geoinżynieria geoinżynieria

Projektowanie i wykonywanie ścian szczelinowych
1. Wprowadzenie
Ściany szczelinowe są to betonowe lub żelbetowe konstrukcje, formowane w szczelinie wygłębionej w gruncie. Zwykle stateczność ścian szczeliny wycinanej w gruncie zapewnia zawiesina bentonitowa, niekiedy jest to roztwór polimerowy lub zawiesina twardniejąca. Wykonawstwo ścian szczelinowych należy do specjalistycznych robót geotechnicznych; wymaga zaawansowanej wiedzy i doświadczenia. Ściany szczelinowe są stosowane powszechnie w budynkach z głębokimi podziemiami oraz w budownictwie komunikacyjnym, zwłaszcza w robotach tunelowych w miastach (metro, arterie dla samochodów ukryte pod terenem). W takich obiektach pełnią one funkcję konstrukcji oporowych. Są jednostronnie odkopywane, z pozostawieniem kilkumetrowej części utwierdzonej w gruncie. Przy odsłonięciu ściany dużej wysokości niezbędne jest dodatkowe rozparcie albo zakotwienie na jednym lub kilku poziomach. W kraju mamy kilka firm, które wyspecjalizowały się w budowie ścian szczelinowych. Wiedza i doświadczenie kadry technicznej wykonawców są na ogół na wysokim poziomie. Celem referatu jest przedstawienie tych wiadomości, które mogą interesować przede wszystkim inwestorów i projektantów.

Rys. 1. Podstawowe elementy i wymiary ściany szczelinowej [19]: 1 – ścianki prowadzące, 2 – rozparcie ścianek, 3 – element rozdzielczy, 4 – sekcja pierwotna, 5 – sekcja wtórna, 6 – teowa, 7 – sekcja kolejna, A – rzędna ścianek prowadzących, B – grubość nominalna ściany, Bw – szerokość wykopu szczeliny, L – długość sekcji, D – głębokość szczeliny, H – wysokość ściany

2. Charakterystyka ścian szczelinowych
W szczelinie jest formowana żelbetowa ściana, złożona z oddzielnie wycinanych w gruncie i betonowanych sekcji. Powszechnie stosowane ściany mają grubość 60 i 80 cm. Narzędziami do wycinania w gruncie szczelin o takiej szerokości dysponują krajowi wykonawcy. W konstrukcjach z kondygnacjami o normalnej wysokości (2,5 ÷ 3,5 m) na ogół wystarcza ściana grubości 60 cm. W przypadku większej wysokości kondygnacji lub dużego rozstawu rozpór albo kotwi konieczne jest użycie ściany o grubości 80 cm; te grubsze ściany stosuje się też w robotach tunelowych. Grubość mniejsza niż 60 cm nie jest zalecana przy formowaniu ściany z betonu zbrojonego, układanego metodą kontraktor. Szczeliny węższe od 60 cm mogą być przydatne do formowania ścian z prefabrykatów osadzanych w zawiesinie twardniejącej, brak jednak zainteresowania ścianami z prefabrykatów. Powodują to względy transportowe i trudności w manipulowaniu na placu budowy ciężkimi, wielkowymiarowymi elementami. Szczeliny o szerokości 50 i 40 cm przeważnie służą do budowy ekranów przeciwfiltracyjnych. Zapotrzebowanie na ściany o grubości większej od 80 cm jest sporadyczne. Najgrubsza ściana wykonana w Polsce ma 100 cm (hotel HYATT w Warszawie). W budownictwie komunikacyjnym stosuje się niekiedy ściany z sekcji o przekroju złożonym: teowym lub dwuteowym. Są to przypadki, gdy ściana obciążona jest poziomo siłami wywołującymi duże zginanie, a możliwości rozparcia lub kotwienia są ograniczone. Ścianę z sekcjami o przekroju teowym wykonano w Warszawie na stacji metra Dworzec Gdański, gdzie w wysokiej hali stacyjnej ściana rozparta była płytą denną i stropem obiektu, bez stropu pośredniego nad peronem. Ścianę z sekcjami o przekroju dwu-

Rys. 2. Podstawowe elementy i wymiary ściany szczelinowej [19]: 1 – ścianki prowadzące, 2 – rozparcie ścianek, 3 – element rozdzielczy, 4 – sekcja pierwotna, 5 – sekcja wtórna, 6 – teowa, 7 – sekcja kolejna, A – rzędna ścianek prowadzących, B – grubość nominalna ściany, Bw – szerokość wykopu szczeliny, L – długość sekcji, D – głębokość szczeliny, H – wysokość ściany

teowym wykonano w konstrukcji oporowej Dolnośląskiej Trasy Średnicowej w Katowicach. Ściany szczelinowe można wykonywać bardzo blisko istniejących budowli. Odległość ta wynika głównie z wymagań wykonawczych. Sprzęt powszechnie używany do budowy ściany, z uwagi na jego gabaryty, wymaga oddalenia krawędzi szczeliny od lica budowli o co najmniej 30 cm. Taka też odległość jest potrzebna do umieszczenia ścianki prowadzącej, spełniającej rolę prowadnicy, chwytaka i podstawy sprzętu użytego do for-

GEOINŻYNIERIA drogi mosty tunele 03/2005 (06) 43

Autor w takiej sytuacji postępuje wg poniższego schematu: 1. jakości betonu . najlepiej odpowiadające rozwarciu chwytaka. 4. Ściany szczelinowe stacji metra kotwione w górnej części i rozpierane w dolnej 3. Ocena wpływu budowy projektowanej konstrukcji na istniejące budowle i określenie niezbędnych zabezpieczeń lub wzmocnień. kotwienie iniekcyjnymi kotwami gruntowymi lub rozpieranie stropami (albo rozporami rurowymi) kondygnacji podziemnych. W skrajnym przypadku. przy budowie trzykondygnacyjnego podziemia (10 m głębokości) budynku przy ul. Konsekwencją tego jest zmiana warunków obciążenia ściany w kolejnych fazach budowy. Ściana szczelinowa jest wykonywana sekcjami wzajemnie do siebie przylegającymi. 7. 3. Określenie wielkości obciążenia naziomu w czasie robót budowlanych i docelowego. 8. Wyjątkowo wykonuje się również ściany w odległości od budynku mniejszej niż 30 cm. szczelności styków sekcji ściany. wykonano ścianę w odległości 16 cm od fundamentu kamienicy posadowionej około 2 m poniżej terenu. Projektowanie konstrukcji ze ścian szczelinowych Ściana szczelinowa na ogół nie stanowi samodzielnej konstrukcji. Stawia się wówczas wyższe wymagania techniczne. Dlatego przy budynkach stosuje się krótkie odcinki sekcji. Zmienne mogą też być warunki obciążenia parciem wody. 5. Ustalenie schematów statycznych w poszczególnych fazach robót. Rozpory rurowe ścian i naroża oraz usztywnienie szczytowej ściany szczelinowej fragmentem stropu w poziomie „0” 44 GEOINŻYNIERIA drogi mosty tunele 03/2005 (06) . Określenie wielkości obciążeń ściany szczelinowej pochodzących od zabudowy istniejącej lub możliwej do wykonania w przyszłości. Obecnie powszechnie odchodzi się od takich rozwiązań i wykorzystuje ściany szczelinowe. gdy niezbędne jest obniżenie jej poziomu lub ciśnienia na czas robót ziemnych. Z tego faktu wynika potrzeba przeanalizowania wielu schematów statycznych oraz stanów obciążeń parciem gruntu (czynnym i spoczynkowym). np. Ściana szczelinowa może stanowić obudowę wykopu. Fot. Fot. Mokotowskiej w Warszawie. Przy małej długości sekcji skraca się czas odsłonięcia podłoża fundamentów przyległego budynku do 3 ÷ 4 godzin. 6. Aby właściwie zaprojektować konstrukcję ze ścian szczelinowych wskazane jest przeanalizowanie stanu obciążeń w różnych stadiach budowy i użytkowania. dotyczy to równości powierzchni. Zależnie od obciążenia poziomego ściany i jej sztywności stosuje się różne podparcia poziome. Opracowanie metody budowy konstrukcji. również jako konstrukcyjne elementy budowli. Sekcję trzeba betonować natychmiast po zakończeniu głębienia i wstawieniu szkieletu zbrojeniowego. które po zakończeniu robót budowlanych pozostaje niewykorzystane.geoinżynieria geoinżynieria mowania ściany. spełniającą swoją funkcję tylko do czasu wykonania konstrukcji podziemia. 1. Długość sekcji wynosi na ogół 5 ÷ 7 m. Większa odległość szczeliny od istniejącego budynku może być potrzebna w przypadku. 2. Jest to jednak dość kosztowne zabezpieczenie wykopu. Analiza warunków wodnych. Ustalenie miejsca ustawiania żurawi obsługujących budowę. gdy jego fundament ma szeroką odsadzkę. Ściana szczelinowa jest odsłaniana w trakcie pogłębiania wykopu podziemia lub obiektu komunikacyjnego. Im dłuższa jest sekcja.głównie jego wodoszczelności. Analiza warunków gruntowych. obniża się też bezpieczeństwo budowli bezpośrednio przyległych do szczeliny. ale wchodzi w skład budowli i jest jej elementem wykonywanym w początkowej fazie robót. tym zwiększa się zagrożenie obwału gruntu lub defektów betonu ściany. 2.

Niezbędne rozpoznanie należy przeprowadzić do głębokości około 10 m poniżej dna wykopu. Jej zakotwienie w podłożu w normalnych warunkach nie powinno być mniejsze od 4 m. na której wykonywana jest inwestycja. Potrzeba większego zagłębienia. ale pozostają na terenie sąsiada i będą w przyszłości stanowiły poważne utrudnienie w robotach fundamentowych i podziemnych. 14. 12.5 m przestrzenie pod stropem. drzew i zieleni. Opracowanie szczegółowych specyfikacji technicznych. ułatwiające wprowadzenie i pracę ciężkich maszyn do robót ziemnych.50 m poniżej terenu. np. że ściana jest zagłębiona w grunt około 5 m poniżej dna wykopu. 1). Rozpory wykonuje się z rur stalowych. utwierdzonej w gruncie. Choć to przewężenie znajduje się powyżej strefy największego momentu zginającego. Dobór przekroju ściany i uzbrojenia. najczęściej ceglanych lub gruzobetonowych.geoinżynieria geoinżynieria 9. Najistotniejsze jest określenie sposobu podparcia. nie uwzględnionego w projekcie. Po zabetonowaniu stropu skurcz betonu powoduje dodatkowe przemieszczenie o kilka milimetrów. Przy projektowaniu ściany wspornikowej należy pamiętać o przewężeniu przekroju betonu w poziomie łączenia płyty fundamentowej ze ścianą szczelinową. Po zakończeniu robót przestają pełnić swą funkcję techniczną. w której stropy kondygnacji podziemnych stanowią rozparcie ścian szczelinowych (rys. W latach 90. dogodne do prowadzenia robót ziemnych. Konstruowanie ściany szczelinowej. W garażach podziemnych wysokość kondygnacji jest mała. wynika z częstej praktyki lokalnego pogłębiania wykopu. Ad 3. niż określono obliczeniami stateczności obudowy. Ad 4. 15. Obliczenia statyczne wg wszystkich schematów. Zadaniem projektującego jest ustalenie metody budowy. przy większej rozpiętości. istotnych dla ustalenia wytężenia. najczęściej o średnicy 50 cm. wykonanie zbieracza lub ujęcia wody. że kotwy na ogół wychodzą poza granice parceli. 3). Ad 2. uzbrojenia podziemnego. to zmniejszenie o 15 ÷ 20% przekroju betonu w strefie ściskanej może decydować o wytrzymałości przekroju. które zapewnią bezpieczeństwo. Zadaniem zwieńczenia jest ograniczenie względnych przemieszczeń sekcji i zapobieżenie rozszczelnieniu styków oraz zapewnienie bezpieczeństwa sek- Fot. rozparcia stropami podziemia. Defekt na nieodkrywanej powierzchni ściany pozostanie niedostrzeżony i nie będzie naprawiony. 10. GEOINŻYNIERIA drogi mosty tunele 03/2005 (06) 45 . W powszechnym przekonaniu metoda stropowa daje większą pewność oparcia obudowy niż inne zabezpieczenia. Najczęściej ściany szczelinowe stosuje się przy budowie dwu-. Rozpoznanie podłoża i wód gruntowych jest niezbędne do ustalenia warunków wykonywania wykopów i ewentualnego zakresu czasowego obniżenia poziomu lub ciśnienia wody gruntowej. Niektóre z tych punktów warto rozwinąć lub skomentować. a przemieszczenia się sumują. powodujące osiadanie terenu. na ławach fundamentowych. Wymaga to jednak komentarza. W obiektach o regularnych kształtach i umiarkowanej odległości przeciwległych ścian (do 30 m) stosuje się rozpory metalowe (fot. natomiast wskazane jest 5 m. i 70 cm. Rozpoznanie powinno umożliwiać opracowanie projektu odwodnienia. podpory tymczasowe stropów rozpierających. usytuowanym w odległości mniejszej od 1 m od krawędzi fundamentu. Określenie parcia gruntu pochodzącego z poszczególnych jego warstw. 2). może on być dostrzeżony dopiero po odkopaniu ściany i dopiero wówczas naprawiony. Wówczas wskazane jest w czasie głębienia wykopu wykonywanie co drugiego stropu. Istotny wpływ mają także zmiany poziomu wody gruntowej. Przy wielokondygnacyjnych podziemiach trzeba to sumowanie uwzględniać przy określaniu osiadania gruntu za ścianą i fundamentu przyległego budynku. nawet pięciokondygnacyjnych podziemi. 11. 3. zawieszone na wspornikach ściany lub bezpośrednio o gniazdo oporowe przytwierdzone do ściany szczelinowej. połączenie płyty dennej ze ścianą). Wykopy o małej głębokości mogą być wykonywane bez kotwienia i rozpierania ściany szczelinowej. Zestawiając to z wykopem głębokim na 10 lub 15 m. Rozpoznanie podłoża powinno sięgać około 5 m poniżej przewidywanego poziomu posadowienia ściany szczelinowej. kotwy gruntowe. Przed rozpoczęciem robót ziemnych ściana szczelinowa powinna być zwieńczona oczepem żelbetowym. w celu uzyskania lepszej współpracy sąsiednich sekcji. przy rozpiętości kilkunastu metrów. trzy-. Rozpory umieszczane są poziomo i wspierane o poziome oczepy z dwuteowników (fot. W takim przypadku ściana szczelinowa ma schemat statyczny belki wspornikowej. Celem jest określenie kolejności robót i wszystkich niezbędnych działań. najczęściej budowanymi na przełomie stuleci. Ad 1. Stare obiekty mają zwykle jedną kondygnację podziemną i są posadowione na głębokości 2. Coraz powszechniej buduje się podziemia metodą stropową. wzmocnić fundament i/lub usztywnić konstrukcję starego budynku. przyjmując.20 ÷ 2. Zaprojektowanie konstrukcji współdziałających w czasie budowy i docelowo (np. Ściana szczelinowa odsłonięta wykopem do pierwszego poziomu doznaje przemieszczenia. rysuje się zagrożenie bezpieczeństwa „staruszka”. zaś pominięte stropy trzeba później wykonywać na rusztowaniach. Stropy są opierane na tymczasowych podporach ze słupów stalowych i pali lub baret posadowionych poniżej poziomu płyty dennej. Opracowanie projektu monitorowania budowy i przyległych obiektów. na ogół poniżej 3 m. 3). Obecnie administracja budowlana niechętnie akceptuje kotwienie. Czasowe odciążenie i odprężenie podłoża w miejscu głębokiego i rozległego wykopu powoduje kilkumilimetrowe unoszenie terenu przyległego. 13. W większości przypadków sąsiadują one bezpośrednio z istniejącymi obiektami. Dokumentacja powinna zawierać przekroje geotechniczne wzdłuż miejsca lokalizacji ścian szczelinowych oraz podawać szczegółowy opis gruntów i ich parametry. Oparcie rozpór o poziome oczepy z dwuteowników zawieszonych na ścianie szczelinowej cji z lokalnym defektem w betonie. szczelinowe kotwiono iniekcyjnymi kotwami gruntowymi (rys.: rozpory. Po wykonaniu wykopu kolejnego poziomu ściana doznaje dalszego odkształcenia. Takie pogłębienie na ogół sięga do 1 m. Pozwala to uzyskiwać wysokie na 5 ÷ 5. Skutki tego osiadania i unoszenia należy przeanalizować i jeśli to niezbędne. umożliwiającego przejęcie reakcji od sił poziomych. Trzeba pamiętać.

geoinżynieria geoinżynieria W podziemiach garażowych budynków o małych wymiarach unika się ramp zjazdowych i stosuje wielopoziomowe parkowanie na platformach lub paletach transportowanych windami. Towarzyszy temu unoszenie dna wykopu w jego centralnej części. W związku z tak znaczną wysokością hali ściany szczelinowe muszą mieć grubość co najmniej 80 cm. Rys. Ułatwia to zbudowanie ramp zjazdowych wzdłuż szerokości podziemia. Taka możliwość „przyspieszenia” budowy jest szczególnie chętnie forsowana przez inwestorów. konieczne staje się wówczas użycie sekcji o przekroju teowym. i górnego. Strop w poziomie terenu nie jest dostatecznym rozparciem. Barety stanowią łączniki stropów i przekazują poziome siły rozpierające ściany. że: • na małym placu budowy trzeba jednocześnie zapewnić funkcjonowanie i obsługę transportową dwóch frontów robót:dolnego. • wznosząc kondygnacje nadziemne utrudnia się.pogłębienie wykopu. należy dążyć do szybkiego jej obciążenia. Wieniec ten można wykorzystać do zawieszenia i oparcia rozpór. d. Rozwiązaniem jest zastosowanie w strefie przesunięcia stropów podpór tymczasowych z baret zabetonowanych. oba potwierdziły przewagę niedogodności nad korzyściami. f . na których wspierają się stropy. umożliwiającym odsłonięcie ścian szczelinowych na tak znaczną wysokość. W przypadku bardzo rozległych wykopów. 5). Autorowi znane są dwa przypadki zastosowania takiej metody budowy (wieżowiec TP SA i hotel HYATT w Warszawie). Dla pełnego obrazu „korzyści” należy mieć świadomość. Tej zmianie sposobu podparcia towarzyszą odkształcenia budowli i trudne do przewidzenia siły oraz deformacje. Do niedawna tego problemu nie dostrzegano.wykop do poziomu stropu pod -1.wykop przez dwie kondygnacje. 3. szczególnie wyższych kondygnacji podziemia. c . korzystając z podpór tymczasowych. związanego z wywozem mas ziemnych. W przypadku analizowanej metody nie można wykorzystać ciężaru wznoszonego budynku. aż do poziomu najwyższego stropu podziemia. pochłaniającego duże ilości materiałów budowlanych. Pomiary dokonane w obiektach metra posadowionych w iłach wskazują. wykonanie stropu pod -3. Wówczas wykonuje się wstępny wy- 46 GEOINŻYNIERIA drogi mosty tunele 03/2005 (06) . Kolejność robót w podziemiu: a .wykonanie stropu pod -3. 4. każda łączy bowiem tylko półpiętra. które są usuwane po wykonaniu płyty fundamentowej.wykonanie podpór tymczasowych i stropu pod -1. aby określić rozmiar zjawiska i wpływ na konstrukcję podziemia. Taki układ stropów bardzo komplikuje budowę metodą stropową. Wskazane jest wykonanie w połowie wysokości ściany wieńca żelbetowego. wykorzystuje się budowaną konstrukcję podziemia do oparcia rozpór (rys. Wykonuje się wtedy pośrednie rozparcie z rur stalowych. a nawet uniemożliwia obsługę żurawiami kondygnacji podziemnych. a dopiero po wykonaniu płyty dennej i słupów docelowych kondygnacji podziemia ciężar budynku zostanie przez nie przejęty i wówczas zostaną usunięte podpory tymczasowe. W takim przypadku przestrzeń garażowa nie ma stałych stropów pośrednich i stanowi halę o wysokości do 10 m. równocześnie w nadziemnej części można podjąć budowę wyższych kondygnacji. Tylko drogą gromadzenia i analizowania wyników z budowanych obiektów będzie można przewidzieć wielkość przemieszczeń w różnych gruntach i ustalić zalecenia dla projektantów.zabetonowanie fundamentu i stropu pod -2 Rys. odciążeniu ulega podłoże. Przy metodzie stropowej należy się liczyć z odkształceniami stropów. Metoda stropowa umożliwia prowadzenie robót w dwóch kierunkach (top and down): w części podziemnej pogłębianie wykopu i budowę coraz niżej położonych kondygnacji. • nadziemna część budynku jest przez jakiś czas oparta na podporach tymczasowych. jeśli pozwalają na to warunki. że to uniesienie może osiągać kilkucentymetrowe wartości w centralnej części wykopu i nieznaczne przy ścianie szczelinowej. Wraz z unoszącym się dnem podnoszą się słupy podpór tymczasowych. Zapobiega on „klawiszowaniu” sekcji ściany i przeciwdziała rozszczelnieniu styków. b . e . Schemat metody stropowej przy stropach przesuniętych o ½ kondygnacji • jeśli płyta denna jest układana na iłach pęczniejących. W podziemiach o kształcie wydłużonego prostokąta stosuje się podział garażu na dwie części ze stropami przesuniętymi o ½ kondygnacji. bowiem przez długi okres to obciążenie jest przekazywane głębiej fundamentami podpór tymczasowych. a i te mogą być niewystarczające. aby ograniczyć deformację podłoża. a nawet zarysowania konstrukcji. W wyniku usuwania gruntu z podziemia. Zaleca się dokonywanie pomiarów ruchów pionowych słupów w trakcie pogłębiania wykopu.

Jeśli w pobliżu ściany szczelinowej znajduje się budowla. Kilka poniższych uwag może być przydatnych. 4. Koncentracja uzbrojenia utrudnia otulenie zbrojenia. 6. wykonywanych w drugiej kolejności Fot. i 10.geoinżynieria geoinżynieria kop do głębokości rzędu 4 m na całej powierzchni. Ad 5. 5. Zaleca się stosowanie prętów grubszych i rozstawionych co kilkanaście centymetrów. Szkielet zbrojeniowy należy konstruować tak. Te zagadnienia są obszernie omówione w publikacjach [8]. Należy przeanalizować możliwość wybudowania w przyszłości obiektu w sąsiedztwie ściany szczelinowej i taką ewentualność uwzględnić w schemacie obciążeń w stanie docelowym. Na schemacie pokazano rozwiązanie możliwe do zastosowania. Ad 11. zachowując wspornikowy schemat statyczny ściany szczelinowej. Należy unikać ustawiania żurawia wieżowego na terenie w pobliżu ściany szczelinowej. • zawiesia z prętów zbrojeniowych. albo rozpierania wymaga opisania odpowiednim schematem statycznym. Ad 8. aby nie doznał on trwałej deformacji podczas podnoszenia z pozycji leżącej i obracania do pozycji pionowej. Szkielet powinien mieć również: • elementy dystansowe zapewniające otulinę zbrojenia (najczęściej są to betonowe rolki nałożone na poziome pręty). wywołane naciskiem jego fundamentów. Liczba tych schematów może być duża. Jeśli taka lokalizacja jest nieunikniona. albo maszynami budowlanymi. Ad 9. Dopiero po zbudowaniu centralnej części podziemia w tym jamistym wykopie zakłada się rozpory. Pręty główne nie powinny być odginane. • pręty usztywniające szkielet. ale przy ścianie szczelinowej zachowuje się przyporę z gruntu. przekazujący obciążenie w strefę poniżej klina odłamu obciążającego ścianę szczelinową. Następnie w centralnej części pogłębia się wykop do pełnej głębokości. 7. jak również możliwe do wystąpienia obciążenie terenu po zakończeniu robót budowlanych. Wybierając rozwiązanie tańsze. Ad 6. do obciążeń ściany trzeba wprowadzić parcie poziome. Cieńsza ściana wymaga większej ilości zbrojenia. i 12. Uzbrojenie główne powinno być wykonane z prętów żebrowanych o średnicy większej od 20 mm. podpiera stropy kondygnacji podziemia Fot. Taśmy rekomendować można w ścianach grubszych. Ściany szczelinowe rozpierane o stropy budynku wykonanego w centralnej części wykopu GEOINŻYNIERIA drogi mosty tunele 03/2005 (06) 47 . Należy określić obciążenie terenu w pobliżu ściany szczelinowej złożonymi materiałami lub ciężkimi pojazdami. Fot. to z kolei utrudnia rozpływanie się betonu. Podparcie stropu kondygnacji podziemnej na słupie tymczasowym. służące do zawieszenia szkieletu na ściankach prowadzących. Każda z faz odsłaniania ściany szczelinowej lub kotwienia. trzeba bowiem przeanalizować wszystkie możliwe stany obciążenia. Pręty wystające ze stropu posłużą do połączenia ściany i słupów żelbetowych. Słup podpory tymczasowej osadzony w barecie. W ścianach o grubości 60 cm newralgiczną strefę stanowią styki sekcji z wbudowaną taśmą uszczelniającą. [17]. W szkielecie zbrojeniowym należy przewidzieć miejsce na wprowadzenie rury wlewowej betonu (kontraktor). Względy ekonomiczne skłaniają projektantów do rezygnacji ze ścian o grubości 80 cm na rzecz tańszych – o grubości 60 cm. trzeba się liczyć z gorszą jakością. Ad 7. Trzeba zachować symetrię obciążeń. w których beton lepiej wypełnia szczelinę. W węższej szczelinie trudniej rozpływa się beton i z tego powodu częstsze są przypadki jego defektu. • uchwyty do zaczepienia lin dźwigu wstawiającego szkielet do szczeliny. aby nie wywołać obciążenia szkodliwego dla budowanej konstrukcji. Rozparcie ścian szczelinowych o stropy budynku wykonanego w centralnej części wykopu Fot. gdy zdjęcie rozpory jest dopuszczone przed zabetonowaniem stropu znajdującego się w poziomie rozparcia. żuraw powinien mieć własny fundament. aby nie tworzyć przeszkód w równomiernym rozpływaniu się betonu w szczelinie.

są zagięte i osłonięte arkuszami styropianu. umożliwią powstanie mikroszczeliny. aby w obszarze styku betonu starego z nowym były one proste. Po pierwsze. jakim powinny odpowiadać drogowe obiekty inżynierskie (w tym tunele i inne podziemne części obiektów komunikacyjnych) i do dziś nie został zniesiony. zabetonowane w ścianie. a po ich zakończeniu powtórnego otynkowania. Po drugie. Metoda budowy w rozległym wykopie z wykorzystaniem centralnej części podziemia do rozparcia ścian szczelinowych Rys. często przy takich połączeniach obserwuje się zawilgocenie ściany na wysokości kilku centymetrów ponad betonem płyty dennej. a wręcz szkodliwe w konstrukcjach formowanych w gruncie metodą kontraktor. Uzbrojenie do łączenia stropów i płyty dennej ze ścianą szczelinową 48 GEOINŻYNIERIA drogi mosty tunele 03/2005 (06) . 6. Panel może być wielokrotnie zdejmowany. dodatkowe pręty swą plątaniną utrudniają rozchodzenie się betonu w szczelinie. przewidziane do włączenia w strop lub płytę. opłynąć i otoczyć zbrojenie oraz wypchnąć zawiesinę bentonitową ze wszystkich miejsc. że pręty te. Ad 13. pochodzącej z gruntu pod fundamentem. a dopiero po jej odkopaniu wykonać odpowiedni otwór np. Jeśli otwór w ścianie jest niezbędny. może wypełnić szczelinę. Na ścianie bez tynku łatwo można ustalić poszukiwane miejsce. układany metodą kontraktor (bez wibrowania). Pręty łącznikowe. Ściana otynkowana utrudnia odnalezienie nieszczelności. w celu wprowadzenia kanalizacji lub innej instalacji. Niestety taki warunek znalazł się w Rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z roku 2000. np. Jeśli względy estetyczne wymagają gładkich powierzchni. Błędem jest wymaganie stosowania betonu mostowego do ścian szczelinowych (na kruszywie łamanym). W połączeniu płyty dennej ze ścianą może pojawić się kapilarne podsiąkanie wody. Beton do formowania ścian szczelinowych powinien być wytworzony z użyciem kruszywa naturalnego i mieć konsystencję ciekłą. 6). Po odkopaniu ściany pręty te należy odgiąć i połączyć ze zbrojeniem stopu lub płyty dennej. nie jest praktycznie możliwe takie odgięcie prętów. a po każdej interwencji niezwłocznie założony. metodą przewiercenia. W tym celu szkielet zbrojeniowy ściany szczelinowej dozbrojony zostaje prętami kotwiącymi (nr 1 i 2 na rys. co może spowodować złe zabetonowanie ściany. prostując się pod obciążeniem (np. Jest bezspornie właściwe wymaganie takiego betonu w nadziemych elementach konstrukcji obiektów mostowych. ale całkiem nieuzasadnione żądanie takiego betonu w częściach podziemnych. Taka potrzeba często się pojawia. w sprawie warunków technicznych.geoinżynieria geoinżynieria Nie należy wbudowywać w szkielety zbrojeniowe skrzynek szalunkowych lub bloków styropianowych. można je przykryć panelami przytwierdzanymi na śruby i demontowanymi w razie potrzeby. że zabieg był nieskuteczny i trzeba go ponowić. mających za zadanie wytworzenie w ścianie otworu na całej jej grubości. 5. Ściany szczelinowe w pomieszczeniach podziemia nie powinny być tynkowane. dlatego też trudno oczekiwać utwierdzenia w takim połączeniu. Nie zaleca się stosowania takiego połączenia. należy ścianę zabetonować w pełni. Zaleca się stosowanie w połączeniach płyty dennej ze ścianą szczelinową elementów umożliwiających uszczelnienie styku w przypadku przenikania wody. Działania naprawcze wymagają wtedy usunięcia tynku. nienarażonych na agresywne działanie środowiska drogowego. Tylko taki beton. Służą temu rurki Rys. szczególnie ze strefy styku sekcji i miejsc z koncentracją zbrojenia. szczególnie gdy ściana wykazuje zawilgocenia wymagające naprawy. od skurczu betonu). Może się też okazać. Konstruktorzy budowlani projektujący wnętrze podziemia często starają się zapewnić utwierdzenie stropu lub płyty dennej w ścianie szczelinowej. Krzywizna pozostająca po odginaniu spowoduje.

Pomiary należy wykonywać co najmniej po każdym zakończonym etapie robót. Kolejna czynność to budowa ścianek prowadzących. pompowania wody gruntowej. Aby ułatwić pracę projektantom Polskie Zrzeszenie Wykonawców Fundamentów Specjalnych rozpoczęło opracowywanie wzorcowych SST dla różnych robót fundamentowych.pl. ponadto regulują zakres obowiązków i odpowiedzialności wykonawcy oraz sposób obmiaru wykonanych robót. równoległy lub prostopadły do krawędzi wykopu. Rodzaj konstrukcji przemieszczenia pionowe [mm]. mogące powodować: widoczne uszkodzenia 5÷7 zagrożenie konstrukcji 15 ÷ 18 Budynki murowane bez wieńców. w szczególności usytuowanie wnęk do połączenia ściany z płytą denną i stropami podziemia. Liczba punktów do pomiaru przemieszczeń pionowych budynku nie powinna być mniejsza od 6 dla budynków w strefie bezpośredniego oddziaływania wykopu i 4 dla budynków w strefie pośredniego oddziaływania wykopu. Wtedy trzeba ją zlokalizować w innym miejscu. odsłaniania fundamentów. Zakres i rodzaj pomiarów kontrolnych powinien być ustalany indywidualnie w zależności od potencjalnych zagrożeń. 7÷9 20 ÷ 25 9 ÷ 11 25 ÷ 35 GEOINŻYNIERIA drogi mosty tunele 03/2005 (06) 49 . które umożliwią poruszanie się bardzo ciężkich maszyn (głębiarka. W bezpośrednim sąsiedztwie szczeliny nie mogą być składowane materiały i sprzęt niezwiązany z prowadzonymi robotami. Ad 14. służącego do ukształtowania powierzchni styku z kolejną sekcją. 1 [11]. Rurki FUKO przeznaczone są do wtłaczania iniektu po stwierdzeniu nieszczelności. Teren robót powinien być wyrównany i oczyszczony z urządzeń obcych. Często plac budowy jest tak mały. Wrażliwość budynków na deformacje podłoża jest uzależniona od ich konstrukcji. Ważny jest kierunek ścian nośnych. i przesyłać zawiesinę rurociągami. Można w uproszczeniu przyjąć zasięg strefy oddziaływania wykopu w funkcji jego głębokości Hw wg tab. Orientacyjne wartości granicznych przemieszczeń zawiera tab. • wykaz prac budowlanych mających szczególne znaczenie dla zagrożenia bezpieczeństwa. 4. np. stropy drewniane lub ceramiczne typu Kleina Budynki prefabrykowane lub murowane ze stropami gęstożebrowymi albo żelbetowymi Budynki o konstrukcji monolitycznej Tab 2. Szczegółowe Specyfikacje Techniczne (SST) są dokumentem kontraktowym i precyzują wszystkie kwestie istotne do spełnienia warunków technicznych zaprojektowanej konstrukcji. że brak miejsca na wytwórnię zawiesiny. Powinien on zawierać szczegółowe opisy i instrukcje określające: • zakres monitorowania. Powierzchnia terenu wymaga takich zabiegów. a w miejscu głębienia szczeliny powinny być zapełnione piaskiem stabilizowanym cementem. Częstotliwość pomiarów powinna być uzależniona od postępu robót i przemieszczeń. • wartości ostrzegawcze i alarmowe. uwzględniając jego konstrukcję. przygotowanym na potrzeby określonej budowy. wyszczególnienie obiektów. znajdujących się również w gruncie. W tej fazie robót należy wykonać zabezpieczenia lub wzmocnienia sąsiednich budynków oraz zrobić pomiary początkowe („zerowe”).pzwfs. Od dokładnego wyznaczenia kształtu ścianek w pionie i planie zależy precyzja usytuowania lica ściany szczelinowej oraz właściwe umieszczenie szkieletu zbrojeniowego i elementów wyposażenia technologicznego. 2 [11]. Stopień wrażliwości budynku na deformacje zależy od jego wymiarów i usytuowania względem wykopu. • sposób prowadzenia pomiarów oraz ich częstotliwość w powiązaniu z postępem robót. a kontrolę sprawuje inspektor nadzoru. Dobrze przygotowane specyfikacje sprzyjają uzyskaniu dobrej jakości robót i zmniejszają obszar możliwych sporów stron procesu inwestycyjnego. Konieczne jest więc monitorowanie ośrodka gruntowego i poziomu wody oraz obiektów znajdujących się w strefie oddziaływania budowy. Wartości ostrzegawcze i alarmowe należy określać dla każdego budynku. zasięg strefy oddziaływania wykopu Rodzaj gruntu bezpośredniego oddziaływania wykopu ½ Hw ¾ Hw Hw pośredniegooddziaływań wykopu 2 Hw 3 Hw 5 Hw Wykop w piaskach Wykop w glinach Wykop w iłach Tab 1. Na ściankach prowadzących oznacza się początek i koniec sekcji oraz położenie elementu rozdzielczego. Budowa ścian szczelinowych Wykonanie ściany poprzedzają prace przygotowawcze. Istotnym wyposażeniem budowy jest wytwórnia zawiesiny bentonitowej. Monitorowanie powinno być przeprowadzane wg zasad ustalonych w odpowiednim dokumencie. Prace związane z wykopami w sąsiedztwie ścian szczelinowych mogą szkodliwie wpływać na otoczenie miejsca robót. oddalonym nawet o kilkaset metrów od budowy. przeznaczenie i oddalenie od wykopu. kotwienia pod budynkiem. Opracowanie SST wymaga wiedzy również z zakresu technologii robót. Niebawem zostaną one udostępnione pod adresem www. Przekopy należy zasypać gruntem mineralnym i dobrze zagęścić. żuraw gąsienicowy) oraz zapobiegną spływaniu wody opadowej i technologicznej w kierunku szczeliny. Taśmy powinny być zakładane tuż przed betonowaniem. Odpowiedzialny za monitorowanie budowy i jej otoczenia jest kierownik budowy. aby nie uległy zawilgoceniu od wody deszczowej lub technologicznej. Ad 15. aby w czasie robót nie trzeba było jej przenosić. określone w projekcie monitorowania wpływu robót na otoczenie. • sposób rejestracji i oceny wyników pomiarów oraz obserwacji. Prace te należy przeprowadzić z dużą starannością. • rodzaje pomiarów i obserwacji. Taśma zwilżona przed dociśnięciem jej betonem staje się nieskuteczna. marek stalowych do rozpór lub uzbrojenia pod głowice kotew gruntowych. Należy ją tak zlokalizować. • sposób postępowania w przypadku przekroczenia wartości ostrzegawczych i alarmowych.geoinżynieria geoinżynieria FUKO i taśmy z bentonitem.

Źle dobrana mieszanka może spowodować niedostateczne wypełnienie szczeliny. aby opracowanie projektu wykonawczego ściany było pozostawione wykonawcy robót. W robotach budowlanych o prostej i powszechnie stosowanej technologii specyfikacje techniczne mogą być pomocne inspektorowi nadzoru w stopniu wystarczającym. Trudno przecież oczekiwać. używanych przez samochody wywożące urobek ze szczeliny i grunt z wykopu. wymagania co do kształtu i konstrukcji styków sekcji oraz sposób odkopywania i kotwienia lub rozpierania. szkodliwie wpływającym na grunt. Należy tu uwzględnić szczególne warunki. • przydatność sprzętu do wykonania zamierzonych robót. motywowanego dążeniem do przekazywania dobrego produktu. Rola nadzoru w przeciwdziałaniu takim tendencjom jest bardzo duża i powinna być doceniana przez zarządzających firmami budowlanymi. jej uzbrojenie. Działania inspektora nadzoru. a ich wpływ na przebieg i bezpieczeństwo robót może być znaczący. Przemieszczonego szkieletu nie uda się już zepchnąć na wymagany poziom. Wykonuje się to przez odpompowywanie zanieczyszczonej zawiesiny z dna szczeliny np. Inspektor powinien być wyposażony w stosowne narzędzia. jakość zawiesiny bentonitowej. jednak powinna ona pozostać zanurzona w betonie o co najmniej 1 m. Troska o podnoszenie jakości robót powinna też wynikać z inicjatywy wykonawcy. aby nadzorujący budynek był specjalistą we wszystkich branżach objętych nadzorem. W miarę wydobywania urobku należy uzupełniać zawiesinę tak. Z tego powodu wskazane jest. który odbierając fragment robót zakrytych występuje w roli „przysięgłego”. Wynika to nie tylko z potrzeb estetycznych. • stwierdzenie zgodności robót z projektem (wymiary. metoda budowy. Ważną sprawą jest także utrzymanie czystości w otoczeniu budowy i na ulicach. bardzo wydłużona dniówka – nawet do 14 godzin dziennie). Wiedzę i doświadczenie geotechniczne powinien posiadać również inspektor nadzoru. gdy beton już zachowuje nadany mu kształt. Nie można racjonalnie zwymiarować sekcji jeśli nie jest znany typ chwytaka. Stosuje się chwytaki o szczękach wycinających przekrój prostokątny lub prostokątny z zaokrągleniami. W przypadku kontynuowania betonowania bez podciągnięcia rury wlewowej można spowodować wypchnięcie zbrojenia ku górze. umożliwiające mu wypełnienie tej bardzo odpowiedzialnej funkcji. jak i ich rozwarcie wpływają na wymiar długości sekcji. wzorowane na wytwórczości przemysłowej. Wynika to z trudności dokładnego opisania środowiska gruntowego. Kolejne czynności to wstawienie elementów rozdzielczych. Powinna być bezpośrednio skierowana do oczyszczenia i regeneracji. Mieszanka betonowa powinna być dostosowana do technologii betonowania. • ocena zgodności warunków gruntowych z przyjętymi w projekcie. W kilka godzin po zakończeniu betonowania. oddalenie od dozoru technicznego wykonawcy. Po ułożeniu betonu na wysokość około 4 m. w jakich prowadzone są prace (brak jeszcze pełnego zaplecza budowy. dlatego wymagana jest konsystencja ciekła mieszanki i odpowiednie kruszywo.geoinżynieria geoinżynieria W Polsce głębienie szczeliny wykonuje się chwytakami opuszczanymi na żerdzi lub linie. Stosuje się kruszywo naturalne. co sprzyja ułatwianiu sobie pracy kosztem jakości. W przypadku trudnych technologii i skomplikowanych warunków gruntowych konieczne jest wsparcie inspektora specjalistą zatrudnionym tylko w czasie robót związanych z problematyką geotechniczną. Zarówno kształt szczęk chwytaka. W praktyce jest to jednak rzadki przypadek. Uzyska się w ten sposób zakotwienie zbrojenia w dolnej warstwie betonu. które klinuje się na zbrojeniu i pogarsza wypełnianie szczeliny. • udział w badaniach rutynowych i uzupełniających wykonywanych na budowie. który posłuży do głębienia szczeliny. wymagania materiałowe). Głębienie szczeliny powinno przebiegać bez zbędnych przerw i przestojów. Nie należy używać kruszywa łamanego. pompą zatapialną i dolewanie do szczeliny zawiesiny właściwej. a ten – w wyniku tarcia o zbrojenie – unosi z sobą szkielet zbrojeniowy. jest wielce prawdopodobne. W trakcie betonowania górna część betonu ulega zanieczyszczeniu zawiesiną. 5. naciąg kotwienia). Kilka rad praktycznych Robotami powinien kierować uprawniony inżynier o dużym doświadczeniu geotechnicznym. Dlatego wiedza i doświadczenie kierującego muszą być na wysokim poziomie. Rozwarcie szczęk chwytaka wynosi na ogół 280 lub 250 cm. szkieletu zbrojeniowego i rury wlewowej do betonowania metodą kontraktor. Bezpośrednio po wygłębieniu sekcji szczeliny przystępuje się do formowania sekcji. Jeśli zawiesina pobrana z dna szczeliny nie spełnia wymagań. Zawiesina odzyskana ze szczeliny jest zanieczyszczona gruntem i betonem. Konieczne jest wbudowanie większej objętości betonu. a więc wszystkie przytwierdzone do niego elementy znajdą się na niewłaściwej wysokości. lokalne odmienności. Rozpoznanie podłoża jest punktowe. są w interesie wykonawcy. W trakcie podawania betonu poziom zawiesiny w szczelinie podnosi się i trzeba ją odpompowywać. aby po jego stwardnieniu zanieczyszczoną nadwyżkę usunąć. Wlewana na dno szczeliny mieszanka wypycha ku górze już ułożony beton. Autor projektu inwestorskiego powinien określić wymiary ściany. Beton nie podlega zagęszczaniu. Otwieranie i zamykanie szczęk chwytaka jest wymuszane linami lub siłownikami hydraulicznymi. szczególnie narażone są strefy w pobliżu elementu rozdzielczego. sposób betonowania. należy ją wymienić na właściwą. Najwięcej przypadków sytuacji nieprzewidzianych w projekcie lub mało precyzyjnie określonych dotyczy robót związanych z fundamentowaniem głębokim i robotami ziemnymi. zmierzające do rzetelnej pracy i dobrej jakości. ze wskazaniem na 2 m. Szczególna jest rola inspektora nadzoru. działającego w oparciu o systemy jakości. W rzeczywistości mogą wystąpić znaczne. tylko w określonych miejscach wykonano odwierty lub sondowania. aby jej poziom nie obniżył się poza dozwoloną granicę. ale wyniki przenosi się na cały obszar. • zapobieganie przerwom i przestojom w trakcie robót. usuwa się element rozdzielczy. Do głównych zadań technicznych nadzorującego należą: • kontrola poprawności procesu technologicznego (np. ponad dno należy podciągnąć rurę wlewową o co najmniej 2 m. że geotechnika nie będzie najsilniejszym obszarem jego wiedzy. głównie w wyniku ścierania osadu bentonitowego ze ścian szczeliny i zbrojenia. ale przede wszystkim z obowiązku zapew- 50 GEOINŻYNIERIA drogi mosty tunele 03/2005 (06) . Styk uformowany elementem rozdzielczym będzie zapełniony betonem w czasie betonowania sąsiedniej sekcji. które dzięki obłym kształtom ułatwia rozchodzenie się w szczelinie i otula zbrojenie. • kontrola wykonywania programu monitorowania. Podział na sekcje oraz określenie kolejności wykonywania sekcji są możliwe dopiero po ustaleniu wykonawcy i określeniu parametrów narzędzi. • wymaganie wypełniania na bieżąco metryk i dokumentów sporządzanych przez wykonawcę.

Naprawa i wzmacnianie ścian szczelinowych. W miarę przetaczania się kół wzdłuż rampy strumień wody co najmniej 2 razy obmywa obwód opony i boczne powierzchnie każdego koła.  Referat został wygłoszony podczas XX Jubileuszowej Ogólnopolskiej Konferencji WARSZTATY PRACY PROJEKTANTA KONSTRUKCJI – Wisła 2005 LITERATURA: [1] Delattre L. aby można go łatwo i szybko oczyścić lub wymienić na pusty.09. Wysokiński L.. Materiały Konferencji Urzędu Wojewódzkiego w W-wie 30. Materiały Konferencji Urzędu Wojewódzkiego w W-wie 30. O wpływie wykonywania wykopów głębokich na zabudowe sąsiednią. Kłosiński B. Konferencja Naukowa „KRYNICA 2003”. Geotechniczne przyczyny katastrofy obudowy wykopu przy ul. Szulborski K. [19] Warunki techniczne wykonywania ścian szczelinowych. [15] Siemińska-Lewandowska A. w czasie inspekcji frontu robót po zakończeniu prac upadek bryły betonu podłoża stropu spowodował śmierć inżyniera wizytującego roboty. Seminarium GŁĘBOKIE WYKOPY NA TERENACH WIELKOMIEJSKICH Warszawa 19 listopada 2002. Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej Warszawa 2001 Zeszyt nr 139. O budowie biurowca Fokus Filtrow w Warszawie. [7] Jarominiak A. Przegląd Budowlany nr 6/79. na odpowiednim ruszcie stalowym. odpowiedzialnego za czystość wyjeżdżających samochodów. Travaux International nr 759 (12’99).. [11] Kotlicki W. Grzegorzewicz K. i inni Varsovie: La tour Telekomunikacja Polska S. Sprawy bezpieczeństwa nie można lekceważyć. • stanowisko do mycia powinno być ukształtowane w formie rampy o wysokości 30 ÷ 50 cm i długości o co najmniej 2 większej od rozstawu skrajnych osi samochodu.09. Geodezyjny monitoring przemieszczeń obudowy wykopu i obiektów sąsiadujących. strome skarpy wyrobiska drążonego przez ładowarki – to najpoważniejsze zagrożenia dla pracujących tam osób. WKŁ 1999. Problemy budowy głębokich podziemi budynków użyteczności publicznej. Krzysztof Grzegorzewicz Instytut Badawczy Dróg i Mostów GEOINŻYNIERIA drogi mosty tunele 03/2005 (06) 51 .geoinżynieria geoinżynieria nienia bezpieczeństwa przechodniów i pojazdów. [18] Szulborski K. IBDiM Informacje. która jednocześnie nie może powodować zatoru wyjeżdżających samochodów. Przemieszczenia kotwionych ścian szczelinowych. odpadające spod stropu elementy deskowania. aby wszystkie samochody wyjeżdżające z wykopu musiały przejechać przez myjnię. jeśli przewidziano taką możliwość. a po betonowaniu wyciąganie elementów rozdzielczych. [14] Prószyński W. • jezdnia rampy oraz wjazdu i zjazdu powinny mieć konstrukcję ażurową. Nieodzowne jest urządzenie myjni kół samochodowych. powinien być dogodny.. czy między bliźniaczymi kołami nie uwiązł kamień lub inny przedmiot. spaliny z silników napędzających maszyny. Warszawa. • dostęp do pojemników pod rampami. • wjazd i zjazd nie powinny mieć spadku większego od 10%. [2] Geodezyjny monitoring przemieszczeń podczas wznoszenia obiektów w głębokich wykopach. [12] Michalak H. Ruch ciężkich maszyn. Głębokie wykopy na terenach zabudowanych. Uruchomienie strumienia może być sterowane automatycznie. Inżynieria i Budownictwo nr 2/2000. wysięki wody z gruntu. Pracownik odpowiedzialny za czystość wyjeżdżających samochodów powinien również sprawdzać.1998. [10] Lewandowska A. który przy szybkiej jeździe może być wyrzucony z dużą energią.. Niedostateczne oświetlenie. Bulletin des laboratoires des Ponts et Chaussées nr 227 (7-8/2000). Konstrukcyjne i realizacyjne przyczyny katastrofy obudowy wykopu budynku EUROPLEX w Warszawie. [20] Wysokiński L. Ochrona zabudowy w sąsiedztwie głębokich wykopów. [16] Siemińska-Lewandowska A. Wydawnictwo ITB nr 376/2002. zbierających wodę i błoto. wstawianie. Un siècle d’écrans de soutènements. Naprawa i wzmacnianie ścian szczelinowych XVI Ogólnopolska Konferencja WARSZTAT PRACY PROJEKTANTA KONSTRUKCJI Ustroń luty 2001. [8] Kłosiński B. • najlepiej jeśli strumień wody wytryskuje ku górze spod ażurowej jezdni i ukośnie z dysz zmywających boczne powierzchnie kół. Przy projektowaniu myjni warto uwzględnić następujące zalecenia: • wyjazd z budowy powinien być tak usytuowany. Woźniak M. Doświadczenia z obiektu EUROPLEX w Warszawie.. Instrukcje Zeszyt nr 35 Warszawa 1992. sprzyjającą odkształcaniu się bieżnika w czasie przejazdu. [5] Grzegorzewicz K. miejsce robót zanieczyszczone urobkiem i zawiesiną bentonitową – to główne zagrożenia. [17] Siemińska-Lewandowska A. Chocimskiej w Warszawie. Projektowanie obudów głębokich wykopów Seminarium GŁĘBOKIE WYKOPY NA TERENACH WIELKOMIEJSKICH Warszawa 19 listopada 2002. [9] Kłosiński B. Roboty związane z budową ścian szczelinowych i podziemi stwarzają wiele zagrożeń. operowanie wielkogabarytowymi szkieletami zbrojeniowymi. Obudowa ścian głębokich wykopów.1998.. Materiały Konferencji Urzędu Wojewódzkiego w W-wie 30.. Monografia pod redakcją Witolda Prószyńskiego Politechnika Warszawska Instytut Geodezji Gospodarczej. [3] Grzegorzewicz K. a jednocześnie dobrze funkcjonują myjnie z nawierzchnią z prętów zbrojeniowych co najmniej ∅32 mm. Ocena przemieszczeń kotwionych ścian szczelinowych stacji metra „CENTRUM” i „ŚWIĘTOKRZYSKA”.. Szczególną ostrożność należy zachować podczas robót ziemnych prowadzonych pod stropem przy stropowej metodzie budowy podziemia. [4] Grzegorzewicz K. 06’99. Materiały Budowlane 08’2001 . • zadowalające efekty daje natrysk wody z dysz ręcznie kierowanych przez pracowników równocześnie obsługujących prawą i lewą stronę myjni. Inżynieria i Budownictwo nr 1/98. autor mgr inż. Lekkie konstrukcje oporowe. pod warunkiem sumiennego wypełniania przez nich swoich obowiązków. w źle oświetlonym podziemiu.09. Pęski S.1998. Zabezpieczenia głębokich wykopów XVI Ogólnopolska Konferencja WARSZTAT PRACY PROJEKTANTA KONSTRUKCJI Ustroń luty 2001. naciskiem jezdni rampy. Na jednej z budów.A. [13] Narzymski S. Pyrak S. Grzegorzewicz K. [6] Grzegorzewicz K. albo ręcznie przez pracownika obsługującego myjnię. Konferencja BUDOWNICTWO PODZIEMNE 2000 Kraków 25-27 września 2000. • za rampą zjazdową powinno być obniżenie nawierzchni ze ściekiem zbierającym wodę ociekającą z umytego samochodu.