Konsolidacja procesów snu i czuwania odbywa się w ontogenezie stopniowo. Koszmary są to przerażające marzenia senne. somnambulizm i lęki nocne mogą występować u tej samej osoby. przyspieszeniem oddechu i poceniem się. litem. Leczenie pozostałych objawów tetrady polega na podawaniu tró (pierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (protryptyliny 2. Parasomnia snu NonREM (zaburzenia wzbudzenia). Napad somnambulizmu przejawia się złożoną aktywnością ruchową podczas snu wolnofalowego (stadium 3 i 4) . Oprócz leczenia farmakologicznego zaleca się profilaktyczne drzemki przez 15-20 minut. z tachykardią. Jest to najczęściej zwykła codzienna aktywność. U dzieci skuteczne jest budzenie przed spodziewanym napadem. dlatego u dzieci nieprawidłowości wzbudzenia traktujemy jako zjawisko do pewnego stopnia fizjologiczne. . Parasomnia snu REM. Koszmary zazwyczaj występują w drugiej połowie snu nocnego.Żaden znany lek nie usuwa całkowicie nadmiernej senności. Od lęków nocnych koszmary różnią się dobrą pamięcią marzeń sennych. wskutek niedoboru snu. z których pacjent budzi się podczas snu REM. Lęki nocne również powstają podczas wzbudzenia ze snu wolnofa (owego. Także stres może wyzwalać napady. Zaburzenia te polegają na niecałkowitym odzyskiwaniu przytomności podczas budzenia się. zwłaszcza u chorych z hipersomnią. upojenie przysenne może występować po niemal każdym obudzeniu się ze snu. Epizody somnambulizmu i lęku nocnego zazwyczaj pokryte są niepamięcią. Przyczyną koszmarów są na ogół konflikty i urazy psychiczne. W celu uchronienia chorego przed wypadkiem wskazane bywa zabezpieczenie okien i drzwi. I-2 razy dziennie. Upojenie przysenne. jak L-Dopa i inne środki przeciwparkinsonowskie. Znane są też przypadki prowadzenia samochodu lub agresji wobec otoczenia. Czynnikiem wyzwalającym napady somnambulizmu i lęków nocnych jest wzmożenie snu wolnofalowego w toku leczenia neuroleptykami. oraz nieartykułowana wokalizacja. Nieprawidłowe wzbudzenie podczas napadu somnambulizmu lub lęku nocnego przejawia się w badaniu polisomnograficznym serią hipersynchronicznychfal delta poprzedzających napad. Koszmary zdarzają się także po lekach takich. Leczenie somnambulizmu i lęków nocnych polega na podawaniu środków tłumiących sen wolnofalowy: pochodnych benzodiazepiny i leków przeciwdepresyjnych. Czas trwania napadu wynosi od kilku sekund do kilku godzin. Charakterystyczna jest aktywacja układu wegetatywnego. tyle że nieadekwatna do sytuacji. U niektórych pacjentów. Należą tu upojenie przysenne. Ulpojenie przysenne jest to stan zaburzeń świadomości trwający od kilku minut do kilku godzin po obudzeniu się ze snu NonREM. klomipraminy czy też dezypraminy 25-200 mg dziennie) albo wiloksazyny 50-200 mg dziennie. po alkoholu. w przebiegu chorób gorączkowych. Pożądane jest tworzenie grup wsparcia. brakiem zaburzeń świadomości po obudzeniu się oraz brakiem objawów wegetatywnych. somnambulizm i lęki nocne. 5-20 mg dziennie lub imipraminy. Po drzemce czujność poprawia się na 2 godziny.

a zatem jest niepoczytalny. . takim jak choroby naczyniowe. Wyniki leczenia są bardzo dobre. między północą a godziną 6. Sprawność psychiczna po nocnym dyżurze jest u lekarzy upośledzona. Aspekty prawne parasomnii. rż. w innych parasomnia snu REM może towarzyszyć różnym schorzeniom ośrodkowego układu nerwowego. tró (pierścieniowych leków przeciwdepresyjnych. REM s (cep behmior disorder) jest to okresowy brak atonii właściwej dla snu REM. Na ogół przebieg parasomnii bywa łagodny. W czasie tych epizodów pacjent nie jest w stanie rozumieć znaczenia popełnianych czynów ani kierować swoim postępowaniem. Reakcja na koszmar przejawia się agresją wobec otoczenia. zgodnie z artykułem 25: I kk. 00. pochodnych benzodiazepiny i alkoholu powoduje wyrównawcze nasilenie snu REM i wystąpienie koszmarów. Niepożądana senność w czasie przeznaczonym na czuwanie może być też przyczyną katastrof. Zaburzenia seksualne. Do rozpoznania niezbędne jest przeprowadzenie badania polisomnograficznego. więcej czasu zajmuje zaintubowanie manekina. Z badań symulacyjnych wynika. Zaburzenia snu mają więc wpływ nie tylko na funkcjonowanie jednostki. przystosowanie społeczne i funkcjonowanie w rodzinie. Parasomnia snu REM (zaburzenia zachowania podczas snu REM. Leczenie polega na podawaniu klonazepamu w dawce I mg na noc. Wszystkie wielkie katastrofy w elektrowniach atomowych miały miejsce w okresie fizjologicznie wzmożonej skłonności do zasypiania. a także sam pacjent są narażeni na urazy. Epizody parasomnii należy zaliczyć do stanów wyjątkowych. zanik oliwkowa-mostowa-móżdżkowy. ze złożoną aktywnością ruchową i żywymi marzeniami sennymi. Czynnikiem wyzwalającym może być przyjmowanie leków przeciwdepresyjnych oraz przewlekłe nadużywanie alkoholu. Osoba dzieląca łóżko z pacjentem. Zbigniew Lew-Starowicz. Część przypadków nie ma widocznej przyczyny. Zasypianie za kierownicą występuje u 90%chorych z bezdechami podczas snu. ale i całego społeczeństwa. u prawie 509 chzrych na narkolepsję oraz u 2-8%osób cierpiących na bezsenność. Znane są kazuistyczne przypadki zabójstw dokonanych podczas napadu somnambulizmu. mJn. Poruszanie się w stanie nasilonego lęku i zaburzeń świadomości jest niebezpieczne dla chorego i dla jego otoczenia. naukę. zawsze jednak istnieje możliwość samookaleczenia lub okaleczenia innej osoby. Zaburzenia snu utrudniają wykonywanie zawodu. często o charakterze koszmarów.leki p-adrenolityczne i hipotensyjne. Znane są też przypadki parasomnii snu REM w przebiegu pourazowych zaburzeń stresowych. Według danych brytyjskich zaburzenia snu są odpowiedzialne za 20%wypadków komunikacyjnych. że sprawność psychiczna u osób cierpiących na nadmierną senność jest nie mniej upośledzona niż wskutek upojenia alkoholowego. a także na bezpieczeństwo publiczne. są też przyczyną wypadków w pracy i podczas prowadzenia pojazduw. Nagłe odstawienie substancji tłumiących sen REM. Ghorują głównie mężczyźni po 50. choroba Parkinsona.

Popielski.Van de Velde publikuje Małżeństwo Doskonałe. ale dość szybko przybrała charakter interdyscyplinarny. która rozwinęła się w zasadzie w XX wieku.opublikował znane dzieło Klinika nerwic płciowych. W 1994 roku decyzją Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej został powołany pierwszy specjalista krajowy w zakresie seksuologii. 1895 . a później stworzył (i dotąd nim kieruje) Zakład Seksuologii i Patologii Więzi Międzyludzkich'enuum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie. 1947 .Albert Moll tworzy Międzynarodowe Towarzystwo Badań Seksuologicznych. W 1963 r. 1919 . 1900 .Powstaje The World Association in Sexology. Prezes Koła Seksuologżw Polskich przy/O Towarzystwa Świadomegz Macierzyństwa. Cew-Starowicz. Jest re zatem nauka młoda.Iwan Bloch tworzy pojęcie seksuologii w ujęciu międzydyscyplinarnym. W Polsce pionierem seksuologii był Tadeusz Bilikiewicz.Wprowadzenie. ale jej historia nie jest znana lekarzom.Powstaje pierwsza klinika seksuologiczna w Amsterdamie. 1886 .w Walencji.powstaje pierwszy w kraju Zakład Seksuologii Akademii Medycznej w Krakowie. 1978 .pojawia się pierwszy specjalista z zakresu seksuologii-K. ale również zmiana postaw wobec seksualności. którego był kierownikiem. wykładający seksuologię na AM w Gdańsku. z jego inicjatywy powstała specjalizacja-seksuologia. którego pierwszym prezesem został Zbigniew Lew-Starowicz. Seksuologia jest dziedziną wiedzy i sztuki lekarskiej.w przeszłości masturbacja czyli onanizm była pzstrzeganajako zaburzenie. został nim 2. 1913 .Zygmunt Freud przedstawia interpretację marzeń sennych. od 1962 r.Richard van KraT-Ebing publikuje Psychopatia Sexualis. Klasyfikacja zaburzeń seksualnych. I tak np. 1931. Jej pionierami byli głównie psychiatrzy. dlatego warte poznać najważniejsze postacie i fakty z nią ZWIĘZ (OC. W kolejno ukaazujących się klasyfikacjach zaburzeń seksualnych jest zauważalny nie tylko dynamiczny rozwój wiedzy. Ostatni z nich-XIII.Wilhelm Reich publikuje The function of the orgasm. W Polsce uprawnienia do leczenia zaburzeń seksualnych można uzyskać na podstawie specjalizacji z seksuologii lub certyfikatu seksuologa klinicznego przyznawanego przez Polskie Towarzystwo Seksuologiczne.William Masters i Wirginia Johnson publikują pracę-ocenianą jako przełom w seksuologiiWspółżycie seksuane człowieka.Henry Havelock-Ellis wydaje Studies in the Psychology of Sex.lmieliński.Zygmunt Freud ujawnia wyniki badań nad histerią. W 1991 roku powstało Polskie Towarzystwo Seksuologiczne. 1927.Magnus Hirschfeld tworzy Instytut Wiedzy Seksualnej w Berlinie. które organizuje międzynarodowe kongresy naukowe. Drugim pionierem jest 8. 1906 .Alfred Kinsey tworzy Instytut Badań Seksuologicznych przy Uniwersytecie Indiana. a w 1973 r. a . 1896 . 1966 . 1936 .August Forel publikuje Sexual Problems. odbył się w 1997 r. 1904 . który w 1969 r.

8 Inne zaburzenia rozwoju psychoseksualnego.8 Inne zaburzenia preferencji seksualnej.2 Ekshibicjonizm.8 Inne zaburzenia identyfikacji płciowej.0 Brak lub utrata potrzeb seksualnych.4 Wytrysk przedwczesny.10 Awersja.1 Transwestytyzm fetyszystyczny. F52. F64. F66. F52.3 Zaburzenia orgazmu. F66 Zaburzenia psychologiczne i zaburzenia zachowania związane z rozwojem i orientacją seksualną.0 Fetyszyzm. F65.6 Złożone zaburzenia preferencji seksualnej.5 Sadomasochizm.5 Pochwica nieorganiczna. F 52. F52. W klasyfikacji ICD-10 mamy do czynienia z następującym podziałem zaburzeń seksualnych: F5OF59 Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi F52 Dysfunkcja seksualna nie spowodowana zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną 152.9 Zaburzenia identyfikacji płciowej.1 Awersja seksualna i brak przyjemności seksualnej. Ostatnie rewizje klasyfikacji międzynarodowej ICD-I O oraz Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego OSM-IV) wprowadziły istotne zmiany i rozbudowały zakres zaburzeń seksualnych.7 Nadmierny popęd seksualny. nie określone. F65. nie określone. F64. F64 Zaburzenia identyfikacji płciowej. F65.4 Pedofilia. E30. F64. F 52. nie spowodowana zaburzeniami organicznymi ani inną chorobą. F64. F66.0 Opóźnione pokwitanie. F52.0 Transseksualizm. F 52. F65.9 Zaburzenia preferencji seksualnej.homoseksualizm jako dewiacja. Inne stany klasyfikowane w ICD-10 mające związek z seksualnością E30. F65 Zaburzenia preferencji seksualnych. .9 Niespecyficzna dysfunkcja seksualna.6 Dyspareunia nieorganiczna. F65.1 Orientacja seksualna niezgodna z ego (egodystniczna). F64. F52.2 Brak reakcji genitalnej.1 Przedwczesne pokwitanie.11 Brak radosnego przeżywania.3 Oglądactwo (voyeurism).2 Zaburzenia identyfikacji płciowej w dzieciństwie. F65. F66.0 Zaburzenia dojrzewania seksualnego. F65. F65. 0 Brak lub utrata potrzeb seksualnych. F66.2 Zaburzenia związków seksualnych. F 52. F52. F66. nie określone.1 Transwestytyzm o typie podwójnej roli. 865. F52.9 Zaburzenia rozwoju psychoseksualnego. F52. F60-F69 Zaburzenia osobzwości i zachowania dorosłych.8 Inne dysfunkcje seksualne bez przyczyn organicznych lub chorobowych.

zaburzenia seksualne wiążące się z ogólnym stanem medycznym. Wiąże się z rozwojem wieloobjawowych zaburzeń seksualnych: 'horoby układu krążenia (np. zaburzenia orgazmu. wnętrostwo. zniekształcenia i aberracje chromosomowe. N95.5 Przedmiot (ofiara) dostrzegalnej dyskryminacji lub prześladowania.hiperprolaktynemia. Z72. palenie 20 papierosów dziennie przez 25 lat prowadzi do. Przyczyną zaburzeń seksualnych mogą być czynniki biologiczne. Y05 Przestępstwo (napaść) seksualna przy użyciu przemocy fizycznej. zawałykUrazy rdzenia kręgowego.5 Zachowania seksualne z wysokim ryzykiem. hypogonadyzmcjCukrzyca. Etiologia i patogeneza zaburzeń seksualnych. które mogą być celem oceny klinicznej: problemy związane z relacjami (rodzic-dziecko. psychogennei społecznokulturowe.0 Problemy związane z niechcianą ciążą.4 Problemy związane z domniemanym nadużywaniem seksualnym dziecka przez osobę z najbliższej rodziny (pierwotnej grupy oparcia).1 Stany związane z okresem przekwitania u kobiet. Jest to jedna z częściej spotykanych obecnie OTZVCZVTI.4 Impotencja z przyczyn organicznych. W wielu przypadkach mamy jednak do czynienia z etiologią wieloczynmkową. N48. nowotworowe. Q00-Q99 Wady rozwojowe wrodzone. przenoszone drogą płciową. znęcanie się fizyczne. Obejmuje: okrucieństwo psychiczne.3 Bolesny wzwód członka (pnazimue). między partnerami) . N48. Z61. zaburzenia seksualne wiążące się z bolem. np.0 Problemy w stosunkach ze współmałżonkiem lub partnerem. Z64. Y07 Inne nieprawidłowe traktowanie (zespoły złego traktowania). Z00-Z99 Czynniki wpływające na stan zdrowia i kontakt z usługami zdrowotnymi. problemy związane ze złym traktowaniem lub zaniedbaniem (przemoc seksualna wobec dziecka.zaburzenia seksualne i identyfikacji płciowej obejmują: Dy stu n kc j e s e ks u a I n e: zaburzenia pożądania seksualnego. dysfunkcje seksualne wywołane lekami. Uzależnienia (np. ginekologiczne. Y0ó Zaniedbanie i porzucenie.od alkoholu) prowadzą do zaburzeń seksualnych u 55%uzależnionych. Z63. Z60. choroby neurologiczne.5 Problemy związane z domniemanym nadużywaniem seksualnym dziecka przez osobę spoza najbliższej rodziny (pierwotnej grupy oparcia). W cenionej przez wielu psychiatrów klasyfikacji Amerykańskiego TowaczystwaPsychiatrycznego DSM-IV z 1993 r. . W piśmiennictwie do istotnych przyczyn zaburzeń seksualnych autorzy zaliczają: Uzynniki biologiczne: Przyczyny hormonalne (np.stulejka. impotencji u1/4 palaczy: heroina zaburza wytrysk u 52'%uzależnionych i zmniejsza popęd płciowy u ól%: Meno-i andrcpauza: inne zaburzenia i choroby. X85-Y09 Przestępstwo (napaść). nadciśnieniowa.N48 Inne zaburzenia członka. parafilie. zaburzenia podniecenia seksualnego.choroba wieńcowa. Z61. nadużywanie seksualne. nadczynność tarczycy. układu moczowopłciowego: Ceki. Zaburzenia identyfikacji płciowej Inne stany. wobec dorosłych) .

niedojrzałość uczuciowa. W wielu krajach obserwuje się wzrost rozpowszechnienia różnych form wykorzystywania seksualnego dzieci i przemocy seksualnej. po d) Nadmierny popęd seksualny.niska kultura życia seksownego. po b) brak potrzeb seksualnych. rutyna i monotonia w sztuce miłosnej. hipoaktywne zaburzenia pożądania seksualnegz. przedstawiono zakres rozpowszechnienia różnych postaci patologii seksualnej w zaburzeniach psychicznych. po c) Zaburzenia orgazmu u kobiet/mężczyzn. rywalizacja. Obecnie pojawia się wiele publikacji omawiających związki między patologią seksualną a zaburzeniami psychicznymi. ukryte preferencje hzmoseksualne. np. Zespoły depresyjne są jednym z najczęściej spotykanych odległych następstw tego typu urazów i obejmują większość ofiar przemocy. zaburzenia we wzajemnej komunikacji. Podajemy w kolejności: po a) zaburzenia psychiczne. a częstych myśli samobójczych u Zł'%. b) 53-85. brak akceptacji płci dziecka. Patologia seksualna może być objawem zwiastunowym lub przyczyną zaburzeń psychicznych. np. c) 70/47. W latach dziewięćdziesiątych. rygoryzm wychowawczy w środowisku rodzinnym. Częstość występowania zaburzeń seksualnych w zaburzeniach psychicznych (w odsetkach). zanik atrakcyjności partnera. mechanizmy przeniesienia z dzieciństwa. patologia rodzinna: Osobowościowe. zaburzenia identyfikacji z płcią. lęki i zahamowania w relacjach między płciami. negatywne uwarunkowania masturbacyjne i fantazje erotyczne. Dla przykładu podam niektóre z nowszych doniesień. negatywne i urazowe pierwsze związki heteroseksualne. nadmierna samokontrola. zbyt wczesne doświadczenia seksualne. d) a) Zespoły maniakalne. np. agresja. Czynniki psychiczne Rozwojowe. ujawnianie nadmiernych wymagań i oczekiwań. a) Zespoły depresyjne. rywalizacje w rodzinie. wykorzystanie seksualne w dzieciństwie. impulsywność. Tabela 7. lęk przed ciążą. niedobór seksualny. może być jednym z objawów zaburzeń psychicznych lub ich następstwem (np. Zaburzenia psychiczne. niechęć lu p. negatywne pzsrawy wobec siebie i innych. W tabeli 7.w wyniku stosowania leków. walka u dominację. że problemy wiążące się z tą orientacją są przyczyną zespołów depresyjnych u 3 P%badanych. ignorancja. U pacjentćw z rozpoznaniem depresji często są spotykane zaburzenia erekcji. zdrady.nieudane i konfliktowe małżeństwo rodziców.W wielu publikacjach umieszczone są tabele przedstawiające wpływ leków na reaktywność seksualną. wysoki poziom neurotyzmu. w związku z epidemią AIDS zbadano wiele osób o homoseksualnej orientacji i okazało się. fobie seksualne: Farmerskie. konfliktów rodzinnych) .kompleksy. Większość stosowanych leków przeciwdepresyjnych wywiera negatywny wpływ na reaktywność seksualną. a 5796 pacjentów zgłasza różne bóle mające związek z seksualnością. .

Wielu autorów opisuje poczucie zmiany płci u chorych. zaburzenia orgazmu. priapizm. anorgazmia u kobiet. Dane o wpływie leków psychotropowych na reaktywność seksualną przedstawiono w tabeli 8. nadmierny popęd seksualny. podobnie aktywność masturbacyjna o dziwacznym charakterze. c) 35/31. a) Psychozy schizofreniczne. b) 75. zaburzenia erekcji. gamofobia-lęk przed małżeństwem. nadmierny popęd seksualny wytrysk przedwczesny. po c) seksualne wskazania. Lęki mogą przybierać charakter fobii (np. nadmierny popęd seksualny. b) brak reakcji genitalnej. d) 5-10. c) 78/85.koitofobia-lęk przed stosunkiem.b) 15. brak wytrysku. c) wytrysk przedwczesny. b) 20. d) 5. a) Inhibitory MAO. a) Zespoły nerwicowe. b) brak reakcji genitalnej. po b) seksualne przeciwwskazania. U wielu sprawców przestępstw na tle seksualnym rozpoznaje się zaburzenia psychiczne. Zespoły lękowe występują u 14%pacjentów i 196%pacjentek z zaburzeniami seksualnymi: są one przyczyną lub następstwem trudności w życiu seksualnym. c) 85/55. b) 15-20. c) 2/5. c) wytrysk przedwczesny. c) wytrysk przedwczesny. a) Uzależnienie od alkoholu. borderline. anorgazmia u kobiet wytrysk opóźniony. a) Pochodne trójpierścieniowe. d) 5. d) 2-5. AIDS-fobia. przestępcy seksualni? a) Trazodon. a) Uzależnienie ud narkotyków. czyli lęk przed zachorowaniem na AIDS) . fobie seksualne. Wpływ leków psychotropowych na reaktywność seksualną. W psychozach schizofrenicznych często są spotykane omamy i urojenia o charakterze seksualnym. a) Inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny. c) 10/10. wytrysk opóźniony. b) nadmierny popęd seksualny. uzależnienie od seksu. szczególnie osobowości. a) Pochodne benzodiazepiny b) zaburzenia erekcji. c) pochwica dyspareunia wytrysk przedwczesny. b) 30. . Podajemy w kolejności: po a) leki psychotropowe. d) 30. pochwica. Tabela 8. b) brak reakcji genitalnej. a promiskuityzm bywa niekiedy objawem zwiastunowym choroby.

osłabienie pożądania) . Z raportów socjoseksuologicznych z lat dziewięćdziesiątych wynika. pu obudzeniu się czy w masturbacji. Wiele jest możliwych przyczyn tego zaburzenia. choroby) . Rokowanie jest niepewne. a) Moklobemid. że pacjent unika współżycia. brak reakcji genitalnej. U kobiet głównym problemem jest suchość pochwy (upośledzone zwilżanie) . poczucie winy. że pierwotny brak orgazmu dotyczy 4-10%populacji. W Polsce dotyczy to 7. Przyczynami mogą być czynniki organiczne (np. Przyczyny mogą być zarówno psychogenne. Jest to objaw podstawowy. ale powoduje. a także wiele czynników psychogennych. Pojawia się lęk o takim nasileniu. Awersja seksualna Polega na odczuwaniu silnych negatywnych uczuć do kontaktów seksualnych. ale pacjent nie odczuwa przyjemności. to można podejrzewać tło psychogenne. Brak radosnego przeżywania Reaktywność seksualna jest prawidłowa. z przewagą w późniejszym wieku. a rzadziej brak wytrysku. aktywności masturbacyjnej) . albo jest znacznie opóźniony. 6%mężczyzn. Najczęściej do wytrysku dochodzi tuż po immisji członka do pochwy lub po kilku ruchach . Jeżeli erekcje są prawidłowe w trakcie snu. W przypadku kobiet zaburzenie to może mieć charakter pierwotny (kobieta nigdy nie miała orgazmu również w trakcie snu. Przyczyną mogą być czynniki partnerskie. jak i organiczne (np. z partnerem. Przyczyną są najczęściej czynniki partnerskie. Brak reakcji genitalnejU mężczyzn głównym problemem są zaburzenia erekcji członka: trudność w powstaniu erekcji lub jej utrzymaniu. uwarunkowania masturbacyjne.leki. a leczenie długotrwałe. a sytuacyjny-do ZO%.c) zaburzenia erekcji. Istnieje ponad 100 chorób mogących być przyczyną zaburzeń erekcji. orgazm może być osiągany. Nie wyklucza możliwości osiągania satysfakcji ze współżycia. a nie wtórny.infekcje niedobór estrogenów) . zaburzone relacje partnerskie. Dzięki nowym metodom leczenia uzyskuje się dobre wyniki u ponad 90%leczonych. Tego typu skargi częściej zgłaszają kobiety. Awersję seksualną należy różnicować z zespołami depresyjnymi. a niekiedy i do jego osoby. . c) zaburzenia orgazmu. W przypadku mężczyzn częściej spotyka się opóźniony wytrysk. fobiami. psychogenne (np. W ostatnich latach obserwuje się nasilenie tego zaburzenia. Brak lub utrata potrzeb seksualnych (obejmuje oziębłość. b) nadmierny popęd seksualny. Zaburzenia orgazmu Orgazm albo nie występuje. ich rozpowszechnienie zwiększa się w miarę upływu lat. Obraz kliniczny zaburzeń seksualnych. zaburzenia erekcji. W Polsce dotyczy ono 359 kobiet i I/%mężczyzn.leki. Zaburzenia te dotyczą około 10%populacji mężczyzn. wtórny oraz sytuacyjny. Wytrysk przedwczesny Niezdolność do kontrolowania wytrysku nasienia w stopniu zapewniającym obu partnerom satysfakcjonujący stosunek seksualny. dyspareunia. rygoryzm religijny) . że mniej jest prawdopodobne zainicjowanie kontaktu seksualnego. ukrytą homoseksualnością.

. dzięki możliwości stosowania różnych metod leczenia. Dyspareunia Ból w czasie stosunku. Nie wystarczy stwierdzenie. dotyczy do/. Rozpoznanie tego rzadkiego zaburzenia wymaga stwierdzenia głębokich zakłóceń prawidłowego poczucia kobiecości lub męskości. U transseksualistów jest wczesną fazą rozwoju transseksualizmu. powodujący zamknięcie wejścia do pochwy. Często towarzyszy temu masturbacja. Transwestytyzm o typie podwójnej roli Przebieranie się w odzież płci przeciwnej w celu osiągnięcia przyjemności z chwilowego odczuwania przynależności do płci przeciwnej. lmmisja członka do pochwy jest niemożliwa lub bolesna. że fetysz stanowi najważniejszy bodziec podniecający lub jest niezbędny do uzyskania satysfakcji seksualnej. Spotykany niemal wyłącznie u mężczyzn. Wiele fetyszy jakby. Różni się od fetyszyzmu tym. Występuje częściej u kobiet (w Polsce u około 15%populacji) . jednak bez chęci trwalej zmiany płci. Zaburzenia identyfikacji płciowej w dzieciństwie Zaburzenia zaczynające się przed pokwitaniem. Zaburzenie często spotykane. przedłuża"ludzkie ciało. Rozpoznania nie można używać. którego przyczyną może być wiele czynników (np. Towarzyszy temu niezadowolenie z powodu swoich anatomicznych cech płciowych. głębokie niezadowolenie z własnej płci uraz chęć posiadania cech płci przeciwnej. Przeważają przyczyny psychogenne. Rozpoznanie opiera się na stwierdzeniu.. Dzięki wprowadzeniu leków antyandrogennych rokowanie jest dość dobre. Przeważają przyczyny psychogenne. że chodzi tu również o przybieranie wyglądu płci przeciwnej. gdy dana osoba osiąga wiek pokwitania. Rokowanie dobre. Rokowanie jest bardzo dobre. mmwr) Rzadko spotykane zaburzenie. ale zdarzają się wytryski przed stosunkiem albo bez erekcji członka. Ekshibicjonizm Nawracająca lub uwala tendencja do pokazywania narządów płciowych obcym osobom lub osobom przebywającym w miejscach publicznych.stany maniakalne. bez dążenia do bliższego kontaktu. Przebieraniu się nie towarzyszy podniecenie seksualne. Nadmierny popęd seksualny (obejmuje nimfomanię. populacji mężczyzn. zaburzenia hormonalne) . choroby i urazy mózgu. że u dziewczynek obserwuje się zachowanie chłopięce. uzależnienia. Cechuje je uporczywe. Przyczyny psychogenne i organiczne są równie częste. Transwestytyzm fetyszystyczny Płoszenie ubiorów płci przeciwnej w celu uzyskania podniecenia seksualnego. a u chłopcówdziewczęce. Transseksualizm Pacjent pragnie żyć i być akceptowany jako osoba płci przeciwnej w porównaniu z własną. . chęć poddania się leczeniu hormonalnemu i operacyjnej zwijanie płd. Dotyczy 1-3%populacji.frykcjnych. Pochwica Skurcz mięśni otaczających pochwę. Fetyszyzm Konieczność posiadania pewnych przedmiotów jako bodżcuw do osiągania podniecenia oraz satysfakcji seksualnej. Reakcja lęku lub szoku u świadka tego zachowania często zwiększa podniecenie seksualne u ekshibicjonisty. Rokowanie dobre.

Złożone zaburzenia preferencji seksualnej Występowanie u danej osoby więcej niż jednego zaburzenia preferencji seksualnej. homo-czy biseksualna) przedpokwitaniowa nie budzą wątpliwości. nekrofilię. pompy próżniowe (w zaburzeniach erekcji) . zoofilię. W przypadku zaburzeń erekcji członka. chirurgię naczyniową i protezowanie członka w . miejscowo znieczulające. uczucia. Zaburzenie częściej spotykane u mężczyzn. mechanoterapię. Podstawę rozpoznania stanowi stwierdzenie. Fizykoterapię-elektroterapię. emocjonalnych. intelektualnych i społecznych. biseksualna) . Zaburzenia dojrzewania seksualnego Osoba cierpi z powodu niepewności dotyczącej własnej identyfikacji czy orientacji seksualnej. poprawiają swe doznania i reaktywność seksualną. przeciwdziałanie mitom i stereotypom. jeżeli woli być ofiarą-z masochizmem. ważnych dla pozytywnego rozwoju osobowości. SadomasochizmPreferowanie aktywności seksualnej. Obecnie. również psychogennych o długotrwałym przebiegu. zadawania bólu.OglądactwoNawracająca lub uwala tendencja do podglądania osób w czasie ich seksualnych kontaktów lub zachowań intymnych (np. masaże. Zwykle prowadzi do podniecenia i masturbacji. Inne zaburzenia preferencji seksualnej Obejmują ponad sto możliwych rozpoznań. reaktywności seksualnej i satysfakcji ze współżycia seksualnego: pomniejszanie czynników hamujących i blokujących w życiu seksualnym. pobudzające. komunikacji i miłości') . wzmacniające. np.prowadzenie obscenicznych rozmów przez telefon. Współczesne metody leczenia obejmują: Farmakoterapię-leki hamujące. upokorzenia. W przeszłości celem leczenia zaburzeń seksualnych było usuwanie objawów albo poprzez leczenie ukierunkowane na objaw bądź na jego przyczyny. heteroseksualna. by było inaczej i pragnie się leczyć w celu zmiany płci.rozbierania się) . ale dana osoba z powodu współistniejących zaburzeń psychologicznych i behawioralnych chciałaby. zgodnie z definicją zdrowia seksualnego WHO z 1986 roku (. Pojedyncze wydarzenie nie uprawnia do takiego rozpoznania. Metody chirurgiczne-np. Może także wystąpić u osób. gerontofilię. które po okresie pozornie ustalonej orientacji seksualnej (pozosrając w dłuższych związkach) zauważyły jej zmianę. że ten typ aktywności jest dominującym bodzcem lub niezbędnym do uzyskania zaspokojenia seksualnego. Pedofilia Preferencja seksualna osoby dorosłej w stosunku do dzieci w wieku przed pokwitaniem lub w okresie pokwitania. ocieractwo. Orientacja seksualna niezgodna z Ja (egodystoniczna) Identyfikacja płciowa czy też preferencja seksualna (hetero-. coraz częściej stosuje się iniekcje do ciał jamistych członka z prostaglandyny. co wywołuje lęk lub depresję. aspektów życia seksualnego. hydroterapię. Pojawia się najczęściej w okresie pokwitania u osób. wybiórczo pobudzające seksualnie hormonalne. celem leczenia jest doskonalenie jakości relacji partnerskich. które mają trudności w określeniu własnej orientacji (homoseksualna. pomoc w neutralizowaniu lęków i niepokojów: kreowanie sytuacji. zdrowie seksualne jest integracją biologicznych.operacyjną zmianę płci. w której dochodzi do zniewolenia. w których partnerzy mogą werbalnie i pozawerbalniewyrażać swoje doznania. Leczenie zaburzeń seksualnych. Jeżeli dana osoba woli być wykonawcą-mamy do czynienia z sadyzmem.

Pierwszoplanowym kierunkiem badań nad zaburzeniami osobowości w psychiatrii klinicznej pozostają nadal tzw. Teorie dynamiczne wyodrębniają różne mechanizmy osobowości o charakterze sił psychodynamicznych (np. znane już od czasów Hipokratesai Galena. znajduje się jednak jeszcze. techniki treningowe ukierunkowane na konkretne cele w zakresie funkcji seksualnych (np.niektórych typach zaburzeń erekcji członka. rozwinięta później przez kontynuatorów freudyzmu. Takie pojęcie osobowości stanowi bowiem obecnie najwygodniejszą płaszczyznę porozumienia między psychiatrami i psychologami o różnych poglądach teoretycznych oraz w miarę dogodne rozwiązanie diagnostyczna-pragmatyczne. zwłaszcza w odniesieniu do patologii osobowości.zwolennicy typologii konstytucjonalnych czy psychoanalitycy mogą również posługiwać .treningi Masters-Johnson. Ujęcie systemowe obejmuje przede wszystkim poznawcze teorie osobowości próbując jednocześnie łączyć w jednym modelu teoretycznym czynniki biologiczne i społeczno-kulturowe. jak i zaburzony rozwój osobowości. Hipnoterapię. To względnie najnowsze podejście teoretyczna-metodologiczne. desensytyzację. Stąd np. Psychoterapię-indywidualną. opisowe (deskryptywne) . Z głównych typologii konstytucjonalnych. które dominowały począwszy od starożytności do lat czterdziestych naszego stulecia. teorie systemowe. Zaburzenia osobowości. Pierwotnym źródłem inspiracji badawczej oraz prób klasyfikacyjnych w odniesieniu do zaburzeń osobowości były koncepcje temperamentu. pannerską. Kapłan. Metody edukacyjne-np. Punktem wyjścia była koncepcja charakteru Freuda.teorii wiążących określone właściwości psychiczne z typem budowy ciała. teorie dynamiczne. czyli koncepcje. determinujące zarówno prawidłowy. 20. trening kurczliwości mięśnia Kegls itd) . Andrzej Jakubik. grupową. że w dotychczasowych koncepcjach i badaniach nad zaburzeniami osobowości można wyróżnić cztery podstawowe kierunki teoretyczne: konstytucjonalne teorie typologiczne. Metody behawioralne-relaksacyjne. potrzeby) oraz podkreślają fundamentalne znaczenie procesu wychowania i socjalizacji w formowaniu się zaburzeń osobowościowych. tj. wywodzące się przede wszystkim z ogólnej teorii sysremuw. na wstępnym etapie opracowań i weryfikacji empirycznych. W tym zakresie największy wkład do interpretacji zaburzeń psychicznych wniosła psychoanaliza klasyczna i kierunki neopsychoanalityczne. terapię implozywną.libroterapię.popędy. Zaburzenia osobowości są jednym z najbardziej złożonych i spornych zagadnieńwspółczesnej psychiatrii i psychologii klinicznej. Wstęp. Z przeglądu literatury przedmiotu wynika. Konstytucjonalne teorie typologiczne.teorie cech osobowości. nawet zasadnicze idee Kretschmeranie znajdują już praktycznego zastosowania. teorie cech osobowości. zakładają biologiczne-dziedziczne i (lub) wrodzoneuwarunkowania osobowości.

swoistych zaburzeń osobowościdysponujemy licznymi. zaś wśród więźniów odsetek ten wynosi 206-7 O 8%. Cecha to hipotetyczny komponent osobowości. definiowany przez przypisywanie ogólnej nazwy zbiorowi wspć (występujących zachowań. a postulowanej przez Światową Organizację Zdrowia X Rewizji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób. W myśl założeń teorii cech zaburzenia osobowości to względnie trwałe zahamowanie rozwoju osobowości. KW KO DO. Opisujemy np. Podstawę teoretyczną takiego opisowego ujęcia osobowości stanowi fakt względnej stałości niektórych elementów zachowania się człowieka w podobnych sytuacjach oraz regularność i podobieństwu zachowań różnych ludzi.daną osobę w kategoriach cech jako nieufną. Urazów i Przyczyn Zgonów OCD-IO) . Ze względu na fakt. a charakteryzujące się mało elastycznymi reakcjami na różne sytuacje indywidualne i społeczne oraz trudnościami w wielu zakresach funkcjonowania psychologiczna-społecznego. Częstsze występowanie osobowości dyssocjalncju mężczyzn nie znalazło dotychczas przekonywającego wyjaśnienia głównie dlatego. ktćra integruje i reguluje zachowanie się człowieka uraz jego relacje ze światem zewnętrznym.się w badaniach naukowych opisem zaburzeń osobowości w kategoriach cech. natomiast struktura osobowości-określonym układem (konfiguracją) cech. Patogeneza i epidemiologia. że pod podanymi nazwami powszechnie rozumie się określone zbiory zachowań. I'echa byłaby więc skrótowym opisem pewnych zachowań i jednocześnie ich determinantą.. opracowywane przez Świarzwą Organizację Zdrowia. iż w odniesieniu do zaburzeń osobowości większość badań przeprowadzono nad osobowością dys