P. 1
Odkrywca 2002-11

Odkrywca 2002-11

|Views: 494|Likes:
Wydawca: gucio1200

More info:

Published by: gucio1200 on Dec 20, 2010
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/20/2010

pdf

text

original

 I:!

'i
I I
I ' ,
I ' ' ':
I I I ,
, ,
I I. ' ,
,~ , I I NAJtEPSlA techno,logi NAJLE 'SlE parametry NAJLE . 'SZE z -alll-, .... , . ....,;

DUZI . 'ID'C I~_:;I oiisk--',RQ. "~ c.b' ,:ologla . L,F (\'e! j, I LOI, Fr!_'que:J~cy !I' IBL- rdZ8 ' ,_is,l{a

I ,"Z"S't8~ IIW05':,)

Na . a,-, ,_ie~!I,·' 2501~1 c,- .. e~~,wk -

_ tV _ .. , 1Iii'lii,...., ,71,. _

,.

Ptg- I~ d b'·i

0-",:: ~,a ole- 8 PU,,:ICIIIMI

I' -Iad,'z~,__ Cl ~ jn, z::,:,ir,g.

1i ~C' Ilu!1 gil :,~Sl

'. la'JI : ···.P·I. Z·· ,8: ftu~ e, C'· 'llIl! e' ,'. 'k" -yo - ;l"IZ:- d· 1 '

j J -- . ,. Mr.. .. " . ,." ~.

,

," OSZ;U '.i',_~~a(n p8'_ "d, i na plai .. ~

Tech'--olog~,1 ~ 8,S

,'-"I,jrba:rdziej ,zsa - ,an,sa . ao_ 'te\cb,~~ol'oli,czlni,e," -Yf·r.·_ aezmenet

•- s k' 'a' . r'c ,t"

~ '< ~] . : :-~ .. I _ 'r. ~ I !Ii

'S~k,llep V2~ tiel. (071) 34+2-71, -37'

uill .. B,stucki,ego 9, 50-034 Wroc~aw

S k.'~,e:p A'ZY U UT~ tel, 1(02,2,}1 ;827'-6 B~-1 ,2, ul, 'ColrSZli9'Q,Q 4.~ ~ok. 53 00-087 'WsJszaw'B, (przy placu Bankowym za ed~knnym Wi.8.,zowce1m)

http://WW'N.vik~ng, .. waw.p~ http,:llwwvv-'.'mine11Iabeulropc,.,cam

'Techn. :Iogi;a -

~ O\Jali.ty E~ CQf.1~a~

Przypadla ml w udziale mlsja poprowadzenla "1' Odkrywcy" ~ Dotychczaso-

-, c_ --". -el ._. J- .- -.' -' - l· - ... ,- sk .-- ". d - lata -- -"" . '.- d ":'J.. .-' ,. rn '-

wa nacze na, _ .. oarma i.amparsxa przez I;. wa ra at prowac zna czasopts . ,0 01

d d ,. I...... . f I D ,. k'· . . - ., ., k j.' -kJ; d I

,2: ecyc owanre mesum pron U.,'li~~_·;~ JeJ stararuom zWI'~.:·_SZyl sie naxia :, are

rownlez grono sympatykow nte zawsze czynnle zwiazanych z poszukiwaniami. Stoi przede rnna nielatwe zadartie, rnarn jednak nadzi~J~:, ze uda rni .si~ sprost a 'ci" ocze k ·I'·W· - ~\·n'i·II'O· m C zyteln ikow Zap I~W' '.II"lQ, W,,' ielu z ':W' ~'-:i.~ za d :a- J'·'o, s· obte

. '-.' 'V;);· . - .. '!i.:....t:.:. t-· .'~, '':'.' _ '_. ~"" , • ..:;,~ _. " . -u_. II,.:. ,_. II~'I,;.;. , __ ""w .. ". . u...;;:i '- ",,~U ·-i·--

pytanie kim iestern? Odp .. o·:'·-v~'e:···,d'-~ lest prosta .. p_-.::c ... -iL."'" .. /',-, S,~· notorn

-J I~, ~ ~~ J ~ u:: _I ,._.,,_ 'J\ I Z J _- S_,f s, ,a .. , : oszu ,1I\~[wacz.e m . "ym p. 0 m.Y

choroby eksploracyjne] mam od zawsze: mote dletego, ze rnieszkarn we Wro.dawiu - miesde. ktorego polowa znajduje s'i~ pod ziernia, jes~li wierzyc

legend O'm N' a-' dzw - -'~IP'k' s-Jo" W' sl .. arb 'j'P' bun kier" czctg ~~ k - . d"- - . - d .ta - -~

C".c .. ~_ .. n, '_"~ .~ £< ~._::'~i'\ ..... ·~~.l~!i ,< ,i, ..... ~ ,'t\: .~~._ i i.· Z'(~ ._al_.y na.;5_·· 'w~a

ucha. nie inaczej byfo ze mna .. , Gdzie rnogiern wybrac Sl'~ w pierwsza podroz autostopern po ukoriczeniu podstawowki 2:0 lat ternu, jak nle do, 'W~h:·.zegol Szanca w :Gi~,erfoiy. i tuneli M'R~U? Gdzie rok p6;ini:'ej' odebrano rni film do

a - ar t lak . i' - .' K"" .. - .. f-' ·t·' -- f .- - -- -- ~ n .--~ I' O' cod' kilk lat - ""'II' ~

_:-P'-'-- a u Ja- rue w snnewce za rctograrowarue uneiu .. : ,"' .. .1' <u ta wspcmie z

prz:.yja.ci·6fm·j zajrnuje sle troplenlern po cafej Polsce niezllczonych kolumn

~., ... 1_,.. ...~. d'" h :..J 'k h sztolni k '. d d '.. ~ k ..

{]~zarow·e.t(. wjezc .2:aJqcyc_~ , LJJOI zamas sowanyc sztol ru. nur ·:.uJ~;-'o o ZI'fS[qt_':o'w

za ·tIO: p ·1'0" ·I-n· -Y-'c" .~. Tl/g··r''tI<:·O'''-W- - '~I-' M:·· lessersch m .' ltt IO~W" Hektv typowe

'. . .... _-, u._JI 1§<,_..}'.,Jl' .' J:.J I . .l. ,I . -,' ......,Y ..... :- ~ :: ,~ •• '

'1 tak 'rna pewnie b"y,c:i bo nie szukarn tylko po to, zeby znate,tc~ szukarn .bo

po""n" aje w·yi-'i1t· kow ; rh I I'd 1- ,.. :' at .. --, :.:- ,- ' .. hi t· I ...... - '. " . - ..... "t·- '-- - ~ ._."- ' ... , .. -! ,,:._-

.... ~ ',~..,J~-~. :-y( U zr, m rY,gu,Jtlce rstone, ruesarnowne rmersca: usrrne-

cha'm si:~ 'W duchu, gdy znow sfysz~ kubek 'W' kubek takie same relacje 01 n i ern leckkh pancern iakach j ktCH'.ZY jezdzi I ,i po zamarzn i ~ty(h jezlorach zarn last po drcgach.... ale zno'w wchodze do, wody, albo biore w rece lopate" by sprawdzk: rnoze tym razern .,.". 1 to .. wlasnJe sprawia, i.e Czytelnky .Ddkrywcyj~' s~ rnl bliscy,

Chcialbyrn, aby .pod rnoja kornenda" pismo Irolw~Ja~"o sie dale] .. (z.Y bedzie jeszcze lepsze? To Wy bedziecie rnusiell Qce:nic,. Na· 'pewno uleg'nie' p'e'wnym ,pr.ze,obrazeniolm .. Zgo(in.if' ,2: 'Waszym;~ ~jugest.[a.llm,i stani:e· ~h~ ~JmSn;1elm przede wszystkim d'~a pilo.5z.uk~w·a(zy., Poja'w~ 5j~ w~~I(ej a.rt.ykuf6w z ~J.i]1.i':i frontu Wy~kOiPk6w'~ .. B,~.d.z.re t:e.2. wi'~{~J te'kst6w pl1ora.,d·nH(IQ,wy'ch,. INH2' o.znaaa to~ ze uton['em,y \v facho.wymJ zargo'nie~, szezeg6tolwol rozp;~sUJBl( si'~, na" tennat przysfolw:io'w1egol g;uzika .ad mund.u'ru" Za.W'5Z'f ,znajdZ'fe si:~ m,i:ejs~·e dla ihistolrj"j 01 skarb·a(h tych ,z'nanyth ~ ty,chl 0 ktorych 'w~,ed"zi:\ ty'lkrJi n'ieHcZ'nL. Na pewno

-b" ,pd- - 7 'l<e"1 m", ol'~n:1 ~ IrI!r"?'lgc· "?,.yt .. ·'::ilIc·~ 01 n-Io' :w· '/1 n k· a:' rlh ~ rr I~, I~ 0: '10" g' "1' ·cz·:n\./t"" h' b- . 0" 'e:" #i ·t-I o· . ~z·a,cz· ,. -

. ":r;-'-"~ -'. '- '- ,-' "'". - u ,~.,~ .,i!'.,. "-. '''"'. u ..! ! '. < .' '. _ "-I . iU '!;_ ~ ~ ,,-'. . .. ! I ,- .... .)" 'I;,.., " . . ,~~. !I. '. '!;;;; '. . .Y

l .. ~ t I~-k .. '" f" t'" lID 1- t L.... -kl- -W' d'" k-" "0"" d' .....

~Ias(ynu}qce nH~ 'y~ ... ~Q specJ,a.,~:IS OIW~ ~IO ec~:[m .·ja.K.le cy '.', .~, '" '~' .. reJW ····~I ',.' < t\ryw'·~

.. i ~ d" .' ~ ,c._ .' - ,. d" 'k' ~ h .. d I' ~ k ' .? h

CIOW ~ go)Jz w!e_e Jest m,leJSCi, ····_0 ._toryc_:_ nH~ wszyscy ."_otar Ii a [~_:to:ryc. __

'w'arta chociazby 'prz'eczyta(,. Na sv\(oI k,qc.'ik bied,,~ 'mogl i r6wnie.z !·iczyc.,. ja.k .zaw'sie ,. ka~' ek:c j () nte r..z,Y tu sek ezy m'o net,

Pbl§a'w·~~. s;~'~ rOwnmez nowe' d,z~aiy~ 'W' tynil numerze r01z:poczynamy c,ykl :opisuJq:cy bitw,Y. Wpraw1dzie 0 t.)u:h najwi~Jeksly(h na:pi'sano \~~e.le· ks~qi'eki ale zawsze, (o.S no,'welgo m,o,z'na ,dQdac" IBy,c" moze k.oJ,gols z Was z:ainter€suJe na t.yie, lie ,zaLns'piro1wany arty'kufem odwi.e1d·z~ to' ·miejs.ce i ,zlnajdzle. jakqs pa'm'i'qtke'? W' ~ym, 'nu·merz1e. op~5ana 2'0Stat~

n· '.111 .... , - . . b~tw - - e t_ • 1 9'" 3 g". b ·'t d' S- . - W·' rt - - t- .. t - - - ~b- d· -: ,. - po s c" '''_''d - .'.0. -,~ ~ -" - aD'" 1iF;':Ii

,aJ,~~rwawsz.a ~. 'I _ .·.·a wrzl_sn la _I '.~ .•.. c_ .... r:, .= .1: ~wa na'),~Urq: _a._ [0 p'rz:eczy ~a'(--.yml \' a:r~"2:leJ.,, ze·.···'-'··~z.~$,C· :zl~s;~~cru Z b"'·· w~,

latta(h ~u.d2·ie :zafas.cynowan:i h~stolrii2\: po'Sta·nOW[~~~ odt.w'orzyc tamte' w.ydar2.lenLa~

Z·~J~"m· :u~Q'm-- '\.1 ,r:~IP ro/,.w·,'n" :~Ie"z~' rp":r"a' ·W· .. :;\ n: ~J'·-wai"Ifl~:~ms· ?.qj d<1 ~I 'P- 1"0' C·7Ut·~·W·-".]I,(·"7"Y ~. p"rnJ··c.I"'~tBm-1 n-'o"';'W- "e"'J" u-ct· 'a'w-' y. S'- P-''''f'-a-'(wa j·'e- ,;f'·tl ls:to';tna~' b,·o··

I -,.u_ .. '~I'\..;I Y' ~'~T' _ - .. ' .. __ ._ .. - Jl_-"I_lt'_"""I~ ';U_:_·" :'L1V.1~\..J.I'·~~ ':_IU _- ~~'.r\~~ .. Ul:~.~ .. ~ _ u.~I11(.,\.r, [:'.~ '".~I,:. _.·_·:·:ElJ _1 ..•. _l ',.: .. :-:J ~ ···._l_·:11 _ _..

d k n h "A b d' . I·' j. ~ b .. 'k ~ k· .' M- .. d' .. ~ I b '"

o _ .:Sztali(.LJ 11.0W.Y'C - prZiep'~;5uiWcce- :zie ,4!·a_.e,z,al ,~,os _-raCi~ e'_:_sp~aratlo:rs·iej.~ ~_":a.m.y Je= .. ynq_\ j nt1epoVitarzd nq. ·sZ'·ans~ za. ·_rat

'w'reszcie ;gt:os,. Ale: '~"·edak-(Ja niie. m·otZe tego'ro,bh~~, w WaszY'm :imien:iu. D'~ate;g,o pcC)'win'niscle :zasy:pac kom'i:~j~ s:ejmolw'q~

) .. 'kf. .... t... Ii;.;;;. I ,..... ~ 1- ..... . ~ . .. M . ~.. ...". d' d '~_.. .. , .. .

cZ'J' PO$110'VV, :illotYC":11 wyulra 'lset1e' I stalml I 2 .propOlY'(Jam~ zm~jany u.stawy., Qz·ecie tet pi.sa.c._ 0: r-e,_ a.:~.I~Jli' a. na. pewno

nsty ·Z'os:tan~ pr:lekaZ'a~ne Kpmi'sJ~ Ku~tur}l ~~ S.rodk,ClW :PrZe1kcll.lL Pall1i:¥taj-eie., Jez:el i teraz. nii;e uda si~· ,z:mie1n it praw'a_~ t'o -n'~e ud'a S;'p z"m' ;OIlf!l'~I(" g--o tn' ~gd'\1 M- - am- n":],d- -~'e~p Z~!C m "I ma W' ~o~u --0"" '~n-" - d-I-~[OII~(Uc-h ·f- - d- n- --iskn e I """'p mo¥,- to o~'w ~I ~'d-''']j'-~i:l ,_ g.:·C ,~~<.,~~,~ iu. :,.,' . :L~.-":.j~" -', ., ~.:.Z:lli J":c':j,-'6: ,- I -, I.-:~ ~16,ii' n Z:.mC:',l: ;'~~1'4:-7'" ~ro luW,I':'0'~~ i-·'~d ;a:~,r:',: ~ IU,' U. 51·~

. . - t·-· - - .... "ty- -b ' I ,., - - . . -

pOqczyc Slil •. ~ _ .10 (e. Jest: WEu1 teg'o.,

,t··

't-:··

: ,.'

I

!Ft:5.DA KlCJA

53·-0 '1'4 '~N(~daw. u I. Tu m i"~JiO\,i\?a 21/1 ~el.ifar.. O· p reru»--71 339 - \'!O 76

Wi DAWC A.

.. ll'r:r!itytut !(!ldan H j ~to I)Ic;iJiI~ch

i' Kraj:Qzl:1awczychr'· ~p. :z 0,0. 62'o.saq Kon ilfl. U I. S·p6tdls~1 COli/I 3J I 1 9

'R[EZE'~~ U'~l~.'DU M ag,daJeirllt.' Haber

:ZESPOt

Mon i~~a. Fi ~,j,~®IVI~b, j Oi[nn~ 0 r~olw~ka.

Rad f'j'$f'aiw S~ewny.k

- - - -- ;!. - --

Si:Al.~ W'S.'OtIP,RA'C.UjlJ\

l;~!i.2td~: Atlamn:s>w:dd. iom~S-l Bi,~nek, Ada.m Dob:ry - Duch, Marr~k Dudziak. GlFz-e.gor.~ h,CI:r;t1t2.yik" IncHa, ZbYSlkd j,a.!I1r$ze"i.!Jski ,. Marek ~0'~2:ka. It:!S~ek Kotarski I, AIll dI rle] O.lIe.IkO. lblgn ie~v Re kul!, Mare'k $o·kQ~O'\vdti. ti\fQj(M·~!(h Sltojak... l.ach Zwire.Ho,;.

l~'LJorca ~ adm i FII1$trat(~r iUtl\[iljf Ka-:zlm i erz RIj~2,e i Bocia nem .It'i'dl1y

IlR:UK

IDl ruks mia r Wyd'a'!j,i'~jn j','rwo Hector 55-09.0 D~u'got~k&" IIJ. R'obm.nlC:2a 4S/J·l,1'

5 ,K.tA 'Ll

~=iBi:S !Js~lu,gi kOrli\~'_utemwe. W.ydawnrttwo ~·;,C., 5 3~·)OS \lVtljda,w, Ld. lei ewe~a -4

Redak'ja :Z'asn"ejIa 'soble p'ifawa ad~Ji.j~tacji ,i s~racania t'e·ksto.w 'oraz J:rni,a:-I1Y t~tuf6w I' Z~5tr.~gilli1!"!iY ·gob ie ta,kiE!' p t:a'¥'!1o· pi"zed ru ku lil~d !s[a.n,ych 'Ul>~stow ~ i1:~J~[ 'Vii

;i"~':!I!i!''''''~'~m~cll ~';'~>i!'-n-.t_~p;r'5jl';'i·'_::j(- -"..rL., ifidl·t1;M., ·::II- ,I!;A~t<I .. '''.

"'""',!!iU'~f""I;] U."""~'r.-"V~ !:lI'!.JIo.!!"'i' J:('!ooiil .. .,Il,.0l -1!'i. • .1- ~ • I""~rl:,~'''"

rlaf6w lIre ,'~ dwh:m~ch nie 4~\Ii!'atamy. Nrh~ ,porlosi my oe]'1) []IW i ed:;daJ 110~(j ~a~tre~( ·,ogt'O-:$,lEln. N ie po.sredJr; irczymy W \I'i.'-,Yml an fe kor.l2'$pICM1 d ~!iic}i. 'rrz~druki arly kurow l ~opiowan ie ro i~~ _. wyh~Flrtl ie- t~. !godq r'edaikcj t.

W NUMfRZE

NASZ, RAPORT

WojeRDe m.otU, str, 3

I dac p rzez :1 as,Y szjl. ak i ern pob o,j O\1V i sk S'P oty. kasz szczat ki '" tych, ktorzy pozostsf tam ria lawsze" Wykrywacz. vvyje ... Kop iesz. Wywa~a5z dOf na

O 5 rn "I nagle - dala ko

II" _'. _ . ti~,I. ~ wypa:.J ~~ < .. '_

5:d." Cialo ludzkle rna i:ch no-

- ,~

nad 260. [est co wyciqgacT. ,---,._

A_K U.ALNOSCI

.- ---

.·olSzu·biwilCZ "';,tty ,s:pod. P'BWit stri ,5

Sejrnowa Ko·misja Ku1ltury i Srodk.16~v Przeka-

zu zalrnuje srf~ rzadowyrn projektern ustawy o zahytkach. Mii:rno wielu zalet jest 0 na n iezwy kle groz~ na, bo zntechecl tych wszystkl ch II' kt6 rzy (OS, zabytkow'ego znalezii i chclellby to oddac

skarbowi panstwa, -:ELACJE

Tunele ~'od :paf1 'iem .5tr~ I

Sp D~'~a:niie w bU'D"~r:ze stl. '9 Zail.~'bie pO.jazdow 5,tl: 19 w"ile;a 'w Wltl'sztachl 'tr~ ~ D CtRlI,a la H!itle:1'18. 51·IL. 1 01 Hi~s,toria. p.rzy .0 - c- inllu s't~, t \1 lemont Sd"IU,~, i/2 ,SWI I n Twjier.ldza i po 4z.iem:ia ,s'r~ j '2 Bi,ef) . Ini~1ti ns trap' ~e' str, ~.J

S (lIt,s a Ifliet,utonm ,stt; 'l it

Ibd 4 I at prowadzi poszu ki \t\~an'ia tyl ito na wlasnyrn polu ,. Carskle od zn acze n i a 'VIIO ji skowe krly~zy ki . me d :a~iliO;"n Z" X·:·~V·· .·'Iill wieku n'le-

') , ~! J ,~, ~ I _:.' . ~ : !V ~ 'Y-~ I C! . ..., I! r~.

m enty katlu szy _. to tyl ko

tiel ,t ~ .. ,~ .. ~ '"'-'" .' '. ' .. -' ,II. ,. k~

ru ex en e z .J ega 2na,~eZIs._"

OD;_A ·EZ D'NIE

Histor'ja pewnefo pOlmmka STtl. ~,6

.,.--..----------,

We wrzesnlu 1939 roku

zapadia d" ecyzja o U kr

,("., '. '. :.:11 ~. : 'b'""i'~. ',. :" .. 11\ ."1=

ciu poplersla [ana H ipol ita Kozietulskiego. Pierwsza probe odnalezienie go podjat W latach 60. rtm, ,Ada[m ,Ma.le·~vskI wraz z gTU:p~ byt.ylch oflcerow, J €d= nak poszu kiwan ia zako n cz.yty si ~ fiaskte 111 .

N.a.sza. 5·'~··nd·:

c.,· u~aiaS:2j; if! sf'odowisko P051ukiwaczy ·'G· 'inne ~tworzy ~. c- ·131 I_y pr'OJs:k,t' ustllwy' e ·chlrol1ie· :zabyt'k,iw' i Idib.r kutl1f,Y?

;Z,ZIi - ta.l,

,I; 1 - ni:':t bm n:ic t.a, nie da

3;5 - nie·, bo w 'samy. srodowl'sku :111 spr,zeczt1,e' :pof'lqcly

21 - ni~.t bo nie!

B'ied,i"3l'cbJowi(ce

S re,brl1 ". G~(ra

Pomrylka \1a(ltLud, Kreet,r ,str.l8 jako dwunastoletnra d2~e:wczynka ujrza,fa (OS, co. [[1 a zawsze p ozostalo j ej w paml ec[:" U kryta za firanka v~'~'dziafa Ja!k na przykosdelnyrn dziedzt ric u w mafej sud ec ki e:j: w iosce N:~em'(:Y' ukry'li Jakies dobra .. Wa.ltr~uda twierdz if a ,ie· a k stara nnie rn Og·l:i u kryc tylko ·Burs.rtynow,q Kornnate,

.ii'

:5:LED,ZlWO ODKRYWCY

latin IOOB. :ko] ueja. ~a:ulei tell,a .sk ..• 01

EI i:cn Koch. nadprezydent Prus 'Wschodnl:ch by{' zapalonyrn ,my:Ui\fl/y~'n" J ego kol ekcja broni mysli\ivs.ki·lej wzbudzila podziw Hitlera oraz laW~S( Goringa, Przed ucieczka z Kro= lewca Koch nakazai bron zakonserwowac i ukryc. Od te] pory siuch a nie] zagi:n,qf.

Uwii.e~~uiQ i a 'zbr,od~ja. s,t£ 22

Zdj,~d'e zostalo wykonane prawdopodobnie W' chv~U~ po egzekuejf wil~ksze:] grupy. luda. Fetograf u(hwycii' rno-

rnent gdy mordercy

. ,. ~I d zaoeraja s a: .y SWO=

jej zbrodnlczei dzatalnosd.

WQJEN:NE WSPOM,NIENIA. "Skorpion,;' bif, ilie do Ilo'oea, eZ.2 str~. 'IS

w~,_cR6wKI OD;KR"~··I.COW Iraj'emniti, .lif~!Ui)W,~,h zamJu)w str; :21!

.J ozef Pilsudskl 21 eeB spec] a.l n q ekspedycje, ktora mlata odzyskac polskie klejnoty koronnel podobno zdeponowane w,e W~odzi~ rnierzu wotyns k:i m.. W k:1 aS210 rze kapuc.yno'w' POs.zu-· kii'iJvacze, z· '. 'al ezl i om S.za.t q 'ze 'Star o~ sci. okut2\ s.·krz''yn~~,

IS···-·YI·

___ , I • l ,

'Kra!Sne

Wamawa

A'RMLA .SZ,YTA .NA MIAR.·~

Ptdskie'SU, Zbrg.jlte III :ZaclJod't,ie """" "ojsh, Ilaru:eme str: .. 29

BATALIE I POTYICZKI Za . oDlUi,iJDa b"!1WI str, ,30

ARC 1 'EOLOGIA

Do tnl'oeil. ,.azy ,~:z'uka $1:T~ 35

IT .. iertza dla, ~OD' Mie>5zka .. SI . r 31,

fi'·I.'j·1 tt!· .... f,;, ,. b"':!:11 D iIi:'O' Ii90+·!iI ~t'l' - ;z: i!t ~~. I I'lt ~Kig, 11,-. t~· ,'1 ~!tg ,gJ-." _i,~ ~ ~

. O'~SlUKIWANlA

GilfBki, furii i eu,dow'DI .c 'ronre 51r,. !14

~'ORTY IKAC;JE

M'i,dZfG,e~i RejoR U,D10,CDiony (il. 4 .su., 16

Mil' t. K'O-' N'~K~U s- ... -= ~'.

, .... _ • ~.':..:. _ "~ _~ ':.:_._; Sdi., 3,'9

DQDATIE·K ,MlllTARNY

iolniersfki~e lorDlstr, i pieeald t93jg .. 4,5 eJ', J ,Sir. 40 OZDail;oW'I,llde am u,nwj istr;·efecR:iej sir., 41

iny ,aie:mi.e,fde cz·, .1 s s.tr. 45 Nb~tdocellione .. la wschrodzie'str~ 44

SpIRZ;r Mag,net:omel.r., str" 4,1'

PORADNIK

:- o't1za' is to ria .. mo.nel ct., 2 stl~, 4],8, ._!~t)Dsema.~i:a. ea .. 3 su., ,49,

'L 1::5 TY '5 T'R ~ 51a

- -

GEtDA :STRi ,56

Olktadka.:,

Jeden z bunkrtiw' IGrup~ Warown. :j H aniczka~ Ff)t~ Ja,Yo$-:la:w IA.ntasik

:y'-: ·r'),'·._ acz~' -e". ,Kop'~e:SiZ iila, e : 'r' I'iasz ru k-',s-i~ I' jest ee ",-y'c'~q'~ .-,:

NASI RAPORT

lND-lA

Czy 'widzie~ir5cie w noc,Y okop na granl gO,rsk.iej? Biiegnie on, grzbietem aotem niece opada, zebrern granl zachodzi w bok, opasuje las :i powraca ·,,0 grz:e-[iie,nlia szczytu. Lekko Uc;z'2IC ma ,30'0 m d.tugosc"'. 'W tym okople co'

kiilka- t' oil' I'" [I' ,. Ii! ka

naa merrow ,pa I S~~ swreczxa,

Ten i kto dobrze zna to miejsce wie, ze s\tv~'e,z:ka oznacza kl-ZYZ. a krzyz oznacza grab. Jest ich w tyrn miejscu ponad czterdzlesci. A, to listopadowa nee. .. Zgodnie z nasza tradycja poJav~d'ajq sre zJawy~ Na tym

" '," [li,... be [I"L,.

S2'CZ:yC ![e jest ~'(H ~,ez . ~1t\U,

To opls au tentycznego m r ejsca, J eszcze pare lat ternu ja takze nie uwierl·yfa-~· byrn ze s~ rniejsca, gdzie leiy po kilkudziesieciu zabltych W okopach, Spoczy'wajq, tam ad zakonczenia v~oiny. tak jedne], jak i drugiej, ID~a. nich walka lijlgdy si'~ nie zakonczy. W taklrh mlejscach

I . h k ;0'" S

ez~ sterty sarnycn OSCL.q_ zasypane,

a na rnogilach .stoj4 krzyze.

W lnnyrn rniejsco stci olbrzyml kopre c. z karn ,[ en i ,. "To. pozostaiosc P,Q ~ wo]-

. ... . N' ~. L· ~ • h . JI! h

n I e s.w I atowe] ..' an] el\ to rycr mogrr ac

stoja karnlenne gta,zy, przyzwoity POSZU= klwacz w'ykuf na nich saperka kl"zyz .. Lecz by tak uporzadkowac pobojowlsko najpi erw potrzeb a tro che szczescl a. ze by ] e

I iF.,.' D" I.. '" • '1.., Ii .. , 'h .

znallezc .. " .. ,,0 ~OS(I na wy~op~ac_ m,pz a

.S ~ e p rzy·l.wycza i t. St.aj'q S il~ (zym . .s niormalnym n ie budzq.cym r~ktJ rub cdra..z:y" 'W ci'qgu Qstatn ~(h kUku '~at znoa~.e21 ismy' ponad tr.zydziestu (ca~y(h) ,I ud_zL A z'~n-

W~n-"ta-' r'Y[""[;""i;wa'l ;s·~ m' y OI~OJo ("'Ii ~diEJJ m dzies' :~~

I~ .I ~ . _i . ~. Lv .. ~ . __ .1 \ . 'I! , " :': '. (\.1,.:' 1111 ,I .' ..l 11 It.: .~ ~ oJ!'. . II . "-- '., ~ ~.!!!!!!

, '

g. "f." d ]' ,. b' -h

c.iU mogh~. POJ e· ynczyc.l, I .z,lorowyc,',.

Po·s.z u k i wa.cze sta.ran n ile j.e Q,l naczaj q ..

I· .. k '" , , . m... Z'

, n in I zosta WI aJ~" osc I ]Ila WI e rZCHU.' 01'-

lb':llera]q: (0 s~:[~ da a ~kl~ enta .11' ,ro,zw[~[ekaj.q

po les~'e. Tacy 'wf'a-snh2' p(Jwodujq.~ z'e po,_ s,[zul~i'wa(ze' z: wy,ktywaczem '521 Ir1Iazy"wa.ni

hienami. I ptJodzi' .sj~ przeclwko ni m ~,mqdre" ustawy, N ie rna co s.te-· oszukiwac, kazdy, kto znaldzie ludzkle szczatk]. odkople je e- lstotne jest to, jak postapi z ntmi dale],

'dac przez: lasy szlaklem pobojowisk.spotykasz tych, ktorzy niie z wtasne] '~vo:l~ POZQslt:il,l;jJ tal" na zawsze .. Wykrywa.cz wyje. Koplesz W"UW'~I na·,S' ,d[,':"J- Fl.~ '0' [ 5' m i on' ,~', wyp a

I ,Jelli:;.,. ' .1;" uU '~ "VI t ll~~", ., I, ag~e ". ,., -

d " lk .t • c" t, III d il." •. h d 2' 60'

! aJi'q .O.5CL ': .. taro I~U·, Zf.-.le rna rc ponac ,',',~

.. "'" P'd b ~ b est co wycr.Clg~·C -ojec y cze, nrazowe ~U :

blaio-szare. Gdy taka ztamiesz. a ztamiesz na pewno nieledna .. zobaczysz, ze w srodku [est pus a, Czasern dostrzezesz na nich jasnoczerwone przebarwienla. Jest to pajeczynka

• ',' • I.... '@;. -, .,., b ·

C~ 48~n qca s ~ E; wzdfu z ~o~c ~. Kr~g~ " ze ora, pI sz-

[I' k '" .. . u

cze 'e ,~O.sC.1 p ro m I en II' owe f

rniednica z. 're,guty polamana,

pote m rzaszka l szcze ka ~ Jed nee ale. inne ,zgruchotane ... Koser: n6g ni'ejlednokrotnie· tkwi,~ w butach.~ W' cholew·ach. Wbrew pozaro.m takie buty cafldem dobr,z'e si.~

11... ,. A t ~'..r.' R .... b;..,rr ...

za(u:~O'~VUJlq. :' .' Y ~o P lesz... . ,,OS nJe 0, u t\.

d ofka. w kt6tym si' ed zi st sterta kldl£ci:.. [0 bok u.k ada.sz sk6ry Z: 0pcQr2Qdzeufa", t: 5l'el ek"

r l .. 1' .... J d 'j " kJ

p"ecaNow[i 'paso"v Itp. ,es,zcze.. a'l.e,j _ ;u"a=

d n, d- , r 'IL·t~

.Z:~ esz. pr:ze ,'~. 'm,~ oty m·eta,l, owe , :~ ,ore wr.ze,-,

sni:ej wskazafy ci zabitego·. M·o2:e to iby'c b,agne. k~amra., karabl'n~ ezy mani·erka. N\ajcz[~sciej jednak jest 'to \~tilelka no,se am,u~ n lcjl .. C.zy wi esz d lacze.,go tak Jes:t7 Zdarzafo

., . . ~. ~'~~' ~~ ;. k' .

.sl~'p ,ze mleJscowa ~udnosc ~ .. Jot,o po 'WOj"

nie spychala zabitych do okopu, wtzesniej zabierajac wszystko .. co takl cziowlek rniai przy sobie. Gdy fro t przez kilka dni stat 'W' jednym miejscu, koledzy zjednostki mief czas zabrac jego rzec zy osob iste, by przekazac ie. rodzlnie jak i uzupelruc swe wyposazen ie, Pea ietam zabltego -, a racze] to.

. .. b ., dat .,

co z ruego pozostaro. ,0 rue u ,(1',0 'mJ Sl~

znal,elc: kosci n~g [an i' czaszki - rnlat przy soble d ewizke do zegarka, Tyl ko ona ~

f ~ k ~. k· j." ~.. }

iuzne koso ws: a~y\rvalY. ae tu iezy (ZTO~'

fl k'T. k .. b t' R '" .

Wi'e .. la' na margmesre j; y' to Rosjanm.

Teraz juz ma mOrgifl~"

P'owr6cmy [ednak do naszego d-of1ka .. ,.

WyJmu~e.sz karnienie, przednasz korzenle. Po jakims czasie rece rnasz pokaleczone. Ral od korze ni. karn ien i 'r wie Ie razy od kosci. Zu pefn :re [akby d. (0 tarn ~e,zq rnsc'j' II r

.... ,'" I tobls Sl~. na "I, re.

Potern rece ropleja, Al e nte obawia] sie. n ie spewed ule to gangre n,Yi t~i(.a tzy lnne] cholery, 'Ws:zystk!o[" co rnogto zatruc, dawn 0 tern u zgn Ho, J ezel i zn ajdzlesz j ednego czlowieka. to robota idzie .szy'·bko·~ Ale tOI g'dy ~,e2Y tan1 kij:lku? Moina kopac pa-r~ d L N,aJe,zy przy tym wz1,q.c pod uwag~ J ie n ie j est. to cm·entar,z an:1 t11[o_gi·-, fa, lOr sta ry. ,zn lis,zezony' przez' erozj ~ dote k strze'ica. do kt6rego 'wltJe'~e lat te'mu wrzu~ (0",0 k.irku ludzi. IO~statnio w j[e,dnym :Z

ti"" h d J.k ,. II J h- 1 ....Ii "

ta,]I\lc. ' :'.0'( OW znawaZ~II,am czte-reC'1 ~ UulL

O[p·rocz tege wydobyiam metaJO'wy rosyj~ .ski ko.do~ek, .A, ~l nim z:e,garek - a.ngrlel.skqll z~otq ce,bu~~,. Wida,( zdobyc.zna.

Pech. N i e udafo s.i>fi zorn j'erzowi .z tY'ml w"r6'c.i( do do'mlu .. Zega.rek zost-at pochowany wraz z: n~m, stal1.qt Q god,t.15.2:0. Nlo.me·m omen. wydobyty 2[osta~ m.il~dzy 1 5.,00 a ' 5 .. 30, po dob(ych k~'lku _godzlnach kopan~2L

Ka.zdy pamltl~ta .swojlego

p,ier~l/szelgo trup,a., Mo,] pJef\Vszy ~eta{ takze na g6rz.e~ .Ie[(.z' w p6fnocn eJ C'Z'~'.s[( r Po ~'s ki., 10' byi N r e= m~'e:(. Zginqf w lutym 1945 r~ w m:r.ejscu.~ .gd:!:ie prowad.zono Z2lciet.e: w.a.1 ki. Te·n." k' 0 tr[af~~~Jam przed nami. ja,k, sqdz~. zbieraf s,pr.z~t b'z wykli'ywacz·a,. Do dzir~s na .stanow:rsJcax h 'IV w~ ed u md ej.s c[a,ch ca.tkie:111 dobr,lle' za,chowan,y.ch. opr6cz tra~ dycyj nie wY-C[4gaJ1ych potykac.Z'Jl. 5"-] 0 em pod s(:~6fkq. I,ezq tasmy od r~ml-'[u.i' fratgm'e~ltjl bran L gra~ naty. tus·k_'i ~tp.

O,~"KRY\~' , j~ • 1/2002 3-

NASZ RAPORT

nej kt)s(i }eslc bez I iku, Te s~, w'yjqtkow'o

;'adn" e' N'· lernal blare I' 'Ib b···;' ~·j.a· - ." "'.'. '.'

',11· .'. ". .' .. ' ~ . I ClI,lj.. U ·J,2I:1 ·~szaJe~, w"'l'"

polerowane piasklem, 'Wi'elokrotn'i,e znajduje sh~~ 'pOi kilku ludzi razern. S21 to cywile r zo'tn:~€'rze~ Ud,ato nam si~, kilka razy w t:y m zakatku Polski od n a I ezc pT'l)l r:_y.w i ~ lach metalowe kasetki ., Cafki ern spo re] w lel kosc i., Pod 0 b n e to ty~b 'Ws'p,6tcl,e,,,, snych net pieniadze. N'ie;stety, byty puste. Choc nie byfo w poblizu krzyza and zad-

neg 0' .e'l ad U' m '0: g' '11' ten I"" .. ,~ [e '0' r:p;'~';'n ·IJ-

~Ij~'~,.". ~':_I _,' _. __ . :·.-·~lii i~', '~tl~ .~ ····~·lj'Ur~_" "I,

J. ~. , • I trak . j; • k ,,t '. JI;"

V\h a.:5(J ('H:~' a potraktowsr Ja.· (.Z·IO~\IVU':~t1~a

i III b . .. ~ tow ie. m 01:8: s am go aa t) :i1f ~; z:a kop-af. Parnietam czasy, gdy na ,Stawianyc:h

II., ,. tk, II.-., • n' • f . L..f l'

w..,'rlyza,C~·1 aez la~ u Wie5za~:o Sl~ nerrny. ~:e-

raz sie tege nle praktykuje ..

Jed n i znaj d.uJqc I udzkH:~~ SlClijl~kj syp~'q

i rn m 0 g'1ity; s tawi a] q. krzyze. a. nawet umreszczaje na nrch tablke, JeleU dobrze n ~e wyczys,Z:CZ~, m og~ty "2 meta I u, to in I]:~

b " 'n.. . t. R 'I "'1!h.

zro .. I'q po rncn poprawse, .:olwa.q grou, at

kos:ci zostawia na wierzchu. Parnletakie, tylko cd WaS' zalezy, (0 stanle si'~ l tyrn, kt6 rego z n a] d z:~ (H: ~ e. U s ypcl emu tn.o gH~., Postawcie ikr.zy:i lub wytnijcie go na pobliskim drzewie, Jesl'i uda Wa.rn sie znalezc niesmiertelnlk wy~~iJde go do N iernlec lub Austrii.

(0 byte 'W ziem i p rzy za.b,~tym. Roz<kfadaj.~ce $i~ ludzkie daio Pi rzysp lesza proees n iszezeni a przed rnlotow ,2 rnetali kolorowych, Kla m,t),! Sq bardzo zetlate :ji odbarwione, !Kociorfki np, alurnjnlowe ulegaj"C1 takiej kornzji, z@' ~s~ d;~i~Jr ra W'If; j ak site. To sarno- ad nos:~ s I~ do [11 an i er'ek., Jle,d,Y n ~,e w b ardzo :5 u[ih~1 gleb i e.., a tak~ znal eZJi$~m:y I~ edwie w dW6ch mtejscach tege kra;u,. proces :ten p rzeb i ega, i nacze], Reasumuj qC ty ~ ko trzy gatunki 'I stat Zywych ,~i esz,'i 5~~' ze znalezlenlazabitego z.ott1h~l~a. Wfadzre traktuJq, tojsko zlo kon i e c.zn e,. P ienAtszy gatu n e k to h~:,e nap Ikt6ra zarabla. Kol eJ ny gatunek to posZlukiwacz, ktolry' 'W peW'flym stopn ill 'prz:y\~ra(a pami~( 0 ipfnier.zu.

Ostatni ,z:as, to; rcbaki. ",Grud]ka, zierni oderwata :s~~ z usypanego patyka .$fy(b~( byfo, ,] ak glu ch 0 s.t(~(zyta, s 'i~ .. do doi u. Cl,Y 'W te] zmarzte] na kamten zteml iY:J?t jeszcze robakl? M~oze ,_ ,jesli skryfy shi! dostatecznle gt~'boko" ,A~'e ezy mega lye pare rnetrow pod zlernla? III czym sh~ tarn iyw'j,~,?' j:le~:'~i przei'yiy, to ad jutra wy.starczy im na pewien czas pozywienia. W ostatnich latacb dosyc gO' n1,~at.Y ~ pornyslal. ~ Wsz'~dz[€~ gd,z'iesmy byli, magty sle nazrer do przesytu .. Dzieki nam dla robactwa Europy, IA,zr~ [ A,fryki nadszedi ztoty wiek, Zostaw~'~'fs,:miY im cate arrnie trupow, N!i,e [ylka c i a fJa zo~ n i erzJj,. al e tat kze c:~ a.fa kerb let i' dzl eel. i rozd a rte bornbam! cj'aJa ,start:6w. Ob'ntosc Vi/:s,zelkh;~gO do br.a,.,W' ileg1en dach robactwa zy~ b~'d.!dern,y prze,z wi1eRi, jako taskawi bogo'wh? ob=

f:!' .#'. ~ f,

Ilt·O·!f'r"1

. I., "~""'" "

W II'.. ~ 'K ,~' ., ~.r .• '" L,

. ,YltK.rY'W,t}CZ zawyt., .JJ'SCI, sYP'al:Y Sl~, ,j d'K

L· .. ~. . .. 1." . ','. r'). .', dkov '.,: dl~ ...iIlk· :.,'

~a I iI;,.'Jj :1. nf# t)d Will. r rz,Y P ae '. owo ~ g.: I Y 0 UI '. 0 py-

w'~afan' czaslke rnyslatam, ze to helm K,oIO"f byt takil' sam, N;~lem'ie( m~:a~' pr~y soble wszystKO,; oporzadzenle, bagnet w pochwie, pas z klamra, {,a,downi(ls'.

P est ~zro I '=i.]1' ~ m', I!ZII n ':Ii ,0; I-"I@o m ~ ir' il!~ ~ 'W'

[~~i· ,'} ~,~ '. ~ . a~ I, ~ ~ ~ K'~ ~ _j] lCA~',~,,~' ",_',

"'p" U (; "?'lI"Ca ana' W£ll'iI' 'm at-all owu ';['"\1

.;. ;>jl~!j..~!1 " :._1, '_'L'l .1 'f~!i.:. I. ,'1', Y: ~j-

gnet it butell:k~ z atrame1htem. U~paHsrny nlt]: z kamieni' trape='

'k" '-P k' "~'k I h

-~ 'I' " -, -.-. - ," ..... . " .• " '-.', I' ~, ... -~

lrJW,yop~e", , a "~, u mac""

wrocitam tam. !e(,z' juz g'o nle

d I,a:. P' , '.,

o. . n,a_ azu:am,. . on I ewa,2 m '~ej's('e

t.o 2nalis'my ,b,ardzQ (tobrze,~ udaII'sm'y s:i~' w r,e,~lon starej ITHJg~ity Llsypanej w kHka' d'n1i po. wal-,

LIB u..t 1(.. 'K ~ ,.

~)ac 1..'y.a roz,!Kopana. .o.sci 'wa:=,

laty si'~, '\Nsz~dzile,. M~:eJs1c'e~ to zo-

. i dk 1-1·

. ~ . . . " I I .' ", . '. .' I' ," " ". t·. -. . .' I'" . I : . I' '.

sta Q up Q rZq' ,OWa.lll e., Ie ny

prav~dopodobTlite zna,I.'azty n ie-

: ':'ieille" 'TO":' C· t'"ii. . m" ~ ,~in m'- "'e' I;' p'" .' .. ' b"".Qc ,~....:,

W.I, ~!' ~ ~,. r" 'U z.,. IQr .. ,11 ' .. ,I.· ,~ .· .. rzy SO .. ·.I~. (~~!iQwa=

jq:cy' h:h 'wrzuci~I~~ do doika obok. By1,Y tam hef:my, malnile'rk'~ iI wie.'lle i nne.go dobr,i"

.lab i c i :~ ~Zq: na ten~n ~'€, ca-t'~ j Po ~:5 ki., Zn ajdowa~~ism,Y :~,ch w re]onie ObOlU W Wyso(ki~j na

MR"U" S- '"" .. '-' .-: t~ .. ' ! ~ ,·f ' 'W' I ...... -, l' ' .. 'ib .- + ,,:!!,II . ,.

~ . . . '. ' .. ' :. zczq; . ~I ~ !f2,za~ Y .',' ~n ctl,la:c ~ :~ In $,Y;JLlacYJ-

nych .. Dawno tem,u, ,znaJezi;ono. kosc'i ~ (za$z"" k~ w Pzw. 766. Pote;m ki~ku kretyn6\w gr,a.to '?11 '2irllf3"'·IO· n~1 1i"""~~~"';,.'H"'";iI, W' .... p-,I'I'rk"'p 'S·: p' o· ·'·w· ·:·O"..JO:- 'w·· ···~·j;;·O·'·1 t-o :ti-.~ !(,I!, 1Gb '.' .' ~ ;1"1; !.._~I[Jl.;,')~ 1\\"1: . . . - .' ,~: . 'l'r • .'.- ' .. ' .'. Uli ." 0;,11. . .

poja,\V'~!€!ini'e' s 1'Ei 'm, iej s[owego ducha He I mluta" N'j1e lest to zart. Czasa,'mll bunkrowcy wyralnie odauwali jego ob~e(.na~(, 'Dochodzito do kOS2:= 'mJ a: rno = zabawnyrh ,s.yt'Uac] ~ i gdy stySZlqC krokl W' c:~~ koszarowy,m szu.kal:r.smy znajom.ych. A, tam n it,ogo n i:e byf'o ~

Na 'Wa, ie, PomcJr.skI m ta!r.t±,e j,est d UlO zabitych,. 'W jednej 1 tra.nsze'i wykopaillismy

ta I .. i' t'QI'Ii",!;IT' r,>,. z"'~ f'''~f'~.· C·, ·~o.'w'i!e·. k" m'Oi~~ s"il~' w

~ Ir:\ . i Y ",a. z. ~!i.".r,;I,. Y . z .... ~ . ... 61. "t .

n'im schowac'. Byt tam N,h~'m,iec.. Jego

Cytat p,pcI1odz'i ~ bs~q1.R]

'C M n '

,J...~ ...• K,e:man;:JIu.® OJ

.. Na z:acnodz[,e, ole',z 2m.iar( ,Z~:J~ci.a; aUlor'~a. arc hjwum

leOo '~nneso znaleze, przypadkowega zabi'te,go I it cn hlnego rOzptln: c mle ntarz~ :~ nh~' dz:~'wc:~e s,i.~' piO~: ~d)1 n(~ym ~,Q:s('io m w

L.,. h S . ~'''.j,

O~O pac .. , : .'.~ to pouryw,a.ne Q:eSCI: c(ala.

R- ope.:. iFi!'QiO'" n-.to·· I' ~-. Mn, ' .. , - t -:. . .'.: .--. ,d~ L ..... , ~ ' .. 'y ~i ~~o~~ 5!wy~ . ~2eD para. O~,~ a~e

na IIIUdzki'ch 5zc:zqtkach zarabiano :~ nadal ~;,i'~ za rab i a. Te-n proc@ d,er rozp.ocz~t 'S i 'i: zaraz po waJn i' e'. O'rgan['lujqt c.ml'~ntarze wojen n.e, ch (Jw,ano Jak led. ludziom pr,a.l"lllli'~A'('\.lm': '1fir7'!.1 ·plnrz· J!lii.d.1 !II .. O- .w· ,;an~I"I: ~ p' .. ·',o:b •. 0.'J·0 ... W' -·nlr:'II~. ~~JJ"'11 ;.". Irr"~ '~.jJ .~- ~. l\.. . ... u. '. ~~~

pfaoQn 0 ad "ba,~ (zy[1 0 d ClMZki'., ~DoO'pro-

wa.dz:i1'(} to do tego. ie na cmentarztJ

h .' . N'·· . t' • ~,. . d" k'· h ....... 1,

( {~)'wanQ .. '. ,~e m fDClW j a,~u r a,': .,Z~ e'( •. 'I c: , . ,Ztn-'

ni'erz)t. N'ikt nie z,adawaf: sobie' trudu :~de.ntyfi kac] i' '. Sztu ka to szt.u ka'l By I e :~ nteres

,., j. d"~' . - ....... , ·d·l- I A· ,....a ·.1"··.·:: ."? O' ·1b.·1,,· ... 'e, ... , .... _

gna·~._ Q przQ . ,Lt. ~ZL~!aj., ·.··~eCllnl~ moz,

'n'5 'na \'vie',I"u :g. 'IB;3.\,...JI'~r'~l'-· 1&+"=!I~r,irr;r·1 IF'i'aJl!....l.ilC;,' th, ro····'

~I ,,", ~ _)~ .• l' , .' 'lwl U'U'wT~ ~·la .U"'l... ~ II,: U 1" ·U~~·"

WUml'Q" p- '~n~ n hd' n.~,,;;,';aJ· ~Ir n~ '+'~O'FIi ~:~·Q';'f""·1 ·S~, _ j l~ I "!A '~,. \.;.' •. ;'1' ~'~ I~ .• ~~ V\U ~!I.._O ~ '11\.," .~J~ i .,- .. ~

tJC ,guzikll, ]eSZCZf' 'Z zlemlq :~ ~c}rze,nla'm,i. iKlamry :z'E!'Nlane ,Z~ pas a. l .kawa:tk.am:i s!QO,-, ry" SkOra c;zes-t6 bywa, w] i,gptna.,. ~ (hoc wydaj e ~dfE; to n i emoi~: iwre,., taDN"O poznac,

...

Clai,zk,a" 118IZB:i'a, ki lIt_a, krok6iW d~llleJ~ i

,.

8:yta zd ru,zgotanla" Te n czet~;p ,z,ah ra*' p r,zygod n i e s:potka ny p r,zet n"a.s· \v t}tm m h! j scu ~)Qs;luJkJw.ac:z; N a Mil:lerz~ j' W[sl a,~

,4, ,0" .' inj'FD''tJll~~'11f''" x 1-}" /1':),0 {l'1!'

- U'M\..'ill. rtlF\..,.;jf\ ,t:, uL.

P120TEllS

"

"Sejmow,a Komisja Kultulry i Sr,odko'w

Przakazu zaJmuJe s·'e r--~Idlo'wym pro [ektem usta,wy 0 z· .bytkalchl' W' og6~~ nym zarysie mozna powiedzi'e'c, ze d.okument sta:wia soble za ce okre-

'"1''' d d - - h

steme procec ur~·.oty'cz"cJc:h ocr 1"0 .y

b ~'kr d ii; '.'iI'

za yt'ID'WIt p -ow'a izer ia re:nolwacJ.,

badan archeolcgicznych, konserwaIcJi: :i wszel'kic - - in ych .J __ ia'ranr m,aj.,\~

Icych, : a celu zaehowanie naszego ruchomego ii nleruchomego dzledzic·t .

l,W;!.,

,ezy Jest tal ustawa dobra cz.:'1 z~'a oczywiscle przesadzic nie rnozna, gdyz zapewne dopiero praktyka edsloni lew rnocne

. -

.~ slabe strony, Oczywistyrn jest, ie kazda

grupa osob zatnteresowana, (.zy to prywat .. n i e czy zawodowo riel i ktarnl przeszfosci bedzle miala swo] jedynle sluszny punkt widzenia i zadne argurnenty nie beda w startle go zmienk. Spojrzrny na ten p rojekt oCl-a~mf pose u kl wacze, ktorernu d 1"0- gi e jest zarow no do bra zabytkow j ak i wi'asna pasja.

Ort-at nalezy przyznac, Z.@· projektod a v.Jcy VII 5 paso b ba rdzo staran n Y' starall s i e zabezp i e'czyc wszel kie za bytki arc he ... · a ~ ogkzne, n i e ty lko okres i ajac rio ktad ne proced ury zabezpieczan ia ~ prowadzen ia prac w.yko:paHsko.wych~ ale takze przewld ujqC n agr-o d.y za p rzyp ad kowe z n a ezi ... ska. Zad bano takze -0 wszelkiego rodzaju zabytkl nieruchorne. czyl i budowle .. ze-

f k .. b ki h iki

".' '. • • '. • •• •• : "" • _".. .' '. r" :, .' " ,- . I' .~ - I 11 .,:

sp 0 y par .owe ezy tez zar ytl_ ,~ tee ~ I .. 1.

okreslajac nadzor nad pracarnl rernontowyml, zabezpieczeniern obiektow ezy lch ochrona. Nie zapomniano IQ dotacjach dla tych, ktorzy splravv'uj'q opieke nad za ... bytkarni. I trudno sie I tym wszystkim n ie zgodzi (~ bo p swoje dzl edzktwo trzeb a. dbac crnentarzysk n ie· nlszczyc i W og6rhe w m uze ach chodzi c w pap ciach. .A le a- ~ • J es 1:1 p r2y pornocy I at-ark] zacznl eci e S,ZlJ'" kat na strychu r znajdziecie zagln iony ob raz Ruben sa T n 'f e da] Boke wpad ni ec ie na pornysl oddanla go na rzecz skarbu panstwa, to

klwan ,. .

za pO-~2U. i wan ta przy UZY(I U sp rz_~tu

bez l,ezw,oll'enia. ~ ni·e I~(~.c.ile· na i:adna

d Ji,."j " lit •

nagrci ~'" ,I!; [) tao pr-'Zysl uguJI~ wy;liqJczn ~ e zna.""

. - -

lazcy ,~abytku arch'folog-h:znegq,

,A, teraz na powaznie. Ustawa w swyrn rnajestacie pilnowania i nakazywania

IL.~ •. ,. kl ~ b b

wszystk ~ ego, Jest n 1 e,zwy . - e gro:zn a. _- o· . -- .. - a r-·

dzo skuteczn i e zn i echeci ych WS1.ys .klch '.

k rf'. "b .t, , -I "I'· h "-1·

torzy cos za -·l)rtI\O'we.g'o zna ez I ~ .13.. C .(1 e 1-

by to oddac z.god.nie z art. 189 KC {!~odeksu Cywllnego) skarbowi panstwa, Ponlze] przedstawimy argurnerrty .sw.'~ad(z2l(el 0 tym, z~ cze:sc z przyjl~t'ych rOZWi'Qla.f1, lle'st albo nielogiczna, albo sprzeczna .. lub wrecz szkodliwa. P~'eIlNSlJq powazna WqtpnWOSi(~r budza uzyte w ustawle defin i'~je. II! tak art. 4 p kt, 10k reJ$ I a Blab yte1i(' [a ko n] eruc h 0 rnosc lub rzecz ruche rna, b~.d'l~.q dzielern czlo-

ieka lub zwi d'J-1 "",. t .

WII:€!I\~ U.: zwt,q,zanzt:2 aziara i1(J.iSCICl (2 oWle~

~:.. .. ~.' ~ dl .,.. L ~

Ka I stan()w1:q(~ 5w~,a·-,e(two rrilnloneJ ep0f,.[i

!J!.....-A .. d . 1 .. ,''"- - -h' .- I·

liq.UZ Z an~:erna, ~ore.jl z.a.cowann= ezy w

interesie spa,tecznym l'e w2g~fidu n,a posi.ada.ntl WartO$iC ],;i:storycz.nq. art.ystycznat lub

naukowa, ,AJt:. 4 pkt. 4 za .zabytek arche-

I' .. . h k ni h b

oiogtczny uznaje zaoytek rueruc orny, -··e-

dZ!cy powierzchniowa, podzlernna lub podwedna pozostalosda egzystenc]l ~: dzlatalnosci cztOW'1: eka I' ,zto:zo rlrq_ z na wa rstw ~:en kulturowych i znajduj~c)u:h sle w nlch wytworow, bqd,i ich s:~ad.6·w,f. a.l bo zabytek ruchorny br;dC!c.y tyrn Wijtwore·m., Jest 'to dsflnlcia nieszczesllwle lakonkzna [I: mozna

d ni d . ;, R,,,. ' •• M~ .

po .. n!q poccragnac wszystro I: rtlic.. .; OWl

si'~ w nie] 0 swiadec wie minicne] epoki I'L'b rnlnlonego zdarzenia. bez podania ram czasowych czy znaczenla, W len sposob wszystko n10Z'e bye potraktowane [ako zabytek. Stara rnaszyna do, plsanla, spodnle dzlad ka, rarna okna w w~·ek:ow'ym b udy nku 'Sq, ,sw;~adleO[Wanll;' s,wojej e'poki i w i nt,eres ie \l;v{.·asc.'ic,~lel··a.i IC'zyl ii s;po-tJecze ns'twa, m.aJq. war~ tcsc n[,storY,Cltliq.

ODKRYV L/\ ] ill/_210'

-

)

AJe przedez podobnie jest ze ldJ~([en1 zrobionym t;ydzie'll ternu ezy dwa tygodnle ternu, wY'da~!q. ksi.qzkq. - one 'lei odzwler(ie'dlajq; epoke 'i rnaja w.a~oS:( naukcwa,

A w ~ {:!J ( b' ~ - u ... ' ," _ 0 .... II!<. - .t I e' -". fij!. - t L, .•.

(. ': ':, ~ ~ . ; 'f a. ~U ~~. ", ·I.r;.!~ e,; . -: n I a cza! u ,. :u,j,ez. -at\.~ e'·

go okreslen la nle rnozna skutecznl 21 ~twi"erdz il G, Vii 'KtJory m 111 om e n (I e P rzed rn i fill stat J~ s,I.ti! zabytkewyrn, czy'H pedhe'ga ,- chron ~.@,. J'e~ii' wyrzucimy na s;mietnr~ ma'Slvn~ J~t~ szyda nasze] rnarrry ungze' s'i~ DkaJl~a,G. ze ni$zczY'my zabytek [ podlegarny ka:rze ad .3 m'iest~(y do 5 latl O(Mron'~e pow'!nny padJe,g-a( przedmloty starsze nlz n@ a, 501 lat - dziela .sztuk~ i k_s,i2lzki ~ 40 Ilat - przedrnloty eodzie nnego u zytku. f2.y .3 .0 - z:abytld przemyslowe. A :~arat powinne ~if t¥J~o za u.mjJ5lne zn lszczenle 2abytkQw WJ) lsanych

d ~ iednkh reiestrc D' t. ...

o oa P ClW! e . met ,j reJ estrow, ,I ru ~ZI ~'W~l~t I a

to 0 k res>~ e· n ~ e (0 to jest in teres "Sp o~ ~L.Z n )~~ ezy dOITt. w kt,6rylm mieszkai Hitler luh lenin to zabytkl?

Co ,Ie,zy w interesie '5po~eEznym? It:to to rna: ocen i:af? 'la definl f!ja de facto daj,e ,Minf sterstw u Ku ltury ,j Jego urzed n lkorn prawo do oeeniania ni$iej hislorliltl Mogij ani stwierdzlc. ,i;e: ~al$ obecnle po~ ltyczrrle modnego, [ak Jed[wabn~· ezy Katyn, to cz:~sc., hirst·,o ri i wazna dbl potorn noscl i god na zaehowan iar ana, p r~~ikhad' m uzeu m 'W Ko;ziu'wc@ CZ)1 k.w:ate'ra W' G:fertOlY s-q reB ktanl'~

l' ~ .'~ rid . d ,.

,ll.dlJ. I trze u'ii J€' za.o,ra.L ,~\fa. teJ l,[i's& .z~e

did ~Ja{:o j u.i ,~d II ka. m i' n~i ste:rstw' w h i ~to r ~ 'j

it:. ~ [:ul~py I

i'il'b rq:den~'e'm: ri:i;echc·· i,~.n'j'(h I",·S·· 'g,,'-.

~ r' - , ,g. J ._ .. 1\ l.it '

W usta VJ i e naJez;y zdet_yd ow'an the· 0 kn?id i c,. co }est ,~abytRJem, Bl '(1), !1le~ Pblostawian ie ab~tdlUtne:]' e()woln~os('i pod has-fell1 ."c'hronnijl Y\rszyst.~o. (Cf ·rrtoie mtet ]lakile,'Kofwiek zn~3{czenile 'tiJau ROwe, artystyczne· GZY h i,sto= r,Y'ctne~' Q'QPr®vvatizi dQ jJ~S,Zl(2~' wj~~~£e,gb rozprosz~~~nJ;a .S,!"od·Knw n,a, to prze'ln,aclO~ nyeh ~. pn ni i ja~n ia n ai'-pl~awd··~ wartd~ci 0iwy ch ~ub.Yt~w,. kto~ ~gin~.

Zupetny'm n:~~po;r·ol,ulmil@n.ielm les:t art., 7 nak,azujElt~ Gpi.~k~ nad za!bytkam] arch1e'Qlo,gicl'n~mli a j~dyhiie' dl@;pusz'Ct!tij'~tJi o~i€!·ke nap innVln~' la.~tKamfl, Wyni~a Z·· tegQ, ie ku~~han mu'si by·, be',l~v2gll~,dni,e chmni'o,=

nu ::m. ·p':!i:.J~ t· 'It .. 'i"\ - - Q' - I U N·· '. b d" n ,.

i ~ .' ~Ja~'.~ r..v ·m~·\le .. ~ ..•. lie ~4a'r __ ,:2:0 l, ~l-

duj~ jakre~t=)lw'ie;k rZl;5.~dn,e w'Ytiu m.actel1 i'e dla lakJeg,f). zapisu. Przeciez ar(heo~Ggia~ choc: .Ill zaJ!HaWne bard'201 c.enna nauka. 0~[)J:jtlrtu J~ jiedyn i e baf'SfQI n r'ewi',el ~,i 'wyc'inek h h;tor n d.l i ata In efjiC: [ fZ~O\iVl~ kra ~ W bar .. d:a:o \~de k~ ~kap iiath PrQ~~,e:k:tu w~q:a( Jafze-

:~ ,J. db.." ,_, b" 'I~" l.. I

m,@lIlY Wp~~j.lW .1' l~itrOStJ ro z·a, -: yt.~iarC:lnl,'eo _ Ct=

giczne j' pn:2,edktadeLnTia h;h ponad i nAE,

P~dabni'~ rna. sJ~. SJ~f~a'wa Z PIR:. .39, ~~,tAru m~'w~ R;eo·k rP;'m' k+o'''' roOl ~id' L"",- .Jh\l Ib - d ~ t';;.. Vi' iJi·.' ~: IIV'~ ..... ~I~" , .1.,'~ 1~.·r\.·E;::~t~.l u?{':~

pr2:~pad k@l~vo z nal azfy; la. tn/tie' k an:,h'~OII 0- gh~zn~I' p:rly~tuguj,e, [1,agroda~ .iJesJ i (jopefniq ObQWri\2~Q,W Dkl~51Q n.ych .... 0"

Z· tejo 2~~isu i J~r~epi~ow wl!konaw(~'(:h j.asrro w}!nika, f.i ]ei~i ~na:ldl:i~(~~ (enD)!, obr~Z' .. r2't2zb~~. dOKutnenty lub (Qko~'wiek inn ego 0 n I ezw )lkte j wa.rto s:t:i h i.sfo rycz fl ~ j i

rnaterialnej to nile bedzie 'Warn .s~~ nalezatnawet uscisk d't9n i prezesa, nte n:16vvi~iC 0 dyplomie albo :na~

d .. gro zre.

Tu d Qt~k~u~,y bardeo \!\l.azk iego

~~ A' ..

prowJ,~tfl u. '. m la.nQWI(le ~spra\lVY

Ri'en,j''i1d2)1 \N pfJS,z.uk8jwa.nfa~ch,. Gene1raJnli? pannwQ ,~'QWinl~g, bardze ak~)I\Mn ~ e pr.lel nacgac. S'l'iDtI!til na propagOWnf:1.i·~ t)i(th~~fty d Qb~' ~111 tu ry i

'6. t .. ,~ Cr'· '"

za~u,yt~~JW" I. ·ZY'l1: prnpagm~vv~ w

srodkarh ma50~vego przekalU wsp6f'Pr:ac~ ob~Jlwateli ~. ko,rfserwatorarnl zabytkow .. Po:wlnne .S~'~ p'~lkazywac [ak to robstntk buooJJ~I'a~· ny

odk.o:pat sltr2.yniil, ze staljl'mji doku.me·ntami'~

poszedi do muze u rn '~ dostai nagrede, nawet syrnbolkzne 100 ztotych, (tJ}/ [ak to poszuklwacz l. n a I azf party za n (~k~ l~ re n, POI in fa r~· mowat odpowtednle s,tuiby ~' za to, ot rzyn~ a.f p rz~ na] rn n ~leJ dyp ~ Q rn '. iN i1estety w ostatnkh I ataeJi pr:Z}lzn.i"" no zaledwle kilka nagmd [ prawdopo d 0 b n i e tys i ace ,zrraJ eZ'i:s k, l. ast~fo

> al b a 11 atyth m i' a~s t In f&ZCZ'O n)le h ~ a I bo rozgra b j,on,ych ;, Pa'flst\Jvu n ~€, za:I'e'z~l W~dO(lni:{e na tymi. by Iludzh:~ (hej'en u]a'wnia,( ,s.wllJe z:nale=· 2isk~. :PoKa2ywanJa je'dynie kija. do n'i'[2ego [1'te prowadz'~,

Te'raz kilKB sf6w 0 najbardi':rej i stotnym prz'elpisie d ~ 2t po~zu Idw8;ezy ~ an.. 4400 pkt. 7 ~ ,Jj',rlzwGlen~a

~

WdJ ewddzb~j'e'g-o KCtn~.ervvatora. za-

byt~ow 'wJJrrfa~a takie: pO$,~ukiwan~'e ukF~ych I~ub po-, rZlUcolnych zabytkd:'VJ ruc.h o·myth. w tyrn za.byt'k.6w arch €O ~d,g!(z~'

<

n yth ~ rljl uzy.c i LJ W .s';~N~·1 ki ego ro~,

fbaj ~ mz<\dle f! e,lek,tron itznych i 1eChni·czny.ch draz sprzfi'tu do nur-

~O'wan~a'r~

Z,apewne po~zuikiwa:cle para ... · dZ:f so1bh~' bez jaki[hko[wiek prob'le'mIQ'w l QJ:;reJ~c~'e'm, 'lege prlep':~~u. Zal p,oim·otq ~vykrywa(~y b~~ l.izle s'i~' pp.s.zu~lw·,a( 19l1bIonej ob~ -r:itGz~i" ·s p'j~r1 k:~ ad s.p ad n ~ ct.') cze,goko l\ivlek fnn',eg:o, co n i',e JI~Jn .lab.ytkiem. Co (h2·kawe .zgQpnie 2 u.£tawl~ moin;a, sz.ukla'c ~a p·amlac'at wykr_y·wac{;:·,a. np; 's,lfab.e·~ ~(f~a ('lty

5~I:4ynek z d~a.nT~ntanl,L ale nr[e 'fu:s,e,W ocl k:ara.'b.,j nmw,

~IQ uZju;:kanie zezwolen ~,a b~~· d Zdj e i&'@[1<s[Jwn @ l_e.cLy n i e .d l.a wi'i! k-· E.lych PO$Zu:~,h""an I t9' ~dplo,~ w'~edni~ ,l:organieGwanych. a. j2rk wIflmy99 Oc/o ~o~zuk.i'wa·fi to 5'0- batnif)"'rihed~ielne, wy.pacly· w plener z wvkr~lwa.czem. D~ateg0

iri d ...... b, r 0' A'l..- Ji,. d

il~e • ~tQr I;l'8.€:z.e.lllY '1'>' UHiy\VC:y' ]'W!! ,a:wca

·wy.sto~OWtln. Us[ o[wartV do' C'zlo.n·baw ~Ol11is1i sej m 0\\7'8:] ~aJ m u] ijcej ste popra Wb',8 f11.:[ ~iJ' pro]e'~ei'~' 'l1stawy .. L.R:zym.j7,. ~e n~sz ~tet· znstarrie \Wslucharl'v i nt:)SZiU~ i;tva f£~e 'b'e,d;~ mQ~n .Z

,_ ,~~' ~ ~~ '!I;i"1-

C::zyS'~ym s.d,mi:eniem daJe] O(jda,~lJ\~C ~it;, ,~wofej'

pasji 2acbowuj~"C (jIa potQffi'ijych ~oj,e zRalezisR8 ...

W zw'i~~u. z :roZPQc.z~ciem przez Kom]~j~ Kulrury "] :Srod~6~v Prz.eQaz;u [J'~ja,c nald: .,~PoselsRUn pr0lebtem. usta\vy' 0' oehronie

~71' ~'1'ti,;c. ftt':tP.i n aro ... ,4" T'\i\·''''r~'r<.o .• ··.@!"d:r'u·h·5''2.''7\'i

Uw ~iI.;J.~- 1L \V~w l' ,UJ~ ~ V'~" \ '. . . K J f ~ Jll

.,,!<'!!kl,doWylTI pro}€~tE!nl ustta\Vy '0 za,bwti2:acf,t' (p);'_ull 624). pragnietnypntDsic, ·by Pan. a. ta~zepOZlQs.taU cZ1(~nkQ\\7ie szan()wn~ :[}omi~fi ~~e:hcieJi za.pd_z.nad S],~ .. ztopin_t~ srod'ow']sQi! POSfCu'[?i'waczy mUi'[6fl.OW j SRa rb6w. Nasz n:de'St~(Iz,n,[ h H Odbr~ca ,~, ~ed pl.].~clu J~;[ sm:r-a si~ rsetelme i obi.eij:~nie J}rzcdstawla:c v;rysi:lbJ, pelskich €Rsplor8tGr6w i p,Qszubiwaczy; N'aszyrni wspofpraco\vnf~ami sq -, archeolodzy histr!OIYCYi arcftt\Vlsci~ muzealni€Yl a. prsede 'ws.zystllLm bardso Ilczne ij:fon,o r2:eG~cist:ych paS~bnat6w taiemnIc Itisto:riL Czulemy Si~ ()d·powieazlaJni aa Rs-ztalto)wSIriie nie ty IRO wjlJef u nau na~ze-g-o sro.clIewi$Ra.\! ale ta~2e z'a strone meralna 1 pra.w·I1§ !J,ooziLU<1wan. StQid tez b~rn.erujem.y do Pana p.rosb~ Q '9[rno:tliiwie'ni:e' nam WYi)(],W'I($dze'nia .~itt' W' RW'eslii pr·a:w~~ :t!tore ,rna dotyc:z,yc i1il'SZy.tz:ll czy'telJ'lii2o,w, w5p()I:prac')wnU~6w .], \r;;['~oncu nas 5ilmyc'h,"

Nas:~e l05trotne o,bI:icZe'Ili~, poZ\vala]:9 sCJdzic" .ze We PoIscg· at!tytv:nym']. pos3u~iw\~niaml

"t·, . - . ~ b' d' · h f b R

mr ~tarlaw: s .. ' ar_('o~ po, lzn~mnyc·· . a .' TV.·'

j a.epo~tow ~alrf[ule $j.~ .ponao d,wadzi,escia t)7Si~cy os6b, .. V,J7 wi'~:ksz;os,c:i Sq ~IQ IDsaby~ ~t,6re 2;·8 \,iEasn,e;. P f:e·niZJ,.dze;· ,p.o~wiec-·a 10lc worn¥ Icitas~ C~5t9 la.tam~ stara]l~ .sV~ p~odEJ:fac za [;iijem.n~.camt J.)tgesz'foSci. D.zir;;12] iett glliCy i '\vysi n~o'\-vi. uratowl~nlCj Old z:nisz.czenia 'tysiC}.ee wydob~'l]cb

z ,~iem~ CZ\1 w'()a~' za'butbo\ti mtUtar.rt\?ch,

~ ; J J

Znal€zion'e w ieJe niezl1arnych clobumen [lOW

t GJdl!rytot U~zn·e .podzie,mn.e obieiRty. L~.dzfe ci ~ 2 .. nar:~eniem. zdro·wl.a. :[ ,Zycia. ,nie:ta[az·ni,e at! ~bl1? t-olt!:u". ·pr~emierzalij. n&Sl: I:21:aj PQ~ukuj·e),c wszy.s.1tl'tEch niezl1 anych i .. 2;ap,Q.mnia~nych stfi~hfiw pr.~e~ZfQ$ci. ~l6,re 'PQt,em z ~~e~mem 1

2 AtlWst\pem. Qdna'\viaj~ l.b~nSlerw·ujA. 'W~~l<§zosc: z li~icfi in. t,e.~e:3lJj'e· sj.~ h tstorict lOt:'w ].'f,~"U fl .soc2i·€~61nl~ I i II 'woj n,ij_ swi,a UO\\7ij. a bso~ u tn ie n if!': ~afmu]'ijG si~ hi$.t'()Fiq !'tais~ij it "ItfJ szcze~oIno,s'c'],' archeO~,ogiq. N1{±1 ptldle~,a. d:~R:U5ji" .Ze: 'wsrod

p osz.u.btwaczy ~ :rej' Vi:atloa]e; :t!t.o,rzy· ni5Z£ez~

1. 'rab·· UI~~ stBt:lJQ. ',\Vich~i a·' ·t"'C-]1. ~~:1''''''~l''~n'6 p ~f ~ 'n ... cf

, . - , )''':f - " c - ~~u _:ti. ~~U:t;:J,I;,.:;Lo- .. ~". n.J,!tall;~.uJ~

"!t(,n·n]"\..a nl"'iiD ~:(f']":J'TI rt~'Ct A - n Rr t; ,. ~'. '~~"E'1I' 1";:" C - r''_

JfII'~; ,1t..:: I: .. l~ JJ.Ji.I.U~~ li 'J;;,;i,'4J EIle~~a~'tUlq :iCl,u,;i d~L. qA· 0

Q-soqy l]api~·~[lOWa.!1:e. i ,PO t~;pb;th€' Zftr:@\vn,G ILlr,~~'!

t"!r~"e7' m' '1' o.e~·pri'7.m~'r ... , '~~;:." ~ raJr1; iTrAdl""lo' "";Sb,'

L~~j~g,( , ~~l'v~~" i< J ~U 1 b·~i~ $ 0 -' ,¥ WID 1f(0

p,os~'U~hv;ac~. I w~aSnie dlat~,go u\vaZam.~, ,~e: '[l,o\ve prawa dotyE.tace· oeh.rom]? ,za.b)rt~£iw· p.owln.n.o ,chronic s'oridn:,ch j tt€·telfiych p~Zu.Ri'w·aczy i n:api~,tnowa:t wanda]1. _ N:~.e'sf.ety. po zal~Yogba.niu sJ.'~ ,Z tre~ctl~ eibyuwu 'pir~lpozycj'~j, .:E; Pt.;YRr.Q~ciq st\vierdzil]smy~ jz ni~ tymko· m.i]'a)lj~ .s! ~ lone: t QC2~~ljw~n teunrr flJiSze.g~ trJQ·itt~owi~fba.. ale s~ w pl~wny~': zaf:bf;~~,i,e -WI,f; z $:z;~t. dli\ve. dIs o cnrrony oclh,aJqe-l%1l!nych "z8,b'Y~~a~:

Nr!J\vO propf)110,wane- :~pj$Jy n~e t)dcheazq W· sposQJh, za$a!dnit~Jr od rOE\vJij'Zan. obecnie' ooaW~JuJ.ijGYch 'ne pmdstawlfZ' usta~ z' dn~a.

dawca oowtnteu oeranl .. b

ustawo awca PQ\f!I~ nten ograruczyc 0.·0-

'wi q~e k uzys kiwa 1 ia POZ\i\lO I ell j edyn i e na prowadzenle ze sprzetern poszukiwan na terenach arch eo i ogi cznych ~

Art, 1 no ,j W 0.1 ustawy okresla. jakie zadania stoja przed Ceneratnym ~ Woje~ wodzklmi Konse rw'atoralll i' Za.bytkm'w. Jest

· d . tk · ~ 1,/"

tam przewu zrane wsz'ysi dJ za wYl~:t~f€m

· ... k ilk I · r, I ... ···.l"

orgaruzowan ta la:I'( 1 ·0 w[ert: pOS,~UI\Jwan

zaginionych zabytkow ezy ukrytyeh skar-

b ~. · .. Ic.. '" 0;

o«. jasno mozna 'wywn rosxewac " ze

zgodnie z' projektern nlkl w PQ~Sl(~ z rarnienia panstwa nie jest QdpQ\viedz~a~ny za takie poszukiwarua. Czyt~y do zadan sfuzb Ikon serwatorskich n i e nal e,zafo staranie .si~ 0 odnal zien ie ~ ': abezplerzenle d -'!eJJ. aginlony h podcza s w: 'aJ"nl,.t] A t.I'J,Ii'~A.r

Zi[. u 1. :.'~',"··,lJ( I "" .. ~",_ " tic' Ii- . ' '~"" [I~(..

do kogo mla oby nalezec peszuklwanie tych dzi.e,t? 0[0 obywatell. Na p.,ewno'~ AI:e [ak pod rzadarnl nowej ustawy b'~dl~'e to w~/g'IA data J

~ - ~ •. _ - . -I

:na poszukiwania na wni'asek pasjonata, iKt6ry. naJp j' erw m UJ5 ~ zddb Y c ~y tu{ p raw ny do terenu poszukiwan, Nastepnie poszukiwacz za. vlltasne ~ieniqdze zbierze eki-

. . B'" ~ k"~L, t dni

pt;. - ,sprzlf:'t'Y'( m02e prze.z-.II[tr<a,-ygo .. nl

bedzle prowadzit prace, Ai wreszcie. jesH 'm u dop'isze s.:zc&~,sci'e[, ~Q5 .znaj dz~e. z,o,sta,ni',E!' mlu to jed,nak n~a.~ychmii'ast od,ebFane b,e-2 jak'~chko,!~'wielk 'wyna.grod,zeii I'ub na~et zwrotu kos.,rt1ow., Pr,zeciei przy ta.kich zafo~ ,zetij'ach nikt nigdy nie b~dz[e prQ~ad.zH

, It ... ,' L. ~.~ ~ • t.. . h k'· II'"

la.l~~ GI~ f.\.o IIWH='~ POW,atZT'IYC" p05~1) I[wan.

Zapewne· bt~dem przy e(jyc.j ~ c:z.y korek~ie jest z~pis· a:rt 1 32' kt6,ry, gtosl:

oj K:to bel R~OZc~~vQle'n:~a p'O$zukuj'~ uk-rY''' tych '~U' b po rz u'con yc:h z>abytJK:6v~t. w t){m I~ rzy uiyc i u. w~zelk.i eg() r[o~"zaJ u .u r:l'tdze'n eiektrQn icznych ~' techn icznych oraiz' spr2it'U do nUfkow'dll i'a! ,po,d ieg'a k!.arze grzyw'nyli' ~

Cytow[any w:tzeS·n:iej cut. 44_ plkt 7 ~-vym:a[gaf: iezvllo]en ia ]edyn :fe na· 1l1osz:uk~wan '~a za p.OimQC~ 5 prL~tu e ![e ktt'lon i czt1le,go. A aft,. 1 3 2 kar~·e. ,l'a ws ze [~ k i e p Q$.zu k'j - 'w'an~:a. ViI ty,m ~e' ·sprz~tem ... Ozna(zaJob,Y to~ i'e p05zuRJwanJa z latarkq na, strychu. pe>s2u'kJw'anja na, poHsta,vJie s.tar'ych dokurTI1entow. ezy w'rft.cz g r"z[eban~e w rodzjnnytm kllfrze w c'elu 2:naJ:e'l~enl[Ja ,zabytko-,

L. 'I .. d· Il... j\-b

'WYCI-I pan1 .tqte ~ ro:. ,ll n In ye ~i wylm,a:g.a~o~'y

zrezwol'en'ia,'? ,Man1,y nadzrei~. ze Jest to tyUt® pornytka redakcyjna a nie inueneja p,roj e,kt.o d aw cy

Na, ko'n ilf'[ warto p"ow~ ed~[e'c 0 tY"'1 f aego W prajekcil€ us1a\IVY zaara.:kto. Chyba n.ajba ~dziej

zabra . '0 •. gcd:nego po:mysfu.

na W9 .. - otpfa~ m,jefilz}} ofbywa.te~lani i a kelnsarw:atofam~'., Przec.~rez n~aSZJf dzjedzi',~ tw,p to n~'e tyl,~o to .. 0 mlamlY w mu~'eachi, to nie tylko p-' ~~ace ezy ,Z'abyt~i tech-

nU~.L to t~k:Ze 'wflele je:sz~'ee flle ad:~,rytych

d zl~et sztu ki j' .s karbow ku ltu ry. Wydaje sle, ze lstn eje jedna prosta i nle stanowlaca cbclazenla ftnansowego dla panstwa metoda. by p,obudz:il znalazcow do Ws.plo1pra-, t.y tam i Iii jstracj;q., Skarb pall stwa

pow~'n ien ,'. rzes 'Sl~ bezwarunkowege przejrnawania wszelkich zatly-tk'ovilych anal ez i s k. Opie k2ce nad nimi nalezy przekaz3c znalareorn I.ub kclekcjonerom. Ni'ech t , za.sada dotyczy rnniej [en nych za-

bytk6w lub zabytkow n ie ulfli kalnych. [ak icznle wystepujace w rn uzeach m on ety ezy mliltsria Skarbu panstwa nie stac na kon-

.. .. b r +

.serwacJ(; I wystawlanll'€ a ·.sO~U~L-

.' lek "'., d 'Ih

neJ WI e: 'S,ZOSCI ze zgrorna zonyc I:'~

zblorow, wiec n le rna. tak na dob f2l: s p:r.a,wre ~ 'w:f Ie ksze go s e' n S u za-

d ... -b '1~ Ir • b k· t f"" t

,ac,.Y ,L{o~eJne zat )It:! ra ra ,y

do n ~edoll1\lvesto'wanych rnuzeow. Zn-alaz:cy powinni mi'~e prawo zach ovvac swoje znalez Is ka, D(lyw,r~ SfC.~ e miD,!] a lc h zoJllQ\w~qzac. do '~"eikonanla pe,}estracji 'Ii kenserwaql, a nawet he'Zptatnego udost~pn[iania zbiorow W celach wystawien .. nlczych, Moina nawet c2:~scrb'wo' ogran ic.2yC pi: awe. zbywarna zabytku ,. My,s I~," ze w i[~kszosc poszu:~ ki vva.(zy m ogta.by to zaakcepto-

io. J,. .... I "k

wac I l,g]·a.s,;2:'2ILC s'wQJ e· .zn a ez'~sca..

:by p"Dzni'ej ciesiyc 's"e n~'m] lega-r.In i e ~ J eo nak sytu,acJa. w kto,n2j b,ezV!J~zgli~dnie .odb.rera sjl~ Zl1a:~az'=, cy to. co ,Z trudem odkr'yf, .gdy

b ,. '" ,. k"' ,ok II' . 'Ik

paz aw~;a SH~ g~ Ja -,Ie] "·01 w'le .. na,-

g'[lod,Y', s.atys,fa,kcj'r i prawa do posiacd·.an~a~ spow'od uj'e'j ,z'e zna'~ezi ollie .z-abytki po.zosta.n4 w n [[e I ega:[nym' obro(:re.

S~tuacja;, 'W' kt6rej o,bywa.tel'e plosiadaj['l. konserv~lIjq. sprzeqajq i ku p uj~ z..abyt ki j_ es.t pows,zechni\ pra.ktykq ii j1est re'ga:11nar- · es.n .choO,z[ 0 ,z,aqytk[ nieru-cho;me. ,Gdyby pqjsf tokij,em rO,lumowanla usta,[wy. t,o paf'a_(!,ey zaml<i. f.z:y 'mosty. podQbn ie JZ!k Fnone~y trz!eb.a. by ul11ies:cic W' muZ'each. N.a S.2'CZ~s,cie n:~ePllch~lm~ zabytki' pozostaj ~ na swo i m m i e]s.cu a 'skarb panstwa ba:rd~o c 1~tnie poz,byw,a, >s~e zabytkowych n'leru(homosci ~rzenost~c: kostty I obO'w[qze.k ;~onserwatj i na osoby prywatne,. D~altczeFga ·:te] za,sady ri"ie ;prlen~le5{' na za:bytkJ r~~Ch(lme7[

Perny te§st p:r ]e_'~ tu ustawy lnO:2Q,a pr.·ec~!ta.c na s,tranmch lJL,WW, ttd brywca --.S) [11 j1[e. Qfll PTomln~ 0 wasze o pIn if! ~ fot.:· arc:h,i,\\'"rum

OS I

15 Iut[ee9 1 9,cl2l t: 01 OCh;r;OI11t;:c dobr Riultllry.

W shrocie m,Owiq_c, \V,~zysd~o (;9 znaleziono

'\13 ·,zie,mm 'uf) 'W wodzie, ~ 00 'mote ~05i.a.dac \\1'a.r~:osc htstcrvczna na[ezy do ~a.rhu Danst\Va,c a znalazcy prZ)7sf'uguJe blize] rue spreeyzowena naQrod,a" Do teio doptsano je~e:2e zastreezerue iz poszubrwania za porncca ''lTYRfY\vaczy' wy:'ma!iJaJq zezwoterua ndpowied'n~e;o urzedniaa pansJtw"O\\7e$JOi Srniemy twterdzic ze sato zapi.s:· mBitWe i spyeha.rij,ee do podziernta poszuRh~faczy;, ,Przez czt€-rdziesc.i Iat

6bo\t7~ 4zywania po[p'r;,zedn'·'e~; 'u5fa:Wy za.Clen

,S. barb. ze w)tjqlRle,]n cz~,i zna'~,ezisba ze S'tcrdy' SIq~ie,i. nle trafit \v t~Cle pansrwa, chlOt od]zryto iell .setlii. Co '\v'~ce'j posz:uRiwa.ci tzujqc. if Jeq@: poczynenia 5CJj, ne qran.icy prawB rile bedzie chci.cd wspofpn30~wac z· muzeami czy archiwaml, b'Q[ czernu mialby 5i~ nerazac na prawne s'2;y~any., UzysRiw[i:rnruleadministraf;:yjnych ,zezw1ol. :·n spra.;uJQ,zi _$~~ 'bye moze pr.zy wyd()bYXlJ8nlu czo'I~u czy J)'llif:SZtyrlOw.,ejJ

Kornna ry~ ]lec,z; jest c.aIRO\ljitym nteporoaumteniem. ,edy gf,upta przyja.cio'l jeq~zie penetrowac umocntenle Wa~~ll Pbmors.R)€qo Iub ,s.1ady starych o~o,p6w w celu dodanie ltHRu tuseh do sw'dje] b,ole:Rcji.

'l1r:es%C~,e pozostale rnoze 'n~jl$totn:~,ej sza R\1j"stla, at mtanowicte pieniadze. W naszym rnniernantu rOm,q p,a .. r1st\,7,a po\u[nno bye zabezpteczenle i ~Qnseiwa,cja pa-m"~qteR. htsrorti n'iez,a~ znle, cZY' j est to lustla ,ad pepeszy czy

h r."r.." . .,." t.. .. .

\va~ve']s.~ie arr,asy., 0tezJ'\Qlstym ]11est t{11l.tj,ze'" ge

P'plsRi jeszcze dlu~,o, l1ie b~(Izie, S .il"·: na prawldlo,wq ochron~ i ~on,setwacj~' minO'DIQW d-"Qi;)n'ych ·JJ~,e~taw. B~'dq one~ niszcZec. z;arOW'U;Q· !ezijc w z;Lemi, ja~ ! w . 'orykaj&~ych .sle Z kl~""'p':At"am' ~ '-rnL]~e~c··,L C917 ar-l'"'hi\vac-h Dla~leao tez

~I u. "~. . ,,~'" '" ._~ l~ "'". Yrooo 1. ~ ~ J ~ _. ~..- . -.v. ~". ~ .

p[fHlsnvo I)OW10'D9 . :<~\vi~rzy6 c~sc

C) dp,O\-viedziaJllo$C'~ z~ za byttki sw@,im

ob~';U~tc;,.lntm 'U~'P!J.\7r"iI'l···'"j n·]·c·- h·· nl·e·

.' j.'-'"y,~ ILl· 0 v·, 'II' l'wi:t.j:.JI.jJJ=, '-_ IiiIIf' .. : :_._ I .

prz'e',s:la.:dowanych prz-est~p.~o'\v· z '\VYRr~aczem~ lecz doot2'ntanrch i \-vynagradzanych Qpietlun'o,\v I dziedziC'[\~a narodo'\ve~o. Pozwa1ajt!c., [y

. h ,. k'" d . t..;E

'\V '~YS]i~.CelC;· mleSZufln ",' ,umnl po.SZu,~l,waez.··

pOl2azywaU swoje ,t[iofea bez oba\VY 0 Rar~' uratuje s~~ zna'CZF1i8 w]~cel zabylhow his1t€lrjill ni~ pr,ze-smadujq'c i n,a~azujq'c p)oszu~]\vac%e wteloRrOtme' '~'lari do\voay S,\\1[Oj'e.j dobrej won przeRazuj'~t .tJezp!atn:~e swaje .zn aJez isba, ]1j,B, r6Zne~"o radza:ju wyst8'wY., e~s{3io,zycje' GZy p,o'R,azy: I mi.fi!d,zy baJR~ n;atezy \V~otyc op'owhisd _j;iR to ,Z Pol···~'j tiezariawllami \vyw:ozi $i~ miWita:r"a. by ji1e sp,rnedae na. ·z[~[ch'Qdzie. ~r~\Vdlal jest ra~a'; tie' w _' ]:em,c-zech ob.O\u:iq'2;ujq znaGznie n'izsze ceny' nlz 'Til' Pol 'ce' . Nj ,sram,tqa '~r~ozI sm:~, iros sprzeBawanY'CEh na s1~eld.a.ch baifleto;w

. . d- .. _, - ".

. . -, .~ -. . ~ I

czy :p .. zna.czen_

Rle,asumuj.~c pr«l,iln'j,em.y prosld d : pk1tRanie: z n,as,zymi przle:dsta\vlcielamL ',aby mO~li \liZ pe:lni ~przedsta'W'iG 'pun~r \Vi~zrenia pbszubiwae;ry"

A ws.zysn,trt!e POI to bys[my' mQ~~i wsp ~·Inie tw0fzyG zyo:re _i sj),ra\viedliwe pra.WQ]~, llto is: piohudzi d'iCij. \V![,po].nego dbania Q nasze tIZ.nedzlcl\VO.,

,Z WYFtazar.ni szaeunbu, Adam, KuckynSJii - W)fda.,wea1 n1ie~~zfl'ik:a .. OdklYrfi.\Vca"·

1arros.law An[tBSiR re.da.b[IQt: 11,ac;zelny

AK,TUAL,NOSC,I

,_,Iwie przestronne sale ko,~'e'llkow'lo s'kl,epi'onle :plot~c~ID:ne ,korytalfz'am'i; _. to t,yllk.o c;z'¥s'c' systemu piw'ni::c, patacu W' B~edrzy'chowicach na Dolnym

s: - k 'k ,,,. J ~ ".. 'i@II- oIi L" ii' ,.-

SI'lI',S":Ur" 'ore W' pChOWle plazdzJern~_, a edkryll poszuklwaeze z Towarz:y-

stwa, Eks',plorac,yjne:g'Q POI$;z,u'kiwan ,Z~miniony(h Z,abytk6,w :uTaljpa.,~;' z Myst.al(o'wic~ Arc:heolcdzy na razle ,Sq estroznl w' d,at'Dwaniu p~wni'c,t Pr,awd,o,po,dob'nie powsta'y W czasach no'wQzytn,ych'l

L e,ge,ndy d()ItY(,lgece palacu w B j' ed raychowieach nUJwiij 0 wlelu tajemntczych

'tu ne lach. N:ajstarsi rnieszkancy 'ws i opowiadajq; ze jedno przejscie prowadzt od za-

'.' b ·,.'d· ,".n: .' -;.,' '-'\1 'p' ,~·J..~if"u rYO' l..JoJ.,AW' 1i"lI;iI tl~' ',: ( ,0 ,n I!!;;:J sc.~allJ' _ '~lQ,~ , 1""' ...• 1II 0 "h,) .. H '1;' as~

J·,Q.)o,n ;:,?I ,G, ora -, Z'O(-'io /i"'ji'riO 1 ec d oza rn , ku R,;'':liJis", ko

t I~'t.. ~~, . u ~ 'B./UI11 IL,~ It;". ll! _' U ~" _. U _,.Ol_,1 ,_ ... o!"

In 11] napa rny kaj,~ 10 podzlemiach koncza-

. _.

cych s i~' przy ro mantyczne] 'wlez.y' wi d oko-

we] wybudo'w~Ul€j przez [ednego z ostat-

. - - -

n! ch wt.aSc lei e'l' i - M:~ netol iego. Natorn iast

niektcHzy utrzy'm!uE~ nawet, i,e palac w Biedrzychowicach rna poiCl.(zenie ,2, zarnklem Czocha (wfa.~(~'(:~'eh2 Czochy,- rodzlna von

N f.. - .. J; • d . S'; d .'jb

, ostrtzow wlesZJa W' pO:S,13'_ arne uec rzycli [o~

wic \N XI V wieku).

c.zy p iwn ice. do kt6 fy.ch dotarl i poszu kiwacze mogq by,c fragrnentsrn legendarnych p odzij:,e~m.ri'

;,..,,' 'To m i e'~s(e, oornoeli n am zlokah zovJ.ac

. . I JI ". - :1:"'"1 .. ,,11"0 ' . , . ' .... , . v: (

radiestecl. Pomiary 'w,ykcnywa'lisrn,Y lei Utze:r' dzeniem do. wy~rywan[a :pustek. Po kontrol ee , nych odw iertach. iN)IkQpaJ'~'iFll Y l, 5 m ;dot .. W'e ... sZ'~i:smy do ·wn~trla - opowada Mhetlystaw' 8 oj 14o,. prezes Towa.rz,ystwa Eks,p',I:oracyjnego

0'",. ,l ... ." , ..... Z .: ' ,., .. - "" ", h Z· 'hlrtl/A " To ~ ~,~

r O<52U t\lw.an " agi n 1.0 nyc, , .' (ljJ Y N-NJW l'~ :r,a.I,pa .

[0 d I~~· . . 'Ii. Ji .,

II' rz.e'.. P()SZ,U~,I W,d}czam, I o,two r.zy". :s ~ ~ S2:@ro=·

lk.i c~emnY' ~oryt~rl" W' da,I::~ rysowata si~' s:yl'wetka flJkbv~o 'Skl~p~'onego 'pr;z~ej-stia,~ r\~a vor~· taJu wy ryta byta data 'ws.kazu j~ca na, XV'] ~II' wie~,. DaleJ ,£3czynaly s~~ szerokte,;, kam"lenne 'Schod:y., Pro'wadzi fy do pom:~e SZ'I~en ia (20m df .. , okato 8 mJ s.zer~ ~ pra.-\vi:e ,2 ,m wys,) , 'W seianach 'wtdniaiy okrzt.gte' akienka" Po boka.ch 'wykuto taj e'mn:i cze' -geom.e.trYCl ne' 2nati(T - Jakby (z~'~h:i' r'am ion krzyza.

Ob k I' ii' I; , ,Il 'I f

.' 0 •. tezara tez u a

N ie dla wszystkich odkrycie pod palatowym. parkiern jest nowos'(i·~. Okoliczni m,h~s:zkancy podobno j u.i do n ich wchodzi Ii. Ad min istrator Ze'slPofu Sz,kof Ponadgi m na-

·1 'h ktc . ..,.,. J.

zJ a. nyc.' ,r -toty m I escr 51 ~ W paracowym

budynku, pamieta jak przed oketo '1 0 I,aty

!., . k

. '..~..' ,:.' " I J' . a- I j • I : . -'. -.' . . .:. _. -. ~ .", . .: ," . ..'.. ' .. r,

uezruowre pra,(.up4c W pan u, przez przypa-

dek dokopali s]~ do pcdzierni i weszl i do $,rod ka. Elro1' ten zostal P Din Lej zasypany,

Iunele biedrzychowickie to potenqalna skrytka m uzeal n ej ko l,ekcJI XI X~ wiecznego wfasc~ch:d,a. zarnku Mfn etol lege, B)rl ha.lwn~.

" [) b JI; p'" 'W- t.,·

P ostaoa. F'rzy _. }h z an stw a .__, en eckrego,

U d aio m "l~' ~ ",' P :7~ c-L" ~'r',b' ~I' i: .!II.;;J rE.1"'·1 ""Oi~:iIi 'F'7'Cli ~9 '1·1"~m-·' ; ec-

... Cli:'~'· e- .. ,~. ::!c '", L:Q~l\a '. 1.- l~~r\.,. "-'C;;.:Ji~! ,L...C!. 11..1 rc;, I~'C°.

I,~ . . k ... d ni IL... i, . II:,", • J. 'W I~,i ego 'i e- ~ U1O:1 c 0'. n I, e-go ~: !~ ran IOW:S~I, tytUl. ... ..

swych zarn kach w 'R;ajskJJ j' Bhedrz-ychowhlCh

01 kt6rych do dzls rnuzealnicy !i' poszuki-

. d . · 'I. .. ·'lL

w;a~ze. Opr:JWII ie ... · aLJq z, narn ,~zcz~ n rern: I\,~. ~a-

d 2 Jres:i at mu m H eg ips, kf ch, p~6itn a znanyc h m :~s*r'-70~"w' m 3JJ '1- arstwa W' sklad .u",~I~t',d'r W· ,.!',,;~o':

IJ"-)!b_l ~,_ .. ~"'._ .'La U .) _<" "w!!! ._.' . .J.jlS.l'b(:' !~~' ~1;\~:.tIll . ·:b.~ I ~

dzi~ taktte· bagat,Y ks~,~gozbhjr.

ad. dz i atka przedwlotn i cz~'go '. P'l""zta ]:$( i e do ~oleJnego' pomieszczenla zawalone byfo kamien iami. p.os2uki'wa-

~~--~----~--~~~------------------~~--~

cze otwQr.zyl I j' e I p rzesz 1 j'

do koleb ~OWfj skleplone] sal i \~ype.fn,[cfI1I8J z~:em'iq f karn ie n lam i . Pr2,eC Ls nel I' si'~ 'w,ld1uz scl,a.ny ldotarr~' do kolejnego pomleszczenia po~oz'on@,go na wysoko $t:~ kam ~:en n ego rnuru oporowego przy zachod n'j-ej sctany o beenego p·alacu. Wy;co~fa:rf sir:. gdyz' n~e dose" ·i\e pomieszczenle by to calkov~ i tIe zag nrzowan e, to Jeszcze mliafe pop'@,kany strop. W.racaJq~, ptzy korytarzu weJsciQl~y'm za.-· uwaiy'li kuh:Jne przejlscie';,

.~.....;:::a..;;..,.,J

Tam natraJil,[: na, sa~e pdo-·

,zonq, naj n~'z€:] lie' 'wszy~t =.

k~ch 'Qdkt:Ytych~ bo 0 ko~o, 3' ml pon izej ob ecne-·

go poiiom u ,grunt.u,.

TomaSi: WructawsKJ, a-rcheolo,g ,2 de lega:UJ ry lel e nf~o~gdrskileji 'WoJew6dLz:ki:,ego Konserw'atora ,Zabytk6w, Ina.dzoruJq.cy prace e'lts:p~orac:yj1 n'e' 'W5t~p n i e osza.ca w',a i' wiek p,'iwn ic.

_, Nie dysp1onujem,Y' ,jesz'cz'e' wSln~kam ~ bada,n,. j ednak $,qdz'q:c po ko~iorz,e za:pra.w'y - .. za,brudzon,ej Die,1 i!i; piwn ice bud·owa.no. w czasach r1lo'woiyt= nych, N ajwczesn i ej w

akr,eSl,e :~"Iene'sans-u". W

p Q,inYI11 sred n i owl eczu uzy\t\J an .0 z6fte j zap· ra wy z: dom'~le:szk.tt mine.rafu zwa-= nego Q,rtokJazem,.

Posz uki wac.ze m aJtt za:m~:ar' dokap'ac si"'~ do kollejnycb p~:u~ti i podlh2m i1jlch kotytarz'y~

Q 01

O D·lI'T~'\,f'(:_I;.~'r'~. ~'~' 1'2101(1 'lI

. ~ ..... i; y, '!i;",r.:'"\ iL J!" J . . 'U Vl.

. .

A~TUAL

o<_r'·:![ i\"'rowanY'111 ob,,·eke·l' m: .,z:n~: I oglll'_a,c p,o,lski~= 'Or--B :,z'"e Ila~' re "Y, s:ko' ,upy '-~OCi5kD " arty eryj: ldeh, a nawe~' o,ry;,~~;_al-" y zel·' ,-'Y :PI;S' ., ar

KRZ,YSZ:rOF MRi()WKA

Dla, miejs:cQ'wQ,sci Do,bi,eslzo,wi'ce: .. We,sQ,I;a w gmilln,i:e DOe

_. ~ . ,

~browni'ld na Gornym SI,2;tsklil '7 w,r,zesn'ia b.r, :byl' dniflem

,ni:ezwy:kIy1mi WI@ 'wcz,esine' sobotn,ie popoiu:dnlie przyjecha,to tutaj wi,elu :mitosln.,k6w h'i.sto:rli: i 'f,Drtyflkacji~ ,aby wzh\(, udzial w ~",II Fort;e[Z'ny'm Pjiknik~ "ad B,rynic~"'\';1

Schro n bo] o'W)}. p'tI"zy kt6r,ltm wyznaczyl i; MJa.chon p rezes stowa-

sobie spotkanie jU2 na plerwszy rzut wyr6z,- rzyszenia .Pro Fortali-

nla sj~, od lrmych, podobnyrh oblektow :cju'm ". " ~, Mus iel ismy o.dgnJ.,l;o'wac \\tej'scie" znajdujqcyth sJ ~ W' oko ItlrY,n M", bow iern odslonk prz)ls,ypane' ziern i q '[ zam ~ n3'wt3Ln€

porna ~ow ane ~v ;totte; brazowe '~ zielone iat.y strzel n lee " wy n i'e§,·c ze srodka setki ki r ogra-

sci'any i stalowa kOP.llf'~, ,8. do w,ej'sci,a· pro- mow' srnieci, wybmelic s(fany ~' zaio iy,(\ insta-

wadzl scl'eZka 2 rowno uiozonej kostki, Obec- Ia.(j~ oswietleniowa. Z oJ'y,gi:naJny(h pance-

n)f wyg'~qd zawdziscza czionkom Stowarzy- rzy zachowala :si'~ 'fty~ko kopuf,~ na kml. Aby

szen la na RZle'CZ Zabytkow FortY'nk~c j i' i~ Pre oblektow i p irl,y~V'r6c~'~, wfa9C!'W y wy,glqd. w

Fortalkjurn'{ 'W' Obronie Ma't·ej TW'irerdzy). okna strzelnk 'wmontowa~:~s:mY' ldentyczne

kt6rych pa:sJ~ sa polskie fortyflkac]e 'w}tbu- p{yty panceme pozyskane z lnnych s'l~sli(h

dOiW8J1@ przed wTze$,niem 1 93.9 roku obij;e~t6w,,,

~ Obiekt przez IOLta bjff' p]j,ack~, rnellna, Obecnie w bunkrze rnozna oglijda,e pol-

zlnrniarze opalall tut~]' z izolacjl rniedziene skls, forterzne lawety pod krn. potykacze pl'ze:wadjl; ·,a okoliczn i rn leszkancy zasypywal i p rzedwplechotne, sJ<OlfUP.Y podskew artyl e~

go ziemia i' gruzem ~. opowiada Waldemar ryjskich. oryginalny ie:~~wny plsuar; oraz

---...."II""I!IIIII-~' zdj~da: z' r6zrlIych faz restauracjl oblektu, Kazdy eksporrat Jest zakonse-rw'ow,atny i opisany, rnozna go ~lotknq,c i 'w'ziq( d 0- li'"1~k l. czego

nie praktykuje si~ w .normal-

..

nyc h" ~11 uze'ath + N a j en n e j z 'wy~

b;~ e~r o n eye h SC ian wild n Ile,~ e czarny prostokat - tak ·w)Jg~'qdaty okopcone sclany przed malowanlem i r~enowaJl(j~.

- iKiedys·s~hrdn odwledzlt je~, den Z' czton k6w jego za!ogil, pan Anton~\ IKlhn~s~ ktCh')1 od grudnia l' 938 do kwiietnfa '~939 roku byf

.. -_.-

Ten hll.m'kier '1!UJribiZ;nia sil@ :5lP('J~;r'd :po d:ob~,(h obletibI.,w ,~t:1IajdU;",,(h :si~' w p:abl i:zu

d o ~v6 dCG} wa~1y w tyrn bun krze - wspo rn ina, Wald~e mar M"a,chon" - Dzi~~d n lemu duzo

d . d . ~"" . t: ~~," '..

OWle,. Zh~'il rsrny S1e 0" runcqonoweruu 'II 'wy'~

posazeniu obiektu.

Przy ognisku ktos rzuci] pornysl wyznaczen i a oznakowanego szl aku tu r,ys:tytz:n, ego wzdfuz na] ci ,e kaw szyc h s1 qskich Db i~kJ6v~'., Okazalo-sie. ze kilka kil CJmetr6~j dale] ~fJllaJd u] e .sfr: tak i ob i ekt. jest moen Q l n r, SZC;ZD ny. gdyz po zdobyciu w 1939 roku schrenu. N iemcy probowal i j a k d uza Jest 'wyrr'zymrB.fos·c, [ego SC~a.lt ~' pancer)zy na r6:211,e rodzaie bronl, Przeprawadzono tu proby plerwszych 'fadunk6'~v kumulacyjnych. a sJ211dy po ni'en wldoczne s,ij do dzisia] na kcpule km-u, To

. .

wta's'[l ie kcpula tego bunkra byia po] lgo-

nem do.s,wfadcz,a:1 nym dl a taki ch ladu nkow uzytych ~ a rnaja ] 940 roku na urnocnlen i ach fortu E ben Ernael V1l Be~gH. I: nne -I' , L , ·>b···: . ktv "b de -', ", ," ",":," !...1·"I~ILi'·1 m'" (,1 e~a,we 0 _ ~.eR -:Y wy '_ U'.,ow.ano W POU;ol!!K_ ' .. '

Pu n kc'~~; Opo ru .. Bobtown i ki", gdzi e rnoma

b ,,, d d - d' 'J}; "..41

L,O', aczyc !' ... wa: uze tra _,ytory,r;.:.al(J y na

dwa d zlaia 7'5 m m. S7k:od.a, ies~ qs.k,h~ urnocnlenla nle sa przygotowane do zwiedzan ia jak forty \v 'Be 19~:i cz,y' Fran cji, Bye moze znalda sie entuziascl, ktorzy potrafta

'Il,.,. ~.. h .;i d znl ~

te iO:lU'le~ty tJl~' rQn IIC 0,:,' zn ~SlCZ,el1 ~'a ..

Zd]:l~cia ~ a.uto.:r

Na 'mf'ejsp? tra~i;l:i' dz~~~k!r z.d~e;ciu 'vvykDman€!rnu pod koniec wojny~, n.21 kt6rym 'widoane

b,. ~ 'I).. .. • ;, 'I:" ~ b " n- t' I' y"y rO.1:uM:e nh~mH~(.~~e' WOZ'l ,.,IOJoWeT. LiDS· -,a ~

je ad Jedn~go z okolh:z~~y(h 'mies~kan(6w", k1.o= ry mni~J 'w'!~(eJ wyttuma~ 'h" jrak trauic na m ie~~s(e ~ gdz~!e- zo~mt~, vv,ykon aJ1Zl. fotogra fi'a. Mlej:sce okazalo sj;~ !ek~o bagnisie. 'Wykrywacz ,...!I j} j • - I'" '1'.", . ~ W' d b I'· ~a~wa~ sygna:()I, wupc, z:a~.~' t\opac.: 'y'Q.-)I [

. I I A ,,: b· k .'

:sporo ~ erril1en1io'W IOU WQ'l10W ~,' OJ(liwyc,~ I~, m., ~ n.,

C~G g6nlej p~~y s"i[:nika ad n~,e'm'ieckie.go

, "j., .,' ,.,r - ," i,," _ - ~. K- ~"I' "." k· T\if·- "~ ,~,

CZ011,gU (u~;z~I.ego ,~ro '~WS JI)r.gr:yS" .

'W pobl b~L.I natr,alfr11 ~ takie na g?lsjer~ i ce wypos,az:on€ 'W' tzw., Ol$tketf:en (n,aktad kr p f'z:e=

"' "I· ....!i.. d' .~.. \ d ·

(~Wl::H)r$ Izgo Wl~ bi Q 1 az' '.y po $:n ~ egu) 0' .~, n I'e-

mfeckie'go dz,i.~Ja S1tutm.ow,ego- .$tuG 40.

Fakt., ,i'e n'~e ktate e,j~e men ty !' Kr6J ewsk3 ego Tygrysa'~ s2\, ok!opcone: oral~, ze' zosta·t)J tQ,lrz'U;c,on~ w sporym pro'm,i:eniu sugerule, ze t?otg ,lQstaf 'traJifony w P r4~dzi'a~ s'i In i kO'w.Y~ 'co spcrwodowato e ks:pj ~:J:.~i~ cafe.go, 'WOZU '.

:Po.s.zukiwacze, p"OdeJrz;~'"w'.aj~~ z'~ Vii mJej'-' seu tym Sq j'esz.cze s\z'zqt~i co n~jm,n,i~j dwoch poj~d6w - p~6tg~]en'i(pwegQ\ ti'-allS·porte.ra, opanc1~'~-zoneg.o (Sd .. Kfz~:2 50 I u b 2:S ] ) oraz czotgu P.z:.Kpfw. V Pantera. P~a.nluj~ j' es:zcze co naj m n ie-] dw ie W)tP f'a:W'y p rz·,e:d nadeJ$cre,m ,i~my. Pta;ee ,e.ksplor{R(yj ne kontynuow'a.n~ b~dq 'wia~nq, prlyszi'e',go ~i'O~U.

,i<:asz Fo~t. ,archh\1ll.00

P\ukl"~wa ,~ p"ty sil'lilii'kowej' ,jill Kt:61ewskie.g'Q' T~lirJis,a ~~.

_ KTUALNOSCI

if"

W ;z,amku, w Trz@'biieszowicac·'~ naDol'nym SJ~s ,_IU W' dniach 2' =-23

w ~z:-sn'ia .s,atkaU sh~ m:it.,snicy' pr,zesztoscl. J,ll KJo,_.zkie Spotkanle P',--~Jo-' nat6w lsto ·,ii i Kultury Dolnego S' i\skat,~ zorganizc walo kf'odzkie S taro , . s _w, Powia~owe, "~ oatronat media 'ny o,bj'lf' mlesleczr ik ~~O,dkr:y-'caj\

,~qcej na, styku kuttur. oraz probach wskrzeszenla ide~ Hrabstwa K~od2kjego. Dosk.onatq_ pro-

. . k h,j! ~ d ,.

moqa regionu Q"·azay·y 5111~ - V~qe wysta.wy:

!i' Rezyde nqe ID'al nego Sl'q9Ka' 0 raz d Dzie] e Dworku Szopena i szpltala w Dusznikach Zdro[u", Bye rnoze .Spotkanie" przerodzl sir: w irnpreze [ykJi]czn~ .. ktora bedzie integrov~~,ac 'W p rzysrlo's'cj 10 ka I (Lie srodowis ko Ku.ltu raln € j. h j,_ sto ryczn e i tlJ rystyczn e .

~nie5,,,~a But~ie;\v:i,ez

Spotkanie mialo pofqczyc tych, ktorzy 'interesuja sie historia j turystykq regionu Wybormlejsca nie by{ przypadkowy Stal1'~ kllku-

iek ki leso otoczeni d ·d-ty

'I '.' ...... ' .. -, .... " .' . ,. ",' '--', -.: . - ,', -. I ;.. ,

wie OW)) zarnet I Jego otoczerue O. PO-WId ,ill;

'W pe,tn! c1ha. akterowi lmprezy, Dtugle [eslen-

ne wieczory spedzone na rozmowach przy komin ku mfafy w soble cos 2: magii. Gtol\lvnym cele m .Spotkania" byta popu II aryzac] a. dzl e-' jaw Zie mi' Kfodzk~,ej. 'Dyskutow.a.no o trad,Jlc.j i historyczne] Zierni Klo,dzldej jako krai y istrne-

je,d;yna zn,ajdu_"il,ca5h~' w 'Polsce will!ia od Plante·ry' (Pantherturm) ,ca,ry czas poddawana jeost zabie-

k torski "d- 1 ·

gam onserwa'o.r,s 1m" .. J nil ' ·'Z~,O

,ny w Szczecinie 'W ubie,giym,ro'ku ekspo a' 2:najd~je sle obecnie w woJs',owych war'sztatach W Cz~',r' n!.ym. Tam poddawany je:st: p:ias~I':,DlIO wa iii 'wkr6tce 'rna zostac pokryty plerwsza wa.rstwi\ ,fa rb y.

,D ecy~jq 'Woj e'wddzki ego Konserwatora Zabytk6w wieza sta-fa ~i~ w1t:asnosd~·Mu.z.eutrn N arodowego ~\~ Sztzed n h? Ia :j nstytuda pari ~ stwowa wraz ze Stowarzyszeniern M'itosnikow' Archeologf MilU amel .Pornorze" i Zachodniopomorsklm Towarzysnvem Poszuki\lvan Zabytk6w'] ,Mi~'~ta, i6w oraz 'we wsp6tpracy z 12 DYWi~iq Zmechanizowaoa Wojska Polskiego ,ZiE Szczecina podjela sle renowadl wieiy~ P a nth e rtu rrn w i'oS:'r1IQ tege rcku zostaia rozrnontowana 'W warsztatach wojskowych w Szcz,ecinie'~ N:wle udato S'I~ ty'~ko odt_qczyc lufy armatnie]. Przy okazjf wyjasnit'a s:~,~ pewna sprawa, Otai po odnalezientu wiezy twlerdzono. ze jest ana uzbrojona 'W dzlaio (lotg'owe od czotgu PZ'"Kep~. '~V, (".0 wskazywa~obYI ze byla to nlQdyfikacja polowa, Ieraz po dcktad-

nych pomiaraeh wladorno jU2i ie·lest to standardowa armata stosowana w czofga.ch Pantera 'Lrlon'kom Stowaf4ysz,en'IICt Mftosni'k6w Ar~' cheologf M·iHta.rnej .Pornorze" z Niemiec udafo si\ sprowadzk CZ'~5( oryglnalnej, fa-

b i dok .. ".'

ryczneJ-o".u~ne'ntacJI \NU:~zy~ (0 na pewno

} . d 'I' •

u~a'tw I ,.c_' asze p race re n ow acy J n e m

W' przys:!tost.i wleza startle \N ·m.aj~()inl pov~~.stac skanssnle 'wojs'kowym w Szczecinie, gdzie prezentowana b~dl[e wraz ze sprzetern VVojs'ka Polskiego pochodzacyrn z ostat- 11 lch 50 lat.

Ras.z Pot At bStmder OSfasz. Ma~ .. Nud~owanie··

pytanie ezy urzadzenle to s'fuzyio hitlerowskle] machlnle 'wojennej.

Obecnie prowadzone sa prate. nad ustalen i ern ~ czy ZJ.1al ez is ko rze (zyw~~s,ci e PIO chodzl 2 deklarowanego rni sjsca .. Wszysty, ktorzy mogliby pomoc w rozwiazaniu zagadkl pro= 52-en j' S21 0 kontakt z redakqa,

Te ~'S'[ i zd jec j e: Pro te us

Wi'@lu z pO.5zuk!l!wac,z,Y wie bardzo

do brze . wt, - '~'S' e"'g"o .s; iadc ,"_ ,ii_",

I," ':_'_- Z .. a; 1.:-:._ J, ,O'5Wla c~enl, ,

ze __ 'iel'k,i,e odkrycia ma;i" C2:'S~~· bardzo p.fozalczn,y poczatek, ~y razern 'f<tos zadzwonll; ab,y powlerz,Yc mi taje,rmn~[t: przekazywana z oj ca. na syna~, P6z.n'l,ej wybratem s:i.; w pod:r6~ ,~_. n,iezwykte 'miejsc···.

te I efa ni czna, J' eszcze lamp owa, 2 mecha ..

[ 11·

n icznyrni wybierakarnl. Stalem tak przed

ni'l 'j zastanawiaiern sle, czy prawdziwa jest In i sto rta f kto r2i m i opowi edzlan Q., Bo wedlug relacji rnojego mlodego przewod n ~ ka ta \lvtas n ii e central a zostata po wo] n Ie wywis,ziona zkwatery 'ijtler,fJi.",Obsfu.grw,afJa zaiH:VJn.e $amq: kwater~. a bye maze· i' dowbdztW'B innych f'odza.jo'w woJsk" IOczy,

.,... ,I' J~~" b JIi.' •

WISCle p~'erWS2q re-a'h\,c]Gl ,,'y~ll() nl'eS,amO\lVlte

podniecenie .. Szybko jednak zapa·nowafem nad sob'q, j" zacz'lfem oglqdac ur2:2tdz,er11'~e. Ws~ystkJe pod:z:e':5p,oty po~iadafy 'tabl iczki 'firmy Siemens] numery+ N,avvlet przewod,Y wyg~·~daf'Y na oryg-:iinalne", Pozostaio tyrko

w'~qrow'a{'lem dt'ugj'mi cie,mnym ~ ko' y'_

t '~IIL" II-.. d k . -k ~

arzam.i wil:et~~ego uU: ,ynJJ. az na:,oncu w

rna{ym z,agrac.or1j/,ml pomieszczeniu za. staI,o'wymi 'sza,faJm] :zobac.zyte,m 'm6j skarb., la, by fa w pefnl sprawna niem iecka ce'r:ltraia

01 ....... 'O'IJ1:11 ' .... 1 II?' _ U "

~.J n ~\ [ U"!!"i' , -

10

,MIRoStAW ZIEN'TARZEWSKi

. - - .

W' sie _ p,niowym numerze ~,Odkryw~ c;y"" pojawi a Si, ,i -fo,rmaeja 0 wy'.

dobyciu z P""Jicy w miej5Ic.ow'o.5,c~i Przew6z: POd'i-oz;ia prze '!wlotn· ...

d · ~ - d - - /2 'k ..

czego ztara SO' .Kfz, 7~:" :_tore- 20-

,stafo przekazane -e ", ,u,zeu,m Tech·ni:kii

'W 10l Ii. i, b d 0-- -d ' J.

','- oJ5I\.QW~lt ' --'----i;lceg:o ' " z·ma'-em

M1uzeum Wojska Polsklego w 'War~ 5:za.wie .. · Tam -~'rz -I-row,adzono dro .. , bfazg,Qwe ,0' -Jedziny po _ azdu i usta-

I lI'dll·J d ,Ii!.

0-0" ze.-,_z.a~o przec zatoruedem

zostafo spalene,

S:wii:adczq 0 tym stop lone elernenty aluminlowe w przedziale sitnlka i pcrozrywana a munkja karabinowa .przyrosnieta" do skorodowanych powierzchnl rnetalowych oblektu, 'W bardzo szyhkirn temple, ze w zg I ed u na po] a vV' i aj-q_Cq s ~li rdze u pod j ~~ to. prace zabezpleczajace przed szkod li:_ wym dzrafanfeml warunk6w atrnosferycznych. Pierwszyrn zablegiern by to oczyszczenie zachowanych elernentow l: piachu lw'iq~ zanego z rdra. Czyn nose i te 'wykonali pracownicy rnuzeurn przy pomccy myjk~ wysokocisn ieniowe], ktora p rZ)I prery vlnym uzyou nie niszczyla powlok lakiernlczych, zachowanych \N wielu rniejscach po[azdu, Pozwalalo to na odstol1~~(je elementow konstru kcyj nych diiafa~ N'j estety w przedwlenstwte do trensportera Sd.Kfz. .251 znaJdujqce,go S'~E]. w zbiorach muzeurn z 'lomaszowa M,dzo-w'ieckiego n ie rnozna byto o;k.reslic. czy 'W silniku znaldowai .si,~' .rnernlecki ole]", C,a{,a rnlska olejowa i miejsce pod pokryw~ rozrzqdu byto v~ypetn~'o[['~.~ p~'a:chern!". kt6ry USUfi i[~to 'W cza.sre. myc.ia. Czysz-

czenie cblektu JPQ.(htQn~~(l.1 ca{_y dz·j'en. Na SZ(z,~'sci-e pogods dopisaia, mozna byf.o w~suszyc pojazd i do czasu remontu zabezpie Cl.,Y c go przed ko rozjq,.

jako tymcz~o'w~ metod~ ochronna przyj~g. to pokryrle elementcw metalowych (~en[(q warstwa smaru, Aby powlok~ byta rownom lerna f po kryta obi ekt doklad n ie,

srnar zostal rDZ,pUSZ[Zo.n:~i w be,nzyn:ie,

e'k.strakcyjnej ~ a nastepnie nan t.es,~ony p_[~ stof,e'te111 na podwozie d::data. Zastosowana metoda doskonale zdaia egzamln, Ui.yta jako rozpuszczalnik, niewielka ilase benzyny ekstrakcyjnej szybko parowaia pozostawiajac sm ar U.zyskano dzi !!fk~' tern u fll~tr n ~ eprze p uszclajq!:.y wody f jedn oczesn 'j e przygotowano pofCiczenla gwintows do dernontazu. S~'~nik po wysuszeniu zostai zalany olejem i oczekuje, podobn;~e [ek cafy pojazd, na remont, Zakonse'nNOW'QI,n y eksponat zostai przykryty na m iotern "ypu NS chrdn:~qtyrn .go przed deszczern.

D,z['~kil sketerznym dzlalan iorn dyrekcj i ,Muz'eum 'Wojska Poil':sk~ego..Stovllar,2Ysze'n~:a Tradycji Oreza Po:l''Sk~e,gp irn. Mar-szatka Polsk i J oze fa PHs u dsklege i oczywi 5 ci e J erzego Rostkowsklego z .. Dahrowa Stuld~'o MliiS}6.·; a takze wsparciu Departarnentu Wy<ho~ wanla i Promoc]i Obronnosd Ministerstw.a Obrony Narodowe] udato s:'~~ pozyska,c fund,usz'e na cz~5ciow.y re'mont ob:rektu.

Pr.ze·widywany plan rernontu zakiada wybor jed negc z dw6ch wariantow koncepcji konserwatorskie], P~e'Fvvszyj k ory bedzie realizowany w wypadku niewystarczajacych funduszy, rna polegac na odrestaurowaniu zachowanych elernerrtow po[azdu i nadanle mu W ten sposob walorow ekspozycy] nych. Drugl m lalby po I egac n a calkow ltej restau raq J dziala i j ego u ruchomieniu, M.Y's·~~.. ze duzyrn sukcesern

bvtob k " ~ ·

,-y O'~ Y wy .onarue prerwszego wartantu,

ktO ry ~ tak b~dzi e n i ezwykl e kosztowny. Ponadto jego realizacja urnozliwi prcwadzenie dalszych prar rekonstrukcyjnych w bardzie] odJegt)lch terminach.

Stan zachewania pojazd. jest zty ..

Prawle wcale n ~:e zachowaio si'~ nadwozie .. Armata przeciwlotnicza Flak 3-6 kallbru 3.7' ern, VII kt6fq w6z: byt· uzbrojony. obecnie znajduje sle w .Muzeum, 'Iradycji' Po morskl ego Okregu W·oj.s kowego w Bydgoszczy, M,am nadzleje. ze traf ria swo]e pie rwotne· rnlejsce, czyli na platforme ciagnika. Stan sllnika. uktadu przeniesienia naped u i uklad u jezd nego [est obecn r e trudny do oce - ienia, Nalezy pamietac. ze pojazd pal~t sle, a poza tym przelezai vt/~e~e lat pod woda, Poprzednle prolby wydoby(~a spo~vadow.a~y wyg'i~,cie· ramy poja:zd'u" Tru.d no obecn i e pow'i.edzi eCj ja k[e '01orze: to m i ee znaczen:i,e 'W przysrloscL po,dczas pr6b LJru(hom~enra t~q_gnika .. Sq oc.z,ywisci1e, ~ pozytywn,e' strony, zathow.af ST~ prawIe ko-n1~ p letn), oS'i)rzl~t s.i I nika, co w raz.i e j ego uruchamiani,a rna nwebagatelne :;lnaczeni1e., W caieJ spri\w'i'e- najwainiej5.z'e je.st. ze .z.d 0 by to 'fun d usze· na pod j~c~e praue majq~ych na ce!'u odn~sta.urC)wanie obiektu. kt6ry pozostanie· w 'Po~s(e, vv miej!sc.u, gdtfe \W,SZ'j-SCY laJntereso'wani b~.a~ go mogli ob~~da,c .. Marn t:~chq n.~adzi'e j~. ze }eslcle' W' tym r,oku zabezpiecz)tmy drugi. niezwykle cenny obllskt ,2:'2 2~bjar6w MWP w Wars:za.\J\de .. mia.now·jcie· (iqgnik Sd. Kfz. 9 FAMO~. a w na.jbl'i·zs:zych lLatach rozpo(znie si:e j'ego reko.r1struk.cja. Cos W' te j' k we·stJ I d rgn ~t,o i j est to n i elwyk~ e optym istyc-zn e.. Prace re·me ntowo-re'~'on.,. stru kcy~:ne samobieznego p'fze,]wlotn icz:e,go dziata Sci. Kfz. 7/2 rOlpaCZn~~$'i~' TIi',eba\i\lem~ 0 i·ch przebI;egu C:zytel!nicy ""Qdkrywcirl zo~tan2l. poi filiormowan j'.

--- ~:ftkmdzenia, ,e\lem~ntow' podwo.zi3 .. ~~ niie5'm:ty :znacz - e Zdj~Cia; a uto·r

ODKR)"V 11/20..2

XV,_~,

orac'_I·· - 5:r-~eb-' '_~-_-_Ia .. _ Co;1!r"', 2'7·'-2····'9,··, 0: ' 2··"'0'·0·,~

--{II - - - - ,.',,' '. . . ••.. .' r' '

R~QSt.AWSZ&WCZYK

"irae eksploratorska VJ llczbie ponad '150 oseb spctkala s,ie ponownle, ty:m razem na Dolny'm Slqs,ku" W' Srebrne] G,oirz'e. Miej's,cow'oi,ci ;5,tyn,Ei:c,e,j' z

pruskie] twierdzy,~ ,

Plerwszy dzlen zlotu przeznaczyl i'smy na zwiedzenie okollc Srebrne] (ierry. Sa~ mocho dam i :P ole cha I i's my do od~~,~ onego o kilkanascie kilornetrew Ka'mierlca Zqb-,

k!o~'\d cki ego, Ta m z·w'~.edzr I fsmy 'neog;oty(k'~ palac zaprcjektowany przez Karla Fryderyka Schinkla net zamcwienie zony krola prusktego M,ari,anny Oranskiej. Budowa

b: J-~ ba r.,. d _. I~.;.'., zto: I' . W"~' d ,.' '.' -, ,

~h'Q;. ar .,20 xosz own a, __ y, . ana na ten

eel okolo mil 'i Of ta dukatow \v tarntych czasach byla to rownowartosc trzech ton zj'ota. Obiekt goruje nad Karniencern Zabkowlcklm, gdyz stanal na pobl lskle] Zarn-

L·O····:··'WoJ· G' ,,~ '" ,: W·· ~ ,('14' '6 ,· .. k , . t ~ zd ,.

K: " "!;;;,, -: Qrze. ' II, ~ . no,: U :zo.s al ,Z: '. e,",va-~

stowarty i spalony przez radziecklch zoin ierzy, W kolejnych latach !byt dale] sukcesywnie niszcaony. Obecnie znajduje ,s'~J~ w p rywatnych rekach i Jest powol i od b udowywany,

w Z!otym 5toku (uk1ony dla prz,ewold,= nhclki pani Mon'iki o.d m~skiej cl~sc'i W\)=

. ' k' ). d' . d '. -I' ~ . d

Clec.z: ,I', g .. ,ZU2 zWle··· ,Z~ 15rny ta.mu~J$zq POI:'~-

-, ~ -. - '. ,- t -. .... t,·" : ,;,. , '-.

z,l:em nq:llia,~~ r urys,L. YCLna}.,

'WiE'tCZorell1 w Hotel'u' Sporto~vym odb~l- 10 si ~ of'i (j aJ r1e otw'arcje zJ otu" Z'eb.ranych powita-J'a llst~puj~,ca red~a.klor na,(Z'e ~ n,a Joann at ll.ampars J<a nrazjej nast~p(a Jarosta,w Antasi!:k. ktory pr.zetista:\rvH propozycJe sto= warz'y$.z~:n'ia sie, poszuki"waczy. Po,zwo[Hoby to srod ow i's,ku ,ek5p~ 0 ra.tofski e:m 11 wpt)l'~vac,

na pra,lc:e Se'fnnQ'We nad projektem usta,'wy 0

h '. '0 -;r b

OC trorue zal"y:tkQw,. Z. zebranyrni spotkai :S'i~

ta.~~ e rad i es;t eta :~r 2Y.~ZtO f B Uftysz ko I kt6ry m6wB ,0 $to50Wal1~'U niekonwsnqonalnyrh metod W R oszu kiwan i ach. 'W P-o lsce rozpocz,e·fy shi Juz' szkelenia grup, k.t6re rnaj.21 wyruszyc w ten@;111 w rarnach ak(f~ .Jropaml

" " ,. I"~ O' '. I d L, '

taj ern n I C ~, ",' naJ nowszycn o ;; kryciach w

G6ra.ch Sowkh opowladat Wojtek, Karczew-

'k' G't

,.' II :' , ". ,,' .-

S <.~, z ' dJSZyCy.,

"W '"-I"".. .' '. d 'M, "1' -,

. ',ystijP l' 1 row n ~ ez Tae, e usz SI iVW,~ kowsk i'

ii And rze] Gaik, e ksp lo rat or Z,)I ,2: WaJ br zych a~ ktd"rzy przybl iz,Y~ i stan prac pcszeklwaw-

C'''' '#'-h"' d n-fo" . ,.," h i " dzl ",... .. '., .. t " . I k-'

:..:l}h ... ) ,_I ." ,~!~.yC2qCyC ,I) po ,'- ,llelmnego une _ u ,·t).=

'I!' .. .. d' d 'II.... '."

! €Jowego, prowac zacego '., e za.m,~u Ks~q~ oraz

maid uj~ceg;o sl~~ w tyrn eblekcle schrono H; i tlera, Po wy !<lada.iJ: h li dy',:;:ku 51 i: 'zye i e' towa = rzysk1 e j j u.z: w mni 'e [szvch podgrupach. przen:[ as 1'0 S 'Ii~ do knajpek II. WacUnS," i ,~Go rska Pe~r1a -I' Q raz do po kof w hotelach i SiC h ron i= skach, W sobote rant) dworna autobusami

U naszych pofudniowy(h sCisiad6'w .zw'led,zaJis'mry Grupe' Vl.farown<l :Hahfl'aka ,zbudO'llanB1 V~ [atach 30., 'W :r.amach fi'n.U umocni'enl na OwczBB:nej ,grani'cy n'~'emlie-(ko=cz,es=,

ll~,' . N 'IL." d . -

~ I e J; \ ,a. 'mocy U~l,a, u man dG.:!] IJski ego ,zastaf)t

one' ,t:aJ~te bez wa~~'r prtez oddzi:afy n]emiec~, kie.~ kt6n~! o'we fortyfi ka(}e wyko r2ystywa~ i' do testo wanli,a ·.S wOJej artyIern., Po U woj rll,e 'sw~a.~, to;wej" ad ~ at 70. twit erd.za 'W H a.n j'CZ(Je prz,e.-, bu.ctg'wywaJl~l, brYfa na srhron przeciwatomowy dla

u ,rJI;, -:'d' . '" II:-. . ;P" . L.' 1).;;

Wl!,a' ,,2 ae(.~ J05:lf,QWaCI\,ICu I,

Wr~kszosc, 2'amonl)av~a~ nych Ll'rl~dze.n rm:a na tabil iczkach ,znam'[onow)N:h w)ibitq: dat~ 1 9s89 i LO ~S\Ni~dtlY··.· (} tum ze prate'"

" ;"--iI -~ I .Ie

byfy kontynuQwanf;t cti' do

I... Wi" ~. ~ •• ' ,.

Ii, a.~sarm,:r n eJ r~'W{l ~ u CJ ~ - II

upa,dlku komun~:zrnu w tym KlaJuL Na r.lOw'i:erz'(hrfi oka-' z,af:C) :s i~·, ze caly teren by~'

zabe.ip i eez"on y ogradze'-' ni,~m pod 'n,api~![iem., W,Y= cie'~zk~' do C:z:e~h zakonczyffi' ob i~~ld w iRok'~tn'ic~,,'h or~z:

tr.adytylne Ju,z 2'akup'y·

Gd\y m:y ba'w'~I'Bhny U po_= fudni,owych 5 qSii;a.dOw , uczes~' tn i r..y ~Iotu. kt6r2!y zo~taJ ii' w k~aJ' III 'p'o m ?'O'~II' :~.I..r~'PI·:It2iJ Ra.".f·~=,

. . ., " '~btlL 'It.. ~,I _ ,,,,,", , ., lPIl

la, Kruka 'W c,qgruzQJwyw,an[[J

,zawaiu srtd'r,n'i na ,MosineJw'

Na;j'mtad'5;zyth lU!Zest'ttl1i f{ew SJ.'Ilotkatda najibard'ziejl interesowaf II!:Ji, ik~ sprz'Qf, ViI Ha'i:de~c;e -

'Gorsch Sowich. Pr-owaazone tam od oonad

v

roku p1race m ajq wyJasn 1:('" czy w ty'm rniejscu

ln~]"duje st~ n%eznaJllE wejscie do, podziernl Gr01C Sowlch., Cz~sc osob

. :.;;; '1- - -. _I~ ~ - - ~ ,~ t

ru:s~y, a z wy,uywa~c:2'am[ w reren,

'W' .' -" ~ d' d i", '" » I .!i' ,., ...a ,. '

...... sn.) .. , 0', ~.r.y'( zna. a2~:a S~'~ stuorue. od-

kopana no: gfl~boko's,ci ponad W m oraz :~~Jllta ci eka wyc~h elem I2nto'w de koracyj nych :pj €,OO\M. Przeprowadzono rown'~e':z: eksploracje ni"~"mieck~ej latryny. D;d12~d up rzejmas<:'i dyrskto ra B,ogdana R.os,'lckie',gp z Podzierrmyrh Fab ry k 'Wa I j' rn ia u czestn ~ r:.y za poznal 'i :s:f ~ ,Z komplskssrn Rzsczka, odwiedzill tel kompleks Gontd~1ja~

Drug'i dzieii zlotu zakonczylo wspolne ognisko, zorganizowane rra obrzezach Srebrnej lGo F)J" \IV tym ro ku n i' e. by to stych a'c utys ~.i"w aJJl n a ja ko,se kI etb ~)~' SIr:' r W ow an e j prze z pana l.eszka Go rski e8~o l H ote I La ~,~ I~o~, n iuszy", 17~gb zlmnego w'iecz,aru- rown jle:z bardzo smakowal gor~cy bigos, P02a, kon-

. . .

surnpqa, ognlska by~o okazj~ do spotkanla

id~, 'W,.:!: g iii -" r.. AII'C :" '.- .,-.,' a •. , "--.' r -.;'" kt s: . ,_', ." .. _-. .' .

..1ill~ .. ' ~ ~~ U II UuZI; pen U~Wi:tZ n [e" 'CJr,l,Y pray-

jechal! tylko na t~ wi',eclorn,Zi impre2~" W koncu ,sPQrtka~i sii:e' nl.i1n. uz:ytkowni'ty chaiu n a" stron i,e i J.lt.e rnetO\i'N~~'j Jl'" Did kr.ywcy ij., ,D I,a wh:-,

I - -.' .. '·de. .. .... , " --. 'b~" '.' ... , 'B.... - . ,' .

U vl/y .. · arzen lem , .. I,Yld ro.zm ow.a Z I. ·.·Clc~anlem: ~

(Z.,Y I i ad rn, in istrratlore mJ n as.zej ,Stro ny ;i ntetn e= towej'. ,Dit~gf e IPO~g\N ark'~ p rzy '0 g'n i sklJ t~~wafy

...JI: II . , '~"'t " h d' . I:.... 'If ..

U ,21; n I e:~ ,oryc,. . ~o p ierws,ze;go l1I:r,Z&SlI1;..U '.

Niedz:ie[;a" plrzebie§ata p,od ,znaJdenl twie'r=' dZjl sr,elb rn a-g6r.s k:i)ej + W P flervvsleJ koll' e j nose i zw~edli'l i:sm"Y' fo rt :Don j:Orl, :N iezapom n ia:nych wraz@.fld!Qsta,rC2uf.a w Il~ It ~ n ~ karo n ~Ii e fo rtJu' .- ,

_ _ _ _ ""j.;" _ _, :/' '!.. . j' ••• ' f" (' .' ~. ~

skqd roztacla :si~ wspania{y v~hdok, na Gory'

S' ..J k" . S <C. '", . '

I ar~Z'·. te I ,~JJwte. Naslg;pnle~, przez prze'f:~cl.

pl7.,esl:~ ~~5,my do g6ruJq;cego na 5qs'~e tin '~'m wzgorzu fortu Ost.r6g~ '10 wiasn ie stqd podczas: :~ 1 wo j W1y< swta:tClwe j u( ~ e id i po ISCM ofi ere ro'w i e ,.

J1'_'"'. t . ". ~ . '. "' b d'l J, ~ • _';' "d '.

&d~n,I,~resow~n'~le wz'·.u" zal'j! rownlez znaJ.'u~-

te Sr'[~ 'W §qs,iedttw'ie umocnien dwa m'osty:: ze I:azn:y i ka.lm, ien ny~ b~d~ce pozJOstatos.c jam:~ po ko';lle i Stlwi ogorsli,eJ" Byta to tzwv. ko Ilej l~,bata.. kt6:u;a miaJa w' h iektlorych mij;e jscaJch tl7iec,iq 'siyn'~ ~ z\~b·at~~ co utat\N'ia10 pokony-· wanie Wln ies],en. ZI'ot6w~.czom slcze,g6In~e' po-, d1:Jba& -s:ii ~ ka,m h2~n [1)1 mIO$,t naj odw ialn f ej s i ljezdzaJi na:Wje"t z ni:ego na Hni(l'ch., Gdy jedni zw~'edzaIT innii. :za,(Z,~'~:~ rOljei:dza.c s.i:~ do dOm•

_., b d' ,

mow, .. a naj-.lar- i~'e:j wytrwa~.i Ja,ksphJratotzy

udaH ,Sl~ natcmtast w oko~!iczne ~ag,y pochodzic

·:, ....... ,..,Jrl:" ,+,! s- "'I· Cl::·I'· · k

:z: ',0 pl SZL6cIru."am III .' >zcze.s ~W(,'y tra.ll :~ na n ~'e·Jom-·

p~etne ku:~ e karab inO'wle i arm,a;t n:ii'e z ep 011<1

-I ~ I~··

n apo. eons,f..1 ej '.'

N',ast~ph!y~ wiio31enn,Y ,zlo! 'la~planQw'ano 'W

!i'Q,g:IO" n -I' ,Qi K:) lIrak' nw:'~

~ ~J' ~'. Ilj .. ···,V)· IQ,iI

fort. Jaros~:aw' A:nta$;i:,~ Fq[orepo1r~a.z· ze zlOt'll .m,oZ:na oql'fi,dac na '~oIo,r:owycb. S'tn?oa1cJh !;Od,~ r'fw'Cy~~

ICJd,Y ,Z",,:szay n'ure

'W·szyst, .. I :" '.. ',eClny

po~,:",koczy I. ad're I' -n'

-

S,:··~. 'kiwaczo -,-,

10· :AN:~,·· "A:':'· O··r-IW.:_)WS~KA-·_~·"-,

.. , '11.:" "_.JK, _" . _.-1

Legenrda .mcwi" :i·e na dnie Bieb,rzy I'e"i:q :-/ carskie arm,aty.. ~ odobno zatopili je Rosjan:ie podczas p,(ews,zo",

__ oje'n-- y~h walk 'W okollcach Osowca. (woJ.~, podlaskle]. Pod: kenlec

" JI. .. , I'

wrz', ,~T,nia br. 50 '~-retwonurKow' 28,"

szt o nod w,od:Q" _~_,Y' przekon,al S.~~I, lle pra'wd'y '~'ryje ta hlstoria .. ,

W I 9 l' 5 ro ku Rosjan ile z .za(i:~to,sd ~ bro n f~ i pozyql 50snlenskiej., ,Zalezafo :iJm na utrzyrnanlu 2' mostow przeprawowych na Biebrzy. p~ echete wspo m~gaty stoj:qce nab rzegu 2 arrnaty -. 76 lub '1 0'7 rnrn kt6re skutecznie odpowiadaiy na nlernlerkie sahvy.. N lerncy prowadzlll ostrozny ostrzat N'r'e chcieli zniszaye d ewnlanych korstrukqi, Mog*y przedez pr-zyd'at sie W' niedalekle] przysziosci. Na nrc. t .. "...lI k d J' Ros'! an ','e' wvcofu ~ ac J('-'I e z

o ,s,'~ ~ J €'u na, -.:- z. ara. . u :'") a', : . ;;: .' t: :I! T~'. ,;} '.~. '

fortu Zarzecznego do fortu i: Centra~nego ·wy--· sadzil i obydwa mlosty. Nr'fe starczylo irn tylko czasu na przewi@zien:re armat, jak mowi p zekaz jednego z of ce 'ow rosyj s]<jeJl artyleri ~ . zepchnieto je po prostu do wody. Rosjan;ie 'wyco'fah si~ nast~prn ie w strone Goniadza. Ni:e:mcam uda~o s:i\, wkroczyc do fortu Centralnego doptero ~v 2 dn II pcznie].

- Przekaz ten nUITuj" o,koHcznych eksploratorow od dawna, Te.gorocz'n'€ Dn~ ,~Spr,lqtaJlia B;[eb rzy" okazafy' si~ SpI2Y' ajiq(,\ okazjC\ by przeSlUkaC dna zamulonej rzeki na odcinku 300' m.

_, Ma'my dziato~ ~ _~rzyiczat ,zdyszany nure:k z: O~s:ztyna

PIO \ivyn u:r,le~n [U. s.. t~ z t.o n i., - 'W'yda j Ie m'~ s i~, ~e z pi as.ku vi/ysta~ 'e I ufa,

Zgn:rmad.z:enl na br.zlegu dO~p}ltywa~iil g.o~

k ~J '

r.~cz. owe 0 slczego~iy"

-- Zamek w ksztaicie lltery U jest z;a,m kn !' ~ty.. N i e jeste m W' sta n le tego rusz yc.

Zb ' ". 'k' j.... ~I

.)I.t .(I·~2, Ie - uzuperruai znatazca,

To byt ~yg.r1.at n a ktory rzeka I'~ wszyscy zal nteresowani podwodna eksploraq q. Na. gt~bokoscil oketo 7 rn przy rnoscie kolejowyrn natychmlast zrobiio 5,[:\ tioczno, Kto i._yw chciai zobaczyc znalezisko. Kllkanasde par p-f'etw i rak zr U5,ZY{O' m uf na d n i e rze ki, (0 natydunlast pogorszyto widocznosc. Na brzegu: 'wsze~ kie informaqe 'weryflk.awaf Cezary D,aniEdu'~; zapalony podwodny poszukiwacz, ktory jake [eden 2 organizatorow irn p rezy z rra rn i 'e n ia S e kc] 'i1 Pod wod n e] Pf. etwon u r~O \/il Osowieckiego Iowerzystwa E ksplo racyj nego, [nile mlogf tyrn razem zejs c pod wode,

Drugiego dnia, w' nledziele 1 Q nurk6w postanowlio sprawdzic wytypo Mane m iejsce, Czy to z powodu zmaconej wod,Y~ ely te.i b aku szcz~sc~,a, ni,e udato s~~ potwierdzic

- Il.-r. .~"

:5,,0 be n i c U 'L . reweraq II"

.A_tlmaty to nie wszystko,

N ie kto r,zy n urkowie wale I ~ ruszyc sladern .zatopionego czotgu.

~ Jak - rn6wtq m,iejscO'wi, W ~ata(h SO .. wyc'iqgano "Z' dna Biebrz;y czotg - mbwl Maci ej Markows.ld z IQTlr =. Po d rl o,S,Z',t1C., ci ~ r iI go na (2'~s,dp kt6re ~vpa.daty na powr6t do wody~. G:C£si e:nufGe I kaw',afki' pancerza powi nny nadali ~ezec plo'mi~dzy mostem s.amochodowym przy tras!ie E~R - Bi·a.fystok. a k!oh:jovvym.

Jlak na ircrn[:~~',. ptetw'onurkowie znajdo~ wad i W·S.z:jlstko co w zadnej n1 ie'fi.ze 'el emen-'

. b nt·· fill' d

term rCzo*gu :_.yc n ~e m'OS,miQi. a \i\ll~'(:. IceJ:,g' 0 -:

maluc.ha" f:ragm.enty s..f"up6w tellegraflicznych. d.iiuraw'q Ibojkee 'Szufl',? do 'w~gl'a, meta~owe elell1enty t6ika ri1jskill. ga,--nk'fJj oston~ s:krlyni b~eg6w. a.brficz do beczkl:, poroze tosia., pus,zkL butelkj j' sioiki. W stlmi'e 3 tony adpad6w. Z c.!i;eka.wos 'eit: zc\topi,()ny \w'sPQmtzesny rower wodny, X:iX= 'J.vfe. zny p.rzek{~wak do kry. porwan~ s i'ec,i: ~ 2 skrzynk~m~e5Z(Z~Ce ,po 3 magaz.ynki: do karabinu mas.zynowego kall iber 7,62 mIn - O:iegti',a1r'row oral pochfania.ez sow[e(,k~ej 'mas~ki' przeci'wgalowej I kt6ry' po 'wydOb'y'~' c[u rozs.ypaf s;~~' w pyi. a ,z rury wyleciai'

., , ~l.r

"l.Y W'Y' r a~".

N a d. n re I ezaf~l ,. 'PI a m i,qtk~·' P a .~ kz nych walkach z czasow ~ .~ n woj;ny s,w~'a.tow'eJ. W wlelu miejscach dno zasiane jest ruewypatam'~ i niewybuchami. Nikt, po w'(zesnmej= szym ostrzezeniu organlzatcrow, nte 'wazYl si~ jednak wy~i4g.ac ntebezplecznego zelastwa .. Na odcinku ad krzyza uparnietniajacego s,mi'~rc zolnierza. ktory . top [1 sie w tyrn miejscu, po most drogowy przy forcle .~. dno usiane lest ponad 30 rninarni przeciwpancemymi a srednky oketo 40 cm=stwierdzlI ~ n aj Ie p [e." zn a.] ,a]cy t~ CZ~S( rze k'i Pl etwo ~ nurkowie z Osowieckiego Towarzystwa Fortyf k:acy j n ego.

Wi'e~ u dekawskkh rl1turk6w poptyntP'o tam jed nak, by 0 be J r,zee I ezace n a. d 11 i e .ta lerze" . w'idok ten dostarczyl irn spore] dawki emoql. DI-a tych natomiast, ktorzy stall na brzegu podczas trv'll,ajq,r.:e-go nlemelze 5 godzin nurkowan la ,j przestepowa Iii z zirn na z nogi na . ,O.g~'i popijajac wzrnocniona h· rbate tudzlez SqCZ'G\C piwo, rado:s,d'~ bytq pOj:aw'rlenie s.f~ s to [11 ca. wbrew progn ozorn .. To byla sp rawka janusza Goidyna, wicep rezesa Osowleckiego Iowarzystwa Fa 11yfikacyj nega,,, ludzi egad ajat,! ze albo rna chody na gorze" albo 'W .i:ytach szaillansk.at krew. bo zawsze. gd,Y- o~an izuje i·mprezy. sprz,yJa m . pogoda.

PlodsumowL1J~c _. rozczaro\fvanych n ~e by to., in:sZ"tq, n ie W.5Z;Y,S(Y ~ irzyH na h ~rtory(zne zna['ez-iska.. Sta - ~( t.war,Z'q w tW'arz z 15m bobrem (etymologi·a. naZW'y rzek~ pochodz:i wtas n I'e ad tego' zwi:erl~ci a) I w]d zil,ec szczupa-= ka p(l.~eraJCic,ego s.andacza to przeiyd:e, n ~e .Iada~ :S:tra'ch u ni'ejedne:mu napedz.i~,a sarna apowies·e 0 dfuguwilscznym sumie' zamieszkuj"cy jedn:q, z; ja.m W' ska.rp1e' rzekL lrudno po.zostaC, tQboJ~tnym nurkujqc wsr6d tak p,il~kny(h "okolicznosc:i pr,zyrody". [Dlatega wasnie z\~rote,m.: , .. jest@slci:19 biebrzni~ci1!'~ podsu=· Imo~vat wszysEki(.h uczestilI k6w [llllpr,ezy w~c.edj.we·kto!tJ" Biebrzans.ki,e,go Parku N.aJodciwe_go.

.z~j~Cia:. autor~a

Orqt'Jn iza. tor,amj, dni .. 5 prza ta_nia. Bi,' brzy 2t(jQr~~;" Ii2t6re ,odbYl.y si~ 27 wrze.sntal hr. bYf~:. Dyre'Rcja Bler.zansbiSJo P- r ·u Ntrrodo\l!e-eo., OsowiecRie fowatrzy.s.tw·o Fo,r~acyjne ,oraz Klub PletWol1url~lOw ;~a.lar"' ~ BiaJe9Q$tO~u .

SYLWETKI

~:arskie edznaeaenla wojskow, ,I' -, '"r,2"yiyki, m-

-_0 t:ylko nie - ~t6re ,I:. jelo znal_ -Zi'Si --,

Od ,4 lat poszukuje na wl'a,sn,ym, poilu,. S'tworzyl p,rywatne muzeum. D'rog,a d'D kD:le:k1:j'i' niie :b,yta, prosta,

I'd t, - . e, '!!' -- -. d' 6' 'ty ~ '~~ .- . n'"'I'ewy--'

~ '., . •• ..". '.' .".r' .,.( I .. ", ',.iiiIi

. J .,a\Ie:m JU.l pona, " .. "SICY - __ -

, t"'" -' - 1 3-:- b'· '-:--'.'---.-:- - b otn ir'7t/cL II.;. ..... :'-.la

- a ,ow., , ,< om_ I _ __:_- n _~" ,_-_:II Ji lfi"d£U'_-_

ad 1. ,50-200 kg, Tyl:ko 'w ty,m roku wzyvtatem eki" do 'rQzbraJan~a, ponad 30 razy ~, "m6w,i ]erzy Lejfkow:sld" liL'~'iIIS "T -D"ow' nar (:WDi; pod' lask'I"'e)'"

.JIUlr,:.1 ~ . - - .•.. " I P, -',JI" -. -_ :,_ .',', j I.j,

10 w,szystko :2 zlernl

_ Nie rna dnla, zebyrn cze,gos n:~e zna~ ,(l'zt ~ m 6 w i' j erzy Lejtkows k i I zap ras,zaJ~c. ruchern r~k'i do obe] rzen ia sweJ 1<.01 eke] L Wchadzin1Y do gospodarczego budynku

d- , d ~ 11.., fIi._1' .. d~l.. ..' .

.0 strony po. "w'Or~a; ~.~ a, sroc ,K..U porn~ e~zct:erua

okr~y' stot. Na nlm do kumenty W twardych

I~ ,. 'i~-" • b ,. k ~'"

oprawaf.f!" ruektore z n U:._:_1 sta riM n il'e' WY"8.lill-

grafowane c.Y-r'Y,lli ca, Nad giowarni fantazy]'n ie p'Ofwy_ginany korzen, Gdzle oklern :si~_gnqc. ad ziemi do sufitu = fanty wykopane l' ziemi. D uze, ] m ate. Prlsia rte rdzq, S-ottys i ch m e ke nserw u j € !' n i e oczyszcza. N i e kto re ._z n k h doplero czekaJq na zldentyflkowanle. Odpryskr hlsforii ad 5r!edni'aw~'ecza PJJ I:~ wojne,

- Na]bardzJe~, lnteresule rnnle. (0 dzlatlQ .$h~1 ttl za cara. 500 m od rnojego dornu ,-

''VvyGi~jga ~k~ - byfy koszary. N ieopodal stajnie i kasyno, 4 krn stad, na przsprawis przea biebrzanskie bagna '!VzniesIono Twierd z~· 0 Sd'W i ec.

W zlernl zn~J-duJe ~op,~;e~kI AII~,e'ksandr"a I,~ i M~ kotaJa. ~, rnonety pruskle, I [tews kie, ~, ll~ prosze s,poj'rz,ec. najstarszy 'W me] ko II'ekej i d enarek 1 XV vi~ eku, Ili zn owuz carsk ie od = znaczenle wzorowego strzelca _ opowiada przarzucajac strony klasera. ,_ O. at ten rnedallon ,j! jezusern i Matk~ Boskct: na odwrocie, jak ocenili 2'nawc~~ pochndzi ,2 X:VII

~. -

IUD ,XV'~II wleku,

Po~,ow,a sukceSu to dobry wykry\lvacz. Bo dopiero, :gdy 2. lata ternu zmien~t,odkup·iony od kogos: s-przit na :inny. za~t tra'fia,c'w sedno.

'= Ieraz [estern w stanie znalezt nawet Qbrqczk~ got~b[a pocztcwego i, wygfl&Wero=, wan,ym godlern carskirn ,_ pokazu]e cienki srebrrny napaJ5Iek"

Takie c~,elkawo~stki mo-ina :mnoiyc~ Sp'D,ro, nliej,s.ca 'ws~r6d .lego eks~pona16w' zaj'.mulje, woJs~ow'a, mas;tyna do sZ;ycia but6'w. pe'w,ni'~, z Twi',erdzy O$ow:~e,c.. 'Obok 'stoj'q dre'wn~'ane: b!lI~Y. Cate, .z drew'l1a f:tlczn ie, z: (ho:~e'wa.m i.,

~ Ruscy w takl~ch chodzi'~ii ~~Iusmiecha. si'~ s:oftys:. ,_ Z t~ mc.a:szyn kq do rotiien~a lo,ut6w w ir~Z€' sh;' (j€,!ka,w.a, h i's'to ria.. Wy~,zle,dfem, z w:y kr'yw'ac~!l:m w' po~' IE:., Gtosny 5 )j,gn ai, Ko.., p i~ r noftraw1',aml n.a dui~ skrz~Tl~k~,. M}J's[ate'm'r

~, 4

O· D' KR'YW- ." - '.- C";\ ill'~ I" ., O' 10···· 2"

, . I ,. • .' .••.

',j F , ,,'l_','

ze to trurnna, A tam w~aJn:~€ ta, maszynka byla s-chowan.a 't poreelana carska,

Mo~'i~2ny carski syfon do urnywalek, gramofon, zt6b dla konf \vygtqd,aj~(y jak rnetalowa wanienka ~ to kelejne z da.wnych przed rn iotow cod alennego u.zytku. INa, po~'e(zce p,rz)J sdan ~e duiy samowar Tei.,2 zlerni,

M "0" " bOI' d 1 n ~ If) II ..

a Z!. '} p'leC-ZeCI Z WY' Ilq '. ,at~; 'III ';I' ~ G FO~.

N j,ie] kncil G~ do zupy., ,0 bok puszka z' zachowanym naplsern; ~.swlnnala tuszonka".

- Ot co i ruskie j~dH - pedsumowu]e znal azca, Ci eSly go - ta puszka \1Vi.~(:~~: n iZ'~ i zteto,

,_ Bo zloto to ,zf;o jest, ,Chaetaz traJf;ajGt: s'~~ monety z z6ttego metalu - mo\vi poszuklwacz, - 'lu, gdzie jest obecna plebanla prty]~I,zLizat ca r 'il I ~ diir~111 pta(li W ,ztoty( h ru bl 8.;(:1:11 ,za :bu dow~ dn5g Cl,Y' kOSllt r.. A, m, iejs cowi lu b '~~'i w"ypi~( .. , Gubn~' przy ~y-m piertiqdle~ obr'l:tzkL

J ~ckn L'"OI~EI(~"'C'j·Ii'i'Iii"i,a,r m' a ..... '~·-br.€( .. ' dn ezt~j."5'i'

'_ t1L 'f ~ ~.! III ~ N· ",_. V~j :lf~- . . . ,)1 ~ . :. 0.J1 __ I ',' Y ,jI" ·:~l-a .•

W s:ktad Je-g;o zbi:oru w"chod2~ ka~'an1arZe ~

r - L,· db'" . k"' ·

mall utRle: OZ.- o.ne pGJE!m n ~Cl' ,'I czy prawlE:~

~ jl -+ • - k- • Iii.-., t - Ik - -'"

,PO:I m1eu.roweJ WYSO ·o:sc~ ,!JU .e~ "a ze ,z\~~zan8t,

s2>J'k~' Z odlewem cafslde"oQ orta--, Nloie ad

Y_."'::P,: .. - .... - . - - - Ib: .. .• - - - - --

Wi n 5; '1 Lif!I;~:tk·· jrij·W··i['~·"'; 'w-·,r::.p·· om-'- 'l·rn".:Jj J.'~ I ... 'w-u'k·· ;0-' P.:=ilt

_ ~ U!J , 'G.~I · .... u " ,J.dr\:~ . rJi·· -." J J L [I'U il .'. ~~ - J' ", ," _. :·u_

m'~l6sJtwoc bute~e-cze'k z grub-ego m,atow,ego szki'B. 0- kwadratowych ,s,ciankach,. Zai.ntryg.a~

wa~'y go f Do czego ,m,ogty s:f;uiyt? Okazaty sle cz,~sdGt n lern leckie] apteczki, Na rJ iekt6rych zachowaly ,5i'~ nawet nap :i~y, 'W ja k'ich propordach n alezy z m i'€'sz'ac plyn .2 p rosz ki em . by otrzyrn .a_,(_ lecz nij,QY mrt\rvor.

= To naj ~ epsze le karstwa n iem ieckie 2 194~t roku, 'W :ru'i:ekt6rych = p ctrl~,sa. buteleczka ~ j eszcze pty n j est Po wo j11 '1'1'2' I: udzi e sJ]~ t~m sm at IDwa:~ l, ra ny sr,~ szybciej ad tego _goily.

- - -)

Gdyby nie min'); bomby i granaty. nie kup:rtby' oetekrora. WS1.ystko zaczeto s~'~ 4-

'I ata +,CiJ m' u lord\~ W\J ] .. ~ bv wa li""il n I-j ';lj,e ~l'-l . < ~~ _llJ'.. ill •• ~:'. j' '- .. :jy I 14, o"j", . : IJ ~u _!:.U.,

- CJ~gn,e',~:~smy scliete drzewa cJqgnikita'm~ a sPQd kOfr~en i j' runa na wi'-erzth wyclnodz[ty PQci's~J _ wspom,i'na so~,ys, ~ N'ie:df~gp, po tym 'lku rJrh~m 'wykrYwacz :2 ogiO$z@n :~a W' :gaz'e= (i'e '. 2.0 nf,a_ m:artw tf~ ~ 'I E; 1 ,Z.e to n i ebelp h=,czne. 80 ,gdzi:le' nIe pos2edte1m, w'SZ:fd2'~,e 'wy*'o~ Za', ,g~'QW"~ sw,'~ fapaiem,; Zgt:aszahE'm ] pl)cisk. a sape-rz~l 1 00 w ty:m, mIl e]scu wy n ~~' dO'~va.1 i .

Ki I ka. tygod n i te m u d05ta.~' ~i I ny' :sygnat prz}i sklep~:e w DIQ-wna:ra.ch .. Pod 'warstwq .2jem~, ~,eza.~a 200 'krlogramowa lotni1(la bomba.

Podohnyml przykladami tejtkowskl sypie [ak z rekawa: kofo rnostu na bagnie b legn ~',e sciezka, Codzi enn ie przez wiele lat przechodzity tarntedy krowy, A ptytko .. nlemad tuz pod lch kopy ami 300 min lezalo,

W lasach wokol Downar wszedzie by{y okopy ~ stanowiska ob ronn e. Tu \M czasie I r II wojny stala artylerta,

Tam, gdzle trwa:~ ostrzai ludzie zaczell p6zn j'e] u pr aw~;.at zlernle. Bez' rozmi n owani a.

P I '" d' '" t,._, •• .. k

1"0 a ~ poe worxa VJ([q_Z naszpueowan e sa

.i i'I

arnumqa.

~ Znajd uj~ podskl mozdzlerzowe 0 kal i= brze 82. Na jednyrn stosie po 2100 ~, 300 sztuk lezy - opowiada eksp lorator, - Ba.rdzo d uzo rozb ~~Y'(h katiusz tu zna] duj'i'.

W' okolkach byte tez lotnisko. Le1tkowski namlerzyl okolo 5 rozbltych niernieckich i rosyjskich samolot6w.

- "Nd qZ z n ajj d u.J @ .C2tF,S'( i =, caJij hy d ra u I i-

_ _

kft skrzydet, kadtu bY' 'W~e~le z tego I udzle jui' na 210111 sprzedali albo wykorzystali 'W swoirn gospodarstwle = tf'umaczy,. - A tu (2~S' od niernleckiego czolgu. Tyle lat

., " J.. I. II...d ·L·

W ziern II, a, lOZYSt(_a cnor 2''1, Jd,.r( nowe.

Ludzie bez ·'~~6w

" .

N- -.' . ~ ., d 1'1' d + h L .... '

, Ile:Wle.e wiaoorno o. u. ziacn, r....torzy

t~dy przeszli. rnteszkaii. wakzyli. Jerzy le1t-' kowski szuka teg:o. co po n kh pozostaio: odznaczen, medal ionow, krzyz') kO\rv" guzikow, Sitarzy opowiadal j'. co dzraJo si ~ w 1 91 5 roku ~ .g.dy N'[lemc.j( 'wypuscni na R.osjan broniacych

~ for 'J:,.. • ki h b ~

5.l" W ortac 1,:1 o 5 ()'W I ec .' ten gaz • OJ OW'l,

- Zatruci zotnterze podchodzil i do chat w Downarach, padali pod plotami. M,oe Ich

~ j . d J L ., ko' k"

tu p'o ,II eg~a - opo W I a . a. _ @J'lY e:] t . o.ws:,~ ,

S h. ~ ._;f,"" • -"" " "r'

all LyS znaiaz tez mnostwo ruesrruertelru-

kow Te, D ktorych rnowa nall:elza{y do Rosjan

- JaJK, C pow~ada,1 [ ri1 iejs'cowi" N iem(:y p~dziI ~ 'miodych chi:opc6vv.' prawie nago. To byfy jiui przymrozki,. Buty i ubrania pOizabi:erall:i im" Ja;k kt6rys si~ wywrccit~ brrli 'j zostavvialr na miejscu ..

N· ~ '. hie· ]

le.sWh~'conyc - c.me'ntarzys· W'IE!, e' w

ok()1 :i:cach., .5.zlielet,Y l cz'aso-w II woj ny po~'

b'· ~ ..

z a\iVIOn~' Sq ,51~O'W.

- G,dy axmlj'a ra.dzie(,ka~vyzwolif,a te tereny. postern,Qwiona pogrzebac godnie 'Ros]a.n, kt6tzy :po~~',gn 'W walka.ch. Two.rzQno zbiorowe

sv~ 'ElKI

em ental ze, Do akc] i zaprzegnieto m lejscowych rah"ik6w. bo onl wiedzieli, gdzie lezq, trupy, Ptacono im od gtowy. Ludzie lTi e patrzyli, elY to' RO:Sjanin czy N,ilemiec. Sztuka byta sztuka, Niekt6rz)I nadal takle niepeine szkie ~ ety. wyo ruj':ct. Z p6."~.

Okolka Downer obfituje w lkzne legendy. Seitys gdy go zapytasz, zacznie opo-

W~-dl~" __ ra", ,IQ,( ..

J d · .' .,., "·f~ ~ 'd'

- ,'. r."i .: r= ;-) _- -I '-_ ,',. ~ -"'1',... . ... :., ,

eoen, co juz me zYj€ mOWL. ze tu I c4

. j; I.... + ~ bd "'

tune. e tq:CZqce xoszary l ~tn~yml' zat U: owan la~

mi carsklmt Mus'j by,( w tym ziarno pra~vdy; bo jak budowa~m :novlI~ plebanie, robotnlk tyl1ko

j,c'i.·'z'" II,.- ~ stu I~ ..... ~J- Ii: wszedzi Q pod "j:~,Q m la d u dn ·IJ:.,...

~I J.""' ~ ~ .:_ . r:;J '~~l ~j ··'V·,.J£:~J - L. ~ . .~-,' L 11~ _ ~ .. ~lJ, .' ~I! u,

PotqC.ZOI1€, rn ~aty bye Gronostaje i' Downary; Downary i OISDW~e(. Taje'mln,e przejseile 'mia.iu. i'ijczyc 4 forty w' o sowcu,

- Starus,zek, ktOIY zmart ml,aj qC 90 lat opow'~a.dat. ze, pr.zy forch~! IV je's,t przlejseJ'e pod fos'q - wspornina lejtkoVl/skL - Wcho-, d.zHo Sf~. do jednego. bu:nkra r w razi,e

.. ,. Ih.i . k .

zatgro.z'ell i (t, m·oz na 1~.J'y·uO U C 11~( ',. a ryta rle n1

biegn'qcym pod lustre'm wady. Pod pl,ace-tn~ kato kO$c:Jo~a 'W Downarach. na. pe'wno Sq jakies podzi@mia. Ale nj'e: pr6bo\wat'len1 ta.m \!vchodzit bo to 'nazbyt. n ie,bezp. ~eczne,,,

Nie wladomo, jakie zagadki kryj,\ tunele,. Nit: trzeba jednak wcale zagi~hiac sIe VII ciemne korytarze. by odnalezt skarb. jak tw 1 erdzi J erzy l.ejtkowski czesto p rzyiezd za}iZI VII pedlaskie Nierncy i szukaja t 'gor cOr kie= dys m ogl:i' ZOt ko pa,(,.

= 5 lat ternu przyjechal stary !NI~en1ie!c wygl~dajq(y na frontowca wraz z synarni. Poszedtern za nirn iI. Szu kal j' czegos, ale tylko \N rruejscach, gdzie byty niernieckle okopy, COl poznaiern po iuskach. IOn COs starntad 'livykopat Z tego mielsca w'ycjqgl1~f'em poznle] srebrna rnonete,

lnnl znow Nien1cY' pojechali na Olszowa Drog~. Chcieli ad jednego gospodarza caty domek kup~c,~ Kupili v..' ko~ctJ tylko obraz. 'Wf'asclwie .0 nlego im chodziio, W'yci'ili pfotno z rem, pod spodem byfa mapa. N~'e min~fy ,2 tygodnle. a Qlni' za dornern jednego Z m i eszkancow wsl wykop ad ~ >$:K rZ)l11 i'~ i' odjechali .. ILejtkowski jest przekonan,Y .lIe' W okolli,cacn Downar 'musI bye je:s.z(ze w'iele ta.ki~(h 5chowko,w. 80 w OSQIWCU te'n?n ba-

. b d' = h

glenny" tu ,~ati .,Z,fl'eJ Su,c, ,0·

~ Frontc)'wcy n.fb,y. ptaszki przyjeidzajq og~lC\da(. PYtam d~a(zego do B'iebrzanrsklego P.ark,U n.i"e idq. tylko tu .spa.c'eru_jq,., OnL ie, bilety 'Jvst~pu Sq zbyt dogie - opowiada LeJtkowskL - Ja 'Vv ukryci u; a, o'n:i' d et1ektory'

. .

wycl,qgaJij,.

o pas.ji Jurka, Lejtkows.kiego j:est gtosno W okoHcac'h. ztosli\\vi' kom1entuj.q., ·ze dach wtasnego domu pokryi' po(isk.ami~ 'D~a. 'w[~:kszosc~' j ed l1~k wy:soka. syhrvetka w morn, ze sfuc~awkam'~ na u5zach i z wykr,ywa:ezlem 'W n~~ku. stano.wi n i,eod{~czny el em'en t i okalnego ktajobr'azu" Odwi,edzajq go tie,lKawscy. ,z: cafej Polski ~ J ego s:w~;at k.a'nc4Y 5.r~ n;a. gr,anicy wasnlego pola. 80 kto wh~J co ]e.sz(z:,e kr}.de liemia. ,Nlaw,et przydomo'w,V' ogr6d pe~en jest ni'espodzianek. 'Gd.y sIy uwaznie prxyjrz:ec to m:i'f:,dzy pods,wi'e lan_Y'm~ wodn.y'mi o(zkami a, ap~ecJon,q blus,zc2em aita.l1q widat st6r zbudowany na., .. , armatn i m :ko ~e. Pr,zyznaj'my: niecod2'ienny SOrftys urz~duie w IDownarach~

Zdj cia: auto:r~a. Zofis, Lejmi\VSRa, Jutur RirLf/

Pf'i!zydenit: Jpacy' ,Mosc:idc:i ~.$wjCebl'illum~~~Mmi' ods~'O I1h~ d~ .P omnika patron:a pulklll'

"0 szescdziesleclu latach do Suwa, k powroci,to popiersie patrona .3 Pulk.u Szwolezer1ow Malow~ecki,c:h., bohatera So!m'osierry pfJ.,. Jana Hipolita .' ozietulskiego. Po raz !p'ierws,zy ~- roczystego odsten :.,c,ia dokona! prezyden :Ignacy ,Mos:cicki 2 lipca 1930, r -k i.,

Autorem br21zo'wej podoblzny s.!ynn-ego napa leon ~'dy~, by~ ce n iony artysta rz:eib iarz Stanislaw jackowski (1887 - 195'1 )., tworca wielu portretow m. in. popiersla jozefa Pilsudsklego W jozefa Dowbor-Musnickiego oraz oraz pornnlka jana Kil~:nskie.gn w 'Warszawie. Odlew blustu Kozietulskiego, jak ,g1osi. napis urnieszczony na jego podstawie. wykonano 21 czerwca 1930 roku w Zbrojowni WarszavjJ5k~eJ. Pornnik usytuowano na wprost bramy gto-wnejJ szwo lezerski ch

koszar na nlewlelklm, wybrukowanyrn do= okola wzniesienlu, a jego cok6~ ozdohit napis: !.~SZ.EFO:W[I: SWEMU U.K.) KO'ZIE.~ TULSKIEMU BOHAJEROWI SOMOSIERR.Y 3: P'UtK SlWQ,t.EZE.RO'W MAZO'W~E(J<I(H. R6wnoczlesn ~ e' wsp lerajace ~~pslaroW:q bra ... m~ betonowe siupy, zwte:~(zyty brazowe odlewy szwolezersklch czak. Odtqd tez woko-t pornnika koncentrowaty S'I~ najwaznie} sz e w'y d arze ni a W zycl u p.1utku;, okollczn 05- dowe sw·~~ta~ wr~t(z'en la awansow dekora-

1.6 OUKR'rwc ~ 11/2002

cje pozegnan i' a odchodzacych z p uiku ofic'enj,w i rezerwlstow, W'e wrzesn iu 1939 roku, wraz z nadejsciern rozkazow wyrnarszu puiku z Suwalk, zapadla decy-

z] a 0 II krycl u po p lers' a, Dowodca pik, Edward MiI'ewski w relac]l z przebiegu karn pan t i wrzesn i owej zapisai: .Zd e] m u = jemy z cckoia pornnik brazowy szefa put-

ck .J.k Ill' • • I k· .. L. '1' 'r

I:U Pl·· .. NQZU::1U SJego. I zaxopujerny W ,Zle-

ml". Niebawem

put:k odrn as ze ro waf' na pofudnie~

a do mlasta wkroczyli najpierw Rosjanie. a kilkanasde dni p6zn~ej, Nierncy, Po

kori . .. ~ b d

za onczeruu wojny, plerWSZq pro-"~ ·wy ... 0-

byda pornnika pOldjq~ w latach 60. rtm. Adam Malewski wraz z gru.pq.byfych oflcerow pulk ' .. N iestety m imo 'wysHk6w pO'SZUkiwan la zakoriczyfy sle fiaskiern i Pod obny

Ii"i . '11+ .- !Mi;"0 f'h .. ~ ro'_' 'W niez P f'\i(" k ~ w - ni

I, ezui rat prz>tu:~.J'1 Y·:'·. ~'='~ oszu _ ;l!:.:a_ ra

prowadzone W poczatku lat 9.0, .. z In'~(jaty-

W'y dow6dc.y $'tacjonu~'4Icej w Suwaikach 11 Centralne] Skiadnicy Sprzetu Samoctiodowego oraz przedstawicieli Sfuzby Ochrony Zabytkew. Bez skutku teren szwolezersklch koszar wi elokrotn ie penetrowal i tez Ie ks P 10.rata rzy Ii poszukiwacze ml lltariow Rozwi qzanie zagadkl oraz 'wyjasnilenie' przyczyny n iepowodzen , przyn iosia dopiero rel a.(ja by~ego S:l.WO. ezera ·Wacfav!la. Guda.jtysa. nad esi ana W od powiedzl na jed en z p rasewych apell i zarrrleszczona nat tamach su-· walskiego tygodnika r.j KrajQbra~yn., l ~torej wynlka, ze wlosna 1: 940 roku poplersie odnalezli N:i erncy, ..W marcu 1 940 oku szediern do rnlasta, Przechodzllem obok koszar swego p uiku, IN:a lch teren' e, nap rzeci V,!J brarny gt6.-wnej zauwazylern MQ-' zerysa (o] ca) J!' J 6.zefa. cabud zla f Ante n iego

R I.... I: ... • P I ~ . k·· h-" b

_a!(ows.rr(~ ego. .~ racowa ~ przy Ja, rc ns moo-

tach zlernnych. Rakowski .z~.gadn;,qf mnie, ale nie moglern w1ejs'( za brarne, bo stai w nle] nierniecki zoinierz, Prawie Vii tej same] en-wil;i' iopata jednego trafiia na cas

rd Z-·· t i b d

·wa ego, .... zterm W'.ysa·wa:lr£\Zowy 0_-

,lle'w pagonu przy mundurze. 'W5'l.YSCy domy·51 U i 'si~. co odkry' i. I~~ w s ) Prz:yj ec h at' samochod, Po dwcch balach wtoczono putkownlka .. ina .. pake" j' odwieziono 'W' kierun-

k' " ~'r B d . d' . .'

u rruasta". Bez oc powle ,:in pozostanie

chyba IPY _anle' (Z,y byJo to znalezlsko przypadkowe'7 W'ieJe przemawia jednak za tym i if m Ilfejsce ukryda po min lka m6gf wskazac Nlerncom. przydzlelony do 3 pu.tku szwolezerow w druglej potowle lat "30 e u oficer kcntraktowy na rodowosd u kral 115 kie,]' mjr Pj'otr Diaczenko, P~nH 0[1 w puiku funk= cJ~ drugiego zastepcy cowodcy, iednak jako ofker kontrakrowy nle rnogt [m~'[ec wg~qdu do referatu mob'i1Iii:l2H::yj'nego. spraw poufnych oraz tajnych, We wrzesniu 1939 roku zgcd n ie z obO'w~qzujq(C\I procedure, zostai odsuniety od pelnione] funkqi, Nle'v~'yk:~,uczon,e' jednak, ze zanirn opusCirf SuWaf'Ki

imr6gf 'u[~estnlic2Yt. w ukryc:iu pomnika.

J LtZ' ad lat 30. Diaczenko wspolpracowat z n ierniecka Abwehrq, najpewnlej tez dl[~l,i interwenc]l Niemcow zostal ,zWQIn lony z i nternowan ia na l.ltwie, gdzle trafli po karnpanu wrzesnlowe], Wfosn,~ 1940 roku wrncH do, Suwalk ij' objqt klerownlctwo ulokowa l1'ej tu p la(6wk~' wywladow[zej. Nie trudno wiec pot'4(l,)lC powrot Dla-

k" d II' " '. ~Il ..

czen 'I Z' 0.· na~,e,lienllem pomruka przez

N'l" C' Ii... l d ~'-b· oJ! ,

ierncow, "il~n)t wy',: awac oy srr~ m0'5aO, ze

podobizna patrona suwalskich szwoleze-

~ .'.~ b to- kor I'·

row zagmera nezpow 0 n~e.:~,on(zq( SWOJ

zywot w hucie, okazaio si~ jednak, ze los okazal s'~~ dla nie] 'fss"kawy., W poczatkach

- -

'194'9 '11.'1~ d [I' iI' • b' a . dzi y"

, ~"I rosu a na azra Jet '"owlem':-,ZI2'lI~J~ca

w regionie Schlezwig, Holstein ~ Hamburga, II'. Mi sja IRad Salzuflen" Bi u:ra Revvi ndykaqi

, 0" d I'"..J' .#' W· h J I.. • k

1"S.Z'i~O'u,ov~ran .Ojennyc.' ,. -' a~, wynl'a,

z dokurnentow zachowanych 'VII zblorach Archlwum Akt Nowych, poplersie cdnale-

- '

zlono wraz z 'kHkunastom:a. innyml rzezba-

mi i wyrobami ;t braze W skiadach N'orddeutsche Afflnerte i Zinkwerke ~v Harnburgu ~ przekazano do dyspozyqi Naczelnej Oyrekc]i Muze6w i Ochrony Zabytkow, 4 rnarca 1949 roku .z,ezby Wy:rUSlY~Y ,Z Hanlburga dwoma wa,gona,mi' d,o s~da:~ d (nt, f~ rm Y' C,. H a.rt.w ~:g v.'V Wa rszaw'"i! e ~ s kqd 1 7 i 18' marc,a przekazan a ,j'e do magazy~ n6w M,uzeum Narodowego~ .znajduj.~cych s:~~ w Uje,idia,lni przy' pa{(lc(J W W]~[anowi'e.

Za"niml ]ednak

na Jego da[szych h)sach swq~e' pf~tno ode ilsn~fa n iepozorn a notka~ zam:ieszctona

. -

Vii specyflkaejr transportu~, spo'fzqdzonej prz1ed

'wysyi~q rZE',z'by Z N ,re,mJe'( p rze,z ppo r.

W K ~ d" f' . t ':f". P I k '. .' . ""Q'llen .I:O~' 0 ~tiera 'qc.znmJiD'wego -(~[ SJli.eJ

Mis] i' R,estytucyj nej. Otai p rawd'QPodoib nh:~ W'S kute k n [:ewl ~.dzy. p asp ie.chu", ,a bye mo.ze su,geru j' q C SH: wyrazny 111 ,podob i en~stvve':m

, '

dw,6c:h ,stun n\~,(h n~;l1olrreonld6;w", p:;p. or;, Ko-

J,;- 7 . IL-~. • J 1 -

~endo bf~dnie okres~n odna~:ez]one 'W; Ham'-

burgu pop:iers.ie nadajq( n1U m:~ano ~~B,lustu ksI~cf.a J6zefa Poniratowskie:go'·. Ta z pozoru bt,aha.a, majij( na. wzgh:d.zire 6'wczesne warunkii:. zn)zumiata POlTIY1ka!, ,zostafa co

., .' I

znaczrue gorsze, powieiona przez warszaw-

skkh rnuzealn ikow, a odsionlete w Suwalkach w'1930 roku popiersie patrona 3 pul~u szwolezerow, trafllo do inwentarzy Mtl.z.eu'm Narodowego' w Wa,rsz:aw!',e jako wirerunek kslecta Joz'erfa . Z magazynew w WiianQ'wi1e w m 9'88 roku, poplersieprzekazano do warszawsklch tazlenek. gdzie

'II"" ~ ~ • '.' J k k I '~k

rox.pozmej stanetc na s romnyrn COOII'UII,

skryte za bujna k~pq krzewow 'W pobllzu paiacu Nl,ys'le'wij'c.kiego., D~p iero PQ,zn iej doko nan 0. 'wtaS.( i weJ i nte rp retac j i d zi ela Stanlstawa jackowsklego, a Kozietulskl vel Poniatowskl

i zyska] wtas(~'we mu miano. W roku 2000;0 w trakc i e pr zygotowa n do wysta,wy p.IQSW'~ econ ej 3 Pufkowl Szwo I eier6 W' Mazowieckich. Muzeum Okr~8'owe 'W Suwatkach prz)l popardu wtadz rniejskich rozpoczeto starania o pOVJf(Jt historyczne] pamlatki, Okazaio sie jednak. ze rnlrno aprobaty dla przedsiewziecia ze strony dyrekcJ'fl MUl'e.um Narodowego. napotkaio ono na op6r ze strony d,ep,ozyta· iusz,a popi',ers'ia ~ 'wa rs zawski'ch taz~~en e:k. ,Oop [ero po trw.aj q,cych bns,ko rok nego~cja,cjach. priedstawieni'u dokunlenta.cj i pot~~i~erdzaj ~ce j poe ho-

d ri ,. ,., ~ " 1" b ,fr '.

. ZelnJ,e I ".tolsa:m,OS( rzez,y oraz wyml~:~

nre nczny"h pi'$m~, l' 3 ,~islopada- 2001 ro'ku zosta.~o przek:azane. do .z:b:~or6'w suwa~skiego muze'Ullll, W grudniu 2001 po przep,ro~ 'wad.zeniu kon'It'ecznych p.ra.c konserwator-, .s kich b fq_zow:;a podob i,zn,~ Koiietu Is kiego wr6rita po ~ata(h do Sll'wafk. ~y trafi'(: na sale wystawow'e 'il wzboga,[h: (z'aS()Wq leks~ POl:~(j~ po.5'wi~conq 3 Putkuwi SZ\Wol,eze .. ro~v ,Mazowiecocicn,., Ostatec2n i e wltdr6'wk~ pomnlka zaknnczyta. 19 maja ,2002 roku. UrO{zY5toS( jego 'povnomego ods~oni~cl'a, . w ktorej u('Z',est:nj(zyU we:terani ,3 Pufiku .szwo ~e,zEfr6w M,azO'wie cki'ch a raz kawa.1 i2 t~ ia,

, .

szWadrOrHJW im. 10: iPui'ku U'fan6w Li'tewskilch z Biat,e.:gostoku 'Ii 5 P.utku. Ulano'w zastawskich ,Z 'Wyszkowa., Padobnrf,e, jiak przed l' 2 [aty uroclysto5c ,z.akan czy{y za~ wody 'i p o:kazy slpr aw'no5c.i1 uiansk]e j oraz, ko n ku ~\J h 'i' In p)i czn e k-:'<fI6'1'~e 2:0 rg-_a n ~ iO' 'W°o;;'lc} 0

.. d'.;Ji )' , ir,-"" ,II _,~, - , , , " _. I!;;Jtl

s.uwaJski,e muzJeUm w ramach - ho dujqceJ

tradycjorn kawale,ryJskirn Suwatk ,_ drugie] edycj i. P ~ene:rowej i m prezy pod nazwa Pi knlk Ka,wa..:leryjskf:.

L i 'r era tu r (1.

Arch]\~' im ARt. N'owych. Pomni:b'] wy\);1ie.zion e, zn tsaczon e, rew],ndyoo,va ne, fotoliT af e. sy~~ '.' 3,811] B mit-r ]3 13,32.: Jednodniowaa z o ~az,~ ~ I Q-..J ec i 9 3 Pu rw S.zwol :fer 6:\\1 Alla,·~ 0= ~7i,ecf'<:.ichi]nlEnia p[~ lana KozjetuIs12i!ego. SU\~afRf: '1930 'r.; Re]" cja \Va,cla\y'a G udajtys~ C\v)' Gdzie Sq pornnlhl? J\rajobrazy"· nr 19. ~'988 ro.~; Relacjia. d~)iw6d'cy" .5 PU:~:RU Szwolei,~'r.6\JiJ A1azowtechi,ch = przebiequ kampan,U wrzesnlowe] - ROp.ia. w zb:io:rach ~1u,z'eum Oht~go'\ve:~'o \V SU'wan~ach': ~yszard R- MieUTsbt[ebj s.z\,v'ole1ersRr ~ .P'am,i,lj.tRi po 1. H.

,{oz,j _ tulsetm i, lcb dz,l,eje \V' dru_glej wojme

.swi,alO\Vej. 5z\vo: ezersht Rodo\uOdl ([ 807~· 1 g46). rnaszynopisy w zbiorachlvtOS; .$wi~:~o ~ 0 ~'f ecla S ,p.. 52;\(10] ez, ma,ZO"'!7,', :1 m p n~ Kt)z,[, ~ tu:ls,l(]e~o (\\7) ,.Zolnierz Polst('·. nr 3i r. ] g.,SO r.

ZdJeCia: autor. erchiwum e utora

r. 12 Ilalt8i~h podolliiz,na, Kozi:el ulskiegu DRownie ':po.wlI6dta do S'uwatk .. ,M~il1a, iii D.G~qd'ae pried lbud:ynilid'em MiU2)e urn Ok n;;.Cowe~~o

ODKRY\~lrA 'I] /2002 ,11

, 'ELACJE

.. ~.I[ ~ubllikl

.. '

'f'D ·mo_.

. .. :,

. i(

Ni'le~ - ~iei:lu dziennikarzy dopuszczono do Wa11t.r,-ludy Kreg'er z domu Scholz, Act, ,kt6,rzy z" ni'Cl rozmawlali, Id·os,.: dowolnle op;;sywa,r to, co jake ,Iwunasto:letn~:a dziewcz.y.nka _·_·id.z~a.ta i sl~'-s:z'at'la. 5 ,-~d te,z Jej relacje rIQ,zniil. si'e.· wprawI·. zie 'W s.zc:zegtl/tac[h':1 ale nie w merltum 5p.r1awy.

N k .i' t ) d ,: d .. "" t.. d klel wi N- - [I! kita iprz.y coscte ny:' I' ziec zrncu w ma eJ SUo ... e·c: /'IE!;Jl wrosce ,·,.Iem,cy u. ,·.rylll

'"'-- .. , J." ob W It- -, d tw;-r-dZ'llita t;~ tak starannle mogll ukr'yc"" tvlko

Jales,. o.~.f'a.,. ·a rauc [4 ,., 1<:' ',.~,- - !." ze -~,~' ~' ... '~" "-. :'.~ '.' '-:" J' N ,.

Bu,rsztynow2j; Kornnate.v.

'W czerwcu 1992 roku giosno b'ylo w Po 1 sc,e! o poszukiwanlach Bursztynowe] Komnaty~ sporyrn nakradern sil i srodkow prowadzonych na S[[II~sku~ w male] wiosce na tere·ni€ olJvczesnego ([ obecnego) woiewodztwa a po Is kiego - Dz iwn e' to b:yty p05\ZU~ kiwania 1 rownle dziwne lnforrnacjs 0 11~(h~ Zaginlone] pod konlec druglej wolny swiatowej Bursztynowe] Kornnaty w tej sudeckle] wlosce szukala - na koszt obywatela Re[p~blilki f[ederaJnej[ Nfe'miec ~ II iczna eki-

p a -s kf.ad.'0 j aca S i ~ :z: sa p e· r.CeW. pol i cj ante w. Strazy Granicznej oraz przedstawlciell 10- kalnych wladz, w tyrn W'ojew'6dikiego Konserwatora Zabytkow z Opola. geodsty ~ prokuratora, Na rniejscu byli zapewne rown~:ez' oficerowie owczesnego Urzedu Ochremy Panstwa .. ale: oni nie przedstawiali si;~

o 'be c ny. m ," Choci az rnedia d osc do kfad n ie lrtformowaty o poszukiwan iach, W' prasie nle pojawHy s,i'~ zdjecia z te] akcji, a tele\lV~2Ja nle pokazata migawek fill rnowych. Nlgdzie tez nle padia nazwa wioskl .. K cry·s z dziermikarzy napisal wted:y~ ie wyrl1i,an~anla je] zabronii rnlejscowy proboszcz, oba\rvi.ajqcy ,sh~~ najazdu ty$i~(y poszu klwaczy s ka rbow

~ To ieprawda = powiedziat rni W' sierpnlu 200.1 roku ksi,%dz - ucjan M,ainka. proboszcz W' Podleslu. - Przeciez [uz dwa lata poznie] przejechala tu ria rekonesans ekipa Mi~dzynarodowej Agencji Poszukiwawczej t;: Torunia i gosonnie jq_ przyjalem.

Podlesie, mala wioska niedaleko 'GI{U'~ chotaz 'W powiede nyskirn a. Stad .rzut karnieniern" do Czech, ktorych terytorlurn otacza

1PSZ;C-K' . A' D',A ~,,fCZ'EW' S·' K' I

. J.j:"' ~. Lt: ~" .. ' . ,.L--11Vl - j','" :,:,' :,-, ,

P 'dll' .'.- dw -1"lh st - -- N' ad w- ~OSI;.~ dornl

o : i;e.SU~· Z " __ . at £ i,fiQ,n~' Q,' : . If " ... ",'-1 'U· -'

nuje wieza kos(i:ota~a. obek stol budynek plebanil, Ten sam budynek stat tu pod ko-· niec 1944 roku .. ,j, W wydane] w 19'93 roku ksiazce II Zagl n io na kom nata .,i' p JSa.te:h1: ,rWa.~-

~I - I

trauda Scholz rniaia vI}6w (ZaS dwanasde Lat.

d .:Jio r •.

a e '0 rnaroso

'Wbrew kategorycznym zakazorn wladz hltlerowsklch. uczyta sle religii, czesto w taiemnicy przed sasiedaml i r6wfe's nlka .: m I p rzebywalac na p lebani i m i ejs~owej parafii. Tego dnia pod konlec 11944: roku tez tam byia ~ Z. 0 k i e I' P ~ e b an ~ i 0 bserwowala j u z zreszta w (:2 ~s n le], j a k n i em, ~ eccy.· i'ot n Ierze ogrodztll kos.c1elny dzledzinlec. a nastepnle przystapill do kopania gf~'bokiego_ doiu, Strzegll go w dzie n i 'W nocy uzbro] en i w karahiny j' pistolety maszynowe zolnlerze. 'Waltrauda. nle 'widzia.ta jsszcze vv tyrn nlc dziwnego, Ot, d6~ i tyle, A I~ uzbrojonych zolnlerzy spotykato sle podczas v.vojny na~ wet w tej ntaJ'lej wiosce sudsckis]. Gdy dziewczynka znowu znalazte sie na plebanil. przez okno zauwazyla le,-· iqce na ziernl przedmioty VII ksztalcie :swiec. 1 kt6rych wydobywaJ s.i~ g~st.y dyrn, 'To jC{ zainteresowalo. Zza flranki obserwowala wl ec to.; co dzi a flo si~ na przykoscielnyrn placu, na kt6ry w pawne] chwili wjec bl,aJy c. i 1~.Z.a 'r6'w k i w' 0 j's: ko wt;: . Mi'n1o zasiony dyrnne], 'Wal~ traudzie udaJa 5.h~' je po~iczyc. Przez dzi' edzi n ~ec p rz·e·w i .. ~ty si'~ W Slrm[e ,24 pojazdy. ROl'SZ.nurowy\wano p~ta.ndeki .i ki~kunastu meztzy.zn .z najwi Ei,'KSZ:q ostroinnscl2t zd.e.ji1mowat· z- pllat~ fOrill dui-e' .~ zapewne (h~.z ~[e

I skrzyni@. Dzi'ewczynka i je[ po~ ~·ic.zyica. Byte ich ponoc c.zter~ dzi1escj',. Skrzyni',e starannie uto,_ .lono w wykopanym llpr.zednio do'lie r prz:ysyp,a -'0 zl~emr~, do~ kJad n1ie j q ub'ilaj2lc. 'Gdy p,o k~ Iku dni[a,.ch 'Waltrauda pr,;z[e·~ chodzHa !~of'o p'll,ebaniill Iko""'1 d-" d·· -I'd-lSCI e' ny .. z~:e" ,lin H:!C: W'Ygl:~/ '(311

18 OD~KRnVCA. l ]/'002

tak jak kledy:s. A.nl sladu po tale m n i '~'ej .ak(ji ~ i:o~n i'e'f'zy~

Zniknel ,., '" 1L." di

__ nln~-il,'y (l~zar('p"'V~iJ. zr J~to

, .. ' rt < " ", - :' k"'" - ~ , T~ k~ , ,-- " ,

wan ClWI1,,11 'DW~,.,. ., La. napisa-

iem w .Zaginionej komnacle' na podstawle -6wc:ze,sn_ych donlesten prasowych i uzyskanych swoiml kanatam. lnfor-

'. ~ 'D' '. ~ ". ~ f - t

rnacj I. ,:zrslaJ :~ norm aqe te

wyrnagaj q w1e'FyfU<a(j i " NI i e. wiem ~ cz:y precyzylne s~ Ire:!:: =a by podane przez WaJtraud~ Kr~g'er dotyrzaoe zarowno (ie·zarew'eke" ja.k I s.kr.z:yn" j,eslr tak, to

musi'aly' to bye olsro·mne 5,krzyn~e,j

R,ELA~JE

L. ~' " n... "d" d

LJIQ na: CZ~S(I ,~,a:2:'" e:J Z pO' •. -

jezdza] ~;cych ciezarowek

znajdcwata s:~~· ty~ka jedna, 'W:S:t.:ak samochodcw bvlo - wedtuo nie] .= 24 a skrl'\ln

:'b -, .1 -- '--/1"

'tyl~ ko 4·0;. Dzis la] zd:aj~, sob i e,

- .. ~,- 9' '9 2' k

n I"" " ' ,"" II -.: ". . "i ~ .-. , .. " .. ~ , /' . I. 'I l'

tez s pra,\!\f,e '. ze w rsr. TO f .I] j

d·'; d- • j. 'S'''' iF ~~ d .;

- ~ , "~ , r' - _. l' -- -- - - - - - - - - --

,gr y p sarem _ '02: ZlB ,",·t.ar-e 'I' nowe .S a y

do wsporn nlane] kslazkl, nte dotertern do wszystklcb i [1 fo rrnac] '1 ~ ChOl:'b}/ do tych, kt6:re ,_ PIC)'wotUJ~' sle na pan '~'q Kreg,er _. mov\dfy 0 wybudowanym W owym "N,y'kopanyrn dole ze·lb,etowym bunkrze .. A~bQ o tych, ktore wspcmtnaja, lie doplero od

.....lI ·'-k'd dzi L d" '.

gos P CNJ Y n i ,:51 ~ " l~ZL ,Z'~ ewczyn t(a .', owie-

d· ... '.'~" h d .,.

. zrara SI~1 ~z uczne sarnoc 0 y ciezarowe

'. j - "I I'k ~ k- ~ j'

prz,yw,~iQZ'~y tu WI e re SI_,. rZ)lln ~ to re "1020 n a,

b -k -8 kler zas ,...

, urner '-' ',' ",-,~, - - - , - -",-

w unsrze. uru rer zas zasypano I wyrnw-

nano teren. ,A to s'wiadczy. ze W:ailtr3uda rnogta nle wi~ziec same] a,Kcji' skiadania skrzynl w bunkrze :~ ze szczegotowe .relacje" Sq bardzl ej wyt\VO rem ra.ntaz.fi n le I kz-

h d" '-1< -k ~ ,.~.. . ~ '"

- ", ' . ,- : "- - ,-.- .. - " - ,,~, - < - , ' .' ',' "[, - .-" - .. , f ',_' -:-:- -:- ' (. i, '

nyc ! .' ,2! e n n larz.y,.. .. !O rzy m I.e . ~ rn ozn osc.

rozma,wiani,a ,2 panlq Kreger. nIz wfe'rnym ,za.p~seml j'eJ wJlPowh:'qzL 'W teJ wI~:.( sytu·_, acj i nh: n'~e s~. warre: Ih:;,zby samochod6w i skrl,Yt1_, kt6re w 1 99.2 rQ ku pod.,af.y med: i·a,. a ktcJre 'Fa k. p6.zn ie] pCl~vt.61l,y,ten~ W '" Zagi"= n;j o'n~J k,omn a.cie ;" '.

J'd " 'd L-, K-·;; e· no. Je'5't J e,- ''Tla~ pewn e .to,re'go~s

dni'a .~ a, by10 to n.a PO(,l'q'tku ~at 80., XX wi'e'ku - pani' 'Wa~tr,a.uda! obywa.'[e,lka .Rif·N<f Z'obaayta, w telewLzji -fi'l n'1' Q! ,lBursztyno,w,ej Komna,cie'" W'te,dy t9' dovL<i:i1i:,d,zla*a si~ 0 tym un'i katowym arcyd:tie I e Sltll kJ bare kQwe~ ~ wykclnanym na POclCitku XV'lll .stul,ec'ia .0:18 kr6 ~a Pr'u s. ,U sfy'szafa 0 p c.n1aro'w ~Hl i u kom= naty caro,w'j' RCfSji, 0- jej wywlezie'niu przez ,rabusi6\~ H ~t:llefa j,esmeni,Cl. ']19·4'] 'roku ,z Carski'ego Siof~a dLo I\.r6IelN(a., I a ty:m, i'e PQ:d k,o;ni'ec \tvojny' Bursztynowa .Kon1,n.ata 'W ta'j:em n ii:c.zych oko~' i(z:no~h::i ~u:h 2:a,gi n,,**a.,, lek-· tor~ p'r,zed.stawi~]'21cc j~dnq z hip'ote,2L m6w'H, ie s kr· 'l.y n h~r z ty m a. f'-cyd.z i :et € m szt.u.k i za t'a ,dewanG na (] e'zar6~~!k i ,!' kt6re 'Wyj,f;-C haty z. KtO'h:!wca... I[)alszego ci~gu .k~me·ntar.za. .pani· 'Waltrauda, JUz' ,ni'e 'Sfy~,z'Qf:a." Jaki,ms 5 Z'o"sty:m ,ZU1 y sten1 au-ra. Ze~ by~y' toO, te sa'm e t:" ·1 p,;' '::I. ro" w il", ~[. t"to~' r' a I')jii""ti~ 'a w ;'.f\ J' d ~ -W' ~ ,QJ" 'rod 7t'''' i<9I 1.:.,-(~8I' .:_."~ .. " K_',. ~ r.d . ..!,{:: ,.i ~ ~y '~;I!'l!' .". J~!-.·,.!.J:I:I'-·

nej w'ios,[_e'~ C,zy"z"by bezsk'lJte,(2n~:e poszu'k[-

Jedno 'I: 'n'a~t....,ard':zi.r::.'1i '4!'i:II,;~~FIII:·,ii"'~f.i·;L. HjI,~,::;;1i~ .... <1 ... 1 ~I-:;~,,""'\Ci _ --'I~~-liiiijil',-, ",';;.~ I'!i,AI =.~.~ -

, "" _" -:01111.11,,- ~ ..... JI 1!i;""\f .... I!!I!'nllh'~'"', ... ~lI 11'~'n~~,,", '!OI" !F·OI",,,,,,,,.;: P ~j,i!!.a:u\ta, '111¥ rllil!lu ,~SnJ

wane przez lata arcydzieio sztuki, uwazane przez wielu 1'0. 6s1my cud )sV\data~

w dzislejszyrn Podleslu]. .,~P'odn'liecQna. tym odkrY'~i' e m oJ)'O:w~' edziaia rntodsze rnu b r atu Leon h a 1"0' pV1/ i 0 tajrt e] a kej' l' sprz ed 1 at ] ,0 swolch przvpuszczenlach. W''kr6tce pole ... · ch 3,~, 'i d101 Po Is k:~ j gdz r e w na j i epsze rzadz i 1 ii' ] e'SZC2'e' ko m, LJ n fsc:i. By ~ i" a ~z:)twrs c ~ e ~ 'W :P 0 dlesiu, zarh owu] ~( si ~ jak tu ryst i. by n le wzbudzac j.akichs· pod~eJrz.en wsrOd I udzl I

kt ~ ,. ....1' -I ' -I' •. '. T ,. M- - ~ I' ..

t\,1 orzy 0:5 ieou ,I SH~ :~U po \VOPll e,. ,.' OWl I; 0

sentyrnende do stron redzlnnych, rozpytywaJi' s'ire 01 lo.~y Pos,z(zeg6Inych do·mostw. a pl.~~·ed e' "LtSz~Y'st~f'm kasci cla. ~ tak ad s1'owa do :sJowa dowiedi.de'li' s.i'~~ ze na przykosci,el.= ny-m dzi,edzhicu ni~kt aaty,ci1cza.s t9-ilc~ego nh~

k- J UI H.,.· ,0 .. ~~ •• ,J' DIILN M~ }

S2:U ,a"J. " spa ~.o~:en ~ \>t\lr.act ~ i 0.0 Fd-'", _ '. li1l1 e"lo

j.eszez€, ~flka dlu.gich ._. dla rodzenstwa S'ho'~z6,W' - I.at~ Z. 'map E:urup,y zn~: ~n~efta.. P R L i :a ;po j at \Ni~ta ,$l~. Rl:ecz pas p a ~ fta, Po I s ka.~ ~ wtedy' p05ta;no'wiII dzlatac,; Z.a z;g'Od~ 'w~adz. pol:skh.:h '~ 'Ntadz' ko,scie~nych d~et:ezji' OP'Q~s ~,ife j ~ n B, 'K:Q-S zt Leo n h a raa. Scho 1 z:·a p :wze'p fO\~l ad zo n o~ akeJ ~ p.o.szlrkfw a-WC:2q., U (zest n iczyt, w niej tel' gospodar,z tego terer1u., kS]qd 'E' Lu{.j anMai: n !I'~a;,

N"" .. I ," UJ

, ,II eze g 0 ,2 f-e:S:zt~ n I 'e 2Jl a, ez~: en, a "lUq)~-

n a~: ~ta p·r Zf.!'Z ro~d ze ntStW"Q Sf:: hoi Z:fJVI I~ 0 p.arko-spych~Jka wykopata ogromny dot w mtejs'{.1U, .gd,zi'e ~:atem 20'01 roku ks'iGldl M.ain ka u_sta;w'~f; '\Nypoczyn ko'w}J nami ot~ ~.

. , I'··.. b d

W' nl m ro l rna:w I' ai I s~m:~ ,z p. ro u,q.s:zcze,ml 'P a ',. ,-

I ~~_.'" flo "

.eslr;j€J para u ..

,0=. ,Pan i Wa Itr au d awl 944 roo ku m ra.ta, dwanas:ch~· I~at .. 'Gdy tu wr6c'hfa.~ byta sz:e.sc.dziesi~~dol~tni 21: pan'~q" :~ riB;,(Zejl w'i:dzil dzietko~ i; I1raczej' ,star1) z,a n 'iew~ asta; Z:m ien i-a $ i~ choc-

QY ocena odle:gJopsC:~i a i przyroda zrnieniia u ksztafto\van'~ e tere n u. le'go las U I' ktory p a.~ nowie wi~dZ:ql tu W 1'944 roku nle by to I' albo by{' ~y:~ ko zaga] nlkiern '. Wydaje rnt sie. ze pan i' 'Waltrau da wskazala n'~e'wtasC'twe m i"e,j'=

'~ ., d amd ,. -b' ~I'"

see, 'i)'C) m e c opuszczarn '., 0 $U~ '- ~e, rnys i , ze

L. ~II'·! W'· k· II' , P .,.

\Vszy.~tD\n znl:ys. Il'a._", '., ja. rm .ceuu? rzecrez

5 h ~ ,. t ·1· I,,~' I'L' k

( - otzowie zapac~ 1 ~J _'~,:a tY~H::CY mare < aa

przeprow adze n 'j: e trzyd n i oVlei akc j i' - pO\Ni edz i'a~ ks i:~d z,

o ,[l~Jj1C]U pod koniec drugie] wojny 5'W i atowe j w te] 5U dec ~tIi e. j w los ce j a ~,j: ch s dobr (be na] prawdcpodobnie] n le Bu rszty-

.' -- ) b 'jL.," d d

nowej Korl1:lIl~ty p:1fze.!ij~,~'~varro, Q:~.' awnaJ

przyna] rn nf.ej 10 d p o1oWY [I' at 7'0., a O~HJ~ ska

c.. . b 'B' '. ~ ........ ,j' po L J.; ~

,,):1 uZ',a ;., ezp,I1 e (Ze'ns,- wa 1'\, -. Z n a.l a po n ac

og6!llnq I,okalliza.cje skrytk'~ - teren kosch~~ny

W Ipo"d'-I',Ci,(,,; u III "'7 too:lI'"'I. ,wi-~,~ n tl a W' Z'O' -II ~ d U irI'[ ~

_ , ..•. : ... :~~~ ," lOll ~ , _:'~~[V '_.> ~:a.~J I.':! t: ._ ~. ~ I'y' ,._. ~J:I t

po d J~to zad. n'),c h dz ~ afa. n '" N ~ e. c h c i:'it8..no Z"21:dtierac ,2; (.oraz pot~inhejsl~rm K.agci'-ot~em ka.toiick.i-m,.

VVspOlmn'~any przez ksi~dla Ma.inkE; re.ko,nesans ,M i~,d zynatroQ·ow'eJ ,Age-nt]:.:ij Pos211ki'w,a wc~e.j w 1 ~}94 ro ku £~,OWOG;OW a~ w ro:kli nastEf p nym przeprowadze'i1,ie m ~badani a tere .. nu pr2¥ .uz)lGi u tadaru geof~2Y(Znego 51 :R~3 ,.

- Na ,gf,~b:okoS,(i ponad trlec.h melnJ:w" ale ,jui poza terenem poszu k.i'WZU1 rod,zenoiftw·"':ii S-'r'h' n -Izo~ w' n"':itkn ~fh~m-'u i:"'n~ 'n '=I, co~ "'0

;;;._~g ~~_ "v .:::. I., . ~ '_:_,:_lyf!b '1,)' ,~~'t 'UiCJ; •. ' '" Ji'l ~

mo~:e bye. poszukiwanym ·bunnkre:m", 0 ~J:yniii-

k h b d.. ~ f-' ~I ~ ~ f- "';, d[~'

'" , ,',', '. ,: ,- ""'" - -, "', ': " ., - I' '

ac, a an PO'~ n Orl110\l-\~, ~sm y w ,aSCIWl~, '. a.

m j ej sea, wta ctze 'kos c i~e ~ n'@' - pO'W i led z,i at n1 i W'tod1jmi~rz, Antko'wiak,,, torurtski Hterat i leksplorator, prze~}od,niczq(y' MAP.

- N ha. jat iad n ych w'yn i: kc,w n i' e otrz)i'maf,e~m, - d o·dat ks i:'",dz Nla,i n ka - a~, e p,ewn~' @

k ,. 1 k' ,. Z d .,' J'

Sat, w un ~ O'~pO os. '_I,eJ ... ,:atl 'en ,Z pOj a.w ~,a]~-

'I).. ~ dO, -11 "'-I d-" I..."" -6

(Y(:~I SJ~ ':.' otyc. (zas sa. O'lN eWfa I".U a~J I ' .• U.rSl,-

tynow,ej Komnaty n i e: 'W ied.zJe na Opol SZCljl-' ZIt"l,li' ~ .Ji~'~1 ~ zate~m od.rzucJmy t~ h i potel;~.i rze'-zywfsc:ie b?lrd,zo. mafo prawdopodobnqj' to

k lUI d'I' "]c'

to u ryto w t-o.,·,:eSH.L

,

SLE DZTWO OD,I(,RYWCV

OC -_,', na -p'r'e,zydent I gauleiter ,ru,s WS,Ch,Q,"'nich 'Iy'-~' za,pl~_l~ny:m m,y~sliwy ~,

b ill "b t!I' I"b ' '. '.' t' '* b - I' '. -.' H· '1- ,. ," Jf.' #'4' .1' .'

le;go z]:'-r,ro,nl, ,_,10 'I,'rzy' eJ warosci ,--'Z_'-U'_Z,I~ _-_ ,Z:I,W . It era eraz zaW"-5~C '''iOlrln,ga,~

-:-:rzed udeezka Z Kr6lwca Koch 'olek j, z konserwowac i uk'yf. ,0_ "e'· ,pory' s' I,U,C-_ a 'nlej z: ·"gin"",

W Krasnern, ,30 km ad Cie'cha,nowa, (d,zi:s'ieJs',ze, WOji' mazowleckle] 'Er'Jlch

K h '"' f '11 d- h- d ,.ii' T. b~ L "'1-'[- t ,J,.

OC_- rmat ,Jel~_nqze! :s,wyc ,,', !r,ez)'l __ e':",(:JI,., sa _'~,e,tonow'a WI,_:~,a, s:~anelia na

miejscu zburacnegc patacu Kras!irtsk,i:,chl' Prawdop,o,d'o:bll1ie wewnqtr-z: 'w~

b- d '--'- 0 bunkler WI 'a'~:n;e- tam - oberprasldent mAg,t ukr-yc';I' €'''.,I!;I prseboga

, U o'wan- _ :_~ ,'~_i~o:a,t _- ~'_~ ~u 1 ~ '_ - _~_- .' -ig,~,', ,~~ y,~~, , .j ~V'''''1' ; rIi;;~I_:,(_"'"

t~ ,kolekeJ,' bronl ,~. ,5,lu'gerujQ ,n~e'kt6rzy' pO,S,lu,lkjw,a,cle~,

H" .' I .. - ~ Ii!... d oj; b-" !

" Jstona K:tora roz;utj. ll~,a_ w'yo:raznH~ no-

pkiell ,drugo\~'Ojenny(h tajem.nh;. zaczyna ,s;i''i od Ii"stu n~eJakiego Anatola kqpytko-~, kt¢-ry w latach 70", napi sat do TV F! ,Alrto-r pow~t;d,Y~· waf ·s'i~· na wspornnlenla swego znaiornege Slanfstrllw,a G·lif~by - ulana 11 putku z C~I&ha-"· n owa, kt6ry jako j e n~i ec pracow'af:· przym u SO~ WO,. Vl/ Kr6lewcu od 1942 do 19,45 roku Byt kterow(q" Widz'lat' 'wh~I'E:, Ucz'estnlCZy1: W' urzadzanlu si edzi by Koch a. w stoih:y Prus W3chodnkh, a nastepn le w [e] II: i kwidacfi , kied:t zbll;z·a,ty sie wojska radzieckie, Wsporn~nat. ze bra~

d · 1r • ,;, i" Do, b d t

u z~all w przewozsn UJl! _1c:znyc~l! .~ arc 20 5; }a-

rarmle opakawanych skfl".zyn l Kl:6!~ew,a do

., d-k ·or., '. k'" II ..... , h I/, r.m.

posrac ;IOS(I l'llen:lSlej I'~U( -,,8. W· li'<lIfaslle~n., 'w

m oglo znaJdowac sle w tyrn transporde 1 ,~11-

_} ,;, L t, Z 'j.Jo 'h ' ,

'try,gowa"lo to rn.rn. ecna .-Wlrel~'Oj ar,€ .lWI-

$t~ :i po szukiwacza. kt6ry w latac h 90', od na-

~ ... -J:. £8- '~' I' t 0' "d' ,.

t~-'Ij 1!W1"_='I!e'tnlf,go aurora I$JJ w .... $trO.··.·,z,~le.,

rI· tk t" d- ".:Ii ~ C" 1

~ r;..,oP.Y~O po ·W~ ef'~. 11:11 ~ ze zn,a" ~tan I:Sl·a-

- -~ 'Gnobl:ii kt'~ - 0 - a '.~- d ' J. t h' t

w~ ,. -. ~-~.. _' _-ory' p'WI,e'; l:1~h imu ':~ '_.' ~5 _0-

0, A- I \Ji" '" 'J,. , d-

n ~., ,~,e .z~aZ:li1haC Z,Y I", ze n Fe naptS'211 Z:2t; nego

l'1hst.u ,_ '\fvs~o.mjna eksp krwartor. ._ Ab:y udJJwndni'c. ze to n~e: jegQ chawaJkter pisma." 'Skres·:lif ki~ka s~6w na, k.artce,

'Trap taj e' mln:i cz<ego tra ns.p 0' rtu n ie Ulw:a'~ Si~~ j:ednak na relacji Anatola 'K:opytlt!CL

- PoJechafle:m do br,ata, Sta,fliliistawa. G~I@-

b J ~, f- k~· ;;~" Ji. lUI

ty:tJ '. 'Qz,e:a, "torY 'ml ,[fest! t(a'l: W r r.zaSD Y:S 2:U,

:P0tw~:e~dzff~, ze Sta.ni)~{aw ~;JracQ.\)va!t przyrnusowe w Krolewcu. Wl~ceJ [ednak mlaia wiedzl ec Jeg'O stostra He lena P. mleszkanka Wa.rszawy. ktore] ten podobno sie zw'l~r:laf ,_ opowlada tech Zw'~r,efftQj~ .~ Ni~gq)l' de nle]

Jednak nle dolechaiem.

,.Odkryw~a/'· probowa] skontaktowac s'h~' I Anatolern Kopytko =. rzekornym eutorem listu,

Pabt ze w,t,n()'$z'~nie Sjthre~n'&w '''1to :r-egulq] p'Gj'twtertlza mjJL feden ze ~swiadbr6w

,- -

na P1fOC-fr'si.e· Erichfl lfocha. ~, OlmiF]:.a.nowicz, 01 c~)1.:m ]Jls'Ze Statt[slaw lerlow.sbt

- . ~ -'"

'W ·,~,ej:,z''Ce ~,Eric~h. KOGh 'przed p,oIsbrum. st~dem.",. S~iade~ ten ze~rR'je, ie ~pry\vatna

01,a10S,tO.GRltl. :,ezwde.n~;:Ja ~~aul,~i,tera ~ paJacy~ Lubomlli:rsfliCb - '\T1Y~lOSiBi'Q1l.Y' 'by!

w bu'nR1er {) betornowY1cb sciarn~f4e;fi ~rul)osc.] fj In, ·i ,~cl,a,r:d,e z kaul~~u,~u gru}:1pscl -4 vrn. PI~-t~i,.ny ,aeI})eJowf 'b'un'RJe(j wepl'ug refac]"t s~'.ia.dRa .. Ste~an.~'rn. :~~i stan·qi te·z

'\~ 'I'i~"tiwd~·~"" i l' "-'Vir 'If·r-'- 0" ,Ih"ll:n ~-ll

W Il:.I4; . - jll;,I..];~ II,..;"JI' \'1if ",J;'\ '" ~. we .. ! .'

.20' ODKRY'VNCL\, 11/2002

E'· h K 'Ii... ~nJ: b d ~ t 11

ncn ··.8Cn 'mo,iSl Z.' U': owac wewn:q(rz para-

. 'C'~' .. ,~....!I takis przypu szc zan ·1-' 'at

(U. ". .l1K.~!LII· ci.~ ~ c: '. u ,L.,.$" ." ,~-L. 'y" '_ ..

M ~ ,0 t..... -I n ... ! '-11 d "

,_. OIJ e xsp a raters go;;.:1 ween po po \1\0' I a~,

daJ mi to. Koch robit tak bowiern w wh:k~·

"'.' h d ,.. '. -K- "-II

.sZ-OS(1 SWYC,,' rezyc enqi, m m. 'W _ITO ewcu

ely 'Biat:ymstoku, Do Kr.asne,go zap raszal dygnltarzy li~ ~ Rzeszy, Mu.si:eli: rniec zapew-

n lone b ~"7'P·"'I:I~r'7~nS·~+l"·j'O-'" 'p''-o··Ai(:'J7!'::II't: r adzieckkh

I ' . ~. ~"'-: . Ii.... 'I!...t..,C;; ii/III : 11. ... 1".. .... U ~L. LlJ ,~" _ l.. ._.,,- 11\.11,; I·~

nalotow _ n1.6w:~ l.ech :Zw i· ref to .

Badanla prawego skrzydla nile nle wY-' kaz,aJ}I., rw tyml czasie kontakt ,2: ekii"p-z,t naw'~~zaf Mare,k, Wachle~~, Ow(z,esny kierewnik

, ;, t dni I", •

tarntejszej staoruny xom.

- Przekazaf 'm:i sygnatury; pad [aklrnl w Archlwurn ~Gt6wnym Akt IDa'wnych 'W zbiorze Potockich zn~jduj~ sl~ plany zburzone] przez Nie'mcow sie,dz!~b~y' Krasi'llskich, Detar'tern tell do rn.ateiLa16w znanego arehltekta

R' d L·''- ' dO, IL 11- Z ' .j:.

ospen, owsxrego ~ opowiar a .ec ·,\1'\11 ret-

1- N ' b dziei h,l 0 0 d

ro, _.; ajbar ZU2J za,uiltrygfJiWa. 'j m n U? J'e' .,-'

nak plany, ktore olgJqdatem, u jednego z€ znawcow ternatu, Przedsta'w:~2l!ty one rzuty piwnk ~' parteru lewego skrz,ydfa dawnego paiacu. W,rysowany byt 'W nle kwadrat, ktory nile pasawaJ ani do ukiadu p:i:'wn:[(

, . -r; '" nf'L;" b I k L.,m L ,~.

a.n I parteru, !,O m os.~"u'y-. yc U un ~H:~W:, w..tor-e~

go $,ZU k.ate. m = prz,ypusICZal tech Z w'i re,tto ! 'Wytyp,ow:a.n 0 W i~'c I,ew·€' skrzydf;,o part,a.eu 'W K:ras.ne,m =. p'ot,enejaln€ n1iiejsoe ukry-, d,a leg,end.arnej ko~ekc_]i bron[ bqdi: [nnych

zrab'o,w@nych dz:i et s..ztuki. N'i[lestety tie h ipot"e.zy n i e ,zos,ta~y "lW'f! t~yfi' k()w an e' .l. pro za i c.z' n e j' p-rlyCly n,)):· :zab rlak~ 0 pie n- i~dzy ..

fOld .. ty m U Cl'est n'icy badan, 51P.,ze d ]-0 lart n~e za.ws.z,e s~ zgodni w ·z,e2nania.ch.

O _.,,:~ IL '~d.,J.\- d ~" k - -" 'lL.. -I

,j' tJJ~.ryWf~,-' ~_o'taJ]; __ 0 M,a·r __ a. Wac~:1 a" N ~e

,za:.rl2ld:z:a sta:dn:in~ W' Kr.a:s:ne'm ad 19913 rOKu" Pr2~eni'6s1 s.i~ W' inny rejon Polski,

N ". L, ~ Ill .. , j.o • dr, '~

~ , h<o'm u n re p 0 J~:;alyV~2be'ml za ,n y(~ ,I,

p,!':an6w. Dysponowa.t.em v~yt,qlcznie· przed'w'oj-e n rlq rep ro d ukc j at. pafacu Kra.s i no~ljc.h 2 cz:as:op~sma ",Je;zdzi'e:c i H-odO'w~a'·-· m6wi' Ma.rek Wachel; - Wskazafem w~edy na. bu~·

d b )~ . k" Ali' ~ .' tl' I ~

,:~ n e~ I~ nwentars .... ~ z: ,pOliJ(~iOg~ .ze' ~c 15 e p r"y,~~-

'g,a,jqcych do siebie ·cegi~t D'~)m len stat nil .skarpi e~, VJ h~lt mozna. byte W,YWml ioskowac., le albro 'm,ia~ tal, gt~bokJe "fun dam!ent:y; al bo byt podpi \IvnhcZ1on y, .sug,erQ:wa{e-m, ,ie: wa,rto by

'" k ~ D . d L .. ·' ]8 prZe5ZU rae, '0 (ZaSU me] przeprowa ~,Z.t\1

,2: Kr.asnegOf. nikt tego [ednak nte 2'rob,~t

Obok trego obiektu. 'W czasle wojinYi 'W dworku zarzadcy rnieszkai klerownlk stadniny Kocha,.

Wspomnieni,a Lecha Zwirelto oraz ,Matta, Wit.ch:l:a, lU 5 ~,~ splataja _ ws p,61 n ~re og Iqda·r i sch ro n pod tyrn dworki em. Wyposazony byf w bardzo grube drzwi pancerne :Z, gumo~/~lmi uszczelkarni A, wtec bunkier ten wybudowano z my.S:lq 0 echron le p rze d atakiern g,az'Ow:lm,. Cz,Y tak daleko posunieta os'trOznO$)C: moze lmi[;ec cos wsp 61 nego ze zb ~ 0, ra m ~ Ko ch ,8. ''ill} ", "0 b 1 ~ ~ ski m paiacu '?

- Ro.zmaw>~atem, z m~ejscowymJ. M6wi'lii ze w l' 94:5' roku wszyscy uciekali z Krasnego

d R + • W" d . F' db" d

prze ;' osjanerm. ,,',,1 zteu po o =- no zarac 00-

wane' cij1e·iar6wkJ. ktore wyj,eidzaiy z rezyde'n~l~ ~ pcdkresla Mare·k Wachel.

Drugowojerma hlstoria Krasnego koouy sil~ wielklrn wybuchem ~ pozarern. Nierncy

.. ." 'K')' ~ne

Ir-~"""'~~· :,',1"0 ,., _ ',"

I ~-~lI~-~-V~~ "_ _ ._ [_ . . w.'

/,tl/

I llf'

I I II U

r , . \ ", \

\ '\ "

... .;

/

,

/

5zk.i c pr:zebiQgiu ,proill6w 'b,aaa,g PQ~lekt it,y~zn,yC:h. przep.row.adzon,'cli'iI, dzjjl~ki 5t!aJrs'lidolrn l-ec;JiTa I'wirelty

-

I

uciekajac podiozyll pod ~J~II~ ta.dunk;~ wybu.c.hoW€r,

CO' zatem staio 'S~~' Z calym wyposazeniern? ezy skarby z paiacu zostaly wywiezlone? Na, pewno nie wszystkie, Po 'wojn'~e ~ udzte

Dyrektor rnuzeum 'W Opinogorze koto Clechanowa. kt6ry zbiera pamiatki po za-

. k:J·' K d · . K . ~ k' h

rrnesz -·'.a;1Iej W ,crasne:m roo "l'~nle ". rasrns uc .:

twlerdzi, ze wci:ilz znajdu]e przedrnioty dawnego 'wyp.osaz'en ta pat31,cu~

- ad okol icznych rn ~eslk.an(6w kupi I;~smy posag Napole:Ol1La i popiersie ludwika Krasinskiego. IPra~o\\'n:i k PG R~u przypadkowo ednalazi rzezby podczas prac polowych, Z, przeka-

oJ} .' .' h,J' h I .if.

zovv 'vvle:my. ze stal,y Ollie, W : a up.al,acu.

M',ejsce to zdobHy jeszcze- 2 poztacan,e koni,e. Ktos zapew'ne my.s ~Iat z,e byty .zle' .ztota., T q utru drl ~a i ch ()dz,ysikan, i e _, m 6w i' jan usz .Kr61 ii k, dyrektor M.uzeum Ro,manty.zlmu w Opi'nog6- rze. kt6ry ,zgro In ad I it j uz. 0 kQto ,2,00 pa n1 i Clt'OO k po rodz:fni,e K:rasi~nsk!k,' . ,~ ,A~~e ni'eusta.nnie

d ·d· .... N I"

a naJ.. uJ:e Sle cos nowego.. . .. ,asze' muz'ea,ne

zbiory wzbogacif.y 'si'Ef n"edavvno Q zaby.tkq'w'e I'ustro,,, W"ir:.k.szosc eksponat6w mi~'ejscow'i j llZ jedn~k odsprzed all don;, okrqico m~

'Wsr-6d poszukiwaczy pojawifa sie tez nigdy rue sprawdzona plotka, ze pojedyncze egzemplarze bogato zdoblonych strzelb byty

, , ,

wydobywa n e' po wo j n j' e z ru in. Czyz:b y E r~ ch Koc h I"Z oc:zyw i sci e n ie

d . "" J ." ~ .' k I k ,r., A · I... ,f' ~",. I.... '

z ,''1Zy I wyw ezc S\1VeJ'Q- ei C:li'~ ~I ", rnoze uKryl JZl W swietn Ie zarnasko-

wanyrn bunkrze pod lewyrn skrzydlern majacc pewnosc, ze nikt tarn nie' dotrze? Ulmart w polskim wi'~zjen[u. 40 lat po wojnte. 'T~Jel:flinic~

'. J. b d b A b 1 .. , ,,' . r~... ,~ n'", '"

WZ[q\m' ze SO.':,q,:'.,O gro '. u .. ~ "y zaspoxoic oexawosc pOSZUrdW'aCZY.,

na lezy zaJ nwestowac w spacial i' styczn e ~ koszto wne bad ania ru in. a,b

t J-'k k le z motvk j.~

santo n,Y 'C.Z~IOWle .,2: wy_"r,ywaczem, porywa 5.t~ z' mot,ylr.'~ na Slonce,;

Zd j'r~ci,a,: arc hiwum Artura WoIosza

D.zh~'buj'e Lechowl ZwiIella za udosrepnienie sweQ.'Q. archiwum Ll teratura.

Lechoslaw Herz, Kosclol Kra5'iulski.ch, Spothanla z Zabyd~:laml'!, slerp'1en ~,g£.Hl S., Orlowshi " R, Ost flOW [:CZ. Erich Koch przed polsblrn SqdelTI. lvtON :1959. S. 'OrIO'Ws.'Ri. Ta,ie,mnlca. ~a.uieitera! Wa:r5Zf},\l?'CI, 1 g'gO. Anur \Uofosz. WUla :Edcha Kocha \v Krasnem. ~~aza.wsze 'Vl 1 998. nr

I..L s, 145-]S8,. Moniba Petsch, Dzreje budowlane rez-yd,encjii 'w Kra-

snem , M :1:11''''"0'·'' \V'!C'~,Q ] 9" 9,(;1, n r [:11

:.!I!l ~. 'f Ii] • '. !~~ _ ·W~~~ ~ . -' -g. J II. •

Krotlli ,- rzew'odniR' po Krasnem

Krasne to' '(;t,t! 13r7'2 ro~ll rOdow're gn.ia.zC~o' Krestnshtch herbu Slepawr.on

[ pfz,ytlo'tn1?~u 'KIDrwtn.+ Z t!ej nlazo:wiecbiej rd,d2~ny' poehodzi! m.In, ,z"y,emunt Krasinski autor ~ " te-boszle] Rome. Il", Palac '12t6ry jest OS~,'i powytsze' h.istqrlC zo.s'taf. \IJznle;sfon,y 'W ,XIX \vi!e~u r~rzez: AdoIfa Sc'h]mmelpfen'ntsa. 00 Ilie,.~ ,przyleg.a-i rozle~ljl dzts 'Zatni.e.d'bal1)1 p8r~. Krasne 4Wi,ijzane lest -,Z naZWiSRi,em, K0Ch~at ad .1 '9,:;'9 'fO.i2U., \ll'[etty Hitler pqdarQ'w,a'~' .mu te' tlI0~~aldrQ5e, (3ia'u'leitBr '[ozRazal zb~:~z·y;t d,awny palac i na jt:,ee.l rniejscu wy'budowa,e be'[onlow~ wfHe. Ja1<: wyni~a ,Z ,xiywjaau, s(o~Cfo.wis~owe~o Lecha Zwire:llyt- patac wGaIe ,n];€: 'zQsta.i' U7y'burz pny w '[ ~J3'~ 'fGaRU 'w, cal,eirG']. .g,o~t~zn~ Jj·etoTIowe} teczy'd:encj,~ 'qa'lUei tera postawrrono:'8 mieJscbl.l;eweqo stt·,zydla., Prawe sRrzydi~a netorntast z0stai,o podobno C~\~'stlO\:QD ZaChfJWan,e.'_ KOIC,Jj Ido Ronca '\ltojny; u,wazal si~ za '\vla5Ci~jeIa mrajijtRu. U't~d'Z:6~ tu, ~Jazd:y pO!qc!one z' POiQ'WBllJal,n] j IJlfzyj~:'£iami d,Ia. dyqnitsrzy XII r:l~eszy~, Odwteoza" tez odd,alan,}"" 0 SO bm .C.i.echaru),\v- gdzie :funlR'el~: bU'mlls,tfza s,~n~,awowal f~go s:~,cl~tr,~efliec. ~Pedcza:s Uf,tleJZZ~~ 'W 1945 ro~u FO,c;h roz~azaJw'q wdI~ wys:adzic w l,owietrz'e" We'dJ:u~ :m,','l?!jso:)Ryah .poam~uch el<:sp19,zj i by! t l~' sitn:y. ,z~ spre'W'Qdowa~ zt1walenie Sit ~ a fuas'[e~~!.HlUie' prQtar ,p.ra\itf.ego - zatho'wan€~o sR'pzy'dla, sta're,eo p\a.tacu. Po' 'W'ojnii€ ~w j.,~o pEwnmca,en 111ruel'sCQwr urzadzHt se-ble bin'o. ZtHeraU 5']~ tu ne pdlaflco;\.vRRren i ]mp[ezach.

,N'a 'pf2e:fo!Jliie. b~t 6,0 i 7.0 6i\vc:i3esny dyreb~to" s,la1dnhlY' rozR'az.a'l :r:o"Zebra,o ruinf; ar.Jl:umelituj4c8 Z€ qro,.zi za\va.1:en,i~ln. 1)10 ,dz~s zach,o\vsly si.~ tyfbQ :n-aqm,e'nty pi,WnEG i gruzy. W.s,zystbo porasta wysoba [raw'at.

#'

SLEDZTW'O

RADOStAW S,ZEWCZY,K

Z trawa komrastuie Jasny ,slwfezo wygar .. niety Iopataml plasek, Fotografta przsdsta .. w'ia~~Cica takle zdarzen i e' rraflta do n as ze] redakqi, N[e byloby w tym nic nadzwycza]nego, gdyby nie fakt, ze przedstawia ono prawdopodobnie Hnsatzgruppe (hwi~'~ po dokonaniu egzekuqt,

Ta fotografia krC4zyfa po g~eldach .starocl. Na pewno ki ~ kakrotn i e zmien mala w1a.-

£ , •• I P"" } k

scicte a. J ewrne rnaro to

zwrac afl' na n i' ~ uwage .e Ot

pamiatka z II wojny swiatowsj przedstawlajaca grupe ludzi 'W rnundurach. Takich zdj~c. $4 setki '~ nie przedstawi aj~ 01 ne w'i ~ kszej wartosc I, d la ko lekcjonercw fa tog rafrl . Ty m cz,as;€ m k i I ka szczegotow pozwala 'S~dzj(! ze nie Jest to . zwycza] ne " zdjecle wojskow·'e~, ale prawdopodob n i,e swi'adect\lvo zbrodni,

N't3, p lerwszyrn plan le z prawe] strony wida,c ezterech funkcjona ee riuszy SO (S kherheitsdienst) . 0- czy m S,Wifi a QCZat czarne patk] w'w docz n e n a KOt.n i e rzu jednego z n'~ ch 5tO j acego boki e m m 'Wsz..:Y''5r . .y n osza c h arakte ry stycz n e szare rnundury so ,2 \vykfadanym i koinierzarni. A fu nkcjonari usze S D n ie wyje,z'd,l.aJ i racze] \N teren na wycieczki. Ludzie W' mundurach i helrnach wldocznl po lewe] j w glebi, to nalprawdcpodobnl e] pollcjanci, .S,wiadc.z·", 0 tyrn ciem ne wylogl r~ka.w6w bluz mUndLlJfnwych",

l osci. lezy mialo to bylC zdjecie pamlatkowe'? Chyba nie. l.udzie wi docznl na n!~ m n i e p ozui q. nie Illaj:q na twarzach usrniechow, ani try m'fuj'qcy'Ch rnln. Iakich dokurnentujacych zbrndnicza dziaJa.i.nos( ,zdj~c znamy wiele. przez ~ata pokazywano

Hnsatzkorn man do ~ lczace ad " 00 do '1 50 osob 'W mundurach S'D., S2aCUje on, ze Einsatzgruppen zamordowaly okoro 60 tys .. osob 'W rea lzacji celu za_lkf:adaJ~.ceg~o likwl-

d· i k. T 1 ... • t ~

a,cJ'f/ WY2SZy(~1 warstw poisoege spoteczen-

- ~,~ ..... -,. . - ! . .'" " I' 'k.. • h Z· d ~

stwa, ~:I;~2Y,; Inte'~lgencJ ~ I pO~·SIf\,IC·· :''1,' o'w.

Kazda Hnsatzgruppe Ij'czyia, ad 600 do 1 000 pol i cjantow skl erowanych z roiny'Ch oddz~iJ()W polkyjnych, z' uzupetnleruern otrzyrnanyrn z oddz~.a~6w 'Wztffen·-SS Kazda z ni ch skiadaia si~ Z czterech I ub p i~'ci u '~i n-

k d (" J' d dar ., 'I h)

satz amman ,0 'Sh',.O zanan speqa nyc "

Ilub Sonderkornmando (sHy s;pedal ne). Wi@le z ~ych gru p byt:o dowodzonych przez czlonkow S[) lub RSHA~ Po karnpanii

bo majq na gfow'a.ch he1my. Kilku po .. f1~:c]:ant6w tlr2~rma 'topaty I u b si~ 0 nie opiera. ,Za nl'm i widoc2'ny fest wykop. Ki I '~u z n 'fch ,za.gl qda do n i ego. A p rzerjei, kopan i·a okop'ow' rub ro'wu prz€ciwczo-,

JJi • d" ~~b" f k·

iLgowe,go nle na. ZOr'fJl~lVad':''y' 'lJn"cJ")i·na.~

ri u SZI~ S D. Po.z:.a, ty m do tali ch P I' at zap.~-

d· ~ · ~'d ,. , '"III .

zona OY' pewn~e ~u. nOS,6 ()lVI/If ,nq. Moz-

na, wi~( domniem}fW'ic .. ZJE zdj~cle .lostafa wyko~ane' pra~vdo,p'odobni,e w (hwH~ PIO rozstrzel anj:u 'wi~·ks:z,ej grup'y ~Udli. Fotogra.f u wile (zn H i c.h 'W c hw:j I ~ ~ g,dy za(~eraJq s ardy swoje,j zb rodniczej d~i,afaJ'-

2.?- ODJ(.[f:yy..ICA .n 1/200?

je va) :ks~qzka(h. gazetach. fi I mach. A rnoze autorowl z:dJecj',a zalezalo m,u uchwyceniu ruch u. na fotografkznyrn autentyzrn ie'? ,A

.' b 'J- • I dki "W' t.. ~ ~ ~ d "

rnoze zro .'h J.€ ukrac "jl:em~' ... ]~'j~SZO$( II,U.: l~

na zd] ~C'i1u jest zwrocona do niego plecarn i .. C~, ktorych twarze 5~ w,tdoczne~ nle patrza w a b ] e k1yw ~ N i e·st:'e'ty fotograf a n i e jest 0 p'~ sanaco N'je 'w'·emy w'~;~c gdzie, ani w jakkh okolkznosclach zostata wykonana. Trudna okr'eS~l[ rniejsce tej egzekuc]l. W'i[::.ie wij,dalC tyl ko wzgorza, bez zad nych charakterystycz-

I, I . .r b d' 'L,,'-'. d ·

r~yc 11 e 1i2'm enlow,~ "Uf" yn,~owJ'" rze'w ,Itp"

Bye 'mlo.ze POZ;Q sta Ie k~atki f~ ~ mu :pozwo'iHyby powi'edzier( COSI wi~'cej~ A nmaie tylko to zdj'~Clr:e Jest jedynynl. n~emyml s'wi,adkil€m

b- d·' d [I:.. ~ E' k d I

Z. .rIOL nJ ol~onanejl prZf::Z _.IOS.atz: om,man I CL'

Plglcl~tk6w tej zbrodn'iczej 'folrma.cji na-

J ,. d' k' ...' dd . 1- h'- d

~e,zy os,zu.lwat s ~~ W '0.., :l'~a.illac _ Son er-

kornmando (oddi~a~y s"p,e.cjalne) utworzomyth pr,z-ed ,za,]~Lienl Austrti w ramach Sicherhe~;tspaHzei. MJaJy one prz'e,i~'(, "110,teri,at,Y' wyw'ladowcz.e oraz ~'nne, m'Q,g&ce priydac ,sJ~ pol tcji bezpi"eczelnstwa .. Zorga~ n ~lfJW·2J(ne. prZ~'l.: IR~jnha[:dta H,e:ydri(,ha przed atak'ilem na Po[sk~ 'Qddzia{y Ei:nsat-

~.2'grll p:pen prz,ydzi'e I ana 1)0 }eld l1e,j do k,ai'= d eji a "m i·' n jlem te-cki,ej., P.Qcz.qtkowio by to: h:h 5. p6ini[ej 6, kaczda podzi'elona. na 4

.I. Ii

wrzesruowej

oddziafy zos-taly z ikwidow,ane~

Ponownie utworzono je na kilka m~;esi,~cy przed atakiern Niemiec na ZSRR. juz W' styczniu '194" roku Heydrlch z~eldt podlegfym sobie sluzbom z RS H, A przygotowan ~e j edn ostek do duzych akcjl polkyjnych w szero ki m zakresie. W rn ajiu czteill lEi n satzgruppy b.yty gotowe do wkroczenia na zajrnowane tereny zaraz za

" ,. ., k . .. B 'I;."

arm 1(\ n remrecx q w cZ'aSI€ operaq ~ 'i· arna-

rossa" i M;',aty one rozkae zabijania na rnte]S(U korn lsar zy fun kcjona ri USl)' ko mu n istycz'nych oraz mordowanla: .elernentow 'wy\~,rIO-' towych i wszystkich Zyd6w W ~fuibi,e partii i panstwa" '" Otrzymaty' one tez praktyczn i e w:orrn,C} r~kl~ w' mordowenlu ludnosci cywilnejl na zaji~ty(h terenach. Ponlewaz z'a;cia.n tych nle mogtyby wyk.onywa>~ bel' Yil'edzy i porno-

"'!.I m... d ~d - ,....

cy poszczego nycn r owe. cow armu nlem'[eC~

k~e:j" eif byl i pofnfrormO'wa.n~i a tyrn .. ze ~11,a.JEl

d ,. I" I k· ., E"

U zl,e.ac w.sze· ·,]e:j po,moc,Y I ~n$atz,gruppen.

Szacuj1e si~ r. ie 'oddz'~a{y t.,e skfadaID,qce si~ z zotn'ierzy SS, fu nkcj onari U"szy s1U2by be',zp.i'e-

~ ~ (5 D) I" ,." k . I' • ('IllY" )

C2'e:n5twa ," I"j po ICjiiry·m!lna.,nej ,/~),.rIPO I

policJ~ por,z~dkoweJ (Ordpolize~) i Gestapo; zarnordowafyad '700 tys. do 1 mnion:a osob. 'p" k. '" . I] '. "'.;1. • I h

"0 za, ~ onczenlu ' wQJny SWii1iLUweJ w atat.

1947:~8 cz~sc do'w6dztwa E~nsatzgruppen zo.stafa 'QrS,£ldzona, pr.le·z ,Mi'~dz'ynaro.dow'y Try-

bult1"':1'!- 'W'" -ko' wy" w N~ol~ymllke d _

, ' I!l :I,g,l ': 'OjS,:,'· '::' ." '"" . JiJ : r .ze,.

'Z'd'" ., d ·1""" d' ki d

, ':::. J~C'.a u' Os1)~pn~ tsmy wro " aws .... H:~m u Or, ,,'"

diiaiiow ~ I nstytutu Pa.,m i ~c i N arodowe j. Bye

• ..,J. .. • b d' . 1'- d- . d . '"

m:oze w Przy.s~l QSCI " ~ zlenl,y II;l10g~·~ •.. , .oWl e '_ ZIElC

sh~ czegos ·w'i~.Cej 0 tej fotografil A moze Iktolryl z Czyte,1 nik6w ozpoznaj e .s.yDua(j~ ~V~ doczn2l, nC], zdj~ci: u"" Pr·nsi rny a kontakt z reda~cjq

II

I

'j! "

",'-Ie

i

, iiiI ,"., ::

a,,' e,--yj'5:-·~,i., I ~ i' c.:nl,·', Zo rue -.~ :y~,

na :·_oWt. ~,:O ',~ -'-il IJ: ,. II~e 2,:_'-

III

, ,'_ C " 51'"

~ 1

. --'r .eb ,- helm

Kpt .. broni pancerne] w s anle spocz' nku J ,rzy Mart,ykiewic,z wal:lczyf w etitarne] [ednostce 4, pufku panee 1'1fI ego, Mim,Q up ywuI [at aachowal '," pami'"ci wi'el@ ~yd,arzen ze SZ, aku bojowegc. [I zechclal :--odzieU'~ s.i,

n )I! - - .. C' I" k .[ '. k - - ' "

, ~' ,I Z ,I .zy e nl'l "a __ , ,i1J ", '·::rywcy' !!i

"',w kwietn lu '1 944 r. opusc ~ Ii,s my Bli ski Ws.clh6d 'j ca*y puik droga rnorska ruszy] do Wt'och ~ .. Skorp iony" - 4 putk pa[l cerny wraz z Cafq 2. Wars,zawsk~ B yg.adq; Pancer ... , n~ .. jake ostatnta w:~e:~ka. jednostka 1'1 Korpusu gen. Wtadysf:awa Andersa, 'wyruszyf trasa Z Aleksandrf do 'wtoch.

(zo{gi v~'ystana do Iarentu, zas cafy personel puiku i brygady po kllku dniach rej su ol b rzym un sta k :ii e rn p asaze rskl mobstuguJ~:cym kie:dys l~nJ~ z Anglii do AustraII r dotari do Neapolu. Nalezatem do wy,~ dziel one] grupy personelu. k 'ora 2, NeapoI u vvyst.ana zostaia do arnerykanskie] hazy w 'Iarencie po cdbior naszych Sherrnanow. Gdy dota rfy :zafog,ii czorgow. p r zez drag i Apulll i I~a~ab.l in tuszylismy nat gaslenkach 'W stron ~ Iron tu m Pa m ietarn, ze caty purk zeb I; ai' SIf~ VII po bl lzu rniasteczka Venaf~o ~'eiqcego v.v poblizu niemieckie] ~~l'itn.fi Gu~ stawa" ~ ktora z b i izn lacza '" l.in ~:,q H ~t!e ra" przecinaia 'W poprzek .apeninsk! but", Zac.~'~ns'my fJrzYZ\~,y(zaJa( !5!~ do nowego te~ renu" cly'~i do g-6r~ Co pra\vda brygada przesrlia ,(Z~SC'~owo g6rsk~ trening W libanie. I~cz Apenlny :byiy 'wyisze, wii~c QO~ dZienni'.e trzeba byfo ro(h~' projlezdz['t po stre rn 'j;,zcnacb ~ na k16ryc h n leba w'e 1,11 In j' el i:,~

SI11,Y wa~cz'J(. Zdobyfem nowe dosvvi,adcze~ n ~e ,- j'ako dovvodca c.zafgtt mtlsiai1en1 UVila~ :zac" gdyz si,edzla.1em na vV'ie2y tuz obok dziafa. kt6rego od.'.zut gdy strlelalis,m,y na po(hytosci~, :m6gt m n ie uderzyc w'cisn hi~te~ gOI w bak w~e,z:'y" M,o:i koledzYi Kaleta

'j [ast zebski, ~v t1e'n sposob 'od:n:res·I'i rany kolana i gro'V(/y. Gdy zblizal si~ terrnin brt\1vy. przyszed! rezkaz przemal owan ta czoigow,

- czarne fa.ty na piaskowyrn tile ~ teraz czerne ~'aty n a~az'af 0 n ,an i' esc n a. b razowoziel one tto zgodn ~ e z ~ol orytem ,ef' nu, T Z\f1I. czoiowka techn kzna p rzyspawala na bocznych pane erzac h dodatkowe pan ce rn Ie pfyty; jake oslon,~ sch renew amun icyj nych, Wtedy tez otrzym a I lsmy rozkaz in ai' owan i a nazw czotg6w ria "~lch dospawanych pty'_ tach oraz z tyfU. Te oznaczenia miafy' ulalW'!iC r~dentyfika(j~ dla nasze] piechoty. Naz.wy czoigow, ktore rnalowalem 'JV catyml 2 s zw ad ro rl ie 4 p utku I rozp oczy n .aty s iI ~ [l a, litere ,., PJ~ ~ .. Plgme]", .Pazur", rnoj Sherman otrzyrnai i rnie B Pirat", Pcdobn ie byte 'A' dwoch pozostalych szwadronach ,w plerwszym nazwy rozpoczynaiy ,Sil~' na

T" T" •• To' t;.~ - . . ..

j .. _ -'~; !apl r ; '" ~a.lll u,n' . W trzec~ m, ,zas na

S·- - S":at-y-r"' S·'an' 'o,'k'" P-rz:\p·:·""'ed,J. -to,z:", r"o- z-

Ii .FI! .l, t; 1:,11 , _,' III _ ____:,.,J![~ .. I .J~' _ .• _.'

kaz~ b,Y' za. kazdym (2~gll~em ci:qgnitc, pu:s,L'k~ z te,lefonenl 't'ij,Cl'l(q kab,I,em ,zatog~ i' zofnierzy p'~echoty." _ A,e'chan~'(y z 'Iak zwanego JREP~u~" kln~c na (z)(m 5w:r:at stoi prz:ecinaH panClerle L tytu c.zofgo,w; by do wnlitrza wpuscic prt;'ez, mlalutki' otw6r IkabeL Nieba~

~: .. 1 .. )If "'-..,.!J!J!;

Wlenl Oit\,azalO s I~, .ze pO'mys;~ 'ten n I,e zU.aJ

egzanl~ntJ i rata prata pO.5,Zfa na marne.

W pierw'szycl dni'ach maja. 'W rCz:as'~e, beiksi ~zy(dwy ch nncy'~ zacZ':~to n las p :rZ'es.u~,

·wac na pierwsza linie. Piechota wykooala spore defy dla C201g6w~ do kt6ryd, chowal, ismy nasze maszyny przykrywajac Ie slatkarni maskujacyrnl, Obok mego .. Pi: rata" :sta,{y d Z~: at a arty i~ e ryj ski e, 'wo/k6t ros,{y. 011 'I wki, nile' wolno sie byte ruszac w dzien \Jvh~c W tyrn czasie wojsko spare tub grato w OC2kJO~ zas \(J/ nocy teren .. oiywaf .... , 1 '1 V '1' 944 .- doczekalismy si~ godziny ., H" rozP oc z.y najace j b 'itw~. 0 godz. .23..,00 zrob if 0

0,. d bt' ~J" d '. JI B .

'S:I~ jasno 0..1 :)tS,l".o:w : rz~,a'li.&tefie roz-

rnieszczon e 0 bok m ego .Pirata ,. otwo rZ,y.ty

• I' h k b t '" d " .. P' [I.

',', " II" . ·;····1" '_ - . " - -. ,.,·1 .

ogren. lU, . Y nre .,- 0 oprsarua, OWO! I

C20rtg;i wyjlechaty l ziemlnych s:chron6w

~ zalogi r~~zyty na tak zwana .Droge Polskich :Saperowu zwana przez BrytyjCz.'Y~ k6w .Cavend ish Road JoI ,. Szwadro n. \~ ktorynl sfuzyfemr w stopniu plutonowego podchorazego powell 11J5zyfi po strornyrn zboczu, M,ars.2' by! powolny.bez przerwy rnusielisrny si ~ zatrzyrnywac . Non stop wybuchaiy pociski. trzeba bylo ~ Iwazac n a rannych l[ez21cycn abo k drogi, c iasno ~yt.iQ tak, iz ocieral ii.s:my sie pancerzern 0 skal nq, scianl~. CzofgL ktore ploszlty przed narn i' po se r pe nty n ac h po 111 ~ osty st raty ~ cz of::8' po r .. Bia.feckiego wylecllaf w povvietrze, na :stoi:ku min przeciwczofgowych. Cafa zafoga zginEE-' i,a. I nny czotg zakiino'waJ si~ w skale' i: oop:fetrD po kilku godl',i1nach przysz,edf rozkaz Z' dow'od2tw'a',r by zrzucfl'c go w prze" asc., bo zablokQw.a~ (at.21 drog~., a krwa-

'wiqca pife-chota [pozostata, bez l1aszl~go ~}an cernego 'wsparc~,a,. RJegu lacj a ru chu byf a fa.ta~na. w :z,otwim tempie p.arlj·s'm.y ,zbocza ' mi ,MOl1.l~ ICa]'Var~o w stro.n~ tzw. , .. Gard,ife~ ~ii"!. czyll"i prz~et~czy p.o'm,~~dzy wL~6'rzafmi $z~urmowanym:j' pr.zez pilechDt~ z Karpackiej i Krf'sowej dy"v~;z]i, .. Gdy ,ZQ:CZqt si~' swit" m6j .. ,Pfrat'·' ~)ra'w~e (Udenl plfzejechaf prz,ei: t~ g'Qlfskq c:le,s,nin~. gdzie n,ie ~,,:oina byte w og6le· m ane'wrov~ac., Jecha:t.o s i:~ ty I k.o d,o pl~zodu !ltUb do t.ytu. (rll trupa,ch iotnierzy f02j'echa,n yc h plrz:ez gQsien :fice Sh IS rma'n'o.w pts.al Melchior WanikO'wicz). Byio (orra:£' jasnieJi gdy przednie' czatg[f szvvadronu 'dotarty

d .J • k 'n" II~," V'" ~ · d .... '

iQ m,ai'eJ0't11 n.~l ~ : ~s ,a Vi S· 211,arOwa1,a :Sle

l]!m,ocniioina pr.zez niemieckilch .s.paao(hro,n.ia.r,zy Mass Albanetall kt6rC\ mie!h~mly z,ajqc Czotg:r z n,al\ivami ro,zpaczynajq.cynii :si~ na litere' ,I. pn ustawHy si;~ w po~ko11'e i nasz ,~,w'od,zO!' :kpt. Dre,llcih.a.rz rozKa'z'at czekac na nr.QIS,lq p~echot~,. bez [lkt6rej

Dll""o' D~, b:,I; il"':JI1 U'(' ill '::!In ~ m' - i '1i"Ii ~m " z'a kaz" dtxm

'~. ,r6U J{:~-~ _i)lj(Jli llU . ~~lb[], II .'~ -,_,_''_'l_.j'

krzakJem m6gf si edz~ec strzeJI,ec ,z, prze(iw ..

O_:KRY\YC.o\ ] II ~OO_,

'3~'

..... ,

pancerna .' rusznica, Po drodze widzlellsrny pancerne '51 ady ubi egiych natarc« spalone I u b uszkodzone Sherrnany staly ria strornych zboczach,

W' nasze] Il bazi e .. byte, 'W zgl ~dn i e spo _, kojnie, w'i~( bractwo pootwlersio klapy 1 cieka wi e rozgladaio s 1r:. wokol.Teren .bym pusty. p lechoty brak Sherrn an przewozijc.y rozkiadany most ,zaryt sle "v'll skarple :r nile ru s,zyf dal e], a most. kto ry p rzewozii [0 kaz af sie zupelnle bezuzyteczny. W takle] dziwnej atmosferze min ~to k~ ~ ka godzl n, po.z-

t dnlem oowrocli . h '

nym popo u, rnern powrocrra piechota rno-

I·' ld j,. ~ d . ...iI

20 rue I,,~; itC w strorte CZOi,gOWIl gc zre poa

oslona pancerzy by to wzglednle bezpiecznle. Donoszono rei 2, dolu zaopatrzenie [il gora amunkyinych skrzynek szybko rosla. V~ted.Y' odezwafa sJe; n~'emi'.ecka arty:rer~a i :c:afa dol'fn!ka ,za.mllle'nHa s[~ w pieki'o. P.oci,s k~ wa" Ii t)1' ta k g~sto" it j e d'yn y,m, s'e n.s a w,_ rlym \lvyj'sciem by~o siedzen]e 'W (z[ofigu ~ub pod nim. Za(z~~:i1s 11}1 dtugij' 'tydzi',en na nnH ~"Gardz:ieln = Mass Albaneta. D'strzaf ,arty~e-

• II:~·' b'" ., 'Ii~ .. . ..' fe .. ' N . ~ .

ry] S.:I~J . ,Yi WYJ qt ~o wo c ~~.z 1\1 • [ .... as.ze CZOl g

podJezdza,fly po dwa do wylotu doHnk~'

i wal Hy W' wykryte, cele az do wykrmczen ia arnunlcji m Potem cofaJy sle ustepujac rniej-

,- -

sea nastepne] parze. By]smy' czarnl ad

kurzu ~' pylu, Pewnega dnia, g[dy znajdowai[em sl ~~ p oza czolgi ern, obok mego '0' P irata" wybuc hi' pocisk n lie'ml]ecki 1 zapal i~

L. k' . ~

sterte skrzyne . z ,amunlcJq~

,M,y5"af~m,; ze juz po rnnie,

lecz eksplozja 111 ie nastaplia. Kie,dys o zrnroku do naszej gnrskle] .bazy" dotart

M- ~ h '. 'W!' kowi J. b . k- P' .• t ~i .. ~C .-_,1 or •..... an OWICZ, stan'll .0,0, " [ Ira a

i ,za,czqf z b i 'e rae re I aci e 0 d of ce ra w I i'ot .. nierzy ja si'edz~c vv wiezy obserwowaiern teren, by ktos nie' ustrzelit zacnego goscta.

o hwl -I" d -I . ~,jI ~ ., II., ., K fie" 'j'

110 (-.\1\11 I na lec.~aly nH:~mleCI&~e '",' u -er r

l d,z'iat spod M.ont[e Cai ro i Llsi'yszai,e 11 stowa - ,.,No mLlsl~ si,~ gdzi[es schovvac", boO je'5tem ,za, wielki"" i :po chwHi mirstrz M,ell[chior z5zedt ~,a dot Gdy- podeszli do nas s:aperzy. kpt. DreHchatz wydat rol' kaZ'.. by cz'ofgi daly if" o'Sfon~~ I ka,zdy czofg powo· lutku ruszaf maj~, pod s.ob~ patrol s'aperski. kt6ry ~rlQzolnh!' probo'waf nJz'br-aja'c

_ 4 OnlQRY\vc ". '~ ! /2002

miny, N:iest[ety straty byfy ogromne Ziy~'ismy si[~ 2: t,ym['1 chiopakarnl, a p40 kilku

dni h I d ~." ,t" '" ~i.. ;, ~

. ruacn og q. ausmy reszno kornpann sape-

r6,w wy· bite] oenlem z krn-ow i artvlerii

J -' '.. . ,,: -,' '.'. ..__ 0" ' ,. " .,,' , " :.if - ,. I_, .•

~ • k-'" .1" • .' I' if

Z ws;(~e: lOSC~ q nasze czotgi wai LY

w wykryte, "swietnire zarnaskowane cele, ale

d ~ 1'·.1" u • r.., t ,.

na a stansrny W' nuejscu, ~Cf g w starou

.Z mlnami przeciwpancernyml ~iei:Bccymi na

n .' d d b j. b - b "on' n~ - Z:o· stale m·' , 'I~ as.z:ej •. ro.ze . Yl, I. e-ll·· Iy.,' :. ~ ·"·,f~; ... '

.. '.'. le obr '" h d .' '1 4 'V-' 'iJvV pam '[~(J w~e'_ e 0 _' r.azow z tyc,-c ,-: n~. -_. _ '.,

W 944 t. widzlatern. jak por; ,Z.otJn:iercz:~/k: rodern z Sanoka pod swoirn czolglern (zyseJ bu'ty" [0 zrnroku Niemcy rozpocze!l pieklelny oglien, artyleryjski. Patrzylem przez peryskop nci to rorze wybuchow dookola i nagle

djJ. IL b .,j... k IIl"ii Z·'· ...... J. '.

o rarnek roz 11'1 1111 peryssop. ror; ormer-

czyk c:ie'ka.w'y~, (0 si~' dzle]e i u (h,Y lit 'kJa,p.~ vl/ie~ty.~ ~v'ysun[q{ gt.ow~ w heirnie. a po chwil i' ustyszalerr w radio, ze osuwa sle do czolgu martwy ~

odlamek, przebU helm,

S{or"ce zachodzlto na czerwono, traged:lla rozegrata si'f: ,ok. 15 nl od mega n Pirata", 16 V 1944 r. kpt, Drefkharz przeorganizowal plutony czofg6w. por .. Bf,dkTe'w[cz wsiadt do rnojego .Pirata", gdyZ w [ego

" ., d·J. d .. n... .

wozie wysiacro ra- to. a ja Ja~o strze ec

· dt ,. d . a, P' .. d[

prz:esla ,: 'L@m s~'e .• '0 w'~ezy ',i _- 'az:ura.· '-i owo-

d '. · M·· '~k · 1....... J h ~['.

azon ego przez :s rerz, r,. ,a(!OWla.J\~" ecr all '~-

Sm)l do wylotu kotltny, Gdy zobaczytem z n is zczo lin y f 0 I wark Mas s A I ba.n eta i strzel !-

t d '1' d b d kc . d k Il-.,'

em, ,2'._ zraia r a :/u.ynow I, ,0 xup nra

tych kamlenl. Okazato sh~; ,Ie kazda z nich kryla rnaiy 50(· ron. Pojawit sii[~ niernieckl p atroi san itarrry, przerwalem ogle n ~ a po chwili dale] strzelaiern .. ~ tak do wyczerpaniiia am un icj i'. no(~ nast2!.pH:a zmi'.ana. ostrzai' prz'ejq{' nast_~pny czo~g~ 17 V' '1944 r:;, 2'110"· WU 2aJa2tem s [~ n[ap zecfw f;olvvarku., ,. Pij:-

'~-p I'· - .'J.

rat I ."azu r o,gn Hc:m na v~prost roz:nos,h'y

(e ~~e \~ te re n 1. e . Pate m nas.:tqp i:fI a z ml ia n 2l), \va..zow' i; t,ak bez pr,zerwy. l,a: V 1944 [ provvadziHsmy Ib.ez.ustannh; ogieBl, a ,saperZjl .powo.l·tku :o,zm inovvy'wali d.rog1\[I' kt6'rq mie il'smy j.echa,c+ Mus~e~ismy ~j'w,azac, a~y

,; h' .. 'd'" ~ "'.. · d

~( _. n I e zwru:az,:zyc g'qS ren'l ca.m I! pOim I~'·· .,zy

!Il ... , A 1"" Com "I: If"'!, r'aco- wall' ·1

11\ .. ,[W [I: -Y ,,[', I I!"'" _ '., .. ~[ ..

P~echota ruszy{,a do nowegQl~ drug~ego sclturmUi a my clqgle drepta,ll~smy w rni'ejscu z po:wodu mi'n~ R~nkiem 1 [8, V' otr.zymafem rozkaz - bez w,zgl~du na, m:h'l_Y naprz6d,! Roz'kaz 0 roz.kaz~ aJe· j.ak go wykonac_. gdy w'i da:c gO!')1 m oki~ml tak lwane tellerm,·'ny, pofoione no(~ prze,z INiemcO'w .. 5 aper.zy b laty mi wst~ga m 'i wytyczyl ~ ul:i c.z .. ~~~ kt6r'1 ru.s.zyl ts. rny, (:zotg sjefi'", M,ac-ko,-

W·]:ak-,'::;:!i W' kto,"'·r\rm J~e··ch'aJe·m: [lI"us""lyJli din PII"'Z,)F'II,,",

,,',_"',,'ulil ). ", ',' _y !. ,- ~ ,J ii l~ l,,~.llj V _II ,U

d.. II:,..' 1- I nJ . Il... 'I! ..

, U I 'p[c CnlW' ~ I fO'.z 'e'lSJ. S I'~ P (]twa{ny~ UJ ,IK,.

kt6ra zerwaJa g:.q;sieni'ce" U£lyszafeml w radio gfos, por. Biatkiewk:la: ~.Jur 1,

-I ~! . h I 'I ii" P' h "1·'" b k

wy eClial na mlnac. _.... .0 [,W~ I 0 0'

., l-.' ... "'-h

unl'erUCa;!I,omlonego ~,PazuJa na mlnac_

wylecL!f ma,] .. P~ rat"' ,z: por. Blaiec.kim" ZostaUsm1Y zatrzymani: t.uZ obok Mass AI-

banety z ws.ci'ektosc'i' walqe z dZ':~at i krn-

"" . krvl I p' T" k 'F

CfW W' wy :: ryte ce ,e.. ~ owo ~ I wszyst .Q U C~-

chio, Po kHk.u dniach huku to byf:o (OS nowego. Powoli sierz. Ma(~ow,ia.k otworzyf klape, wsz.yscy zacZ"~I'Frsmy rOlgl'4.dac

,. iekawi k..f W' '. k

sre 1(I·e:·,a\w!e 'wO:Q'~,O~ ',.' teJ CISZY ,2 ·.rza,-

II ... ~ "L· ' 'P"," ;. d ,. ... ,

If'..O'W II xarn ten ISt\ 2a(Z~~'liy poe nos I C. ,S:I ~

ludzkie postade. brud ne, wym~czone'" :2: kllkud niowyrn zarostern, To byll nasi piechurzy .. z pierwszego natarcia z 1 'V l' 1944 r., ktorzy cu de m ocal e'~ i. Z.a.c.z~ I B~ my ratowac tych nieszczesnlkow ~ w ruch

J. da l ..., .i" .' srt..

poszra w'o a I racje zywnoscrowe. "t\,Oro

II sta f n i em .~ ec k.i ost rzal, sap e rzy 'sz'y b ko rozrninowall droge I ,zaJogi~ czoigew z-acz,~ty ,m,ysz~ow'ac po pobejcwisku. Ws.zr:'~ dzie I eze U po legll. n ism ieccy 5 pad arch ron larze oraz nasl strzeky I saperzy, W pow'j etrzu un osil s i f;11 zapach rozkladajacych s'il~ cla], Znalaztem helm rnem leckiegc spadochrcniarza, kl6ry sfuiy~ rni poznte] w czotgu - byt po prostu praktyczny, Gdy ogl ad alern sc h ro ny s padoch ro n i arzy, kt6~ re z raklm uporem n lszczylem I zauwazyme III ,I ze byf\y to 2 - 3 oso bewe ja my, swietni;e zamaskowans w terenle, 'POC2U-

'.. d' ., ~

, ern S.,I~ str aszrue zm~czo~y - ty' zien

W akq i ,II ~v hu ku, w brudzle ~ p rawi e b ez

sn" Gd' 'd- oczywarar b k me:

.1 U. : I 'Y 0 P·':,· rvwarern ooo nego

uszkodzo 11 ego "I' Pi rata ". zau 'waiyf',e;m, ze W strone klasztoru szedi gen. VI1'. Anders

t b r!. p' I' , boi ,

ze sz a:'owq: 5Wltq. osz I na pQr.~OJOWi-

sko, a ja po pos;if.ku zawi·n.qfenl si~ w ko(e i t'r,adycyjn~e, utozytem do :s,n' pod Cz.of,giem.

Tal byta -;~-i'erw5,za s,pok}oj,na hOC

0- d tugod"n ~Ia R"a~ 'no' do' w··IICIod" - ·r . t- ~ Si'lP

'~ 'j' )1'.1 .:. ,:. - '. - _I, _' :Ur;;;:i ZI'all,em '~l'''i:'~

z.e kpt. 01 re I 'il c h a.r,Z' zwo.faf 'W m i,~dz.y (za s;'i e

d f'" ~ W' blr, ks

a praw~ O,Jc;erqw,. __ PO-'.',YI I~U gru py 'e' ~

II' d j. , ." k' ,. k

.p.O, owa,'1 za,po.mJlf1Ia"ny nlemleC_·,'1 paC!IS·.,.

Zgi n~1 i kpt. f:w.anoiwski ~ por" Bortnpwski, zas kp', " DI're ~ i c harz zO,sta-t ra.n n y. Lu dzie ,g!nel'i w g'fu.pi spos6b.,

5 heir man to b:yf' d.ob ry czoi'g. PO:(Zqt~o·~ wo m i el r s:m_y (zoig i ,z: ~r6tki' m i arm'ata. m,~

7'5 . d j" ~ . '~ w',

, mm, pote'mosta Ismy tzw,. i'I,IIQng _

przec:iwpancerne Ikali'be·r 75 Imm, 'W pufku bryfy te'i czotg~ z:e sp'ych.acza.m~ or,az tzv~, i~drq;gowinai' s;pecJal_n:~e przysto.sow,ane do pr.ze'w102'U faszyny do z;i.sypywa.ni,i. poto-

'L,~· "W' il, .. # • .. t-·_ .'C __ ~i~' ._j", ....

1&0\1\"'. __ I~oncu w'OJny a r.zymat smy (2:01151

z' armatam~ ka.l, l' OS 'mml. Kazdy (ZO~& pu~ku mliaf po o.bu struna:ch w~elY wy·ma .. lilowan·ego s'korpi'ona na tie rombu ,; Rysun-

- .

ki ·te rahil'r starzy m.ajstrow·iJe np. patl

IKuznwarz., W' ,za.todze by{o nas p[~(i" ~ nile~ stet". n'~:gdy nie b)~fy to z,atogi state·, gdy''z' straty w a.k(j~ by~y spore' ifJ rota.cja [udl.i byf,a d~za., Wo:j'enna drog,a p,rzez Wlochy to, tem.at morzie, W' u'Gardz:i eli'" IN i €HTIC;Y rOrzbii I ij: m i Pi P~ra'ta". now)' czotg nazwaJisIlly u Pfrat II·~. 'N ie-stlety. za~'oga zrn i en i'afa mi' s,h; s.zybk.Q,. Pa.m[~tam'i' jak ,gtUP~iO gin~1'r I u.dzi'e~ M.6.j ki'ero'wca - KJ amecki p l~,zed bttw~ ',stat na w':ezy t zaktadaJ poci'ski dym n Ie do tzw, gari'acz-a. 'G,d,Y' to- Z'o bac,z,Y = fern krzyknqtem, by zszedf... lPadli tyl~[ko

jeden strzai, Gartacz wyp.alit mu w brzuch,

• ,. II,. lar. Przewi do szn

c I ~'z,~o go ra n.ll ac, rZerWi ell ,0 n 0 go ' . 0 SZp ~-

tal a, iecz zmart, bo pornlmc zakazu IIe.ka~ rza napii .si,~ wo.dy. B:yf to plerwszy polegty w calyrn puiku .'1

Stalismy podczas jednego ze .stare wokdrt ogien, pelno piechoty a mL6:~' kierowca pancemy _ Broda nagle powiedziat, ie mus~

n Z b "j. ~." Ih. k

, .. rla strone . .'a: ronh~lm mOW'lq(" zeluy wy' o~

rzystal puste tuski, N' agl e ustyszaie m se rl Ie· z rnaszynowego czolgow ego km-u, Pytam, (0 si~~ stato - strz'elec powiedzi'at: ,i Broda zabliJtyu. Pom'~mo iakalu wychylif si',~ z wf'azu i .podc['lgn81f: do g6ry thvvyta:IT;qc luf~ k:m-u", tam d·oszlo do zw'ar(.:ra,

Dostal serif w ,b zuch.

Pod Ankonq uda.~'o :mi' si~' btysnqc ta.Ilente 111, Kpt, Orel:i charl' fozkazat uderzenle na wprust. Ja n i e u.styszalem tego rozkaznJ i petnym gaze,m .. ,Pirat'; boanit drogq wj'echat w srodek niemli'eckie,go b,atalionu.", Jecha{em,

- - ~'J przow:!"d'I' "na wp li"ioet SA.

na .;nosa I.I~' ~L UJq(" ze. 'n· ... _, ~" . .j, :"t

dzra~a "p'rzec:iwnatncerne (ZOtoi meg"'o (20-,

I _ .1 . Il,l!J • • [~._ I" _ .,', .', _,~. .~. .

~O'we',go plutonu jrechaiy za,wsze' za. rnnq, W';) strz ela.{e'm wted y ,caJ~ 'a:mun ii' cj~ , J aka

·WQJE,NNI5 W&POM

fup dostaio St~ narn n[,em.i'e.tkf;e dzialo samobiezne I' Homisse" i dwa czoigi PzKpfw l'li' VI wersll 'sztabowe]. Kpt, Drelkharz, u ktorego bytem diugo .. na cenzurowanyrn", po bitwie publicznie , ... podszedi do rnnle, wyciqgn'lf

- ke I '. d . J -p ~ , ., II' rrek"

r~ ~ i p:ow]e ,I Zla.l: I~ - rzepraszam C~ ~~ jI u r ~: ,

Wtedy zasluzytem na gwlazdke POldPPfUCZ= nika za .akcj~ pod IFH,otrano, Czasern byte to wbrew logics - rntodzl ludzie piadli na]wYZSZq (en~, Pamletarn typowa alkcJ~ bojoWq;. ostry niemtecki Qrg~ein" ja. .Piratern" prowadzitem .. Schermana" dowodzon ego przez miodego podchorazego, U'Staw~feml J ego czolg za osfon q' teren OW~ i .. Pi rate' m ... pojechalem po drugi czotg, by go podprowadzic, 'INagil:e zobaczylem, ze ten mlody ldiota 'lvyjechaf zza osrony Zostai trafiony nlemiecklm poclskiern kalibru 88 mm. Z pieci U I udzl we wnetrzu, 19~nltito dwoch ,_ w wi e'zy,. Z pod cho razego zostaly tyl ko nogr. a kisrowca dostal O.K. 300 odtarnkow,

Pod Ankona nlernieckl poclsk spalil rni ~~ Pir rata I, I ~~ '~ do konca woj ny dowodzltern .Piratern III" r Skorpion to DYf cie·ka.ijvy paton. Parnietarn historie w'~e W'f'oszeC'h" gdzie napotkal ismy cafe tch gn iazdo. Ogi'len nierniecki byf:' pctezny, a wokot petno pi:echoty. Wtedy wfasn ie kpt, D:reH charz zorganizowa] odprawe obok kamiennego rnurku, Zeszli'smy Z' czo{gow czarnl ad dymu ,~ kurzu, na wp6f gtusi' ~ ·w tyrn momencie pedsk _ i,eml·~ecki wytuskaf z m urku _j,@den kami'~n ukal.ruj'qc gniazdo s~orpionow. C~Y' to 'woJenne fatum - ni'e 'wiem, Kamren '\~T6cH n.a m:iejsce. a m.y rus.zy Hsmy dah~j. na prz6d. 'Nas,z4_ zaprzyJaznionq j'ednos,tkq byt .. 3118 Gdartski .Dl)lwizjon M,ys:liv"ski~'" Lot n'~ cy I~jwo.;t~ ~ i"' n as; re k reacy] n 'j e· n a.d 21~ e~· n1 i~. ,a, 'my odwd.zi'~('za~ Ir:'.s.my si~' IPr2eja,id'lk~ naszYlmi czo~gamL, Nieraz !otnky ,pyta~~'f.lak my w'ytrzymuje,my te1n hatas. hu.k j' dym, 'V:I/ewnqtrz, A, to' d ~a nas byt' to ch 'I eb P Qwsze'd n i. Cd y \\10.1 n a. s i ~ skon.czyfa ro.zstatle m s ie z ~1,Pirate'm ~II·'·. ,Mys~r;o. ze poszedf na zh:>m.

\Vspomnle.n. \vys~:U( hcd ,Andr2:~j IOle:j 120 Zd}~ci a;, a rchi \vum J:-~rzeQ"o lVlarEyRilew] cza

W~D . OWKI ODI(,Rywc:6w

I7D' '7'1 r!i:':t A1.1'l' C'U''IJFl a-'ll" 4· 4Jl~-~;l!!'i' ~l~K"': ~

- - 'I -

'---. ,Z'5 _. - C, ,r~_~k~e kl .. j'nt __ k'l'aszt- -rze ka,p ,cy

W_iiwnicac'h, z:anku w 'Ka,m'[eifcu P'adulsldm spot~~waj~ ~dQbno k'D\$iZtow n~t(i l!lIikll',yt:e _11~e.z, zam'o:zilych s:dach£ i£,6w

W:e w,s,chodni(,h :pro'wincjach • Rzeczpospo li'te:j, 5,zc:zeg6Inie w XV 'I i XVII 'w'iek,u11 wszy'stk,o 'b,ylo wf,ksze ni,i 'W ,innych dzie'ln.icach~ Tam 1Polacy od,"no,s'i~i 'Majw:il~,ksze zwyci~s,twa i doznawaf n,ajldot,kl~w;szyc kllt:s,kll Tam doc,hod,zi]i do najwi~lks,zy'ch, fortun j budowall :najw5,panjals.le rezydencje. 'Tam tez, W' momentach nC"znyc~h zagro,ze'n powlerzali zlemi skarb,ywi~k~ sze ~ 'n.ii gd zie i ndzle] W' RZE!,c:z:pos',pol ite j ;;

A po jej upadku, W wyobraznl iudowycill Tak jak W:at~~w Rzewuski .Ernir" - podroz-

baJarl.Y 'j wyksZltafconyth 11 i terat6w" skarby teo n i k, m i~os,ni k ko n'i arabskkh, ktory po ojcu

sta]y .si'~, jeszcze bardzie] PQ(iqgajqce., Sewerynie, niestaWtllYf:n targowiczaninle

J ozef I g ~ a cy K raszews k I 'W wydan Y ch odzi edz 1 (zyf' p eten p rze p'y('h u bare kov~'y P'o;=

w 18.39 r~ ,.Wspomni[~:n·~a[h Wo1ynia, Po'~esi'a. Iac w PO'dl~or[a,(h \N Ziemi Cz@rwin~,s,k.i['€j.

~' llitw,yr,. ap~,sujq.c potaione na Polesiu rnia- jak pisal Aleksander Jeiowieck!' ·w' .. ,.Mofich steczko K~m i'en Koszyrs~:~ Ina) eZI~(e do rod LJ wsp 0 mn 'j e otach ", 'Wa(~a"\1V I. ni e mO,gf sh~ zto-

Kraskkich, opowiada histone skarbow zako- ta dogospodarowac, my~laf ze .si~' go doko-

panych W' podzlemiach zamku Sanguszkow, pie" !\lu:~af skarbu, 0 ktoryrn mu baba (wie,j'=

kt6ry n i:egdys tarn S ~~ wznosil: ~.J aki 5 starzec s ka czarown ka ~ Z. S.) powledzl afa. rnarz:yf' w P\[)~zaJowie; dowied2:ia,ws'lY 9r,~ 0 przybyc~'u 0 edna:l,ezIenlu ojaowej skrytki w· murarh zamKras'k:kkh, dat im 0. tyrn \t\"~adQmos;c bardzo ku w Podhorcach i juz si.~ zabierai burzye te

's,zc:ze:grnovvq., Rozp.ow~'ed zi at. ze W si en i w lsi m.u ry~, iA w kom natach tego palacu pelno byto

latarrria lub ad niej k6fko~, te przec~v1/ kafka bogatych '$prl~t6w i bronl kosztowne]. pe~nQr

Jest 5kle'p,h2ni'e w podtodze. plwnka, w nie] osobllwoscl ze 'ws:&:,ystk~(h cl"~5'd: 5wiata .. a nie kufer z pJeni;~~dln'j'. TCI \t\tiadomoISiC'~q zebral 'byte gdzie SPOC~~,( '~vygQdniIE(. I byt:b:y' zapewfa m f ~ i t1'; zd lr eto posad zk~" 0.0 k ryto - jak ne s,pragnion,Y gotowki rom anty(zny E mit pcm (l\lV'j t starze c ~ pi wn i c~ . n aw at 'W n ~: e] szedi w s1'a,d y Led "6chows.ki ego, gdyb~y n ~e kufer .. ' ale \v kuvrze n,'fe bvfo ~kaJ"b6w!l.

)" z - ,~ - j- ,- t ii - , _. z- 'h '-k - I'~ -- "'" ," h

~< ~ ~"'h k·gln'4, w aJemnu:ytt", 0 ';0 lCl,nOSCla[ ,~,

~., rasiccy pop,rze5ta~~' na ty'c pO'S£U ,··1-

'wanj,a_,ch. okazali $il~ r02s.~;dnh~js.i od A,nto= nilego Ledochawskie,g9. ktory VII 1816 r. nakala~ 'wy.sad2'.ic 'W powfetr,z',e 'm,ury rodowe'go 055'01 i na w na.d.zie ~. ze d powij'i~$('i o s:karbach tam l~kJ'yty'(h '5\ prawd2i~ve" Z.awi6dt si:r: srod.le" ah:~ przecl'ei znaJait nasl adowcow,. ZamQ..z:n'~ zlrem ian ~e cie.r;~:riel i W'OWC2dS na (hn)n~ cz ny b:F ak go;t6'w kJi j' II u'~ dow'ij baja.nia tr.ak.to'wa.~1 po'wainie. I i'c:zijt , ie '~v ten s:po$,6b podreperujq s\ve budi'ety.

gdy po przegranej :b~tw'rle p'od :D,atS2U-

. ,

wem z woj s.kam i rosyjsk ~Inij' w T 831 [, prze=,

kradat s'[.~ do GalicJ~ przez. gran.iczny Zbruc2', ,Dzhclo' To.zb i6,rKowE powi.QcHo s,i~~, nato m~.ast carS,kr em'u sena.torOw~" ktOfJl W POfOW Ie :XIX ){U ~~e'cii:;a, \tvszedf w pas j,a,d an i'e .l3JTI ku 5 aog,U's,:tkoIW Vv S'm 0 Ian ac,h w da'\rvnym p owl eci~e o r5z;anski"ml ha ws,ehod n [m pogran itzu Rz,€!(zpo~polit~j. Sangu:szkovvi,e w' zdil1ian la Smo~, iany oddali W' }('VI wij'e,ku dobra poto2on,e

26 'O~)KRV1~"CA, 1. 1/2002

w oko~;k,a(h K'owi'a, na WbtynhJ ~' dlatego ~N'lnli:'e:s.liarly W' ·1 6,26 [, zarn ek nazwali 'Biafy m

iIJ".,"" ~ R- d' ~" .' d' .

N.JJ\~rV II em. "e2y.< ow alii ~ w n UTI ,.-, ,0 P i e:rwSle~go

rozbioru, k.i edy to ich dob-ra skonfts~owa.ne' zostaly przez carytl~., Zamek zniszczony w czasi e 'W~ojny P 6i'nocnej byt ju i w(l.wc:zas w ru i n ie . a le legend a Q skarbach ukrytych w jego podziemiach nadal i~a wsrod okcIlh::zt1j1ch m~e$zkcui(6w,. NI'e apart si~ jej j' Si'Je'm lonow [ vs efe'kci:e [ego bszowoenych ,ZreSZ1q

- ~ d ,., b ,. 'L-,

staran, . 1.1$ ria otoczonyrn .. agnarru rn,mczjlSb\,U'

w Smolanach wznosi 's:ii:~ tylko resztka ceglane] w'iezy+. A, gdzles ped zlernla nada:1 czekajq nat swych cdkrywcow 5~a,rby zakopane przez San gusl.k6w"

ztoto i kosztownosci clekajct tel na sm~atkfJw w prz;epastn,~J(h podziernlach na]wazn ~ e j sze j t wi e rd z)J kresow e jl, R~'lecz p 05 P'Dlitej, w KaiTlre:ri(~ Podolskim nazywanyrn ~" Brd'm:~ do RZieclpospoll'itei'" I ,. PoIs.oc1mi Ter~ rno pllam l" . K:f edy zw ledzalern t~ twierd 2J"~ 'w losna '~99 '7; r, m ie] scowy m ito5n] k sta roiyt=,

n o~sc,i Anato ~ ij '0 mel ianowi cz paprowadzH m n ie so b aszty p hjthowej na. Starym Zarn ku i

b ., . · . . d 'l!i ._ • d I t

ro " lCic taJ em n K"Z-q rrn n ~ .stVIf Ner . cl:'IJiI; j' tz 0 m a. az .

dokum,E!,nt sw'Ladcz~,cy 0 tym; ze w J'oc.hach tej wi@ly podols:ka $zt:achta ukryla,.swe s'~arby tuz :prz~ d inwazj EI: Turw'w \N 1 67 Z r. ,A ukry:ti }e'l3k do b r:ze, .ie a n~' n~~ 'E'ld z-cy, kta fZy ,z;al~ ii' !lKam:i e-

., • ~" ." ,r • • d 'Il~ ,

n~ ec w tym s amjrfm ro~.u an 'II p~()ln:l:eJs~ spac '~o-,

blen:y i poszukiwaae n i e zdot~a:l:i' ich ad na[eze" ~ [e prawdy w tiej opowlesc'i = nh~\ Wiadomo!, pewne natom tast ze Stary Zamek \1iJ Kam'i,eni-

• j- Ik .. ·'·I'~·.,;- . ~ d . h r:

cu mlla"~ !f.J I i Ka paz U:lm 0\111 po l U~ m nyc ~i~a.l':8l~'

t" k h' d " ·

•. 'c .' . .-, ': ' •• ' , •. :. • . .• , " Ii' .-, - -.

rna f)W wy ;orzys;~jtwany~ n111t., ._Z}i I nny,m I

j aka (l~ iki e' wJ~~d er1 ie, J ,e:S1Cz.e po IU, padku Rze(zpos.po~ ii:tej p rzetrz,ym,ywano tu kon.fe,de-

-

.!Ii • d' C:~1Ik. ~. k" '.

tlWa~jO az g' y '"J-;Ilm'~,elnl(: ~

1 .. "'11 b '" . I!l.. ... .'.

ssaroow :SW.OU:w:lil piernez-

nych (kt6ry,ch curarn tenze ze,garmir$'trzmJaf) , uszaIq~ do ptacenia Tatarom. ba-

-,

rYfki j edne] ;PMnej cze rwo-

ny(~ ztotycn domacac sj~ ni.e m6gt:: rozemlal zrazu, ze j2\ syn j ego. idac do l itwy t: wo1sk iern va ~Glf ze soba, Lecz 'gdy za pisanlern swojem w te] materyjej po,..,

'j- ....:I' iadomosc

WZI f\1 co syna wiar omosc

ze [e] nle tylko nle brat ale f nile wid2~at, kazal 'Onega n1ib~go svvego podskarblego

Il.. ,...lJ,.; ,.".. I '. .. •

t:a,~ (HUgo tyran izowac, az po rnewo n Ire rnus [I a(~

Sir.r:, przyznac nle tylko do ukradzenia te]

b n ~I:'" • • • " J' J .. k'

, arym, u(zynll'ws:,zy zone Jego wspo nmern tel

kradzj'eiYi ale! tez i do niecnot ~ arnorow z nirq p,op1ef.tHanych. Za tq. wiadomosda Ch m ~,elrn:rcJJ niedfugo delfberuJq(j obr6ci'\iVSZ)/ m:rtosc, swojq. kt6r'q rnlal nadl\iV}lczAjnq, do niejJ w gniew, nie tak dla ukrad~ibne:go ztota, jail dla skradzionegal falai kazal 'kh oboje tak j.alk;b wn actu bywalil ztat(:lel 'i'. nago zw lazawszy po spbtu powie$lfe, .. ". A kilka owych berzek peln ych cze r~ wonych ztotych polskkh dukatow nadal gd,z'lire,sr spoczywa pod ziernia wSubotowie.

Nadal tez nie wyja.s,n[ol1a jest sprawa dornn iernanego u krycia po lskic h kle j not6w koronnych, rzekorno zabranych z wawelskiego' skarbca przed wtargnieciern tam P ru s akow VV 1 i' 95 r. ~ wyw j' ezi onych 1 ukrytych 'W k!asltorze' Kapur.yn6'w we 'wtodztr~ 'm~er,zu 'Wo-fynskim. W€'rsi~ tak:q ro,zpawszechniaf juz JO'achim lelew'ei n.a fa.mach ,~Lotn ~k6w pillll !~en 11J'j!ctwa tufa,clej Po ~sk[" (,Brukse',I,a, 185'9). gdzh~~' 5tw'iefd2~t~ 'iii !~'patrilot.Yiczne r*i'ce' W' (h\rvilr kra,dzie,z'Y '$ .. karbca

W katedl:",z~ wi:teni,s'kiej o.dn'al'e'ziDfilO 'W' 1985: ,r. $ka!rb~ 0 , ~ti-:ym Z~ ~ otMinileU n~we,t nUJzea!'rmh::y

ratow barskich a zdetrornzcwany kr61 pisai :prosby do rosyj'skftej carycy 0 kh utaska,wi'e,=, ni'e., J e-st wiec prawdop odobne, ~e W' zaoo-

-: iii! J J. ,~

rnn iane], zagruzcwane] plwnky sp.o cz.ywaj 21

:kosztow:nos:ti pcdolskkh 5ziachc,icOw Z'toJzone tam W obawle przed turerka nawata

, ~ ,,1~.

Na odkry~vc6w czeka tez skarb ~,Krwawego Chrnlela" kozackiego hetmana i przywddcy 'w~e,~kregQt antypol skiego powstanla, Behdana 'zenobius2'a Chr11i'ern ~ckiillego. Pochedzity one, ,2 rabun k6w p olskich rn last, dworoW ~ zostaty ukryte p rzez Chmlela w dw6c h miejscach, W Su botowie, na'~ezq_cy'm do n ie- 8",0 jeszcze przed wybuchern powstanla w ~ 64 8 r~,~ l\ezClcy rn n a naj da lszyc h kresach Rzeczpospo itej 'W starostwie czeh.rynslrjm oraz W' HadziacztJ. gdz[€' 10 lat p6irlliej' Je,go, nast~p(a Jan (Iwan) Wyhowski zaVl.f'i1er,21f ugo-, d~ z Rzeczp.os,poli'tq. Fr.an~ii:szek R.a.wi:ta-,Gaw~ ron..s'ki w ksirqzce -.Olstatn~' Chm,I'elnlczko'" tw'i'erdzH~ ie Wyhow,ski m~al zatniar wykopa(, skarby. Ch m le ~ nl i c1k i ego w H adzi'a~'lu i u (i ec ,l nimi do Polsk~. Przedw,stawl'f nlU si~' jednak syn ~Chmi'elct J\e:rzy' Ourysz"a)1 popi!era.ny przez k02ak6w ,zap,orosklch. Skarby. pozosafy 'W ziemi I' zap.ewrHt~ spoay.waj~ tam do dz·s..

,~na(le:l potoczyty sil~ osy skaib6w zakopanych ~v Subotowi'e. j'esijcze z.a zyda. Chmilielnic'kiego laiinteresowata 5i'~ :ni'nl'~ jego ,zona. pi~kna Helena ,Z' Dzik[ch POI. 0 kt6r:q tak wytrwa~e ry\val izowat ze SWYll1l s'mierte~'nym 'wmgi'e'm podstarosc~m czehry nskilTi Dan i,e:~,elm r "'ap~'·.<l'- k" R\I\IL~a I ~ ~ i""Ii' '. j, ta-k zap' al ("7\f!iJ\Jin 9'e ~. ' ," HilS :Irtm. _'j ,~. ,~Zuw.a::~ , ~'; '.' ' , ,:: ~y:.dLJ ~"

hjstorycy twieiro.2q, ~z §edl1ym~ i to w(a~e ni'e najmn'il~j wat.nym, .2 pO'wod6w j.ego buntu v{tobec R2!~p06po!ii:tej i p6zn:[ej:sz)lch kNJ,awyc hi' tragi cznych tego nast~p5t~V. :byi:a wtas~ nie o~va ph:kna l~eh~f1,a .. Zdobyf J~ w kon(u i pos,lubit ]iUZ' Jako pogro;nlca Rz~\CZP05politej po zwY'(i~.skich bitwa,~'h pod ZCrttymi 'Wbda~11 ~. Ko r.su 11 :fe'm i P~fa.~vca;m ~ ,. Po ,k,i~s(e wojsk kozac.kich pod B,eresteczkiem w 165-1 r. sprav ty p r"lyhrafy jed nak n iekorzystny d la nh~go obr6t WSp6fczesny :mt~ 5tanistaw O,sw~~c~'m p!:i.rsat w ·s;wym di'aJiuszu: nPod ten~e' czas Smile.Slna 0 Chmie;~nil(klim [j'@go z-onie przyszia w:ilado,mosc. ,le' w pevifnyn1 zegarni lrstrzu; kt6- r' go so b ~e cd n1~'la la, lOch m ilstrz,a dan ego mjata~ zakochawszy sir:r Ii: ,z~wY'c2ajl1i'e z nie'm! rob if'a oi ecnat_y i tnfi'zovv'f:" :gdZ'ie 'mog:fa" szlkode fizyn ita. D~uga tQ m 'f~dzy ~i i m ~ rn .s.e'creto

zdola,fy un'ieslc jednq: tyUwl ko-.oln~ Bolesta,wa" j aka sz.a.n own e pal~' ad rum P:o,~ski I' ztozyfy' jq w mJejsce bezph?czne, pod strai [udi w'iernych sweJ ojczy.zn fe .. W tym,

·'samym roku w Paryztl ukazafo ,si~ dzJet~9 leonard'a. Chocki pt. ""IUsque ad finem .. Z:y= woty 11 a rodow-eJ"", Auto~ przy iywoci.e Tadeusza Kosc~u:szk~', przedstaw'iajq:c zaj~cie Krakowa przez Prus,awlw po p.rz,egranej b~t\;V[e po·d SzcL,eko([nami, napisat ",Wszakl:e, koro~, ny i berta po~skiezosta1Y oca1tone ,z:e skarbca taml~owego ~ n~:e' ukalq si~ ai: pr.zy zuptelnej Iniepodh~'giosc.i Pblskr'" Z ko~:e'~ VII K~~akawij'e. w stulecie i'n$urekcJ.i: kO$(~uszkow'Skiej pojla= wif.a: si'~ bros-zura zatytutowana ,.Krak6w w roku 1794'" kt6rej autor~ kapUc.yirlski zakann i k wactaw NQrwa~()iwslki,. pOIV!Jofuj:,C}c s,i,~ 'na n~edrukowa,nCl kTon'i~ swego zgrromadze:.ni'a. opi'saf zawHq. pe-tn21 nIebezpieczens!w drog~ krolewskh:h regaJi6w z wawe~sk.i'ego skarbca do aktua~negb mi'@jsca ic:h ukrycia 'Vll€ ~odzm mTerskirh ,klasrlorle kapucyn6w. WS,tystkie· wspomnLane lnformacje pOVlltorzyt Wa.~lery E,I~as2 Ra,dzi',kows;l(~ W' 'wyd'aneJ w '] 8:9.8 r" mr() nnQg~~a:fi:i kr6~ iewsk h9,gO rn ~~eC2a koronacYJnego pt. ~~S.z.(Z)erbi,ec alba rni·ecz Bo,'

I ....J.' rL • OJ it] • d 'P ~ t, - - ka..,.ll,;...

~e~;~,a:wow.slf;.J .' rOWlal_,a anI ~Z' I~oronne S_"'i uy

PgeO$taty~, ~~'\A" tem tJ'kr)J( ru we,' WtodZlI! mli1erzu

do :r. 1 842 ~ skad je wskutek poszukiwan rzadu rosyjskJego~ rnusiano prZeW[I.'eZIc. Vii inne rnleisee. W papierach bowlern, po s~mi'e~(~ ks, b lskupa Ci edszowskiego znalezt ana w~,adomos,c, >0 ukrycin poJ:skkh koran we, W~odz[mierzu i zaraz] e tam szukano, lecz nadarernn le "',. lFakt n ieznalezlenia przez carskich urzedn i k6'w koran we Wtodzinlierzu wcale 'Jedlnak nie zraz if p Q,zn i e j szyc h PiOS2 U ki 'Vv a.c~y. :IP r ze ci ez brak odkrycta wcale nie swiadczy 0 tym, ,ze skarb nie lstnle]e, a raczej mformuje, ze poszukiwacz nie mraI szczesda r Ikomp,et~ncJL Dlatego tez klasztorem kapucynaw w,e Wfbdzirnierzu W'otynrskilill zainteresowali S'ii~ r6w'niez, przedstawiciele wfadz odrodzone] Polski, Latern 19Z0 i", przybyla do', tego rntasteczka eklpa poszukiwawcza delegowana przez samega naczel nego wodza ~ J6zefa Piisudsklego, kt6rq klerowai dyrektor Muzeum Narodcwego VJe Lwowie Bran i S1tlW' Gembarzewski. .Eksped,y(j~' towarzy.sl'yf wiel ki rozglos W' prasie ~ dlatego zapewne zniederpl iwien i dzienn ika rska n atarczywosci(} poszukiwacze po zejs ... ciu do podzieml kap cynskiego kosclola ogtosHL ze znalezli to.aego szukall 'i jake dow6d przedstawlll omsza{C!" okuta skrzysie, ktore] zawartosct jednek nie (hc~lefl~ okazac. Sensacyjna wiadornosc obiegla Polske, po'w5zechni'e domagano si'l? pub,~j:cznej prezentacjl skarbu, nawet na forum selmowyrn zgtaszano \v te] sprawle interpelacje. 'VVreslcie wydzial p rasowy Mil n isrerstwa Woj n~' zmuszony byt do zmiany stanowiska; n n owa wskaznwka 0 rniejscu ukrycia ~nsygni6w lkr6h~w'skich sktonita, p .. mn'n~stra do poszuk~wan w (je~lu sprawdzeni'a pos,iadanych 'W te~ S,P1ra'w['e' i nforma'~j i, I€cz badan ia te n~e ~d~a~ty wyn i k6~v ladow,a~raj;qcy[h"'. 2 miesirqce, p6ini'ej~ we wrze~niu 192:0 ~. spra,wozdanie Z owy.ch prac poszuk~w,a,wczy(h sporzqdzi't Tlowni'ez' ,goSp:odarz ow'ego m:iejsca probosz'cz para:fii we Wlo~, dz,~m,j:erzu. WofYI;skirn ts. pra~at M~anow~kt Jego zdaniem jakl~s

'l ..... , 'b Llf ~...Ii' k db"

5~r,,~y zos,talj' Jeiuna' 'wy, oyte

Z po,dtfemi :kosciro~'a kapucyn6w f "W tajemn rey '\iVywh:!zione do Wats,za~ wy~ SJlra\fva. n.'adal wi ~c n ie J.[est 2.a .. , konczona.

R6wn[e' n i,e1a.sno 'prledstaVi/ia.

S],~ spra\va_ k~e]not6w koronnych Mad i: Be'rrladotte 1 11lat-

i.onki napoJeonsk~ego

Imarszaika, kt6ry jako

8\ohid'all Chmielnic ... z' , kfad~ iez ba!fylki'

~ ~,

~etwonww

kazat ]1owies~'t io.;n, ii ,jej kodi{i'nka .. Kadl' .z t]lmu ~,Olftiefn, i mieczem"

1]:'

,,"""

I. . ,

"Wlt ·0 K ¥WCOW

Karo'l] X,:IV byf ,za,fo~yc.~,eh:~m dynastii kr6:~e'w~, skie] panujace] do dzis W' Szwecjl, Pod konlec 19,33 r prasa ogolnopolska i wllenska doncsita ie w jednyrn ,2: bankow Wi!na zdeponowany jest cenny zbior rega.low: .. dwa d~iademy 'w·e:kszy r mniejszy, naszyinik rnlsternle W)/konan_y, oraz kolczykl, Kolla sklada sle ponoc z 1,8, kamlenl mozalkowych r oprawlonych W' zloto. a wy,sadzana. jest pertarnl llonskirni, ktoryml ozdoblone sa, r6wn~ei ogniwa fqCl~Ce karnee, Podobnie wykcnane s·~ obydwa diademy I' kokzyki. Cafosc zas zawlerata 2 600 perel ldealnle e k!rqgrtych '. Kle j noty te 'wy:konaf zfotni k wfoski na zamowten ·~Ie cesarza Napoleona I p kt6ry ofiia;rowa{ [e zonle marszai 'ka Bernadette i pozen iejszego kr-6:~,a, S:zwe'cj.i W' dn iu kh ~UUbU"'i,

Dziennlkarze dowledzteli sle r6wniez.ze w d rugie] polowle XIX wleku kl e] noty te W,Ystawiono na licytacj~ w Paryzu, gdz1ie' zakuplta

" Ill.., 11\...'- P ~'d' t.· (~). Roki k' .

je nranma r2ezi···,ZleCL\d,.· ... z 1~·"Oll\jl:sze . V'll powie-

die poni:e,wierskjm, ad n[ej tez, Juz po pie'lwszej wojnle mial J~ nabyc Adam lottoczko zatrud . nion.y jako geornetra W' maj'ltku hrablego jana Przezdl.ie(k'~ego' w RokIszkach. r6wno cze

sn I' e ' 't- ru,...;!ln· '; ~cy .s'I· pi. Iha' n dl I am-" z'a:- :Ih,u III ... r¥.W\1m ~

~l' ,.' 1 U. I ~ ... ' " _" "r:. _J , '. ~' , • , '-- T r, -. II.) _;i ",v ~ . y' ~

prrzedrnIQta,m~'., kt6re skupowat po upadajq·· cych litewskich dw.orac:h. W okn=s~je ,mi~dzy-' wojennym byf on Juz' czt'owi,ekiiem zamo~nym. posl.adacze m d uzego anrtykw,ari at.u w KO'wn i.EL

Dz:iennikarz'e odkryli taki'e" ii, zani~m sz,wedzkie' !k.lejnoty kor~nne' zna!a,z,fy s·~ w j:edny:m, 2: 'wi~en.sckich bank6wi ,~(h nowy vvtaSc.id:e~: us ifiowaf ]Ie :sp:rzed ac i ~v ~ym ce,lu p·odr6iowa.t do Ryg] , :Kr6!ewca i B,er·lijna. Rotenc:jalnjlch nabyw'c6w odstrasz,a~a j ednak wyseka cena. kt6rej domagaf s~fi Tofioczko za. 6w skarb (500 tys. 6w'Czes.nych zfoty(h~ ezy-If w przybl'izeni"- 5-0 mliUon6w ob,ecnyclh) oral brak pewnosc'i, (0 do po(hodz;e,nia tych pr.zed:miotow~ Po powrocli"e, do Polski Tottaczko pertraktowa~ z pi~.,zeds.taw~c~er~'st\vern, sm,ed2,~d,ego koncemu' Z'~patczanego Krligera~ kt.6ry by! \~16twczas monopol i.s~ w produkcji ,zap.ale k na ryn ku pols ki m . 'i kt6ry zalm j1erzaf podebno zakupic kt,l)'~ews.kct biiu~er'h~;. aby ofiarovvac. J~ .aktua.lnie panujijc)l'm w s.zvvecJ~ s1Jadkobiellc.o.ml MarH B-r~lr~adotte,. Pech j ed-· nak chci,a.~, ze W' tym ("zas,'"e koncern Krnge-, ra ,zbankrutowal i wycofaJ s~~ ,z: trans.akcji.. Za ku pu odm,o-w'i I i li6wn i ez' .J ubi lerzy a,msterd·amscy i nowQ'jor5C,Y. do kt6rych lwracaJ s i:~' ,l o'fre rlJq~ po,s~' ad~acz or,Y gi n aJ rl ,e'go s karb U~.

Zn~ech~co ny n l'epowodz1en ~ am i. sto jqC)I na p:l'iogu bankructwa z racJii powaznycwydatk6w' na, po-d:roze,I Toffoczko

DiO' ··t'o~ w- :'1 b- 'yt- Itf'pr,",-adac''': l~jl~I'; n- ·o··ty

b,-r -' ". '::.,1,. '_ ;:!fl. ,_ 1_ 4~,~'; 1.. ... 11\1 ~JI I, ,n 1 '.

,~a 5· ;tys"" dcda.rOw

ale nawet w tyml przypadku nie znalarl' nabywf.y. wyJechai do Kowna. .zabier~i9c za.pewne ze sobq ow taj1emnkz)I :;]~arb .. na kto= ryrnl miaf zafoblc wmefki1i? pieniqdt!lE:,. Jakie byty dati sze liQsy szwedzkk h i0egal i6w' do dz!s n.i e

,'iadomo'~ (hoc, przez kilka rat .Je..szczEI .snuto na. ten te,m,at do'mysty. Pajllwi:aty 5;['~ m,Jn.

i:'U~Ir::+'I·IGo .?'~ O···W· " . s:zw· ·':·e··d· I·Z··k·l" lii!':rt"'arb" ,11~'rlo·~-i~,e·:-:'w:· s-k"I"' 2·--::n8.· j'=

.~ (:~fil .•. .JiL ~.I! L~ ." .. . .'" .. ; .. _ ~,f;... . ~. ··'lV: 1 :1 I"" ". ~ I· . ~

dujijiCY s.i~' w rl~ka(h polskie,go antykwariusza ni:e byf nriczyml wi~l(:ej jak 'fa"lsyfiKat1em, spryt-,

• ,co k " bt d" k

n~ rntstyn .acJ~ 0' .. ~ICZOnq na .: U.ly zys .,',.

8e,£ w2{tpienia istnial natornlast i istnleje nadal skarbiec Katedry \Ali lenskle] 'i' a jego prry,gody i perypetie 5'q podobne do burzliwych i osow skarbow kres QW')lch '.

Zaczeto go grornadzk od CZaSlJ chrztu Litwy 'W '32'7 r~. a, pierwsze drogocenne przedrn iotv lit -- '·r7' --e "f mdowali wo"'wcz"'!ll

.II, pC: '" .:1;)' ,uurg.~~n U U': ': ~·.·l. ,.\'., .. as

sam k.r61: Jag ietto ;~ ks i~~ Wito~d ~ W' ich 51ady przez stu lsda s,pie's.zy~i' na~i2amoin~·ej:s.i· obywatele Rzeczpcspolite] Obojga Narod6vv+ Iragedia z.dar.lyfa. s.i'~ w potowie XJJI I wieku, kledy to wojska rosyj:skie okupujace 'Wi~nol (1 655- I 61(11) razgrabHy naj;cenniejsz~ CZ,~S( skarbca, Reszte zdorano ukryc 'W R62anej, rezydenc] i nalezace] do Sapiehow, To _ co ocalato ze skarbu wr6dlo do KatedryWilen·ski'eji w 1 667" r. ad te] pory pomnazano g'o nlsustannie az do, wrzesnia 193'9 r.o kiedy to w obi iczu sowleckle] hlW.az]i zarnurowan 0 go

,", dnel ,,~ "... t " A k ''''M~ i'l

W Jel neJ ze soan SNV~~, 'yn~.- u· r }iLO go tak

do b rze I z'e po woJ n i e rn i e j see. to' u I ~g1fJo zapo ~

• •

rnrueruu,

S,krytk" odkryU ,przypa1d'kowo,

w 1 985 I~ .. praGown~c.y imu£eum, 'W kt6rre w ~zasach ZSRR przeksztatcone zostato ·wn~·_. trze kate dry,. M,tjl ze a~ n icy. w·5 rod ktory (h :znajdowaw{ ·s.~'~ Romlua~qas Budrys. dyrektor Litewsk'~e'go M,ul.e~m Sztuki~ U'zytkow'ej~ postanow~H zatai'c ten fakt. a;b~w~ajqc shi. ie wiadze ktQm u n r,sty,czn e wyw ~'.QZ21 ,bezc.e n ne zabytk'~ z 'W'i.~[na." S'w~ taje,mn.ic~' ujawl1Ui do~· p'~ero po 1'3 lata.ch I W , 998 r., 8 lat po odz,ys.kan 'i u p rrZ,ez L itw~ n:~ e pod l[egfol5.,('I. Cafy ten zbhlr ponad 2130 dziet s'·zwki sakral nej: mozna dzi:s' og~qda( na 'wystawi1e uch~escijan-, s.tWO w 5ztuce Litwy~' eks:p'onowanej w Mlz:@um, S2tllUk~ UiytkoweJ. Kolekcj:a m,a status I'itewskiej: :relik.wi~ narodowleJ, ,a jej najstarszym €'ks ponab~li1 jest rell' i' kwi'arz s:w, . .stan i-, sJawa. ofiarowany katedrze w 1387 r.

Wiel,@: i' nny(h kresQwycn skarb6w'. SZ:[Zl€<gbln'i1e 'y.ch ro:·zinnych. sp-ocrywa nadal gdz~,es w t~,emi w ,zapomni8niu. Ukr_ywane w posplech U I' W ob ~ kZlI :z~gro±e:n '~a., p rzy z.towrog~m bla'sku pfonq_cych d\yor6w i patacow. na pro,i:no oCZ:! k.u j ,?t. na s.wych prawow'itych wtaS,ci:c i1e,~j., Oi ~ym. gdzi1e szuikac. uwainy m dociekHwy czytelnlk dowie si~ b.ez tr:t:ldu

z 1i,ektury wleloturnowych "Dzweji6w' rezydenc.j i na dawnych kresac h Rzeczpos po ~~ i te] ~" Rg~·

mana Aftanazego, opr'acDw;aFi Antoniego

IU b ,.- k' Ii') d ~.. h 'L"

.r r -ans lego - , .. rO zwonne na zgd5{ZCZ8( ,11-

tw,Y i Ru s'i "'! ~. Pro m e moria, z Czarn ego .$..2:1 a-

~i ... , ,.1 M to ~"" '.,' I' . l... ," .

,I\.U '" .. ,: e:men " ~'re:sowe . ,Z ,lcznyc"!11 pa.m [~t:-

n [k6w czasow I, wo] n~y :sw~:at.owej ,I rewa:! ucj i bolszewkkle] i' I,~ wojny sw'iatowej,. a nawet z beletryzowanych wspornn ~en takkh ja k ;. Po= zoga" Zof[iKessak- Szcuck{ji,ej. ezy .. Burza ad Wscnodu" MarH Duni n-Kozickie] i

Jest wi ec czego szu kae i to :IT1 i e ~yl 00· w rui nach dawnych kresowych dworow, pala .. cow. zamk6w, :i kosciot6v;l. Nawet przypadek

" .. ~ dk ... b

moze uczyruc nas o:I:·.rY'Ncam~ '.€2Cennego

skarbu j przemienk b~ledak6,w w bogaczy Tak

, '11.. d I.... • •• ki ~ hf ~ .

la:t\ w przypac t\LU. WI~~lS' rcn c~'_]:opco,w ze 'W,SI

M.i el n i (a w pow iecie Borszrzow, ktorzy w 1878 r. znal'eili na brzegu rniejscowego

, .

potoku z.btdr staroiytny,ch wyrob6w z kruszcu

.. .

A· t t, . .j 8' .,... Sl» ik G"

u ~or ~ .~a.'~la .. ·,O'r:5ZCZ:OW· W ... '; ::~Qwnl . U '._ eo-

grafkznyrn iKralestwa Pbllsklego i Lit'N}''' napi-

J .• , ",,.' .... ~ ~ b d I "" Wi-

sal, IZ ".C!!~S( sxart U 0·· zna aZ(iOW przez ... ro-

dZ'i'mierza hr Dzieduszyckiego odkuplone za 60 .000 zt ~ skf'adGtj~(e sl~ ze i~f;otej korony i: ki'lku itotych kI1am'er. uzna~~; uczen;i~ za ,s,i~g:aj q_ce bardzo ad I egflej sta.ro:Zytnos( i . n lekt6r:zy z ni (11 urtrzym ujq II Z€ lm,ogq to b yt.. :~nsygn [Ja kroiewskie ~yrusa." Ikrol~:a Pe,rsovv. kt6ry wo~u= '~Ai.... Z M~' - a'~s::ilg.a.t~m ;"1 ~,~,J- - '" ~ po' 0+' -- . m an ei

]~~ .'."' ~~'_~I riI.' I mUS'lull Sl'\i:" .',- ,: :'Ij,rzy' .• JI

II!~ ~ ". . f - Ill... D' · 'S d

t..~~s(e splesln ~e c.o' at' i\u'.una.Jowl. 'ct· _z:q

ani te'z. ie w te j uci"eczee in sygn i a .Z)ostaty zalkopane pon~,ewai ni,e.podobienstw€.'m bytro d Ia. Cyru:sa i jego stuiby da,~lej je 'wieie. a n Ie ch claf; by s i ~ dostafy Ido r-,q k n i e p r l.yj ac h5t. '~I'

Ja'kl e byty dalsze los y tego :be.zc:e nnego znalezi'.ska nie 'wiadomo. pe\vne je'.st jednak. ie ria kresac.h daw,[1ej Rz)eczpospolitej, gdlle

k b'l. ,J- • 1 .. ,.- . • • •. h d · I ..

Vi/SZyst 0 -")10 W ~~ze nl,Z W' ~nnyC:: ,; z~e n[~

each:: dobra ,i[em~kj:e',. paf:ac.e'. woj.enmle okrucirenstwa i bohat.erstwa. r6wniez pozos,tajqGe, tam nada~ w ukry',du 5karby olsnit nas Im,og~

• a...... •• gd. . d . . b'~ I' .... ,·

'WI~~zym," rnz .:,. z~e H121eJ .jaS:~ien1.

Opub11k,ow·a.ny fra,qment pochOd.2i z bsi.&i9~ .zdzisl awa SR.ro1<:·a i;~SRSlirby. pol s:b :I"! dost~p n ej w K'silff.~ar.n] O'db:ryw,c'y rOlt. autof. archiwum. ,11\V\V .. Hm,.onetpl

~ iiBW'S't.y' ksipl9ta SflQRlladii 'I skar,by ba, WIlen*: . ladleU Gorn,.

'\., .' ~ .

riiiiiiiiiiiii _

Wyf{·e1niDni zan1D\fJ/ien ~e IJJOS i", . prZeSMla( nil adres,: jI,)OD;KR:YWCA~\ 53-0 1'~' Wrod'a,wJ ul. Tur i,ejiQ1wa ,2tl/1

...... " , · .J

imfi~ if 'l1'Ilazwi5l1!if .

rozmi ar . r I "
art,ykufu ko Qr cena ~J '" ~ rt ~,
nazwa IIDSC wa I:..l":C

"
,
I
I I 1
1
~ I
Pfatine odblorze .. KO.S2t _fJ! rze's'ytkl ,~ zamawi a.1 IQi. razem:
~ ,zy_ ~OnQ5'1
~, "~ ",' • • ' ••• ' •• , " ~ •••••.•••• " ,. ~ ••.• ~ " • • + • " • ~ " " '." " ~ ., • " "I a

kod"~ ®.dtGwy mJteJS(lOW01if

" " ~ .' • • " • ". .,...... '. .' a • •• ..,." - ., • , , • , ' , •• ' • .' • • " • • , • -0:1

Uil ica lilT" aoml1

[zm,s;': uo\SGbowa zMqa Haidtzki mogf-a Q i _

podjiemliach wi,ete dtri.. ZlcdIDwiic'ze . e b, a-

~a'- -'-~ edwle kiEka-dzif'-Jif'l lOin

l'1ibiJ'4,ftIY l1a£z.eh~y. Jar-edaw' ALntasi ~ . inltel1ty wnie m,y,il i na.:d

Qn,epcj4 'g:az-et)J

Haa i·dti~ b,unk . p.l!"owokG!waiy flu, dal.~;k, OS'luti~t;.£h. fUt16w

Ophl(}o" Ifli~o! nie~p'F~ijaj,\i[~j pogqd, ~akon_.(z:.y~UiI 's.I:'~ grl:lbo P'~l pib:loc,V. Potem :byfy tradywJne 1,aJ~~ia 'w p..~dgrulla,~~ DvsNllsjom II ~kar&3~& Die byta kon~a

Us~pt!ljilta nii\clJel'lhfIJ.

J«a,l1iwa, L~mpaMM ria gtOWlN' :ma. ,jiu.i: 1y~ kil ~akMp.:Y. w €'~dla('h

j,la, batfiledre,fs flJ'IP TO'P IIORS lTD~, 1,P44)

Helm AT Mk' ,fI' W 'wer~jj mot~IdDwej

adrlie ,battl@-, &- prttt;l"/t~Ji na.d}(isldej IAS1fR C'RAfT ",fORM (D'E :GD", QUEBEC)

RamizeJk)1, sk6nana t~w. ,~ ,lea,tlter J erlin~J (rok p,rod~ J ,1143 J

Helm AT Mk 't' w wer:sji dla zaldg' tzo#g6w

...

Trzewiki ezarne 2 groszkuwanej sktiJY

Rt:kawice skorzane (role prod. 1944)

Pas z szelkami

f(abu1Jl uniwenalne 2 fadownicami

KawaJeryjsld bandolier. C%~d~jena IJQjedmcze ladownicel

~u...,.._ _

MOre potem noszene

iIaRasie

Brytyjsld gficersid pas ,~5amhrown~ z koaJicyjkfJ ; iabq dQ szabli (rokRrod. J9.38)

DQ dj§4 SQzowN- Adam BICh ZdifCfa: Hero Colle.ction M undur I oporqtEz:enie nHero follmitil~ z Pomania Kon-sultacla~ Adam Beth Krz rtot moskowsld

n,fi, n'O·-'c":lf.I.A~:·lH s·'. ·Z~··~~·~Civ~K-~· l<f"U.,!II ,LV.Lt - ";W -' ,J-;;;.W I,:_:: ;t..r~ _ .

ARMIA 'SZYTA NA MIAR.~

Po kl¥51ce 'francj~ :r:Z'iI:1d generata 'WI'adlys:taw',a, S.i:korskie,go p rzeni 0," !d~ do tondyn,u~, gdzi@: na. podstawie umow,Y WOjs,kDwej polske ... , bryt,yjskiiej z ·5 VI,II 1 9,4,0 .p:r,z,yst:i.1,pif do odb,uJd,f)wy' P'ol,ski,ch Si't lb'r'oj nych,

W pie rws,zy rn 0 k res] e zwracan 0 u w8\g~ na tworze n ! e ~)ohs:ki f'gO, lot n i ctwa :r maryn erk'i: ~ j aa nakze. wobec bezp osred n iego ,zagrozenia nlemiecka in'Atazj~, przystapiono de organlta(j~: .sit 1 qdaw~r[h,. Dyspon uj q(. zal edwie 27 61~· zofnlerzaml. przy proporc]i 3 ~ 5; lC{n i erza na '1 oflcera, z duz:q nadwyd:kq: n ·ii1ezd.atnych do sfluzby '~Ii ~l i o,'w~J starszych 0 ri'= cer6w 1, wobec braku bazy rekrutary] ne], nii'l~ rnozna byto p'lanowa.c wi~kszej rozbudo-

. ... ""-:. ~ / kid .'.~.'. . . 'hi. A k ~ - bui ~'. k ~

. ." I .' ._ . .. " [' . ,-.- - -'. . ... "".. -. • ' . " .

V!'Y wOJs .'. q IOI~V'yC. .• , ~.:_c]e wer.IUI"LOW€ W

USA, z udzialem wt.a.dyst~rwa S,i korsklego eraz gen er ala J ozef a H all era i lgnace go Pa,d erewskiego d 0 pfowac12ity do pozys kan ia zaledwi'€ ,2,6010 .Qchotn~:kDw, Z odd2iaJdw 2\@isrodkowanych W' Sz-koclj utworzono wi'l~c skadrowany l Korpus, Skfadaf si, on z dwoch r02W r n i ~ty(h brygad stf~ze'l e c k i c.h i k:r~: kLJ brygad skadrowanych, odpowladajacych sile batal i onu p~ echoty, Ko rpus otrly nla t zadan i e obrony .20,0 krn wybr.zeza nat w_yp,adek mwazj'i niemleckie]. Polskirni zalogaml obsadzonata. kz"e 1 2: poe i,~g6 W' pance r nyc h zo rgan j =

ZCJwanych w cztery dYW~zjOllY., Z na-

cze II nych orga n01w v~o 1 skowyc h zach Do; wano jedyn[le sztab Naczelnego Wodza ~' niektore ~nstytu(Je central ne. ,M02'I ~-, WQ,s,C[ mobil iz acyj n e wo] ska pol skiego na Zachodzie uleg-fy wyrail1ej poprawi e ~ do pie ro pc ewakuac j~' A rm ii Po ~Iskie] generala W1:ad)lstawa Andersa ze

Zwi',!.zku Radzieckiego na Bliski

W hod 19'42 W· . Ii... ....,

_.'.SCHO, 'W' .... f. ' .. '.' 'wynl~u uZ,y:s~an~.a

ta d rtj.g~ uzupetn Le'n sforrnowa no .2 5 II 1942 r, 1 Dywizji~ Pancerna, a 6 VIU 194.3 r:,' 4 :D)r\ivi~~ P.j}€choty., klore, rnla-

1'y tW"Orrzy~ trzon ~ Korpusu Pancerno,Moto ro,v~egQ 'W SzkQ(j~:; .. zreorganlzowanego nat rnccy rozkazu z 23 ~V ]' '942 r;, Po in wazJi no. kontynsnt na poczatku V~III~, 194,4 '1': W IN'ormandf'[J dywL~ja we~ szta do dziafa.n,. Liczyfa wtedly 1 5 642 iotn i er zy ~ 381· czot,g6w. D zl' a i'ala do konca wojny W' rarnach 1 Armf Kariadyjsk1el. Sl(z;eg61 n ie wazn'i: role dywiz]io. odegraia podczas walk pod Fal aise

'lVV d:nlaclh 1 8=,21 VIU 1 944 t Polskie (lddtta~y unle'!ll1,oili'wl'fy tam wycofanie sl,~: okrazonym znacznym s Ho m n rem i' eck i m ~ N astepn i e d~yw bz]: a przeszla do poscigu I' w trakcle kto'rego

'k l\ d 0 ~ '.'. dzi

w.···. roczy]Ci_ ,0 .D,e,~,g:~~. g, zie wy.~

ZWoH~d wiele rniast :~ rnlejscoWo>sd" :u nii:ernoz'i iwHa. tez prze .. (iwn'~I~{)\¥"[ zorgan I~OW(jhn ie skutec2nej obrony na kolejnych rubiezach.

Pod czas w,aJk we, FI and ri i 1 Dyw'i 21' a '~tO(zyta. m. ~ n, b D j .p ad Axe I, a :2 9 wrzs's n la wY'l.'N'O I i~.a B rede, W' kwi~tnl u 1 94 S r;, to(Z)I'= '~a wa~' Id we Fryzj fI ~ Dz i aian i a \wrJ~

Jen,ne za'tonczyta 6 majia W' ba_zi,e mor~ki'eJ 'WJllhel·mj~hafe'n. Tam oddz:~a:fJtimj po~:skim, poddato $~~ '1 0 nIe~m,~edih:b dow6dzoo' dyw[zj'i pi'e'chO\y1 S pUfk6w pi~echQty i artyh:rrH. 3' ad'm.1 rafOw' i ,genera,;,· tow or,az 1900 of[c€:r:aw i 32 000 zQfn ~,er,z:~r Po ~.a(.Y zd oby,~ i r6wn i~i 3 kri¢owrl'i'ki, 'l,8 oj~n;t6w p.Dd,~· wodnYGh Q;ra.z amu 11 i (J e. mate"" ri afy 'wo j en ne i ty.s.i qt::e to n zyw'''_' no:s:c:L W ,chwH ~ zako~~c;t:en i~a II wajny 5w,iatQwej' w Europi"e 1 [Jywi.zla Pan cerna d.ysponowa~a.

4'] 5. czoigam i' i dzialarn i pancer nyrn i ~ 5 '1 5 tran sportera m i opa n cerzany'm 't ~' sa tl1 oe 11 edarni pancernyrnl, 37'40 lnnyrnl pojazdarnl rnechankznyrnl oraz 198 dzialarni i rnozdzierzarni .. [ednostki pencerne sformowane zOf;ta~y rownliei: w rarnacb :~ I J:(orrpusu Polsktego 'w'e 'WtQ51ech~ U('wor:zono 2, Brygtl.d~ Pan(e'rr~q: oraz pan (erne pu.~ki roz poznawcze: karpusny ~ puik ufan6w karpackich, dywizYJne ~ 12" i l' 5:" pui'k~ utan6,w~ W<szystkie polskie oddzlaiy

pane. erne b"~: ii'rg' ~ini'~n'w~ne., wed'fu-g etatow 'I

. _ I;;: ,y Y v_ -~ __ Zv ~ .... ' UlLi. _

norm obowiqzLtjq~(h w armii bry~yj5kileJ. 'Wypa:saieni'e stanow i'f s P r,!~t pancerny prod u ~(J'~ arne ry kafl S I~;~ e [, b rytyj ski 1~]1;, kanadyj~ .S'kj:eJ~ polud niowo -afrykari ski e]. a. nawet hind us klel. S'ta n Polskh:h SH Zbro] nych 1 V 194.5 r. 'wynos[f 1 94 SOD ,zofn ~~e'rzy, D:ysp,onowafy on e ok, 95-0 dzialarn i i nlo,idzierzam:i. ok" 1 ,] oCr dlia~ami' p'rz,eci'wpa.n:c,ernym 'j prze('i'w:IJotn '~tZjl-

m ~ -p·r-7~t"·7\"'o·· 'if 3' 'JI,r'(~""'O)lIg~ 'me -·1 '~ d' '7;'aJll~'m";' -p-a n- r~ 'r-'-

~Ii . '_ 'r'-;.r,~l..:: ll_ : ,..:)U· ,-"I. -!~:.:. ~ J ~ ~It.. ·l~ '~I .", .~~-

l1.ymJ~ 29]'0 trans.[~):o:rte'ram'i opancerzonymi i ~ 800 .samochoda:m'l pa:n(:ernyml~' oraz, ok~ ,32 0.00, f10znych pojazd6w' 'm,ethaniczny:ch" 'i:nne' dane szacunkowe rifl6wii~ '0 pk. ~ 050 clof:g'aiC h ws~ystki(h typ6w i o'K., 1 50 dz i,a.tach samob i e.z nych

Zd.j t~la:: arch ~\ijF lUll ,~u to fa N'B. p,odsrti,\'V i,e~ Magrl'u,s'b j j... \Vo.zy 'boj ow~ Pols~]'c.h SU Zbrojnych n..a Zachodzie! \V~fSZ (!]\-i\l',a 1 £tg.8~ ,Mala, ~E rtc:yb [oQrped:ia WO~ls~owa 1. H"Warsz.ai\v.a 1970

0,]) KJtY'NCA ']] /2002 2. 9

o

okrrCli~i.~~

'iii

511, :na p---'., -

INDIA ;'~k~ c,i;;q;gn." 5;i~· hektaraml, Mi:ej.5·ca.'m~ k~py drzew, Krzaki:, Las.y? OWSlem,. ale pare ki rom,et-o'w d.a el,

• I' <Ii t .. t !Ii ,Ii

eruwie rozrzucone mlas,. at rmastecz ca I W51@,.

:I nien at w srod:ku teg'o ~ 's,zys,-.kh!gol, .. , .. 1 aska nit- .'. a, czasem 0 nlh!regul,arn'Ylm blegu, To Bzura, Ot, zwylczaJnlY' nadrzeczny k raj obraz .. N'iczy~m ni@ zrnri\-

c ~,nYI Clsza i spoke], . '0 lfu~ e wfaieniJe,.

BOI \!J"ij,-ta~zy ~Jj·~'ytP7y" c· "'W' lV-O' t"r\J pare

'. ·.I"..1:;:".Jl~ ¥PI I ~~~ .,~··;i~'Y'Il(1 ·.··;;i . ~

m etr6:~" d a le j, ob ok rn 0 stu, w cafk i fa' m z le [1.0 ~ n~J trawle dojrzec dziwnq plarne jakby wypalona. _.- szaroZ'~·e~on~ .. ,. Kawafek gfebieJ n aste p n e i ~ .. n aste p n e . Z pers pe kty.wy przypomi nat 0 ·~/yb"zus.len'i n ieokres lonego ksztaftu- Tylka czasern gdzies w Ich poblizu,

. .. . ,}. b.h I I ... ,

W 'VVleClornym wrzesruowym sroncu 'I.YSf..O!

sta ~. Po de hodze, pstryk i jest zd j e c i e. Zn QoW U ~ pstryk i l{a~,ejny. obraz utrwalony, Kq.te'm~ aka {O'wj~ n lesarnowita scene.; Na fq:k~ wchodzl.. ksiadz pcdobnle iak ja pare rninut wczesnie] w;:drujle od jednego wybrzuszenia dod rug ~ ego. ,. . Cz:uj' e. jak ktos (.~ ~gni Ie m n i.e. za n~·kaw i 'w nlesarnowlte] cJszy pada pyta-

nie:

- Mama, ezy oni naprawde nie .iyjq?

M,amo. dlac~~egD7'

A by to to 1 -4 wrzesn ia 2002 ....

16 wrze.s~nia 1939 r., pr,zefDm,~'wy d:z.ien bitwy~~,.,

'Rank'iern tego dnia rozpoczal Sri~ ostatni eta p b i·twy. Pl,erS( i en nkr~~~ n i a wo k6i po lskich arm i [: P owo I i zarn y ka.f s i ~, Gene raf Kutrze ba po wczPsniejszym niepowodzeniu ViJ natarciu na 5kh~rnie~vice .zdcydQwaf si,~ na podj~·d'er dzialan zacrepnychr by .sH~ wywaJczyc droge odwrotu do Warszawy. De,c_ydujq(lego natarIda, do ktorego m.la~~y 2os!af uiyte wszystkie s· tY'f III ilatta. dokon ac Gru pa 0 peracy j na gen.. Kno~ la \!vz"nocniona 'ilIa p'ra\ivym skrzydh~~ 26 D.y~vi.zj~ Piechoty .. Zadanie oSrtony- tyt6vLI spadto na IGrup~ 0 (Jeraryj r1 ct. ge'n ,. S kotn'~ c~d ego oral' 2 7 Dy\Mil]:~. Plechnt,Y g:en. To karzews kJego i batal iany Obrony NarodO'wej" ,Grupa· O'pe racyjna BOftud'a z ,. rlT~i ~ porn.orskiejn1adal nliata bronic sijir: pod to\.'Vkzem Grupa. Operac,Yj na KawaJ~rH gel' , Abraha.rm.a waiczyta od dw6ch dn'i 1 4 Dywi;;l~ Panc.e~m'q. 'Wchod4~ca w 5 ktad G ,uP>! Orpelrac.yj n ej Wh~ I kopol s'ka. B rygada Ka\lVaII,eri"il, podzi'e ana Ila d.~vfe: kolu'm'ny = p6tnoc 11~ .~ potudn i O\Vq rank~em wjll1us.zyEa do Puszczy Kamp~ noslki1ej. Do potudn irQ. cata. B ryga~ da Ka\Nale~ri przeprawifa si~ pt7eZ rzek~ po d Wltkoiwi'can1i, ",Wsze'lkie p~'6by nileml i'e ddej' 4 Dywl"~'~ Pancemej odebrani~a natll przyaotk6w i lepchn~~cja na z:a(hodn~' brZieg rzek'i nl~ e powio-

dOt ,... ~ -W ,.. h"

. . - ~ I' .' r' [" . . : , . ' . I .,-'. .. -. r " " ."..

. 1,Y :S.I~ •. ,. - p.~sze we .._:sponln~ernac.

R .Ab rajham. .~ 5 Dyv~'ilja Piechoty m j'ata przejsc

I... .... II'" • d' . " k.... ~ .; "

.Bzu r~ za ~wal enqi a Je.,:~ ~11r z J e~ Ltdta~, ~onow

otrzym,at zadanie obsadzen:~a Brochowa.

~], 'wf,z:I!'s'nia 2002, r,

Iego dnia

rozp 0 C2::qt 5h~ 32 Maz:Qw-,ec'k;~ Rajd Szlaktem Bj'tvJY nad Bzurq. Obok plancw przejscia szlakiern walk celern tsgorocznej imprezy b:vto urzrzenle dzlelnosd polskiego ,io~n~erza w Kampanl WII:2esn~'owej 1939 r. O'rganizatorzy podjl~.H sle odtworzenia przeprawy przez Bzure w Witkov~icach.. A wszystko to w' oprawie jal najbardze] zblizone] do real i O'W owezesn ego okre s u. Pasj on ad' in-

· - I k· ~ "'" d .

tel1estlJ~(Y 51~ ,;po sknn wrzesruem w go: 21-

narh pap~udniow,y'ch zaczeii do c ie rae do m lejsca zbi 6r;ki . czyli do Szkoly Podstawow',eJ w Broch owie. N:,astqp~f przeglad posiadanego uzbrojenia i -oporzqdzen la oraz przyd ziaf urnundurowania i bra~Lljq,(egQ wypasaie]i'~a.

~ ,

arm ute !JI] Il

Armia .Poznan _ Batalion 5r7 pufku piechaty nacieral na ia's Em~:nanow, Natomiast 55 pulk plechoty zajmowai stanowlska w Szwaroctnte, a 5-8 puik plechoty W okolicach K~ nkovva. Wytwor.zyia si~ niedpgodJ1Ia sytu=, acja stw.arzaj'qca I uk~ porn ~:edzy 55 a 57 pu{ki ern pi echoty", POCZqtek n atan:: ia Gn.1PY o p eracyj n ej get~. Kn 0 I ~ a przew'lldl [',ain y n a go-

d-'· '11 00' "dL d't d k k (lA-I d·

,zln~ I. .' I.: rue . ·JOSle : ,Or s.: ut ::u. rUI' g.o .~nny

Vli(lesn~:ej nu,eprzyj:aciiel zaatako\ ·~tt wyiej opi~' sa.ni\ I:UK'i (mi~dzy EmII~:anovv'em ., Siwarnocin e rn) :s.~vo i m. i CZO{g.adll~', N tie m ~y os krzyd:~ i il i Pola.k6w' i wdarU shi~ na tyty 14 Orywi.zj i P'rre(h,oty~ ez",,fgi w raga, doszty az pod Ki enn 0- l~~. gdzle .2 pll~k czo1g6w z· 1 Dy\lvi.zjii Pancer .. , nej ·zrostai· odc[~ty i noc p rzetl~vat ulrywaj qt. s i li 'vV' I,es' e kato Ki ernoi i. Jesztze '~ ,godz ~ t1 ach popotudn j,Q,wych 58 p U1~ pi'edlOty kontratak.o .. ·

J.. II.... •. W'·' l' n~. .. Ii.... '

'wal 1\;U(II·erzew. _ .Itle ~ ~tyne'L( prnuu J~c, zapo-

b~ec przebidu s:~~ n~.emi@dki€!j 1 g: Ct}ANizji Piechoty za czotgam'i., Odd ek 'ten wsi:ai opano-wa~ ny. 55 pufk p i1echoty \i\fSpirera:ny dynnem 14 p ufku artyTeri i' lekkn.ej zniszayt 110 czotg6w pr,zec..

~ ·t.·..... .•• , ..... Ji d· d 5 ,.

(lWnll~ w rejonie Ina pY1·u.~nl,e 0:- 'Z\.va.roCJna.:

Pon ie\l>vaZ w lyml c:za,s'i~ nh~~' fu nkcj 0 nowaia f2icz--

,.... d ... d .. '., dl d t :c _,.. , d

nose t·. OVifoca .)lV!JI[~ll l,.EaCY·· o\tva 'wycolac Je'.'·~

nostki. no. :tt6w. Do 5 S' puiku pi echoty rozkaz ten dotarl dQP~ero nad raflem 1 7 wr2'eSmli,a. W Cir~LI cat,ego, dn[a, w'aJ k 1 4 D,Y'N i~j i Piie.choty slam I'i'czbowy W' J1edno5tkach spadf: 0 pon.ad 50010.

00: ~'-ic harmll POI 'I Ii = cle d i,al,an_ kt6re:I··· a, Y

17 OywizjJa Piechoty ranklern 16. wrzesn ia oshlgt1~a rejon [Rybna. Nowej Wsi. Cyprian i Li pn ic . Wed~ug rozkazu n,·tata. forsowac rzeke na oddnku Dachowa-Boryszew - dwor Roko~

~ W ~ flf", • d cF T," ~ 'W I m

tow~', 'y.CZO .~~ oraz .... we r ITO janow- . ypa en II

sko - dwor Kozuszki. 68 i 6Qr pulk p:iiech.oty rn 'Lat zdobyc Sochaczew, Nlest~ety 'W wyn iku natarda nlemlecklego na 14 IDywizi~ Piecha;ty. 69 puik piechoty na,cierat na Bronll~ia.\lv6¥l "pas d z'i ai:a.n la ]' 4 Dy\M~Z~' i Pi echoty) . Pozosta~vi'ony. sam sobie 68 pulk piechoty nle prze-

d·,... ". S' h lrl\J"

prowa zu nataroa na .. 00' aczew, 1111 te1 sytu ..

acji dowodca dywizji pUc Mozdyn iewi cz w~,eczo rem wydaf rozkaz cofn~ ~:Iia pu{k_6w na stanowiska wyj5,iawe (Cypriany, zofi:6wka,).

Te.gp dnla 25 Dywfzja Pied10ty miaia

~ drnos ~ B .

opanowac przs rnosoe nazurzew' paste

M . 'I~~," N M I .• · .... ~ I W· ... '1'10... Ai 1",-

ostki '-: DWY- c. Oi\m - as '. ··Or~~a '··EefQan",

d rowska, 56 p tn:tk piechoty wsp arty :2 dyo nem 2:5 pulku artylerf h:kkiejl miai .. forsowac n!\ek~' na oddn ku d wO r lrojan6w-ZIlI,k6wb., a .2 9 .. J,~I:.. ..' 'h -· .. t· g' b- *" 'I' -. - t -."" _.i.', c' 3r d - , - 26' pU11i\ plec. oy! "'a.!L.~ Ion S .IfZeiliCOW.. '.yo,n, ' ... '

pufku arty1:erH leklde.J na odclnku ZukJ6wka - las BOlkiL. W G;i~ycach W odwo d.z ie z'o~tat 60 pufk ple:cnoty, kompar~,ira kolar~y ko'mpan:ia karabi'm6w m,aszynowych ora2 31 kompaJ1ia czotgow T"K- Nieuformowane i n~:efPrl'yg'oto~/a: .. n- do. natarcia oddZ:~afy 'okoto pofudnia zo5taiy- ·zaatakQw.ane przez 4 DyV\'~zj'i PanCrern~; PrZed\rinrk uderzaf na ,Adamow~ IG6r~ a w~~c w pasi e d~!'i a~an i a 5 6 pU~'kll P irechotjJ'. k~6ry trzyma~' okalice Ka.nAHl\lVa Ii Adamowej Gory. 50 p .. tk pi echoty z05t3l V{p rowadzQ ily do akcIi. jV~Jmo ze lPo~,ako.m udato s,~'~ rozb~t ponad 2 0 cz,a-tg6v~ (ogn ~e m , 7 ~ 2.5 P ui,~u artyh~~ri i iertkieDI n~~mi.ec:ka l' ~ 4 Dy\~lizja P.an.cerna .zaatako~vaf·a dvv6r Rus:zk~ i dw6.r SaktHe, Pie~ (hot~ P05UWajl1Cq sJi~· Zn czorga.m·j zatrzym:~d 5:6 p,ufk .pi,echoty. kt6ty . - 0 'wi,eczora odplarl

ws-zystkie. ataJd~ 29 putk p~echat.y po rQs~'9.gni~~ cii:1J rankiie.rn ,Mtodz]esz.yna p.rzed PQ~Lldnierm p rz€szecH J u HOPQ I 'i zosta.i' cai'kowh: hf rp,zb ity p rzez aotgi i a rtyl1e r'j Ii wn;~ga. Reszta p utku do I~.ze[ki n~e dotarfa.. 25 Dywjzja P~echoty' do wie'cz\QI"i! odparta nata -cia n:iem,'eckie',

Armia .;PomrQ~e" od .~vcz,e.sny(h god2:in rann nyc:~ wa k~Zyti:l z na.deraj qcym rni@ptzyja .. , cie~em. Grupa IOpetacyjna ,gen. Boft'u(.ita (4 'i

1 6. Dyvv. izja 'Pied oty) m i ala c it~zkre straty. NI atarde 26 DiywIzji Piechoty laQ~fo s.i·~ 0 7.30 i zaiaJnato si'~ pod s~lnym ogni,e'm~' 9 ~Dywizji' Pi'echolty trzymaJqc~j! lini,~ EmHian6w ,_ G,~go-' lin. jednak dywrzja utrzymaia do wieczora swoj'e, pozyqe, N[emieckr: 74 putk piechaty pan i 051' d otkI1w,~ straty. Sa rdzo ,groz n ie by to W' okolicach N'owego ,KozfJ'(a,wa Szlacheckiego TrlY kernpanie czofig6w TiKS przenj'kn~Y' przez linie nlemleckle ~: wdarty sii:~ W okolke folwarku B raki, gdzle \IV po b I isk~:(h m al)1ch ~ asac h toczono zaG ~e walkl zl"9 Dywi'.zjq Piech oty. P6inocny sasiad 26 D}(wizji' p:re(ho~jr. - 14 DY'~i&zja P'iedhoty" jak wspornn i'afa;m 'wczesniej 'f zostal

Ib. 0 IB II" . b·j. " ." ,., "

r~iUnty. :,ron panoerna roz - na rowruez '(2~SCiIO~

WO sztab Arrnii ,. Pornorze 'F. Brakowaf'o, 1~czno~ sc'~ ze sztabern gen., Kutrzeby i tf'l te] .s.ytLla[ji gen,. Bortnowskl W J10('y WjJdaf rozkaz odwrotu 4 :Oyw,nzjI P[echoty do rejonu B.rle'z'we,. 16 OyvviZ] i Piechoty do. '~:Jern 02 ~. a ,26 DywIz j i Plechoty do rejonu Oslek, Zarzadzono catkowitq :nkvvida,c:jf~ taborow, oprocz bojowydr, Pried wym~czqnymi \valkq [ednostkami armli pomorskie] rozpoczynala s'i~ ciezka noc.; Okrazone w'01ska polskie w d~gu caiego dnia zadetych walk obronity s,i~ przed dziaFanJem zgrupowanla ,Rekhenau {XV I Korpus Pa.ncerny' j X~ Karp us AnTII~) i 19 Dyw'rzji P~e(ho~y. Koncentryczne uderzente na polski kO(llof nile prty.r,iosto N~'emcom 'w:jlelkich sukcesow .. 'j'

16 'w',fzes,nia . t939 ,r",

W b .. d .... ~. 'I" ... ,

ot . ec n lepowo- zen ill mernoz Iwoscr wyr-

\lvanta s'f~ z okrazen la w5r6d fo rmacj~: tytowy( h zapanowata panika.,. PotQien'ie Crupy' ,Anml'~i byfe, bacrdzo d~ik~e·. a ruchy vvojsk ta:mow,aty 'ta:bory tarasujqce driogi,,, Br,ako~vafa {qcznosci., Kontynuo~van i:r2 bitwy' '~v taki (~ waru ~ kach byte nllsmoid iwe. Arm inm grolifa zagfada.. Stq,d \~ godzinach w'ieczonlych gen, Kutleba po~jq.f decyzj ~ .a przenNa[nlu \val ki 'i a dwrocie przez Bzure: na 'War5zaw~'., Dznac_zafO to poswi~(enh=' f~rnli:~ j' Pomorz'e". 'Wykonan ie I~OZJ{atl] miMo rozPoaq( s i1~ Vl1 IlOcy l . 6 na 'I 7 wJtesn :~a.

'U'cZ'estnky ra.jdll. gosd:e. prz;edsta\,vidi,ele

wladl m:i'ejskk h i starQ$twa od-wi edz!i I i Mll-

Bit~ a na.d BZUfq - 9 ...... 1 B .09. ~. 93g r_

.z.ostaiB ~toc40n.a w rejoCf) [1 i,€: Kl1tno -

low'~. ~ - Socha,C'.·ew p'Ql'ni,.'d~y 'f\r:mif)

_ Poznan'·, j (od 11.0~.) ALmI,e,. .. 'DOf(1 'Irle'''" z' oS U a]l1 i' ,4; 8 '~ 10' Arn1i i N'h~ n1_iec lti el. N clL binv~ s~J.adaIy sit, 3 ud.erz"nja,

Pi. rsb'.sze. - ~ 12.0'9 w ,1Ie'Tunbu n,H, Stryb'9'w ~a Ro1icz-on,e ~S ukces,e'ffi.

}(olejn ' natar(i::f.' L 4 .• 'QI na Sl<ie'rni.ew-i.ce Z'a~onc.z~u'le nle 'Jifndzeni: 'm. ,[ crz ·cie. ostat n i.e' '\Vszu.a czoue n a 1 6. ~. 9 - zos talo 1O,przed~on{~, pr;e,i Ntemcow boncentr.ycznY1TI ud€rz.eni~]ll na qIsbJ ~o~iot Pols', ! .. e atmh?- IO$.t<aJy rO~b]le\

L 8.09 i chot J~SZCZ~ p'- ze'z ORQ~9 .:;: tin _. trwaiy pro"by \Vydostfl,n.i,,@1 si, ~ Rode.

",fl\S~111e ta data ,ot!,tesJa bonlee bitt~vy. Na z,achodnlmTI brZre~u 8zlLny zoscaJy r~zbit,: 4. l4. 16. ] t. 26. 2'1 DY\\f[zj:

P [ec h.o tf ora.t CZ~S C t 5'. '2.5' TJyw Izi i Pie'ch.otty i J;~jn~na~cie 1,ataHonow atN, Sarna .8 Ztfln[a ni~'mL C-'tl w'zi~ia _0 nif'woU po:naa 9.0 l)?S. Jeliccn.vu.

zeurn Z~e n11i Sochaczewskle] ii Pola Bi twy :ad BLur~. .Kto z Was . ie \Midzia1' wyslta\'\Iy \.iV tym rnuzeurn ,~ goraco polecarn, naprawde warto zobaczyc, N i e zab rakto tez re prezentantow grup r~~konstruujq(y(h polskle p,adodd.zi.ai'y w(Z,eSI11tqwe,r Przyj ech a! i, m ~:i n '. de I egad 8 p uiku strzelcow ko nnych dliataJq~y ad 2.

a. ka.vl!a~'er.zysci . 4 putku ui'an6w la '~ow~ ,CIIC II'~' lch . - t n ·1 e.i ~('y 0 d 'Ii'0 lat r .2,'1' '.' ~~ r K.f, IS·.· l"t .' '. '.. u··· I,.

byt 2, batallonu 18 putku piechcty. cztonkowie 30 ii 31 puiku piecboty, 62 dyonu pancernego oraz wsp6tczesni zoinlerze z 6 bryg~dy kawal erl i pancernej ze Starrgard u Szczednski ego +. To wtasnie oni uformowani w [eden pluton. \y petnyrn umundurowaniu ij oporzadzenlu It,o.zyli rnaldunek mjr. w. DornanskieIn u (w3i9 t. pnd poruczn ikowi. oflcernwi zwiadu .26 puiku artYlllsrH lekkie] Arm i r !! P<J~

I', P ~.. . . k Iii JI.

morze . i. o,znleJ"'o~ urnna ma~, szowa. osra-

nianq 'Z tyfu przez repll~il~ sarnochodu pan=

3"A d ~,... .

cernego WZ.'.,. ue ~u rsmy Sl~ na cmentarz W'

Soch aczewle, by tam pod Pomrriklern Polegf_ych ztoiyc kwtaty-. Mo.zeeii:e ~ r!tl!!rzyc lub nile.

~ h ",0 h d 'I· · h

8J,e soc', aczewranre 'W_Y'C .0. Z'L I ze SWOlt - z',a-

dbanych domk6w. aby obejrzec to plekne wojsko . , .

Podo ska B:rygada K.awa~erii o.)iqgn,~a, Star-e :Budy ~' \~ nacy z 1 6 .In a '1 7 \A./rzesn ia przeprawifa s il~ przez Bzu i~~. 1 7 D)Nvi,z]a Pi:echmy ml i aJa fo rSQwa,c r2'ek.~ \til' pasi~ M is1rzewi ce - Plecew'~cze dwoma ko;llunlnamL P.6lno(n~ i pcfudnmOYJ4.. 68 P1l1k p[echoty b~di4cy w pofozeniu rI~j b!~is2ym p'fzeplfawy. nQcnyril1 ata= Idem (0 godz'. 3~OO~ mli9-f przebic n~'emfecki fl'ont ufatwiiaJ~c: drog~: t,esze'tie dywIzf + N'ieste,~, ty, .. , Byty trudnas"ci' z zebran i em, oddz!at6w. ,lam J21st ~lJ n oey j ed no.~tki \ivyrus¥y ·0 5VV.I de. Ni,epoinfo'rmowany Qt op6zn[ieniu dow6dca, 17 :Dy\l"iLj~ Ptrechoty. oritlJZ 51.:· f sztabu rankiem pod lBabrampolle~, wpadl·' \N n:ce Nii:emtCow .. tden~ 't¥(ZI1Y II os spotkat dow'6 d(~ ,pi ec hoty dywi,zyjne_f., Okoto gadz. 9.00 ptrnnocna ko~uml1a lostata .rozpros.zona W' tr·. kcie m,arszu z"a Mtodzieslynen~ pl'Zez !ia,mo~oty wr.aga" 68 pu{k pie c'hoty W.alC2yt w aka ~ i each H e~, e n k'i1 i Adanl,OVl/ej Gory: 'Wycofaf 5~~ Z c:H~iki:~ m:t: stratanli. Odd2iaty 17 Dyvl/i'zji' Pif:(tJ,oty az do, wieczora lbieraty ~~d~ w rej'onie' Bia1'f:j G6ry i Staryclh .B ud r by w .. ocy (ztiS,c:'i~ s wo i c:h s if p rzekr'Qczyc Bzu rr:, po d W itka\l\iilca.~ 'm i j' pod IB10(ho\~em. 2 5 Dyw~zJa Piecooty 5:V;J ite m u: 7 wrzeS-rl ~a przeszta rzek~' bel op-oru W'foga. 14 D)rjJv~'zja Piec loty W .og61e n~:e fow-sowata ;S,Z Lrry. Po 5t ratac h w d n hJ, pop:r~ed n ii' m n h:?~ byfa zd Olhl a do dziat'an. Z 5S r 5.7 pufk6vv pie(hoty zebrafo sJ~ za~edwie 400 .I1ud~i. Tylka 58 putk. pll'8choty byf cafy. W' ciC\gu cafego dnfia reScrtk~' dywt{i' pOSU\1Vafy si@ drogq, BrlO= z:6~v Stary - i't'6w'" N~kard bo:n1bar~ do\va 11 ia rn i . p rzy rlecestirnO~iI.~ i!~ i ra.ptern 8rup~ vvie.! kO'SCI[ batal~or],u, a i' ta, zostata rozbita plod Kamio-,

nern: W 15 Dywiz]'i Pi1echoty :;,ytua,cja tez byla zta. S9 putk piechoty obsadzal przed rnosde w Wilko. -i'cach. N~'e ,zdoia{ go utrzyrnac, Do switu 1 7' W rl,es 11 ia na wscho d n t brzeg przeszt'y cztery batanony i ,CZ~S( arty~elli Reszta, przechwycona przez tl!otn~i,ctwQ bombowe. rozproszyla sie Uda:to mi si~' pora-lma:wiac ze 5wJadkiem tych wyd~r,leti. Apoloniuszem Zawilskim, dowodca 8 batallon u '1 5 putiku arry!e1rH I e1kkil e] r. ktory parnieta nee z 16 na 17 wrzesnla 193 9 roku

- Maszerowa ern do Bzury zs Starych Bud. S ta m tad s trze i aje m .. ' . W szystkle d rogi byty zatioczone. a my trafilisrny pod og'u2'Il Z \Nyszogrodu - wspornlna, - ,MysUa-tem. z'e to konlec, ze jui po baterll, Przepra:\Nitem s'~,~ przea Bzure. przez brod, na p,6~no( od Brochowa, Most juz byf zniszczony .. " Potern poj'a\'lIity Site sarnoloty rozpoznawcze. Strzelallsrny do, n ich .. ~,

:Natam last opts .krwawego bornbardowania'z 1 7' wrzesnia ta~ zapami'etaf.:

- To. bomlbardowa.n~e za(z~o ·si~ 0 godzi-' n'i€ 8 ran 0,. Udat'o mi ~[~ scho\~ac przed nall'otern. Nie :m .. i1el'ismy' jU2' amunlcJi i'eby 5trze I ae. ludi~e uci,e katl i d Q PUSz.czy ~ .. '. Tli. gdzi e ja by.{e:m. wynjk bombardowa.nja ni,e by' katastrcrfal rJY". a~e oddliafyv~paf moraln:r.e ...

Tego d'n ia Nh:!'mcy uderzal i zmasOwanyn1, ogniern ponad 2:00 ci~zkicn bate~~n 0" az catym dost~pnYlm lotn Ictwelil '~ i 4 Floty powietrzflej..

II 'fu hn~r rozkaza't:' ~'7 vvrz:e,snra. n ie nalezy ,atakowac Wa1re:sza'wy ~ Prag i' an'iJ n,~ z~e' mi ani z powietrza. 'Wslystk~e zt1ajduj!~ce' 5~~ W dysrpo.ly(j~: z\lViqzki takq/(zne lotnk:twa, uzy,c W ty!ll dniu do zn'fszczenia przeciwn~ka. okr'1_zo-

.2'4~'j)p

'P'I'an ,il itwy nad B~l.It,ij\

IODKR\'V/C , 1.1/ ~OO2. 3 I

'BATALI I OTYCZKI

nego na wschod cd Kutna, W tyrn r-ejOI1~'ie p,oi,2\daIFl,Y jest .5z,ybki i zdecydowany suk-

",!S".,. OJ' ~, to fragment rozkazu dow'6~:y Grupy

,A, rm i i Porn oc dod owo.d'cy 3, Ann 'j i .

Gener:a1' Kutrzeba pr,zep'raw~~ S~I~ przez Bzu ~~ wczes n~y~ m ran 'k i em ~ dzlen p6 z n J' ej' '11 8 'Wfz',eS.n ia dotart do Cybtlll ic.,

14 wr-z,e,S,rda. 200,2 r., okafo, ~godz 13~OO

~ L· •

G ru p 'j.! reeo n st ru ,~.cy jn e W,2'm or n lion e

dalaiklern ppanc.3·; mm Bofors zaczynaJq

'" b N'· _ -t - t\J pot _ z· tri,,,!!! ulewa " nls it. ... tern prQv:.",_leS.erlyc",~:'~U'D- ~rt;',,"a. I ~~~ .I~ -

peratu ra P~l\tl<} i etrza n i W@C2:q zarn i ar, W$l .. y~ SLy ucie k;a j Ci Z rnle jsca p rze p ra 'ft_iy do B ro'6 h {l\iV a,

Zosta]e pn~y tym poblty pelwh~~n r.e.kord~ Do pe nc erki l.eszka Ku s i a ka wclska sl t; ,az 6, 0>$,6'0., INie ~atajq nad nami bombowce, nle ostrzeliwuje nas artylerla.. a jednak tche' ... .,.- -'m" - \,i; ,-, ;o""!, 'b! 'I (~- , n e ~I' iEiJ" pi 0" go-" d' u·' 0" d,'-',t\ll··'O- f7;Qi =

II i..,"'j, y'il~~ 'u ,~ ,t;;. U ,,,,,~.:;to! ,Il",;;'_ '., " ,I, ,) '. ' '," L, 'i!''V ',' _ L,1l",.

nh:! prz,epra.\lvy staJe: PQd ,znakiem zap},'[anii:a.

SytuacJa: 'W arml i i' pom,orsl\i ej byta 'tr~.~ [z.-

G S I~' ,"':-1' '" ~'. '. t J!

nap _ en .OJtnOW$'K ~ uop~:ero 0 S.W1C ~e 10 rt.;ymal

rnikaz),t POI po-rudni'u nakazat prr-Zfe$'ur1i~~ci,e jled .. nostek do, Starych Bud. 'W' 4 Dywh~ji' 'Pi,echq<ty smnspa.dt' do :sity putku. Po po-fudniu d)NV~zJa bybl1 w :B·rzftzi u, a 'W ieC!o rern zb ieraj~ iofn i et'zjI z ,rolpros:zonych od dz~'af6w ruszyta do Starych Bud. W 6 D~lw;i2J~, P[8(ho~y t.o cz,yfla wa IlK~ !Kota K~~'rno~~ i Cz,errril ie~va. ,aj € pod n81po rem '\lvroga. w'y(o.fa~a si ~ n a :S~~e"Jl~,. 2 6 DywlzJa Pi edl o~y 'w'211lcz:yia ,2 jednostkami pal1ternymi, a ~/iel[lO~'

i~ ...,!I' '" . I. ~ L St IL..

re:m razpoa~,v,tll1 Ou wrat. 1N ~'I enJ.n I'tU ~,aryL!ll ~

B~id. 717 DI)l\iVwzWa Plrec hoty p r2if:stara h;tn h:( j,ako ,zw,arty z\Jvi:~zek mk~ycz~y. Grupa Operac.yjna ,gen" To Ita rze'ws ki eg:o wj:e(zore'm o$~"gn~a B1flelJe~ a ;:;gnJPowanh~: ,ger1.. S~otnicklego !moci! sk'i'erow,arto sh~ do i:{owa" Podsumujm~}t, ni'f'w[ellc- ki obs,z'~,r., w kt6ry m zostafy UW~~:Z ~on e pO~5lde arm i e' to< ,20 r1,a, .25 k ~ lo,trletr6w. WeWnqtrl koda.

J ·i:., W' . d-'" .'I.~" 11... .~,

,panO'wa~ a p.an~ ~a." ',' S2p1 e ~ zt\iV,~e' rz:eAI Siup I ~I.J

15," a'~' ~ . ' , " '1 . ' f:. •

, ',,' " " " ' ",' '.' ,', ,,-, ' ,,~, 1 ,','_ , ,', ''i ,"-

]tweJ _OC2~, a q, Sl~ '~~~"u. nlQ,n~~,fa ,1.1.

a Ie ta,R Ra~ra~d~, ~ ~za, ~a.[c:SlR$l. , Rombata~,tow [ P1tlS)()DlaJt61\\7 '\.~r,~eSJ,u,a.

- • " • ],' Il' ..... "r"'ii:b"~' 'l·i,~· na' - ; '1· b .... 9i :t;;-":'~;"f.i'f'!l ~'II"!I,~

n l~W l~ ~ '~.s "'1: '. ..., ]] ~,~ J ~,mB ,~ILG,. ,J;~~vJLi.~ ~

podr~cznl~1 l€dwm~ doty.~:e_ffl, temliUU'I

a, j tv rai:;'iIB~ pr~@ni[k}~ 'taume \'9y~atzenla. 'p~ bitv1t]'e :zo~!r~aly ~pom rti~i. plod ~totvm:] ~ tos p, (i(ozy b,\t(~,a ty' ,t ,!)l:J che Wo-jSR'O;\V'€' ~p~sy czy pam'~~lnjki; To ~e n~ j b~.rd,z;:iej, Z,a~U'l3'On e Iis!i&~mi w

Wa~s.~y'~h 'bjbJHbnl~at:h. $i~~tH:],cNe, po 'n:je'! e q;f]y' ]UZ pt~ebrn]:ecie p:t~ez ,~~sze.z batiLUo~l¢JW ~ l4ftll~~w,,,- ru'Sztie; w tel"~n,! bo tylRO tam. moZena. dodtlli qC .his.tor.H,

N act Bz:u r,e ] ~.fdz:il~.m d:o :i ~.g 4 r,.

~ -

.o!c~vw j SCi.e. 4 wyb,r"'5'wcze:m. Od ta:LTIl€G]'O

C%:lEJU bylam r az - w~~~snj~ na" o:[jrs;a:nej [m,pr~ z~t~, ] w~~C'[~ co~ \Vto e~ ta.:rfJ ~n(gW'Lt ".. bl[) Jl.Bd'aJ :m.ozna tam dotJl.nf!C

n· .,'

.l$JtOTl'L

) 2 Q()KRlrWCA ] W /2_fJ02

>:~'" 1 11! l' ], "l, 5 11 II;[ -0 "';. ~ l"'i '[l" ",' hotv '\ ,t, J;. - ' ';I~' ~. :, ,"c'.. U .» .yWIZ]~' t ~e( .o~y ,II -ailJ'ory.

Nzi;tpm i~t w rejoni e Ittowa:. Brzezia, Stalfych Butt IGi [awa: I Brzo'zowa s~;o masowaty si:t; odd!z'ia~y Arm ~I i .. Po mane." i g,!'neraf6w' S kotn lcki ego Q,faz' To karzews klego,

'1114· ., .. , '":'- "". "itn,o''''1 - ... 1"'-"'].0· a'ft~., 1 ,5 no',

II' - Wf2Ie:snl,a ,~.u,.;fl., r;"" 'OI\UI,lr . ,t;IU U~, ,'. ~ \:J!

'~'awe1 Rozd.zl~$twIenskI jsden z organlzato rO'N W idov~iska pe 1 0 rnl n utach rozmo-

~ ~ III ... , ].: '[) I!.. .'

'W,,:} "! ze SIC ~ an at sz L\.Ol ,Y W 0, roe ~ IIO~\lh~ P ostana-

'W i a, :z,e b ez ~tz;g I ~d:u [1 a p og~,d~ p rze praw a sJ~ IQ d bed zie ~

Dla u,al.tr:akt.y]n ie n ia r.~}du ~ mow'l Andrze] = W' 1999 f. wp,a.dnS,nlY nat ,pomyst wzbogacenia tego ,pr,aba~ lnseenlzacll. MJelismy mundury WP; knka: koni, a" :Ny:ska, W ad powjLf dn i sposob p.r:zygotowana rob Ha za sarnoc hod pa nCenljl. N a 0 becnych wtedy wlidzachr zro bito to, nlesa mowite wrazen te ,-

....II 'd . P"' . L:i ,~ _AJ. •

't..IiO· aJEL - ormlev~,a,z ,rZi,We.u 'wspu-. p 1I,a.C:UJe z

'firm~ Hero Collection. w tym roku skorzystalisrlrly ,2: mundurow fllrnowych. pia, raz pierwszy na takq ska~~. 0,0, cdtwcrzenia przeprawy przewldziane Sial tel konle, kt6re ida ze stadn lny hucu Iskiej 45' km rajdem,

PI(] cza.;,te:k, wld rfwhska_ .. , . Naj p" ~ e rw 'byf' gtosny wyb~:c'h~. . pJ:J,'te'm szaJ'o-blady dym w$.zys.tko zasn Ltf.. Ch,w i II ~' p Oln i e j ,most na. ~,zurze .skokamf przekrotzyl i plo~,scy zotni'e", r,z'eL, PojedyncZ'o lub grupami wpa'da.li na t,~k~. Jedlnq, 10 tych~ kto'fe' (~'~gn~ s~i,~ hektaram'j. PrZ:S'2 zamOlnt!JW',aine gtOSll1 i ~i naJc[awany byt r apa r~ 0 k,Q I e,j ny, h POlS, lj, n h~ ch;u:h ~i'a !skich lednoSJte~" 'Na 1e~ podktad zwracano n~,e'w]elk~, uwag~".~ W'S1.,yscy j,ak un;ec~eni p~tr2Y~'~ na potart' zl'emli ni!eopodaJ m-os:tu. ,A t~ml ' .. ' . Sfythac k~J;men d~ ~. '. l,!' I~wej wprost ni~eprzyjaci',el$~a, b,ro~n :pa'~cerr1a.. cel'uj 'wprost kf,~g zero. bebe''fl (lte-rdz:~:,e'~(i, 'P Oll 0'= m,j ca. zero" S~e$C5e1 " . . pal:. 'I , Te'g,o, s,toIJ~cy da~; ej n ru e m og:~, U~,f'ys'ze C. ,A,I e J a ro bi ~c ,zdj~cia wyfa,w iam kaid@ s.~·owo. Chlo pak~: obs~u guj$t,cy Bo ra I~a SiP- i:$ Lmj,~ ~ i ~ ,~'w'i etn ~ e. Wtas('~w'j,e przez ich dos k.(in ate, dzla~anfe tl'myka, 'm] Pr,z,e:lm,ek. id'lc.y na: _szp[(y. To on poe ~,qgn qf za, so:bq pi uta 11 .p'i ec hQt~, B~: e'gf 2' bagn-ete'm n,,~ ~arab'inie, ,3, J,a, at gi'upi,Gt bab~, n i e $f:otogr'a,'f(rw:a*~:rrn tegQ. A ,~ap:ew'rli'~m Was, ;h~ b)fhJ nJa (0 p2l1tr.zec..,. Z ~nsni'k6w s'fy:chac ~ybuchY""i' w tym sa'mym morne n(_~:'e' t,ijk~' po R.rywa s.'~'wy d y m ~ ." N' a m,oscle' poj,awia s,i~ sa,mochad pa:nc,etr1)J wz.34,. 1:0 Les,zek Kusiak probuje dobrze .. 2'a:grae,~' swoj~ roie'. Wjezdlza. na SO(lyS(~e .zi-e~lonq tr aw~ I!, za n i 11111 pos u wa ~ i ~

drllzyna z d:ti atkh~~ m p'. pan c. Zn6w 5f1ych a,( wy:bu(hjt",Pa-, daj'i~ pierwsir la,b'~c:~, ,.. !P1otem kc;:~ ejn i + , '. ,A vvszYst'ko 'to W' wi:eczornynll ~&()'n.(u, k:to't,i@ n[~' wlad~ miD ]a k :przeb Ho ,g~st,e:

.......:...o ........:;-. __ ,

ch, mury 0 n 0 tel stoczyio wa I ~" Po ke n aft], d~S.~(l.".", Na t~ce coraz ~~d'~'(.ej ni'eOkn!~IQ-' nyc h w yb rzuszen . IlJez~. 'to t u "r 0;. to tarn. ..

W paste ·dzjl,af:ani'2l polskich a,rrtl i i nastepu]e ,zac,i'le,snlie'nh= kotta, WC~at,Z trwa bombard owa n·~ e. Strac h , bol p r~~:r,2ii en ie i: pan i ka to wa rzysl:~ po i s"kJ m jed [1 ost ko rn, J uz n 'i kt .11 'i e pam i ~ta 0 I~ u m pi u ,Z od dzi aiu, kt6 rego krwawe czlonki bryLn~f)f' na konar po bllsklego drzewa .. JUz· ntkt ~ie. rnysll (J tym, ze tuz obok przel edala oderwana reka c~y tel ca~y korpus strzeka, 'k,t6ry [eszcze wCi:o(~"ai miaf $WO" je im1i'~. To przle'(J~.z normalne .. , N~:e~m;(y ~takuj~.,. ~ A onw poukrywani \~ rnizernych z'a:rl1'$ ~ar(h,., W' rach itycznych s:(ia~aJ::h budynk6w, 'W wyp,alonych namiastkach ~:,a1S,6w ..• '

! .o,~zc Z'O! 'iI'rw':!IJ·I;iI '. eo S"C 'T'a n r'jn b uJ~·~' ~ I~,e ~r'7&!;;

JI~~""-"-' ~'~ I~ '~J~U •. I J~..:'&' ~~ ptll''PJ.J :1 .~i'r1i' IJ~iJ\~'Ii.r.',1i;i;

wa~czq, ... ,~ choc razu.m n~,€!· moze tego cibjij,c.". ~ tragedia. .IQtzy w'i'dz~ ka'wa~kj~ n'i~,~a,krv~'a.~ we,~ w{iqz P'I:J lsujace Z)l(.i'em '... at ~,~Z'Gi do~) kola ! ub zw isaj,~ z d f,:U~;~V~ ., . a;, [) nit rwaJ~ u, • , Pr6bu,]'q ~~vywalczvc ka~wate,~ d rogl do. ,;" ,i,y-

• .....' ~I~ ..J k 'I k ,'"

(] a. Sc I ezsa oo pu SZ:(:Z~l ta WI e e . osztu J e. . i,

N ~ ekt-6ry m z n kh u dai 0 S]'e',;.. M~ me i.e t.e n dzi en to 'P raktY(l'ni e ,data o:zna:czaj'tlca. karl i@'c. dla uw ]'l}Z~:Qnjlch W katl e·," AI bo 'wp'adnat w ~')~

'I' b ,. ... -b · - "\tVI\ - _ - -k

C,', " , ," ,,_', _ _',', ",c " " "I I '. ,',' - :." -, - ,'."

wrol,ga a! a ~b)n2l:: pm_ uJq;C IWli '" aSln~ re,}~

prz@js£ rz€k" I (hoc jeslcze nii'e z'na]r4 ,p.rzys;rlo'= sc'i ,r. wi e ~ u z n itch n ie bacz'qc n a _s,ytuac j~ j esz(z,e p rz@z n i~€rmaJ P'~~c d m:~ bedzie p fa bowa~o m n i ej I u b ba.rdl~'ef sa.m,otn i'e wa~ (zy,:,

(i':sz',a i ,spok6j. bqka wyglqda jak {Jaza

- ,. A"II '_', ,~,"" ", '. '- '(] .. ,,-,. d-' I'"~ '"d'--' ,,"

raj'~"."" ~,Ie. ('()2 t.o .. ". g ,ZH~n u~g ,2: ~e' WI " ac

d l~\!\1 n e ! I a,djl. J akby travll,a byla wy. p at I 0 n.a, " ,

"ill" a • j;. ,. d' h ·1' d~·'

I!IO po~sty ZOll.nierz:e- prze (_-,V~l_i\ pa/'I,~ w

bo j u , ".' W' z:aden s p,o's-(}b n:i e' :pas;uji,q d 0 s:aicz:y~' steJ zJ e ,II e'ml ~ tra wy. ,iJ[ n ~ tat do 5tOJf~ ca, t'l ~,.a,~' q~' e:e'810 p'rom i e n ne -b ~ ask~" Cza:se m btY,$ ri 'i e ~,ag~ et I ub :in ny kawail!k s;tal i. . ~ a;, on,: 2'akl~H.:i

~ k 'L· I k L -. ,.

]i2l ,_ porn nl ~,I ~. '. _ ,,'rzy'~ w teJ (JSZY

- - ,

- Mamo~ (,~Y' oni na,prawdt; ~ie :iYJ~]

M ~"'," .....!i 1- 'Ei., - ")

;cLmo" LII aCl!i:'ga,,~

,A ja chc~ odp'owled.ziec ~: n;~e m}og~~,., Bo,

nJ- . ~ ~. ,"' [I-I ,.., ~

,51 OS U,WI~Z]; guz'~es: w gat', e T m~ mo C:~$'Y .. ".

im~:m-o~ ie rn6wi~~ lyiko Ja to s~y:sz'~'"

ZdJ~c ia: 'W\V\v. pr2,e:gIa,d. ha.w a ler'1j.~h L pf'\7~ p:[

R1s. ,N"ownk

LiteratlJra:

R. Abraham, W:spom rn j,en:ia wrJjenne ,z.nad Warty' i Bz;~.ry, 'JiJ~,'w,a, l'~l69 ~

R II 'G·. l""'d::le~'w·'c:Ii',':I· ~,H'f:'W":'·o::., n'a',"d-' B',~~~r::¥Ii 1C'_·.·~t-IIII'd .. ,_, 1·III~m"-·C

, • JI' . -w~ . .]IL\.! l~,u Ii.. Q - ,. , ~!lJI,- '1:. J, 1l.,!IJ'" !;.iI, I),

h 'ii:storyczno-o pera{y],ne ~ 'W-w,a ~ 97,3:';

P. B a u,e, r. B., Po I a.k. Ar,m fa, Pozna n' 1 9~3 9" P'Qznan ] 987; W., IWailO'V~f:skj~ WaJkii; Go() \ge.n" Kjno~, I,a_,-, KO\~naH:: k~eg'lQ: 2' t1 i ~m iiecki m XV I KPa.n("

W '~\U~ " '9""7'

__ ~~:~'y _ ":., . Iii!:..

C I '. d' 'k· L ," k-

01 z:n,a "eZlono p,o"_ ry'n,. uem 'W w'ow ,":'u

Jedna, sJ1edniow[acz:na" d,ruga renesansewa, je:st • trzecia, najp,ra'wd,opod,obln~e:j XIX .. w~ieczn:a - t,yle stuldli1~ o d;:kry;]i: ar-cheo,lo,d,zy podczas 'wrzesn,io'wych, i p,8tz,d,zie,' rdk,owy'c:h ,pr,aA: p,rzy ID,s;u,szani:u; i k,an"allz:o'wani:ul ratusaa w L.w'owku :51~:skim ('W,oj., d~D!~n,o,sf~skie) ~

W momence tamlykani,a, lego numeru i.IOdkltYwql' ofb::Jal'ni~: rnowit G si Ii' tyf~o a dw,ach p.hslwszycch. 0 ne. wtaSn h~~ :ZOS'laf}! odl;~1Jzowan e

"',.' . '

,~ Sred nlowieczna zostata Zi[_~yp,ana W' xv~ n lu b XIX 'Vvle:~u przy

pracach remontowych ratusza, rerresanscwa przestaia bye uzytknwana jiJ.~ ""It X.v~1 \!\,i',~ku ,~ rn6wi W:ojciech Crabowskl, nadzorujacy prace artheologkzne. ~ Qbyd\Jvie m,a~q oketo .5 m gJ'Eibok:Qsd: ad 'V:,J'S p 6tczes,n ego pozl 0 rill u gru ntu,

Prz,Y eksp II 0 ra~j j: starsze] natra f 0 no na n aczyn ,i a X,V l[ I:! j: X] XV~ leczne. IPot metra, od dna 0 d n al I~'Z ion 0 flClj starsz'€, :5 red n i ow i eczn e fragrnenty kaf~[ i cerarnike, z ktore] po sklejeniu b~dz:r,e mozna odtwo rz)'t p lerwotny k.sztaft nraczy'n, ~ Go, 'wai'ne, I!ha czy n la z dna studni pochcdza nawet ,2 XII \lvi'e:klJ . a W~:~'C '1 okresu, gdJl .lwd'wek

n i e pos iad,dl~' jeszcze pra w rni I~ j':s k~ ch .,' .

- Dz'l'~k.i nieprzernleszanym warstworn n,a,czyn z r6z'nych okresow hlstcrycznych udalo si1f uc:hWJl(:~C profil osadniczy lw6wka - pedkresl a Wo_J ciec h Gr,abows ki,

1<0 ~ ej n a re n esan sowa st t)l d n i a kryifa op rrQ (Z la'w~lkcrw n ~;C 'l.') n i kane glinlane niesekliwione ,2: sentencjarnl, ktore nie :zo.sta-i'y j eszcze 0 d czytan e ~ C le ka wo stkij n a to m;~ ast J est, .. ' wi ad ro ~ kt.6 '~.Y m czerpano nJregdy"s wode - 0 pojern nosci na 2'0 ~ ~tt'd:w Z metal owyrn i: okuciami. Leiafo obok zmurszalych fragrnentow belek ad zurawia,

P'rzy okazJ~ p rae a rcheo badzy p rzekon al i 51\ . j ak 'mlesz'~adlcy X I X~ \irVWeczne\go rn tasta radzl ll sobte z wodq deszczowa '_ ad prowadzal i ]~ z rynku kamlennym kolektorern 0 koJ€:b:~:()_wym sklepienlu. Ow fragment

kalflaJizarj~ odkopany zostat k.ot~) studni, pod murern ohecnego ratusta.

]0

Ni'kt w'cz,einiej ,- lie 'udo.w,odnil, ie pom'i,dz,' R .. •· .. Z_·,S._:··szDwe_m, a Jaros awiem ~. -1"1·' C-"e,"I-·ow'.·'e

_ zy', ..... I I~:,

W' k 11 ... & k 'b I' b ,", d- ,,.. .' ,J

y;ona,nIY ze cS21\~,a _~~o.~a_t)owe',go, ptzYI' uera PiO, SWlatllo

szafJrowy' odcieni' ZIobion,Y w Ze,berl<ll poJtryte nitkami

b- .''''-'ii;, ,,..., ~""I ~. ~ ., _ i!i"" it ';0, II ,. ~'t k

su ,s,wn<;JJ :S:Zft la:nieJ;J na, pr,z,e'm~anl zo_, _eJ 'I J,a,5in,Osza.:rej __ , ' aJ .. ,

w:yg'l~da; f'rag,me·nt bra_n50~ety ,ce,11ty'c'kjej' wykD:panl~J przez arche,ol:Dgow we 'w:r'zl!sni'u: b,r~ W ,AJlbi',gowej' koilOI tancuta,j

S . ~I~ Ii, 'lib' ." Ib'i.-J In ....:1 If .ilO "j\.~_ ,.o!.~. '"

~'larr1 ©'~il'S ~o Vi) ~ !J IgO-WIe] znane i!. ,,:lli nau ~ow(,o'm Qu Ilat ~.'. \fv£?le_5n'~ieji

'odkrywano tanl gt6wn Ie urny pop i~l!ni,cowe kuitury tuzytk:leJ., ,Do od k~ciLa tra:_grrre;ntu bransolety 'qoszto prz_ypad k~ em '. W~aSd (ie i cz~,5d tego trNie1i1U po;stanow;ut 'w,ykan:zowac sad. Arc~eoIO'gh:z"ym obow,ii~z~ ki@!m byfo s;p.r:awdzh:. '(0 kr:'Yje i~em,ha,.

_ Sluk.ail~m,y urn l o~res;u 12,'00-700 l)f,Zed Chrys,tus,em", Oko~tj 4,0 ern pod ,tient~q natrafili~my '~Ia,dolne cz~sci ~akich 'u.rn, nie z:abranych prz@'z ptu,g ~, op ow'ia.da d r ha.b. W'ojc.i,e[h B laje.r 2, Instytutu Ar'cheolegii UJ, - NllzJej ria poz~o:mi'e' ad 60 enl eto 11() eml na.:tra'fili$my n~ ,zasyp~ska .]am z w'cze'snego rleoUtt] = kultury ,t:€t"cunik'~ ~Jst~gowe] . d a:to,w,an e j I~ a 0 k., .5 tY$,. h:l'i PJZ~ d ch r.Y~tu s e'm '. 'Tam I ezaty u1a.rn kJ ce r a I'nrl:~ ki i narz~d~ ~ 'Z_' a bsyd ian u,'~, r...zy lila V'f/y wu i kaJ1. i czn,ej..Materi',a,* w'ska,zujei ze s:pro[wad~ane' byfy ,2 We:gler< 'Ilub Stowa;t:;Ji.,

j estcz~ U1 i i;e j n ~\'tr,a no n Q \~i~a 5n ie n.a OW f:ragrn\e r1t. b r~n s 0 ~ e-t~l, ktJO r "Ii ('e',~tycka 'ko b~;,eta m ol,~a nO's i c n,a, p{l!z~d fa m ie 111 i: IJ .' N"a p,'~ €NvVSZY rz:ut 0 ka rjjvyg'~qd,af j ak f:r,~g m e:~lt 'w.s.p,ofrcz'e,$.ne-j od p ust.oweJ blzu t-eri i . - .5ta:wi amy dw~e h i p:OtJ~2Y,. co do je~ p.ocho-d.z,en ~a,':: al b'Q' ,tu ,zy Ii Ce'lto,w i r: • a ~ b~ m i € j:s (: b w'a Iud n o~S·,C: U trzy lmlyw aJa. .~ n]1 m'i k:o 11- takty - wyj ,a,s n 'i a d. r Wo j ci ech Bl aj e r:

Ca~'e br a ~ so:~ erty i hi z uteri El ku Itu ry I a.:tte-frsk~ e] i' kto41rii da.ti~,j e ,s.i ~ ]1 a 'okres ad 'okafo 4'000' przl:d Chrystuslem d~, prze1fornlJ ,er~ ,z.acho~wahl ,si~ w Cze:chath., ,A.u~tr'~~ i p,of1l1dn~:0~v'ly(h N[emcze,rh+ PO~$k]le s:kromne z.n all:ezJ5ko I. 'g"d;~ C)PUSiC i iJ nstytut kra k,owskh:~ J a~rc;h~Q log] i ~ P O\N~' n no trafh:, w prz:y.S2foi5C i do M,uzeum, IOkr~gO\iVe!O W' Rze.si!D\~tdle;,

r

~ Okazuje $~~, z,e' badarny [eden z najstaLrszy.ch tespof6w paiacowo - sakralnych pa,nstw,a., p'i,aS1:0W5:kh:~go oraz je~nq z nalpo:t~zniejsz.y(h

. d b h 'lL ,. s- d A... • "" f

tw'len.,2, 0' ····{ronr~,y(·· tarntego czasu W europte smc ~OiWe] - mo\!V~ prot

d r hab, Han na Kat: ka - i(r:-en 2;' ~ UAM,-" Ide rownik badari.

W najs:ta:rsz~ic'h tr6d~aLth plsanych, w kronke blskupa Thietmara nazwa .Poznan" pcjawia si',~ doplero w X~ wieku. i[ymc.zasem poznanscy archeolodzy stwlerdzfll. ze badane przez nlch karnienne pallatlu rn Z kapllt2t pochcdzl z. I ~i potowy X wieku,

,~ To p,ie-rwstza zn ana nam bu d owla karn I enn a, \JVcze'sniej budoVV(it.i10 tylko z drewna. Jej powstanle rnozna f~czy,( z, .aktern 2as,~ub~'n D!&hmwk~ Pr,ZI€'Z, Mh~sz:ka, I ~ tiumaczy prof. IHlanna Kocka-,Krenz.

Pan 'wptywem prowad zonych prac dotychczasowe wyo b razen ie naukowcow 0 wczesnosrednlowiecznyrn grodzte p~kto jak banka rnyd lana, 'Odg~lIwaf bewlern 'w1~ks;zq rol ~ ,nii przypuszczano.

Byt t~ man umentaln y obi ekt sktadaj:atcy S~'~ ,2 k~ lku czton6w,.

ROl(i~at Sii~' l pCrinoc,y na poiudnle na dfu,glos(~ 1 km, a ze wschodu na ,zach6d, elyli 'miedzy Wattq at Chybiniq na dtugosc' 01;5 km. _,Otacz;arl"y go '\iva1y obrorme drew niano-zl em ne wzrnocn lone kaml en nymi ~:awamL

A.rcheoh]dzy dokopall si'~ do POlos,tafC}Sc] te] konstruk~J~:! kJedys na 20 rn s~er.o'k~eJ u podnoza '~ wY'so~;j"eJ na 1 rQ rn. Pr,2,YLn.al~, ze [ak na moj;~iii'wo.f(i' 6\ivc~~e;s,nej technikl wojskowe] twlerdza by-fa ni'e do ,z'doby(i',~. Pot.wierdzaJ~ to fakty. W '100S. rokll c.es.aJl ni'ernh~;c.kj He· n, r)l'k I ~ I pro bowat' .sforsowa.c m u ry. Po n i e ud an ej p rob [~ pOll i e=' chaJ kh ,zdobyc'ia.

Odp i@ranii,e' ,a'tak-6w' n ~ e byt 0 jed y n.~ fun kc l~ g rod u.,

,_ Po;z.na.n I'ezaf nia p,r'lecii~(iu wazrrly>ch 5ztak6w handl,owych.

Wodn'}i prQwa,dzH' z potn(lCY na, ;po~uqrde. I.ttdowy rratomra5t Z ,Euro py Zachodni eJ do C,E'nttL1 m p,a~ ~tw',a, pi i3lstows k~ 'fig'o, fVd~' pn1wadz It; naj p r,a:v~d 0 p ad [J b n i ej s:z.1 ak. ces,arza Olton a :1 ,I ~ W' '1 000 fO ku ,_ 'ttu m,a,(zy prof:, H a.rrna Ko( k:a~, Kre,nz",

P:ozna:n, by~ sto~. i c~ Po I s ki, gdy' p r2l~by'Jv at \~ n i m ks:r: qi"e-.

- 10 by! (zas VJtack,'y wl~d ruj.~(e,go. Mh~s,zkQI ~ ustan O,W if o~.fodki wtadzy'w ki,llu grodach w ~ercll ~V~elkopols·~ij:. 6yty to Gni'!2,zno. Pb\Zl1a~ ~ Ostrow Ledn~:cRi . Piiin i,ej do~,~c:zyt' do n i ch G i €'(l+ W~ystJd e odda 1'0 ne byty ad 5 i eb re 0 1 dz Ie n, d 'F()g;i' = wy JalUl ~ta, prof" H ~J1 na Ko( ka- ~renz.

W~:edla, ar(heolog6'v:~ daty,a~(a w'Clesnos:redn~ QW'i'e(zne.go Poznani a Je~t wd:~~ niepetna.., W' wynIku i mudnych pra.c Qdkryw'koWjJc h udafo £~,~ ,ztradat plcM:U dn, i'owq cz,~sc p aJ ~,atli: u I~! c~yl ~ Fezyde nei i 'b'~ ~ztg .. , C€j; W tej cz~s(l m~:-=scHo s[~ wejiC'tle~ za ~,'~n1 ~vyod'r~bn'i one p om ieSl'c;ren j'e'., Z kt6reg~ ~'l1o.zna, byto dostac sJt=;' do. najprtlwdo:pod(jbni'8J~ kr6If.'w,skiiej 5€di., ,Archeo~odz)! nie okreslrn jeszez:e gabzl'~t(rw paUa-UlJum. kt6re u sytuowan e jes1t w poitudn i owe:j (:z.~,S'( i gra d U T Bye moie uda, ~ m shi ~gp dokon Ot(, do pofowy lirstop,~da. gdy zakn'ilcz;q pra(.~, SzacuJe' si~,. :ze bud,yn€k m,~at okoto 30 m dttJgos('i. N,a lwtok~ wpfyw,a jeszae kon:servta'cja :gotyck~ego kosd.ofa !NMP, p,od kt6wjlml, Jak o'kazuJe $i'~, ,za~,ega zasadnl'cza CZ~~C rezydEfKji" Intu~'(]~ bada,wcza k,flcz:e SPf)dlJi~wac s ~ E; \tj)' 'tym m i'~j~:u kap U;Cy. grdzi e ks iqt~ ~w raz z .cJwore m 'wysfuch i wa~ mszy sw. Pomlesz.czen~e mo-~o 'm~:ec, ksztatt, rotUt'HJ.y z ,ab~ydq. j,~k

w LednhsjJ.

j'G jlo

, I -,,-

i,e- ~ '~ z,-dmioDw, 1<_:'" ,'-,_':-'~,i".,1 ~(- I 'ozy .. 10 ',ze m ,,-Y' 0 ~ aea W CO _ZI' :n.nym

',ku,. C,hoe:', blaszk.i la ch e : ,18 ~" - ·I,n. -;e Z, b lac ,y du -',_I , rnin,i;lo'\Y"·

,', ~- . 20 ';~~~t ia

POSlUKIWA IA

, 2

'_-:":',

'Obleca.f' przywiezc do muzeum w S'~e,dlla-each za byt~k raJdetowy. Ob [ifetn i(.~ sp,~nH. To by{· plerwszy eksponat z ko!ekeji'; ktora nadal sie rozrasta,

Na.]w'i~{~j ~e'sd rskiet baJi'stycznych V-2 poiyayie'm od pryvvatny<h ~a5dd:e,li . wedy przygot:o~vywat:e'm: sie do vvystEivvy' .Am ia Krajo'w.a~ [ .Czas walld, QI.2iS, nadaiei". Obje'idza.I'~smy wste po obu stronach ,8 ugu. Ro'[n icy chetni e ·wydqgali 2E sc'howk6w rakietowe szczatki, go-, spody n ie 'Uzyczaty al urn i n l'O\N€ gam l~d" ,zu bazajq( kucherma lasta\~~' na czas trwania WljStPlW)/. Najtrafi1 i e j s,ytuacj~' ;~ atmo5f,e'r,~ okresl ]~y prektykantkl, ktore jednego dn ia narn to'w-aJzys~yiV., S.twi'ierdrdty.~ ze cafe Zyc~e mog~by tak pratowaC., Vvszystkh~ .zdobyte" pr:ze~' [lM przerjmio~y po-, chodzq 1. :ra,kiet., Tylka jed!en ;.W_ykOPIe\ki. okre,~,

sJona poaq;tkowo jake a~'$'c bamby' ~atajqcej

V 1 I!'li ~ . . 'II·" i:.. "'. ~' b n~ ...

,:... ~ tlFu.z n ~ e-]'s,z:e re. ,a.c J e w~I'~,~_SlO'SC.~ o.s 0 -,' WSt\.d,-

,lywafy' ], ed na k.. i~ to V!.- 2,

SJka;r,by le' If'om,o,w,h;'lca

PJz,eko nat,em si e os.obiscie. (0 ,z.na(2:Y

'/

p O't~,ga. Sf ovv a d ru kO'wa. n ego '. G dy do 0 f~ a 1"\0-

da,wcow przyj'echai';em .z ka.talogil~.m wysla.= wy. 'W kt6rym um'ies'(:lt'em !ch naz,w~:s:ka, to u si'yszoJ8'm ," z,e na stry'ch L1 moze bye wi~'clej i ntte res, Ulj'2iCYC h m n ie p rzed.miilot6w'. Po.zwolo,_ no n:li 'weis,e na. t,en stryrh, d, tam bo~ hOI hoI

Ki'l ka ~ at ten11 u. b ogaty III :Z F'o.d etk i e[1t1 b-yt)t

tali'e l{ o:nl ow ii, ska. D ow'~ e dl'~ eJ ems i ~,~ ,z:e p(il~\z;ukujemy rrt'ilt@'tl af'nydl~ ~I~d'w wy:b'llll,c'hu wok6't leja !i11~p~tn:;DTrU~':~Q 'wlod~ W' Goi,o<wierzcha£h

_ki!;! pJt'Z!e-dtrniot" ,~I1,de2:1'~:fili) w miejscac:h. wyJbU(itO'Wii' Sil do ctl!j P0t'Y lUi:y·tk)~wan~ 1!lT~,e:Z oklol [c;znych m tesz'kanclI!lw'

5111. d II k 'I,,,, -I k i )' - ;+', ~ , - - -

:···.e···,lec •.. a I\U er,cJa e."em'e,n,ILOW ,uCU'_

d ::,W:- -c-!t breni' Hitlera p ,owstah:t

a n,HJ _c_ '_ !IlL . . _ " , - - - - ~ - -

d Iii k'" d'k tka '"

- . - .. ... , ' I -,- - - , ,- . .- w

Z:,I,I, I ,przypa •.. ~. owem u spot / '. ,n u __ .

aetobusle, Kiedy wracafem ,Z' Serpe,

I'· ,~ d'i '~d' K ,.. '!Ii

dC, przySla,· '_,_,em, S]~ . 'ID II . cal mlBfza

Andrus:l:ki:ewi:cza,~ W Clas'!:'i! 'woj::ny

.. t. kl t, dl

- - ,_,-, ,-- -, ,- ,- , '" " ',", 'I' - ,'- -, -, ,- ~ I '

u.CZl!stnIUY, on w POZySI ". wan_u .. " a

'ko,nls,pi'racjii: 5zezqtlrow wy:buchaji\(ej Ibroni kola Sarnak,

34-

00, v D'l.l'l;:!r' J,~ '1 'm /2. O,ln J ,1'u(JX1 -n ~r\ .~ I.,~ . l,}.;;....II!

w MI~t~ n ~ni e rozeb rano start\: kuin i ~ :~ u p orzadkowano tere n 'wVO kot szkotY~i @ n iI epotrzebn e' graty W':lwleziono na ,$,k-up. ziomu

'_I

P-I ,. Z -I "'I'"

-. -_ -. r I: - - . ,-, • \ . "_'_'[

W aterowie. na ez rsrny

w' stos ~ e ze I astw a. [zte'ry

drnl 'I".JI;· "

prze 1111 aty: aom I erz rnocuja-

cy P rzewod p a Ii '1JiJowy Wy!~.o n any

w zaktadach Ze'PP,e:1 ina (ked

.rwrn"). alurnln lowy przewod p@II .. ·

d k- j.... '. .. .'

'wawy z woma ."QI,n]erlam'~ :mocu]~~(ymi

z doskcnale ,zacno;wa.nyrn[ nurnerami rnon-

" . , ' " " f '''' 'f ~' . " ,- 0' e_ \ ':,

tazowyrru. rragrnen c chum in lowebo pi zewo-

du 2 zachowanyrn sternplem .,;,Waffen Aro t ~ ~ 'Vv~aA '1 a 2 III 'j sta ~ ov~~, but I ~ na .sp r~?Oln e powlenze,

M~:eszk;ancy M!~,ten'i'na pcwiedzieli mi. 2l~c powlnienem jeszrze szukac zbiornika spawanego. ze ~taJol'wych blach, przypo rni najqoe-go

h",..~·- ' .,.. 'To 11 .... ,ij_,k bl , lk " , rh d ·1"1

,ul.lG.l tern J2lJO. ~IO u.;:.Y"1 z .. to m u , na per" ,,)j. ra)

(wad ~ uti en ion q) z i nstalar] ~ gazoge n eretora.

rr,. I . d 111: • '. d -I ~... tosl +,~" h

~\I te U·' 'a-,~o 1m ~ s:~~ go 0·· n a _ ezc w 5.. OS-I e ~wllt(··

parnikow, PoprosHe'm~ by powladornlono rnnie 0 czasie ,l·atadunku zlornu do wagonu, Mi'1110 "soh::nnych obietnic, wiadornosd sl~ nie do cze kate 111. Gd'u nastepnym r azem prze-

.'1' ~"'

je z"d· '';'':i''I~m' PllI"-.,.,I£!C? P"I ':JI'te·'FA,w' p. Iac h'\~f pusty

. .· .. 4ul,~ ,~Lt_L U.· IU .. I! ~. ~ 'UJ _: _~;I 7"'!'

2, wy'kr,yYlac.z,e rn na v~, 1

PO's:! u ~~j'wan ia z 'wyk rywa czern metal 'i pro'N:a,dzlllg~~m'y wok-6t zachowanych ~ej6w' w G 9{ O'vV i e rzchac h. KOlkac h. Klsl eJ eV~fi e,.,. Kru p i;~ each. Jadw'-isin!'e., Dratliewie i ~V' irmych m~' e] scac h. gdz i e ,~e je po \v yb u c h ac h l~ostai1y zasyp ane: 'W PI lszkach ; tu ~Q¥jJ' ie, S tanach Dutych, Nazblera.I'i$,my troche slkrawk6w sta ... , [owych j' alurnlnlowych ,]'ednolnac:zn:i:~ potwlerdzajacych. ze (OS z ~,~(udownych broni" "W' 't\IC" h m - lelscach ""vykll nc'I1...,J~n B'l'\'W' iem 1''']Js-\J

.,_ '~'. '.'. I,J . - ."' .~ ,',: lU,~ - ~'ll'vlII . U .. , ~ I,l ~ .,~- .. _).~

pola ~ ub ~q_ ki byiy pozhawlone r6z nyc h go,_ spodarsklch rnetalowych snlil~H:li. 8y~y ty~'ko

,

~ I

. ~-

f . - ,.,,'. 'b' - ,""", '., 11[",-",'-" ~,'," ,"~" , '~'I'"

ragrne nty oez ~Vq:tp rerna lI'.,oJa.r.z'lce s I,Q Z J Ll~

;F oil I! i' !Ii ~~ 'I' +~l iI

'WCZE's.nreJ wypo.zyczanym ~ przeurrnotarm.

'WykIOp,a~'L$,m))' tyi ko dwa c iekaw-.s.z:e tragmenty, W Krupicach wyj~~b5my z doika napeln ~ 9 nre,go W 0 d ~ fr agm e nt p rzewod u pa I' I:~

'" :i,~, • Poczarl I,. I • f' .' -k '

wowege z Slt;~ I e m, _' o-aq:t~<.:ow 0 zaxwa ~ ,I ,I .' 0,·

\ivalism'y go jako V"" 1 + Jednra.k po p6zn.i~jSlym n a,g rani! ILl re I ac j ~ wszystki ch starszyc h rn i, eszkan,c6w te~ w'sJ okazato s.11~; ze w tym rni el- 5,c:U spadl silnik rakiety, kta.r(l wybuchra w powietrzu. N:atomia~t w lesle tlpowtec koto Sa.rna.k trafil j,snl.y wsr'od ro.znych Kdl'Wa:tk6w

" 'I'.. kazui d

na zebatke prze·.,az.uJqc~ napeo Z' serwomo-

toru na brz:e(hw~ steru aerodynamlcenego. Przed m lot zywO~)rl)(pOm i'llaj,,!c~ i I ustrac]e ,Meldunk.u Specjalnego 1/R z 1:2 VU 1944 r:

,J. d A I'" . d A' ."

przesranego no Ang II prze-z \fV)IWla Arrnu

K raj O'Wl?j. lyJ ko n ie co byf s ko rod ow an y.

Po, urzG[dzentu vvyS VJw , WykDrzystywatem kaZdq .okazJe.. by zctobyc w'iece]' w~.adomnsci: tub nami,erZYI( nowe :p~edmiQty., '0 'kt6r).lch Wf:tlc" ,. "'. 'ed'~ J;~ m P d ~""-'~do""'n in lener - :sn~eJ n~e' WI:·.lna~,e'~" .0·. cas, ~,,~\~,u :f"i' reru

fotograf cznego organ iZlOw;an'ego p rzez, A n=

d ,. R . '" k' M' . '" ~~.' O~' dL K 'lit-

, rze;2l,u,clnsJego ,2:_'.lejSlI&Jego I. "ira .~.a _ JJLN.U-

ry w' Si,~dl"cach -ibaaale,m na ra,ki:etovi/Y -, szlak, Mirna h)ftacj~' komlsarza pl~enenJ cz~s:to rruca~em forografovvanII® rosll::i nek i -r n n ych p rzy rod n i-, czyc h wspan ~afO'$cL a trop,[~e'm, ztom. Nlierzadko ~dy ~szaJ;(tml: .Panie, ill

]ui: byt taJkl facet. z sled leckie-

Ctn rnuzeurnl" A jednak ,2:

,~~ .~

kazdym '~jazdem cos p[7:ybyvvato. N a pfzjtktad

'W~ ktar Gum ien 'ila.k. z

O .,.,u lk '. • d"II

. gJoun~ Za'WSl~ mital ", a

III nle now2\ whl.damlqS(,.

~ach ia~o pierwsza na Podlaslu, Mog1ttenll zabytkl tylko sfotografowac, a, na otarde i:ez

dostaiem+~" toreb k.fi tnskawek,

'Wybuchu: nh! byte

Najbogatslym okresern

~~., .' .' d ~ '.

W po~y;$l\Jrwan I u \iv~a _ onI10$~ ~ na.

ternat prowadzonych na iPad~, laslu ptdb z ta!:emni'~ nlem'ie.ckq bronia by to d.~a mn[e drugie p,6t:rQ(ze'. 200 ~ F'O ku ~ La. sty D en d] u m p rzeznaczonego net te-n eel przez Zarzad Miasta. Siedlce przepenetroweiem l'e-' ren trzech woje·,w,6dzt\.v, ad

5 krajne'go 'vvybuchu ~v tukowie (woj., I ub,eliiski e) PO przez wojeVI/odztwo mazowleckle, do najdale] na polnoc \jvysu't1'r~tego film l ejsca w B Ira~, S'!~~.lI (wo j - podtaskle). Bada:fe,m ~6wn'ie· s d,wn a cki k i eru rill e k 5trze'~ ari. Przy okaz] i za] rzaiern tez dla porownan'iia W okolice ID~bll:na. Szukafe:m. PQdanych 'W lit.eratu~ rze dwoch 'wybuth6w:' w D~-· browkach Ii W6lce Klasztorne],

,~j P'OriJriet:Ji,~ iraikieti:" V;',1 J' Iddr,a, W',IHJl:c:.ht,a w Drrattr1i.iewre: bulia, dUIZ:i\u. za, :gpn:C pl'"~~[iiwpoj,a'rowll~' '~q:f'etka ~ blachy

zbh:Jll'ni1kil;j rl!!Ui'ka ,x: hils;taJ!acjii £il;d'o,£b;en~a sii I1nihi\! i wykop!ki, Z o'br.zeia ~~lil !PO, wyb'uch.u

.. AJe n_i.e za~~vs:ze u daVLla~o mli: Sl[~' cos .0'0 m,U2eUm POZ'N'czy't ... , Wiel,e prle~dmiot6w t,lyfO n:a,da~ W (odzi'en nym uiyt.ku,., (horby

~ k" d .. ... h;r b ~i~'

b~aSZ~I_.O ~:HeC~en'f:a. C -e,a Wy,~Onal1@'

l b la,chy d tJral Unl i n i.ow'ej 2biOllrrTl~ ko'w raltJet,Y

- -

V~2~, ~d6ra VJYbuthfa_ 20· I V 1: 9'44 'r" w Ogrodn i-

Ph=rwszy~ ja k sI~' olkazafo p odczas roz rnowy z m i e.sz kan ca m~' DI~b r6wek. n.ale"z~ [Jm i,e~ci( na '{qkach Sta.rIEt] Wsi obecnie pfzyntalezijcych ad~

,

mini''Stracyjnie do KQ,:~d'en:~c. Natomiast w W'al'i

Kla5ttornej (tak bowi',em brzm:f1 '~a5('[W'a nal\Na tej ws,i) oral :s~si edn i. ml Si ec i,echQw:ie ~ Olpact\Ad~ n i kt z pa,m i ~ta J~cyc h w,o} n~ n i,e styszaf Q

• ' d::'ifIl' "m' '~'-' b' -r1~nll'il 'W· ,h\{crt; 't'iI'"-":+nm,r6.rt plnL'''':':i'7'U'~'

za. Ii i")j, ,wy. U ..... i.~ 1l1.,.li. ' . :u....l'.:J .... ~ II GQl.~ I ~Q;) . ut\..~j

wali. ,2 kt6rego toru, i[ kt6reg'o dni:a Nle'm.cy

Cl5ZU ·'.IWANIA

est Flle~, i waJ [ Ros] an P rze z W'i s'h~ P oc iskarn i z ii, Gru be] B,e ~y.' .

Podczas poszukiwan ,zdarzai:y sie ~ humorystyclln,te 5.YtU2t~Je,. Probowan a zai ntsresowaC. rnnie aiurnlniowa rurq z rnleczarni lub urzadzeniern elektrycznym ,2: napisern !!"Mad€,

.' 'IE) - II' ., ..J ;,0 e ,~ ,,',- ,- , .,~." 1/' . "

rn roiano . ~nnyn1 razem rozmowca ,Z. N.ruplC

powied z i at. zes am p 05 i ad a C:laj ni k ,2 a II LI rn :t~

~: ' - ,-' b l'. "h" , 'k'" cji.".-, "",.- ' ,':. ,~ ,,1.,., ,,- 'dc," "'e'~; ,

nlow~J . II,tIC. Y ria aetowego P'OCL,IIO. 2" rua,

Ki: I, ka d nl i pO',Z n le] sped ad n 1 e do teJ 'W'S i' po] e(ha~em,. W~szak. dotad mialern w F~ka.(h garnki. rondel, k'Ubkt patelnle, biaszki do wypi~ekow wyka1Ti~ne .z bla.cny zbiomikow V-l ~ a ,czajnika Jesz:cze, njr:e 'wldzraJem,. Z.oba(z)j~em ,go stoji\ce,go na. kudn·n~:., 81yt rze(2.)f\Mis(:h~' im!ponuj ~QI" Mi aJ ~\!y'b j'tq P oj em 11 OSC, l' a I :iitr6w '~

'",,, ,-- -' I"" '-'Id' I " , t~" ,0- "lK' U\C-Z,'i I. cw;,;~--\IQj,'s~n-Q" nazw~ PI 0 , ue'l: n. ,a ~~ .,,' ' .. -. ;;.), .'.,.' .' [,,~ ,g 11,~~j

te~ ~a:mej firrn,Y kubek przyni'e$~,ono !l1i z: podworka w stoc:hac:h Annopo]s,kich .

Z, 'dr.l' '::I'.~. t" 'i' ' ,,'~-', '11FJ('Ii ~'Lll[T''I;r:::ll ,-_';.}~CJtL lalli" o:r~ a,rc ul1\Vtu.H. U 'I v, Ij.~,

I.

p,rze ron m :J

.,_. _ sztu .i

~--

KRZ'iSZTOF MROWKA

··0 obejrzeniu ~Itli Bor,y'sz;yfI5~:k:iej ru,s,zam,Y na p6fnoc .. Pi:.erw',szY:t odcho ... dz~cy' od Gfo'w'nlej Dro'gi Ruchu w pra ·~-o korytarz, prowadzi de PZ' .. W" 7 4~ ,J1e's", tc je,d,nokD'ndryg~n.a(,yj.ny' oblekt, do kt'o:rego prowadzl . etalo ... ' wa k~lat:k,a schodowa, tzw, ',r,ojb·ezna z mini' s:po,c,znilmmi-: a rogac -;; zbudos '~an,a 'wok6 szybu _.~.'indYI jednak s,chody te s,~ powaz'nie skorodowane, poruszanie 5,i~ po nlch _ est bardzo nlebezpieczne,

Uzbrojenie obtektu stano .. wHy krn-y

. .

w' kopulach :lOP'?, 60P8, za pfytq_ pancerna

7P7!, rnozdzierz M'19 vv kopule 424P'9 i mlotacz ognla z pierscieniem pancernym 42GP9. B,Yf akze wyposazony w kopuie obserwacy] Ilet 2.3 P'S. Z pancerzy zachowala si~. p,iyta 7 Pl, koputa rniotecza ogn fa i fragment kopuiy obserwacyjne]. Po obejrzeniu PZ,.W'. 71'4 wracamy na GD'R :i1 kierujac sfi~ 'W' prawo, po 50 111 napotka rty korytarz prowadzacy do dworca ~ panzerwerku Nord. Natomiast idac dal',ej na p6tno[, po obu stronach korytarza, na wysokosd

k-J.' iii 8' d zi '. ,. ~ t

a nio ~ .c nl oc zrerru mozerny zauwazyc

otwory na tadunki wybuchowe pozwalalace Ina zacLsnl,~(fe tunelu, ~v razia opanowan ia jego cZ'~sci przez w~-oga. Byfy one drazone przy w.aznii:ejszyc.h dworcach i rozjazdach, Po p rZ[8]S'ci' u 400 m napotykarny kole] ny rozjazd, na ktorym skrecarny w lewo do IPZ.W. 766 i

d hodzi d' d' -h · n k

ocnouznny .,Q ., uzyc pormeszczen xoszaro-

wych oraz szybu kornunikacylnego z betonowymi splralnymi schodarni i wlnda w srodku, Taka konstrukcja klatki schodowe]

I ... bsze I . .

pozwa a,-Ia na szynsze ~ sprawruejsze prze ..

'" •• j. " P'Z 'N 766 d -k '"

mll[eszcza,h~e ZOrlnH.:~r~y.·-.;".. ~ '_,0 .toreg:o

,2' 2Jf!;Wnijtrz p'Fowadzq dwa w'ejscia" jeslt lOb ~e'ktell1 dwu kon dygn a'c-y'j nym ~ z kaput,,,,

"6 J

01: i··,· ' .. ,' 'l- '~/·?O' ('ILj

D K!~Y'Vi,} Cit .1 _ V,_

20P'7. rniotaczem ogrria i pt))tq pancerna 7P7. W' tyrn rnlejscu 28.,07.19'9] r. Z:ghT~_t tragiczn ie ni ecstrozny 20- etni rnleszkan Iec POZfl a,n ia zwany Dudus iem,

Po obejrzeniu panzerwerku w aramy do GDR. klerujerny s'~~ w' lewo, !by po 100 m d.ajsc do dworca Konrad.+ Tam i'dqc w prawo

- strzelnicy wbudowanej w s":i.an~~ Dale] idrierny do PZ,W_ 7'] 5~ a nastepnie Pl..,W. 71 3 .Sard".o.. dobrze zachowany obiekt 71 5 jest dwukondygnacyjny i prowadzi do niego rnetalowa klatka schodowa (tnJ~bi'eina.). posrodku ktore] znajdowat '$iJ~ szyb 'w~ndy" Na schodach nalezy zachowac szczegol n~ ostrozn OS(. gd.yi n ~e sa zsbez .. pleczone poreczarni. Uzbrcjenie oblektu

" . .; . ta · 'Il~ N"

stanowr~ly rn lor icz ogrua oraz srn-y W KO-

pule 20P7 '~ za pfylqlP7,. Natorniast Pz~W. 7~' 3. Jest, jednokondygnacylnym oblektern

., k d b h· P

powazrue usz '0- aonyrn wy oucr em. ~osria ...

daf krn-y W kopulach 20P?)1 60P8, za prtytq 7P71 mozdzlerz. rniotacz ognia 'j ko'puf~

't... • '0 D dzislal h ..

ou-serwac.Yj:lf1q ~23Po.. ·0. zista] ,zaC:}:.O'\rva~a

ie"·1 ~ ko· puI.~· obli:"l:iirw- -- ,". ·a- 'I J' ilZii.J!'lIn~, r'=ilJ.:::" FII ':Ii

.:t. ,~'-. _ .. lid .. ~,c;" . ·a,cy.J n ' ~ C~:j I ~u ;"',~,'h~, 1111~l,

,M,RU kopufa 3-strzelnlcowa 60P8.

, or-~~'elowo wy .. e -n •. n

'Po bel ~ b [~~V

. . 0- e J rz'e 111 ~ U 0.·' u pa n ze rWeIt~O\lV wra =,

earn .. na d _.. K' r"i,n rad ·1 skre - _ m- .

1 _ ,J:Y i,,·, I w'or,zeC,:VII,:1 . J .. ",_; .. J "t'ca', J Iy

W prawo, Po pokonaniu 500 rn dochodztmy do kolejnego dworca - tda (czasem uzywana je's' te,;i nilewtasch;.va nazwa I nga), Tarn kierujemy s~'~ w prawo, a na kolejnyrn rozwidlenlu idzJe'mlY presto (w prawo odchodzl slepy korytarz dlugosci 400 m do nie wybudowanego panzerwerku), Po 01\;0- to .BOO m dochodzimy do Pl.W 783j jedy.~ nego 'W G rupie Warowne'j' Frtesen. Po d rodze

wbudowana w le,vv't scian~ korytarza, Dalszy odcinek czasarni bywa zalany woda, dlatego dobrze jest zabrac ze SODii buty gurnowe. PZ.'W. '7,8,3 jest rnaiym, dwukon-

d " b'· ~u .. , " k

' ygnacYJnym or :letK.:te,m \!vypo.sa'zonym W '·0-

put~ 201P7' (zdernontowan cO i: p?.Yt~ 71P7.

~ znow wracarny do QDR i idzierny na polnoc Po p rzejsdu okoio 1 000 rn do-

t, d '" d d -H·..·' h ~[..~'

cno ,,~:'r.my: n riworca . emnc i, z ktorego

\~' prawo prowadzl koryi arz do Grupy Warowne] Scharnhorst, 'W jej sklad wchodza panzerwerki 7'l6~ 716:0, oraz 7'17,. Po przejsciu tym korytarzern 700 m sk"iCamy' w prawo i po 400 m napotykarny koszary Pz.'W" 716. jest to dwukondygnacyiny obiekt z betonowa klatka schodowa (dwubiezna). Scho-

darn: 'wychodzi:.my ria korytarz kornunlkacyjny d ugie] kondygrracjl 'ob lektu, kt6~ry [kO~1CZY sle zarnurowanz sriana, W tym wfasni,e mi,ej's(u 111'tl.i'ato ll1ajdowac sil~ \tvej-

""'" d ~ '"b f d·j.

SCI[8 a puanowa_.eJ 12 .. )' 'Iortecznego :. ZlaT=

ka p rzedwpancernego (n iern. Pak~) ~ 0- czyrn 'do niedawrta lnforrnowai oryginallny nlemieckl napis .Pack-Kasomatten", Nazwa z: nieznanych przyczyn naplsana byla l. bf:edem, a Ie jednoznaczn ie 1m 6wHa 0 przeznacze ... niu pomieszczenla, 'W gorne] kondygnaql mh~cs,di'y S,1ij~ krn-y w ~oputach :lOP7 ~' za piytq 7 P7. mozdzierz. mlotacz ogn ia oraz kopuia obserwacylna 438P01. Ten dUlY panzerwerk nie posiadet vvyjsc":a na zewnatrz (wydo'stac rnczna sh~ przez wysadzo'nq kopule 20P7). W,ej.srle do oblektu stanowil Pz.W. 7'16a - matYr! dwukondygnaryjny obtekt, wyposazony VII kopuf~ 201P7' [; p.tyt~ 7 P7.

W'raca,m,Y korytarzem ktll'ry m szl is y od dworca Heinrkh w kierunku G.Wm Scharnhorst I skrecarny 'W prawo, W kierunku :Pz.,W. 71 7' ~ Po ~ewej stronie mirjamlY korytarz. prowadzqcy do nlewykonczonego oblektu (prawdopodobnie m iaf to bye P,z.,W. 7 W 8) ~ dochodzirny do koszar Pz,.'W u 717,. [est bardzo dobr.ze zachowany. podobny do PL'.W~ 716. posiada jednak wyj!icie na ze'wn~trz~

ma tei: ,:zacho:wane w'sz,y'Stkie IPa.ncerZle~

N· T • r~. d . . b '" a gorne] KorL:ygnaq~ warta zonaczyc

wn~trla kapuf oraz rnozdzlerz M,19 VI kopule 424P01,. TCi gruPI't warownq la~dlala. kiedy5 f P' N U' k 1 b' It... d 'J; ~

lima ;,,1( ro ,~', ature ~~tara 0' :,Ie~t ,0. nowrra ~'

ko .."J,.. P beirzeni ~

za _nS{:~'rwOWina.o 0 .e'lfzeruu ponownie

J rl

cofamy sh; do dworca Hernrkh, aby zobaczyc

zaplecz€ z .szybem dla nri:gdy nle wybudowanego PZ. w., Al - 5' (stol tarn 'w,Ysok[ zbio rnik na wod~)., Wychodz~c '2 dworca mijamy SO~ I ~dn~ krs t~ Ir kreruiemy s,i~' daJeJ na p6tnoc. Po. 50.0 m d9chodzimy do d~vor~a Gusta,\N. co lewe] stronle ,znajduJe sle :I~orytarz do niewykonczonego pan zerwe rku we]sciowego (Pl. W, 7'55). Obie:~l ten posiada wybudowana Spiral n ~ kl atkr: schod ow',," i byf wykorzystywany jako szybwentyllacyj'ny, czego dowode 111 s q resztki potezn ego 'w'e n ty I a tor a,

J farnv si d'i 'GDR k

es.,z'cze raz c a ~ a my s ~ ,~.j '0 :, 1 •••• Ii' .s .l:1f.. a-

! ~ "iI'OO·O d'h d'" dl

:my 'W .1,eWQ r po II" .~ .. m ,';: DC ~O':,l zUTly i,O

du,z:ego dvvorr-a Frileddch. 'Tam po prawej :stron,ie' zn~,jd ujq_ si ~ pom'ieslcz,en lIa s"ocjall n e ''';I' tf'\'":'Ii~et·::iI Z': dw·, '0' ,11':(. a 'lid'· - 'e: m· "y w': pr·'=io· ,0', 'do-·

,;r.. . IV Cl ~ _ . "'1:.,. ._ "'~ . . : I.,_ Z~ ,II, .. ' . . _' r:JJ. ViI .. . .

IGrupy Warownej Gne[senau. ktl6r~ sta.noW'tq Pz~ W~ 719 i 7'20. Olbiekt 1']' 9 - lustrza-· n e' odbici'e Pz,. W. 7' 1 7 I 1r eez z wys adz10ny m,1

III~~", -I ,.J!' . • ." 2' O"·I-P"'7· "·d··"'~' " .. ",d· ... , ,", k·

rl7\O p Utd,m, ~ " _-', -",~ Zr1.aJ. uJ e ,SII ~ plO, 0 pie ,21

f~rmy tu~ystyczneJ ~~Matg:orzata,' ,. Natomias.t.

P2',W. 720 rozni sh~ od Pz.'W. 71: 7 obetonowanyrni od czota kopularni, Wedfug zarnlerzen niemieckich projektantcw miai to bye

'1 L .'. L· f" • ..

U,\lV" ",, m I CZqcy p anze rwe r ~ - . ~t(Jr.y POW In [en

otwierac og'e,tl OC tyiu, dopiero po przela-

l b dziei '" h

men I U przez wfoga ,uar~.,z~ej wys.u,nu:tyc. '1.

panze .. ·w'e,.rrow'.. Betonowa osiona na koputach zwi'iksz,ata jednoczesnle tch wytrzyma-

J ,.. '" . k'· I .e k'

rose na PO(~$ II arty erYJS ',111:.

Z dworca Fri,ed rich I ewym ko ~ytar.z@m

. d·"" d d I' l d · " .

rnozemy ': ojsc • - a nworcow ,U wig I A64.

ty · ,o'd·· J'" • d

za m ostatrum znaj uJe Sll~' gtowny w}al'

do podzlerni . Zosta! on

dow od e m 11 a. to jest zn 3CZIIlL€' zn i szcze n i e stropu, Sam wjazd odremontowali Rosjanle

krot db' . " 0

w rotce po Zl 0.' you urnocruen _ ..... 0 POICZ~,t-

ku lat 80 .. .turysci" wj'ezdi'ah t~'dy do pod-

•• L." d · Ab Ih.~

,Zieml sarnocno: am~, : ' .. y ternu za,pOlliJ€.C

wykopano przed wiazdem gt6wnym poprzeczny roVt.J. Zagrodzit on, (.0 prawda dro.,g.~ samochodorn ale podczas robot uszkodzono system odwadn i 10 J,~cy [ 'Ai i~k5Z0 sc~!orytatla wejsc;iiowego wypetnHa $,i~ woda, Po j,ak!'m,s,

~ d dni '. drozn'

rzasie row zasypano. ocwoc ruerne U··~ rozmo-

no, a wlazd zabezpieczono kratq" k ora zna]-

d '. . L d d- '.,;ll:

uje s,~~ tam ,0 . Zb,.

Po raz kolejny wracarny do GDR j' kierujac 5~~ na polnoc. po 800 m dochodzlmy do dworca Emma. z ktorego 'W lewo prowadzi korytarz do n[@'wykonczone,go Pz .. VV~, 7'44. 'Wybud,:Qwan)l szyb wylorzy.styw',ano do wentylaqi podzlerni, Okolo 500 m za Em rna znajdu]e s"j:'i kol'ejny dworzec ~ Dora, ad ktorego idzierny 'W prawo do Grupy Warow ne] Yd-r k Z' tzw, p~t.~ q N'i eta pe rs k2\. Ta. grupa warowna sk ada sie Z' Pz. W. 726 i 724~ 7'2.2. 7'21 I; 721,.natomiast Petla ,Nr,etop,erska to zaplecze niedokonczonej Baterll Pancerne] nr 8. jednak, aby do niej do~;~t rnusimy pokonac fragment korytarza przed dl~l/orC'e'lm ,Martha,~ Poni,ewai n're byt' on wykanl(z'ony a VJ ~or.ytarzu znarduje s,i'~ Vi/ada. przejscie wymaga pewnej sprawnbsci j' gumowy.ch but,6w', Z. dworLa Ma:rtha idqc na wprost dochodzi'my' do Pz"W .. 726!, kt6n~:go-

koszary nie ,zo.s.taiy wykon1tzon,e

i Sq_ ,zalan E!' \rV1odq.. W' ~ attach ~7 0" W' Sl.y b ie byfy dre\ivn iIlne ~ prowtzor'yczne schody; obecf1 ie n[e :s,tn.'iejqce:. kt6tym:i1 m1oz-

'b."..t d ..... ~ . ....!I' b' k N'"

na '')nO ~JS<; u,,?, a ,Ie :t~L '" QZlemna

(l)~SC zQstaia, wykonc.zona i' 'skfada si:~ z trzech kondygna.c] I' ~ kop ufty 20P7 i W kt6~e'· do. I·at. 90., byfy zamlontow·ane dw'i:e iav~ety .z j'arzmallli !lui i'stym,l na karabiny maszy now E:' ,M,G3,4. Jedna laweta Jest obecnre eksponowana w Lub'skJml Muzeum W'oJskowym. w Dtzonowie; natoml'ast, [o.sy drugiej nie s~ mi znane. IObecrde do Pdnzet~ werl~U moina $iEi dostac tylko ad 8P,ry przez w'ejs.ci1e awaryjne.

Z dwor:ca Martha prowa:dzi r61\w-

• '" 'Il., d . l"u Ii:;;. b '" . ~ ..

- nU2Z f.;orytar.z, .. 0 pDzQrstal)'(~I-J OjU~:~

t6w Grupy wa.row~:lej York, Po przEjs~

du 500.m dochodzirny do rozjazdu, skrecarny w lewo i dochodzirny do PZ:.,W. 724. Obiekt ten wraz z koszaraml jest. iildentYrCz:ny z Pz.W. 7 ! 1, lecz W· (Z~'S'CI nazlemne] rna wysadz .• ·nij [edna kopule .20P7. Kilka lat temu na dzlatce forteczne]

Roztacza s ie Z In iej pi ekny wldok na oko,~ic~i a wpra,wne oko mH'osni'ka fortyfikacj~ do-strzeze rni··~ .. ,z~b6w 5,mok.au oral' zaro's,nh?te pa~orki' z bunkr-an1L Panzerw1erk ten obec.ni,e jest. wykorzystyw'any pr.~ez pra,cQ'wni'kdw stacji chiropterollogicl:nej w K~~ szy,c.YI' Jako wejis,c·e do systemu.

[Po ,zwi@dzen~u lob!ektu ~vra(a,my do

wsp"om n ianego roZ\iV Id I',e'n'ia. ~' k.ie'fuJemy .sj~ W ~ewo, Na kole]nym skrzy,zowaniu droga na wprost 'prowadir do P~tU N"etoperskJel. a w ~e'wa - do d~v6(h panze,rwerk6w,. Pi,erws.zy,z: nich to PZ."W, 72,2. podobny do PZ.,W., 726, ~e(z wysadzony. Posjada :iinny rozkfad .zap e(zZIJ '.ech,n~'cznego przy. szybi~ i br,akujle iTlU klatki s.chodowej. :Drugi to Pz. W. 7'21. i:dentyczny ,Z Pz" W. 717" W ko~ pule nbserwacyj n ej: d~Q br.ze ta.~' h,Q'w·a{y s~'e er.ementy perys,kopu., Po:nownfe wracarny dQ r02'\lv'~dlenifa i ruszan1y w prawo. do Pt:t~~i1 N:~,~topersk:iej. Sq tu rozjazdy!! m;Uanki j' duz€ ha I\e , kt6re m!taiy by,e z,aph~{zem i 'm·.agazj1nem, aumunicji dJa Sal erd Pancern@J n r 8. Na kOnCLJl p~t~ Ii vvyb,u dowlrno dUi,Y. podwlojny ob'i~ekt ,A,B' V,lest '~ .AB Os'; z· rozbudowlanC! cz~s'(iq k05cz:arovvo ...... te'ch-,

n i. C Z n 9. 0 b ij',e kty teo ni gdy n i e zostaly u. ko n(Zone. [edynie 'W' s2ybi~e AS Wiest wykonaJno

k' I" h d Ob k b idule si

~.att; .... ~ sc,o, :owq:,.. . ... :.0' szy. III Zna]i·· uJe sn~

i nte res u.Jqce po m ieszczeni e. prowadzlqc.y do n iego korytarz zarnurowano ceglana sci'anka, wzmocniona trzerna zelbetowyrni belka-

"m"~ Obecnie ~r'~ - nk ie' st rozebra na a pc

. : I".IJ.~ " .,'., ~ ~~:I,a ~ia ,jl .'~j_ ~~ .. -~.~ .,--. "' .. :_ : .... ','~

mleszezerue wypeln tone piachem, Badacze podzierni ,MRU twierdZqr ze

:j do kornory za(l~f sypacsie piach, Aby nie zasypywal korytarza wykonano przegrod ~ z ty ch trzec h be 1 e k i ceg'~ ef. Po szu kiwacze skarbow s~ przekonan ~. ze zarnurowana c.e~ g~anq s(~an21 kornore celewo wypeiniono ptachem, aby ukryc tam dziela sztuki,

Po obejrzeniu Grupy. 'Warownej York; przez dworzec ,Martha wracamy do 'GDR i idziemy w prawo Po ki I kuset metrach wchodzimy na .. duzy dworzec Caesar. Znajdu jacyrn si'~ na lego poczatk karl' arzern w lewo dojdziemy do dworca A 6.3 , zakonczonego zawatem, Do te] pory rtie wladomo. ('zy za.wa~ Jest sztuczny bo C05 za nim u kryto i (zY. powstal natu ral n le ''''IV s kutek :p,r.zerw'an:fa pirac bu·dow~a.nych~ Wiadomo nato~rrdiast ze w tym miejscu p~ar10wa,no w,jazd do pO.Qziemi'. Pr,z,e,d dworcem A6.3: wybud(~rvvano PZ"w. 728, To ob'~ekt moc:no znis2czony ,1.: uszk.odzon~ meta.~aw~ k!a..tkq $.c h ad 0 VlLl'ql' P'~$ ~ ad at' ko p utlfi' .3 5 P8 '1 'P.;tyt~' km,-u 10P] (!(l. ie zostaiy 2del"ontowanle) ..

N,a koncu dwon:a Caesar pr1aw,tm korytarzem doj'dzitemy dOr kollej "egp dworca. - Nordpol. Okcial 00 m prz.€d nil·n. po prawej stronie znajdujle Sl~ krotki korytar.z: pro\f1Iadzqcy do Pz·.'W~ 7 30,. 'Olb!~:ekt. zo:stat 'wysadzony (2 pancerlY zachO'Jvata sil~ ptyta '7 P7)! n1a z iSl(ZOn~ meta1o\vq klatkq scho~ dOWq (t(qJ'b i'eznq) zbu.da~~van:q ''V'lJokqf ok.ra~ tow,an,ego -szy.bu ·wfnqy. 'W ~atach 50 ... nad,-, m.ferni,e zaladowana prz'ez s2abrowni~6w klatka 'v~ind.y zerwata. sit;; i spadta w ddt :S.zybu. gdire SlPloczyvva do d,zis"

Z dwarca Nordpoir w prawo p.ro'wadzi korytal' z d 0 Pz~ w: 727'~. n atom, iast ria 'Vvprost -, do' cal<!,j ,gfluPY ob!ekt6vi, sygno:waneJ napisa.lmi na, s,cilanie,. ,Mi.aty to bye P2:;,Ww 'l29~ Z2'9a., 731 ~ A 13~ IA·14. JeszCl'€! W latach 80. korytarz p.rowad·zqC)l do lye ob~,ekt6w byt zalany wod~ po saim strop 'I jego penetracj.a. byta nh~n:l.o.znw~a. IObec.nie

odstaniajqc ki~ka.set metr6w Korytarza.,.

- .

W ~ b"'" " .... L

a.rto tam 0 .eJrzec na stropil' I s(~an.a,cU·1

nc.zne nacie.ki 0 fantazyJnych kSrtaJta,ch; Ponie\vaz koryta.rz 'ten deHkat- Je op,a'da w dot pozlpm 'wody. VII jego da'~szej cz~s,ci podnosi si~. ad bada(z.Y' nurkujijcych w ko= ryta.rzu w·tadiomoJ .ze s~ taml rozjaz'dy', I'eel'

" b"kt" ~ J;.

wspomnlana ,gnJ!pa O'-'I,el:,O'N nIe' ZQstau;a_

wykonar~,a,. Wracaml,Y do. dworca :No"rd;po~ i' id,zfemy w kierunku Pz;,W. 727" NJ,ecafe

d P W· 72'7 '·d· '" ... ~

400 m, prze'z,' .'., "~.,, zr1,aj .. '. uJe :511 ~ ,za:s,~e'-

piony korytalrz. a n.apisy na s.c[anach ~nfor-

1.11uj4; ze rnial prowadzk do obiektu A 1. 2,., M i n10 licznych p rob rozkuwania ·.s·dany·, nte wiadorno. (zy obiekt ten by{ wybudowany i zarnas kowa ny, ezy tylko zostal zapl anowany .. Pz .. W .. '727 jest lustrzanym odbklem Pz.W. 7117 z dobrze zachowanym szybern, be,tonowq dwubiezna kiatkq schodowa oraz dolnyrni kondygnaqaml. .... ajwyzsza kendygnacja zostata w duzym stopniu wysadzorra podczas odzysku pancerzy. ,2: kto-

h t...,. J-. • I k 'L 1- td .,

rye. zacnowary 511~ ty .0. xopuia ,mOZI .. zie-

rza 4.24 PO 1', pie fS('j e.n ITIi otacza ognla 420 P9 i ptyta krn-u 7P7. Obiektern tym rnozna

d ,,~ . h ,.

wy .ostac S~~ na powierzc . rue,

'Wracaim.y do GiDR, i na dworcu Caesar '5' kreca my·· W" nraw o Po 5, 010'. rn ,di" 0-·'(' hod zirn "~,I

rf;., \:' .. -"' I, .:, .~. W '. '. _, .'! _' ." .' ," ,1. ,I, ~ I".""_ L~ II) JJ

do dworca Bertha. skad W lewo prowadzi

. -

korytarz do P,z .. W73'3. jest to jednokondy-

,gna'cy]ny oblekt Jdentyczn.y z Pz.W ],2a.~ mqcn.o wysadzony - z pancerzy zachowala

. .

·s~~ [edynle ptyt! 1 O'P7,. W poiowle dworca

Bertha prawy korytarz prowadzl do PZ,W· 7"32! jednek poziorn wody w korytarzu czesto p rzekracza 0+ 5 m i utrudn ia jsgo Z'wI edzan ~Ie,. Obiekt pps i ad at potko p ld~

2:P·:7~ 'II .. ·. 'r .. ~... 2·iO:P'7·: k": ' :'. ,t-, ob: ., ... ,- .- .. -' .. :" .. -,.::,_ .11 .•. ,t\.OPU1'~ '.,'. OpU ~ 0 .. serwac).I]n }

.2.3 P8, m i.otacz ogn ia i kopuf~ rnozdzierza 424P01. Ten jednokondygnacyjny panZ'@r~ve. rk., w z.na<:z n,ym stQpn i U 1:0 s:taf wy s·a dzo .. , °ny, a Z' eJementaw pan('~rny(h

zac.h.owa I sit: j'ed"ynJe pier.5cien mio·t··~··.cza, o,gnial

Z dwon-::a Bertha w 'I~wo korytarz prQw'a,-

d· + d d . A 62' IL... ~ . JI. b' ~ "...",'

211!_O'~ worc;a ... " .. , .t\tory mira\!' ~· .. yc zat\onczo-

ny \IV jazdern E62. 'Wybu do,wan 0 tu te'z- ko~ytarz odwadniajqcy syste·m z wyjsdem ewakill= aucyjnytn dla zatog,i. Poni.ewaZ po 1945 r. nie spetniat on swojego zadania, ·aby t1 ie dopuscic do za an~ia po,zastafych korytarzy = wybu~

d I . I ....... ,· '.,

owano (eg anq, mlertroM/~J wysol\USCJ ta"m,~.

Obecnire poz~om wody zmiren,~a si~. ale pene-. tratja Ikorytarza i dworca A. 62 'moz~i·vi/a.. Jest ty:l'ko W wjtsokich gumowych butach., Z dworca Bertha po.dq_zamy na p6fnoc. do os:tatn:~e,go j:uz' dworc.a - Otto" z kt6re'go w prawo prowadzl korytarl: do [PZ' .. W~ 736., Jest. to duty,

- V IIoJ'

dwukcndygnacyjny obtekt z betonowa klatka schodowa (dwubiezna). posiadal kopu*y: obserwacyjna 438P01, krn-ow 20P7 ~60p;a, moadzlerza 424P01 oraz pi.Yt~ km-u 7P7 i1 miotacz ognla. E ernenty pancerne zostaty wysadzone, zachowal .5i'~ tylko piersc:ie·n rniotacza ognla 420P9 .

Z dworca Otto idac w ktenmku p,6tnocnyrn IPO 400 m natkniemy si'~ no. ceglana sclan ~ '11~·tO'" ra konczy Gj.Q~··'w··· ne O·~: l-ogjtJiJ Ruchu

' .. ' ", 111"1:':' !!'-' ..' 'JI. !, . L" '.. . . 1 ..' . "'t..' . '.''';[' 1["". I •

N'r"e wiadorno, .c_zy wijdniej:qce na scianie oznaczenie A l' 5 dotyczji p II an owanego:o ezy'

-. c .. 1 ...... · .... ' .'.- .: b ." . -k:'*' -N"'~' .. - .. aie 1 SO' .

zamas~owa.nego ,0: le.· :.'~u, ~. ~e.(au '. ... m

wczesnie] w lewo odchodzl korytarz do ostatniego poraczonego podzlernnym systernern panzerwerku o oznaczeniu pz' W~ 739. Jest to obilekr s'rednieJ 'vvie:~k.ost~, wyposazony byt w koputy 23P,8-i 20P7 ~ .60PS. 424P01 oraz pfyt~ 7P7'~ ktora [ako [edyna nle zostaia wysadzona, Obo k CZ~5(i koszarowe] ob i ekru znajduje si~ kanal odwadniajacy lecz rnirno to W korytarzu czesto zbiera Si1~ woda uniemozl iwi~:q( dotarcle do obiektu,

Oblekty Pz,W: 730,732, 733~ 7'3,6 i 7.1·9 stanowia Grup~ WarO.'wn~ L(itzo~v - ostatnia VtJ sys. emile korytarzy M~RU,. Przy-

. " d' . I . d .. d

P on' I'n arn ze sa m 0'- :Z~ 'e n e zw I·e, . zan ~ e po. " .:~

; ~ .. b J~d'

2] em ~ Je.s.t ,za.: ron ~ o.ne ;ze wzg,I;Fi' " u na znaj-

dujq('y si'e' tu f'ezerwat przyrody. Przedstawiony opis moze jiednak pom6c przy lwiedz'an:~u syste,mrU .z: 'prz:evi/odnj:kami f~rn1 ~.PrO'

N t . ~ I" • M ~ !I • III h

__ a u.rn· ~ ~,~ .. , .al gorzata po speCJa! nyc: ~.

wydfuionych tr.asa.ch turystycznych oraz pod~ cza.s tzw. Dn i Otw·a.rtydh Bunkr6w (p i e· r\lvs,zy weekend lipca_'), kJedy to podz'iemia otwar-' te Sq dla \i\fszys kjeh, kt6rzy przy okazfi ,iw~edzan ia \fiJyn j'OSq .z n i ch srTI ii:'fci ".

Z' .. ' J:.f;\cla; ~ru to r

.li teta.t.ur.e =

~Iobert A(~ lU{f2a •. Anna M .. K~ClJrna ii' l"dzyrzecb:i 'Rej on Um,Qt::n.~ony - IOdcinel< ICen [raJ ... ny'" mapa. '~da.wnichva D"Qnjon. Bot~yn , 995,,1 Andr.~e] FDJcz€:\V5R]. !Mi~dz5'r2ecR'i. Rej'on UlTIOcn'iony" Muzeum, ·Ziemj LubuSRiej ,Zielo~ na Glors! 2,00 l ~ Janusz Mi' n [e\vrcz ... Pano.e:fW ~ 'rki M'i~dzyrzecRiego Rey,onu Umoc:rnoneqo w

. " ~ '. I'· ... :1 ., ,] 1:-. Ii' ." L~' b

tl'fU:plE! \\7law\une]\n.J:.a\va e~a .(\omlS]1 ~:r, .. 8- ...

nistyfl [ i Architebtury 19,86 :1. XX

..,.
~ "
-
ii
~ I "'if

.,

I

., \

MNIONKURS

Pr'zy~ y I -. ,ie cor~'_,z 'w"·._,:··.-l.j IlstOi¥l, S, .. ~ " i "se,':", .1.' , akao jne wypr"'w,' W peszu __ i'~' ra _Ii' : ,s',karb6,.'· ok:'-Z':ily 5,1;, b~,r'-: 0 owocn,=-". Ty - - razem nagra _. ·amy·ut. row' ~,'w6c,h I· s,t6:w, bo ~in,i-'.y ](: .'\ przlysl,: I· z_ j,ci '" j' r. rsunkl -·rO·5 :~c· idlenty' 'i ,aej"

I~'·:nalezl:_'_'., ale 1 .. "Vln.'~ ~,z ,2," I,cleli sli, 1":.o·-_z,j'··lic swolmli·· ·ra:ienlia:mi I" l,sz'-,.kiUla,n

Od paru lat [estern zagorzaiyrn grzebaczern W 1,d'lemLni's,srety nle posiadarn wfasnej pIszczafy (brak 'fundU2,Y). dlatego tez bazuJ~ wyf~!czni,e. na \ovysypi'skac-h poniernieckkh, ktore zajadle trople, a gdy takie znajd,?, to dopiero Jest knpalnia skarbow, Tam mozna

II' "''' 'k d b I II... 'I'k· • ,PO r

znaiezc ws~st O. Q .: ute t£11Ii.. WS2e~' Illej maso

PC) srebra (sztu(:ce~ serwetni kj). ta !,e rze, rmo 11 ety ai' .d 0, odznacze n wtqczn[e. WtaSll ie odznaezenia najbardzle] rnnie interesuJ~. a zwlaszcza wojskowe, 'z' czasow II wojnji s.vviatowej., W

tym roku odkrytem kOI~ej'ne wysypisko sm.iecil pon!iemi:eckich. 0 kt6ry,ch wiern tylk10 ja, ina, kt6~ym wygrzebate'ml pare fa.dny[h odzna-

, .

czen, w5r6d n i rh Jest jedn o~ kto~"e jest d la

mlnie zagadk4. D[atego postanowH:em wysta( 'wam 'fKserokopi~' i prosz~ pom6id'e mL. Chdatbym 'N~edz~·et co to. j~Slt Z;i odznaczenie (nazwa niemile·cKa. i polska). z ,Iakiego okn~su pochad,zi ~ za, co by~o nad_aw'ane {'

G-,rz'egon Kieda

Jest to n iem,i'eck'r.e odznacze-n h~~' pamiqtkow'e" pravv-daplcdQbn:'ie Df~gan ~UKJ~ kom'bataru:kie.l Z okresu mlr~dz)lwojennegoi Nlap·r,s na rewersi'e odznaczenia. g1(lsi; ~1"Fur 'Verdienst im

_!!!IP.~R:~ Krie'gsvere[ns .. Wesen'· ~ co

2rnarzy I.Za, zastu!g~ (d:~da= talno-sc) w Stowarzyslen·~u Kom,:batanckrnm'~ .

A.utar' .Iistu Dltr,zym'~j,e ksi q,zk:~' .F~ Pi:e,kl:o na 'fronci'e wsJch.Qdnim:~\~"

A .. A:iits'byego

Wo.j.skowy wide, ec

Podczas tegcrocznych \l\j'akacjil wyb~"a~

. .

'i~e;rl1 s i~' n aMi e rZ'le jrle.' 'Wlf 5 ~;aJl". w raz ze s kon-

struowanym v~ta~nor~cznie w)ikrywa:(z~m. Po tygodnlowym pobycie 'i zrnudnych poszukiwaniach znaladem nastepujace przsdmlcty: order przyznany za rallY cdnieslene na polu walkl (stan nle najlepszy), alumln i owe pudeleczko nap1re:z:1erwa.tywy. kalJv,a'e'k maselnicy, ok, 6.0 nahal od Mosi:na~ 6 skorodowanych zaworow od masek przedwgazowych va .. 38 oraz jedili1~: maske Z PUSIkct. rnagazynek cd ,M P 44, fu.sk~ kal i btl] 20 mm bez oznaczen oraz ru,sk~ kalibru ro rnrn, duzo konserw alumini owych,

Ieszcze lednym ciekawyrn znaleziskiem Jest [uska bez splonki od polskie] haublcy polowe] 75 rn m wz. 97 (kuplona ad znajomegc). Ponadto pros·zfi a zid'e,nty, .. , flkowanle widelca. Kupliem go od zriajo .. rnego, kt6ry z:n,a~'az+.go w plachu na budowie. W~del~c j-est ze stan n ierdzewn ej. 'W~'dlniejat na nim lltery .. W.S."M"r.. cyrra

42 .~ w z R' - . t fro' .. i 0 '7' n n ·1' e'

'. _,' I' ,)Ira. 0, "os I' ,rG I co '.~.' a.cza ' '. -

rdzewny oraz nlernieckl orzet, elY jest to

• 0, I~, ~I ?

wersja wOJS~O\llia. (lY Cy\NII na ..

Tomasz SQk6r

'\ ~,l '51 M\';'

W-~Il.- II· J

q2 lto'srTRil

'WO)l'FlI;1 fllV(lClU h'~~

'IL,"'~',i:"lr.wIl 10:..... '

YliL'~I-1 '.: - .

- .~.~, vr . " ."

:rno~;;;.. '. -.

1ri.¥~'I'NiII, ..

~'(>rn l51.vJ

' ~~

--......_....../

.z narysowanego przez pana ksztaitu wnioskujemy. ze jest to [eden z rodzajow widekow. ktcre byty na wyposazeniu Wehrrnachtu, Kempler stanowii wldelec. nC'z i' fyika wkJadana do pcchewkl = otwieracza konserw Posiadany przez pana wldelec wy~ p rodukowany zostat w 1942 (0 ku 0 czyrn sw:~adczq wybite cyfry ~;.42'n. oiW.S.Mlil' to

~rnI_M!l""!III1III oznaczen ra p~ oducenta, n I~ estety n i e 'p otraf rn y

ill' rozszyfrowac tego skrotu, .1 ,Moi'-e'l' kt6rys z' Czytelnik6w wi e tC,O 02 n acza j ~ te I ~ter'y?

~.--:::~ ,Autor' otrzy,muje Its:fqZk~ "Tajn.IQ br,-ni:le w II w'o~·.ni~e s'wiatow'ejU W~ I' 'rE!uera

Zwracarn si~ z prosbij '0' okreslenle, udokumentowanie znalezionego przsdmiotu (konc6wka ze sztandaru woJskowego?). Na awe rsle wi doczna j est ko ron a. I 'it,e ry .. fW" , lise debu ii' rok ,.1 B 13 ''. Na rewersle widn[eje koro a. litera i W" oraz data, .,191 g'-., licz~ na pomoc Rsdakcji w rezszyfrowanlu mojej p rosby. S erderzni ~ pozd ra y~p. i ami

Ryszard Kotowkz

Nih~ rnozna vvyk1ucz.yc, z'e jest to szpic proporca, ktory na,~iezat do niemieckie] organilacji kombatanckle], Wykonany zostal prawdopodobnie w czasach Rep~bnki Wei'mar:.. skie], W II! Rzes~y posladalby jaki@'5. elementy waszystow,skiej sym bohkl, np. 5wast:Yik~ lub orta. Data, OIl 18 . ,3,'" n18 symbo lizowac pta wdopodobnie rok tryumfu nad Napo[eonem. a .,1 91' 9" rok wykonan':a szpky proporca, Przypuszczemy takze, ze jezell nle jest to szp:ic p rnporca, to moze to- bye pam i ~tko\1'1lo 0 p raw'iony KrzY2 ie, azny z I wojny s:wiatow,ej ~ub Ja.kieJs wczesni'ejs"Zej ~'/Qjny. Moze to by-c' 'w~~c p,a.m i~tka z woj In,Y kawa I ,era Krzyza Z,e I,azn ego.

OOKRY,YtA 1 ]/2002 3'"

Przed 'j' na poczatku woj ny osobne wzo i~y to rni s tr6w I pl eca kow pro d u kow a no d ~a piechoty Qddziaf6w gorski ch i artylarii. Wraz 2 bi eg~]erl1 lat \lI\tojiny po Ja\~i'ty ~i~:

z klapa brezen tOW,q.. Ze skorzanym i szl uf'~aml: na kJaphs~ lub bel. Z \J\tevvnetrzn,~ kJe,sz:en:r:q na rnenazke lub bel n fej ~ Ze skorzanymi szelkarn i lu b z pierscl en larnl, za pomcca ktoryc h tom ister dopi n ano do szelek p iethtCJty (t~ dr-ugq w'ers] ~ o kre's, 1 a si ft j ako to rn i ster V!.fZ;. 3 9) . Brezentowe c.cvsc'i cijvyko'nywano w na] rozmaitszych odclen tach zleleni 1 betu. \N,tefjja dla oddziatow potowo-Iotnlczycb wykonana byta. za 'wy-.'- -J" ~,tk~ em fut rza n- .D~' k I;' P' :y: w ko-

, . -.' "1: _ ...... - . - .~, _. ~ ~ d. '.' - -

lorze slaton iebieski m (b laugrau), Modele, oszczed nosd owe rniaty za-

""0 kor l.. k ~ , II

rntast s ,0 ; zanycn wy. ;on(ile~ 1~'""em€r1,-

it)' ze sztuczne] .sk6:ry~ a zam last aluminlowych sprzaczek sprzaczki sta'I: OVJ e. Wsz.y's tk i ,e VIJ-Y m 'I e n ion €' wy'i e j cec hy m og'q '~vy:St~ pocw ac vv dowolnych konfiguraciach, 11p. tornlster Vi7!;;" 3~4 w wers] i~ kolorystyezJ ne] tuftwa ffe , z kill a p ~ p Qi~rvt~ skora z '~O'~Jeml,

..

, • I,~ ..... ~ d' ~ '.'

vv:er.~,j,e tralpi~,llne. a potem OSZ'2~' ',nOS(IO-'

,I!"I; Z·."',· .",,:,', . I' ..• . ·1,'-'·· ~r .~:" ,:" ~"Io- ".," ,. :.: d;-- io '0'

\lIe, al",v_ya:,a~ p eca,~. o.if(,.re~ ..... ny we _Jl.ub

egw !.trum i nu j',ednym 1f,J,lna(',zen ielTI, produ-, Dwana w k~i,ku \warLa.ntach, po(''hodz:qcych

roi:nych ~'at 'woJny., N'iepra:wdopodQ,bn~ w r,c~ m 111 ago S C (l,d m i a;I~, rl i e:Vil1, i'e( ld c h torn ~'=' strow i' p~ecak6w' moina znustro'wac na pri;yk,1adzJ e 'naj'bardzi1ej papu larnego torn'i'stra W,'l.'. 34. PrOdLt~OVjlano gO w' wers.~~' l: kla.~~ p,o'kr~wt'q: skol'q ,l' wtosh~fn lub

ze ~'s,k6rl,a.n'i m i szelkarni. Iego tJlPU rozwazanla mozna snuz 'W przypadku kaidlego niem'~eck~e,go p lecaka I ub tomlstra.

Torriister WZ~ 34 stanowlt unowoczesn iona 'w'~lrsj1e p ierws Z'OW'O],ennego tornistra W1.'" 189'5. byf jednak a wLe~e 'talI5Z)t 'Iornister wz, 1895 pomirno to nadal byf' prod uk~owany jeszrze na poczatku

'-I JIi '0- k il • h +

,at 9'.; zreszta :0' :,ej n~ cecna n ~ ~-,

rnieck ~Ia'~i""i a,Lw.·~'pu'nil .. ,u ... .' k -_,' ~ -I : .... , ... ' .'' ..

'.C '!zsU ~~, .1, .. '. t\,. L, 0 J~SU, i. wOJny

5,W[~q,~ow'ej Jest. ,z_J.a,wi'sko poleg:a.jilce n~ tym. 'il Z' n owe 'AflO ry n i gd ':J c,a.tkow,~ (i e :D i:,e wlrp i er,a ty z ptod 'fj, k(j 'i staJ"Yc h w'e fs:F = prod u :~O=, wan 0' n5wno~egie kilka w,zorolw te,go sa;,me.~ go pr z€'d rn iotu .

Pie rwszO'w Q l~nmle tonl i stry p rod tll ko'w ana d la SA '0 ral :rn n ych zm i [ii:taryzQwan yen orga'n i ta~j i , C;f~5tO ~,a~e jednost~j ~ w kt6 re byty one ZlQrgan ~",~~wane. 'w.ci~~ arro d£11 woj-'

T--orni:s.ter w~.. ,lI,~, ~, pr:z,tnJ&~)(l:}l,ym ~~J~ie~ ko,~.; JeJit t;~, naJpc.p'td.aJrnj~j:~~~ od tQ'i,alir.;~ to .. ",i~tI:'l\ tE:go, 'tYI).'Il!I, W jego 'W1I1~tIj\'ZLl ~oinle.ifz ,r,z.e'DDJi,il S2ln ulfowanle but".!!' ,m<ena.:i~~i' &0111 Ste1f!W,D'WalllY cide:b'l 'SWle:~ir~ :~ka:r,ety:j pr,zyluu'-nik dOl CZ,Y5ilifzehi'a, kat:abil!l'u~ tt,~nn~,.; pt~,b~t.' do -m,~da, i, gole'l1lia, (te' wJdadane b,yly do dQ;iej ,kie:;zemii POI weW1Mltt~,2n~j :str,GIlI ie illd3!py):~, I~Dn;5erwll

~ w,5;Z.y:rU~Q' t(i1~1 00 ;POit3., l1egu]3.minow~ Z3.Wi!ilrtosCfii!!:, W;d31~ ,~i, j~~z.t-:2Je wepll:i1:iuf, do je.g'D nn ,trza,. Razem ~e' ~wo.iem, ,ko ca do

Ii i , t t h" I h "

f 'I ~", I',', ~ " '-'r '.~.. . _. . .'" - I. I·_ \. I I . -. -, -. . I

~~ rtt S' ,Ita. ~o!C_mn il:I! cza.:s:em. 03_. ,lie p ae ,tJ ,namwOito-we,

'S ka :r ~LZ~'StO zachowyw a~'y 0 ne sw 6 j po _ przedni ekwlpunek, podobny do wojskowego, [eel roz n ~q(y s~' ~ l1'i'9CO ad W'D js kowych wzorow, PQgf~b:iafo to [eszczs bardzie] 'f talk bard zo j u Z z* ozon~, m ozat kt :narr6z: [11 *=:j ,_ szych ,p~ecaJoow' spotykanych w Wie'hr~' m ac he:.] e'i'

Oprocz W'1.. 11895~ vn, 34 i wz . .39 do

rodziny n iem iecklch tlQrnlstrq\~ naleza takze sperialistyczne modele dla wojslk sanltarnych (z plakletka czerwonego krzyza na klapie) i' d ~a fq(zno.s,(j oraz in ne. rtp. na osp rzet wykrywac2;Y rn in. N'je b )li)l' 011 e przeznaczone do noszenia rzeczy osobistych, ~e(z slp,e(ja~ istycznegQ ekwlpunku, narzedzi itp IOczywi:scile rzadsze wersje takze wyst~p<uJ~ w niifl)'ch warlantach produkcylnych, I tak plecak »n. 3 ~ przeznaczony b,yf d la oddtiat,ow gorskkh (Ruck~, sack. 31 ftlr H,o('hg~birg$trupp.en). wyst~'pow a~ ta kze w we'f~j i ,~ " 943 ro ku. W' ~tCrre j (Z~5ci metalowe wykonane byty z nlskie] [akosci stall. W [ego przestrennym wnetrzu prze n a S,eO n Q p rze d rni ot~ u ratw la] Glee p rze~yc~e w nleprzyjaznych. gorsklch okollcach oraz dodatkowa ,iywnos.(" i arnuniqe, ktora ze wzgledu na barlery terenowe nle mogta doc i ,e' ra ( zbyt regu I ar r11:11 e . IRzTeczy te pakc-

P--'calc. alJi'tyler"ii ('Rucksilck fir A'tmlh~'ri'e:)' ,jato ,jedyrny ririe pO~bldla.1 ;i~~ -!k :It ,pltD!dlui'E!lnia i zkoi1t,c:zQ(nymi Ita=~' "tn'i kt:d,r'e ~al'ze.pi:anD Q t~,dQWlli.c@ ub inll1~ ekwipgn E!,f{ llu:~s1l!;;C)lny Z ,ptiZO,' U n,a, p asle gl6wn1ym.

• ' d~ ~ k

' ;zQ.mp.l"ar~ 'p,re:i;eiJiwwany' ,ria ,;; ,lIItC1U "INY,lOnan,'

'. . .,'Il~ ~ ~~-l 1'1 I' • ...,L· d' ..

JC'S" Z 'ili.n.an*ny 'W' !NU, orze 113 ~W' {Iowym ~ "Oi!ii~nO:' ZJI

,2: Ii 141 rok~. bt,~ ta"y ~o~ ie e HZ :5.ze.le: ,,~ p rZiE!2:.IiIa--, czolfile __ o d'D;pi'mall~',a na tl .'irw'4!f5aiae -5<z:e'lki w,z~ 39. Wersjiil, dla, att~il,e1f.l:y;st6w I..uftwa,ffe, '~Q.idu IU:NA",an;a by\I' W' kOlotze slarr:-O!l1i'l~bie:skj"m'", We' wn~'t.Z:1iJi z:najdll!)wal'a, si~ jedln,a :ki'85iZ(!n: na ,d:IIIQbfirej':5\H pr,zed,1n ~otYI z:a ,inaM ma, dwa gQzi j

d I ,. h ~ ,. h kl

wano 0 u ruanycn, $(1 aganycn $ZIi1 U n 'I em

toreb wydawanych wraz z plecaklern. I ch zawartosc oznaczano kelorowymi symbclami. Pod szeroka klapa, na k 6rej

jak fi~ny r LJ b cze ka,II1Y. strzelcy gorscy troczyll czesto pojemnik z maska przedwgazowa, ahy n ie przeszkadzat 'W marszu, N~e nale'zy go myHc l plecakiern dla o,~dz]a-t6w narciarzy. ktory posiada niece mniejsza, kwadratowa klape. Podczas walk na froncie wschodr im pr,ecak~ go!rskie zaczeto rnasowo wydawac oddzla*om piechoty. ktore ze wzgledu na niel11oinosc regularnego dostarczan La zapatrzenia musiaty zabierac ze soba zwiekszone llosci amunlcj i i ,zywnoscL Zapotrzebo wan i e na te n rn odel bylo tak d uze . if: czesto firrny, ktore przed wojna prod Ul= kow'aty plecaki dla atplntstow. upodobnli'y turystyczne modele do wojskcwych. r rozpoczety tch produkc]e, dlatego tel obecnle spotyka sj~ plecaki ,g6rskie n le ... raz bardzo rozniace 5J~ od steble. w'Y,st~puiace w wi,e·~i'U wariantach. Spieszeni kawalerzysci jako ternlstrcw mogli uiyvvac tr-Q(ZQ nych do ko li'skJego sic dla sakw vn. .34. ktcre za porncca systernu paskow mozna by to nosic na plecach, Bardzo "char,akterysty,czne p,fecaki 0' rz).rmyvvali saperzy., Wpro'wadzony vv 1941 rCl'ku ple·~ ca,k, s,ztu rmo v.vy s,ape ra (Pi on'~ r1e nstu rm'ge'plack) nos,zona na 5"zelka.ch III p,asie gto'w'= nym. Komplet sktadai sh; .2: trzech t C)I reb , l ktoiry-ch d'wij'e nos-zo no niB. pasi'e, natom if ast t rzeci,a ,las't.~pO'wafJa. pi ecak,. W jrej

t· DiI",,11l.. 11.0 f'iI"'Ii a -- -IL-o. lb' yJl-o m' '~eJ·'s(e 1;'"'1 '.:rI m 0 Ir'fI '!:j. "

f.l~ .... :1,1 ~. ,III ~:,;ua(~, ell _,' 11 ' ,II ' .. ' '~llllu c: ~ :11(il~

k~ z iywnos,ci,q" '5·'w~ece dY':m,ne oral duzy, trlylkilogram-owy tadu'ne<k 'm,at,er~'aJu wy~ buchowego,

Za, lm pleca,k upowszech Jf si~ vV szeregach n i,~~11 iecki ej arm ii ostab laj~c n lezac h w'~ an ~ WCl es n i e,] p ozyc J ~ to rn ~ stra j U zy'=

j. lad k' I· ~ ,. IL··'h

Wd:IY go jec nostkt strze cow gorsx« I oral

artyleril. W' innych rodzajach wojsk z blegiem [rat stopniowo coraz ,",vi~kszq, popularnose, zdlot~y-wa·t plecak bojowy .. wYPOSalO~ ny w integralne szetkl skorzane. a poznie] takze parciane Ir'ub w pierscienle do mocowana na szelkach ptechoty, WraZ' l wprowadzenlern e'kw'j:punku troplkal-

• ~ jo. i ~ k ! "',. !m~

nego pojawn Sl~ PI eca . w (alt.'OSCII WyKO-

- .

rllany z tkan i ny r brezentu, a, wkrotce

kilka [ego odrnian wprowadzorro do produ kc] i jako wersje oszczed n osclowe, ktor€ na europejskim teatrze

...u .' ,J. ~ • 'k bk ~

,uZI nan wojennyo II 52)1 ~<' 0 wyrniesza-

ty sle ae starszyrn i rnodelam l, wciltz' wykonywanyrnl dla wojska przez s..i1ec nlewielkich prywa,nyc:h '~vytvv6rni.

Zdj'~Cia.: archiwum aurora

Plecak 'fa ·ika milJ';; LIli,ywaR,' 'W' It ~r'Eie P16InocnJ;U~

- -

,iI potem na ca:~,m :ir6.dii!!:]el!ntlult1otsJdwn t,eatr,ze

d'zilaian,., lla p()mOicit p,ha,ricu!ni' z bakanli 'jf':O(ZQ e p d:-' szelek, pjre,lu)t,~ ;a ,ptzed 'wallk~ ,Qdpinan,Q i PiJ20S - awj1iiulO ' .. 't_a ''0 a(fi,. VJ pn,ypa· ,.p b:r ku s~e~,elc pi Bch,oty' ,MlOcli,mtu, gD :n:a W'~sld(h tajma~1ni naf,31inlenlily'dl'j! oJjU',3Jc(jiwan,_,c'h dla tego - r~ell!J,

PI:e.cak dla Luftwaffe W'Dlor~e' :szaro1'!lj~:bie:s;kim, ~ 1toi"~:i$tet' W2i .• , :.- 4 W' wer:sjii bez, c'ie.l!fce" skory na Idapie~ preic'a;k6w u:iy'w,a'ty p r,Zle' e 'ws~ys,Udm P'Q~IQiW~ dy-w~z:j~ LloIfiw,aHe'., Form GWaJll1Q J~ z n adw,yiek, per,mna'inyeh o,t1fli,ctw;t b" llzu,peh'liily straty woJsk l~oWJ'hi" - t~~cz-a Ina "ronde W'Sdlodni' ~ '. W;;dc:zyly,j'a.ko zwy _ta p[ee)1u't;ill~ dlate'gD nlu5,i'aly '~ri:ywai wypo;s'aien jia - - ,iecl;~t,,~ ,jodnak, PI'I(lUilllllkowano d la I'll ich ek'wipu nek,

w ~D;tbiic.4l:ym-kohlrze. VI ' lOzny 2: ,Ie:w' j"torni:ster· t~ kolejwa we"ja te'u'oop .I'arnego., ellemen't.u W"pu)saie.nia

,ldj"ci:e dokuD1e,IiI,'ta~,frlle pr\Z~ed~taw,i~ ~aladlll nek. ,dlll

wagonow ~1;~tonk6w MD 'u (N'i:em'ie~ldej SJ~i b,y' Pr.a~y~ 'skrajtrde zmiiliit;lryzo 'anej: ~li'liJfiil:a!l:;ji ,t~YlrfIQlWuj,,-

c~j rekJiutiw pr~e,d w~ielooiem do w\Q!j~5ka),. " oil ZidJttiit wido cZiIleomistry' w,z~ 1 B'~~, wypakowa'ne ritinego i"Odzaj'u ekwlipuliI'"

11~~III""'''''''' W' j...l'<5I.~ -- - ~ m-li:'lia";lIl.,· R 'li;i;1I.1~~ . _' ~g_" m~ In. i, .... ~~! _ .~"'

Ofi)Z p'rzytrro![2:lil~e po. . kia, -'m:i buty~ Pod, koniec WOJI'IIY z: hufreiw .'. D bezpoireclnto f~nl1owuno dywlzje. ,lhHl:hQ,t,,' {h:;w~ UD-D'ivisionen)~, dlJataj~U! na, ' eji s.a:lllej ~as.adzi,ei jak W'ljpom.nia.he wyiej drywi'zje pal'owG-iofnh:ze

Kolekc:~·o I'e 'zy luse"" b,d21 me :1- l __ t·, ikowac swo·ez- ·01 , .. ',

stale wa 3: partla, '1. A'44 r

~,_ .. 1_ ~l Q ... ':;;;J" •.

33. 7.92 x 57 mm Mauser, ,Metallwerk Sn~e.rhu.tten (jlmbH St Andreas iuska sta, owa wzrnocn iona, e pa:rt~ a. 1 94.4 f:.

:22

,25

1i,. L .1·:·I(~ll' NII~)I 'I~(~. ,1\, ,~Z -'7~ti·OllZ 'If ""NC~ZTK

1 , 7.92 X 57 rnrn ~a.use'r~ ,Metall\JVer:k Sllberhutte 'GmbH St Andreasoerg, iuska 72/2.8 0/0,. ], partla, 11 938 r.

7 ;92 x 57 rnrn Ma~ser. Silva Mleta~II'welrke' GmbH Genthin, his.ka 72./28 %f. J partla .. ~'939 r.

3,. 7'.92 x .57 mm ,M:·auser~ Huck M,etaJ:lw.arenf,abrik. Nurnberg, tuska 7'2/28 I%~ 1 partia. 1937' r;

7 ; 9) x 5''7' rn m Ma us,er, 'le uto'""Meta.~ ~werke G 'mblH Osnabruck, f'us~a '1'2J2S %, '14 partia, 1935 r

5. 7192 x 57 mm ~ause~ ~1~ AG~agdebu~, fuska 7~28'~t 4 partia~ 1'936 ~ ~I ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

6. 7,92 x 57 mm Mauser MetaHw'arenfabrik Scharfenberg und Teubert Brelturtgen. iuska 72/28 PIO, 16 partla, '194U r ..

7. 7,,9.2 x 57 rnrn Mauseri, DWM Lubeck. iuska 72128 0/0• 11 partia, " 939 r:

B. '7,~92 x .57 rnm MaLtS'sc' ZJ'e1h = und Stanzwerk GmbH Schleusingen, tuska 72/.28 0/0• 5 partia, ~ 937 :

9" '1.92 x 57' mrn M.a[jser~ Hugo Schneider AG Altenburg. fU5:~a '72j28 o/t), 7 partia 1 93.8 r"

1 o. 7 I 9·2 .x .5 7 mm Mau.s·€'lG, M,etanwarenfabrl~k. Wal.d hoffe n Sche, luska 7.2/.2,8 0/0 . .3 partla, 19,3.8 f.

11 . 7 JI9·2. x 5'1 m m, Ma.u s e~, M u n itl on s fab r[ k 'Wo e'~ III e rsdorf 'Wi Ie de n. fus:ka 72./28 0101 • .a partla, l '9 j. 9 1'.

1 r2, 7.92 x 57 rnrn Ma.us,er~, Patronen Zundhutche n und Metal 'I warenfab rik Scho,ne,-, beck .. tusk-a stal owa, 3 partia, 1: 943 r.

f3" 7 9.2 '0 .5.7 :m m M a use r; M l1 n ltio nsfa b 'Pi: k V I as i m . Iu ska stal ow a WZ'ITHJ'C.r.,i 0 n a . . 50 partia. 1942. r.

14" 1.92 x 5.7 rnrn Maus.e:r. Otto Eberhardt Patronenfabrik Hlrtenberg, 1'u:s.ka· stalowa w,zmocn"ona 0 jednyrn kanale ,zlaptonowyml.,2 partla, 1944 r;

1 . '7,92 x 57 mm Mo.user: DIWM Bedhl'r ·tus'~.a stalowa wzmornlona. 7 partia, l' 942. r:

16. 7.9,2 x 51 m m Mauser" Polt-e' AG Magdebu r,g~ iuska stalowa wzmocn iona,

8 partla. 1943 r. ............ ~~-~~-4-= ........... ~-~~--I--~~~~----Ij

7 J 92 'X 57 m m M auser; Polte AG Grun eberg, [uska stalowa WZ:11l0 on lena,

.111 . rt . '~"g AI .l!\l

'""If pa,' ,lac t : '.~~ r~

B.. 7.92 x .5 7 m m Maus.er~ Si Iva Metallwe-rke G~llbHI Genth in; luska stalowa wzmocnlona. 3 partia, 1943 r:

19. 7 92 x .57 mm Mauselr~ Metal~w,erk Odertal Gm,bH Odertal, f.u.s:ka stalowa wzrnocnlona 0' [ednyrn kanale zaptonowym, 1 partia, '] 945· r.

20~ A.92 x .57 mm Mau$~.r, FinJJw'er lndustrie GmbH lFinow, fu:sk.a stalowa wzmocnlona, 6 partia, 1944 r,

21. 7,92 x S'7 rnrn Ma.use,[ !rabrrqe Nationale des Armes de Guerre Herstal (FIN)", iuska stalowa wzrnocnlona, S partla, 1944 r.

21+ 7,9,2 x 57 mm ,Mauset IRWS Nurnbe~g" fuska staiowa wzrnocnlona, 9 partie, 1943 [.

23. 7,92 x 57 mm Ma.us'elr. W'estfal i'sche ,M,etaniiindu$ trle Lippstadt. fus.ka stalowa wzmocniona 0 [ednyrn kanale zaplcnowyrn. '~ partia, " 94S. r.

24. 7,92')( 57 mm Marus,er; 'Waffen\t\I·erke Brunn Povalska B:Y's.tric~~ tJuska 7.2/.28 %. I 3 p artia, 1 ~)'44 r.

2.5. 7.9'2 x .57 mm Ma.useI., Scharfenberg und 'leubert GmbH Breitungen, hrska stalowa wzmocniona, 5 partla, 194 i r.

261. 7'i,92 X 57 mm Mauser; D'W,M Lubeck, fu.ska 7'2/'28 Io/.~~ 7 partla, 1942 r.

2'7~ 71,92: x 57 mm Mau:ser. ,Mar'k~5che. Walz\.ve- k GmbH Straussberg, fuska stalowa

wzmocriiona0 jednym kanalezapfono'wym. 1 part~, '~45 ~ ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

l8. 7.92 x 5]' rnrn Ma'use'r. Dyrnam.it Nobel AG Hannower tuska stalowa vvzmo(,niona. 2 partia, 1942 r;

291• ·7'~92. X 57 mm Mauser .. Huck MetatHw'a.reilfabdk NOrnbrer:g" tuska stalowa • . 2.pa,rtia. 1 '941 r.

O~ 7,92 x 517' rnrn Maus.e'f., ,Man5fe'~d ,AG Rottenberg. hiska stalowa wzrnocniona. 4 partia, 1943 r.

31. 7.912 X 57 mrn Ma.uS€'f,i MetaUwarenfabri'K Waldhcfe-nl SchWe'11,€. fuska stalowa

~ .

wzmocniona, 5; partia, 1943 r. .

~2, 7j,92' x 57 mm Ma,userj, Draht = und Meta'll!~'w'atenfabf'ik, Salzwedel. tuska

1.2

4 Oll

21

tlNV

.'

I

nl

GT'1'-Z'-EG- o nz pnAN':' .' C· Z-'V'I'~

'.K ~', .. ' ..... K~·· '"K ' : " " 'lL\"

M:ina. p~zec:~wpanterna typU P,anzermine AhJlmi'nium Al(Pzt. Mt A1),.

Le kka rni na p rzeclwpa ncerna, Korpus wykon,ano ,2 all u m In itl rn; Skfadaf sie on z

, -

ok I ,\g{ego pojern nika mleszczacego tadunek

rnateriatu wybuc howego oraz zach odzac ej na n iego pokrywy naclskowe], W' korpus

L, I ·'k·' .' k ' DZ

wxrecano trzy zapa MiI.1 naos rowe typu 1.··· .. =,

3 S. Po zalozenlu miny 'W grunde poprzez w,yci'~cJa W' pO~jrywie usuwano zawleczki zabezpleczajace 2: zapaln Ikow, Zadzialan ie naslt((pow.afo 'W wyn[ku najechania ria pe .. kryw~' naciskowa z slfq elk. '180 kilogramow na srodek luh 6.0 kllograrnow na brzeg, Powodowalo to uruchomlenie e~eme.'nt6w nacl skowydi w zapalni kach i w konsekwenI~i~; w.ybucn, m.rny',.

Panzermine Al - v idol.: ogolny

.. - - rt " ." . 'I\~ . ~ ..'~ , u' m· .ma ·e,na; I~ ~l~umlln~ _~,

.. '1 I!'k- ~ .- D'Z'" '35' Z3j '; a n~.:: ~ x ',~ -, . .'

'Jadunek~1 3500 ~. materi att~ W\j b uchoweg 0

'- -- - ., "-' . . b I, - II -' ,J' - - - --, ...

~r,~dnica.: 300 m m

w,ysokoii;: 1.20 mm wa!ga: 6400 g

Mina przedwpancerna gllniana t)l'pu ,PaJilJZettmlin,e, S,tei'njlut (Pz. Mr~ S'te~ngut)~

Mina. przeciwpancema wykonana Z vily'" palane] g['iny: Korpus ~kf,adat :sie z cz~sci ,gl6wnej mieszczace] matedaf wyhuchowy i dwa zapalnlki typu ZZ-,42 oraz PQ,kr~lWY nadskowej Zapalnlkt polaczone byty z d-e'tonatorarni mleszczacyml sie w dnle iadunku zasadniczego za pomoca lontu det.onuJ~'~ cego, Zadzi',aiani,el nastepowato 'W wyniku

• I!..... k . k ~j', k

nat j ,12 o ran ra n a p 0- ry W'~" n a~.'11 SI .'. ow i\ Z. 5.[tli &. 0,.::"

70'- 90 kilograrnow, powodujac Jej Y/H"ocZ'€'" nle do srodka, 'w,yciqgn'u~tte za·w~ec.z.el l zapalnikow i wybuch rnlny, Poniewaz korpus wykonano ,2' gll~n'y, a w zapalnlkach typu ZZ- 42 obudowy wykonane byfy z tworzywa sztucznego, byta trudno 'w,ykrywaJna przez wykrywacze min. jedynyml metalowyrni czesclaml byfy zawlsczkl i lgllce ze sprezynami w 'zapalnikach oraz ebudowy splonek detonujacych,

Panzermi lie '. teingui

-~~\-....__ ..

\

l

. - - 't··c:- -.,-~ - .,10,., -:- I' . - ". -·1 . I

rna er.l.al~ ,,g!lna wypa ana

. .~' ·k 2' ZZ' 42 ,zap\a~' J_:: ..... X - ",-' . /.

tad'rune'k: 7500 g matertaiu wybuc.howeg:,o sr,e,drt'ilca: 215 mm

w,y~icoko·,ic: 2.54 m m

wa;ga: 1 0 000 s

Nieznany' herb

Przesylam fotografie pewnego her iu.

Prosze, jezef bedzie to mo-zl,hl\Jle. "0 ". rocszyfrcwanl e' go. Znajduje ste on f'lIl srebrnej raezce ad noza, Nlestety os f~ n i e zach owa.fb s i~ 'W ziern i tak dob rze. jak owa raczka, J,eze]j bedzie to pomocne. to

Pil • ~ I

dodarn, i,e zostala ona znalezlona \W okoli-

cy WrcK1 a Vri i a, a w iec n a wczes n iej s'z-Yl(: h terenac 1 niemieckich. W oparciu 0. to szukalern (byc' rnoze nledokiadnle) w herbarzu n iern ieckirn. N i estety, ni e znal aifem 'le·.go. kt6ry mnie interesuje, z: gary dzlekuj~ za okazana mi pornoc

Pawef '1 P~go'wa

Nadeslany przez pana herb jest ba,rdZQ podobny do harbu rodu von Senden LInd EHbrai1., Rodzina fa miata swoje dobra Vol okol leach .szpro.ta.wy~ Chojnowa iI Lw6\11.4~.a 511 asklego,

DtE!i stru kt·· I"' .... , II'~ b" Fill -uiro;;,;'JilI. . y, -. n.all a ._. 11111·

Iestern waszyrn statym czyt,e[nUaem. choc w praktyce nle zajmowalern si', poszuktwanlarnt. Ostatnlo .wpadt" mi W rece egzemplarz - destrukt takiego 0 0 karahifUJI. N le posladarn jeszcze katalogow uzb rn[enla i W ,lV~[qlku 1. tyrn zwracarn 's'~ 1 'P1~os.b~. 0 P0l110C W identyflkac] i lege) .an . I ez i;s,ka ". Za;s.yta m zd j Ii(i e i p rosze Q po moe. Dla Was: to prosta 'j nawst smieszna spraVV3L, a ja bede 'Wdlf[~czny za pornoc.

Z \tVyra.zami 'fza.eu,n ku Arkad i usz

J est to' au s t ro-weg I erskl ,k·ar.ab in Man n li .. (her va. laa~.,

, (IDl

_ .. 5Ii~:ln:i<1 za5toSOW'--~ ,e 'W 5 p'r, CO" .,8, y znacenle . '··,z-·j 'i nie spr';Jwialy probl' mu z roz'ru ch = -- '-.' niskic'h 'e - ,-' _. e:ra _ rach

i

~ro,d caf'f!j .f'zeszy czolgo -- I in1ny'C_ '~.IIDZ·,6w' boj'lowy' -h wysylal'Yc. i

ZS'RR h L d' I I" ..,. <I' II' ~ d

I ':,'; :: W 'a -at Je:n_ ..... e,ase .z:na az,' 51~row __ ~,I:__:Z: POJ8_,yncze,

gzemplarze zac __ odnich konstrukcj], -ochodzily ene z tzw, pa: ,oti sy'gn,alizac:yjn.ych :i mime, ze 'W :ki ku przypadkach byfry t10 najnooCl~€!5nie.jsze konstrukcje zachodnie nie '.znalazfy uznania 'W A.rmr CzerwQ·nej.

Rosjan le w'olle~ II sprzet rodzirne] prod ukeli. kt6ry wtedy byl juz produkowany 'seryjnle oraz sprawdzone konstrukqe. [ak .. arnerykanski M4 Sherman j' brytyjsko kanadyjskl \l lenttr ,e.

Cromwell

Plerwsze egzemplarze tego bry yjski go czoigu wy rodukowano w stycznfu 1943 r, Trzy wersje (Mk I~·I U) uzbrojane byfy W' armate kalibru 57 rnm, ale w 1943 r, zdecydowano. ie potrzebna . st ciezsza armata ... Wybral10 dziaio kalt- 75 mIT1- '~ plerwsze tak uzbrojone

zolgi Cromwell Mk IV zostaty przekazan armii brytyjskle] w pazdziemiku 1 943 L Dzia{o to bylo standardowym uzbrojeniem. az 00 wersji Mk VIU, ktora zostala

zbrojona w haubice kalibru 95 rnrn .. Do SRR w ramach Lend-lease w 1944 r, ~~,zysfa.no Sl,eS( -czo1g6w Crernwel [ Mk

Vn'8 Dowodztwo radzieckle n le zdscydovaio sie jednak na zamowlenie kh. prawpodobnle dlatego, i'e nawet produkcja

11 a p otrze b arm Ii brytyjs kie] byla nlewy- rarczajaca Z d{)st'fpnych lnforrnacji VlPYnika, ze Crornwelle nle zostafy uzyte bojewn ria froncie wschodnlrn. Na pewno

yt~v poddane testorn na pol igon ie w Kubince pod Moskwq.

jede n z egze rn p l a.rzy z patti r ~ ntorrna-

cyjnej zachowal sr~· do d.l.is, ~. znajdu]e .sii~ w zbiorach rnuzeurn 'W Kubince pod Mo,s~· kwa.

Va1en.ti:ne :Brid~gelayer

Ma-so,\~a dnstarczane brytYis.kiie i kanadyjskle (prndukowane na I icenc] i anglelskiej) C!Ofg'lr valenttne byty bardzo chwalone przez dowodztwo radaieckle. Prawdopodobnle dlatego zdecydowano si~ na za rnowi en i e p robne] pa rtl j' c~:otg6w m ostowych zbudowanych na podwoziu Valenti ne, POf zd ten skonstruowany zostal VIi' 11943 r. W' 1-944 Arrnia Czerwona otrzymata 25 mostow nczycowych Valentine' Bridgelayer 0 diugosci przesla 1 0 m, Dostarczono je przez Daleka P6fnoc, 'W' nomenklaturze radzleckle] otrzymal on oznacaenie Mk tu M. W dostepnych matertalach n re wspomina sJ~' Q kh zastosowanlu bojowyrn, Ieden pojazd tego typu zachowat sie w zblorach muzeurn na Kubince.

5 Stuart

Czotg I'll 5 by rnedy flkacj q czolgu M.3 napedzana dworna sllnlkerni (adillaca~ Wyrt6.zniaf sji~ podnie'sionq p~ytq 'ylnq~ przyklj1'~ \I-vajq,cq zdwoJone snn~kL W por6wnaniu z

Dane czofeu :le:R:Ri.e .. go MS, Stuart:

Masa 15.3 t

U'I7""'·roiiQ.n'''~e-:grm·· ate :r;...·a~ ~ ~'7 rnm

A{~l. ~. .111 ~ . .lit .. _ u·· ,. ',ILl K. 'l~. ,~'.' 1.. +

J):r~d~:o-sc max, SO km./h ZasieS 1. 60 Rm

wczesn le] s.zy rni czolgarn i M.3 w6z M 5 miiat udoskonalony, calkowicie spawany kadiub z pochy .onq przednla ptyt2t . zrnienione polozenie i w~'elkos( \!vta.zOw do przedzialow

nJ" • N . e .. ki d Ji.'

f.,.H~rQwan.1 a. .; owe 51 un~ I o znaczaty Sl~

znacznie cichsza i pewniej$z~ praca w nizszych temperatura. a autornatyczna transmisja znaczaco zrnniejszyia wysHek kierowcy i uf: atwiata j ego prace·, W kadlu b .ie zrob Ha 'S!ie wiece] rniejsca dla za.{ogi. Zastosowano podw6][le przyrzady klerowania dzlekl ternu. gdy klerowca zostal ran ny lu b zajbj·ty", m6gf go .zastqpic pornocnlk - przedn I strzelec, Pro= dukcJ~' uruchomiono VJI kw~:,etni IJ. ] 94.2 rr. w zaktadach Cadillac w Detro:~t.. Do ZSR,R wysta.-

"""0 5 -- -to .r. te - a -~ fitg' II -p. awdopodobni £:. ....J.e

'!I'I . :. 'Sl, Ul~~.g.· (zV-' .-. I~ '. r·,·.· I . ... ,.. u: to ' .I'i;: L].

doswiadczenia z M3 spowodowaiy ze Arrnia CZ€1WOna niezarnowlta tych maszyn, Nlc nte

iad If iez o boi . ..

wraucmo rowrnez 0 . ~.OJowym zastosowaniu

.MS ~ J eden egzem p la rz zach Orwaf sj~ w zb lorach rnuzeurn na Kubince. Ma namalowany nurner USA. W-30656S.

M24 C'haff,ee,

Ame~~/kanski c.z:o{g. ~'e'kkL kt6rego pierwszy egzemp[arz skonstrliowano pod koniec 1943 r:. W'prowadzono go do siu,i.by w ,armii ameryka.ftskieJ rok p6in'~ej." 'Do ZSR'R przystano 2 sztukii: w '1944 r. Konstrukeja ta jednak n [t! odpowi,a.d.ata Armlii Czer~ wonej. d',I:atego m]e lamO'J\dano; dal:s.zych

D . .. '1'· '[ RR .. ··· , Mg': 4·

,8ne~ czo gu .'e ~:.~leeO_L:.c·-"".

Za.10ia 5 Iudzi

Mass 'U a .. 1\ t

UZDr1ojeni1e anllata RaI, '7.5 m-rn~, ,dw'H b·:m. -Ral" '~l,,62' i ]~en 'm 'b:a1. il~t1 mIn

Pre 0 ROSe ma,x;; (po ti'rod,ze) 56 R:m/h ,Zasi,e 1'6 n '~m

M,,24·. jeden egze;.mlp~arz zachowai .si~ do dzrs W' zbiorach muzsurn w Kubince,

Amerykanskl niszczyclel czo{gow. Cha .. rakteryzowat 'si~ ni.skq sylwetka, maiZ1: rnasa, duzq s-zybkosciq i" ·ma.newr.Qvl{osciq., ale

. ... .. f b + p.

rowrnez S .·a .I'ym opancerzemem, . ler~VSle

egzernplarze trafHy do arm i i amerykanskiej 'W maju 1944 rocku na przyczolek pod Anzio we ·wtos-Z"ech .. Vv I'anlach iinformacyjnej" W)/= miany sprzetu przystana 5 sztuk niszczyciela

M 8 D- "d' A·'· C '" . d

'. 1 ..... Q.LWO ztwo .: '_rnlUI .• zerwonej rue z e·-

c:ydo-wa{o sJ~ na zamowienie tego wozu dysponujac vvrasnym.r dobrze uzbrojonyrnl i opancerzon ymll wozarnl b ojOVI/.Yil1.~'" .J ede n z l.~c.howanydh egzernplarzy rnozna ogiqdac 'Itf.J M[LJ~l~U,m Pancernyrn w Kub:iin.ce·.,

A kar k· ~.. L, '" ,- . 1 d ' m eryxans i (2:0:116 C-H~,Z~1I. PO\lv.s.t~~r P'Or

wptywem zapotrzebowanla ria czotg (~:~zkii'J J ako p rze (_ i vvn fJ k d·~ a n i: e 111] i ec k i ch Ty grys 6 W,' Prace nad taka konstrukqa przediuzaiy si'l~ m. tn, dlatego, ze przernysi amerykanski

I. b t' . II;;' 'k I d kci

zaJ1ety ~ y. na w~e I\q s','a.,~ prouuxqa rzo-

fg6w ,5 rednich. P'ferVt/SlleM26 poJawHy sh; w Europle dopiero na poczatku 1945 r .. i' t.yl~.0 niellczne ,2 nich .zostaiy UJiyt:e· bOj'O'NO~ Do ZS.RR przysiano W 1944 r; jedna sztuke,

N" ~.. ::-:. - . ~ t- 1-. .... I~·· t - b .' ',' .:. B"· l. .. ..(: 11_ Je lOS ata ona uzy .a r OJOWO. rab\., In ror

nacji a dalszych losach tego egzernplarza ...

Lireratura- II Wol,l1a. ,~';\v]at'ow·a .. EnCyRnqped.:ia u ab (Iorj e n ~ a, 'Wa tsz a wa 20.00.. Ma_e, nuski L, Woz;y' bolowe pjO,]s:~'jch SU ,Zbrojnyc]] na Zachodzte. Warsza\cv8l .~ 998;

Z_dJ~Cj a: htt [JJ/}VW\V, ba I tIe r·an f~s .com.!, JItlp_;lLwww- j 161 ~dJJ«e.'I.d.e ..

Diane CJol'i\u mostowego Ve.lentine

'_, 1-·-1' .. J n~'la:t7,Dr. - ~ u_~~, .. -¥~.

Masa 19J~ t

Z,a:lo.gaJ 2·-3 I'll.d.z· Dlue,else '(w polozeniu transportowyrn)

7"~9 em

~S'zero):o$'c 2QS em W'Y!o,kosc: .3.43 em Pr,~dba5IC max.

-9 ... 31~m'h

Dane czof.Q:_. Cromwell Zaloea. 5 Iudzl .Masa 21 ton UzbroJlen.ie armata ftat7'S mm, je.den RIll Pr~d:kpse max. 61 Rm/h ~8,5l~\J 2178 ~Im

Dane ,ni.szczyclel Iczol.qo'·, M 1.,8 Zafoea, 5 I u.dz i.

Masa 17 t

Uzbroj,ente armata 281. 76.'~ m.m .. harabhl1nas~y,n(.)wy bat 12,7 mm Prl,dJ~osc max, Sg.5' brn/h

Z,a3i~'g ].69 Rm

Dane czoigu M,He; Pe'lsbinq Za.Jo.es,a :} Iud~d

s;; - iii;

Mas,a 4 .L-~ t t

U.zibrojenu~ armata RaL 90 mrn. d\~a Rm Rat '~\6Q, i je'den 12.m RaJ. ]~'~,7 mm

P'redRO$c. max (po drodze) 48 bmlh Z.asi~e' J 48 ~m

,AQ:TUR MA1N]~5

ID a tal kj c h p oszuk twa n ko n leczn e jest

.. d f h 'I"

stosowarue rnetoo geO .. lzycz,nYCn_ .' umoZ' ~-

w:&a.Jqc,Ych .spojrzenie" w giqb zierni na dzie:stqtkr czy nawet setkl metrow, Od kHttu lat. gi6wn i e dzi ~~~j rozwo jowl el ektro n I k] ~, s p rzet geof ZJlCZ n-y .st a f' S- i~; 0 go:1 n ed oste p ny.,

W "", d ' '-kl- -h d ,

cerue sre: nle.J ,asy sarnocr Q- U rnozna

kup,it- georadar, ,grawi metr; C2,Y zestaw do badan sej srn i cznych. iN ato m iast magn etc-

. '_ ...

metr kOS21Ltj}e 0.0 kilku do ktlkcnastu tysie-

(.Y' ziotych. AYlernatywq_ d la zakup u sprzetu J" est [ego 'Vvyna; e m wraz Z fach O\lV'~

- _ - .' (5 , '-'~' - . - - _. - -- - - _. - ~

o bS'fltg,~"

Kraj owe przedsi ~~b io rstwa badaf geofizy-cznyc h ,j' nrmy poszuki w'an geologicznych oraz niektore WY,lS'l,e uczelnle, dysporrujace profes] a n aJ n.q aparatu r'lij i do- 5wLadczon,,· kadra, :sw'iadcz'l obecnie chetnle takie. uslugl. Zad,en [ednak uClclwy fachowlec nie powie nam, pokazujac wydruid kornputerowe. w ktorym miejscu jest tunel. Zwykle u>$fyszyrny, ze pornlary wskazuja na Istnlenle anomaltl. ktora

'I:... .. ~ I A-'k...!li '. -b~

maze ,[joY' tune ern, '_ J_a,,- trunna moze oyc

lnterpretac]a \lVJj'Ul i k.o'w porn iar6w po kazu] e historia badan egipskkh plrarnld, Od dziesiatkow lat tysiace badaczy, \N tym wielu

.' I '!' ~ f L ~ k ' .

spec N a rsto W . ge o I zy 1t\$J W, .,,0 rzystaj €1 ( z naj-

nowoczesn i ejszego aktual n ~ e dostep nego sprzetu p robu] e' ~ .. przeswletl i'e ". piram id e

"..' "

Cheopsa. A przeciez taki np. M,asyw W~iO'=

darea 'w G:orach Sowich rna obj~to;s,lc dzie.$ latkl ra:zy wi ~ks<,l'qy n ~'z p I ram I da Ch eo PS<2l. jak vlli~'c wzaj rZ-E?:c ".' bez wiercenia tys r i'~cy

otworow 'W gfqb tej gory ~: ,s.prawdzL(r ezy ~~ tam [eszcze :r.1 leznane obecnte wyrobt-

S· ,n .. ~ po' d '"7'r~~:'rl1' ir"'I_e' k- - 10' . i -11' nil ch;f" ~I :R' "I:' e"~o' "'?

, .:,t\.~ .~ .. ':: £.. lU ~ ~ _ ~ L _: . "_ IF' ~ I\r~\.~ ~ I'" ~J,\::, II.

N',aJstarszym,i nietodami pO,SlU ki wawtzym i s-q. metody magn€tyc2nl~,. 'Wyk:OfZ_ystUjq one porn ~i ary zabu rze n z le rns ki ego ~lQ:~ a magne,"tya:neg:o \i\lywotatlle wyst~Pb\ll!aniem na ba.~ dany m . ,obszarze -Db [ektow r6,in~~(ych ,sj~, vvtasd'wo:s-(jami magnetyczrl!yln~' ad ,ota.c~ajq,tego J@. srodowi~J~a, N'aj5taJ'5z)I!fn "przylzqde~n,~!' wjJ= krywaji.1cym· teo znl:~a-rlY byfr odpowiednio za.'wieszony mag_nes" Przez: wlekl byt to jedyny

4:6 ODKR¥\VCA 11./2002

prlyrl~d uzywany 'W gornictwle do poszukiwan ru d ze I aza i towarryszacych lrn ru d

Ii' 'i:~, -I -h J' d ,', d

rnetan t\,Q orow)jc . ,.'e"SZCZl~ ,.' _0 nl,e,·· _aw,na

podstawowy rn p'rzyrz:~ d em byf:'a tzw. waga m agn ett yc z n a. s, k{a d aj ~c a s.,ij~' z p rei cy 'l.?J j ni e zawteszonego rnagnesu i uktadu optycznego umozl iwiaj<l;cego do ktadny odczyt j egopolozen ~ a, jednak, ze wzgl~~d u na skompl ~=, kowana budowe byty bardzo drogie, a ich obsiuga wymagata duzego doswiadczenia .. Produkowans obecnie rnagneto'mretry @ lektron i czn @ Sq prosts 'W obstu dze (ko 111-

m if- '1")" ...J1,01~,t, dr ", ~ a. . • '-. -"., rri - ,t, I:'" I,e --'.

f\'UlL.if- r» U~u~_.,a n ieJs.ze ! znacz re . ansze ..

Ooecnle powszechnle uzywanyrn, rO'Wtl'[e'2 p' f'2e',2 aim at") r6 w Jlest m,ag neto'm e t~,. pro'tonowy., ,M.~~'rlY on bel-wzg-!~~dn~ wartosc n,a,~

- ~

t~zenta pO!OLmcagnety-czne':go zh~:mi z do,-

'kfl ad r~ Q s( Ii ij cikof 0 '(] ~ 0 0.1 % ,. Pfl,)J rz~d s.k f ad a 'S[~ t tlW, kOIFtS,oi1., nos2onej pr.lel o;per,atOo=

ra~ sondy' OF2tZ pr'zevvo.du () dfr'ugos(i na,\!vet

do 1 00 rn. D~,a uzyskanla duzegc sygnalu ! zrnn leiszenta ,z.akJqcen sonda Je-st zwykle dose, duia ~ w'.ai:y 11 =,,2. kg (w starszych model ':!Ir'l:,.; W~';\l_!l:.~ OLO~O 2'-'0 L"o'I'\ N iest-'et--'I,J

.,:_ , .. _~. !@_~,I&o.;;II~~ ~."IQ..~,Ji·Ulg ·;_;,Kl·:_;lI'I.,.! e: I K~~J-!! _·.:~~.I. ·· .. l.'.i'.~1

inn, wieksza sonda tym wi~'ks.zy pobor prad u.. ,s.t2ld akumu latory

maJ" wpJyw' na [h~:Za.r' IcaJego urzadzen la,

Magnetometr protonowy Jest nlezastaplonym ut,lqdzen~,em Pf2'Y poszukiwanlach przedrn totow ~ ez~,q;cy( h na d n Ie rnorz r-'ZlU ~ e Z"I {""Jj·r Zas ~II ~'Q" ~ ~ a- . d u ';'\~ r h n'lk.. 'I Q h to' 'W If'! n L·· -"~. J.' ,.' VI: ..... _ . .;,' '~b ~lll - '.: .... \~~)f ~ _ U,U Ii;;~ .... " IJ :~,~I'!l

\vrakJ6~v s:tat~6vV' sr,-_ga s'(~~tek m'etrOw .. 'Wada In,~.jidulq(a, 5:~~' m~~d:zy 'sco'nGq ,a dnenl mo~, rz.a cZY' Ie.ziola illest 5-Ji'ad crw'~'5kjenl (af~ kO\tvi'~i e PI prze,zn:icz·ys.tym ,!,~ :d la ,stat-ego, po la, magrll~ty(,znego, ZnaC2-n j:e gorze]: wyglqda SyttillChCja. pr,z',Y ,pos2uki'wa.nij'ach w ,lie'nli. ;Na

wypad:kowe pole' rnagnetyczne mterzone przez magnetometry rnaja bowiern w'ptyw

n zarowno polozdne tuz pod powierzchnla ziemi rudy darniowe, jak ~ utwor)! geolog'~czne znajdujace s:rr; setkl metrow gtebi'ej;, Dla oceny ,gt~bokQscr zalegania i rozmiarow' znaleziska konieczne jest wykonywa-

n te p . . , - - . ~ ~ . . d "h Y

T, ': orniarow na co najmn~,eJl ' 'woe W'.'-

so kosciach roz'n i atcych si ~ a 0 kolo '1 m 'f P-~rz,ykta.d,o'wo,:, jezeli obiekt rnagnetyczny znajduje st~ ra gt~bokosc~: " 00 m, podniesienie sandy 01 metr spowoduje zrniane wartosci mierzonego zaburzenia Q ok 1 Gjo,. Przy giebokosd 10m ,lim i an a ta wyn] esle okolo 200/0, a przy obtekcle znajdujacym si~ rnetr pod ziernia, bedzie Jtl~Z ,k~i::ka,krotna, Na przyktad schron zelbetowy znajdujacy sh~ na gi~bokos·ci 30 m Jest skutecznis ekranowany stlnle zazelaztonyrnl ! rnagnetycznymi osadarn J: ~ 0 ktorych n ·,e w ierny, a, zad'e,gajijcym,] na gt~bokosci 10m., i,Wy"chwycenie" zelbetu z wynikow pornlarow rnoze b_y'( Vi! takiej sytuac]! bardzo trudns J ub nlemozliwe nawet dla fachowca, P10- rnocne jest wykonanie, przed wtasc~wy'm~ poszukiwan Iam i, pornl arow na podobny m obiekcle f w znanych warunkach geo 'ogicznych. UrnozHwi to wykonanie .rnodelu anomalil", kt6ry ulatwi p6'in~:ejsz~ prac~ przy analizie wynik6w porniarow. Oczyw'i.s,ci'e Set to Juz p'rocesy w'y:magaJqceduiej \rv~'ed,zy i doS-w:radczen]a,.

D'ia prlyspr~e'SZeni[a pra,(' i zrmni'eJ~ze;ni'a zakt6cen stoslije si~ tzw. gradiometry - d\~a magnetom'etry protonowe z' sondami u m i es,zezo n_y t1.1, rna V\!$P 0 I n'ym m a S,Z'{ i e .

na piytanie: "co sptOWOdOW'o,fb wykryte zabuFzenfa?'"'. Na w.ywo£an·e anoma.lje poJa, ,magne~ycz:nego n.~e ma~ ,zadnego wptywu

d "'" I k d'"

np p' ze'wo, n!o~c e e·,try.(l;na po. Zie.mne-

go abh~iktu. Stqd t.ez duzy polodowcowy gtaz ~e,z"Glcy na. gt~boiko5CI: 10m zaburzy po I e m agnl'ety,czn e tak. J ak ki.l K,uto nowy przed:m i,ot .s:tal'iowy,.

Do posizuki'wan lOa malych ,gt~bo,ko-

.... II ,."Ji k· llik ~ d .

S(la(~1 ~ uO .Il~ ,"U meU"n'w pr,zy .. atr1'y Jest

magnetome I r rbi'nicow,)l. Posi'a.d,a on dw'a iden,yczne czujnikl' po[a ma,g'netycznego Qddalo~ne ad s,i1ebi'e a okoto 50 em,. :Sy,gna,f wy'js d O'\Ny (wysok,os( to n lJ glosn ~ ka I u b slllJch~w'ek) jest prop.orejonaJ ny do r6"in ICY s:ygna,{ow elektryczny,c:h z obydwu (zr.'.j'tjd~ k6w,. frzy odd,aianiUl S],~ sondy od 2'n,a~le= z~onego p:rz,edmi'otu v"~:elkos,,c sygnafu ma~eje~ Wohli',e] nii v~ przypa,dku indukcyjnych -vvyKr,jlwac..zy rl1etaJu. D2'i~k'i tenlU jest moz-

I ,. d 11.i'lF- d ' '. J- b k ... E ~we .' .Ol~il,a n ~,ej$.zle Sza.cowan~!e g~~ I\·O.OSC~

l.naleziska" M,ate' wym!:rary (zujn'i:~6w umo.z-

'~wiaj~ nie tylko dokiadne .narnierzanle' zn aJ ezlska, a ~ e nawet p rzy pewn yrn dCIs'wi'ad(zen:r:u ocene [ego ksztaltow.

C·~ t)J' rnagnetornetr bel· tru.d lJ

II (oczywi ~ ~ ·

r:,zy went)hacy.jnym:a'ClYVil~SC!e me rna

~"," k ., ,. t I + I)

sensu szusac w kornuue ze s a oweJ ruryu

~ dnl .. It.}- mo" M .

a srec nl(.,,:!' JUl oxoio u em,.· iozemy go

w,i~( opusdc na llnce 'I sprawdzic C2}l W przewodzie kern incwym nle n1,,a [akiegos zelastwa, Uiy' ~any. przeze mnie magnetornetr jest urzadzeniem .dyskretnym ": posiada wyjsc;"e siuchawkcwe, at wystajaca sped kurtki so n d a p rzypo 111 il n a acze] ~ aske n ii

· '. k k C J. ,,~ d_} ~ ,.

czujru« wy·.ryw'acz'a..allOs.c rna '~'~I:UgOS(

oketo HO em. w.aiy okoio 1 kg. 2 baterie 9 V zapewn i aja k~; I kadzies iat god zl n praeYe. Przyrzad jest bardzo pr,osty w obsiudze _... rna ty I ko dwa p okretfa: gt'os nosci

,. .......

:It CZUl a sc I ,0

Ma,gnetGfm,etr roznicowy Jest bardzo

~ k" .

cennyrn przyrzqoern przy pOS2lJ uwaruu

mllitariow (stall). M"a wir;kszy zasleg nii wi'eks;zos,c 'VI/ykrywaczy indu kcyJrrych ,j helm wykrywa naglebokosci OKOf'O to em r a zeUw'n~ pok~yw~ Ranalilzacyjn~ na Ok01'O 2 m. Mozna nlrn pracowac 'W plwnicach.

gJ.p'bo~:"·IF'lh wykopach :;:. nawet przy p' e'w~ 'n 'e'J'~

l'y_I'. --It\. '~ ".. "J.,. J .r. 0. !~ .:.:~. _- .. ,.... '.' J •• I:," .'.

wprawie, wzdfui p~aLt[j l siatk.i sta'!oweji,. W tovJarzyslwie wykr)lWaCZa ~ndukcyjnlego (Vllf~, PI. BFQ) daJe' 1 )001% ,gw'a{j;'an(j~ ide'n,=

tyfi kaej i' przed m ~ot6w metaJowy,c h m~a:gne~ tyc.zny,1h ad n~e'm,agnetycznych. Na sygnal wykryw21ltzat rndukc,y.j'nego na.Jwj~ks,zy wpf:yw m'o p"Ow'ierz(h"n1a obi,e;ktu ~,widz;ia ... r1'(,l I"~ P r.z'lez c.e'w'k~. Pr.zykfado\1v.o: pusta stafowa beczk,a 20() ntiowa zostan~;e, 'wykryta

d~ b . f b~ I: ... ~ .' bl""·

- a po o,n@J g;.'~ ·O,I\OS('I, co ,z' ~:zona g.a-:-

b "*'" -;~ k"lk 'lI·k·II" . ~-'I~~-' _. 'k' '._' - ~.' .

a,~y~,a,mll ;:I··U$e~---··1 ,o,gra,mowa ,as,a p,an-

cerna. Nato.m~'st rnagnetornetr wyk.ryje taka kase ee znaczn i e W] ekszej ad legfosci nJi beczke. Magl1 €'to m etry Sq, zu pern te n ~,~'wraz~ I we nap rzewod n os·c gru ntu . stad Ich zasreg w powietrzu i w grunde 0 male] podaenosci rnagnetyczne] Jest taki sam. Pon Iewaz reaguje na wszystkle napotkane przedmioty rnagnetyczne. przy jego pornocy znajdzlemy rownlez kawatkl bazaltu. serpentyn Itu, niektore cegty i lnne podobne '~Js.,karby'"', Nalezy takze parnl etac. Z~ w i ~ks,z:o·s,c p rze d m iii otow stal 0,-, wych posiada wfasne pole magnetyczne powstate 'W 'wyrliku wczesnlejszego namagnesowania. To peale oddzialywujac z. polern rnagnetycznym Ziernl rnoze dostarczyc sygna] znacznie Vvh=:'ks:zy, n ~z wynikatoby I:. sarnych wymlarow II materiaiu przed rnlotu. M,oze tei si~ zdarzyc (raczej teoretyczrue). ze pole rnagnetyczne przedm iotu zr6wn owazy pol e zlernsk fie ~ przedrn iot startle sie magne: yczn ie ,. nlewidzialny" ~ Powaznyrn utrud n "en iern \r.J pracy ze wszystklml rodzajarn i magnetometr6w jest ~:ch duza 'wrazliw'o§c na zakio(en la energetyczne, P~yn1,£cy w przewodach prad elektryczny wytwarza pole m agnetyczne. za w~:, rajace 0 P rocz gf:.owne] skladowe] SOHz (ta jest 11102'1 iwa do odflltrowania kosztern spadku czutosci) ~ skfado'w'ot staf,ij~ acz:ywisci'e: wykryV¥anq przez k.aidy ma,g:netom,etr. Z tel] p' zy(zy~ ny doktadne pomhlry na, terenacn zabLJ~ dawanych Sq bardz:o ktopotl.iw, I u b 'wr~Cl n:~e'm,o,zi i\Ne,.

Zdj~c]e:: Z,bYSZRO Jani.szewsbl l~v,s,.. BU[Or

G

- [I11III l1li - - • - -

r

.'

III - ,_

~,o,cisk

-

mat· I

O.DKR1~·:, " ']] /200.2 47

PORADNIK

-.

W' -'--11 'w~ek,u, 'w,e wlosktl'leJ miejsco~oslci, - :rs'5cel'I:,o, odkryt, okoo BOOO' z,lotyc'h.

m,on" kt,6,re' 'w_zy_' 656 kg, Nie's-,.ty -~-,w:i:e, w:s:'y',st'k'·_ z:s- 'a iY _r'z"tID:~ane

cz z

Plo'm,~~'edzy .3100 a 260' r; p.n.e. z,ac4;fito

. - d ~ ", -£ k· b debi ... ,. . '"

oo ~ewa.( Pllyt --- ~ z ',' razu z ID, tone najczes-

cie] w'i'z-erufl klem 5winL a po wojnie z Pyrrusern - slonla. 8-y* to pieniadz bar-

A - .' 0 'jQ.' . - -" - J!o bo 'l~m ponad

uZO nlep:r ,=czny, Vlla.zy-~ ~ -:W·_ 0:, _ _ !..!t_, _:,,~:

1 6QO g" d latego tJV obiegu utrzymai s i~ Itrotko - do oketo ,2.40 r;, p.n.e [ego si'fa

b "j. tesci tal

na ,YW('z,a, rownara sre war 0,5"[1 me all U

w nlm zawartego, P:~erWSlq l11ennk~' rzyrnsk&_ zaiozono 'W' 26:9 r: p.n.e, nieopodal $'wiqtyn i bog' nil: J U n any .Q przydomku Mo-~ neta (Doradczyni), Natomiast pierwst€ okr.~gie :mO'!F1 ety zostary wprowadzons doobiegu pod konlec IV W'. p.n.e, 8yfry' to odlewane kr,q~:k,i z oznaczenlem wartosci

zowe st;aJy s i ~ pod wa.rtos ( iowe _, kredytowe. ale przez to. bardzle] uzyt,eCZT'III@ ! 'w'y~ godniejsze.

Pierwsze 'mon~ty srebrne poja'wity -s:i~ ok .. 2,80 ~:." p.n.e. ~ byfy tq dldrachrny f"2yms ko- ka m pan $,kJe va a ro.-w.an e n a m 0 n etach greckich kolonii z potudnia R'6twyspu Ape, .. , n i nski ego. M~'a,fy wag~ ok . .'?' .,3 g' i .nOs~fy na a w'e rs ~ e wl zeru n ek Ma rsa ~ lil a, rewe rsl Ie ko n: .. ski teb i' napls. R.O.,MA,N:O. Pod koniec ,II,~ W'",

-, _··,i,,_,,~'II:...._~_ 'd k 6"7

p.n.e, zmruejszono 1 (Iii II wag~~ ".0- 0 " ."1' g!,

a na rewersie umieszezono wizerunek Jlg,_, wlsza w :~wa,drydze, st~d nazywan-o je kwad1ryg;atam, i ' .. _G dy podczas 'wojny z Harm Iii balern Rzvm p·· ...... Ir'I,j',I;;;~j ·W' ",;01 kl'o stratv

,~, . &;,7' :1"4J.h wC$~_.I~· d~ ,jll_' ~ .. oj.

. ~ .' . b ,.. .'., ..

I roznyrm wya .razernanu, na awersie naJ=

(z~scie'~ zdoblono je ,giOWq janusa :0 dwoch twarzarh I' a na rewersie dziobem okretu, Wa,g:a. te j m 0 nety wy nos ~fJa 0 kol 0 327' ,g-, ayH 1 fu nta (funt tac. llb ra st~d system libralny) ~' oznaczana bYfa ria aWE!rswe syrnbol ern I. W systemls I lhral nym, W obiegu byt_y ta kze m 0 nety .0 In iLi~zY'( h no rn i n atac h ~ P'i1en:rq,dz te-go, 't'Ypu byi petnow".a-rto.sclowy ('wartose, metaJu rOwnaJa sj,~ w'artos(~' nOI'= m in a Ine.j);, ~,ecz d:,~g'~ e nii, eWJJgod~,Y' zle wzgl ~'-

d Ilj . - . -, - - 'W'·'· lJ I!~, - ,t· ,. ,~+-. - - t, -, -' -, _-' na sw';q._ agl~., _t9.t\, wrffc s:ys(~e'ma. j!CZI1I e

olbn iza no wag~ ~' w efek.c:re pi,en'iJ~d,ze b r&;-

~ w etle1k:tie w 2 '1 7 r. p.n.e, poJawit:y si e pierwsze statery (51, a g) i p6~$ta:te~y (3,,4 g) bite \~' ziod e~ W' tym sam ym cza s i e (dru g'lfu woj na p u. n i (~a) rozpoczeto em lsle srebrnego denara (.211 r., p.n.e) 0 wadze

4.5, _g. ,Moneta. ta na bffsko

:5 00 l.at cpa nowata Rzym-'

skie lrnperiurn. p~'e'rwsze'

denary mi,a~y na awersle gto= we bogtrn Ro-m,y~ a na rewersle gal,opuJ~(ych D'~oskur6w 'r rownh:~,z napls R,OM,A. [Pie'-, niadz .srebrny W okresl e re-' . ou b.1 ] ki b [ty byi w zasadzi e l' czystego srebra, pojawii~aty sie j ednak monety Pl~S rebrza-

rTIi e 0 .E m is J a ty (h m,o n ,~It. 0 Aure1)lls CezaraJ,

do's,c g;rubej powtoce $rebr.a"

leez m'afo 5.zladhetnym 'wn~trzu (zwykle m ~,~d z'ia,n Y' ml) y! 'bYf'Zt skutki le'm naduzyc pi~ a,~ cown i k6\rv m'en rdcyt Proc'ed,er te'n f1a$HH si:~

;..il' . - JIt ' n - - - '. *' ~

o u pOll' ovvy 1 U, W,. p.,:n., e ~ 'uJ'W at~· Z P r.Zf'r~v a-

m'~ do [zas,ow Cesarstwa,

Me'n til i"(tWQ rep-lJ b;~ 'j kip reze'.rl= tUJe p.et11~ game typOw'. wize'~ runk6w i naprs.6w wy:st~pujq,~ Cy~h na. dena.r!a~h; od 'wiZierunkt)iW b 05tw, seen ek mitolog[c.z~ nych~, s cen up a m i,~tn i aj q,:\Cy-eJl 'wyda]'"Z'~'n'ia p,e]i l~t~'Clr1!et m:! I it,2irn€. po zabytk'i arch it,ektu ry. P,oszczt2gO:11 n 'r

tr ~ u mlW I nJWl[f! mone-tarn i b i 1: i c\Nfarsne txpy~ np. Kwintus 'ADmponil:us.z Muza w 67 t, p.f1..,e'

,;; '~j ,_ I '. ,. lu d --'< d

W'yPl_ISCl~ s;et[~ oZ]e'VlI;il~,tIU ••. enarow 2: po 0-

b i z narn i '0 z i €'w i ec i u m UiL S,cJ1yte'R, re p u b 't! i ki P rzy n i:os-fr Z In ian Y' 'W w ~ ze ru n ~a,( h n a me n arach, Po- raz 'pi l@rvJsJ"lY P o] d,W i"~ s i~; na mo n e\,i e' portret 05:0 by zyj ace j 'rJ p., J u ~ i IU sza Cezar a. W' 0 kresie ko nco. rep u b,I'~t I kwitn i{G€ go $,podarcze 1 rnperl u rn potrzehowato ogromne] '~~o.s:tj pienh;dz:y, bowtern wszystkle

W obiegu ,znal:arly :s~~ monety ziote.

N:azywano [e aureusarni i za (zas6w' Cezara ~v azyf)l 8, l2, g. a za panowani a Augusta ,_, 7.8 g za, Au feu's, wart byt 25 dena fi6w _, d-zis [ego 'wartos,E waha £,i~ od 10001 do 1 5000 ell ro, ani e kt.6 re r zad k~ e egzem pi a,.rze wY(~' nlan e S q Z nacznie wYiej'.

W' ~! w., p~n~e'., R~ym z panstw',a prowin~

"I f ,0 .- ., ~ "

c]on.a; nega slta.· Sl~ l1.aJPO~lln,I"ejszym mo-

'c a rstw1em ,$wi' ata, s.cyp ~ 0 n zn is.Z(.Zy1 Ka: rtag i = n~ , ,M,a r'j u.sz: l re fo rm,Q W af' ~ e-.g:r 0 n y i pod b i,t

H 1'~ p_"lr,' --,.' - 'P'I' ''-1 ,', '-, ,--,. -', "d~ ",b":io G- ,',8 - ~ ": 's!·-

~szan~~. om,peJus,z 2.0. yu, . .rEC,~e ~. ~.,y

rfe, ,a Cez.ar dokonat p og,romu Cel~t6ow p rzy~ ~'t,czaJ~c do. i'mperTum G'.ali~1 i' p1d. B-rytani',fit,. .Nam~estni'qJ nowych prQ'Vl/incJli tL]piU je bezlitosnie,. 'Do Rz_ymu Za(Z~1'a p*ynq( f,Zie ... ka pilenii:,~dzy. t\'J.iwanSw Ii: nie'wo~nik6w'" 'ly'ch ostatl1 ich by to tak 'w]e~ u, ,ze ich ce'na spa.-

A] d :"";5 d ,j> ,;' ... ,

UI]Ia." - 0 ~,.- enaroW'i! oczyW[S:CU~' e,eny. wy-

PORADNIK

'01 ul'u,nl~l,c:i'a p'rodu,k,t'~ ~",' 'korc,zj,alz:n,~__ uzyc I-' _,owego kwasie_ '_-'of 0:51 ~1,ro'\V,y'm_' h_ n~'_:lo\Ve:· nazwi -~,-,FOlo~lltJ

'IA'.Ar,~IK'··'·' 11("0'·'" '~VC\'?"K'·'ID··-->

,!Y11"'l.~,~'-. ' . "I . "M & ..JI'~, '. '~"

,Stan zachowania ob~ekt6w' z'ela,znl,y,:h w,ymaga c;zIs.to zastosewanla konserwatorsklch metod chemicznych. ,zwtaszc:za:~ ,Idy' mamy do czy,~ nienla z kD,rolj~ nlerownomie 'n,~~ olkr'e'5,la:nij tez jako osadowa, Ma ana postac na,wars;t,wJe't1 ,zni'elks:zta:lcajq'cy,c'h prz'edmiot 2:e,lazny~

Chiem lczne m etody ko nserw ac j j zabytkow ze I aznych p 0 lega j ij n 2ID, u.s U W 3 nl u rd ljl n is ko p rocentowym i roztwo ram ir k wasow :~ u b kompozycjaml roztworow kW'~LS6;w. 'W' praktyee konserwatorskle] stosowano roztwory ~was:u siarkewego. bornego, szczawlowegOo, cytrynowego, solnego lub ortofosforowego, St05Uj,~jC roztwory muslmy pamietac, ze kwasy rezpusztzaja nie tyl'ko rdze, 21J e r6wn iez dzi ,ata] 21, n a, sa rna ie laze. Aby zaham oW'a'c, p races rozpuszczanla czy trawlenia rnetalu dodaje ,5il~ do roztworu substanqs harnujace reakc:j~ - [nh'ib:itolry koroz]l, Sq to' zwi &Z~r two rzat ce w wi I gotn ym S rod aMI i s ku w;arstw"~ O( h ro n'rlq rn i~dlY rneralern a kwasem,

c h lion i:q(:CI, m eta lip (Jzw a:11 a] qt'2I~ n a usun '~,~(h= T~dzy, 'Wra,ngi e 11

dai .' kut +

po _ aJe I ze S_JJ,,'ecz:nym s(~=

zenlern lnhibltorow Jest w;'eJlkoSJc 1 gna '~ dm szesc",

roztworu. Wsrod in h Ibttorow wyroznlarny wiele z:wi',qzk6w nleorganieznych jak np, ortofosforany. krzem lany. azotyn )t'i chrornlany 'I orgarnl'(znych np, benzoesany, S~ to lnhibltory anodowe. Dz ia,ta n ie 00 rtnf1OS'f~Jr .anew W roztworz.e przy(zYl1~;a.. si'~ do. wytw'ar2anlia na pow'ier,z(hn~' meta~u war-' ste'w k ~ o{h ro n 'In e J fosfo ran l1 Z€ I:al;~t. ,Azoty 11 y powoduj~, utlemllani'@ pro(duktow knrozji do 2w'i~zk:6w (he'mi~cz,rrychl' 'W kt6ry[h m'etal .znaJduje sl~ na 'wyis\zym .stopnlu utlen[ania,. prZ'BZ tOI Je:st tfudni',ej njzpuszc~a~'ny i tat.wiej t\iV1or1'y s~:e net jeg'O pow ~erz chn i' w'arste'wka och:ro.nna. Podobn ie ch ro'm~' anjl naJ eiq do [r,!hi1'b'~tor6w ut~en i'ajijcych '. lB,enzQ,e'sa,ny okres,lat s~'~ jp,kx) ii'tnh,~b:~tofV a,nod,Qw,€, a Sq' One' skuteczlne ~v stosu::nkowo dtJZyfm $t~:zeniu r2,~du 10-1 Sg' na 1 d'm sZ~'s~" rQ,ztwdl~" W' p':raktuce

,7 ...

sto'S'u, J"~' 51~'P b""e" ,n'z~,e: ,s,a': ·n· iC,"du,

_ ,_ ,:~ ,_ ~ It, IW, ~'U '", iii

Innq grup~ inhi'bito'r6'w S,% i'nh~'b~tory katad O'w1e, I,ttore W sro d rJwi~ s,~ u. 'w'od n_y m w ~proces~e c.h~micznym lub eI1ektro1che,= mi'cznyml oSt.adzajq si',~ na pow~,er2'chni metal u. W w._yni ku ~'ch d'lJatar~lia na'St~puje r6w~'

niez odlzolowanle powlerzchnl meta-

-I []]l kj d "11,. ·'b· ~, L.· d h

_ LJ. r r2;y .lfa.'., ern m ~ it I ·.·1 to-row kato aw_yc,-

Sq: 'WOdQTl)'w~g:~ an. wap n~a i p.o'~ lfosforan y

d nr '7 ~ ,,',',

so! owo-wapruowe. znane Sq rowmez in-

h lbltory organ kz ne ano dowo-katodowe ~ W!1i ~kszo.s(, z n i c h ;(raw'~ e ra azot I u b s i a r40~~.

H ' . ~ ,/i. .' 'n~,

am IUt ~ q 0 ne rown oczesn ~ e' p roc Ie s'y xor 0'"

. katod · ...J 'W' L,

ZYJne' . ato owe I anocowe praktyce

konSfinlVatdrs;kJej!, w mlare naby'wanlia, do- 5wiadcz,enia" indywidualnie dobiera sle Z2t~ rowno kornpozyeje kwas6w i inhibitory 'W zaleznosci ad stoprila zniszczen I~,ornzyjny(h obiektu. Zado wal ajqce ef,e kty

dale '+' .. ''1...

aJ~; stosowarue 'nrskoprc-

centowego roztworu kwasu e rtofosfcrowego (fosfo rowego). S ko ro d! ow a"n y lP rze d m let

nalezy u m ~esc'i~ W' S.~lb lOOOZtworze kwasu Preces, k~ .. pl~:en W roztworze nale-

_;; , ~," .. .~, ... t·

zy p rze ry wac 'm e 0-

dam i rnechan I' cz'n.y~ mi. Konserwowany przedrniot 'wyjmuj,~ ~h~ z roztworu, plucze w wodz le desty ~ owan ej ~ os u sza i

LiI suwa spu I(hn~ign~: r,d~1

.za pomocC}, skall:peI'i., fre~ z6w protetycznych '~u b 5Z'(Zotek. stal'owych ,.

P 'I!.-.,.' h -b· Ij... •

a meGl1 i.an,II:(ZIi1}'{: 1- za ;'~€ga.'cl:'l, wspom.agaj~t

,cych proce§.,Y (he m,i'(z n~ p rzed rTI'i:orty ponow'n,ie umieSlcza si~' 'W rozt,w'orzlf?, Cyk:~ dif.afan kon S,6nN'ato l"'Sk ~ ch powtarza $, i ~ kit'~ ka'~rot n ~ e ' .

,'. ,,'. '- :. ", .... , '<T"" ,. '. t. ,. "III - h .. ' .. .' ,".,

P fzem,1 en nile sl..osuJq(, .~qp le.I) c elm Ic.zn~, ~ la-

b Leg'~: 'm1e'C'!h-an:iCltll!? powy'l.s,ze postepowanie lest nat pewno ba~d2~~~j ,ef'ektywne np. ad me't{Jd mecha.n i czny:c,h f (0, liaJw.az n ~ej= ,s,(!\e; p crwi' e rZ'c. hn ila kon '~elw'oW,an lfigo nb i€'k~ tu je'st pod s.taJq k,ontroI Cl,,;, a, procte's octys2'~

.' · k ·'d· h "'1" . .t.

,tzttnia mCt!~n,a 'W ,'at ,eJ f ,'W,~ I' p'1"2eFVlla.L,

N.ale'zy pantrli~lac~ i~ obs.el"w,a.cj'a obi'ektu po 'w_)} j ~,j' u z r'(lztworu m <J.i'e p Oz.wo~ i C [1, ,a, od '~' k rye i~e' n i'ev~ hj Q ~,ln y (", h pad pro d tit ktaJlnll k,[)~, roz j j' ~ nS kr,Y prcj~ i I'l!b' n ,a,wet :r n k ru-sta,c j ii' {,zy:11 i :ldob!~er, Jnnym Ii m,et~Jami~. 'W ef'ekc,'~e' dzia- 1,~'n chem,icznych :~ m,echan ht:ln~Y'r;h 'po:win i'm s:m,Y tJlzyskaE (lQwierz:chnI~ ·z,ehlza p'ozbawton'l rdzy.. p~rzedm'iat tak ,<}cZY$:Z'cl,ony nail!e~y kHka rilzy \lvyptuk,ac, w wO'dzie dJestylra-

CZ,

3

,

wane]. JezeH wymlary cblektu na to po-

II "L • • • ,.

zwrJ ,21. to najkorzystruej jest W)/gotow.a.(~, go

kllkakrotn le w wodzle destylowane], Po VVy5 u sz ran ; u: (mczna 'wy'korz>tstac nad much ci'ep4egn powletrze) p owierzch n i'~ zabezpieczamy ~ 0%1 roztworem taniny VI}' alkoholu etyJowym (3 cz.) 'j w wodale destylowane] ('1 cz.), Ro:ztw6r taniny nanosimy p~ dzl ern, Po odparowan i u rozp us zczal n li~lta {p 0 o k m 1 4 godz ina th ) ~ vvyt\ll/O r IS n ~ u s h~~ ochronne] w,ar"stwJl tan at6~1 Q. ciernnyrn zabarwienlu, nadrnlar tanlny rizde:zy ,USllflqC s,zr:z'otk'l z rniekklrn '\N"tosi'em. Za,belph~Clen i' e JP ow ie rze h n I wyko n U;]' erny St05 UJClC 1 0'0/0 roztwcr zyw]cy Paralord B 72 (kopolimeru rnetakry Ian u ety'l LJ 'i akryla n u m e~!J'1 u) w ksylenie. Po odparowaniu ksylenu na powlerzch n ie

C osrn ~·Io- ~Ifi~ 2' '010' 1'101'1 roznuszczonv W· 0- 'i e] L IU .... ,I~..), , il~ .• " ~L~, ['" .. " " . .'.';. ~ I .... L:.~ . ~:c... -~. ,~_ ~ Jt I ".' ~ "'-. ,t\, .. _

te rpentyn owym d 0 ko nsysterl.cj:~ pasty. N' a~'

~; . .dok~th:ZEtll,j'e! na ,rtf; 521

LISTY

'II, .. b . .'.: -. D" -k- t - jolt enrorne u,·U ta "a

Czyta] ac poprze d n i IS ,artykufy w Odkrywcy na temat wykrywac.2)~'" [a szcze-

"'I '.' 'k" d R .. ,

go n re artY'· u~ ,00~YCZ!q(y wy~r,y\tv.a(z·a. pana

Henryka Srnetkowsklego H5-3, (nad konstr ukc j til tij ch yl~. czota) b lru r zyla s ~ ~ \N e m n i e

~.. " j. j , • #} 'k' .. t ; ,~

r-.rew ~ u aparern za PIO roo au)! przecrwstawrc

si'l~ bzd u ron" wypi sywanym, 'W tych artyku ~ r,ae h Jed n ak ty ~ ko i' 'wyto,!,czn i e z bra ku czas u nie ,zabtaiem g~osu- Teraz jednak rnusze

.ik.... ' ~.. J- · ., I 'R' d L .

zanrac 5~iO:S w 'me- e'j ,Sp,fa.wH~'. . ,e' '(l,t\!cJa

o d k ry WI( y. W 0$0 b i e pare Jan:~ szewsk i ego do ko n ala 0 cern,)' wry k.r)f~Va(2y mo] e j prod u kejl. i opublikowata artykul \N slerpniowym n u ~11 e rze, J este mob u 1:Z0 n y r'lI ie ~t6ty m i oce ~ narni mojego sprzetu i opisami niezgodnym i II rzeczywistoscla. Dwa z posr6d trze ch prezentowaaych wyktY\1\f1aczy ~, nlejasnych POWOd,fJW zostaiy uszkodzone. 'w takim sta-

a i" P-i'oni'e,r '" i .Dukat" to jeg'o U.bo.Z'S,2€' wersj e. ~ I' 'D u kat :1"'" zlO'~tat zu bOZ0111y po to t)l ~ ko , aby mozna lbyto'za,oferowac wykryw"acze w r6in e] ce n le, Wyr..ze rpuj <t~.a ~: nforma ej a byfa zawarta 'W' w'lw materiale opisowym. Tak

. .

wlec zac'hw,Yty pane J,arliSlew.sk1le:go nad

-P" , • , n' I':'i u~. f< ,'!' 16. lutna dv -

u -ion ierem I,~ L)'U ~all..en~' ,Z' aoso utna "i'J/S~'

kwa·1 ifika'Cjel .Dukata 'I I' to rrieporozu m ienie,

C'j ekaw'e ,Sq z;a rzuty pana Janisze.wsk iego a. stosowaniu w' m:re~s,a(h rlegu!acj ~ podlokletnlka i: przegubu sondy s.fuby i1nnej niz rn otyl kowe] ~ wyj as,n~:a m - prze'gLt b n le w,y-

m ~g" .';:1, C']!PS'frogo" 'i"iI.~ 'p:'r-~~"_-:"If'II'!':!, a Ii"'I ~'o ", . .s.j\/ob··r· a

l·u' .-.".IU I~l~ .. ¥'· /U.~' .' : ~ I~ ,t.O!·', .~',,, i;l ~ .!l '~~)I! .~ ~ -~ ~ '~ ~.~ 1- _.' ~

zarn soble pJotrzeby Ifegu~acjl podlokietntka wh;ce.] ni,i' jeden raz po z:aJ.up"j'le (chyba ze ktos w tra kc![ e d n i~ a poszu k i w'a.n: znacz n f. e zrnlenla w.z.roLSt!·?) .. Warto pami~ta('~ ze ·gdyb:V Ibyty tam srutby rnotylkowe, pan jantszewskl niechybnie z:gu.b~'fby [e 'W terenie ~ r6\~nie,i nie omheszk~i opisac tego jako wa.d~ (patrz po p rzsd n i e arty kt!Uty).

Uwaga na temat zastesowan.t a ,z{qcza.au d i 0 W lde 0 jest n:~ e,jasna, W wtw' materlale opisowym aaznaczyte rn 'Z'e z' zasady n ie sto~uJ~. pot3l(lfln . gntazdo wtyl~ na kablu sondy, 00 moze by, p r,~'Y(z'y n q "'! n ie d 0 sty ku ~J" 'W oce n lan ym rno del u zap rezen to-

J ' -r, ... ,,. tc "

w,a,,~,e,m, m 02 ~ IWOSC s, as owan I a

pof·~c2e'~la. roziaczrrego dla send wym r:e,r1J nych .(~{y~ona n 'i~ na ,za= 'r11,Cr\MlenJe)" I byi to e~em·ent tl1N" ,zfil,"(.ze PS 0-0 profesjona~ne-

. ,; t k"

go prlew]osTlego ,$prz,~' u .~om=

p utero'", e'g a ~ 0 c:Z.yw i $( i €, P r,z.y jm,uj'e: Ll'wa,gi 'fLO. tell1Jat. w:ytr.~y= m1a~OsG[ g.n~ azcta .stt~Ch,a:wkov~te-·

go '1 S'ft~lb)J' za(i'$ kowej wV~s r ~gn i=· ka. 'Kolnrstrukeja wykrywac2JJ jest (i~gle. u]epszarl;;t 'j' te elementy w n~iblizs,z.ym {za-·

"! i" [II II l!l.

[5 ~',~ Zi""iie'~a n·;:jj rn'w'n ~ iD,'2' '7m' III an 10 na

'.~~ ," 1!i..J1..1I ~, '-t u _ ~:~.', .L.. _ ~~-,~ _ ,"' ~oil

A n a '~o'n te'(. pan JaJli sze:ws ki w a:rtyk tili-' ~e rna problem l pis(',)wni:" nazwy firmy ,J est to skr6t p@tnej n al.wy f[ r'my ~

'Wie:,s/afw 'WifolcZOre,k

MOiIowan (e :s'olhid; na, 'wy,~it.gniku~ Pt,~i!3lg)lib ~~'I~~I1iI!l ~a, p~m,'~lc'f ~rub:-,·

· ~') k'" d- .,

ni,e rze,~zy naa€Z8H) prze aZi;U:, Je- •. 0- mlnle

celem naprawy.. Tymc.zasem u-s,zkodz,one U r'lqd 2:'e n 'i a zO'staty :pod da.ne ace ni,8',r ~: prze d-, stawrona w ar~y'kule aprs uszk:odzonych U i"lqdzlen '. J e·st t(j d,zi' a.ta,n'[ e n i ezgo,d n e: z p ra\~I~'m ha nd hJ\rvym. i d zi a'tan [Ie m a $lKOd, m,oj€j' firm ~t ZGl,d.am s p rosto~va tilla i pJ,zedsta= ~iirenl'a rz~tel nej Orceny sprz~tlL.

W' - i:... p'. III ... L,

W Y ~Jy\lVaClU ~! '10 n Iler zDstal 0 U.sZ'RU~

d,z().nl €!- gn i azd 0 s.tUtC:h a,,'wko:vv'e i wraz z ty m m 0 C'O'W an:i e' pfyty elf€! k.t ro n i k i., S Zi, to ,ew"~'de ntn e LI 51: kod Z~' n ~'a m'€ tn ani CZlil ~l. spa wodOVllan,E!' prz'ez- uzytkow n ~'ka '. Wykrywac( ~~D'Ukat 11"1 ja'Ko ni'es;pm[2lwny" nil.e 'mraf pt"av~a bye pod d a rli'y O( e n i e. P f,ZI~cl e W:~lZ,y~lt'~ i m,

, ., rd . Zb" j. t,,"

sbN~ e~ .~. ,~am ze ~pan,:igru~'w an ~s,z.e'w~.r,J

., - j;' , k" . b.i . . I!~ ~

nil e p rzec,zyta1' I nstnJ I >CJ I 01 , .s~1 ug'l , J al~ row-

n;~ez :r1i"e zapo.z,nat si~ Z obszerny"m mat'eria= te'm opisowym! Ja.ki 'mu dosta.rc2,y~em. Jest to o(zywiste,~ gdyz n1Je wspo,mina 0' t~ym w artykule ani sfow'e',m. A ja \lvyj'ijtkowo. ~ w pr'zhl"'I"w~on'" etwn~e ..-110 i4d' EI~"tRI';l"lrh' . piA ~o["i/ h

~- " I" .,.-~,(.,:, . '~"<.:;,.j!, . ~:. l.tl . !I"II~ i_~0 J_ \...vl~..,.!\'IC_-_

producentow i handlar2,y wy~rywa(za.mii'., d ba m 0 klle nta i do.s.ta rcza m \~y(Zl2 rpu j 'tcych i: nfor;macji 'W m ate'd ai'3th r,ekl,amo-

h . ik · ,j., • d -,. ·

'wyc _. J,a_,', I W za.l~czaneJ,o 5pr2~tu ,Irli-

5;trukeji o.bstu,gj'. 'W' konsekwenql te] niewiedzy! pan Zbi·s?rn.ieiw j'anlsz's:wski twIerdz'l ze o(enl'at trl)1' rozne wykrywacle. A tym aa'se·m, jes.t Jeden wykrywacz: ~,'Dukat ~ !~';

, .... i'IIl

'v

Sza~~ ow,ny:.: p,;'I'~ I"'a, nr~rw .. "S···'"iiI'JGi ·""t,r:.w~ p'~'n'-'

CUJ iI;lII",!,4 '!!;;, r'!l;;'· ... ;l;,'l!;; ~_V._!;l!, l'~"

II:, •• [ • k' m. d 1. ..

.s:~H~J po. ,~ml"1 naw r.~zUJ<i; '. 0 wy~ryW:aL(la

pana. S m~,tkow's.kjego. i ci es,z,Y min ie i ie' 'W tym pr,zypadku sli~' zgad.za.m,Y.· Tei uwa=· i'am, ze jle·st to bardzo dO[,llr,a kDnstrukej'a, a In ,ajq:c pm via ry 111 'ku j e:s:te m, pe:wi~ en. te' obroni si~ sa.mia. bez p1om.ocy .,adw'okatDvv'! w o1,obrJe konkurl~'ncF, Za.iste to clekaV\'a linlia obrollnyl N'ieJaslf1e pana l:dan'iel,m uSlko~ dZienia SG\ jas-ne i cz~telrlj'e zar.az1eml. .. W' prly= pad kIt 'W'); k.rywacza. '!' P:i 0 nil' e r"' 'us.:z'kodzQ ne z05tafo, gn~a.,zdo sfuchaw'ek~ kt6r·e ,rozJecj'afo st~" jak, rO'p'i~a~em. po, godzi ni,e p~alCY w teren ,~e, MC'lii~TI obo'wiq.zkie',m bytt) pO'informo.watli:'e' 01 'tym Czyt!eJni'k.uw. Po, kJikU,U1astu testach 'W' r6~tr,],:t'ch w,al~u.nka,clh (p~s:atem lui, 0 tym) V~' p O'JV i et FZU, w'I kr)fVVa(1' roZ'.pocz,,~~' P ra,cE?

. I d ;, , J.'.'

W terenle- po ,go l~nu~ urw',al'O S-l'~ gJuaz;-

do! T~ki przypadek mlo'?,e zdar.zyc si~: po

k ..,1 "'h - Iii'!!; n":6 W' t~~ ... I ... , o~ fo'IL.' m c~a ., .

ro u, uwa.n:,~ ," ·a ~ 'Ic'·~ ." '<ilL\. ~r_.';"-11\,1 ~' SI,e,

DrugJe ,Z' n i'Jejasnyc.h usikodzen dot,}h'::Zji' ja.k mnif!lmam okre,can't2k 'SJe' wok6.f 'wta.sne~' o.s~'

sondy [1,0.. 'wysi'egn i KtL A przec,ie,z n ledopuszczalne Jest aby sprzet funkqonowat bezawaryj'ne min Ie]' niz us,taw"Dwy rok g\MarancJ~'. Pi,e·twsze uszkodzen i e me-in a by byto za ~ iczyf na poczet p,r,zyp,~dk,u ~ aJe d rugie daio do Im~l's~:eni'a~ a w powlazanlu 2 trzeclrn przechyli'fO ~zare ,g'~)'~yiCzy. To trzed e zW'li~ztz"-' ne jest ze ztym najiprawdopodobni:e] dostro] en iem son d:y (,. D u kat I' ') i u b wyko nan ii .. ern sa me j sondy, Dod 3.111 i ze p 00 'wy j ~(~ u 'Z; pu delka i ~l~ e'r\rV;szych testach '"' D u Kat I" ad p oczatku s,p raw i aJ tru d n os ci. I n iep rawd<~, j est j a~· koby to urzadzenie, poddane testorn byto n ie:sprawn,e ~ gd y:Z od samego POC22\tk!u, wy'~ kazywat s'ie nie.stabJI!n-oSd:,q;. Jezeli .Dukat I'ti ~yt nliesp-ra'wny pod wzgl~-d.e·m elektrnnlk] to byt 'tll[esprawny" ,gdy wysrano go z flrrny. Skora tak, tQI oplsalern to. be przeciez (,0;$ takj ego l11ot!5'io s i ~ przytraf~ (' katd e'm u P Ottencjil'lI'rH2rmu na.b,Ywc), 5prz~u,.

I nstru kc Je obstu g~ p rZ'lec;t,ytafe'm j a i jl est.:-· cze co t)ajm~iej t.zte'lry c)soby. Natqmiast obstern}l m,ateriaf QP~50WY oczyWislch=, p'fle-, ctyt;a.{e m , a,lle .a b.SIO ~ ut n i"e' n i e b r ~.f,e',m go pod: UWlage. ~cHl1,ewaz: materi:at 'ten wY5tar-, ICZ,"':l ty:l:ko p.odpl.s.a(~, .a z rpewnosd:q SytaJby $i,~ fanta:5tycln~ rek~am'~ (3,,11: e w tych te=· sta.ch nie 0 to cho,d,zL TOt n:~e artykuty spon:sorow'an,e '~ we wc~'es'nieJ$zej: r(}.zmo~ w ~ 'F?; te tefo n j cznlej pod kWle'sJ ate m", 2Je by doz;.ta-rc,Zo n'() m i tjtll.k:o s p r.z:~t i i n stru kcj~ , tz n.. tOI ca dostaJe k.a±dy kllent, N'~'est,ety musbl{'ernl takie p'rz,eclytae, -r6wni',ez rantC31styC£Ql1: we kIa'm~." ~ . aile n 'r, e n.arlekam,;, taka praca.

'W' k L, ... t" .. . d J~ •

.' ,,:onserr:.,wenC,Jl€J .,nl~WH~ .. IZY ' .. " O(lenl.2t-,

f1eml trl;; 'wyki~ywacz'le' pOZ05,taJ~( w' n~e-· '$.wiadomo:S-cj" jak k~dy p'oten,~alny kj'ient ..

Harozo wazna Lrwaga dla mn,i'e' I~ naucz-· ka w klOl ~"cu c~h). w i e k ~lc( zy s~' 'i cate' ZY-,[ll e! b'i!d~ 'tonQV:c'21.1 za(hwyt~! IDa~s,za, CZ~SIC pail~kJeJ \~ypow~edzi' :s\N'iadcz'y. mo~'m zda~, nr~mJ 0 p!~wlnr€j n'h~·w[edz'y. OtrO,z: pr,z,~gub Wy'lmaga ('z',~st~j reguiacJ~r. .chofb_y dlatego~ l@ (t'~ici ~ ktore si~ stykaljq, pod I,ega:lfl, zjaw:t-, sku tarcla i co la~is Cla:s ni.ezb.~dna jlest

regu I ac [a. Dll.areg,o n i e m 02 na wym ag;a.c ad uiytkbwnika.. l'~' bedzie biegaf po poilu l k ~ uczern "I'" ki es ze n i', W' 'I' n ny m przy pad ku sonde bedzie zupeinie 3 [)_ uwzglednlajac p~e-rwsz~ wyiej oplsana wadeokrecanie sle so n d y we k6t w1a's ne] as ~ . 'D ru gi za rzu 1. zWiqzany z podlokletnlkl em f ~naw'~,~z'ani e!' do anatornii cztowieka jest co najmnis] dys'kL1sy jny 'W konteksde ~vy-s.yfan ia ofert fi rmy de stowarzyszen (zreszta do tych o fert j eszcze w r6 ce) . OtOl. [0 raz w i~ ce] sp rzetu zaku J:H.J1j~ towarzystwa eks<pil'orac.Yl~ n ~ . a s ko ro ta k, to tak l' rn \iv~ik rywaczem bed z ~ e :SlU, kad i' m a ty.. i d uzy, .~ eJ, u dy, i gr'tlby .. Logiczne i dlatego .czepiam" si~" a_by nak:forlh: potenqalnego :k~ienta. do zapakowanla db p~ ecaka jeszcze i n busa, lstotnie. Jeieli oytaby to sruba rnotylkowa j' rnozna by j~ by to 19l1b~'c 'itV terenie to; oplsalbyrn to zdarzenle. aby potencjalny klient tego biedu nie popelnll lub. a.by producent mtat rra uwadze ten btctd kOI1- strukcyjny i :m6gt go zweryflkowac, dotyC1..y to- taflC;)$,( [ zagadnienia '[ tych zachwy-

t'" ,. . d ~b n .. 'ow' ~' n re orooe«.

Zgadza s ie. rtaplsale m 0 zJq:czu S VH.:5 natom iast zastosowane przez prod ucenta zi ~(le to P$.. .zi ~V::2e' P S s;tosow;a: H'e' jest rn. in. do, p~2l(Le ~ 1I rz~dzen p eryferyj ny( h w '5'. p r.z~~ eYe- kom,puterowyn1. N ato'm ]as1 U] j' e 2 m ie n ia to s:e'116U mo~,ej wyp,o\.viedzi zas.t.O$owan~e te,g:o pOlt~[2:enia jl~st abs(ltlu.tnym br.alj@m, wyobraz.ni." WL,lq_CY nf1 ·tak['m P(~f'~c,;een'iu ptzew6d pod wpi'ywem svvojej wagi' I sHy (}>d5mdkow~] :spada po kij'l ku mach n i~c[ach s.on:d,~. Wart.o sprawdzJe p ion:~e.rskie ro·,l~ w!.~zanba w pr.aktyc€.

N:a potzqt'ku pan Wi~ecz:or€k vvsponlniat o prawie hand'~Qwym. to W'~z)fs.tkie· sprawy lwiq:?;an·e, z tynl zagadn'i'en iem n1y.sl ~'. z:e wyjasni't1em i n'~e (hod~d tu 0 ~Ispiskow,~

- ; d" ."," Ill,. k'

teor-I~ . ,Zie.]OW' ., a ty t\,Q Qi Qcenti· wy.·. ryvva.m

ezy., natomiast produ.(lent 'wysy~aJ~:cy 'taki sprz~t do test6w rna n.iliepowtar;~a[ n~ 'okazJ~

-----------

dopieszrzenia OJ' ii'" _."...,'" 0go _. - '-'ob- - W'-- (-'~ - - !"Uv' _ ·i~jN..--.:.c ra '~WIUJ ~'~' wyru.·· ra 3J ac

do prawa handlowego .. to proszs mi wyja-· sn;it [edna sprawe, Jak to sie dz:i'eje" ze vv ofercie wystanej do jed nego 1 W'if elkopo ~,s k ~ ell stowa rzysze Ii z d n ia 1'6= tie go (1' a] a .2.002 (data stempla pocztowego) 'wyzej oplsane u rzadzenla potrafia :dok·aHzowac kanister przy sondzie 23 elm Z odlegtoscl '80·_·90 ern. 2: sonda 30 ern .Ja.pit{i' l€

11 0 em 'j' at .cztertlziestka" widz! go ze t Sf) em .. Natomlast po miesiacu, gdy dostalern pa.n s'k~ 0 fle·rt~ 'j $'P rz~t, oc d 0 b na g ra fr1 (Z 11 le reklarnowka ornawlala jui '~nn~ rz€(zywl,st.o,S( .. Co prawda sonda 23 em, rnlaia te same (}si~gr. ale sonde .30 em ten sam kanister {musia~ b~ic ten sam skoro sonda 10 S re,d n i c:y 23 ern. pckazaia to sam 0) w i·~ diiat~ ju}~. ze 1'50 em, rratomiast z sonda 4·0. .e,m wyk.rywata. go r b a.g~tel a z odI e'g~osGi ,250 ern . Prosty rachunek, parametry lepsze pc rnlesiacu 0- 100 em przy sondzle 40 ern. Ja~ to wyja:SniC?' W kwestii pisowni jest rernis. ja rnarn problem 1:' p~sown~'i flrrny

-a pan z p isownia mojego li'mre·U] ia ..

PodSt~m~Jw'Uj.&:c ten .sPOF' i':nteres,g'w na.$uwaj~. rni .s,l~ nastepulace wn loskl: otw"~e'= r·a..c !; .s1pra.wdza.c ~prZ~l w obeCnOS1(~ 'swiadk1(j'w' [ notatialnle to potwierdz'ac. testow'ac .sprz~t 'W SrterY',~nyc~ ~val~1U nkach' i znowu to potwierd,a.c. r11~'e wyehodi[( w ter1e'ri ~ub pro,s ic 0 ;, wycterp u j~ce. m'at~ri~fY" I' i ty'r, k'Qj e p·odp i fJ/y'wat.

DJo tego o(zywisci ~ n'~e do~ ~zre a po= teneJialnych kli1ent6w' u(zulam na reid,ol'me! a n.ajiepS"lq. na s·wiecIe J~'st po~ec,en~e p.Fzez ~ n rH~go zadowol 0 nego ~' prod uktu uiyt'kOIVV n rka, My s:l fJ'. .i.;e· :pa ["] 'Wi e sf:a w 'Wi' eas·, f€ k ,zg~dti; st~· l@' m n:q.. fit r m ie PE N' Elektro·~ ~ i k ±.YCZEi .~ a rt1'yC h $; ul, es,o w i ty I ~o zad 0,vvo! -0 ny('~ k I ient6w.,

.ZbJll~kn J cln;sz:·ewsK;i

L_STY

Zapom n lane .bunk:il1/

"N ro k Ll 1 '9'44 Czestochowa m la~ a zosta,c skazana na za,gtade'. W)/fOk t~ n z"Q;stat 'wydany p rzez dowod ztwo 'W ehrm achtu, Kto m i·,at Vi} ·swyc h rekach ow grod na Wa,rt~~ m6g1 Z nlego prowadzk d zi a-ta.n~' a zacze p ne n 21 Radom sko, Pi otrkow Try b un alski ~ t6 di i inn fa rn i asta. Prace fa rty fI~, kacyjrlJe: prowadzone na podejsdach do CZ'e=' stocnowy zmie rzaly do tJ.t\!VO rze nla h u n·k.r6v~,

"L" d .. ' k I' -h ~

zasiesow,« rutow .0 czastyc . rowowprze-

clwc zotgowyc h. Prace te "vykio nywaJa rnl ~j-. scowa ludno~( z przymusu i pod nadzorem Nierncow, Dotransportu materiaJo\t'l/ budowlanych s:tulY~Y speclaj nte do tego celu polozone tory k:o.lej~ow·e." poz·os.tafos( r b un kro,w rnozna spotka'c rnledzy lnnyml \~ rnlelscowo-

". t, 'W' II" in • L K" ,. 'IV 'I' J

:sclac~ L .. ·0 r;.a Ir rIlJS!~ c"a. : uzn!1 ca" ~'\u .ilEL e·-

den z bunkrew zostal prawdopodobnie ~~~Y'~' ko rzystany do 0 c h ro nysp rzetu wo jskowego. P05iada dwa boerne w·gf~b:~enra ... Zastanawi'aj4ce lest. [aklsmu celowl mi·a.ty .sluzyc:?· K'i~ka metrow daIej znaldu]e sh~. bunkler dla

dow6dltwa n:iemiecki:e_go. t.ieka.we Sq dwa mate otw1ory w jego gorn ej' ~sd'. .N:att.Ofn iast po b oka.(h rna d odatkovle' wyj5,ci~.. Uwag~ lW racaj'.~ poz.ostatos'ci zelaz~ych d·nvv·~,. ktore

n ... .k d' 1" ,. d''; h ".. 'W" I::..~" b 'I!§

5~:~a 'Q;I)l Sll~ z,woc. aeSCt._Slyrt~l:e·"ul1~ry

byty pot~aone· okdJ;tamr. W' m'iejscQw'osci KtJ Ie zna] d ow.a:ty' ,s'i ~ bun kry prz;ezn ac~one do bezpo5redn~'eJ 'W.a~ ki (zdj'~(ie) u Mh~dz.y rze'~a~ ~'TI' j' Kocf n ka. a, L~'sw,aJta 2 naj d uJ~ si~ nato rn iast

k· .. t C" "h kt ·t

01 ~)pY' przec~w('z.fJ·;go\tve. '): ar:a .- .. ·.Ierj{$ -ytzne

~. . ·t t ".- . - - - . I,", ' .' ..iI- (" d' b" " -. h"

J e5. ,0 ~ .z,e· S'q ~y,gla ~owa ~e. J ~ ':_ 0 rZ,iE· l,13.( 0-

u r~ 111 10; W, . 'r,J 'n"'" ~:":iI'~ e~ 'r;i"'!tnlJ"m to"""~n ·~o ,t"'~ll~ k··· .. 1 a+~' k

~~ {;l ~ !la:.y I ~ ~gJ ~"~U'.1. 1. • ~n~. i~. ~1:i.,l_"·'U 0' • ilQJ ..

,Arm~'i' Czerwonej s pravJ if. z.e ~mn(nieni:a oa,. p.QdeJ~dach do Cz~sto(ho'wy ni,gdy n~'e lO$ta.~ ·fiy wykor2ystarne prZ'e~ N[e.lll.co,W ..

Wojc ile chi Kusmienld'

P RAD' IK

."i, ... do:Ko,rI'czenie Z6' str. 48

,.. Uo', __ I. c_ _l_:l_ • ..

kwaliftkowanycn r.zen1iesin1 kow r.:lY' w'yszkolonych gladlatorow byta wyzsza ~ oko-

. -

to 300 denarow, Obywatele rzyrnscy boga-

cil i sie w biyskawirznyrn temple. powstawaf), rn i 'I i 0 r.1J owe fo rtu n y i kt6 re 'W C zas i e zagrozenia ukrywano w ziemi. Z tych czasow pochodz! jeden z naJw'~'~kstych skarbow S\ivi ata. W XV III w. \ye. wfo~ ki m Brescello odnaleziono oketo 80 000 aureusow, (zy~r 656 kg ziota .. Nlestety prawle wszystkle zostaly przetoplone. !lnny znacznie mniejszy skarh z (aJaZ:IO liczyt .zaledwle" 20.3 aureusy, Olg6tem 'W r6znych krajach znaleztono ponad 500 skarbow zfozonych z co najrrrnle] kilkuset ziotych monet. Na ziernle polskie w tym czasie naptywa.fy rnonety rzyrnskie ViJ' nlezbyt obfitych ilosdach, Znany je$t 'w1as,ci w ie tyl ko j eden skarb rep u b n kanski ~ z Poianca koto Staszowa zawlerajacy 141'8 denarow, Pojedyncze aureusy traflaja s1'e n ic,e'ki edy Vi} skarbach poch odzacych z poczatkow Cesarstwa ..

W czasi wojny dornowe] po smierd Cezara -ozpowszechn H 5~ 't zWY(l'ad przs dstawlania na rnonetach osob z'yjqcy.(h~ rniai bowiern znaczenie prnpagandowe, S\~6j wizerunek m[ra~ na rnonetach b'~~y(h dla wojska Oktawian (p6zni"tajszy cesarz August) '!" Marek Anto nlusz, a. nawet zabo]ca Cezara ._ Marek B rutus, 'Po pokonaniu z.alb6jc6w· C:ezara imperium zostato podzle'[one rniedzy trzech Z\lvycj~zc6w: Okt wiana, Anton i usza i' lep Idusa, Kazdy z nich bB 'w*asn e rna net y. nij' e trwalo to jed n ak diu ~ go. lmperiurn rile rnogro mrec -kilku wtadcow jednorzesnie. doszto do. kolejneji woj-

d . kt "" '" r, d·J.

ny ornowej, z- o~eJ zwycu~.s~o wysze 1

Okta Vii i arn . N a czese j e go l.wy.c. i ~,s tw Se n at. Rzyrn u nadai mu \lVle~ e tytu!Q-w :m. in. August, od te] pory (3,0 17. p"n.e.) ~zym przestat bye. re'pu bnk;q, ~ stafl sJ~ Ce.sars-twe m Rzym:.skim. Ka~ejni w*adcy rQ,zs.zerla~!ii: il11pe= [tjuml. handet kwitf n·a terenle catego pan·stwa i' poza jego granirca:mL Z tycb -0 wt,asni'e cz',asow pochodzq setki skarb6w . b u rsztyn owego szl aku "i znaj dowanyc:h n,a zie1miach p~Qlsk~'(h. ah~' 0 tyml W nas.t~'pn)rm, numlerze ",Odkrywcy"·'.

,Zdj~c.la,: \'QWW',.·\QHchvi.ns.c:onl/coinsl

Deh:aii' Brutusa

52 ODKR:Y\Vf:t\, 11/2002

stepnie powierzchnie delikatnie po~eruiemy czyscidtami' bawelnlanyrni Jezell obJ(~k~· rna \ivYlni'ary uni,e'lmozHvvraf2i~ ce urnieszczenle go W kuwecie, to moz-

f' k ... " do k

na roztwor kwasu zagescic I. 0 ~9nsysten-

cji pasty j' na{oiyc. ·sz:p.a.ch~am·~ na skoro ..

dowana powierzchrne, Na] prose] ej

zagesche roztwor kwasu p:ytenl drzewnyrn lub rnetyloceluloza, A,by nalozcna na ob iekt pasta n 1 e wysc h1a.. nalezy oczyszczany fragmerrt z n aiozona pasta p'rz.ykryc foHq I' Podobnte jak w przypadku obiektu zanurzone-

t .. '" J k

go w r02 worze .. po usurueou pasty ~ ptu ta-

n iu usuwan l·:e·.· rd. z-y. mozn a" 'W' s' .,p 0: rna ,~, e za b ie -

• ..' •. l _. • • " .11 _.c;c.... ! . - ~.

gaml rnechankznymi. Po opiukanlu woda destylowana oczyszcao -Iq powierzrhn i~ zabezpieczamy, w podobny sposob, jak oblekty m afyc h roz rn i arO"'v! I u b n a kt ad a j q.c pedziem barwne powiokl antykorozyjne; podkladowa min~O\Nq ~ antykorozyjna zew ~trzn~ 0 charakterze dekoracyj nym, +

Do chernicznego usuwania produktcw korozji

cpartego na ~,wasie ortofosforowym 0 handlowe] nazwie .. Fosol". irmym sposobem

tytzne] nastepuje rnechan lczne rozl uznlen i e rd,zy p rzez gazowy wad 6 r. kiedy p rzed m, i ot ze I azn y j est katoda, ~ u b tl e' n i k:~ e dy p rzedmlot metalowy stanowl anode. Zastosowarue obu metod ogranlcza sit; w zasadzre do

bl ktc h h ., 5 'h_., ~ k

o Ie' :rO,W fna~yc _ _ rozm I aroiw. . p'OS.OIJ y 'wy . 0-

nania powtok zabezpieczajacych Sq identyczne jak \t/ p rzypad k U 0 biektow Ito nserwowanyC:h metoda chernlczna, s.tosuJ~c metody chernlczne konserwac]l za'bytko'w zelaznych nalezy parnietac 0 el!ementarnych zasad ach bezp i sczenstwa +

u rerai ura. J. C:i a bach ,~W-rasci\vc)Sc]. z'j7\vic sZ;Euc~n}'Cfl stosowanych 'W Ron5e:rwacj;~ aabyd~'6\v II. Iorun '~ 99 'I I 1 ~ Kr aus .. Ba ... - an [EI nad US wamem product ·:1\\7 ~. rozJl z po-

konser~vacji ,z,a.bytk6"w zelazl1y(h jest reduk-~· eja e:[ektroche'miczna. W 'meiodzi'e' teJ wyko~ rzystuje si~' r6tnrii:t~ po:tenejaJ6:w el.ektrochemi.(znych 11:1,etaIL Jako e!ektront .5to5uj-e s~~· n·js.koprocentowle rOltwory wodoro·-I;..,nku 50- dowego lup k~Jasu octowego. Anode w.yko~ nuje 'sj'e z foHi (ynl~.owej" R,eduk(ja. ektroche'rn~(zna jest rl11EtodC41 kt6r'a moi,e bye rown[.e,? w3p,omagan,a zab'iegami Ime-chan iczn,e'ga OCZY5,z-czan ia. Drugq_. metod tJi. red u kcyjnq j1e·st m, etod,a el e ktroil, lty cz.nlla wy ko .. r2ystujqca 2jaw':~sko p(z·eptywu prq:du elrek .. trycznego prz8z ell ektrol it przyspi eszaj,\cego us:uwanie' rdzy. N~'e mozna jej stoso'wac W' przypadku zabytkow' ,z:,e,i'az:r1ych z ~nkrusta(~q .. W 'metodi[ e ,elektroc.h e'm~ (zneJ, i e tektrol i-

\v"ierzchni zSlbyrf.2o\'Oyc:h obieRn;w' .ZC:IJ8- znych" r, B;~.bHoteRa ,Muzealatic'[\-\7s ~ 'Ochron,' Zab d~;6\v. " erla B. t 51, War.szawa 191'9: H. Krocz~n· ~i .. He'i'my staro\~'e z,ohlierza poI= s~f;de'p;o CZ;. I", KoIekcjon,er Po[s[~i. Uf. "'/'. ] Q'18;. P'I lRu.dn - e\;gsl~i. D. T\\1oreb- "Prz. :_q]r .d stO$01\ianych dotychczas met.od ~ons.rwa.cji zabyt'R6,,\V rn,· tal O\vyc h+<. B . b'[ i ote'k,a, M u ze.aJ nic twa. j, Ochronl1' .Zabyt~c\'Q'. seria B. t 6, Wars:zawa 1 Q63~ PJ [ke Thoma.s . M t~lurqla'. \\?:arsza=

·w·a ] 965. A.. 'Wo~ciecho\vs[~a HMetody ~on~ serw,ac j ime ~a[o\i'gyc 11 za"by'[ ~6\v. a rc11eoJto", sztc'l:lrrych '\ BlbU. te1<a MU2. a'ln[,t:.r\'O',a i Qchrony Zabyd~ 6\,7. ,set-ia B, t. 6. W~:rsza'v a I 963 GWr a n;qlen. "P OdS18\V }J.' b'oro2j i 1 0 c h rony m e~ ta 1 r~ \Varsz~a \~a .I. 985

S przedarn wyk'rywa(z Wh ltes 59'00 Di PROI

5'1, .' rkan m b -'1 i.. g"5,01 B· , , • bh -' .. -;.~. - .

! Z cew ".' mJ_ ule max '.' " ~oop I ' ue max

l' S,"n loop, fad,Q1warka" :2 kornplety baterll NiCd., Cena 2000 Lt. Te~. 0602 686 047

Przyji'm,~J gratis lub za niewlelka opt'[atq komus nlepotrzebne, drobne parniatkl z czasow II 'wojny swiato'wej (ni'es"mierte1nik~" gu·_ zlki, pojemnikl na prezerwatywy ltp.), KQn= takt: And rz~j takomy. u I.. Orzeszkowe] 36. 62=08'1 Przezmlt,erowo

Po nad 300 butelek ni e mJeckich (wykop)

d lub ., ,. d , .. ,

sprze am ~U.·~.: wymlen:~~ za 0 znaczema rue-

rnieckie lub rrlesmiertelnlkl. Tel 094 - 37 2,20' 05., zawsze po 20-tej

Mapy niernieckle bitew ! 'wo;~;ny swiatowe] - Polska wydane przed ] 939 rokiam.

Cerra: 2 ~ 25 'it Iel, 042 - 642 64 46

Zarnlenie kame,~ JVC compact VH.5 camcorder GR-=FX,M lS 5.0 x hyper zoom, kupiorta W' Norwegll na wykrywacz metafi Oulck D'ra,w II lub podobny w tel klasie,

Tel.. 0692 928 632.

Wysl~1 opisy. zdjecia, instrukr]e c1bslugii '~ bu d O\~y p,i sto [et6w. rewo lwe r.6w i' karabirUJW l: t [ II \i\loj'ny. swiatowe], TeL OS.01 482 '193, 03:32 ~ 2'25 '1' 2 5-4" Andrze]

Opisy, szklce bra li strzelecklel 1888·= 194,5:;:

Mau ser. Mas,in; Man n I ich ecr~ M,G-4:2 i' in ne, Cena '10zt lie!. 042~'~ 642 64 416

R d k . ..- . k O' d' k ,~ .

e': a cJa! rruesieczru ':,a, I;,'.--,._: . rywca prosi o

kontakt wszystkie osohy lnteresujace si~' rejonern :Kammennej 'Gory i okottc w okrssie ll woj ny s'wjatoWej. Knntakt:

,e~,mai I! ,odk f)twca@.I,m" p~

PosZ'u kuJ~ hetm6'W po[s:ki('h z kam;pan,iil' wrzes n ioweJ i stan za.(}1awan ia n ~·[e gra ro ~ i ~ ·lel.. 065 _ . .534 13 01 ~ ,MHo5Z

Poszulkuj e. :p(Ul1 I ijb2:K ,Z K,luczborka (poczt6w ki '" I [sty,. zd j'e'ciaJ natgie,ldy'[. Itp,.) TeL 0.5'02 2.28

. - . .

924. e,- mlai! ,: .r ad§' k@atut w ro'e,; p ~,

P.O$zukuj,~, os6b, ~:-6re mo'g1'yby mi podaroW,ij( s'w6j n:irepotrzebny wykryw'acz metali. Kontakt G rZ1egorz Ku bas~,ak. ul. Po Ina 1 311 ;] .

62~,o,Ola' 1V'2I:il'I"~"'" teJ 0"6':'2' - 7:"5:'3" 63[:" ·8· "

. ,·O·_ .... ·J 1f\.U.~.JL~ _ .. ~!! .: .... , ~." _: ... l .l~'

:Kupie

Kupi~ (z~·.s(i do kettenkrada. takZe i.nforma~ (J~. TelL 0.602 '642 96i51; Tom'ek

KU'pi,~ uzywan y wry. k'rywacz: ,_, ni~e,d raga., Tel. 085 ~ 65 33 335 Bia,fystoik,

stawomiT~ J6lWO'rlJvicz

Sprzedam

Sprzedarn bagn,et)l:, Argentyna M,AUS~~'R mod. 1909 ~ cena 220 zt turecki mod. l '9'38

. . .. . . -

= cena 90 zt:, KB K AK wz. 47' _ cena 80 ·ri·

KBrt< AK wz: 74 - ceria lqO ,:td: szwedzki mod'; 1938 ~ cena 140 zt

TeL 07'1 ~ 35:3 09 22~ 0603 7~5 505

Sprzedarn wykrywiiH:Z: metal i ira;'maw,Y' typu G10LDSKA.N!, rana 2 x Zrn. p'~IUfS .~ nne dodatkowe cewk.i oraz Fischer 1.265X.

Tel, 025 ~. 641 77 46

Sprzedarn wykrywa,(l Viking 8/1 X.2: funkqa dynamiczna ., statyczna, regulowa.ny poziom .dy$'krym i na(],~., Dodatkowo aku m U latorki, tadowarka j' siuch a.wiki.

- - - _ .. - - - - ~

Tel. 060'8. 8-06 853

Sprzeda,m wykrywacz Armand zrnodyftkowany (bardzie] c.zufy)1 stan dobry. Cena ,300 2~,. Te~ 0601 56 70 32',; jaroslaw jankowski, e .. mail: eJA[2t .. ew.a@wp.gl

Sprzed arn p;yt~ oikopof\i\fq ~ v~'loj na: stare bu te r ~ k[ z ziernianek ~ wykapy~ Tel. 0692 50-3 7'36

Sprzsdam MG 1 7 - destrukt, n r 41' .] 440.3, f~ 41300., Tet. 069212j6 43S

Sprzedarn C5-2 m, nowy, gWa!lran cj a, lei]. 0692 S0.3 735

Sprzedarn wykrywacl metali firmy Garrett eXJ U 3 ;cew:~i 1 O~ 22 i .332 em p [us. ptyty do

.-J. b k" h L, • ".j. d" k bat ·

blie'~ _:: 0,. rc~, poszukrwan. 'l,a aowarka. . aterte

akurnulaterowe, Cena 2900 zt.,

Tel. 0501 522 643:j Busko Zdroj

S d h fl"· ~ '" kl 42 .

.' "' :-,:' , :. I - ~. - . ..._ .' I,' -. 1 il . ..

p,rz€, am. I, eirn nrerruec I VVZ. " WY'(lq-

gn i le'ty ,z to rfu i 70'% ofygi n a In ej farby,

d'zw, ·'·O.~~ n .- r: e' '1f"I ,a·'. ~,O. :rl'~ I ufts . ~ c~ Ik. uta '";1" w: kla d .. e .. r. rn ~

" . " "'" ~ I 0 " . . ~ _ '_ . ~ ~ . . rG.., . ~i, . ._

cena, 120 zt. torni'ster ni1em!i'edki _, cena 501 zt:: mu!ndtJr ,genera~ski LW'P - cena, ,60 zt ·ewe'Ul tu aJni e 'wym:i'.en i'~" na. 'fan tyz l woj ny. leL 0.608 .822 949 Adam

S P rzed am prQifesj lona,t ny. wy!krY'wa,cz ml et.al i ,( .. Sco.p[e .5 MX., Cena 260.0 zt,

Tel'. 0501'1 0.2'7 049, Gdaftsk

Spr,zeda.m s P rZlit z W, p;, (p as Y' m,ask i ilP. .) ., Te~:, 058 ~ 665 27 77

'S przeda,m !usk~' do dztaf,a, ra,dzteckiego ka~.

. tlI!S· 'nf"llm" k p' d' 4' ~ - ~ itO' JI.

'~ ' •. I !I, II' , !rO·. I .. n:k. : 1 ;;; _, cen.a. 0.. 21.

Te''f. 258 t 3 02

S P r.ze.d' a,m:. h-e1'm 'wz. 401 S a ~ (en a. .2 0 zt;

• I.. kl" .. k'" O· j.

wOJs~ow"e ~~,a.wJ(e nart~ars,u:! ~ ('ena 'll,1 21:-

wojskow,e go"g'ie rl.ar( iarskifle - (en,a 40 .zf~ peryskop ,cZ'oigpwy duzy. ~ cena '110 :rl: petyskop clO~goWY 'maty - cena 70 zf;' ,ma'= .gazynek do pp.sz wz. 43 ~. cena .3 0 zt:

TeL 0603 'l6S 505,

071' ~ 3",53' 0'· g-:' 2"2~1 W':r""o(~aw'

I, -", '.'. . .. .' '. "I' .

Kup~~ K0l11P letne rodzime rn oro typu .puma" na wzrost 188 em, 'W pasie 92 ~ 96" rogatywk~ 59-60., Kontakt:

Janusz K,. ul, Tkacka 56/2" 7'0 ... 5.56 Szczecin

Kupi~, sygnowany kubek (fili'.zank~) L kantyny We~hrmla[htu I'u b tuftwaffe, Te .,1 0[0,06

987'5'913" , mall; I Ai'-d- @"IP .,: .. , .' ',' '.'1-. 12- ,,a~. ~ sp"tnu~wp."PII[

lKupi:~ lub dam CO~~ w zarnian za Wy:kJryW3CZ Z dyskryminacja pOlszukuJqcy wszelkkh materiaf6w archeologicznych. Kontakt: ul. Pow'Stancow Wlk,p. '124~ 64-500r Szamotuiy

Kup1~ stare butelki slaskie imne sprzed 180.01 roku zpieczeciarni lub bez, Stafy ad .. · blo ., Knntakt: Bogdan Kopacz, u I '. Franciszkanska 112/35" Koszalln, tel. 3,41' 63 0'9

Kup ~~ :ks '~qzk~ Marka ,Now aka: .Skarby f e . ektron II ka" ~ Kontakt: Janusz: KV\/apc. iszewicz.

. ,

ul. Tkacka 56/2. '70~'S.56 Szczedn

Ku pi:~ tuski 8xSl r Marl n ~ tcher z tat 1888-- 1 905 i 1 9 1 5 ,~B oiaz luski 7 ~ 92x5 7 MJause r czechostowackie ,2: lat 1922-25- i. l' 941 ~42 oraz polskie ,2 fabrykl WW'AK i z ~rnbo!em Fr: K.onta kt: e-rnail ::: iar,e k .. busko@wp. pi

K· .' - . ~ I);..._'. b ... b 'n

'. upre orygmame ooszycra na '_'!2Il'Iq _.··IlU:Z~

rnarynarza Krij'.egsm,ari ne,

Tel., Q503 164 .325 Wojt.e.k

Iil ~". k k I· ... ·' ,.. '1"

rOS·ZU:r.._uJe, ": orrta .tu ,l POS2Ui\IWaCZamr ml.'~ta-

• ... B~ .. d' ":I}~ PD'·

now' ,2: -.ey: goszczy I osouc. .y5pOnUj~~· samo-

h d '.. b ,... II~,

c 0, . ern cJ~zarO'wo - osoeowyrn r rue tY_KO.

M d···· k ~ d . TI

' .. ,am rita "ZlleJ~ i ole .su; _:105 0 elWH~. lie ~

f"116. O.,8~1 6·~···8'S 172 0"·5-"'-' = 3'· 2···· 7·:'7,,' 6' 7~'O":'

U.· ' . - .. ' - I" I. - i!I' ,,' ~ " • . ,. _

Poszukuje osob dhe,tnych do stworzenia grupy rekonstrukcyinej z Ol.sztyna i oko~ic.,

- .

'Tel. 0608 ~fl 5 000. 895, 34 04 98

P'OS2'ukujr~· osolb z ake I ic Mi[el,ca. (do 50 km) 'W' (e~u wsp6 Mly.ch 'wypad'o'w w' ten!·ra,~ Posiadclm wykryw,a.cz. Tel. 0606 '12 .]' 5 32

Nawi'qi'I~' kontakt Z osobamj poszulkujqcymi m 'j Iitan' 6w Z' ole I ie, .su walk i Augustow'a.," Kontakt Tomasz RO\JV'inski.

uJ~ 5zp~taJna '791.39. " 6-400 Suwafki:

n'FiIi'("ZU k' . !e' Q.c.;!·b ChPT'If"IIYCII!,..; 'do . 'S'[ - 0"1' eJ" ekc'

r~[U!~· " :1lJ J" ,~o' • :~ I( I,': • U . ,~ w· P' ';' n . 1 (,.' .;;,"

p loracj ~ Orko~ i'e Bolesla.wca 51. Pos·',a,d,am wykrywacz,. Te,I,. 0609 S3S 330. Madu.sz :Staszak

N· .. I... -k b· " d'

aW,tqZI~ ,Fr.,ontat Z O.soaml pragn~c'ymr 0 ~~.

two~rlY;( ~v n aji b I i zszeJ p~r,zyszto:S( j' d Y ViJ i l j ~ W'ehrm:!chtu (50, '128. 3- ~ub d,ywizj~ ,g6r~

-I~·\ N'· ·'n'.:, • ." . t"····· [ D '....... ...• :K·' ~.-'." ... '[

sr-;.q;,. · CIl]repl€'J l erenu ~oznanra .. ""u'p~'i!' p'as

Weh'rm,a,chtu, buty n r,em:~ec kie· ,~saperk~' i wszystlko co n~e·mh:~ck:i1e,. Kon' ,~kt: Mar[:usz Nowak", t]1., Strumylkowa 1./] 1 ~ 64-5.oOSzamlotU.tY,r

e-maf~:: n1eumann 8 7@}29czt2Lonet. ru

ODKRYW: 'l\, 11/2002 53

PI~lerw.szy. p,ollski' w!/,k rywa~l m i k rep roc eser fJIWY z dwuklnaiowylm, PIf.ZQlw, tt9nielfn~

1 099~1~

KLJiJiP.· 'I' , . - .

. ' . . . .

"." - . .

.' , .-

Z_I,;"l"EX, Pn.is .', S~,. ;J':r7' 01 Jln·df..i£hilni Br~, l:ZECH Tel./F~ 100420 384 ~DZ 08,3-1, &m;o ;.:l' ~ __ ."I\: __ tex~cz, ~._zt:~ .. c~

Szuka",y ofiCialnego dealera

" Ja Po"ls:ki R~publi~yt

- I', AT

.... )#

NajlZejszy polski wykrywacz

Ksiqzki, czaseptsma i fillmy' o tematyce:,

• poszukiwanla zag:ln[onych sk.arbciw

I. fOlrtyfikacje zamki,

tW'i:'eJd.z,e i ich podziemla

'. za g: adkow eo budowla oraz

c" " "_ 'e '_ _ U, 1,'-' ,', . ",,', :-

podztemne fabryk'" ,Z okresu ~jl wajn!y sw~atow~j, kwatery Hltlera

.. nowa bran, I~II ~zeszY~1 taj n 19: badania naukow ,',~,

",',all' _ a,.=: __ ,-, _ _.~

'. ekspl oracja, survival ~ m ii ~'ita'd,a~, archeloi~olgwa itp,

, ap'y ·topog'raf'ic~~'ne - cata Polskal

'.1 skale map: 1: 10 000 I 25 000 I 510 000 I '1 00 000

Wykaz wydawn]clw 'wysybamy po otrzymanhJI zaaeresowane] k,op,e.rty'zwrotnej

z nak,lejionym znaezklern za 1120 zl:

u H i[SeQ'" S.C.,~ ul, K.osc,iuszki 3:917

,

~OY0'1' '_ 'W'fOC ,aw, ·tel ~ O~,('11/344~6Er-93

e-rn a:tl: hisco@.interiia.pl

' __ ttp: IIh~s COI.'W, i nteria. p:1

Nawiqi.emy' wsp6Iprao,?' z v.t-ydawcami oraz odbi;orca.mi hurro·wymi..

REKLA '-V' KO'LOROWII i I H oktadka 6 500 zf llV 01 -~Jtad~(a 7'" ',00 zl Rozktad6w.ka 1 0 000 ct cala strona 4 00'0' z~

112 strony '2 500 l.t

1/4 stro ny 11 400 .zf

RA'B,ATY

do 3 emis]' 10'%

ad 4 do 6- ernisji 15,1% ,pow.yze'j 7 em Is] i 300/0

R[eZe1fwa,cja miejsc reldiam'Dwych: do '10 dnta rnleslaca na rni esiac n,a$t~pl1y.

Warunki' techn iczne dostarczonych rn at te r i"at fJvrl:

• w postad klisz CMYK ,+, crornalln {I in i atura rastra '115'0 lp i. 254'0 dpi)t

• i nte met,s m I ub pfytach CD,., (tormaty; edT: eps, Hf - rozdztel Qose 30.0 dpi, czdonki zarnienione na krzywe) z wydrukilem probnyrn

Vii cen i e ~ p rzygotow an i e r-e k la 111 y.

- ':='K1AMY J:E:DNOK:O,_,OROW'E

c.aJ a st FO n a 1 900 .zt

'] /'2 strony 1 000 zt

1/4 strony 550 l.t

ll8 strony ,300 ,z~

Kup'i~ IPoj,azdy wOjSkoWE;" r'6'w~ ni-e,z g21,sienicow@,. Stan oboje -':ny,~ Stale aktualne.

=,o;n,tak,t,: 0504 083 4'76,

Ar'c,hiwalne mapv topograficz,'n---,

_ -

iMa!py' nlernleckte z -at 1912~,_4 dla, obecny'ch terenow Polski, ktor'e I:e:italy -,,"- granric,acJh, N'iemJec

przed 1191: 4 r.11 skala 1,:,2,5[ 000

M',-py' ~:i'emieclk,lez IlaI1'g,36,-44 dh!) 'tlf!re'nIOw' ja.lk, 'wyzej, 11: 100 (JDO~ Y.yllko na C,DI~ U

:~-"~p'Y Kroles" -'a: Kong--e.s,owego , ' "k' 1~ 8-:-!!i!i!J'9" ka'l ~ '1'" '12"6 0::' O~' 0

iZ ro',u -. "~':[ W 5-~ I 'I:, , n uuu

'Map'y a'us,tro-w~gile-rs,kie" 1 :'75 000, z I:at '1914~116 dla :M,ato-~,ols,k.

i cZQ,s,ci zaboru rosyjskie,go

,Slc'z~gtlllol\Ny ,- ,p'i s In a z,yez,enie '10PiMAP Chwarr6zcziIlny 4-

14-4(lS INamysliUll

tat.: ,(095) 110. 54- 02 (p,n*-P-t. 1 [)l14) www.mpma .. p.repub~j[ka.pl

,e .. ;liJJiIIa[iJ,~: top ma p@.pDcrn.oIFl12t.pll

.25~,1

Mo . 98 k = standa.rdowy' karabin , " eh rm--" '-a c,h'~· "

" ,I I, "_-' iU

2,[,0 Z

I od, ,918l08 - kolba p~sujitca, do rnodelu 9,8 z I wojny ~iwia1Wo'wej

11,80 -,II

Modi" 24 .- kD~,b'a pasuJq_ca do po sikiego Mau:- sra wz. 2~9

K'DI __ a do pist .. _,'~ ASZ" f,PpS.Z,til wz~, 41 ...... 40ztl

- AG",I n:-

MA,U5,ER Mod., 1924·~ 1 '20. zt

M,AUSER, Arg'., 1'9091 -- 220 :Zf

Bagnet KB,:K AK wz. 74 - 1 00 z~ Ha ,net M_AUSER m 8 Tlled.a ~ 180 tt

, " RO .-,>LAW'

m,t (071:1 '3613 09 2""~!J 1080,3 765 506 e-ma i I': Ih a r rys2:@wpfIJpl

Autor, nlerniecki hlstoryk wojskowosci napisa] monografie marynarkl wojenne] z lat 19,39 ,_ 1945. Nie dla speqalistow, ale dla jak najszersze] f?e'S2"Y odblorcow. czernu mial Sfuzyc sfabularyzowany styl narracjl. Bekker apart ~hi! na przekazach dzlermikow wojermych. ktore opuschy londynskie archiwa i zostaty udostepnione historyko __ - i dzlenmkarzom, Dztenniki te plsane b)lfy z punktu wldzenia rlf'em,iec'Rlego tryumfalizmu. I to wfasn]e stanowi

,nI j • k" t.." i~, - L, _,. ksta: k'·" .

gtowny zarzut mektorycn f\r.Yt)l~o'w _,:Slq_Z'/ r _, ze autor zarn tast

zachowac oblektywlzrn. nte ukrywa zadowolenia z niemtecklch su [11':.,(. ',e' £·o··'·w· 'W'-,'-'~ estate xznvm 1"0- zrac hun 'k:'LJ

l:_ _ 111\ '_ 3.,' . .' .. "Jl. . .' ~~ IIJ I;,' I. j _ " ,1. 1 ", -

IK(Jegs'mar~n,e ponloslo kleske, wf~kszat n I,Z' spcdzlewal i s i~ rz,q;dzilCY ~: kenstru kto rzy okretow woj e n nych " Bekker

, b . I· ~ bl d .

pronuje przeana izcwac .~~~.)I rll€-

e 'k'· d ~'d C' hi

:_"." I .'.",' "" ,'. ," ", ~. ," . ": '_ .. I - • " " ~?!."""! r ,"

m rec r sego I .owo ztwa. .. zy 10,· [ to

p rz e kony w u j ac 0 !' ,M orin a s pro bo V!.,a.[

••• 1 ~ "_

ecenrc samemu

Caj~: 5 --.ekker" pr:::-ekl,t'e' M, r,: Ie., dzi'enni'ki 'W' 'f~nne Kr.iegsmari· e~ Wy,. awnittwo Bellona, Warszawa 1 919'9

,. ,MI!;_ "m" n'·· ;~ . 'e

• i ,~J:. I _' •. ,_ '- --_ . r ".-

Riese - zaden poszuklwacz nie pozostaje obojetny na dzwiek tego siowa. 810 korn p - eks podzi em ij w Gorach Sowi ch I, ktore powstaiy w latach 1943{?) - ~ 945., jest [edna z najw~ftkszych niewyjasnlonych zagadek II wojny swiatowe], Kw,ate-ra gtbwna Hitlera, tajne laboratorium badawcze, rnlejsce p rzeprewadzan ia eksperymentow nad bron i,q atomowa, zaktad.y zb rojen lowe Luftwaffe. produkcja V ~ i V21 i '13 ~ h f:potE\lJti' co do przeznaczen ia ,o'b iektu mozna by rnnozyc, 0 rozrnachu robot s·wi'adc.zyc rnaja raporty - 1a budowe schro,ndw w K~trzyni'e wydano 36 mln RM~ a na zespot schronow Olbrzyrna 1.50. min RM. Roboty budowlane realizowane byfy na powierzchn r blisko .2'00 km k.vV'.

W:i'e,lol'etn-i,!e badania terenowe Iii archiwalne M,.ariusza Aniszewsklego - autora Iksictzk~ ~' zaprzyjaznionych z n im eksploratorow nte przynlosiy cdpowiedzi. po co takim naktadem ,sH~ Ii: srodkow wznoszono giganta, Raczej usyste-

m,atY2ow,aty znana juz wiited,z~., Do 3p:~SU znanych podzternnych i naziernoych Q,brektrO'w dodano fragrnerrty now~y(h - odkrytych w' ostatmrn czasie przez eksploratorow, ,Z:_ywym [ezykiern napisana relit a(J.a .. trop iclel ~ d rug,o\vo [en nych ta] em n i c wzbogacona zostala planami naziernnych czesd kornpleksow oraz kclorowymizdjeciamil. Pozycja obow"iq2:i~o'wa7 Paplerklern lakrmusowym bedzie zazarta dysku.s.ja W' srodow,~sku P052:ukiw'aczy ~ nii'e ty'lko~

t

'I'I_DV

I 13'

Ko'~oJ"ln'a b- 'l"·1. .. cJ"'::I' _.- - -. -. a 11~IC'to"ry'II""a 110' 'tl,'lctwa T.1=ym r-a'"7em'

~II~ I'~", pu. [~~··.cA znanegL '~,.' .... '11\;': ['.' ~').'~ .. :'., ~I':. '-['~='_ I

pre.lentuJe on ~li'esi~c typ.6w sa'molot6w pradukejr brytyjskJej. kt6re stuiyfy w rotnictw'~'e pOL.I'ski'.m w pijl,envszyreh lata,('h ~ i :R-z~eczpospoil;:mej. ia5lynyte trafHy do nas.zego kr.aJu zar6wno 'W drodze ,z.akup6w,~ a rakie jako Z(~~obyC2: ·woJenne,. Og6t,em nat naszym niebie ,~ata~o

wtedy 146, sarnolotow brytyjsk~ch., Ksi4zka zawi era ki I kadzleslat unlkalnych czamo-biaiych fotogreff oral' plansze barwne przedstawi ,- j~c.ymi malowanie owych rnaszyn,

~Dm'as- J t· 'o-pa-'n' ~k·1

"~~. I I~',~. '.' '.' '~_'~'._.,.

S ~mlol,olt,Y b'rytyj.skie, '_ - lo.tnlictw'ie,·, :15 dm 19 . 8~19',30,

'Wy.·. ·,ctw'D 8elllo'_ a,

War-s,za,w,a ,Ze,Da

D"'· ."

. :. _; C

Autor = Nowozelarrdczyk daje czytelnlkorn do rak swoiste kompendiurn wledzy 01 wojskach Jq:d'Owych armf wtoskreJ w czasach faszystowskkh ~ Znal ezc, rnozna tu. 'W[ ele i nteresu Jatcych iJ nformac] ~ m, in. na temat wlosklego uzbrojenia (zarowno bronl strzeleckiej -- jak j' (ic:,zkiej) urnundurowanla. oporzadzenia itp~ Ks,iqzka oczywlscie nie wyczerpuje ternatu aile jest pozy~]~ war=

I tosC~(,.w,q,. W.y'dawni,ctwo uzupeinlaja czarno-b ~af,e fotogra fie pochodzace W' wrti!ks,z.os(:~ ze zbiorow autora oraz kolo'rowe ldj~ltma. 'i1 ~ysunk[.

···.·.cni ""S

M,onografta jed n ej z n iern ieckich nocnych jednostek lotnkzych ..

Oddziat ten zwah;.zaf a' gtelskie bombowce nle tylko nad okupowana Europa, ale rowniez nard' brytyiskiml lotniskami, Pozyeja ta zairrteresu]e zarowno mij:'fosn~'k6w Iotnictwa. jek f rnodelarzy. Dla tych ostatnkh podano przyb I LZtO ne' ode le n i e farb,

Do ks,r~~zkr dolaczone s'f rownlez 'sfotogrefowane czescl do m odel u J u 88 (-6 w skali 1/48

Mar-- k J", Murawsk'i:t IJN_JG: 2'1 . ,ydaw.nictwol ,Kalero" L bl'i .~ 2iOO,"

Riel( '~ry[e, ,Zotnierze MU5soliniego, Wydawnic,two B.E!,llo,na., Warszawa, 2000,

"Uustrowany przewodnik prez,entu:",q(y samochod~y osobowe. terenowe i ci.~ta ... row,e atrn i j In j'emi'ec ki'ej z czas6:w ~ I \rVOjFl Y sw:~,atowe.i", Je>st. to ulupefn,ien'~e do po .. przednfch rrL€'c:h cz~sd'. Ks,j,qzka zaw'~ era w'i e I e cza.lin o~ bi af'ych fotog~~a;fi i, r(z~sto. rp 0 ral' pi'erws,zy pub,~i'kowanych oraz koIoro-

~Ih ko . d - _,_ n~I'1 'D,

W~ vO.,·:·rysy POjal'· .. ow 'armi,~ ~~ JI\ieszy.

j'an,UISZ Ledwoch, S.m;o-·: ::Ody We,h'rmach;tu v'at :IV, Wydawnictw'o ,Militarj:a:, WarszawB 2002

CiIEtDA

Na, n~jwil"ks,zeJ PiG -ski;eJ gle 'dzie[ i~nter_, etowrej 'W ka ego:i:':' korl.e:kc~e z-- aJ,dlQe s'it 'Wiele' p,rz,e ' -'I"~ot:,",rW' okre/~la'--yc[ szerekl '; PloJ:,~·C·lel11 - l11i'li arta

'K i!' ,iii d " Ii kaii;d kt- I t i' II> ill t

: ,'upW'lac I sprzee awac - r 'OZI8 ,: 2' ,Y,," '0 ',~ nrernecre w'e:l- zre na 51, fon~·

WWW.L<dleG.ro~pl~(ala.pr·oced.ura.j[B.st:Up.fOS.lC·ZQ.n.a .. o minlmum •. ale uw,aga:

AUs[gro poblera ,pro,w:izjr: n~,e tyl'lw za sprzedane przedmlety, ale takze za ich wy,sta'w'i,an'i"-' na gield,zi,e'l S"zczeg6ty ~ W sled,

_' - -

Tu ejo~wy bagnell belgijski: 'w,z., ',:861' do Ikar,abi'nl!l A~ b!i n:I' B,r~'n dUn,

B?J;gnet 0 dtug(],$ c i catkorwi tej 530 mm . g;t'a,wn la: 446 rnm, tuleja: 6a mm. wewnetrzna srednlca tulei; 17 mm, ram~,: 27 rnrn. Widroczny wpiy\i¥! h' an cuski (ewz. 1 8-2 2) na :ko nst ru kc] ~ tego bagnetu ,. P'ie~rSc~en w centralnei o:~"sr:.i tulel, wyci~c.ie w ksztalde .S'pfr,a:s.z(zOn.eg9' ,.Z''', dose dtu.gli'e ramie' i: 'witSka" iadn Ie '\ vyp rofi ~o\lva na ,gt'own la. Wykn,n czen 1 e: b rqz ,Z iek'k~ patyn'l' B~cia~' .. '11 pi' na g1t'oiwni" ., H,'V"~ na pjerldenr'u oral' oznaczenla producenta na ramien ~ u. Bt a k, ctte rio cyf~o\t'iJego: n u m eru s'Llgetruj:e. ze Jest to bagnet .eksportnwy". 'wysytany do ,Ameryki Pfd. Cena . .25.5 xl

Wojs,k.owe :po,zwoleniie pod roi,y '2: li [918 r"

wjI\dan ~ 6 I lsto pad a 1, 91 8 ro ku przez kornende woj5ko'\v~ Kr~~ kOV\A', 'Hi d oczna okrqg.fa p ieu~c: " Po lska K.om,e nda Wo j~ skowa w Krako\vie"·. Wymijary 21' x 11 7' em, .$.'t?1n do b ry.

Crena, 30 zi'

...

Odznlaka ~ dyplg;m, m,ar:sz,1 Zadw6rze· z, '1: '5J29 Jf:. Odzn aka w fa rrn i e k fzyia i d yplorn za udzia't w m,ars?u Zadworze ,_ L WOV/. Cia rocenem arsze od by"IJva-ty s ir~ dl is. U pam 1 ~t nl ~e n ia sfyn ne j bitwy (Polskkh Ierrncptl) w 19120 r. Vi-/sz'Jts't:ko oryginalne. Vllsiti\zka. takze, ale I,e~,~ kOI poplarn lena, dyp 10m rna dwi e d z i u rkli z segregate r a. '~Yf k fzy,i:a gf[(l dki. le kko v.~k I'~ s.ty n a s..rod ku '"

Cen[il. 4510 :z

• I~

Hefrn ,Adria:n"

Oryg,ina.I,~y z 1 V!lr.oj'ny sw[atowej.

"'r'""""''-''--I ' 2 fasu n k·ire m . rOl m i,ar 5: a" Poma

~ O\~aJ1Y star~ fa DCI; kro I ~ ru z ~e Ion ego (i1'l1atOr'vvy) . Pn:s ij ada Q 1''_}/g:il- 111a~lny frillncuski e'mbf,smat. Pasek. fqC2'() ny "JV jed nyrn mi else ~ ze w,zg! ed U lila Zer\1Van i e ...

C:ena 330.' zj

. ._______,;:;;;......"",~..:....:.....____.

-, iesm;i'e,rt~e1n'ik 1~.d,u'Jla.

VV,,}} d an y 'W [) bali e Z.i ege nhai'; - zaw~e5.2!any na. r,zemi'eniu - ldj~c-ie z numere·m. w;ido(zne PMfJ.orc:z-yk'i ka·~ia.~ Ie ryJs k ~e. vl/szystko z,a.pako ~ \w/ane w prastik;o\ q os,~onE;'. stan dpbry.

C'6n~ es· "",ii,

_I~:. 'm: ~l tL~

"6 .) "

Tab~I'I[;e rozp oz'n.awc:ze' samioio,t6w f'iIlcznitorW'YC:: I,

,~ 1 9,4.2 r~ .

P rzygatJO'w an e

wy dane p rz.e ' sztab LufV y,ane. ,Za.w ~ era zd j~da samolotow w1'a'S'~:j:(::hi \~~,gierskich, rurnunsk te'l'll,. sfo'\~ac k ic'~ . Ra.zem '1 5. taJ~~ lc 'W tym pols kk:h P' 24. Sta n bardao dobry.

IC,ena. 3,S zl

~~_ m'!It.I tfll!r'~~~

Kapelus:l s,kaJUa. sp r:zed 11 '~'3 9 r,

Sll2L n ~ 9- bry. (a~y. bez uszczerbkow. Na przedzle widoczna Hlijka harcerska - ca.f,©sc .~~ al owana 2'te loit1.~ far~ ba. ©rygl r1lal ny's rodek '~,$2 11 urek pod brode ..

Crena 99i itt

O:paska .2: cza.pki Imtaryn.arza, _ ,i'szczycm ela Or'RP ,~r B' 'S, Ul w][ca -\I ,

I ~--~~~~~~~

Solidnie pcdnlszczona .. 2 Polskich Sit· Zbrojnyc'~ na ,Zachodz'i:e.

Cetut, 1 SIO at

Tabf,tZika Q d sz·taJn~aru waj sko-

W;iaill7.i!'f1i

·~IV .• I

.. GWO"ZDZ PAM IJ\ TWVVY .sZTANDARU 2 BRYGADV,Z:M:ECHANIZO .. VI/AN EJ " 1996 ROK~ WAlCZ~f wy~ m'lary 5.,5 x SS mm, grubosc~ 3.J5 m m, z ch:,zkiiego metalu,

Ce na 4$ .z,t

Bute[ :kca i kubek. ,2: Ob02U je ... n ireckw1ego 'W la,gan iilli.

Butelka po ·na.pi·~ku P:ECTORAL L.RICHELET naleta;pej do j'e·nc~

f k'" · R ,. k

rancus. :lego I regu.Uamimavvy· 1..lI:~

~ .. k' I' ... '. II!..

!W'e "., ema Ilowall1Y ill "imU (lee :iIO-

Sfuwacki[ej uill"vany p rz.e'z j"erln e,go ,be' SfiOWa(kic h S trazn i k.6w obozowych

(en,a 1 ,zf

Fotoigra;fI~iie z Wan,~,a;wJ z l 94.4 ~~

O\lva orYB~.n:alne :zdj~tra ra'iemie(k~(h g.renadi,emw z Pm!!ls.tan ia Wariza;~ k i:ego,

ICe·na ,a 9 :zt

Klamra 0. d pasa,

Ktamerka paradna pornocn [czej stuz~y kobl:e(ej 'iN [PSI n a. zac h O,d2 i.~.. 5 Y g 1111 (J~\Hl na __ ~~~~~~ Pat. 'no. Gi60,13;6. MI8Lrtin. Ma.de in England.

Ce Ifh'1l 61 zi

Od2naJkili 2, ,Dy.w] zj i Pa:n ...

. ~ II IT P if 'I .. "

cern el _._ ~Ol!Pu.s u '·OIll:Si~d:e-

go we' 'Wi1os,zech ..

Stan bardzo d 00 ry. nakret ka IQryglna na •. 5ygnOllvana M. Lorio Ii Mli lano [~o rna,

'Ce.na.. 400 :d'

~yg;n.ow~rle polskirni ~,o~ami ,..o$toja 1 92B;~' orez .. ",. H ,I •• 9';', loom pll et ostrolg WZ,., 193 1, dwie khld k'r. = punty odbtoru wojskowego. 01 iwiarka ,;Z p~dzetklern. munsztuk z tan(u~zkiem - ~ygnrDwally recznlklern "I 9'! 6. fO d k.8J z am LJ.n lcJ~ "do ,M.!use ra r,)ral zgr'zebWo: WS.,2YStOO e lieg:a.ncka IOCl.y'Slcz:on,rE Ii zakonsenvowa. n,e ..

Cena 51 zl

N ies:m:~e rteln i'llSS!,

Poclh od~~cy z wld(opa!isk" n i,estety prle.famanjJ. W~do(z~ ny napis Ss. Gren.Aus b,.~ LJ .1~[:s.iBatl. 33 .288., Wyk!onany z cynkow,ej bla,ehy, Stan Qg6iny dobry ..

Cena 50 d

_ .... Od2.naka· trZle>ci'e',go _1{:OM ru. na.dav,~,anZll ad Ii stopada 1937 do ] 939 ro= ku. ~Vy.mijaty 33 x33 mm,. Wz'or od:nakJ dla .sze·regnwyc;h. Sf. a k rn,u'~ rmeru. Stfup~k z pr.ze~ p i ~kniit na1kretk" sygn Q'wan y nazw isk i:em war ..

"~~i~~ s,za.v~skrego gra'vvera, J. t! ............... u MICHi!RJ)~\fSK~,EGO. Stan

bard20' do bry.,

Cen'a 4'9', ZIt

W j2unktar:h j sa ~Q. n a.c h sJ ed:

I:;Mf ~ ~ltt r NM'E DI~ 0" fi,a· .fiiUlf'i d ..

Pifes:s IKin ,'0 rter, 'F ra:nplres.s: .•

R.UeHI W (.a~ef P·OIS(;~.. S;q t~kZe §e"izct:e Ar:lie- mJej'iC~ .. w &torVch do,stanj.ec'j,r; .1 Odkry~~ilCfJ"

. :6~dtin, ~ ,;~~~ek -~~z n~. " Czam)' _ RYQert~ . Ml.tl~um .Z~~bla: ul, S:wle.r(2:ew~k~go 1.5: UIllT'!ek. lJI.I lammw-a. '1 ;

Bydg"G.Uu ~ NlureuwT1 lradycj m row. LJ I. C'zerkaska :2: ·.·llorz~w -lk.s"~pm]'a i.Cr-andy", 'IJI!I~ 3 :V\~a 9,:

U~$t'd'he''''Ja, ... ai1i~/k1t-,ah"Jia - ks'i''ipmia, .,Nile~Jei" niL .. ~ ul. KQ~erl1 i k·a ..q,. !eL 1~3 4, - 324 94, 6.7: gllbrowa.; G(h~; - m.a~,t ,R:'ea ~'. i ul. ~,tow kka 1; P PH U ,,}~rma" ~ ~Jil. P~ry'5.k.a 7~ Pirma .. !.KSVV··', ul. Wyb~ck[e:gQ 4:

FFrm~ ,. IIVI/IJ\', ~jl J. Pl~$ud$kile:gol 3. 2'

lidan5·k - $t.~ep .. M~ Ihj ria". [J I_ C~enw-bn y DWO'L (targowi'sko~~ .Geann:·' {purnkt ~pr.fet~aiy ~rasy},. 8d~nska Ksi~gaii~ 1(1 ia Nau.kowa N • I. l:a:g1ew(I i k~ 5,6::' k~,i1~g:a,rn.i.a M uze" I

ul. Oarm:~rska 33: .. ,Auto - Gum", ul. Hynk!. 1 01 ~ FLJJnda\:j~ lCia 'ftleu"Oozysk(JJJni,il zagini'onych :D~l~ S2tL::rki ... Late'bra('. ul, Arako'rls!k~ 7J1 (\Il'rorki' i p[~tki o·rj .18.(0)': "iPa,~graf 22": ul. Kooppn.ickJej,'3B, u~. lagiewJliki 52, :Swi,~jantSk.a: ",Gdansk? DQm ~i!ij_t~j'~. ~L NUsztlAf,5!:Kiego 16: ... 1Jabine:t N!umizma~yczny·".

lUI ~ SZler0b 1 T9/1 :U)::

flayrn[,il_ _ .•. Della r", u I. Upo\~;a 6atl1 7: 'r, D~~~nP', ul, 'PQrtow;;tJ 4; ;.Ma.k~" (pu" k( sprztdazy plrasy): s~~ep "1tjlfUlrny..,.

al ~wyd ~st\\ia sn3l98:

16 rudzJt(ctz. - sk!e[p m HI i ta nl~, at 23 :5tf(zni a, , 2'; ~zJtoa k. ,M'ikoli;ljek - .GaUndia': Ma~l:.Ilf$ki Ed~n:

,J1eilenia G;6,.r:,a, ,_ sk!ep uU Beula/' ul. Dtllmga '11;

Ka~oWJce.·- ks:i~g~rnia .. Kr:g:l1i~a"" at. Korfan .eg;o :5: ",An~yR~ '. IJ I. Mati;aJ:ka .1: ., Salon Anty~ow·;'; u I, 5taWDwa 9·~

K~tny.n. - f:V\u:zeum ~ rn, Vl/ojdetha K~n.:(ynskJego. ~~. Zi!Jrnkc~ 1 :

Kbni'rIlli . .5~·~garn ia .. Mawf> , ul; .3 Maja 2 ~ liowarJ _. szw:1 n I!~

'1;1-' 'k r A' I" '1 ~I . . I ....... '9iA.iI; L· 1'111'11"[.,...."."

rtra·orw-· •.. rsena • !J '; f"_Olrlan,s~, ,;;!iV; NAflitYF.,m - .",) A,,.d':l:a "

U I, F~1iq anek ~ 7": ." Phantom ,. ,ui. $' :aWkOli I.~~ 1',3,.,- 'I 5'. ksi~g.a1nia. "Ba:rbarill'·. ul, Tr~'i:ra{,z:a S3J2; G~leri'~ RYterskc.,·. ul. Szpi!l!.ahra S,~

Kros.flO - \.Aor;~ .Shop" i ul, P1-islId$kiegol 8..~ .

Les;ko _. l~'i£zn i"C4a ~Vel,eryn~l1ijn a, lui" ~lil!.u1skii~gt) 48 (A.. R Ku;mf):~ l~bed~ - sklep t. D~mdHjl" r , L~L 2\l,fyci~f . a .3':

b ~ nH D ".,II" 'I "')I ., 'I~~

l!u An - Ir.. '" . ar,\r.t.o r U ., .L.~'mJ·ersl\ile-gfL2;:

tcnrti3nf(i - A ntyk'iilar.i:'f t, U I "Wlr.s.iaws:ka 3.42;.

·t.~,d'i .= ksi~g~ .. ~ ia .~Geda nd 810"" ult p,~j€'zie r~~a J../p: ,. Kiii'~'g~rll"r a ''V\JOj$~O~1!1a''', uL lU'N·im,a '34: · ... t..6d2~it Ksle';g'a:rnni~ INrezaleznal'''~ u~ P:lotrb:rwska ~ 02: ·ksifi,'gamia ,.N·ke·..., ul. A. S~rus,a ,~; kSi,gjJ.nli·a, I.' Osso i'ilneu,m'·. ul; Piotr~'O"1Ski ~ 81 : s;kiep m ii ~lalll~',. u I, Br.ie.ina 3:

Mile~!e( ~ .. Ks i.~gal'n'i.a n~or c:lji( t:'( s~t.,. u t. Mkkiewraa S:

Minlstaw.i~r;.. -, JectnostJk.a ~. ~js:kml!Ja .329'9 - kiosk. wtelobracniow);r:

Nled2ica _·zamek:

Nowy' T~ql- bj~f'I!'rnli.a ... Tania Ksiq_zka··. II.lI. K. VJie~ k1'ego Aa=

~gro~zh! n i~~c - .7."amek: ,

Ol5ztyn - MUl,eu m VJann Ii i MalLi r. u I. Zam:kowa 2~ Muzeu m P~mdy.' I. MetalOwa "'s:

QPoile _. Ant.ykwariat ",Q,UQ \iatHs,··, ul. ~Jl.Jnw;1ld2'ka 19 A:

Pmwhiu:. - Tw~:erd~a (k6.makJ:~~ MinJsfaw ~rona):

Ofcwka·~ PodziemR~. rasa Tury£t}rCina' w G6.lii,tll Snwich' Ofr~~d~!Llsy, ~ f\4!(Ul~um Mar :aryza~j j:. u.l. W:arslawsk,a_ 2 i :

PUa. - PtA~crtAu~mob~1 kll ub'-Jl\Ladru;.l'leck.i'. !JI. '11 Usto~·~. a 1 .Pill: - Mu,~u ill Ziern'i Piskiej, u~. ID~Sl'y~§kj@,.g·o .,;

Pel,nan - ~$l~~r'fIli~ .. Dobra t(siilz~'". pl Wiel() PQ~skj 4: ksi~gdlr-· r:Ji;.t, .,M~li~afiUfn"·. ut !Libe~ta .3>: lsi~gart'lia .. POwsz&hn~'·. 5:utry R~ntik 5~lKozra,2Q: K5i~galr~ia U~lwer~~, ul! .. Z»i@lfYfl[&k~ 7; al')t_ykwrariart JP Na f!M5:tOW~j rl i.il. Mos:tc\yti. 26~

Pr,~emyi'l -:- (@ntrum ~ n forrifl acjJ' Tury.s~y.an>ej. Ryrt.e~ :26: .[ltesze~, - _"Gale ja. Zamek" ul., PGdz,amcl:'f' J.:

Rt:etZ~~. - PbdziEm sa TFasa l'b]ryS~~U na w G61iach SQ~,\i'lch ~

.Sanolk: .""" pu n~,t S pr led~zy'~ u I. 1'1 P ttu Str're~oo~r PQdhira~s~~ch 24:'·

;Skar,~s:k!o K;~miienl!1a _ Muz.eu m Oria 'Biat~ go. u:1 •. 5tonea:na 90~'

:Soslnowi,e)c. - ,.. A ty ki", ul, Targov~a 8: mat~e' .. Ach uan ". 1lI L ZIIJZClIl ny 20:

;Sz.a'motuJf), = PI1U' ,~iw,a'f, Rynerk la~

S2iCzedn"":' kiio'sk .. ,JVLAtr'· i ul. ja$.cli)dt82~

Szlk:lar.5ka PoW"\,ba ._. Mureum Ztemi. JI. Nraum.0\",~r.2, Szosa Jele:nio,goll'Ska 9;:

S~(z.yttlUJ - Ivtuz,~lJm M~zu rskle. .!lJ I. :Slell1ki~w·~cza. '1 :

S roda Wi~el k-op o~.ska. ~ ztll1'ty.k wa ria.' . u I. Warsza v.ska 144;

'l'oma5~z6,w MaZ)il)wiedd _ Ml!~u rn, ul. POW . 1/1 5~ 'W_mi:m - Za~ad Vstug fU.ryst}'tzrt1)1ch •. HJI •. 3 Maj~.Z6~ 'W'a~cz -, .. B ar u M~j:Qr,a·';

Wambierzy,m:e; - skansen, ,L1I. WieJ'Ska S2~

W'at~awa - .Pelta", ul, Sli.\vi~~o'k1f'zysk3 I' ~ rl'''uz~um "ttdileJnktwa, ul, lowlIJmwa 1; ,~AzJn'(ln". ul, (ord1~~e.gO ·4;'1.klep"M~pa.". ul. O:strob.ramska 1 09~ Ga.ler:~a feng Snu[ ,.Chf'·.

ul, Mall'szatko\lV5.ka 17~ Ksi~ga t nJa - G;:derna •• Nneman:y 9..wicn,".

ul .. Kred:ytDwa 1.: D€'llTIobl""" [Pre.da;oo,-. ul .. Qgrooowac4·· Wro.chtw - (~~lItm.~ I n formac:jii Turys.tyczl1~~, Rjrnek: 1 4: k5J~-. garn~a "05solineu;m",, Rynek.16~ ~l~gafma. Ji'~-Co Polo", ut \wszy.nsJkiego '96~ :ksitg2iJrnDa. ".Paragraf'·. ul, Kru:p I iicla &/8~ i;KSi~5 gam i a PodrD.zni cza". U l, Wi tal Stw,m;za 1 9; M.u2)eum M~ el ~kJi WI~dawja - ksil([!!g:arnia.. pl, HII' ·s.ll!fe~da 1.6/117; ks:~,g~nlta o,c~fera .~, ul. S~cz.yt'n iCk.a $OIS ~ ~ r}!(~o'ae~ PJ(P f' PKS~ .' K.~i~g~ rnta. ~Jyda ~n~(t'Wa DoinQsl~s~dego~' ui!. S~NidnL(~ 2Et . .skaJin~R"! ul. Polaka 20;

~6r:z,e i'~i\$'kie - zamek Grnd 110; Zawi1erde- - .. [)~In~r··. u I. MatSiaf~owsk,a 2c

Zamosc= saron ;:m'~Jlkbw ;"Kolek'C'J@lner'~. ul, Rynek Wiell:<i 3: 2ielo.l!1a. G;6ra - ksi~git'mia ~Ak~demkka."'. al .. Wojska P.a'IL51k.iG.gp~~; '" lim kl Po,1 skle", u I. Bol"l.tru;:rOw We"stietplaue ~ l';

Z'I:a~OJry:j,a - Muzeti m Zfota., pi, Reymonl.ii '5:

ztoty Sitek - ~o:palnra Z1om. u~. Ztota '7':

Mo~o~ rowniei 5kof.l1j5ta< I elektroniczilej w~rSii mie~ifC.1n~k.aWllJJ 11 .[J:dkryy1f.~~Ol'dii IfU~·mIJJ albol zaprenum,t:T'Qwai.

Wart:! nlk.i prell1umeraty

:Cena, l ·egz, 'f'i4U'FJri'e ,Z wys,yt~. Ikr.ajawzt wy.mo·i 8.SJ) zt

• Pre'n ufll"!.er:at'li Ii 2l1~~;y optacil w ~,n~lU I u b II a pcx~d~:. 1PytaniaJ prO'si'my ktero~"ral pod nr 'leL 0 71 339 90 7Jj iu e~maii:

tWlkcia@:adkooV(~-ot11 i;ne.C01JJ

-, Pr-erll:Jn1era:lii pr.Z)lj'mnujemy na okrt~ 6. m'i'es&~c:y,

PrenllmeFa.ta poza gtanicamr KiFaju ~',I!I pnsradnid.wem In J21fI1e't~J: \f~,\I'I.lV., f;lS;gpairOl.J;gm

Numery' aHhlwalne .

Do flahycla ~iI jes~(z,e numerjf: marze":, .. k~~ fede.li, lOOn - ('@l!1a, 6;be ·tf ~a- e'gz·· '~.h.J e:l]'lj'; gltUdZRen 200a.st~~n _. grilJdzi,e,'Iil . .2001 . ~~len 201):t:- ce;na 711/~l'O 21' :za m egl~:: ~lJt~; marzec l'OG2 OOlfilla, 8,:50 ,z.f za 1 egz .. kwieden-maj - Icella 2.51D zt za I e~.: cle~ ~@C = p;azd:Zmern 'k. ,cena ~,:5 O. ztJ 2;31 1 egz ..

Nlumej- Ko !lta~dl a pre!1l.UII:emtorOw

,,~ns:tyUJ! Badal11 H~1ntyt1~SJrh i ~itajo~ns:~&ylt:h" $p, z IO ... ~. 6,2-500 Konin. uL 3 ,~j,a 3Q

Bank Zac:hodni V~BK 5. A_ .5 OJ Wrom(w 39 1090 1. 522 0000 OQQci : 520!fl.1 3428

ZaCh~(ami;r dOl za . upu (aiego roan ita ... Oe'k.:rywcy;' '1 200 1.

roku za j@d~ne 60 II '

Sk 'b k- t

.. _I'_ar.. prus'le,go magnai a

'T:O:-:'I b\rl'o···· n iO"7w·'y'kl'.o, plt"'''7,\'p'''a,dll,r','''''w:e'' odk r"y' Fie' ,w" ',: P;e" 'a'~'c'-::-hl na

,III. . ~ ,7.'" 1 ti'"..;:.., "",' '. ~;I ~ II!,L,J ,-':'.;" ~~I ,I~ .• !U .~, "'"',II ." ,'w, , II . ,-, I I,

War,rnli Idw~j ,ch_'opcy' szuka j' zlomu,. Wykop,ali :s,krz,yrni¥ ,2: zabiytkow,y:m, serwisern, na 'ktlo,ry' :s.kt,Q,da,"Q sil~ 276 sztuk 'taler~Yt

.. /[.,-,--. ·jj'-··k'cif',·· ,I' ,. "' .. , ... k ., 'i te "'~"k'l"" ,.. 'f'ii:~i,,. "k' s'· ,:t + .. "j; 'k" 'f'~'kil'

,PiD ,mJ5, ,'OIW, sosjerex, sall,a,_ere_." ~ II izane "I"Y'!Y tez ·,·:aral,

i k~eUchy z bialego I zlelenego :5zkla. Ws,zy's,tk,o wartel [est

Ii ,I I' k·' 'kad"" ",1.- ,j, ,J t 'h To ~' "'7' I.

prz:y'naJmn le:J],I' ;;':_i,· .. zleIS,~,itt, ty'5'1 ecy ~1 0, ",ye ,',~ ,~IO CZ~~:SIC, w,Y.,P10:5:ilozle,-

nla palacu, kt6ry' nalezal do prusklego ma.gnata, .. Gdy' :!b~i'zala 5I~1 Ar,mi';l C,z@lrw'ona;i!' rodzina zabt,a,'la ze soba, co si, d:afo,~ ,Ale nle 'W',5\2Y:5tklo~ Po'not zQsrta,h" meble i wlele i;nny~.~ch cenny· ... ch

_ I,;" l. I

pr z,·la.Jml lot .0 .... 11,111' C'· ""J!'~JS"_'CL' ",I nleh - ud .. a= "ID··~· sle ukr-'ucjf"

:_;.... " ~lt;I Ill··· I .. ' 'V¥i 'L~".·. I~ 1 I .. ",", .~.;_ _ J . ,,' ,n~,. '. 11"'" I~

·ancerny "lmn roboczy'"

. -

Zdawac' by···c 'si~: 'mlo:Rlo· ie, podczas 1'1 woifn'y~" iwl,atoweJ;o N'ie:mcy' 'u!zy,w'aU

--"-' . '- ..... ';'''t'~ .811,.... .- -~ , '. J 1,/. , ..... -~, .~ -- --~ ~-~~

tyl'ko Panter t Ty'grys6w .. Tymcz:as;em c::loig :Pa,n,ze·rk,ap·m'p'fw2(,.gen IV'

przea 'w'i,kszlt cZQs:c wojny :blyf ,p'odstawD,wym n,j'el:mJe.c:k:im c:zor,g'iem s;r,e,dnim~ p'O alre:~ji na ZS,R_R, jelglo' krot,ko,~u,f,o'wa armata ka.li'bru 75

.. .. ' .. ~..,.,: ' ,~.J.~ ... '. ,.: .',.1' ... "." st " --' ... ,': .. ' .. '. d .. ~,., . "- 'I - ,.~.--~",- . 'd'~"'" ,'kiii~'h' . r-' ' • ,011_ ...

mm Dlt;jI1Za~l.a 5~~ fllle'wys",ar(z"aJttf,a. '~D' ,Zwa~lc,zan~a. rae zree ltC, fZO gow

-,~ , !Ii KW 1 D' ,t d 'I' dL'ii • f d I. oiL."", ~'"

T~34, ~'~ • :op-larDI wpro:w'a_,z:e,n'l:ie .~ lIi.ig~'OIU~ ',Qwed'p'IO .·'z.a,~ ~OZWOIIII""

1 ~ ~".' ID ~

,to na plodjl~~Je 'rI6wno'r,Z:~idnej 'w'alki Z wozami b:ojlowymi R·ID,s;lln ..

Bun"k· ru' d·,·1 0····· z····w,·····,'I!·e:·d'~z,·'a·~ nla

"" ,'III! ~"'" . _, ". _".. _ _:_ '. _:, I, _,' , 1."

'D<I k 'iii It b'''' Ii! <!'

· •. iaczege u "las ta.' nl.e, mOZie .···yC;1 zastan,aw.a:,~y 51C'

zwi,~dz~jlf1C' zagraniczn. umocnie:n,la~ k1:6rych w~~trza. C.I¥sctO S!i4; o:d,twurz.o:ne tak jak;by za thwiht mia·'li peja'·

W'~ ~-~I' -. W n'l!llich'" '-0- In' ~£lir·t:Iii ~ pAd'~''!'' '" . '11", ~ N' -.- '-. krli'--a':i- w'-' :If, '$, , .... ~ ,.: . "'.,' III~ ze :".U' ~'iI;C w:a: It,'., i asze I :',iJ!0 .··e

b ,"" -III .... '.' to ,iii .. , ..... :"", il,,, ..•. ' .".-,1, .. ,... ,". oil' '1' "'1 .;!", "", .. ' .,'iI< .. _., ~ de I

Uln,~ry a InaJCZeS'C,lieJ m~eJ 5'Ca:zawa 10n,1! };ml]~'I a rm, ,~ ~ e·-

'wal,tdlwane,~ cz,',sto tralk1:,Qwan,e ja'ko wythQ!d,ki. 'T:ymctza.-, 'em 'W osta1:,nich latach 'W Po,l:sc,e poja'.wi,ato sit kil.ka lni,ci:-a"t'ulM. kt,D1re mala z:ap:~lre'zento'wac leb Jt.'IUZ. p .... rezenturl~

- ~ '-~I..~,,~.~ ._.1. _ "I "~JJ.~" ~ 1'- I . t. . ~ ... ~J • -' " •• J. :J.'t

:51chrfQiny 'i b'unktyw' Jakj'm .stante, w laJ$'im. z'inZlidcowaly' s'h~ w czasaeh swi,e,tnos:ci~

-------- - . -- .-

P'ONADTO'

.. - . - . .

I-~e·· rI'Me, ·-··t,r 'W' ·a:,,·'~:"a".··'s··"ki·· JiI:e;~IDft ·,.-:rt,_'! u

_~aJl; '., " "I'IjIIi&l .. 1'" . ID'- U- ..

All;.;.· .~ 'iI]. I..... d" h ~: !!I

, rt~dWLJlim .~gromau,Zll'Q a~t:a'i! '0 ipi1etw$zyc,' 'un,1

wrze,fnia 1 9 3'9 ·r~. ·W :molmencie w:kro~Eze,n'ia

Niemcow do Wa~zlawy bezcesme dane !fom,a-

d~ W' 1 I ..... e P II kili .. <i hill I~, to,n,~ ,p'rze'z'. 'OJS~D ·o~s "If! 'W"lqI sp"OCl,ywal'~'

na polkacf1l! .gIP,USZCZQ"n'l! przez zalog, pOltnieszI€_ze·nia tor(u z-asta,1 kpt, Ba~ang~ W' j'edinej II sal ,staly' rel~ty' z Ido,ku,me!nte,'mi Od,d~iatu I,'[ Szta'b,u

eJ!. ' , 'I': .... Cm c M-'-- .'.,,-.- .c"', , ..• t· .. -.- ~~'-,~.jl ~Ii'.,~ '.

~lener(\U'I:e.,a t' ' . a:i\.@ r,lal~ y .~ e 'po!mIOSIJ y' ,I~ Ile;I.I,I'com

w ~oEibf£iu, i. ,aresztow,aniu c,zt1onk6w sci,atla pelskich ,atge.fltD'~¥' Idzi;a.laj'it:;cych, rta te'll'tori;u,m wro-

-- -;-. ft~ " .. !I!'~ .... I I '* 'D - ' .. ;. ..' , _·1 .... ;+ ~. fo '~ft 'il

ga P'U, WU!I ~ ctl'_',t . ·0 W)'WOZU ,ilK;"'. Z ,1 .. ·.'Li ....

Legilono'w' potlrl}eb!ny'lc.h 'by 0, 61 samocho!dow'

c·;, ... · I!' a~wy" ch ~

II! ~Z·· 'II-V, _' .. ~ , il

.. .{"

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->