P. 1
Vasant Lad - Ayurveda - Starożytna medycyna Dalekiego Wschodu

Vasant Lad - Ayurveda - Starożytna medycyna Dalekiego Wschodu

|Views: 779|Likes:
Wydawca: helsinek

More info:

Published by: helsinek on Jan 14, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/30/2013

pdf

text

original

Poświęcam Matce, Ojcu, Satguru-Hambir Baba i drogiemu Pappu, którzy uczyli mnie Ŝycia, miłości, współczucia, prostoty i pokory.

KsiąŜka ta jest świadectwem pracy opartej na praktycznym doświadczeniu autora, na tym czego nauczał i czego nauczył się sam. Informacje tutaj zawarte nie mogą być jednak w Ŝadnym razie traktowane jako zastępujące konsultacje uprawnionego lekarza.

DR VASANT LAD

AYURYEDA
PRZEWODNIK PRAKTYCZNY Przekład Maria Gródecka

Dom Wydawniczo-Księgarski ICB
Katowice 1997

Katowice. Ściegiennego 62a 40-113 Katowice tel/fax (032) 598-461 w. (032) 154 17 90 . 3 Druk: TRIADA. Gliwicka 224 tel.Tytuł oryginały: Ayurveda Projekt okładki: Andrzej Wójcik Grafika Irena Magiełda Korekta Jolanta Olejniczak ISBN 83-86757-85-X Copyright © for the Polish translation by Maria Gródecka „Dom Wydawniczo-Księgarski KOS" ul.

........................................................................................................................................................... D............................................................................... Ayurveda .......... C.................agni ........................... 42 45 45 52 55 57 57 59 ................................................ Diagnoza na podstawie oka ................................................................................................................... E............................................................................................ Diagnoza na podstawie twarzy ................... Konstytucja vata .......................................................................................................................... Uwarunkowanie indywidualnej konstytucji ....................... Skłonność do chorób ............................................................................................................ Rozumienie tridosza .................................................................................. Stłumione uczucia ................................ Ayurveda i ludzka ukryta moc .......................................... D............ Ayurveda i mentalność zachodnia ...... Zmysły ......... E.................................................. 15 20 22 25 27 28 28 29 A.... Trzy malas .................. C............... Konstytucja umysłowa .. 31 32 32 33 35 36 39 ROZDZIAŁ V Właściwości ROZDZIAŁ VI Diagnoza A.................................................................. Diagnoza na podstawie języka ....................... Konstytucja kapha .................................. 16 B...................... B............... Konstytucja pitta ....................... Klasyfikacja chorób ..................................... F......... Diagnoza na podstawie warg .................................................... Badanie tętna ................... 17 ROZDZIAŁ IV Proces chorobowy A....... Klucz do zdrowia lub choroby ....................................................................................................... D.................................................... 7 ROZDZIAŁ I Historia i filozofia 9 A................................................................. E............. Siedem dhatus ............... 12 12 13 13 ROZDZIAŁ II Pięć elementów i człowiek ROZDZIAŁ UJ Ludzki organizm A..................................................................................................... F.......... B................................................................................................................................. B.................................................. C.......... Pierwsza wiedza o Ŝyciu .... F......... Człowiek jako mikrokosmos .................................joga i tantra ... C........................................SPIS TREŚCI Przedmowa ............................ B......... Diagnoza na podstawie paznokci .................................................. D..

........................................ 94 Oddychanie i medytacja (pranajama) .... 104 Medytacja ................... Kolory ......................................................... D.. 107 ROZDZIAŁ XIII Lekarstwa 108 A.............. Wyzwolenie emocjonalne ............. _ .... 109 B..........................................................ROZDZIAŁ VII Leczenie 63 A................................................................................. 88 ROZDZIAŁ XII Długowieczność A......... 103 Mantram . 83 A.................................................................................................. 66 C.......................................................... 71 ROZDZIAŁ VIII Dieta ROZDZIAŁ IX Smak ROZDZIAŁ X Styl Ŝycia i porządek dnia ROZDZIAŁ XI Czas 72 80 82 86 A................... 80 A....................... 75 B... Stonce i księŜyc ................................................... 63 B.................... Rasa...... Witaminy ....................................................................................................................................................................................................... virya i vipak .......................................................... E................................................... Głodówka .......................................................................... 87 B............................................................................................................................................................. 119 C........................... Astrologia ...... Uśmierzenia .................................................................................................................... 104 MasaŜ ............................................... 88 C............................................................................. Metale ........ Apteka w kuchni ...................................................... B....................................................... Pancha karma .... Leczenie kamieniami szlachetnymi i kolorami ...................................................................... Zalecenia dla twórczego i zdrowego Ŝycia ............. 126 Wnioski DODATEK A Odtrutki pokarmowe DODATEK B Pierwsza pomoc choremu DODATEK C Przepisy BIBLIOGRAFIA 128 130 132 137 139 ..................................... 76 A.......... C....... Fazy ludzkiego Ŝycia ..................................................... 90 Joga ............ 122 D........................................................................

tylko dla wtajemniczonych. KaŜda z tych specjalności odnosi się do teorii pięciu elementów (eter. i mam nadzieję. ginekologią. Ŝe Ayurvedę będą stosować w prosty. tzn. otolaryngologią internistyką i chirurgią. okulistyką. KsiąŜka zajmuje się przedstawieniem podstawowych poglądów Ayurvedy. powietrze. do siedmiu dhatus. pokoju i długowieczności. Dotychczas bowiem Ayurvedę traktowano na Zachodzie jako naukę ezoteryczną. proponując rady. Te pojęcia są w pełni wyjaśnione w początkowej części tekstu. Ayurveda jest nauką ponadczasową. rady dla tych wszystkich. woda. W rzeczywistości zaś jest to prosta. kał. czyli tkanek ciała. geriatrią. trzech malas (mocz. którzy otrzymali ją jako naukę wyraŜającą doskonałą pełnię Kosmicznej Świadomości za pośrednictwem doznań religijnych i medytacji. ale na wiecznej mądrości riszich. Nauka Ayurvedy opiera się bowiem nie na stale zmieniających się opiniach. połoŜnictwem. Ayurveda zajmuje się ośmioma podstawowymi gałęziami medycyny: pediatrią. Wiedza przekazana w tej ksiąŜce będzie miała dla czytelnika trwałą wartość. diagnozowania i leczenia 7 . praktyczny sposób równieŜ i mieszkańcy krajów zachodnich. którzy szukają harmonii. Ŝe przekazane tutaj uwagi i wskazówki będą słuŜyły czytelnikowi przez całe Ŝycie. której zasady mają uniwersalne zastosowanie w codziennym Ŝyciu kaŜdego człowieka. Ayurveda odnosi się do kaŜdej części i do kaŜdej strony ludzkiego Ŝycia. włącznie z techniką badania chorych. umysłu i świadomości duchowej. pot) i trójcy Ŝycia: ciała. czyli trzech cielesnych „humorów" (płynów). ogień.Przedmowa Inspiracją do napisania tej ksiąŜki było głębokie przekonanie autora. do pojęcia tridosza. praktyczna nauka. sprawdzone i udoskonalone w ciągu wielu stuleci. ziemia).

Zewnętrzne urazy tych punktów mogą być bardzo niebezpieczne lub nawet śmiertelne. mające związek z organami wewnętrznymi. marmas. Ale przy kaŜdym pojawieniu się takiego słowa w tym tekście. i poprzez nauki współczesnych lekarzy ayurvedycznych. Wśród innych spraw Suszruta zajmował się szczegółowo sekcją zwłok i zabiegami chirurgii plastycznej. uŜywaniem leków ziołowych i innymi codziennymi. Udoskonalił technikę składania złamanych kości za pomocą gwoździ. Zlokalizował na ciele Ŝyciowe punkty. praktycznymi sposobami podtrzymywania zdrowia. które po wiekach stały się podstawą nowoczesnej chirurgii plastycznej. bogactwo wiedzy staroŜytnej. Dlatego autor uŜywa czasem terminów sanskryckich.AyuRVEdA oraz długowiecznością. jakie jeszcze pozostało do wykorzystania poprzez pisma mędrców Ayurvedy. Wśród swoich licznych innych osiągnięć. dla wytłumaczenia pewnych ayurvedycznych pojęć medycznych. Ŝe od staroŜytnych mistrzów Ayurvedy wiele moŜemy się nauczyć. zostaje ono jasno i prosto wyjaśnione. takich jak chirurg Suszruta. Mądrość Ayurvedy została zapisana w sanskrycie. staroŜytnym języku Indii. Pisma Suszruty zaskakująco antycypują wiele z medycyny współczesnej. który ponad 2 tysiące lat temu napisał klasyczny tekst o chirurgii (Suszruta Samhita). Uczeń od razu przyswaja sobie podstawowe poglądy Ayurvedy. wtedy gdy nie moŜna znaleźć odpowiedników w języku angielskim. Z tego krótkiego przeglądu widać jasno. Suszruta wymyślił specjalny sposób leczenia puszczaniem krwi w celu uzdrowienia wrodzonych zaburzeń krwi. 8 .

Słowo filozofia oznacza miłość prawdy. 9 . który uświadomił sobie Samkhya filozofię tworzenia. ale równieŜ religię i filozofię. ten system wiedzy rozwinął się z praktycznej. istoty świadome lub prorocy. Ayurveda jest nauką codziennego Ŝycia. W Ayurvedzie cała podróŜ przez Ŝycie traktowana jest jako świętość. Ayurveda jest nauką o prawdzie. Ŝe źródłem wszelkiej egzystencji jest Kosmiczna Świadomość. To oświecenie było zakorzenione w ich rozumieniu tworzenia. która wyraŜa się w Ŝyciu. Poprzez intensywną medytację manifestowali prawdę w swoim codziennym Ŝyciu. czyli elementy wszechświata (Prakruti. w którym otwiera się moŜność poznania wszystkich aspektów Ŝycia. która przejawia się jako energia męska i Ŝeńska . Riszi dostrzegali. odkrył dwadzieścia cztery zasady. poniewaŜ posiada ona bardzo ścisły związek z Ayurvedą. jak kosmiczna energia przejawia się we wszystkich istotach Ŝyjących i nieŜyjących. Słowa religia uŜywamy w znaczeniu wiary i wskazań dotyczących postępowania zmierzającego do takiego stanu. odkryli prawdę przy pomocy praktyk i wskazań religijnych. w bliskim stosunku między człowiekiem i wszechświatem. czyli filozofii tworzenia (źródłem terminu Samkhya są dwa sanskryckie słowa: „sat".ROZDZIAŁ I Historia i filozofia Ayurveda obejmuje nie tylko naukę. aby otworzył swój umysł i serce na przyjęcie filozofii Samkhya. a w Ayurvedzie prawdą jest Byt. Czysta Egzystencja.Sziva i Szakti. co znaczy „prawda" i „khya" . Riszi Kapila. Cała literatura Ayurvedy opiera się na pojęciu Samkhya.„wiedzieć"). Czytelnik proszony jest. Twierdzili teŜ. filozoficznej i religijnej iluminacji (oświecenia) riszich. StaroŜytni riszi. Źródło wszelkiego Ŝycia.

Purusza jest bezkształtna. który stale działa w kosmosie. a Prakruti Ŝeńską. Umysł itd. Są one podstawą dla wszelkiego istnienia. jest najbardziej podstawowa. 10 . nie do określenia i nie bierze aktywnego udziału w przejawianiu się wszechświata. To samo Ego przejawia się dalej w pięciu podstawowych elementach (bhutas). Purusza jest energią męską. aum. Z Mahad ukształtowane jest Ego (Ahamkar). Boskiej Matki. RadŜas jest czynną witalną siłą Ŝyciową w ciele. Pierwszym przejawem Prakruti jest Kosmiczny Intelekt. radŜas jest siłą kinetyczną ochronną (Visznu). cały rozwijający się kosmos. Prakruti stwarza wszystkie kształty we wszechświecie. zawierającą trzy właściwości. a tamas jest potencjalną siłą destruktywną (Mahesza). czyli zdolność tworzenia. Jest to Boska Wola. radŜas (ruch) i tamas (inercja). i w ten sposób z pomocą satvy tworzą wszechświat organiczny. pozbawiona wyboru. co wywołuje ewolucję wszechświata. Trzy gunas to: satva (esencja). czyli gunas. który pragnie stać się wieloma. kolor i właściwości. Jedyny. Ego przejawia się w pięciu zmysłach (tanmatras) i w pięciu narządach motorycznych. Tak więc satva i tamas są nieaktywnymi. bezbarwna. Ahamkar. Znajdują się w równowadze w Prakruti. Satva jest siłą twórczą potencjalną (Brahma). Ŝeby z pomocą tamas utworzyć wszechświat nieorganiczny. jak i nieorganiczny wszechświat kolejno do sarva i tamas. Ilustracja obok przedstawia tę manifestację wszechświata. potencjalnymi energiami. Pięć zmysłów.). Jej świadomość dysponuje moŜliwością wyboru. Tworzenie (Brahma). która popycha zarówno organiczny. znajdujące się w całej naturze. które potrzebują aktywnej. Ochrona (Visznu) i Destrukcja (Mahesza) są trzema przejawami pierwszego kosmicznego bezdźwięcznego dźwięku. Jest to świadomość bierna. Jest ona odwieczną fizyczną energią. Gdy równowaga ta zostanie zakłócona. zachodzi wzajemne oddziaływanie na siebie wszystkich gunas. Prakruti ma kształt. spośród których Prakruti. kinetycznej siły radŜas. Wszechświat jest dzieckiem zrodzonym z łona Prakruti.AyuRvEdA Mahac. podczas gdy Purusza jest świadkiem tego stwarzania.

to ciemność. Satva jest aspektem stałości i czystości. Mahad jest kosmiczną inteligencją. bezwładnością. przebudzeniem. jest znaczeniem stwierdzenia „ja jestem". bezkształtna. Jest energią potencjalną. Pięć władz zmyślonych organy poznawania uszy skóra oczy język Pięć organów notorycznych Umysł Dźwięk Dotyk jest to guna Powietrza (Vayu) Wzrok jest to guna Ognia (Tejas) Smak jest to guna Wody (Jala) Węch jest to guna Ziemi (Prtlwi) usta ręce stopy organy rozrodcze organy wydalnicze organ jest to zarówno guna Beru działania (Akasza) jak i poznawania nos ORGANICZNE NIEORGANICZNE 11 . przejawem właściwości i naturą. istotą i światłem. poza przyczyną i skutkiem.HisioRiA i filozofk Wykres 1 Samkhya. Tamas jest nieruchome. ignorancja i materia. Prakruti jest twórczą siłą działania. filozofia stworzenia Purusha jest nieprzejawiona. Jest czystym istnieniem. poza przestrzenią i czasem. czyli Buddhi. RadŜas jest dynamicznym ruchem. źródłem formy. poza wszelkimi właściwościami. Ahamkar to jest ego.

12 . Jego indywidualna egzystencja wiąŜe się nierozerwalnie z całą manifestacją kosmiczną. kaŜda istota ludzka ma cechy biologiczne i duchowe instynkty: religijny. Ayurvedyczne poglądy na zdrowie i chorobę w ujęciu holistycznym biorą pod uwagę wewnętrzny związek zachodzący między indywidualnością a duchem kosmicznym. Ten system leczniczy jest stosowany w codziennym Ŝyciu Indii od ponad 5 tysięcy lat. właściwym dla Indii. matka wszelkiej sztuki leczenia. Jest to medyczno-metafizyczna Ŝyciowa wiedza o uzdrawianiu. Przez właściwą równowagę wszystkich energii ciała moŜna bardzo wyraźnie ograniczyć procesy degeneracji i chorób. Zgodnie z nauką Ayurvedy. Słowo „Ayurveda" to termin sanskrycki oznaczający „wiedzę Ŝycia". Ŝe człowiek jest mikrokosmosem. i szeroko tam praktykowanym. Podstawową zasadą nauki Ayurvedy jest zdolność kaŜdej jednostki do samoleczenia. posiadania. AYURYEDA I LUDZKA UKRYTA MOC Ayurveda uczy. B. najstarszej w świecie zachowanej literaturze. a „veda" jest „wiedzą". indywidualnością a Kosmiczną Świadomością. makrokosmosu. Jest dzieckiem sił kosmicznych pochodzących z zewnętrznego otoczenia. PIERWSZA WIEDZA O śYCIU Ayurveda jest holistycznym systemem medycyny.Ayuwrveda A. rozrodczy oraz instynkt w kierunku wolności. Ayurveda jest pierwszym zapisem w Vedach. energią i materią. a chorym odzyskać zdrowie. Ŝe zawiera w sobie cały wszechświat. dobry stan zdrowia. Studiowanie nauk Ayurvedy pozwala kaŜdemu na praktyczne przyswajanie sobie wiedzy o samoleczeniu. Praktyka Ayurvedy przeznaczona jest do pobudzania ludzkiego szczęścia. „Ayur" znaczy „Ŝycie" lub „Ŝycie codzienne". Podstawą spełnienia tych instynktów jest zrównowaŜony. Ayurveda pomaga zdrowym zachować. zdrowia i twórczego wzrostu.

aby osiągał zdrowie i długowieczność. A Ayurveda jest nauką Ŝycia. Ayurveda zaś utrzymuje. AYURYEDA I MENTALNOŚĆ ZACHODNIA Zachodnia medycyna i zachodni sposób myślenia mają tendencję do uogólniania i klasyfikowania indywidualności. ustanawia normę. AYURVEDA . Przedmiotem praktyk jogi i tantry jest wyzwolenie. joga .ciałem. człony trójcy Ŝycia. D. Wspominają o nich święte księgi Wed i Upaniszady. śadna z tych praktyk nie istnieje sama. analiza i logiczna dedukcja. Celem kaŜdej z tych praktyk jest pomoc człowiekowi w osiągnięciu długowieczności. poniewaŜ kaŜdy ludzki organizm przejawia swój własny. jakkolwiek tylko niektórzy ćwiczący jogę mogą osiągnąć ten ostateczny cel. podwaliną. trzeba najpierw zrozumieć Ayurvedę. Tak więc Ayurveda. obserwacja i doświadczenie. Na Wschodzie kluczem do zrozumienia jest akceptacja. Tantra jest najbardziej bezpośrednią metodą kontrolowania tej energii. wzajemnie od siebie uzaleŜnione. praktykowane w Indiach od wieków. na Zachodzie są nim: badanie. z Prardą.głową. umysłu i świadomości zaleŜy od znajomości i praktykowania ich wszystkich w codziennym Ŝyciu. to co jest wspólne u większości ludzi. Aby wykonywać praktyki jogi i tantry. odmłodzenia i samorealizacji. joga i tantra są to trzy staroŜytne umiejętności Ŝyciowe. szczególny i Ŝywiołowy temperament i sposób funkcjonowania. Wschodnia nauka uczy wychodzenia poza rozłam między subiektywnością i obiek15 . Zdrowie ciała. Joga jest nauką zjednoczenia z Boskością. podczas gdy Wschód przykłada większą wagę do subiektywności. zgodnie z zachodnim pojęciem normalności. Zachodnia mentalność generalnie ufa obiektywności. Na przykład. joga i tantra tworzą razem. Jednak Ayurveda moŜe być stosowana z powodzeniem przez kaŜdego. Ŝe normalność musi rozwijać się indywidualnie. W duchowej ewolucji człowieka Ayurveda jest podstawą.JOGA I TANTRA Ayurveda. a tantra . która tworzy ostateczną jedność z Prawdą.Historia i filozofia C.

Np. nie ma dostatecznych wyjaśnień. w której suma wielu elementów składa się na prawdę. dlaczego niektórzy ludzie Zachodu mają trudności w zrozumieniu metodologii Ayurvedy. które początkowo mogą się wydać niedostatecznie wytłumaczone. Ta róŜnica w podejściu moŜe wyjaśnić. jak i dlaczego te toksyny wytwarzają się z bakterii. aby warunkowo przyjął te ustalenia. 14 . Pytanie o szczegóły.AyURVEdA tywnością. nie zawsze moŜna uzyskać odpowiedź. chociaŜ antybiotyki są uŜywane do niszczenia bakterii wytwarzających w organizmie toksyny. bez pełnego zrozumienia uzasadnień kryjących się za tymi zjawiskami. Ŝe na takie pytania. Wiele ustaleń z tego wprowadzającego do Ayurvedy tekstu moŜe wywołać pytania: „Jak?" i „Dlaczego?". całościową. zanim osiągnie się zdecydowany pogląd na całą naukę. Dlatego uprzejmie proszę Czytelnika. jakkolwiek nieuniknione. dopóki nie opanuje wiedzy o Ayurvedzie w całości. Ponadto Ayurveda jest nauką naprawdę holistyczną. Nawet we współczesnej zachodniej medycynie niektóre pojęcia są udowodnione tylko „roboczo". tzn. będzie dowodzeniem jałowym i niezadowalającym. Autor przypomina czytelnikowi.

powietrze. 15 . i królestwem zwierząt. a potem zapisywane w melodyjnej poezji sanskryckiej. Ŝe świadomość jest energią przejawiającą się w pięciu podstawowych zasadach. a następnie stęŜały. Z ziemi zostały utworzone wszystkie Ŝywe organizmy. to ta mądrość. Ziemia zawiera równieŜ substancje nieorganiczne. woda. ognia. Od tysięcy lat nauki ich były przekazywane ustnie uczniom przez nauczycieli. Cząsteczki energii ciepła powiązały się dla uformowania silnego światła. włącznie z królestwem roślin. aby ukształtować molekuły ziemi. Tak więc z łona pięciu elementów zrodziła się cała materia. Następnie element eteru zaczaj się poruszać i jego subtelne ruchy stworzyły powietrze. pochodząca ze Świadomości Kosmicznej była odbierana intuicyjnie w sercach riszich. Jakkolwiek z czasem wiele tych tekstów zaginęło. wody i ziemi. Ruch eteru wytworzył tarcie. a z tego światła przejawił się element ognia. W ten sposób eter przejawił się w postaci powietrza i był to ten sam eter. Ŝe na początku świat istniał w nieprzejawionym stanie świadomości. Riszi sądzili. ziemia. przejawiając element wody. Są to: eter (przestrzeń). Pod wpływem ciepła ognia pewne elementy eteryczne roztopiły się i skropliły.ROZDZIAŁ II Pięć elementów i człowiek Ayurveda rozwinęła się w pośredniczących umysłach poszukiwaczy prawdy . które jest eterem w działaniu. które składają się na królestwo minerałów. Z tych wibracji pojawił się najpierw element eteru. Dostrzegli oni. ogień. który potem przejawił się jako ogień. takich jak zioła i zboŜa. włącznie z człowiekiem. czyli elementach. Pojęcie pięciu elementów stanowi sedno nauki Ayurvedy. W ten sposób eter przejawił się w postaci czterech elementów: powietrza. a ono z kolei wywołało ciepło.riszich. Z tego stanu zjednoczonej świadomości przejawiły się subtelne wibracje kosmiczne bezdźwięcznego dźwięku aum.

Źródłem ognia i światła w układzie słonecznym jest słońce. Pod mikroskopem widać. Klasycznym przykładem tego jest woda: jej stałą postacią jest lód i on przejawia zasadę ziemi. Wewnątrz ciała ludzkiego powietrze przejawia się w większych poruszeniach muskułów. w tkankach i komórkach. limfatycznych. brzuchu. w nosie. Para zanika w eterze lub przestrzeni. w szarych komórkach mózgu i przejawia się jako inteligencja. Tak więc energia i materia są tym samym. 16 . uderzeniach serca. Ogień działa w systemie trawiennym. CZŁOWIEK JAKO MIKllOKOSMOS Człowiek jest z natury mikrokosmosem i dlatego pięć podstawowych elementów obecnych we wszelkiej materii istnieje równieŜ w kaŜdej indywidualności. Tak więc pięć podstawowych elementów: eter. Wszystkie ruchy centralnego systemu nerwowego są sterowane cielesnym powietrzem. I wreszcie przekształca się w parę. elementem ruchu. W ludzkim ciele źródłem ognia jest metabolizm. procesy myślowe i widzenie są funkcjami cielesnego ognia. przejawiając zasadę wody. Utajone ciepło (ogień) w lodzie stapia go. Wszystkie one powstały w energii wywodzącej się z Kosmicznej Świadomości. A. Te przestrzenie są np. naczyniach krwionośnych. trawienie. Przestrzeli w ruchu nazywa się powietrzem i jest drugim elementem kosmicznym. Cały proces przemiany materii oraz systemy enzymatyczne kontrolowane są przez ten właśnie element. przewodzie pokarmowym. Ŝe nawet pojedyncza komórka porusza się. będących manifestacjami elementu eteru. wyraŜając zasadę powietrza. Tak więc temperatura ciała. Trzecim elementem jest ogień. Wszystkie znajdują się we wszelkiej materii w całym wszechświecie. woda i ziemia jest obecnych w jednej substancji.AyuwEck Te pięć podstawowych elementów zawiera wszelkie postacie materii. W ludzkim ciele jest wiele pustych przestrzeni. klatce piersiowej. Odpowiedzią na pobudzenie jest ruch dośrodkowy i odśrodkowy impulsów nerwowych. przewodzie oddechowym. ogień. Ogień aktywizuje równieŜ siatkówkę oka. która odbiera światło. w ustach. które są ruchami zmysłowymi i motorycznymi. w skurczu i rozkurczu płuc i w ruchu (robaczkowym) ścianek Ŝołądka i jelit. powietrze.

woda i ziemia mają związek ze słyszeniem. smakiem i węchem.eter. mięśnie. powietrze. widzeniem. Na przykład odwodnienie spowodowane biegunką i wymiotami musi być leczone natychmiast. w którym człowiek Ŝyje. Powietrze ma związek ze zmysłem dotyku. tak samo jak w pewnych funkcjach jego fizjologii. organów i rozmaitych układów w organizmie. wywodzą się z ziemi. dawanie i przyjmowanie. aby ocalić Ŝycie pacjenta. Skóra dłoni jest szczególnie wraŜliwa. ogień. chrząstki. ścięgna. Oko. Tak więc element eteryczny wiąŜe się z funkcją słyszenia.PIĘĆ EIEMENTÓW i człowiek Woda jest czwartym waŜnym elementem w ciele. śycie moŜliwe jest na tej planecie. Kierunek chodzeniu nadają oczy. skóra i włosy. a zmysłowym organem dotyku jest skóra. poprzez który dźwięk jest przekazywany. który przejawia się jako światło. ciepło i barwa. poniewaŜ ziemia podtrzymuje wszystkie istoty Ŝyjące i nieoŜywione substancje na swojej stałej powierzchni. 17 . takie jak kości. organ słuchu. rządzi działaniem chodzenia i ma związek ze stopami. i dłoń jest odpowiedzialna za działania: trzymanie. Eter jest tym ośrodkiem. wyraŜa działanie poprzez organ mowy. Ziemia jest piątym i ostatnim elementem kosmosu. B. dotykiem. Tak więc Dięć elementów ma bezpośredni związek ze zdolnością do percepcji zewnętrznego otoczenia. PoniewaŜ :en element jest tak niezbędny. Ogień. ale takie chodzenie nie ma określonego kierunku. organ wzroku. Organem działania dla zmysłu dotyku jest dłoń. paznokcie. który jest obecny równieŜ i w mikrokosmosie. Woda jest absolutnie niezbędna do funkcjonowania tkanek. ZMYSŁY Pięć elementów przejawia się w funkcjonowaniu pięciu zmysłów człowieka. w błonach śluzowych. Ucho. Człowiek niewidomy moŜe chodzić. który tworzy znaczące dźwięki ludzkie. Poprzez zmysły mają one równieŜ związek z pięcioma działaniami wyraŜającymi funkcje organów zmysłowych. Podstawowe elementy . w plazmie i cytoplazmie. Przejawia się w wydzielaniu soków trawiennych oraz gruczołów ślinowych. woda cielesna nazywana jest wodą Ŝycia. W ciele stałe struktury. ma związek z widzeniem.

organy zmysłowe i ich działanie Element eter powietrze ogień woda ziemia Zmysły słuch dotyk wzrok smak węch Organ zmysłowy ucho skóra oczy język nos Działanie mowa chwytanie chodzenie rozradzanie wydzielanie Organ działania organy mowy dtoń stopa genitalia odbytnica 18 .AyURVECJA Tabela 1 Pięć elementów.

organ zmysłowy węchu. Celem Ayurvedy jest umoŜliwienie kaŜdemu doprowadzenia swojego ciała do stanu doskonałej harmonii z tą Świadomością. która panuje nad wyŜszym językiem. Ma ona wtedy nieświeŜy oddech. Nos. Ten związek wyraŜa się u osoby. ma funkcjonalny związek z działaniem odbytnicy. z wydalaniem. W Ayurvedzie penis i łechtaczkę traktuje się jako niŜszy język.Pięć EIEMENTÓW i człowiek Woda ma związek z organem smaku. Bez wody język nie moŜe odczuwać smalcu. Ŝe elementy wypłynęły z czystej świadomości Kosmicznej. 19 . podczas gdy język w ustach jest językiem wyŜszym. która ma zaparcie lub nieczystą okręŜnicę. wyraŜonej w pięciu podstawowych elementach. Ayurveda traktuje ludzkie ciało i jego doświadczenia zmysłowe jako manifestację energii kosmicznej. swobodnie kontroluje równieŜ język niŜszy. StaroŜytni riszi uwaŜali. Język ma s'cisły związek z działaniem organów płciowych (penis i łechtaczka). Element ziemi ma związek ze zmysłem powonienia. Osoba. a jej zmysł powonienia jest przytępiony.

psychologiczne i fizjologiczne funkcje ciała. Elementy ognia i wody przejawiają się w ciele razem jako zasada ognia zwana pitta. ogień. a w razie zachwiania równowagi biorą udział w procesach chorobowych. Tak więc tridosza są fundamentem psychosomatycznej egzystencji człowieka. spermatoza. (zobacz rozdział 8. Podstawowa konstytucja kaŜdej jednostki jest wyznaczona juŜ przy poczęciu.Ludzki organizm Diagram 1 Miejsca vata. powietrze. współczucie i miłość. woda i ziemia. pięć podstawowych elementów. znane jako tridosza. Prana odŜywcza Kapha woda i ziemia II Pitta ogień i woda Vata v powietrze i eter s . temperaturę itd. przejawia się w ludzkim ciele jako trzy podstawowe zasady. W momencie tego zjednoczenia konstytucja jednostki zostaje wyznaczona przez przemiany i kombinacje cielesnego powietrza. Elementy ziemi i wody przejawiają się poprzez biologiczne. gdzie jest opis mechanizmu tych gustów). W chwili zapłodnienia pojedyncza jednostka męska. pitta. kapha ROZDZIAŁ m ':}: śyciowa prana Ludzki organizm Eter. Rządzą one tworzeniem się. Są równieŜ odpowiedzialne za zjawiska psychologiczne. a takŜe za ludzkie uczucia najwyŜszego rzędu. Działają jako podstawowe składniki i bariery ochronne ciała przy normalnej kondycji fizjologicznej. umysłu i świadomości. jajem. łączy się z pojedynczym elementem Ŝeńskim. czyli temperamenty (humory). Tridosza są odpowiedzialne za powstawanie naturalnych skłonności i indywidualnych gustów w jedzeniu: ich zapach. które przejawiają się w ciałach rodziców. takie jak rozumienie. włącznie z takimi uczuciami jak lęk. Z elementów eteru i powietrza przejawia się cielesna zasada powietrza zwana vata (w terminologii sanskryckiej zasada ta nazywa się vata dosza). gniew i Ŝądza. ognia i wody. podtrzymywaniem i niszczeniem tkanek ciała oraz usuwaniem z ciała produktów rozpadu.

ROZUMIENIE TRIDOSZA Zgodnie z Ayurvedą. które zaleŜą od procentu elementów vata-pitta -kapha w kaŜdym organizmie. przez zmianę diety i nawyków Ŝycia codziennego. aby przeciwdziałać zmianom w środowisku zewnętrznym. 4. pierwszym wymogiem samoleczenia i leczenia innych jest jasne zrozumienie trzech dosza. Ŝe kaŜdy moŜe sam tworzyć równowagę w siłach wewnętrznych działających w nim. u l e g a z m i a n i e w o d p o w i e d z i na z m i a n y w ś r o d o w i s k u . Środowisko zewnętrzne obejmuje siły kosmiczne (makrokosmos). Jednak kombinacja elementów. vata-pitta-kapha. Wykres 2 Działanie Tridosza Vata (powietrze i przestrzeń) ruch oddech naturalne popędy przelwarzanie tkanek funkcje motoryczne lunkcje czuciowe wydzielanie wydalanie strach pustka niepokój Pitta (ogień i woda) cielesne ciepło temperatura trawienie postrzeganie rozumienie głód pragnienie inteligencja gniew nienawiść zazdrość Kapha (woda i ziemia) stałość energia smarowanie natłuszczanie przebaczanie chciwość przywiązanie gromadzenie posiadanie trzymanie A. Pierwszym sposobem wyraŜenia tych pięciu podstawowych elementów w ciele jest jego konstytucja. vata-pitta. K o m b i n a c ja e l e m e n t ó w o b e c n y c h p r z y urodzeniu pozos t a j e stała. kapha. 5. Jednak pojęcie trzech zasad 22 Pitta i Kapha łączą się z tłustościa Pitta i Vata łączą się z jasnością Vata i Kapha łączą się z zimnem 25 . 6. Pojęcie vata-pitta-kapha jest w Ayurvedzie czymś wyjątkowym i ono podtrzymuje potencjał rewolucjonizujący lecznicze systemy Zachodu.g i c z n y m i w ciele. pitta-kapha. co oznacza „na-tura". pitta. p o n i e waŜ jest w y z n a c z o n a g e n e t y c z n i e . Wśród tych siedmiu podstawowych typów istnieją niezliczone. podczas gdy siły wewnętrzne (mikrokosmos) są rządzone przez zasady vata-pitta-kapha. Podstawowa zasada leczenia w Ayurvedzie utrzymuje. która rządzi ciągłymi zmianami f i z j o p a t o l o . P o d s t a w o w a k o n s t y t u c j a i n d y w i d u a l n a pozos t a j e nie z m i e n i o n a p r z e z całe Ŝ y c i e . 2. vata-kapha. vata.AyuiWEdA Ludzki organizm Jest siedem podstawowych typów konstytucji organizmów: 1. W sanskrycie konstytucja ta nazywa się „prakruti". W ciągu Ŝycia zachodzi nieprzerwane wzajemne oddziaływanie między środowiskiem wewnętrznym i zewnętrznym. 3. 7. „twórczość" lub „pierwsza istota". ledwo uchwytne odmiany.

w ustach. To. krew. Kapha smaruje złączenia. KaŜda osoba jest raczej kombinacją wszystkich trzech elementów. ruchami w mięśniach i tkankach. WyraŜa się równieŜ w tendencjach do spokoju. nie jest widzialna w taki sam sposób. kolorytem skóry. nienawiść i zazdrość. Ta biologiczna zasada ruchu powoduje wszystkie subtelne zmiany w procesie przemiany materii. a nadmiar vaty powoduje wycieńczenie (katabolizm). Ŝądzy i długotrwałej zazdrości. JeŜeli ciało wytwarza nadmiar vaty. ruchami cytoplazmy i błonami komórkowymi oraz ruchem pojedynczych impulsów w komórkach nerwowych. Dlatego vatę moŜna tłumaczyć jako cielesną zasadę powietrzną. w cytoplazmie. Kapha spaja elementy w ciele. W okresie dorosłości na jwyraźniejsze są elementy pitta i metabolizm. czyli vatę. lęk. W okresie dzieciństwa dominują anabolizm i elementy kaphy. Gdy anabolizm przewaŜa nad katabolizmem. Równowaga między tridosza jest niezbędna dla zdrowia. temperaturą ciała. uszy i uda. w Ŝołądku. Ta dosza podtrzymuje odporność ciała. daje energię sercu i płucom. pitta-dosza. co się porusza. podtrzymuje odporność na choroby. W sensie psychologicznym kapha jest odpowiedzialna za uczucia przywiązania. kumuluje się ona w tych właśnie miejscach. zatokach. Tridosza rządzi razem całą aktywnością metaboliczną: anabolizm (kap-ha). poniewaŜ ciało zaczyna się degenerować. UWARUNKOWANIE INDYWIDUALNEJ KONSTYTUCJI Zamieszczona na następnej stronie tablica pomoŜe czytelnikowi w określeniu swojej własnej konstytucji. poniewaŜ róŜne rasy i kultury mają naturalne skłonności do specyficznych cech ciała i stylu Ŝycia. Na przykład zasada powietrza rozpala cielesny ogień. oczy i skóra. np. wigor i stabilność. a cielesna energia cieplna. poniewaŜ kapha i pitta są nieruchome. Płomień świecy lub ogień na kominku moŜna widzieć. poniewaŜ jest to czas największego fizycznego wzrostu. blaskiem oczu. Są w niej dodane szczegółowe opisy trzech typów konstytucji. w przeciwnym razie cielesny ogień spali tkanki. tłuszcz. Głównym składnikiem kaphy jest woda . Tłumaczeniem dla kapha jest biologiczna woda i tę cielesną zasadę formują dwa elementy: ziemia i woda. Ŝe te trzy opisy wyraŜają czyste aspekty kaŜdego konstytucjonalnego elementu. mruganiem powiek. nazywa się vata. Siedzibą vaty są: jelito grube. Pitta jest uformowana z dwóch elementów: ognia i wody. co powietrze w ciele. w głowie. cliociaŜ Ŝadna indywidualna konstytucja nie składa się wyłącznie ze wszystkich tych elementów. wypełnia wolne przestrzenie w ciele. Głównym siedliskiem kaphy jest klatka piersiowa. Vata rządzi równieŜ takimi wraŜeniami i uczuciami jak: świeŜość. metabolizmem. podtrzymuje zdolność zapamiętywania. moŜna określić jako subtelną energię rządzącą ruchem biologicznym. wszelkim rozpręŜaniem i kurczeniem się. Vata porusza kaphę i pittę.AyuiwEdA 11 id/ki o IM j A N i/iw i sanskryckie słowa vata-pitta-kapha są bardzo trudne do przełoŜenia na terminologię Zachodu. a takŜe inteligencją i orientacją. II. skóra. gruczoły potowe. Vata jest zasadą ruchu. w plazmie i płynnych 24 wydzielinach ciała takich jak śluz. Va-ta uformowana jest z dwóch elementów: eteru i powietrza. wchłanianiem. odŜywianiem. dostarcza wilgotności skórze. Powietrze cielesne. Siedzibami pitty są: jelito cienkie. W wieku starszym najbardziej jawne są vata i katabolizm. Pittę tłumaczy się jako ogień. Gdy vata nie jest w równowadze. kości. pomaga goić rany. Afrykanie mają ciemną skórę. Nadmiar pitty zakłóca metabolizm. przyswajaniem. w nosie. Pitta rządzi trawieniem. poniewaŜ w tym stadium Ŝycia ciało jest juŜ dojrzałe i utrwalone. w stawach. niepokój. Jednak element powietrza w zewnętrznej atmosferze to nie jest to samo.z pitty powstaje gniew.fizjologicznie odpowiedzialna za biologiczną siłę i naturalną odporność tkanek ciała. chociaŜ termin ten nie znaczy dosłownie „ogień". 25 . następuje wzmoŜenie tempa wzrostu i naprawy organów oraz tkanek. przebaczania i miłości. Kapha znajduje się w klatce piersiowej. aby pamiętać. Jest bardzo waŜne. Psychologicznie . co jest przyczyną załamania lub degeneracji procesów zachodzących w ciele. z tendencją do dominacji jednego z nich lub więcej. procesy metabolizmu zostają zakłócone na skutek nadmiernego katabolizmu. a Indianie jadają gorące pokarmy. jama brzuszna. katabolizm (vata) i metabolizm (pitta). nerwowość. drŜenie i skurcze. nadmiar kaphy podnosi poziom ana-bolizmu. ból.* * Te charakterystyczne typy muszą być następnie dostosowane zaleŜnie od tendencji rasowych i preferencji kulturalnych. daje biologiczną siłę. ale woda jest konieczna do kontrolowania ognia. Vata rządzi oddychaniem. w gardle. dostarczając materiału dla jego fizycznej struktury. biciem serca. Ŝołądek. która przejawia się jako metabolizm.

kapha) stosownie do opisu najlepiej pasującego do Ciebie. powinny słuŜyć jedynie do ogólnego uświadomienia sobie róŜnych obszarów Ŝycia. potrawami kwaśnymi i słonymi. a ich kał jest suchy.vata.mogą być zapadnięte. twardy i mało obfity. Włosy mają kręcone i rzadkie. Moczu wydzielają niewiele. Pocą się mniej niŜ pozostałe typy konstytucjonalne. szorstka. Mają małą siłę woli. rzęsy cienkie. P . małe. Śpią niespokojnie i krócej niŜ inni. w celu zachęcenia do stosowania 1. Mówią szybko i chodzą szybko. Od strony fizjologicznej vata ma apetyt i trawienie zmienne. • włosy C. ruchliwe. sucha i popękana. Są to ludzie twórczy. a takŜe lubią gorące napoje. niezbyt rozsądni i nękani przez wiele niepokojów. ale i zdolność do łatwego zrozumienia. Ich cera jest brązowa. aby nie wyciągał przesadnych wniosków dotyczących siebie samego. Ich klatka piersiowa jest płaska. są mało tolerancyjni. 26 . Uwarunkowania poszczególnych typów ludzi. mięśnie i ścięgna są widoczne. a spojówka jest sucha i mętna. aktywni i czujni. suche. KONSTYTUCJA VATA Ludzie o konstytucji vata są na ogół fizycznie niedorozwinięci. tendencję do umysłowej niestabilności. albo za niscy. z powodu słabego rozwinięcia mięśni. a oczy bez wyrazu . Zazwyczaj występuje na niej kilka znamion. Pozostają więc przewaŜnie ubodzy. monotonna bogaty oszczędny wydaje na jedzenie szeroki powolny jak łabędź Dlatego naleŜy przestrzec Czytelnika. Potrafią zrozumieć coś natychmiast i wkrótce o tym zapominają. Nos bywa zakrzywiony i zadarty. ale męczą się łatwo. w której uwydatniają się wystające zakończenia kości i stawy. Ich stopy i dłonie są często zimne. 27 • zęby • oczy • apetyt • smak • pragnienie • wydalanie (stolce) • aktywność fizyczna • umysł • temperament uczuciowy • wiara • pamięć • marzenia senne • sen • mowa • status finansowy • puls U w a g a : Zaznacz w kółkach literki (V .1 kiego sposobu odŜywiania. Ludzie vata są ogólnie biorąc albo za wysocy. przy uŜyciu tej tabeli. szczupłej budowy. opartych na tych podstawowych opisach. Ludzie vata przepadają za słodyczami. Ludzie vata mają zdolność do szybkiego zarabiania pieniędzy i łatwego ich wydawania. który zapewni dobry stan zdrowia.pitta. Są nerwowi i lękliwi. KaŜdy typ konstytucjonalny przejawia równieŜ pewien wzorzec reagowania na zewnętrzne środowisko. Stwierdzenie właściwości odmiennych od czyjejś indywidualnej doszy moŜe wskazywać na rozstrój w doszy. skóra zimna. Od strony psychologicznej charakteryzuje ich krótka pamięć. a ich Ŝyły. które mają tendencję do ciemnienia.AyuiweclA I H(|/ki ORC|AIMi2M Tabela 2 Konstytucja człowieka (Prakruti) Cechy konstytucji • struktura ciała • waga ciała • skóra Vata szczupła niska sucha szorstka zimna brązowa czarna czarne suche kręcone wystające krzywe duŜe chude dziąsła małe matowe suche brązowe czarne słaby zmienny słodkie kwaśne słone zmienne suche twarde zatwardzenie bardzo aktywny nieustannie aktywny lękliwy niepewny nieobliczalny zmienna do świeŜych spraw dobra do dawnych przeraŜające fruwanie skakanie bieganie niedostateczny przerywany szybka ubogi szybko wydaje pieniądze na głupstwa słaby nitkowaty uderza jak ruch węŜa Pitta Kapha umiarkowana mocno zbudowany umiarkowana nadwaga miękka tłusta gruba tłusta ciepła jasna zimna blada czerwona Ŝółtawa biała tłuste Ŝółte gęste tłuste ciemne miękkie rude lub jasne falujące wcześnie siwiejące średniej wielkości mocne białe Ŝółtawe miękkie dziąsła bystre przenikliwe duŜe ładne niebieskie zielone szare Ŝółte gęste rzęsy powolny ale stały dobry nadmierny nieumiarkowany słodkie gorzkie cierpkie gorzkie pikantne pikantne nadmierne słabe miękkie tłuste grube tłuste luźne cięŜkie powolne umiarkowanie ospały agresywnie spokojny powolny inteligentny agresywny chciwy popędliwy zazdrosny przywiązany spokojny fanatyczna spokojna bystra powolna ale trwała ogniste przemoc wojna gniew krótki ale głęboki ostra przerywana umiarkowany wydaje na luksusy umiarkowany skacze jak Ŝaba woda rzeka morze jezioro pływanie romantyczne długi cięŜki powolna. K . nieufni i raczej nieśmiali. takich jak dieta. Paznokcie szorstkie i łamliwe.

jak równieŜ do pokarmów gorzkich. Skórę mają delikatną. mające skłonność do przedwczesnego siwienia i do wypadania. Włosy cienkie. Osoba pitta zazwyczaj duŜo je i duŜo pije. mogą mieć wątły kościec. Ich klatka piersiowa nie jest tak płaska jak u osób typu vata. 28 . W systemie medycyny ayurvedycznej te trzy właściwości decydują o podstawowych róŜnicach w ludzkich temperamentach i o indywidualnych odmiennościach w psychicznych i moralnych dyspozycjach. rozumienie. Wytwarza duŜą ilość moczu. Satva wyraŜa istotę. Umysł radŜasowy działa na poziomie zmysłowym (sęnsualnym). Cerę mają jasną. szczupli. Przepadają za potrawami ostrymi. Ludzie kapha chcą się bogacić. co za tym idzie. Od strony fizjologicznej ludzie kapha mają dobry apetyt. Doceniają materialne powodzenie. Mięśnie mają rozwinięte umiarkowanie. Jednostki o temperamencie radŜasowym interesują się powodzeniem. gdy raz coś zrozumieją. KONSTYTUCJA UMYSŁOWA Trzy właściwości. ludzie kapha są przewaŜnie zdrowi. gorzkimi i pikantnymi. F. czystość. zachowują tę wiedzę na dłuŜej. miękki i obfity. Kształt nosa ostry. Od strony psychologicznej ludzie pitta mają duŜe zdolności umysłowe. lśniącą. Spi średnio długo. jej kał jest Ŝółtawy. gorąca i cięŜkiej pracy. u ich sen jest głęboki i przedłuŜony. Ich klatka piersiowa jest rozrośnięta i szeroka. Są ludźmi ambitnymi. ale dokładne. miękkie i falujące. ale podlegają nagłym zmianom w swojej wierze. skórę miękką. czyli gunas na planie mentalnym i astralnym odpowiadającą trzem „humorom" kształtującym konstytucję fizyczną.AyuiwEdA I ml/ki OIMjANiZM I). Kości nie są tak widoczne jak u ludzi vata. spokojni. śyły i ścięgna nie są widoczne ze względu na grubą skórę i dobrze rozwinięte mięśnie. Są to: satva. gniewu i zazdrości. Ludzie temperamentu satwicznego mają zdrowe ciała. Tamas przejawia się w ignorancji. Mają duŜo znamion (pieprzyków) lub piegów. władzą. Paznokcie miękkie. ale w sposób nieprzerwany. RadŜas zakłada ruch. klarowność. Oczy mogą być szare. Mają uczuciowe skłonności do nienawiści. radŜas i tamas. dobrobyt i dąŜą do umiarkowanej zamoŜności. 29 E. prestiŜem i pozycją. Zarabiają pieniądze i zatrzymują je. bez skłonności do czerwienienia spojówek. bezwładności. płynny. Lubią bogactwo i są przewaŜnie eksirawertyczni. Ludzie pitta nie znoszą przebywania na słońcu. zielone lub miedzianobrązowe. lubi teŜ zimne napoje. MoŜe to być równieŜ skóra zimna i blada. Bardzo interesują się polityką. współczucie i miłość. Oczy skupione. funkcje trawiene stosunkowo powolne i dlatego spoŜywają mniej pokarmów. Temperatura ciała moŜe się lekko podnosić. a jego koniuszek ma skłonność do czerwienienia. a ich Ŝyły i ścięgna są średnio widoczne. dobre trawienie i. Pocą się umiarkowanie. Włosy mają gęste. Spojówka wilgotna. a ich wydalanie powolne. bystre. W ich wytrzymałości ujawnia się duŜa siła witalna. Stolce mają luźne. < )d strony psychologicznej są raczej tolerancyjni. są bardzo inteligentni i bystrzy i potrafią być dobrymi mówcami. ciemne. dobry apetyt. ni /y duŜe i ładne. Ŝądzy. nie wydając. czerwonawa. Ich pojmowanie jest powolne. mogą być jasne. którzy lubią być przywódcami. zawiści. KONSTYTUCJA KAPHA Ludzie konstytucji kapha mają dobrze rozwinięte ciała i duŜą skłonność do nadwagi. ciepłą i mniej pomarszczoną niŜ skóra ludzi vata. agresywność i ekstra wersję. chociaŜ przejawiają równieŜ skłoności zachłanno-ści. miedziana lub jasna. Mogą wierzyć w Boga. rude lub brązowe. czarne lub niebieskie. szczęśliwi i usposobieni pojednawczo. Wierzą w istnienie Boga i są religijni. jedwabiste. Lubią pokazywać swoje bogactwo i luksusowy dobytek. a ich zachowania i świadomość są bardzo czyste. tłustą. Ma tendencję do nadmiernego pocenia się. KONSTYTUCJA PITTA Są to ludzie średniego wzrostu. kochający i przebaczający. a wtedy ma ciepłe dłonie i stopy. Gałki oczne średnio wypukłe. ocięŜałości i otępieniu. Białkówkę oka przewaŜnie bardzo białą. Kości równieŜ nie są widoczne. Ma naturalny ogromny pociąg do słodyczy. Od strony fizjologicznej ludzie ci mają silny metabolizm. a często bywają bardzo świętobliwi. niebieskawych lub brązowawoczerwonych. koloru miedzi. Cera ludzi pitta moŜe być Ŝółtawa.

aby osiągnąć ten stan. czym jest choroba. jak dochodzi do procesu chorobowego w istocie psychosomatycznej. W Ayurvedzie pojęcie zdrowia jest podstawową sprawą dla zrozumienia. PrzewaŜnie nie liczą się z innymi i nie są religijni. a przezwycięŜenie nieporządku i choroby. egoistyczni i skłonni do szkodzenia innym.AyuiwEdA Ludzie tamasowi są leniwi. umysł i świadomość pracują harmonijnie. które mogą ulec zmianie i udoskonalić się dzięki praktyce duchowej dyscypliny takiej jak joga. cielesne humory (vata. Mądry człowiek stara się być w pełni świadomy obecności nieporządku w swoim ciele i wtedy z powrotem zaczyna wprowadzanie do niego porządku. Gdy równowaga któregoś z tych systemów zostaje zakłó-cona. Aby zmienić środowisko wewnętrzne w celu doprowadzenia go do równowagi ze środowiskiem zewnętrznym. trzy produkty odpadowe (mocz. Rozumie on. która z nich przewaŜa w danej osobie. Nieporządek zachodzi wtedy. zaczyna się proces chorobowy. radŜas i tamas . Osoba o temperamencie satwicznym osiąga samorealizację bez większego wysiłku. osoby będącej w dobrym zdrowiu nie mogą do-tknąć nawet choroby zakaźne. ROZDZIAŁ IV Proces chorobowy Zdrowie oznacza porządek. kupna) są równieŜ w równowadze. Wewnętrzne środowisko ciała reaguje nieustannie na środowisko zewnętrzne. Ŝe porządek jest nieodłączny od nieporządku i wobec tego powrót do zdrowia jest moŜliwy. kał i pot) są wytwarzane na normalnym poziomie i pozostają w równowadze. Stosując te praktyczne wskazania. 51 JO . podczas gdy typy radŜasowe i tamasowe muszą się bardzo starać. Stan zdrowia istnieje wtedy. Tak więc kaŜdy przypadek braku równowagi ciała i umysłu jest przyczyną fizycznego i psychicznego bólu i nieszczęścia.satva. gdy oba te środowiska nie są w równowadze. obserwującej zachowanie i dietę. PoniewaŜ równowaga wymienionych wyŜej elementów i funkcji jest odpowiedzialna za naturalną odporność i wytrzymałość. zmysły funkcjonują normalnie.i potrafi określić. pitta. Ayurveda daje takie wyjaśnienia choroby. KaŜda ich działalność zmierza do uzyskania korzyści dla siebie. które umoŜliwiają przywrócenie porządku i zdrowia. Lekarz ayurvedyczny (vaidya) moŜe pomóc w tym zachowaniu zmierzającym do modyfikacji: zna on sposoby funkcjonowania tych właściwości . Wewnątrz ciała za-chodzi nieustanne i wzajemne oddziaływanie między porządkiem i nieporządkiem. gdy ogień trawienny (agni) jest w stanie równowagi. Te trzy subtelne energie mentalne są odpowiedzialne za wzory zachowań. a ciało. trzeba rozumieć. moŜe pomóc i prowadzić pacjenta ku bardziej zrównowaŜonemu sposobowi Ŝycia w zakresie fizycznym i umysłowym. a choroba nieporządek.

takie jak pokrzywka. Pitta zawiera energię cieplną. duchowe i fizyczne. 52 C. nadkwaś-ność. nawykami i środowiskiem a uczuciowymi niepokojami. Podobnie ludzie pitta są podatni na choroby woreczka Ŝółciowego. a potem oddziałuje na umysł poprzez zaburzenia wdosza. MoŜna je równieŜ klasyfikować zaleŜnie od umiejscowienia się przejawów choroby: serca. Energia ta to agni. KLASYFIKACJA CHORÓB Według Ayurvedy choroby moŜna klasyfikować zaleŜnie od ich pochodzenia na: psychiczne. a przejawić się w sercu lub w płucach. Agni ma naturę kwasową. Choroby vaty mają swoje źródło w jelicie grubym. a kaphy w Ŝołądku. Mogą mieć powtarzające się ataki bronchitu. choroba przejawia się właśnie tam. zaburzenia Ŝółci i wątroby. nieŜyt Ŝołądka i stany zapalne. która najpierw przejawia się na poziomie fizycznym. nienawiść i zazdrość. W ten sposób chroni mikroflorę w tych narządach. Agni niszczy mikroorganizmy. przejawiają się w ciele. JeŜeli tym słabym miejscem są na przykład połączenia stawowe. W swojej funkcji jest podobny do pitty i moŜna go traktować jako integralną część systemu pitta w ciele. Co przyczynia się do wytwarzania toksyn i osłabienia Ciała? A. chciwość i przywiązanie wzmoŜenie kaphy. gdzie bywa zlokalizowane źródło choroby w podświadomości. które krąŜą w całym ciele. B. a jej działanie powoduje rozkład pokarmu i stymuluje trawienie. a agni jego zawartością. Tak więc zachodzi pośredni związek między dietą.AGNI Agni jest to biologiczny ogień. W kaŜdej tkance i w kaŜdej komórce agni jest obecna i potrzebna do podtrzymywania odŜywiania tkanek i chronienia mechanizmów samoobronnych. Proces chorobowy moŜe zacząć się w Ŝołądku lub w jelitach. depresję i nerwowość. Pitta i agni są w swej istocie tym samym. Brak równowagi. Brak równowagi humorów w tych miejscach wywołuje pewne objawy i symptomy. a zawiść. rumień (wysypka). Od agni zaleŜy równieŜ inteligencja. powodujący chorobę. KLUCZ DO ZDBOWIA LUB CBOllOBY . Podczas tego krąŜenia kumulują się one w słabszych miejscach ciała. znajdujące się w Ŝołądku i w cienkim oraz grubym jelicie. Te zjawiska nierównowagi w zakresie tridosza osłabiają naturalną odporność ciała (immunologiczny system . i wskutek tego ciało staje się podatne na choroby. zapalenia zatok i przekrwienia płuc. Tak więc objawy choroby mogą występować w innym miejscu niŜ miejsce ich pochodzenia. artretyzm. paraliŜ i newralgię. chorobotwórcze bakterie i toksyny. Ludzie vata są podatni na wzdęcia. Stłumiony lęk powoduje rozstrój vaty. choroby pitty w jelicie cienkim. Na przykład ludzie o konstytucji kapha mają określone skłonności do chorób kapha. są antagonistyczne w stosunku do tkanek ciała. Typy pitta cierpią równieŜ na schorzenia skóry. poprzez umysł. płuc. Długowieczność zaleŜy od agni. Ŝądzy i przywiązania. wątroby itd. Na przykład zaburzenie vaty powoduje lęk. bóle w krzyŜu. pomagającą w trawieniu. mające właściwości podobne do tych. zdolność rozumienia. Przyczyniają się one do tworzenia nierównowagi. agni. moŜe wystąpić najpierw w ciele. a potem dopiero przejawić się w umyśle i świadomości. Uczucia te. nawyki Ŝyciowe i środowisko. Ŝe pitta jest pojemnikiem. postrzegania i pojmowania. wrzód Ŝołądka. ischias. Pitta przejawia się w Ŝołądku jako gastryczny ogień. w formie gniewu.AyuiwEdA 1'nocES choRobowy Jedzenie. powodująca proces chorobowy. poniewaŜ cielesne powietrze roznieca cielesny ogień. który rządzi metabolizmem. SKŁONNOŚĆ DO CHORÓB Skłonność do chorób określa indywidualna konstytucja. strachu lub przywiązania.agni). WzmoŜona kapha kreuje postawy zachłanności. Agni ma równieŜ nieuchwytny związek z ruchem vaty. z tą subtelną róŜnicą. Czasem nierównowaga. Kolor skóry teŜ J5 . gniew nadmiar pitty. Uszkodzenie cielesnych humorów vata-pitta-kapha powoduje wytwarzanie toksyn (arna). Nadmiar pitty w ciele wywołuje gniew. zapalenia migdałków. moŜe wywodzić się ze świadomości w postaci pewnych negatywnych przekonań i moŜe się wtedy przejawiać w umyśle. MoŜna je równieŜ klasyfikować zaleŜnie od czynników powodujących chorobę oraz cielesnych dosza vatapitta-kapha. działającego jako czynnik katalityczny w procesach trawienia i przemiany materii. jakie występują w dosza (humorach).

AyuiwedA

PROCES choRobowy ». STŁUMIONE UCZUCIA Toksyny wytwarzają się równieŜ pod wpływem czynników emocjonalnych. Na przykład stłumiony gniew zmienia całkowicie florę woreczka Ŝółciowego, przewodu Ŝółciowego i jelita cienkiego, a wzmaga pittę, powodując stany zapalne błon śluzowych Ŝołądka i jelita cienkiego. W podobny sposób lęk i niepokój zmieniają florę jelita grubego. W wyniku tego brzuch wypełnia się gazami, które zbierają się w jelicie grubym, powodując ból. Ten ból jest często mylnie przypisywany chorobie serca lub wątroby. Ze względu na chorobowe następstwa tłumienia, zaleca się, Ŝeby ani uczucia, ani Ŝadne cielesne objawy, takie jak kaszel, kichanie, gazy, nie były tłumione. Stłumione uczucia tworzą nierównowagę vaty, co z kolei atakuje agni, reakcję samoobronną ciała. Gdy poziom agni jest niski, moŜe dojść do nienormalnej reakcji odpornościowej. Taka reakcja moŜe wywołać alergie na pewne substancje, takie jak pyłek, kurz i zapach kwiatów.* Alergie są ściśle związane z reakcjami odpornościowymi organizmu osób, które urodziły się z nienormalną reakcją odpornościową i dlatego na nie cierpią. Na przykład osoba urodzona z konstytucją pitta będzie w sposób naturalny uczulona na gorące i ostro przyprawione jedzenie, które wzmaga pittę. W ten sam sposób stłumione uczucia, charakterystyczne dla osób pitta, takie jak nienawiść i gniew, teŜ mogą podnosić nadwraŜliwość na te pokarmy, które wzmagają pittę. Ludzie o konstytucji kapha są bardzo wraŜliwi na pokarmy, które wzmagają kaphę. U takich osób pokarm kafageniczny, jak produkty mleczne, powoduje zaburzenia w postaci kaszlu, zaziębienia, zaparcia i zadyszki. Osoby, które tłumią uczucia charakterystyczne dla kaphy, takie jak przywiązanie i Ŝądza, będą miały reakcje alergiczne na pokarmy kapha. Ayurveda zaleca w takich przypadkach, aby obserwować te emocje z dystansu, bezstronnie, a następnie pozwolić im zaniknąć. Gdy zaś uczucia zostaną stłumione, powoduje to zaburzenia w umyśle i w końcu w funkcjonowaniu organizmu.
* PoniewaŜ przyczyną alergii bywają stłumione emocje, nie moŜna ich wtedy wyleczyć radykalnie środkami farmakologicznymi.

utrzymywany jest przez agni i system enzymatyczny oraz metabolizm, całkowicie róŜne od agni. Dopóki agni działa prawidłowo, tak długo procesy rozkładu pokarmu, przyswajania go i asymilowania w ciele działają bez przeszkód. Gdy agni zostaje osłabiona z powodu nierównowagi tridosza, ma to drastycznie ujemny wpływ na procesy metabolizmu. Odporność organizmu i jego system immunologiczny zostają uszkodzone. Składniki pokarmowe nie są wtedy trawione i przyswajane. Gromadzą się w jelicie grubym, przemieniając się w róŜnoskładnikową, cuchnącą, lepką substancję. Ta substancja, która nazywa się arna, przywiera do jelit i innych kanałów, takich jak naczynia krwionośne i naczynia włosowate. W końcu przechodzi wiele chemicznych przemian, wytwarzających toksyny, które zostają wchłonięte do krwi i wchodzą do całego systemu krąŜenia. Wreszcie kumulują się w słabszych częściach ciała, gdzie powodują zawęŜenie, zatkanie, zastój i osłabienie tych organów i ograniczają działanie mechanizmów odpornościowych poszczególnych tkanek. Ostatecznie przejawia się to stanem chorobowym, atakującym narządy ciała i jest rozpoznawane jako artretyzm, cukrzyca, choroby serca itd. Korzeniem wszystkich chorób jest arna, jakkolwiek istnieje wiele przyczyn powodujących rozwój amy. Na przykład gdy kiedykolwiek niewłaściwy pokarm pozostaje nie strawiony, ma to bezpośredni wpływ na agni w postaci toksyn, czyli ama, wytworzonych ze źle strawionego pokarmu. JeŜeli język jest obłoŜony białym nalotem, jest to objaw wskazujący na to, Ŝe ama znajduje się w jelicie grubym, jelicie cienkim lub Ŝołądku, zaleŜnie od tego, która część języka jest obłoŜona (patrz na diagram o diagnozie językowej w rozdziale 6). Ama rozwija się wtedy, gdy funkcja agni zostaje zahamowana. Jednak nadmierna aktywność agni jest równieŜ szkodliwa. Gdy agni staje się nadmiernie aktywna, proces trawienia wypala się, a normalne biologiczne składniki pokarmowe zostają zniszczone, co prowadzi do wycieńczenia i wychudzenia. Ten stan obniŜa równieŜ odporność organizmu.

J4

J5

AyURVE<JA

1'nocis choRobowy

Wykres 3 E. TRZY MALAS

Badanie moczu
Płyny cielesne, takie jak krew (trakta) i limfa (trasa), słuŜą do wyprowadzania odpadków z tkanek, które je wytwarzają. Układ moczowy usuwa wodę (kleda), sól i odpady azotowe (dhatu malas). Układ moczowy współdziała równieŜ w utrzymaniu normalnej koncentracji elektrolitów wodnych w płynach ustrojowych. Pomaga w regulowaniu ilości tych płynów, współdziała w kontrolowaniu wytwarznia czerwonych ciałek krwi i regulowaniu ciśnienia krwi. W lun sposób mocz wspiera zachowanie równowagi trzech humorów vata-pitta-kapha i wody. Kliniczne badanie moczu: W czystym naczyniu zebrać poranny mocz ze środkowego Strumienia. Sprawdzić kolor, jeŜeli jest ciemnobrązowy, to wskazuje na zaburzenia vaty, jeŜeli ciemnoŜółty, to wskazuje na zaburzenia pitty. RównieŜ w przypadku zaparcia lub zbyt małej ilości wypijanej wody, mocz jest ciemnoŜółty. Mocz mętny wskazuje na zaburzenia kapha. Kolor czerwony moczu wskazuje na zaburzenia krwi.

Zaburzenia równowagi w innych systemach ciała, takich jak system wydalniczy, równieŜ mogą powodować choroby. Ciało wytwarza trzy produkty odpadowe, czyli malas: kał, który jest stały, i mocz oraz pot, które są płynne. Ich wytwarzanie i wydalanie jest absolutnie niezbędne dla zdrowia. Mocz i kał formują się w czasie procesu trawiennego w jelicie grubym, gdzie ma miejsce przyswajanie i asymilacja oraz rozdział substancji koniecznych i niepotrzebnych. Kał zostaje przemieszczony do kiszki stolcowej i wydalony mocz zostaje przemieszczony do nerek w celu przefiltrowania, a następnie zebrany w pęcherzu i wydalony, a pot jest wydalany przez pory skóry. Jakkolwiek uwaŜa się je za produkty odpadowe organizmu, są do pewnego stopnia niezbędne do fizjologicznego funkcjonowania narządów. Na przykład kał dostarcza składników odŜywczych poprzez tkanki jelita, poniewaŜ wiele tych składników pozostaje w kale juŜ po zakończeniu procesu trawienia. A dopiero potem, jak juŜ zostaną wchłonięte, reszta kału jest wydalana. Kał daje takŜe siłę jelitu grubemu i podtrzymuje jego napięcie. JeŜeli ktoś nie ma kału, jego jelita kurczą się. Ten, kto cierpi na zaparcie, Ŝyje dłuŜej niŜ ktoś, kto ma biegunkę. JeŜeli biegunka trwa przez 15 dni, następuje śmierć. Natomiast kto ma uporczywe zaparcie, ten Ŝyje, chociaŜ powoduje to zaburzenia w jego organizmie. Zaparcie wywołuje złe samopoczucie, wzdęcie i bóle brzucha, ból głowy i nieświeŜy oddech. System moczowy usuwa z organizmu wodę, sól i odpady azotowe. Mocz formuje się w jelicie grubym. Ten produkt odpadowy pozwala utrzymać prawidłową koncentrację elektrolitów wodnych w płynach organicznych. Funkcjonowanie tego mala zaleŜy od poboru wody, diety, temperatury środowiska, stanu umysłowego i kondycji fizycznej człowieka. Kolor moczu zaleŜy od diety. JeŜeli pacjent ma gorączkę, która jest nieporządkiem pitty, jego mocz staje się ciemnoŜółty lub brązowawy. śółtaczka, która jest takŜe nieporządkiem pitty, wywołuje ciemnoŜółty kolor moczu. Barwnik Ŝółciowy moŜe nadać moczowi kolor zielonkawy. Nadmiar pitty moŜe powodować wysoką kwasowość
56

Vata

Pitta
Próba za pomocą kropli oleju

Kapha

Do probówki z moczem wpuścić kroplomierzem kroplę oleju sezamowego. JeŜeli kropla natychmiast się rozproszy, to znaczy, Ŝe choroba jest łatwa do wyleczenia. JeŜeli zatrzyma się w środku probówki z moczem, to wskazuje na chorobę trudną do wyleczenia. A gdy pójdzie na samo dno, to znaczy, Ŝe choroba jest bardzo cięŜka do wyleczenia. JeŜeli kropla rozleje się na powierzchni ruchem falowym, to wskazuje na zaburzenia vaty. JeŜeli rozleje się w róŜnych kolorach podobnych do tęczy, to wskazuje na zaburzenia pitty. JoŜoli rozpadnie się na drobne kropelki na powierzchni moczu, to wskazuje na zaburzenia kaphy. Normalny mocz ma charakterystyczny zapach. JeŜeli jednak mocz jest cuchnący, to wskazuje na obecność toksyn w organizmie. Zapach kwaśny powoduje wraŜenia piekące, wskazuje na nadmiar pitty. Zapach słodki wskazuje na moŜliwość cukrzycy. W tym wypadku, podczas oddawania moczu odczuwa się na skórze „gęsią skórkę". Piasek w moczu sygnalizuje prawdopodobieństwo kamieni w przewodzie moczowym.

57

AyuiwEdA moczu. Substancje, które pobudzają wydzielanie moczu, takie jak herbata, kawa, alkohol, równieŜ wzmagają pittę. JeŜeli organizm zatrzymuje wodę, wydzielanie moczu jest niedostateczne, a woda gromadzi się w tkankach. Ten stan z kolei oddziałuje na krew i podnosi jej ciśnienie. A więc, zrównowaŜone wydzielanie moczu jest bardzo waŜne dla utrzymania ciśnienia krwi i jej objętości. Teksty ayurvedyczne głoszą, Ŝe ludzki mocz jest naturalnym środkiem przeczyszczającym, odtruwa system z jadów i pomaga zarówno we wchłanianiu w jelicie grubym, jak i w usuwaniu kału. JeŜeli ktoś wypija filiŜankę moczu (ze środka strumienia) kaŜdego ranka, to pomaga tym w oczyszczeniu i odtruwaniu jelita grubego. Pocenie się jest produktem ubocznym tkanki tłuszczowej. Wydzielanie potu jest konieczne do regulowania temperatury ciała. Pot utrzymuje skórę w stanie elastycznym, utrzymuje florę w porach skóry, a takŜe czyni ją miękką i napiętą. Nadmierne pocenie się jest juŜ nieporządkiem, mogącym spowodować infekcję grzybiczną i ogranicza naturalną odporność skóry. Zaś niedostateczne pocenie się równieŜ ogranicza odporność skóry i powoduje, Ŝe staje się ona szorstka i łuszcząca; co wywołuje łupieŜ. Istnieje szczególny związek między skórą i nerkami, poniewaŜ wydzielanie wodnych odpadów naleŜy do funkcji tych dwóch organów. Tak więc pocenie się ma pośredni związek z formowaniem się moczu. Tak samo jak mocz, pocenie się jest związane z pittą. Ludzie w lecie pocą się obficie, ale ich wydzielanie moczu jest wtedy ograniczone, poniewaŜ produkty odpadowe są wydalane przez pocenie. W zimie wielu ludzi poci się mniej, a wydala więcej moczu. Nadmierne wydzielanie moczu moŜe spowodować zbyt małe wydzielanie potu, a nadmierne pocenie się moŜe być przyczyną ograniczenia ilości wydalanego moczu. Dlatego konieczne jest, aby wydalanie moczu i potu pozostawało w równowadze. Diabetycy, cierpiący na łuszczycę, zapalenie skóry i puchlinę wodną, są przykładem tych chorób, które są spowodowane brakiem równowagi w wydzielaniu moczu i potu z organizmu. Nadmierne pocenie się obniŜa temperaturę ciała i powoduje odwodnienie. Podobnie zbyt obfite wydalanie moczu powoduje odwodnienie, a takŜe sprawia, Ŝe ręce i stopy są chłodne.

I IKK l S

oHoiiobowy F. SIEDEM DHATUS

Ciało ludzkie składa się z siedmiu podstawowych i niezbędnych tkanek, nazwaanych dhatus. Sanskryckie słowo „dhatu" znaczy „element końcentrujący". Te siedem tkanek jest odpowiedzialnych za całą strukturę ciału. Dhatus podtrzymują funkcje róŜnych organów, systemów i waŜnych części ciała. Odgrywają równieŜ bardzo waŜną rolę w rozwoju i odŜywianiu ciała. Dhatus są równieŜ częścią biologicznego mechanizmu ochronnego. Z pomocą agni są one odpowiedzialne za działanie systemu odpornościowego. Gdy jedno dhatu zostaje uszkodzone, ma to wpływ na inne, kolejne dhatu, poniewaŜ kaŜde dhatu otrzymuje poŜywienie od poprzedniego dhatu. Oto siedem dhatus: 1. Rasa (plazma) zawiera składniki odŜywcze ze strawionego jedzenia i odŜywia wszystkie tkanki, organy i systemy. 2. Rakta (krew) rządzi utlenianiem wszystkich tkanek i Ŝywotnych Organów i podtrzymuje Ŝycie. 3. Mamsa (mięśnie) okrywa delikatnie Ŝywotne organy, wykonuj, ruch stawów i podtrzymuje fizyczną siłę ciała. 4. Meda (tłuszcz) utrzymuje elastyczność i nawilŜanie (lubrication and oiliness) wszystkich tkanek. 5. Asthi (kości) dostarczają podporę utrzymującą strukturę ciała. 6. Majja (szpik i nerwy) wypełnia puste przestrzenie kości i przenosi Impulsy sensoryczne i motoryczne. 7. Shukra i artav (tkanki rozrodcze) mieści w sobie zawartość wszystkich tkanek i odpowiada za rozmnaŜanie. Siedem dhatus pojmowane jest jako naturalny, biologiczny porządek kolejnego przejawiania się. Pokarm po strawieniu, nazywany odŜywczą plazmą - ahara rasa, zawiera składniki odŜywcze dla wszystkich dhatus. Ta odŜywcza plazma zostaje przetworzona i doŜywiona ciepłem kaŜdego poszczególnego dhatu, zwanym dhatu agni. Kasa zostaje przetworzona w rakta, która dalej przejawia się w ma-msa, meda itd. Ta transformacja wynika z trzech podstawowych działań: nawodnienia (składniki pokarmowe zostają przeniesione do sidmiu dbatus przez naczynia krwionośne), selektywności (kaŜde dhatu wydobywa J9

58

Wykres 4 KrąŜenie składników odŜywczych i przetwarzanie kolejnych dhatu

Ayuin/EcU

I'IKK is choRobowy

potrzebne dla siebie składniki pokarmowe, aby móc spełnić swoje fizjologiczne funkcje), bezpośredniego przetworzenia (gdy substancje odŜywcze przechodzą przez kaŜde dhatu, wytwarzany jest pokarm do formowania kaŜdego następnego dhatu). Te trzy procesy — nawadnianie, selektywność i transformacja - działają jednocześnie w formacji siedmiu dhatu. Te dhatus są odŜywiane i przetwarzane w celu podtrzymania normalnych fizjologicznych funkcji róŜnych tkanek, narządów i systemów. Gdy w równowadze vata-pitta-kapha zapanuje nieporządek, wszystkie dhatus są tym bezpośrednio dotknięte. W kaŜdym procesie chorobowym zostają bezpośrednio wywołane zaburzenia w dosza (vata, pitta, kapha) i wadliwe działanie dhatus. W celu podtrzymania zdrowia dhatus, naleŜy dbać o utrzymanie w równowadze vaty, pitty i kaphy przez zastosowanie odpowiedniej diety, ćwiczeń fizycznych i programu odmładzającego.

Siedem dhatus: 1) RASA (plazma) podtrzymuje występowanie menstruacji w macicy i laktacji w gruczołach mlecznych, 2) RAKTA (krew i czerwone krwinki) podtrzymuje ścięgna i naczynia krwionośne, 3) MAMSA (tkanka mięśniowa) - podtrzymuje mięśnie gładkie i skórę, 4) MEDA (tkanka tłuszczowa) - podtrzymuje tłuszcz podskórny i wydzielanie potu, 5) ASTHI (tkanka kostna) - podtrzymuje zęby, paznokcie i włosy, 6) MAJJA (szpik kostny, tkanka nerwowa) - podtrzymuje wydzielanie łez, 7) SHUKRA (nasienie, tkanka rozrodcza) - podtrzymuje działanie organów rozrodczych. 40 41

odkrył.kaŜda z nich ma swoje odrębne właściwości. energii męskiej i Ŝeńskiej. które manifestują się jako podstawowe właściwości. subtelna. Na przykład okres lata ma właściwości podobne do właściwości pitty. która równieŜ wykazuje podobne właściwości. jasne. vata ma 42 PITTA KAPHA VATA suchy lekki zimny szorstki delikatny ruchliwy gęsty rozpraszający PITTA oleisty przenikliwy gorący lekki ruchliwy płynny gorzko pachnący KAPHA cięŜki powolny zimny oleisty śliski gęsty miękki statyczny Elementy tridosza VATA powietrze + eter PITTA ogień + woda KAPHA ziemia + woda 45 . Zrozumiałe więc. przenikające i ruchome. Tablica obok ukazuje te dwadzieścia właściwości i ich działanie. MoŜna więc pojmować wszechświat w kategoriach wzajemnego oddziaływania przeciwstawnych sił. Według Ayurvedy istnieje dwadzieścia podstawowych właściwości. suche. sucha. Te przeciwstawne siły funkcjonują razem. podczas gdy działania wyraŜają energię kinetyczną. Wszechświat jako całość jest manifestacją dwóch najbardziej podstawowych przeciwieństw. A więc w porze roku. czyli energią kinetyczną. tępy . ruchoma. Ŝe w lecie pitta ulega wzmoŜeniu w ciele. Ŝe wszystkie substancje organiczne i nieorganiczne. tak samo jak myśli i działania. Wielki ayurvedyczny lekarz. poniewaŜ potencjalna energia właściwości staje się w końcu działaniem. gorąco — zimno. czyli gorące. wilgotny suchy). Te właściwości zawierają potencjalną energię.\VlA<<:iwości Tabela 3 Właściwości tridosza ROZDZIAŁ V Właściwości VATA Ayurveda zawiera w sobie subtelną medyczną naukę właściwości i jakości. pitta i kapha . Te właściwości nazywają się równieŜ gunas. Ŝe podobne powiększa podobne. Charak. powoli — szybko. zgodnie z zasadą. Vata.ostry. a substancje mające właściwości podobne mają tendencję do wzmagania odpowiadających im cielesnych humorów. Właściwości i działania są ze sobą ściśle powiązane. Vata jest jasna. Po dokładnej obserwacji wszechświata i człowieka. Charak wyróŜnił dwadzieścia podstawowych właściwości w dziesięciu przeciwstawnych parach (np. szorstka i zimna. posiadają określone właściwości.

Pojęcia rządzące farmakologią. Ŝe pacjent jest Ŝywą ksiąŜką i Ŝe dla poznawania swego fizycznego stanu trzeba ją czytać codziennie. ktoś jada gorący. to jaka będzie jego reakcja? Z powodu ostrego. Aby przeprowadzić dokładne badanie tętna. JeŜeli np. ma tendencję do wzmagania się w zimie. które ma w swoim ciele. Ayurveda uczy. Wreszcie kapha wewnętrzna. trzeba się nad tym głęboko zastanowić. JeŜeli jednak osoba ta będzie jadać cięŜki. lekarz staje 44 45 . jakie patologiczne procesy występują w organizmie. a jego mocz następnego dnia moŜe powodować pieczenie. twarzy. języka.AyuiwEdA tendencję do wzmoŜenia się w ludzkiej konstytucji. BADANIE TĘTNA Jak pokazuje (zamieszczony na następnych stronach) diagram. Dzięki wykrywaniu wczesnych objawów nierównowagi i chorobowych reakcji Organizmu moŜna z góry przewidzieć rodzaj przyszłej reakcji. Zbadanie właściwości jest doświadczeniem bardzo delikatnym i wymaga stałej uwagi. zimna. ROZDZIAŁ VI Diagnoza Na Zachodzie termin diagnoza odnosi się do stwierdzenia choroby na podstawie jej objawów. Natomiast w Ayurvedzie pojęcie diagnozy zakłada natychmiastowe rejestrowanie wzajemnego oddziaływania między porządkiem (zdrowie) a nieporządkiem (choroba) panującym w organizmie. tętno jest wyczuwane przy pomocy trzech palców: wskazującego. naturalnych skłonności konstytucjonalnych. paznokci i warg dostarczają nieznacznych. to po pewnym czasie cielesne cechy tej osoby zmienią się z vaty (lekkie) na kaphę (cięŜkie). Objawy choroby zawsze mają związek z zakłóceniem równowagi w tridosza. W ten sposób właściwości ciała mogą ulec zmianie mimo wrodzonych. pocenie się i pieczenie w ustach. Aby zrozumieć i docenić ayurvedyczne pojęcie właściwości. powodujący kaphę pokarm. podobnie jak kał. Ayurveda podaje bardzo dokładne metody rozpoznawania procesów chorobowych. kiedy te cechy dominują w zewnętrznym środowisku. Na przykład osoba vata ma w sposób naturalny nadmiar właściwości lekkich. ostry pieprz. co moŜe w rezultacie spowodować rozstrój. Tak więc regularnym kontrolowaniem wskaźników ciała moŜna wcześnie wykryć patologiczne objawy i podjąć środki zapobiegawcze. JeŜeli ktoś stale pobiera substancje przeciwstawne do tych. Codzienne obserwacje pulsu. ale uchwytnych wskazówek. Dzięki temu studiujący Ayurvedę moŜe dowiedzieć się. oczu. Proces chorobowy jest reakcją między cielesnymi humorami u tkankami. grząska i pochmurna. terapią i przygotowywaniem pokarmów opierają się w Ayurvedzie na zasadzie akcji i reakcji dwudziestu właściwości. środkowego i serdecznego. to te właściwości przeciwstawne staną się wreszcie dominującymi. Dzięki zrozumieniu tych właściwości moŜe być utrzymana równowaga w zakresie tridosza. która jest mokra. który hamuje lekkie właściwości ciała. A. cięŜka. potra-fimy przywrócić równowagę właściwym leczeniem. zanim wystąpią jakiekolwiek wyraźne symptomy. które narządy są osłabione i gdzie kumulują się dosza i toksyny. przenikliwego działania tego pokarmu doświadcza on natychmiast takich wraŜeń jak gorąco. JeŜeli raz zrozumiemy naturę nierównowagi.

chłodne. Od 80 do 100 uderzeń na minutę. skaczący. Gdy puls ten dominuje. jak ruchy Ŝaby. PołoŜenie palca serdecznego oznacza puls kapha. Gdy ten puls dominuje. regularny. PołoŜenie palca środkowego oznacza puls pitta. ten palec wyczuwa najsilniej. Rozluźnij palce. gorący. silny. ciepły. PołoŜenie palca wskazującego oznacza puls vata. szeroki. Od 70 do no uderzeń na minutę. częste. aby wyczuwać pojedyncze uderzenia tętna. wydatny. Jest aktywny. spokojny. aby wyczuwać uderzenia tętna. 1. Od 60 do 70 uderzeń na minutę. przypomina płynięcie łabędzia. 3. Wyczuwa równieŜ uderzenia pulsu jak poruszenie węŜa -szybkie. Trzymaj rękę lekko ugiętą i lekko zegnij nadgarstek. ślizgające się. Na wierzchu przyłóŜ palce tak. umiarkowany. Puls ten jest powolny. nieregularne. 46 47 . regularny. palec środkowy wyczuwa najsilniej.AyuiwEdA Diagram 2 Diagnoza na podstawie pulsu (nadi) I >i/MjNOZA identyfikacja pulsu Badanie pulsu. Gdy ten puls dominuje. palec wskazujący wyczuwa uderzenia silniej. słabe. 2. łagodny. podniecony.

49 48 . 6. Uderzenia pulsu korespondują nie tylko z biciem serca. po jedzeniu. najbardziej wyczuwalne są uderzenia pulsu palcem serdecznym. który dotyka miejsca pitta. który wyczuwa vatę. Dlatego teŜ ten rodzaj tętna nosi nazwę „węŜowego" pulsu i wskazuje na wzmoŜenie vaty w organizmie. dlatego najlepiej jest badać tętno po obu stronach ciała. masaŜu. po kąpieli lub stosunku płciowym. 2. przy piecu) lub wykonywanie męczących ćwiczeń. Prądy te krąŜą wraz z krwią. Gdy dominuje kapha. Miejsce. Pozycja palca wskazującego określa miejsce vata dosza. Na puls ma równieŜ wpływ przebywanie blisko źródła ciepła (np. wykrywa cielesne powietrze. aby zorientować się w zmiennych ruchach pulsu. Na przykład palec wskazujący. Tętna nie naleŜy badać po duŜym wysiłku. aby powierzchniowym dotykiem wyczuć działanie jelita grubego. będzie się poruszał jak skacząca Ŝaba. aby wyczuć uderzenia pulsu. takie jak wątroba. Gdy w konstytucji dominuje vata. podobne do ruchów węŜa. uderzające falami. Puls jest wyczuwalny silnie. Tętno moŜna mierzyć równieŜ na innych miejscach ciała (patrz diagram 3). Gdy w konstytucji dominuje pitta. na którym spoczywa palec środkowy. Będzie to tętno nieregularne i cienkie. 5. Przy tętnicy skroniowej tuŜ ponad skronią. rękę przy nadgarstku. który wyczuwa kaphę. palec wskazujący będzie wyczuwał puls silniej. 4. W celu zbadania własnego tętna trzeba chwycić swoją. ale równieŜ stan jego narządów. wykrywa ogień. Gdy zastosuje się nacisk silniejszy i głębszy. Palec środkowy. Przy tętnicy w pachwinie. Stąd jego nazwa „Ŝabi" puls. przechodząc przez podstawowe narządy. puls będzie silniejszy pod palcem środkowym. Następnie lekko wzmocnić nacisk palców. a jego ruchy przypominają płynącego łabędzia. nerki. serce i mózg. Będzie on wyczuwany jako aktywny i niespokojny. lekko zgiętą. Przy badaniu powierzchniowego i głębokiego pulsowania wraŜliwy badający potrafi określić stan tych organów. Na tętnicy grzbietowej stopy. związane z granicznymi prądami energii w ciele. Dzięki badaniu powierzchniowego i głębokiego pulsowania moŜna określić nie tylko konstytucję ciała.AyuRVE<k Diagnoza przed pacjentem i bada puls na jego obu nadgarstkach. Przy tętnicy promieniowej przy nadgarstku. Nazywa się on pulsem „łabędzim". ale równieŜ ujawniają waŜne miejsca szczytowe. Wskaźniki tętna zmieniają się od lewej do prawej strony. wodę. KaŜdy palec spoczywa w miejscu szczytowym elementu związanego z dosza tego miejsca (patrz rysunek ręki). Przy tętnicy szyjnej z boku szyi nad obojczykiem. 7. PołoŜyć trzy palce na nadgarstku tuŜ poniŜej kości promieniowej. określa miejsce pitta dosza. 3. Palec wskazujący spoczywa na prawym nadgarstku pacjenta. moŜna wyczuć równieŜ działanie Diagram 3 Punkty mierzenia pulsu PULS MOśNA BADAĆ: 1. a palec serdeczny. Przy tętnicy ramieniowej ną wewnętrznej stronie ramienia ponad łokciem. Przy tętnicy obok ścięgna Achillesa.

od jednego do dwóch lat . dziecko po urodzeniu 140. pęcherzyk Ŝółciowy. Przy głębszym dotknięciu: 1.AyUKVEdA Diagnoza Diagram 4 Diagram 5 Meridiany i pięć elementów podstawowych OGIEŃ WODA Puls i organy ZIEMIA Przy dotknięciu powierzchniowym: 1. chorzy . w czasie umierania -160. 7.^ JELITA 1 NERKI . jelito grube. osierdzie. 3.72. vata-pitta-kapha. 6. 6. po opalaniu się. 10. po masaŜu.95. po jedzeniu i piciu alkoholu. Przy dotknięciu powierzchniowym: 1. 9. 3. pęcherz. Szybkość tętna w zaleŜności od wieku: 1. jelito cienkie. 3. 3. 2. Przy głębszym dotknięciu: 1. od trzech do siedmiu lat . osoby starsze . 5. MOZG POWIETRZE PŁUCA ^r ^. dziecko w łonie matki 160.65. 2 wątroba. po siedzeniu blisko ognia. po kopulacji. 2. od ośmiu do czternastu lat -80. od urodzenia do jednego roku -130. 5. Ŝołądek. 3. w stanie głodu. dorośli przeciętnie . 4. płuca. 8. nerki. 2. 8. w czasie kąpieli. po cięŜkiej pracy fizycznej. 2. 7.120. 4. 2.100. Tętna nie naleŜy mierzyć w następujących sytuacjach: l. 3. śledziona. serce.

Ŝe w grubym jelicie jest wzmoŜona vata. to wskazuje na nadmiar Ŝółci w woreczku Ŝółciowym lub zaburzenia wątroby. a głębszym naciskiem stan wątroby. moŜna nauczyć się. JeŜeli głęboki puls jest silny. Palec serdeczny przy dotknięciu powierzchniowym ujawnia stan pęcherza. róŜne części języka mają związek z róŜnymi częściami ciała. powierzchnię.NO/A płuc. podczas gdy działanie serca moŜna wyczuć przy głębszym nacisku. czyli niedostatek krwi w ciele. idei i uczuć. Język suchy znamionuje ubytek w dhatu rasa (osocze). 54 i 55). język suchy nie czuje smaku. Jest on równieŜ niezbędnym organem mowy. oznacza to anemię. W róŜnych porach dnia moŜna wyczuwać zmiany w uderzeniach pulsu. JeŜeli jest niebieski (z wyjątkiem sytuacji. myśli. 55 . Gdy wyczuwa się wyraźny puls przy powierzchniowym badaniu prawej strony nadgarstka palcem wskazującym. codziennej praktyki. wyraźny. Język czerwony lub Ŝół-to zielony wskazuje na rozstrój pitty. Obserwuj jego wielkość. spoczywający powierzchniowo na lewym nadgarstku pacjenta. 53. obwód. a głębokie dotknięcie pozwala wyczuć harmonijne relacje vata-pitta-kapha. DIAGNOZA NA PODSTAWIE JĘZYKA Język jest organem smaku i mowy. a głębszy nacisk ujawnia stan śledziony. brzegi i kolor. Jak widać na diagramie (s. Biały nalot na języku wskazuje na rozstrój kaphy i nagromadzenie śluzu. Spójrz na swój język w lustrze. gdy jest się głodnym lub gdy doznaje się szoku. MoŜna równieŜ zauwaŜyć zmiany tętna po oddaniu moczu. Opanowanie tej techniki badania tętna wymaga stałej.AyuiwEdA I )i/u. Obserwując takie zmiany. Środkowy palec spoczywający na prawym nadgarstku moŜe wykryć stan woreczka Ŝółciowego dotknięciem powierzchniowym. Smak moŜemy wyczuwać tylko językiem wilgotnym. JeŜeli na pewnych miejscach języka 52 Jest to odbicie lustrzane języka. JeŜeli jest Ŝółtawy. Badanie tego waŜnego organu ujawnia całokształt tego wszystkiego. JeŜeli jest blady. Powierzchniowym naciskiem palca środkowego bada się działanie Ŝołądka. pojęć. to znaczy. to wskazuje na przekrwienie płuc. a zabarwienie ciemnobrązowe (sygnalizuje rozstrój vaty. gdy ktoś zjadł akurat jagody) to oznacza jakieś uszkodzenie serca. co się dzieje w ciele. Diagram 6 Diagnoza na podstawie języka (jihva) Objaśnienia: Odbarwienie i (lub) wraŜliwość poszczególnych miejsc na języku wskazują na zaburzenia w organie odpowiadającym temu miejscu czy obszarowi. Palec wskazujący. naleŜy patrzeć na nie jak na własny język w lustrze. słuŜącym do wymawiania słów. Palec serdeczny wyczuwa osierdzie (zewnętrzna powłoka serca) przy badaniu powierzchniowym. przy głębszym nacisku rejestruje funkcjonowanie nerek. podczas gdy język blady wskazuje na ubytek w dhatu rakta (czerwone krwinki). jak naleŜy odczytywać puls. kształt. > kręgosłup B. wykrywa działanie jelita cienkiego.

ta toksyny są w jelicie grubym.. Linie i zmarszczki na twarzy ujawniają wiele. zapadnięcia lub wzniesienia. Ŝe uczucia zatrzymane są\ w śledzionie. Pionowa linia między brwiami po prawej si ronie wskazuje.w postaci linii biegnącej przez jego środek. ObłoŜony język wskazuje na toksyny w Ŝołądku. Poziome zmarszczki na czole wskazują na głęboko zakorzenione zmartwienia i troski... to wskazuje na osłabienie nerek. Ŝe te właśnie narządy są chore. to znaczy. Na języku znajdują teŜ odzwierciedlenie uczucia . C. to znaczy. Obserwuj starannie róŜne części własnej twarzy w lustrze. 55 54 . Ŝe organizm nie przyswaja Ŝelaza lub kwasu foliowego. to wskazuje. wskazuje to na słabe wchłanianie jelitowe. Ujawnia się to na twarzy. w cienkim lub grubym jelicie.Ayum/EdA I >l/U.NOM wraŜliwe jelito grube zaburzenia nerek słabe serce ból w dolnej części krzyŜa . JeŜeli tylko tylna część języka jest obłoŜona. JeŜeli ta linia jest po lewej stronie. a trawienny metabolizm nie działa prawidłowo z powodu niskiego poziomu agni. w części szyjnej (przełamana linia środkowa) (przełamana linia środkowa) (przełamana linia środkowa) słabe płuca (depresja) bronchit (piana) zapalenie płuc (brązowe) MA odbarwienia. JeŜeli w organizmie jest jakiś nieporządek lub choroba. Jeśli ta linia jest zakrzywiona. w części środkowej . Ŝe uczucia twoje zostały stłumione w wątrobie. Odbarwienie twarzy o kształcie motyla na nosie i policzkach tuŜ poniŜej regionu nerek (por. DIAGNOZA NA PODSTAWIE TWARZY nieprzyswajanie Ŝywności (ślady zębów) toksyny w okręŜnicy (białe) toksyny w jelicie długim (białe z czerwonym obwodem) chroniczne rozstrojenie vaty w okręŜnicy (spękania) głęboko zakorzenione stan emocjonalny obawy lub lęki wzdłuŜ linii kręgosłupa (drŜenia) (linia w środku) Twarz jest zwierciadłem umysłu. a odpowiadającej linii kręgosłupa. to toksyny są w Ŝołądku i jelicie cienkim.. Na przykład jeŜeli na brzegu języka są widoczne Odciski zębów. Gdy dolne powieki są podpuchnięte. diagram 7) oznacza. moŜe to świadczyć o skrzywieniu kręgosłupa. jeŜeli środkowa.

kolor i kontury wargę. kształt. Powtarzające się przypadki stanów zapalnych na brzegach warg wskazują na opryszczkę (liszaj) i chroniczny rozstrój pitta. 4. róŜowe. W przy-padku Ŝółtaczki wargi stają się Ŝółte. Na konstytucję wskazuje teŜ kształt nosa. Ŝe w ciele dominuje vata. 56 zmartwienia linia wątroby (tłumiony gniew) linia śledziony nerka trawienie 57 . u której jest| zwolniony metabolizm (o konstytucji kapha) zatrzymuje (w tkan-kach) wodę i tłuszcz. gładkie i bardzo błysz-czące. paznokcie. Przyjrzyj się swoim paznokciom. kształt.ti. JeŜeli na wargach występują liczne jasnobrązowe plamki. DIAGNOZA NA PODSTAWIE PAZNOKCI Według Ayurvedy paznokcie są produktami ubocznymi kości. to wskazuje na odwodnienie i roz-strój vata. mocne. W przypadku anemii wargi są białe. E. Gdy paznokcie są grube. Nerwowość i lęk równieŜ powodują suchość i drŜenie warg.. wargi stają się niebieskosine. to znaczy.AyuRVE<l/\ |l|. uzyskać większej wagi dlatego jej policzki staną się płaskie i zapadnięte. 3. 1 1. JeŜeli zaś są miękkie. JeŜeli paznokcie są suche. wtedy dominuje kapha. i jej policzki są pulchne. Nos ostry moŜe wskazy-wać na pittę. Osoba. zakrzywione. obserwuj ich wielkość. oczy jak samo na wargach moŜna znaleźć odbicie zdrowia lub choroby róŜnych narządów. Odbarwienia róŜnych miejsc na wargach wskazują na zaburzenia w odpowiadających im narządach (patrz diagram 8). DIAGNOZA NA PODSTAWIE WARG Podobnie jak na innych częściach ciała (np. delikatne. łatwo zginające i lekko lśniące. powierzchnię i kontur. NaleŜy obserwować rozmiar. 2. twarz. 5. JeŜeli są one suche i szorstkie. wtedy dominuje pitta. to wska-zuje na osłabione trawienie lub obecność robaków w odbytnicy. W wyniku nałogowego palenia wargi stają się brązowe.N<>/A Diagram 7 Diagnoza na podstawie twarzy Na ogół osoba o konstytucji vata nie moŜe utyć. W zaburzeniach pracy serca. szorstkie i łatwo się łamią. powierzchnię. kruche czyli łatwo się łamiące. język. spo-wodowanych brakiem tlenu. Zwróć teŜ uwagę. a nos zakrzywiony — na vatę ». czy są one elastyczne. nos zakończony tępo — na kaphę. miękkie i delikatne.

Biała plamka na palcu serdecznym wskazuje na odkładanie się wapnia w nerkach. to znaczy. oczy czerpią swoją energię z podstawowego elementu — ognia. Czasem paznokcie stają się wypukłe i bulwiaste. to oznacza. wskazują zazwyczaj na dominację vaty w ciele. a zbytnia czerwoność wskazuje na nadmiar czerwonych ciałek we krwi. często przymruŜone. Według Ayurvedy. wskazują na konstytucję kapha.na zakłócenia vaty. Paznokcie blade znamionują anemię. Poprzeczne rowki na paznokciach ujawniają niewłaściwe odŜywianie lub zadawnioną chorobę. Brązowe kropki to sygnał chronicznej niestrawności. piękne. Białe plamki na paznokciach wskazują na brak cynku i wapnia. Wargi suche i spękane wskazują na odwodnienie i rozstrój vaty. Ŝe wapń odkłada się w płucach. Niebieskosine świadczą o słabym sercu. 58 . PodłuŜne linie na paznokciach wskazują na złe przyswajanie w przewodzie pokarmowym. Ŝe w jelitach jest nie przyswojony wapń. Gdy paznokcie mają kształt łyŜeczki. Ta energia ognista powoduje wraŜliwość oczu na światło. naleŜy patrzeć na nie jak na własne usta w lustrze. KaŜdy palec i kciuk odpowiadają jednemu narządowi ciała. Ŝe wątroba jest słaba. JeŜeli spojówka jest blada. a palec wskazujący płucom. wskazuje to na anemię. Mały palec odnosi się do serca. Dlatego ludzie o konstytucji pitta. Palec środkowy ma związek z jelitem cienkim. Oczy pitta są błyszczące. Ŝe utrzyma się w nich kropla wody. to oznacza brak Ŝelaza w organizmie. Nadmierne mruganie wskazuje na głęboko ukrytą nerwowość i niepokój lub lęk. F. są tak wklęsłe. często mają oczy nadwraŜliwe na światło. Blade wargi są oznaką anemii. wraŜliwe na światło. Oczy duŜe. ze skłonnością do czerwienienia białka i tendencją do krótkowzroczności. JeŜeli plamka jest na wskazującym palcu. Opadająca górna powieka wskazuje na poczucie zagroŜenia. mogą teŜ oznaczać obecność robaków w okręŜflicy. a jeŜeli Ŝółta. a to wskazuje na słabe płuca i serce. to znaczy. lęku lub braku zaufania . Paznokieć kciuka odpowiada mózgowi i czaszce. a palec serdeczny z nerkami. JeŜeli plamka jest na palcu środkowym. Paznokcie Ŝółte wskazują na słabą wątrobę lub Ŝółtaczkę. świadczy to o zaburzeniach gruczołu tarczycy. a kapha grube i wilgotne. 59 Jest to lustrzane odbicie ust. DrŜenie warg jest oznaką istnienia lęków i obaw.AyuwEcm Diagram 8 I )i/X(JNOZA Diagnoza na podstawie warg (ostha) Objaśnienie: Wargi vata są cienkie i suche. atrakcyjne. co nazywa się maczugowatością. mający obfitość ognia w ciele. Pęcherzyki lub wrzodzianki na wargach wskazują na rozstrój pitty. DIAGNOZA NA PODSTAWIE OKA Oczy małe. Wargi pitta czerwone. JeŜeli oczy są wypukłe.

miękkie. PółksięŜyc czerwony jest sygnałem niewydolności serca. Paznokcie Ŝółte wskazują na słabą wątrobę. Rzęsy rzadkie i tłuste. wraŜliwe na światło. Białkówka jest mętna. a niebieskie na słabe płuca i serce. delikatne Objaśnienie: Kolor paznokci moŜe być oznaką określonych zaburzeń. piękne i wilgotne. złe przyswajanie a tęczówka blada. łamliwe Kapha grube. a tęczówka czerwona lub Ŝółtawa. Paznokcie blade są oznaką anemii. oznacza to niedomaganie wątroby. ostre. podczas gdy tęczówka jest ciemna. Białkówka oka jest bardzo biała. JeŜeli półksięŜyc (półokrągły u podstawy paznokcia) jest niebieski. niebieska lub czarna. zielono-brązowa lub czarna. Vata Pitta Kapha Rozstrój vata (ogryziony paznokieć) nerwowość niedoŜywienie Rozstrój agni Rozstrój vata (schodkowa powierzchnia) (podłuŜne pręgi) Oczy vata są małe i nerwowe z opadającymi powiekami oraz suchymi i rzadkimi rzęsami. błyszczące. Oczy kapha są duŜe. słabe serce płuca mało prany (maczugowate zniekształcenie paznokcia) chroniczny kaszel rozstrój kapha (dziób papuzi) chroniczna gorączka lub długotrwała choroba (bruzda poprzeczna) . mocne Pitta róŜowe.AyuiwEdA Diagram 9 I>IA<JNOZA Diagram 10 Diagnoza na podstawie paznokci Diagnoza na podstawie oczu Vata kruche. z długimi. Oczy pitta są średniej wielkości. gęstymi rzęsami.

Zapalenie spojówek rozstrój pitta Brak wapnia. nadmiar soli i cukru uszkodzenie stawów stwardnienie naczyń krwionośnych (biały krąg dookoła tęczówki) chroniczna infekcja płuc rozstrój kapha (guzowate zakończenie paznokcia) Artretyzm (mała tęczówka) niedobór wapnia lub cynku (białe plamki) 61 60 .

to świadczy o nadmiernym spoŜywaniu cukru i soli. powodują nierównowagę. strach. potu. które. Gniew. bez wcześniejszego usunięcia z ustroju toksyn odpowiedzialnych za chorobę. mianowicie: palpację.AyURVE(JA NaleŜy równieŜ badać kolor. zazdrość. Jak mówiliśmy w czwartym rozdziale. wydzielanie chorobotwórczych toksyn. osłuchiwanie i wywiad. Mała tęczówka wskazuje na słabe stawy. plwociny. alopatia czy inne). choroba jest wynikiem ich nierównowagi. Objawowa poprawa w stanie chorego moŜe być wynikiem leczenia powierzchownego. W wyniku tego juŜ w młodych latach zaczyna się tłumić wyraŜanie naturalnych uczuć. JeŜeli dokoła tęczówki jest biały krąg. wątroby. kręgarstwo. masaŜ. to wskazuje na stany zwyrodnieniowe stawów. nerek. akupunktura. Istnieją dwa rodzaje ayurvedycznego leczenia: usuwanie toksyn i neutralizowanie toksyn. Ponadto są badania serca. nerwowość. Stawy będą wtedy trzeszczeć i trzaskać. jak i emocjonalnym. WYZWOLENIE EMOCJONALNE Zajmijmy się najpierw czynnikami emocjonalnymi. HOZDZIA& WM Leczenie Wszelkie ayurvedyczne leczenie zmierza do ustalenia równowagi między cielesnymi humorami vata-pitta-kapha. zachłanność i Ŝądza są powszechnymi ludzkimi emocjami. niepokój. pojawią się bóle i artrelyzm. Nauka Ayurvedy zaleca konieczność wyzwolenia tych emocji. opukiwanie. Brązowoczarne plamki na tęczówce wskazują na nie wchłonięte Ŝelazo w jelitach. mowy i fizjonomii. będzie tylko wpychaniem toksyn głębiej do tkanek. czyli psychologicznymi. A w średnim wieku moŜe to być równieŜ sygnał jakiegoś cielesnego urazu. Oba mogą być stosowane zarówno na poziomie fizycznym. jednak na podstawową przyczynę choroby nie ma wpływu i dlatego problem ujawni się znowu w tej samej lub innej postaci. aby nie ujawniać tych negatywnych uczuć. A. Ayurveda stosuje równieŜ środki badania klinicznego. moczu. jeŜeli pozostają stłumione. śledziony. 62 65 . Zgodnie z pouczeniami Ayurvedy. JeŜeli ten biały krąg jest bardzo wyraźny (szczególnie u osób w średnim wieku). Jednak większość ludzi uczy się w dzieciństwie. rozpoczęcie kaŜdej formy leczenie (stosowanie leków. wielkość i kształt tęczówki. stolca. Oprócz technik diagnostycznych wymienionych na poprzednich stronach.

osobom starszym. Vaman naleŜy wykonać rano (czas kapha). 2) ilości wymiotów (średnio litr). JeŜeli kuracja vaman jest nie wskazana. wypadnięcia odbytnicy. korzeń mniszka lekarskiego. gazów. wtedy moŜna od razu zastosować virechan. pościć i nie tłumić naturalnych odruchów. Środki do stosowania zabiegu: senes. co jeszcze bardziej wzmocni kaphę w Ŝołądku. otręby. MoŜliwe przeciwwskazania: nie zaleca się stosowania dzieciom. krwawienia z górnych dróg oddechowych. ostrego stanu gorączkowego. Przygotowanie do tego zabiegu polega na robieniu okładów i smarowaniu olejem brzucha i odbytnicy. Skuteczność tego zabiegu zaleŜy od: 1) liczby wymiotów (minimum 4 razy). wątrobę i śledzionę. Cieple okłady na piersi i plecy spowodują Ŝe kapha ulegnie stopieniu. sól. zaburzenia trawienne. aŜ stolec stanie się tłusty albo poczuje się nudności. kardamon. olej rycynowy. mleko krowie. Wskazania: zabieg ten zalecany jest w przypadkach kaszlu. Potem chory powinien usiąść na wysokim krześle i spokojnie popijać miksturę lukrecji z miodem lub napar z kłączy tataraku. tatarak. NaleŜy równieŜ stosować dietę dla kaphy. jelito cienkie. eliminowaniem śluzu i złogów. w wypadku osłabienia. cukrzycy. Wcześnie rano naleŜy zjeść ryŜ z jogurtem z duŜą ilością soli. utraty apetytu. głodu. krwawienia. stanie przygnębienia. epilepsji. sól. Virochan jest oczyszczeniem pitty i usunięciem toksyn z krwi. objawów astmy. w przypadku osłabienia. kawern w płucach. sok z mango. okręŜnicę. Przygotowanie do wymiotów: Trzy dni wcześniej naleŜy wypić dwa lub trzy razy w ciągu dnia filiŜankę oleju. powtarzającego się zapalenia migdałków. Wtedy chory powinien pocierać język. anemii. Ŝółtaczka. skaza moczanowa. tak długo aŜ w wymiotach pojawi się Ŝółć. oddawania moczu. Po wypiciu wywaru powinny wystąpić nudności. nasienie kulczyby (strychnas nux vcmica). niestrawności. w wychudzeniu. obrzęków limfatycznych. otyłości. dla wywołania wymiotów. kawerny w płucach. zatrucia. nerki. kału. chorób skóry. krwawienia z górnych dróg oddechowych. choroby serca. niskiego poziomu agni. grypy. suszone śliwki. Ŝołądek. Emetyki: lukrecja. Przeciwwskazania: nie zaleca się dzieciom. zaziębienia. wrzodowego zapalenia okręŜnicy. tzn. chronicznej niestrawności. Po skończeniu naleŜy odpoczywać. menstruacji. ciąŜy. MoŜna ją zastosować w trzy dni po kuracji vaman. utrzymujące się podwyŜszenie temperatury. wycieńczenia. hemoroidy. starcom. 65 64 . Virechan oczyszcza gruczoły potowe. choroby zatok. Wskazania: choroby skóry. nudności. siemię lniane. rodzynki. kichania i kaszlu. aby wzmocnić element kaphy w organizmie. robaki. biegunki obcego ciała w Ŝołądku.AyuRVEdA I u /UNIE Wykres 5 Eliminacja przez górne drogi trawienne (vaman) Kuracja przeczyszczająca (virechan) Eliminacja przez dolne drogi trawienne Wykres 6 Vaman jest oczyszczeniem kaphy.

Ŝółć w jelitach. osłabienia lub wypadnięcia odbytnicy. biegunki. lecznicza (z uŜyciem lekarstw) lewatywa. Pacjent nie powinien jadać pokarmów wzmagających dominujący u niego humor lub powodujących nierównowagę trzech humorów (więcej szczegółów na temat diety w rozdziale 8). Dla takiego leczenia Ayurveda zaleca pancha karma. naleŜy być tego całkowicie świadomym: przyglądać się temu uczuciu. Ayurvedyczne leczenie w takich przypadkach polega na stosowaniu środków przeczyszczających (virechan). zadyszka. STOSOWANIE (YIRECKAN) ŚRODKÓW PRZECZYSZCZAJĄCYCH B. Ani wtedy gdy w Ŝołądku jest jakieś obce ciało. Skutecznym środkiem przeczyszczającym dla konstytucji vata i pitta jest szklanka gorącego mleka z dodatkiem dwóch łyŜeczek masła (patrz Dodatek C. Gdy przyjmuje się środki przeczyszczające. Taka lewatywa jest doskonałym środkiem leczniczym w przy67 . ani w stanie wycieńczenia. zawiść i zachłanność z kaphą. Na przykład gdy pojawia się gniew. zakłócona zostanie praca nerek. spowodowanego przez pittę. chronicznej niestrawności. gdy stłumi się gniew . chronicznych dolegliwościach zatok i powtarzających się atakach zapalenia migdałków. Z tej obserwacji moŜna dowiedzieć się o naturze gniewu. 3. zapalenie skóry lub trądzik. a następnie naleŜy pocierać język. cukrzycy. wymioty Ŝółcią lub Ŝółtaczkę. moŜe to wywołać wysypkę alergiczną. Środków przeczyszczających nie powinny uŜywać osoby o niskim poziomie agni ani w stanie ostrej gorączki. Ayurveda naucza. Najpierw wypija się trzy lub cztery szklanki naparu z korzeni lukrecji lub kłącza tataraku. w wątrobie lub w jelitach. „Pancha" znaczy pięć. wytwarzającej śluz. kaszlu. Lecznicze wymioty są równieŜ wskazane przy chorobach skóry. a „karma" znaczy działanie lub proces. kapha w Ŝołądku lub nagromadzenie gazów w jelicie grubym. obrzękach. Są to procesy oczyszczające ciało. epilepsji (między atakami). a gdy Ŝądzę i zachłanność . która wzmaga kaphę. Gdy stłumi się strach. takich jak nadmiar śluzu w klatce piersiowej. Następnie naleŜy pocierać język dla wywołania wymiotów. środki przeczyszczające lub rozwalniające. moŜna wypić dwie szklanki słonej wody. Strach jest skojarzony z vatą. Ten środek przeczyszczający przyjmowany wieczorem pomaga w wydaleniu nadmiaru Ŝółci z organizmu. umysł i uczucia. rozładować go. 2. 1. zatorach limfaktycznych. chronicznym przeziębieniu. poniewaŜ jego działanie wzmaga ruch perystaltyczny w jelicie grubym. ani po lewatywie. Ŝądza. LEWATYWA (BA8TI) Ayurvedyczne leczenie lewatywą (basti) polega na wprowadzeniu do odbytu takich leków jak olej sezamowy. LECZNICZE WYMIOTY (YAMAN) W przypadku przekrwienia płuc. przepisy). Ze wszystkimi negatywnymi emocjami moŜna postępować w ten sam sposób. Taki zabieg przeczyszczający moŜe zupełnie zlikwidować problem nadmiaru pitty.praca wątroby. waŜne jest kontrolowanie diety.AyURVEdA I M /iiMie Ayurvedyczne techniki postępowania z negatywnymi odczuciami to obserwacja i wyzwolenie. gniew z pittą. przed umyciem zębów. Zastój. PANCBA KARMA Zabieg fizycznego eliminowania stosuje się przy licznych schorzeniach. ayurvedyczne leczenie polega na terapeutycznych wymiotach w celu wyeliminowania nadmiaru kaphy. zabiegi lecznicze w obrębie nosa i oczyszczanie krwi. cięŜkiego zaparcia lub) krwawienia z odbytnicy albo gruźlicy. a następnie kazać mu odejść. chroniczną gorączkę. aby pobudzić odruchy wymiotne albo teŜ: rano. zaziębienia lub astmy. a zatoki staną się czyste.serce i śledziona. Na przykład napar z liści senesu działa łagodnie przeczyszczające Jednak u ludzi o konstytucji vata taki napar moŜe spowodować kolkę. powodującego powtarzające się ataki bronchitu. 66 Gdy wydziela się i gromadzi nadmiar Ŝółci w woreczku Ŝółciowym. Te pięć podstawowych procesów to: wymioty. olej tatarakowy lub ziołowe wywary. chronicznej astmie. Gdy tylko śluz zostanie usunięty. brak tchu znikną. jak ono się rozwija od początku do końca. pacjent natychmiast poczuje ulgę. Do tego celu moŜe słuŜyć wiele ziół rosnących w Stanach Zjednoczonych. Ŝe moŜna wyzwolić się od wszystkich negatywnych uczuć przez uświadomienie ich sobie.

2) enema z naparu ziołowego . cukrzycy. wywar z lukrecji wymieniony w rozdz. bólu serca. Jest ona odpowiedzialna za zatrzymanie lub eliminowanie kału. a takŜe osobom starszym I dzieciom poniŜej siedmiu lat. biegunki. czuciowe i motoryczne. hemoroidach. zapaleniu odbytnicy. migrenowym bólu głowy. zaburzeń seksualnych. Zabieg ten pomoŜe odblokować uczucia. kamieni nerkowych. niskim poziomie agni.AyuiwEcU I II /INJE Wykres 7 Kuracja enemą . Ŝółci i innych wydzielin. chociaŜ lepiej zatrzymać ją dłuŜej. 3) enemy pokarmowej nie stosować przy cukrzycy. artretyzm. wzdęcia. 68 * . chronicznej gorączki.1 filiŜanka ciepłego mleka. Prana podtrzymuje funkcje czuciowe i motoryczne. Stąd zabiegi związane z odbytem odnoszą się do Asthi Dhatu. nosie. 2) enemy z wywaru ziołowego nie stosować przy osłabieniu. otyłości. Wewnętrzne tkanki nosa są delikatne. duszności. W tym celu naleŜy mały palec zanurzyć w maśle (ghee). PoniewaŜ 69 Vata jest głównym czynnikiem przejawiania się choroby. biegunkę. reumatyzm i skaza moczanowa. stosunkach płciowych. o ile to moŜliwe. Rodzaje enemy: 1) enema olejowa -1/2 do 1 filiŜanki ciepłego oleju (przy chronicznym zaparciu). bólu serca. zatkaniu zatok. a następnie wsunąć go do nosa. zaniki mięśni. zatokach luli głowie usuwa się przez moŜliwie najbliŜszy otwór. Zarówno olejowa. niestrawności. ból głowy. zaziębienia. jak i ziołowa lewatywa powinna być zatrzymana przez co najmniej 30 minut. Wskazania: zaparcie. Nos jest bramą do mózgu i do świadomości . jeŜeli pacjent cierpi na biegunkę lub krwawienie z odbytu. która je odŜywia. paraliŜu. bólu pleców i szyi oraz nadkwaśności. 3) enema pokarmowa . aby nie skaleczyć błony śluzowej. 4. jedzeniu. Vata jest bardzo aktywną zasadą chorobotwórczą. otyłości. Przeciwwskazania: 1) enemy olejowej nie stosować przy cukrzycy. związanych z nią jest co najmniej osiemdziesiąt róŜnych dolegliwości. silnego bólu brzucha lub wycieńczenia.1/2 filiŜanki wywaru z Ŝywokostu (zob. czkawce. Lecznicze oczyszczenie nosa pomaga w naprawianiu nieporządku prany. cukrzycę lub silną anemię. a basti jest doskonałym środkiem leczniczym na 80% z nich. biegunce. ischias. artretyzm. obrzęku. Lewatywy z wywarów ziołowych nie naleŜy stosować w przypadku ostrej gorączki.prana. czyli Ŝyciowa energia. OCZYSZCZANIE NOSA (NASYA) Nadmiar cielesnych humorów zgromadzonych w gardle. oddziałując na wyŜsze funkcje mózgowe. sięgając tak głęboko. obrzęku gruczołów limfatycznych. jako to jest moŜliwe. Oddychanie moŜna poprawić równieŜ przez masaŜ nosa. zwykłego przeziębienia. konwulsjach i niektórych dolegliwościach oczu i uszu. chrypce. kaszel. Lewatywa z oleju nie powinna być Musowana przez osoby mające chroniczną niestrawność. Wiele zaburzeń vata leczy się lewatywą. takich jak kości i koryguje zamieszania vaty. z przepisami pod hasłem lukrecjowe ghee). skaza moczanowa.lewatywą (basti) Eliminacja przez dolne drogi trawienne padku nieporządku vaty. po piciu alkoholu ani w czasie ciąŜy i menstruacji. wchodzi do ciała wraz z oddechem wdychanym przez nos. Błona śluzowa okręŜnicy ma związek z wewnętrzną powłoką kości (okostna). Masować powoli wewnętrzne ścianki nosa. moczu. wycieńczenie. Vata zlokalizowana jest w okręŜnicy. ciąŜy. Dlatego kaŜdy zabieg leczniczy dotyczący odbytu wnika w głębsze warstwy tkanek. wymiotów. Oczyszczenie nosa jest wskazane przy suchości nosa. przy skłonności do omdlenia. Przynosi ulgę w przypadku zaparcia. naleŜą do nich ischias. powiększeniu śledziony. ale bywa umiejscowiona równieŜ i w kościach. reumatyzm. dlatego przedtem naleŜy obciąć krótko paznokieć małego palca. Zabiegów nosa nie naleŜy stosować po kąpieli. Leczniczej lewatywy nie naleŜy stosować. rozstrój nerwowy.

rumień lub trądzik. Dlatego przy wielu schorzeniach pitta upust małej ilości krwi z Ŝył zmniejsza napięcie spowodowane obecnością toksyn we krwi. takich jak imbir i czarny pieprz. pacjent powinien wziąć środek przeczyszczający. świerzb. ćwiczenia gimnastyczne. sproszkowane drzewo sandałowe oraz sproszkowany korzeń kurkumy i tataraku. obrzęku i osłabienia. jogurtu i potraw kwaśnych. W ten sposób zostają uwolnione uczucia zablokowane w drogach oddechowych. Doznawanie głodu i pragnienia. mają we krwi działanie toksyczne. egzema. aby utrzymać czystość krwi. Dlatego w pewnych chorobach krwi naleŜy tych pokarmów unikać. poprawi się sposób oddychania. Wypijanie tego naparu kaŜdego dnia przyczyni się do oczyszczenia krwi. takich jak alergia. Niektóre substancje. Przy chorobach przenoszonych przez krew. trądzik. chroniczne swędzenie. Najlepszym środkiem na oczyszczenie krwi jest napar z korzeni łopianu. ostrych ziół. powodując choroby. a następne* Zabieg ten powinien być wykonywany tylko przez lekarza. takich jak rumień i trądzik. 70 go dnia wieczorem rozpocząć kurację naparem z korzeni łopianu. soli. Puszczanie krwi nie jest zalecane (są przeciwwskazania) w przypadkach anemii. Na choroby krwi skuteczne są takŜe: sok z owoców granatu. co ma równieŜ wpływ na poprawę wzroku. C. Palca nie naleŜy wpychać siłą. takie jak nadmiar cukru. takich jak pokrzywka. sok pomarańczowy oraz szparagi. Nie zaleca się go równieŜ dzieciom i osobom starszym. MoŜna stosować ten zabieg kaŜdego dnia rano i wieczorem. Jest ono równieŜ skuteczne w przypadkach powiększenia wątroby i śledziony. PUSZCZANIE KIWI (RAUTA MOKSZA) Toksyny wchłaniane do krwi z przewodu pokarmowego krąŜą potem po całym ciele. Mogą ujawnić się pod skórą lub w stawach. masaŜ powinien być wykonywany ruchem powolnym w kierunku ruchu wskazówek zegara na początku. Gdy uczucia zostaną wyzwolone. Uśmierzanie powoduje neutralizowanie toksyn przez rozniecanie agni i stymulowanie trawienia przez głodówkę.* Upuszczenie krwi stymuluje równieŜ antytoksyczne substancje w krwiobiegu. Pitta przejawia się w produktach odpadowych krwi. W takich przypadkach potrzebne jest eliminowanie toksyn i oczyszczanie krwi. W ten sposób toksyny zostają zneutralizowane. UŚMIERZANIE Dla eliminowania najpowaŜniejszych toksyn stosuje się środki uśmierzania (szamana). Inne czyszczące krew zioła to: szafran. a potem w kierunku odwrotnym. 71 .AVURVECIA LECZENIE większość ludzi ma skrzywioną przegrodę nosową. Toksyny moŜna neutralizować równieŜ przy uŜyciu gorących. Napar przyrządza się z jednej łyŜeczki sproszkowanego korzenia łopianu zalanej szklanką wrzącej wody. co wzmacnia mechanizm immunologiczny w systemie krwionośnym. 5. z jednej slrony nosa masaŜ len będzie łatwiejszy niŜ z drugiej. i przy skazie moczanowej. lcukoderma. kąpiele słoneczne i siedzenie na świeŜym powietrzu. MoŜna je stosować po upuszczeniu krwi. to skuteczne środki neutralizowania toksyn. umoŜliwiając skuteczną kurację wielu chorób krwi i kości. Puszczanie krwi (rakta moksza) zalecane jest przy powtarzających się atakach chorób skórnych. a więc toksyny krąŜą we krwi przy wielu zakłóceniach pilly. rumień.

Zima jest porą kapha. Wtedy nie jest wskazane jadanie potraw gorących. wtedy moŜna wybrać odpowiednią dla siebie dietę. Te pokarmy wzmagają kaphę. a ponadto czy są one lekkie. Ta wiedza Ŝycia ofiarowuje kaŜdemu swobodę odzyskania zdrowia za pomocą zrozumienia swego ciała i jego potrzeb. a wtedy będziesz wyraźnie odczuwał smak. kiełki i kurczęta są korzystne dla ludzi o konstytucji kapha. 75 72 . Strzałki skierowane w dół wskazują pokarmy. takie jak ryba i mleko. Są równieŜ pewne pokarmy. Na przykład suszone owoce. dla osób o konstytucji vata poŜądane są słodkie owoce. WaŜne równieŜ są takie tradycyjne praktyki jak joga i ćwiczenia oddechowe oraz zrozumienie dla duchowych praktyk. groch i zielona sałata wzmagają vatę. Wzrost pitta dosza powodowany jest jadaniem ostro przyprawionych potraw. kwaśnych owoców. I odwrotnie. melony. kokosy. gdy wiatr jest ostry i suchy. które ograniczają pittę to: mango. soczyste czy suche. 77) jest lista pokarmów zdrowych lub szkodliwych dla kaŜdej konstytucji. słone. Strzałki do góry obok kaŜdej kategorii pokarmów wskazują. to znaczy. Wzrost kapha dosza powodują: banany. przynosi zimno i śnieg. jogurt i wołowina. które zmniejszają humor. jak się je. pomidory. mięso i mleko. gdy temperatura jest wysoka. Nie powinny więc być spoŜywane w nadmiarze przez osoby o konstytucji vata. W tym okresie powinno się unikać zimnych napojów. wytwarzają się toksyny. wiśnie i pomarańcze. które wzmagają vatę. trawiennym ogniem cielesnym. Skoncentruj swój umysł i bądź w pełni świadomy smaku spoŜywanego pokarmu. kwaśne owoce i mleko. bananów. Przy rozwaŜaniu diety. Ŝe twój trawienny ogień został rozniecony. sprawą podstawową dla zachowania zdrowia jest przestrzeganie zdrowej diety i odpowiedni tryb Ŝycia. banany. Gdy czujesz się głodny. melony. takiego jak telewizja. umysł i świadomość. Pokarmy. W połączeniu z innymi pokarmami tworzą one zatory i mogą uniemoŜliwić przyswajanie w jelitach. czerwona kapusta. jeŜeli jesteś głodny. wytwarzające ciepło czy zimno. lodów. pomarańcze. szparagi i grzyby. gruszki. NaleŜy brać pod uwagę smak pokarmów (słodkie. Według Ayurvedy. Bardzo waŜne jest więc. waŜnymi czynnikami są jakość i świeŜość pokarmów. awokado. to płyn roznieca enzymy trawienne i agni zostanie pomniejszone. A gdy wtedy pijesz. jabłka. i nie pij. płynne czy stałe. dopóki nie jesteś spragniony. rozmowa czy czytanie. nasiona słonecznikowe. ryŜ basmati. granaty. PrzeŜuwaj z miłością i współczuciem. Nie jedz. Nie jedz. Takie następstwa powodują nierównowagę tridosza.DIETA ROZDZIAŁ VIII Dieta Ayurveda naucza. Jedząc powinno się siedzieć prosto i unikać odwracania uwagi. papaja. czy cięŜkie. kwaśne. poniewaŜ one powodują wzmoŜenie pitty. Ŝurawina. sera i jogurtu. mogących tworzyć harmonię i szczęście. lody. Jesienią. kiełki. masła. których nie powinno się jadać razem. To właśnie jedzenie Ŝywi ciało. i nie pij. daktyle. gorzkie. Dietę naleŜy dobierać stosownie do indywidualnej konstytucji. Ŝe te substancje powodują wzmoŜenie odpowiedniego czynnika. W tabeli (str. Ponadto większość melonów powinno się jadać osobno. wołowina. W czasie lata. Przy wyborze diety naleŜy równieŜ brać pod uwagę porę roku. orzechów. w atmosferze jest więcej vaty. W tym okresie powinno się unikać suszonych owoców. W tej porze roku dominuje pitta. SpoŜywanie pokarmów powinno być regulowane stanem agni. Ŝe kaŜdy człowiek moŜe wyleczyć się sam. Jednak suszone owoce. pokarmów wysokobiałkowych i innych. a taki pokarm jest dobry dla osób mających odpowiednią konstytucję. ziemniaki. dopóki nie poczujesz się głodny. JeŜeli rozumie się związek zachodzący między konstytucją a właściwościami róŜnych pokarmów. Gdy niezgodne pokarmy spoŜywane są razem. ludzie mają skłonność do nadmiernego pocenia się. śliwki. orzechy kokosowe. ostre i pikantne. pomidorów i czosnku. gdy jesteś spragniony. brązowy ryŜ. ostrych i cierpkich. winogrona. papaja i produkty mleczne. zielona sałata.

WaŜne jest. Te same ograniczenia co do długości postu dotyczą osób o konstytucji pitta. a poniewaŜ nie ma pokarmu do strawienia. dwadzieścia i więcej dni. Jedzenie staje się wtedy trucizną. Post zalecany jest przy gorączce. Ŝe w czasie postu moŜna uŜywać pewnych ziół. KaŜdego dnia postu naleŜy wypijać około półtora litra rozcieńczonego soku z wodą. Ilość jedzenia spoŜytego podczas jednego posiłku powinna mieć objętość dwóch garści. Przyprawy pomagają rozniecać agni. większej jasności widzenia i pojmowania oraz otwierającej się świadomości. wtedy nie odczuwa się smaku w sposób właściwy. Jakkolwiek sok owocowy nie powinien być przyjmowany podczas posiłków. poniewaŜ jedzenie jest medytacją. Będą wtedy odczuwać przyjemne wraŜenie wzrastającej lekkości. nerwowość i osłabienie. Wskazany jest równieŜ wtedy. JeŜeli agni jest osłabione. WaŜne jest równieŜ. Jadanie w taki sposób będzie odŜywiać twoje ciało. która wypala toksyny. a ponadto daje czas Ŝołądkowi na przygotowanie się na przybycie przeŜutego pokarmu. Takie postępowanie przyczynia się do oczyszczenia i wzmoŜenia agni. takich jak imbir. Jednak ludzie kapha mogą przestrzegać postu przez dłuŜszy czas. gdy post trwa zbyt długo i powoduje strach. pijąc tylko ciepłą wodę. Natomiast zimna woda ochładza agni. wtedy soki trawienne zostaną rozcieńczone. Ayurveda naucza. KaŜdy kęs powinien być przeŜuwany co najmniej 32 razy. pomagają rozniecać agni. a vata (cielesne powietrze) jest równie lekka. powiększając element ognia w ciele. której potrzebuje ciało. kto go spoŜywa. trzeba zastanowić się nad indywidualną konstytucją poszczącego. piętnaście. WzmoŜona pitta powoduje psychofizyczne reakcje gniewu. JeŜeli jednak pewna ilość wody zostanie wypita po ukończeniu posiłku. Przejadanie się powoduje równieŜ wytwarzanie dodatkowych toksyn w przewodzie pokarmowym. Picie duŜych ilości wody ma wpływ na trawienie. Ŝe dla konstytucji vata dobry jest sok z winogron. Tak więc element vata zostaje osłabiony wtedy. WaŜne jest więc. zaparciu lub bólach artretycznych. Post dłuŜszy niŜ cztery dni wzmaga pittę. DiETA A. gdy w jelicie grubym są toksyny lub ama. aby w tym czasie nie przeciąŜać agni. MoŜe być przyjmowana w postaci soków owocowych. Smak pokarmu zaleŜy od agni. a jedna trzecia powietrzem. W razie niestrawności naleŜy zastosować post. ostre właściwości i pomagają neutralizować toksyny w systemie. a dla kapha sok z jabłek. Osoba o konstytucji vata nie powinna pościć dłuŜej niŜ trzy dni.Ayum/EdA Smak nie pochodzi z pokarmu. duŜy wpływ ma klimat. śołądek osoby jadającej nadmiernie duŜo rozciąga się jak balon. on wynika z doświadczenia tego. WaŜną rolę w utrzymaniu równowagi w ciele odgrywa woda. a trawienie utrudnione. nienawiści i zawroty głowy. to woda jest potrzebna przy jedzeniu. nie biorąc pod uwagę swojej konstytucji. JeŜeli podejmuje się post na sokach owocowych. które mają wartość leczniczą ze względu na swoje palące. JeŜeli są przyjmowane w postaci naparów. dla pitta sok z granatów. agni powoli wypala zalegające toksyny w jelitach. jedna trzecia wodą. pieprz turecki i curry. W czasie postu powinno się obserwować swoją fizyczną siłę i wytrzymałość. UmoŜliwia to wykonanie pracy enzymom trawiennym w ustach. ile pokarmu zjada się naraz. Powinno się jadać i pić w sposób zdyscyplinowany i regularny. aby jeść nie spiesząc się. czarny pieprz. Na Zachodzie ludzie czasem poszczą dziesięć. a gorąca woda nektarem. którą organizm musi z wysiłkiem eliminować. GŁODÓWKA Zanim rozpocznie się głodówkę. Nadmiar wody moŜe spowodować zatrzymanie jej w tkankach i przyrost wagi. Jedna trzecia Ŝołądka powinna być wypełniona jedzeniem. niepokój. Poprawi się u nich klarowność i zdolność rozumienia. podobnie jak oczyszczać ciało i wzbogacać smak pokarmu. W czasie postu system trawienny odpoczywa. Podczas postu ogień trawienny roznieca się. zanim zostanie połknięty. trawiennego ognia. JeŜeli stają się one wyraźnie gorsze. naleŜy przerwać post. zaziębieniu. umysł i świadomość. dlatego lodowato zimna woda jest trucizną dla systemu. Woda przyjmowana razem z posiłkiem staje się nektarem. Niejedzenie wzmaga lekkość w ciele. to warto pamiętać. i równieŜ przedłuŜy Ŝycie. Ŝołądek rozciąga się i domaga dodatkowej porcji jedzenia. Ten brak zrozumienia wymogów konstytucjonalnych moŜe mieć szkodliwe następstwa. który wspomaga trawienie. JeŜeli zjada się więcej. 75 74 . Jedząc powinno się popijać małe łyki wody. Na ilość wody.

mającej chronić przed przeziębieniem.Ayum/EdA Di ETA Dla normalnego. takie duŜe dawki witamin mogą spowodować nierównowagę w dosza. Szczegółowe przystosowanie do indywidualnych wymogów musi uwzględniać jeszcze inne czynniki. zaczyna chorować z powodu tego samego deficytu. poziom dosza itp. a zaleŜność od witamin z zewnątrz. alergiczne reakcje na pewne pokarmy. a pod słowem „tak" powodują zrównowaŜenie dosza. poniewaŜ nie są w stanie trawić prawidłowo. asymilować i wchłaniać jednocześnie tych syntetycznych i naturalnych witamin. 76 77 . szczególnie ogromnych ilości witaminy C. siłę agni. Ludzki organizm ma zdolność wytwarzania witamin. moŜe spowodować nadmiar witamin w organizmie. Pokarmy wymienione pod słowem „nie" powodują wzmoŜenie dosza. B. których potrzebuje. UmoŜliwia to odpoczynek systemu trawiennego. Wielu ludzi. bez zwaŜania na indywidualną konstytucję i kondycję agni. np. WITAMINY Na Zachodzie przyjmowanie witamin traktowane jest jako środek dający lub podtrzymujący zdrowie. porę roku. JeŜeli jednak nie bierze się pod uwagę indywidualnej konstytucji. Tabela 4 Wskazówki dotyczące pokarmów odpowiednich dla podstawowych typów konstytucjonalnych Uwaga: Wskazówki te mają charakter ogólny. którzy jako uzupełnienie swojej diety regularnie biorą witaminy i mineralne substancje. któremu chcą zapobiec. czyli hiperwitaminozę. Lekarze przepisują swoim pacjentom przyjmowanie witamin kaŜdego dnia. zdrowego człowieka post na ciepłej wodzie (1-2 1 dziennie) jest wskazany co najmniej raz na tydzień.

kardamonu.AyURVEdA DiETA Vata Pltta ROŚLINY STRĄCZKOWE: Ŝadne strączkowe z wyjątkiem fasoli mung. canamonu. tofu i soczewicy (biata i czerwona) ORZECHY 1 NASIONA: moŜna jeść wszystkie w małej ilości Ŝadnych oprócz kokosowych orzechów oraz nasion słonecznikowych i pestek dyni SŁODYCZE: wszystkie oprócz białego cukru wszystkie oprócz melasy i Ŝadnych oprócz nie przetworzonego miodu PRZYPRAWY: wszystkie przyprawy Ŝadnych przypraw oprócz kolendry. kurkumy i odrobiny czarnego pieprzu wszystkie oprócz soli Ŝadnych orzechów i Ŝadnych nasion oprócz słonecznikowych i z dyni wszystkie oprócz soczewicy wszystkie oprócz soi. koperku. czarnej soczewicy i fasoli kidney i fasoli mung Kapha miodu 78 79 .

Ŝe istnieje wiele innych substancji. Kwaśny smak ma kwaśne vipak. Natomiast smaki słodki. gorzki i cierpki. Te pojęcia odnoszą się do subtelnych zjawisk. przechodzące przez usta. które jest odczuwane natychmiast lub później. Kiedy jakaś substancja spoczywa na języku. Gdy substancja ta zostaje połknięta i przechodzi do Ŝołądka. język musi być wilgotny. czyli dhatus. RównieŜ przykład prabhav.powietrze i eter. Na przykład najbardziej nawet skrobiowy pokarm. mających związek ze smakiem i gorącym lub zimnym oddziaływaniem pokarmów. podczas gdy virya odnosi się do ich gorących i zimnych efektów. Te trzy pojęcia (rasa. kwaśnym i słonym. Substancje o smaku słodkim. virya i vipak. która podaje ogólne reguły dla określania rasa. Spróbuj osuszyć swój język. gorzki i cierpki. słonych i ostrych. czyli wyjątku. virya i vipak. lecz takŜe do wszystkiego. jest słodki. kamieniami. to wraŜenie gorąca lub zimna. Pokarm ma równieŜ pewien wpływ na organizm juŜ po strawieniu. poniewaŜ one wzmagają cielesną wodę.słodkie (vipak) 81 .SlMAk ROZDZIAŁ IX Smak Podstawowym elementem dla zmysłowego doświadczenia smaku jest woda. Aby odczuć smak substancji. virya i vipak odnoszą się nie tylko do pokarmów i ziół. Dla percepcji smaku konieczny jest język wilgotny. a smaki ostry. Ayurvedyczna farmakologia opiera się na rasa. uŜywa terminu prabhav. kwaśny . słony. ogólnie rzecz biorąc. Tabela 5 Rasa A. virya i vipak wszystkich substancji. po przeŜuciu i strawieniu. a nawet umysłem i uczuciami.powietrze i ziemię. gorzki i cierpki są dla nich bardzo korzystne. Ŝołądek oraz cienkie i grube jelito. Właściwości te moŜna zrozumieć tylko za pośrednictwem indywidualnego doświadczenia. gorzki . Ludzie o konstytucji vata powinni unikać nadmiaru substancji gorzkich. słodkie i słone smaki mają słodkie vipak. wywołują wraŜenia róŜnych smaków i temperatury. VIRYA I VI1»AK Ayurvedyczna farmakologia opiera się na pojęciach rasa. Nie będziesz mógł poczuć jego smaku. które wzmagają cielesny ogień. vipak) wpływają bezpośrednio na tri-dosza. włącznie z perłami. Pojęcia rasa. kwaśny. jest wymieniony dla kaŜdego smaku. Smak słodki zawiera elementy ziemi i wody. nazywa się on vipak. gorzki i cierpki mają ostre vipak. Smak ostry zawiera ogień i powietrze. virya. a następnie połoŜyć na nim trochę cukru lub pieprzu. kwaśnym i słonym są dobre dla osób o konstytucji vata. HASA. Powinny wybierać pokarm ostry. wywołuje następnie właściwości ogrzewające lub Chłodzące tych substancji. które wzmacniają powietrze i mają skłonność do wywoływania gazów. a cierpki . Istnieje sześć rodzajów smaku: słodki. Cha-rak. minerałami. czyli vipak. które mają w ciele specyficzne. czyli wyjątek od reguły. 80 słodkie kwaśne słone ostre gorzkie cierpkie Virya zimne gorące gorące gorące zimne zimne Vipak słodkie kwaśne słodkie ostre ostre ostre Prabhav miód .gorące (virya) granaty . Osoby kapha powinny unikać pokarmów o smaku słodkim. virya i vipak. Rasa i vipak mają więc bezpośrednie odniesienie do smaków i subwencji. Organiczne i nieorganiczne substancje. Doznanie virya.ziemi i ognia. Dla potwierdzenia tego działania ayurvedyczny lekarz. ostry. staje się słodki. Te sześć podstawowych smaków pochodzi od pięciu elementów.zimne (virya) kurkuma . który dosłownie oznacza specyficzne działanie bez względu na rasa. ostrych i cierpkich. słony wody i ognia. metalami. Tak więc. czyli działanie. Ludzie o konstytucji pitta powinni unikać substancji kwaśnych.gorące (virya) cytryna — zimne (virya) tamari . kolorami. PoniŜej jest tabela. pierwsze wraŜenie tego smaku nazywa się rasa.zimne (virya) cebula . nazywa się virya. nie wyjaśnione działanie. a takŜe na odŜywianie i przetwarzanie tkanek cielesnych. W codziennej obserwacji moŜna zauwaŜyć. tak Ŝe jego smak po strawieniu.

Zasypiać przed dziesiątą wieczorem. dokonać wypróŜnienia. wygodnie leŜąc na plecach z wyciągniętymi rękami i nogami. koncentrując się na zjadanym pokarmie. gardło i oczyścić je. Po posiłkach pójść na krótki. piętnastominutowy spacer. najlepiej przed wschodem słońca. Do oczyszczenia języka moŜna uŜyć srebrnej skrobaczki. Nie jeść śniadania później niŜ o ósmej rano. Jeść powoli. A. nos. Dlatego osoba o konstytucji pitta powinna sypiać na prawym boku. Śniadanie moŜna zjadać po ćwiczeniach i medytacji. Po kąpieli nałoŜyć wygodne ubranie. regulujący wszystkie działania. zaleŜnie od indywidualnej konstytucji. Głodówka raz w tygodniu dla zredukowania toksyn w organizmie. Po przebudzeniu oddać stolec i mocz. Po tym zbadaniu wypić szklankę cieplej wody. czyli słoneczną. Ten zabieg słuŜy do masaŜu języka. Aby uzyskać maksimum korzyści z tych codziennych praktyk. czyli księŜycową. Myć ręce przed i po jedzeniu. trzeba koniecznie być przez cały czas świadomym przepływu energii. Po ćwiczeniach odpoczywać. obiad przed zachodem słońca. a prawa strona energię męską. a lunch przed południem. WzmoŜenie energii słonecznej moŜe wytwarzać w ciele pitta. Spanie na lewym boku zaleca się osobom o konstytucji vata i kapha.Sryl ŜyciA i poiUAdEk disiiA ROZDZIAŁ X Styl Ŝycia i porządek dnia Według Ayunedy. Następnie obejrzeć język. takie jak pora wstawania rano i czas rozpoczynania oczyszczania ciała i medytacji. Myć zęby szczotką po posiłkach. Zalecane są pewne zwyczaje związane ze snem. pozycja ciała w czasie snu i oddychanie w tej pozycji ma duŜy wpływ na konstytucję i na równowagę energii w ciele. JeŜeli ktoś śpi zawsze na lewym boku. i oddychać dolną częścią brzucha. Poczujemy się wtedy świeŜo i raźno. Najlepiej jest mieć dzienny regulamin. Najlepiej połoŜyć się do łóŜka przed dziesiątą wieczorem. oczy. co pozwala oczyścić nerki i jelito grube. W dziennym rozkładzie zajęć waŜne są równieŜ ćwiczenia oddechowe. Następnie naleŜy natrzeć ciało oliwą (olejem) i wziąć kąpiel. będących odpowiednikami róŜnych miejsc na języku. PoniewaŜ lewa strona u kaŜdego człowieka zawiera energię Ŝeńską. odpowiednie do ćwiczeń i medytacji. Dwanaście oddechów pranajamy rano lub wieczorem daje świeŜość umysłu i ciała. Naturalne Ŝycie codzienne jest Ŝyciem dostosowanym do indywidualnej konstytucji. Kąpać się codziennie dla uzyskania wraŜenia świeŜości. PORZĄDEK DNIA • • • • • • • • • • • • • Budzić się przed wschodem słońca. Masować dziąsła kaŜdego dnia palcem umoczonym w oleju sezamowym. jak równieŜ zewnętrznych organów. to wywiera nacisk na energię księŜycową i wzmaga energię słoneczną. umyć zęby i wypłukać usta. Na przykład dla ludzi o konstytucji vata polecany jest masaŜ olejem wieczorem. Powinno się wstawać wcześnie rano. co się dzieje w odpowiednim organie ciała. codzienne zajęcia odgrywają dla zdrowia bardzo waŜną rolę. co moŜe wskazywać na to. 85 . Jeść w milczeniu. Przestrzeganie lego rozkładu zajęć powoduje przepływ energii wewnątrz ciała i w zewnętrznym środowisku. Przy oglądaniu języka moŜna dostrzec na nim patologiczne zmiany. i o ile to moŜliwe. ZALECENIA DLA TWÓRCZEGO I ZDROWEGO śYCIA 1. 82 Do rozkładu moŜna dodać jeszcze inne praktyki.

• NieświeŜy oddech moŜe wynikać z zaparcia. złego trawienia. • Nacieranie podeszew stóp olejem sezamowym przed snem przynosi spokojny sen. • Woda przetrzymywana w miedzianym naczyniu lub z miedziakami w środku dobra jest na wątrobę i śledzionę. 85 . • Osuszać włosy natychmiast po umyciu. Nadmiar rozmów rozprasza energię i wzmaga vatę. • Długa głodówka jest niezdrowa. • Unikaj wysiłku fizycznego. czkawki i gazów. takich jak oddawanie stolca. kaszlu. HIGIENA FIZYCZNA • W miarę moŜliwości patrzeć rano na promienie wschodzącego słońca przez pięć minut dziennie. aby zapobiec chorobom zatok. świeŜego imbiru ze szczyptą soli poprawi apetyt. • Picie wody tuŜ przed jedzeniem lub zaraz po jedzeniu źle wpływa na trawienie. • MasaŜ olejem pobudza krąŜenie krwi i usuwa nadmiar vaty. • Przejadanie się jest niezdrowe. • Szklanka surowego ciepłego mleka z imbirem. oczy i nos. moczu. Zachłanność. aby poprawić wzrok.AyuRvedA Sryl ŜyciA i poRZAdek diMiA 2. Zmartwienie osłabia serce. • Głęboki sen i spokojny umysł daje smarowanie głowy olejem. takiego jak joga i bieganie podczas menstruacji. • Drzemka po lunchu wzmaga kaphą i podnosi wagę ciała. powoduje rozstrój vata. • Wypijanie nadmiaru wody moŜe spowodować otyłość. DIETA I TRAWIENIE • 1 łyŜeczka utartego. • Nie spać na brzuchu. • Wzrok poprawia równieŜ patrzenie rano i wieczorem przez 10 minut na spokojnie palący się płomień. wypijana przed spaniem. 3. ziewania. Ŝądza i przywiązanie wzmagają kaphę. • Seks bezpośrednio po jedzeniu jest szkodliwy. • Seks w czasie menstruacji jest szkodliwy. 84 • LeŜenie na plecach przez 15 minut (sawasana) uspokaja umysł i odpręŜa ciało. • Czytanie w łóŜku jest szkodliwe dla wzroku. • Seks oralny i analny jest niehigieniczny. • Długie paznokcie są niehigieniczne. niedbałości o higienę jamy ustnej i obecności toksyn w okręŜnicy. • Powtarzająca się masturbacja moŜe uszkodzić ciało (rozstrój vata). • Picie lassi (maślanka) ze szczyptą imbiru lub sproszkowanego kminku poprawia trawienie. • Wyłamywanie stawów moŜe być szkodliwe dla ciała (powoduje rozstrój vata). odŜywia ciało i uspokaja umysł. • Niemiły zapach ciała wskazuje na obecność toksyn w ustroju. powoduje rozstrój vata. Nienawiść i gniew wytwarzają w ciele toksyny i wzmagają pittę. • W czasie gorączki nic nie jeść. • Nie powstrzymywać naturalnych impulsów ciała. HIGIENA PSYCHICZNA • • • • • Strach i nerwowość rozpraszają energię i wzmagają vatę. kichania. • Picie nadmiaru zimnych napojów obniŜa odporność i powoduje nadmiar śluzu. pić tylko herbatkę (napar z imbiru). 4. • Ciągłe pieczenie nosa i odbytu moŜe być oznaką obecności robaków w ciele. • Silne wydmuchiwanie nosa moŜe uszkodzić uszy. • ŁyŜeczka ghee z ryŜem poprawia trawienie. • Po stosunku płciowym gorące mleko z surowym nerkodrzewem i cukrem pobudza siłę i podtrzymuje energię seksualną.

Dlatego moŜna wykazać. pokrzywka. bronchit i zapalenie gardła. a takŜe trochę cięŜki. W czasie 87 . godziny. spoiste. Lepiej jest jadać w dzień. We wrześniu. Wiosna. Słońce ma związek z ludzką świadomością. północ i świt. która rządzi kaphą. W połowie ranka kapha powoli przechodzi w pittę. Ludzie pitta i vata powinni jadać śniadanie. Śniadanie powinno się zjadać wcześnie rano. jest czasem vata. to do dziewiątej wieczorem Ŝołądek jest juŜ pusty. kiedy świeci słońce. a księŜyc z umysłem. ale równieŜ fazy księŜyca i przepływ energii słonecznej. We wczesnym okresie wiosny wzmaga się kapha. cielesne humory są w nieustannym ruchu. są szczytowe godziny pitta. minuty. poniewaŜ słońce jest przyjacielem człowieka. Istnieje równieŜ podział czasu w obrębie dnia: ranek. Wczesnym wieczorem. Człowiek czuje się lekki. świeŜy. znów jest czas vata. podobnie jak materię. październiku. Z powodu zdominowania przez kaphę człowiek czuje się w tym czasie energiczny. I podział roku na pory roku. Ranek. chmur i niskiej temperatury. południe. Istnieją pomiary do odmierzania tego ruchu: sekundy. od około godziny szóstej do dziesiątej. czyli przemijaniem. JeŜeli obiad zjada się o szóstej po południu. i w tym okresie panuje przeziębienie. KsięŜyc jest boginią wody. rumień i zapalenie skóry. Wzrastanie lub opadanie tych trzech humorów w ciele jest związane z okresami czasu. ale równieŜ pory roku mają związek z ruchami tridosza. pitta i kapha. a poniewaŜ vata tworzy ruch. Podobnie jak czas. oparzenia słoneczne. który powoduje przemiany w zakresie zdolności uczuciowych i umysłowych. wieje wiatr i temperatura spada. okres chłodnego powietrza. moŜna mierzyć. miesiące i lata. Nie tylko pory dnia. inercji i osłabionej energii. a w późniejszej części wiosny pitta. wieczór. Jest to czas śniegu. Między ruchem tridosza a ruchem. aby pozostawały w zgodnym rytmie z tridosza. gdy człowiek czuje się aktywny. białe. Jadanie późno w nocy zmienia zupełnie chemizm ciała. pobudzając takie zaburzenia pitta jak letnia biegunka. Popołudnie. od wschodu słońca do godziny dziesiątej. Substancja czasu porusza się. Najlepszą 86 A. W tym okresie roku dominuje vata. między dziesiątą a jedenastą rano. jest czasem kapha. JeŜeli pory posiłków są zmienione tak. SŁOŃCE I KSIĘśYC Pojęcie czasu obejmuje nie tylko pomiary zegara i kalendarza. w których zostaje strawiony pokarm. Od dziesiątej rano do drugiej po południu jest czas. dni. lekki i pręŜny. od dziesiątej wieczorem do drugiej po północy. natomiast ludzie kapha nie powinni jadać śniadań. znów jest czas kapha. Wcześnie rano.CZAS porą do zjedzenia lunchu jest początek czasu pitta. Wczesną wiosną nagromadzona zimowa kapha skrapla się i powoli wysycha. Zima trwa od grudnia do lutego. okres od marca do maja. przed wschodem słońca. kaszel. Właściwości księŜyca to: chłodne. zapalenie oczu. mniej więcej między godziną siódmą a ósmą rano. głodny i gorący. to znaczące zmiany wystąpią równieŜ w codziennym trybie Ŝycia. ROZDZIAŁ XI Czas Czas. marzenia senne teŜ. od drugiej aŜ do zachodu słońca. listopadzie liście opadają. ludzie budzą się i wydalają resztki pokarmowe (mocz i kał). czasu istnieje określony związek. gdy wydziela się pitta i wzrasta głód. Gorąco późnej wiosny wzmaga gorąco pitty w ciele. sen jest niespokojny. powolne i gęste. tak Ŝe po obudzeniu człowiek nie czuje się wypoczęty. Uświadomienie sobie tych zmian pomaga utrzymać związek z przepływem energii w środowisku zewnętrznym i wewnętrznym. jest przerwą między zimą a latem. poniewaŜ jedzenie w czasie kapha powoduje wzmoŜenie kaphy w ich ciele. tygodnie. Wszystkie te zmiany mają związek z cielesnymi humorami. Ŝe zmiany w czasie dnia i pory roku wywołują zmiany w cielesnych humorach vata. Taka pogoda powoduje wzmoŜenie kaphy. popołudnie. zaparcie. Następnie. a sen w nocy głęboki i spokojny. Są one równieŜ właściwościami kaphy.

Ze wszystkich pojęć czasu czas astrologiczny ma największe znaczenie dla ludzkiego systemu nerwowego ze względu na potęŜny wpływ planet na umysł. ASTUOLOGIA Czas obejmuje równieŜ ruchy planet. ludzie cierpiący np. czerwona planeta. Ayurveda naucza. jądra i jajniki. takie jak wzrost toksyn we krwi. kaszel. i Mars wpływa na funkcjonowanie wątroby i zaburzenia powstające w tym zarządzie. gruczoł krokowy. ciało i świadomość. przezię88 89 . a takŜe pokrzywkę i trądzik. które moŜe wzmagać kaphę.AyuiwEcU C/AS pełni księŜyca w ciele wzmoŜona jest kapha. PoniewaŜ energia słońca ma związek z pittą. artretyzm. podczas gdy Merkury rządzi rozsądkiem i jego zaburzeniami. Okres ten jest czasem pitta. €. ma związek z krwią i wątrobą. Starość jest czasem vata. Jedynym pokarmem dziecka jest mleko matki lub mleko krowie. ale równieŜ cyklami ludzkiego Ŝycia. zadyszkę. B. na epilepsję związaną z pittą mają w tym czasie więcej ataków. a w zewnętrznym środowisku element wody. W tym czasie powszechne są schorzenia pittę. Wrzód Ŝołądka i ropne zapalenia wyrostka robaczkowego nasilają się pod wpływem Marsa. jest przypływ. dorosłość i starość. Planety mają ścisłe odniesienia do narządów ciała. Wątroba jest siedliskiem Ŝółci. Mars. Ten okres czasu kapha trwa od urodzenia do szesnastu lat. którą charakteryzuje ogień . Planeta ta moŜe powodować takŜe inne choroby pitty. takie jak przekrwienie płuc. powodujący nadmiar wody we wszystkich formach Ŝycia. gdy jednostka jest aktywna i pełna Ŝywotności. Ŝe są trzy waŜne okresy Ŝycia ludzkiego: dzieciństwo. wycieńczenie. utratę pamięci i zmarszczki. W czasie nowiu księŜyca wzmaga się energia słoneczna. Dorosłość obejmuje lata od szesnastu do pięćdziesięciu lat. W czasie pełni księŜyca ludzie cierpiący na astmę i epilepsję związane z kapha mają więcej ataków. Saturn jest takŜe silną planetą. Ruch czasu w indywidualnym Ŝyciu łączy się z cyklem vata-pitta-kapha.pitta. FAZY LUDZKIEGO śYCIA Czas rządzi nie tylko ruchami planet. Jego energia powoduje np. W tym czasie wzbiera woda w oceanie. Wenus jest odpowiedzialna za zaburzenia nasienia. bienie i wydzielanie śluzu. KaŜda planeta ma związek z określoną tkanką ciała. Do schorzeń starszego wieku zalicza się drŜenie. Dzieciństwo jest czasem kapha i dlatego dzieci mogą częściej zapadać na choroby kapha. osłabienie mięśni i wycieńczenie. a kobiety w czasie menstruacji mają większe bóle.

aby dziecko otrzymywało mleko matki w celu rozwinięcia siły biologicznej. zaburzenia prany mogą powodować nierównowagę ojas i tejas i vice versa. Pitta rządzi trawieniem i odŜywianiem. Ghee pomaga do wzmoŜenia ojas. która kontroluje Ŝyciowe funkcje przy pomocy prany. Na poziomie psychologicznym ojas odpowiada za współczucie. Równowaga ojas jest niezbędna do zachowania biologicznej siły i odporności. pokój i twórczość. Tridosza odgrywają bardzo waŜną rolę w podtrzymywaniu zdrowia komórek i długowieczności. rozmiękczenie kości i stawów oraz drętwienie kończyn. 90 91 . Przez pranajamę. Fizjologiczne funkcjonowanie serca jest równieŜ rządzone przez prane. dziecku trudno będzie przeŜyć. które jest źródłem tych substancji mineralnych. dlatego równieŜ odmłodzenie musi mieć miejsce na poziomie komórkowym. co powoduje degenerację. to naturalna inteligencja ciała. Prana jest Ŝyciową energią. która rządzi równowagą hormonalną. Właściwa dieta. Przez osiem miesięcy ciąŜy ojas wędruje do płodu z ciała matki. Jest odpowiedzialna za samoodporność systemu i za umysłową inteligencję. ogólne osłabienie. rządzi wszystkimi funkcjami Ŝyciowymi.DtuqowiEczNOŚć Siedzibą prany jest głowa i prana rządzi całą wyŜszą działalnością mózgową. Tak jak ojas jest konieczna na początku Ŝycia. która przeprowadza procesy oddychania. pitty i kaphy. Ten przykład wskazuje na doniosłość ojas w podtrzymywaniu funkcji Ŝyciowych. Dlatego jeŜeli do porodu dochodzi przedwcześnie. a z serca prana wchodzi do krwi i w ten sposób kontroluje utlenianie we wszystkich dhatus i podstawowych organach ciała. nawet u tych jeszcze nie urodzonych. Zmniejszona ojas spowodują związane z vatą reakcje . Jest on zlokalizowany w sercu. miłość. Na poziomie komórkowym zachodzi nieustanny rozpad tkanek ciała i narządów. Ta potęŜna ROZDZIAŁ XII Długowieczność Od momentu fizycznych narodzin do czasu fizycznej śmierci całe ciało jest zaangaŜowane w nieustającą walkę przeciwko procesowi starzenia się. dlatego jest tak waŜne. nakieruje je do jedzenia błota (gliny). są pod kontrolą prany. aby bronić się przed starzeniem. niezdolność zmysłów do odbierania wraŜeń. Wszystkie funkcje umysłu.lęk. takie jak pamięć. śyciowa siła praniczną roznieca centralny ogień cielesny (agni). przez którą prana wchodzi do macicy i do ciała płodu. Ojas jest esencją siedmiu dhatus. konieczne jest zachowanie równowagi trzech subtelnych esencji wewnątrz ciała: prana. W ciele dziecka mleko matki pobudza ojas. ojas i tejas koresponduje na subtelniejszym poziomie kreacji z funkcjonowaniem vaty. Ojas jest energią witalną. ćwiczenia fizyczne i styl Ŝycia mogą wytworzyć równowagę między tymi trzema subtelnymi esencjami. przed przemieszczeniem ojas. Funkcjonowanie prany. ojas i tejas. Prana rządzi biologicznymi funkcjami dwóch innych subtelnych esencji. Tak więc u wszystkich ludzi. Na przykład jeŜeli dziecko ma niedobór Ŝelaza i wapnia. Na głębszym poziomie. utratę świadomości i śmierć. utleniania i krąŜenia. będący esencją wszyskich dhatus. dyscyplinę duchową i techniki tantryczne moŜna przetworzyć ojas na siłę duchową. zapewniając w ten sposób długie Ŝycie. PoniewaŜ ojas jest związana z kaphą. czyli cielesnych tkanek. myślenie i uczucia. tak samo jest konieczna dla długowieczności. Kapha podtrzymuje długowieczność na poziomie komórkowym. KaŜda dosza ma swój doniosły udział w podtrzymywaniu funkcjonowania kaŜdej z miliardów komórek. Najistotniejszym elementem jest szukralartav. Przez prane wyraŜa się samoistnie naturalna inteligencja ciała. rządzona przez prane. wzmoŜenie kaphy przemieszcza ojas i vice versa — przemieszczona ojas powoduje związane z kaphą zaburzenia cukrzycowe. ojas i tejas. z których składa się ludzkie ciało. Vata. Rządzi równieŜ wszystkimi funkcjami czuciowymi i motorycznymi. Jest to witalna energia. zawiera wszystkie pięć podstawowych elementów i wszystkie witalne substancje tkanek ciała. która ma ścisły związek z praniczną energią Ŝyciową. W czasie ciąŜy pępek płodu jest główną bramą. Prana reguluje równieŜ krąŜenie ojas w zarodku.

zanim wejdą do krwiobiegu. Środki przeczyszczające oczyszczają jelito cienkie. która bezpośrednio oddziałuje na system odpornościowy. trwonią j energię ojas w momencie orgazmu. złe nawyki Ŝyciowe i naduŜywanie leków powodują nierównowagę tejas. to uczy teŜ. własnych myśli i uczuć. Ayurveda szanuje zarówno Ŝycie. Aby wywołać w umyśle spokój. oczyszczanie nosa ziołami i oczyszczenie krwi (po szczegółowe opisy tych metod leczniczych sięgnij do rozdziału 7). Niedostatek tejas przejawia się w nadmiernym wytwarzaniu niezdrowych tkanek. zdrowsze i spokojniejsze. Ŝe mogą istnieć indywidualne ograniczenia karmiczne. przyswajanie i asymilację pokarmu. gdy ustaje kontakt ciała z uczuciami i duchowością człowieka. aby zioła mogły dotrzeć do głębszych tkanek ciała. materii poprzez system enzymatyczny. którzy ulegają nadmiernie popędowi seksualnemu i masturbacji. kontemplacyjny umysł pomaga równieŜ w utrzymaniu długowieczności. który rządzi przemianą . Takiego cielesnego oczyszczenia dokonuje się przez zastosowanie pięciu pancha karma: wymioty. ojas i tejas pozostawały w równowadze. nawet potem. czyli aureolę dookoła najwyŜszego czakramu. spala ojas. dhatu i trzema malas. Ci. men-1 talnym i duchowym. zachowując dystans wobec tych przeŜyć. a nauka o Ŝyciu zaleca równieŜ takie drogi. Ayurveda. Taka osoba jest pełna duchowej energii i siły. unikanie spraw światowych i towarzystwa. śycie bez pragnień i stresów jest szczęśliwsze.AyuwEcta I)łuqowiECZNOść duchowa energia tworzy aurę. Tejas jest niezbędna do podtrzymania i przetworzenia kaŜdego dhatu. gdzie rozpoczyna się proces odmłodzenia. Gdy tejas ulega wzmoŜeniu. zmieniony sposób Ŝycia pobudza proces odmłodzenia. a zdrowy. przyjmowane doustnie. które z nich są przyczyną stresu. cielesnych funkcji. jelito cienkie i jelito grube. WzmoŜona prana wytwarza zwyrodniające zaburzenia w dhatu. wtedy gdy jest farbowane. ma błyszczące oczy i naturalny. Według Ayur95 . czyli dhatu-agni. uspokajający uśmiech. Odmłodzenie musi dokonywać się na poziomach: fizycznym. według której człowiek uczy się być w świecie. na których człowiek moŜe spotkać się ze śmiercią spokojnie. KaŜde dhatu ma swój własny tejas. Agni. Odmładzające zioła. zalecany przez Ayurvedę. Dla oczyszczenia krwi trzeba wykonać zabieg puszczenia krwi. dopóki nie zostanie przedtem oczyszczone od wewnątrz. który jest siedzibą kaphy. Przed rozpoczęciem programu fizycznego odmłodzenia ciało musi zostać oczyszczone. która doprowadza do tego. jak długo jest to moŜliwe. ale nie naleŜeć do świata. Dyscypliny te prowadzą do duchowego zrozumienia. czyli cielesnymi odpadami. tak teŜ ciało nie odniesie korzyści z odmłodzenia. środki przeczyszczające. Spokojny. Zachowując taką postawę. ograniczając odporność i stymulując nadmierną aktywność praniczną. Ŝe plazma krwi moŜe przenosić odmładzające składniki odŜywcze ziół do głęboko połoŜonych tkanek. Współczesna medycyna rozwinęła technologię słuŜącą do podtrzymywania Ŝycia. przechodzą przez Ŝołądek. Dlatego więc Ayurveda zaleca drugą metodę mentalnego odmłodzenia. Mentalne odmłodzenie wywołuje uspokojenie umysłu. Wszystkie te fizjologiczne ścieŜki muszą więc zostać oczy92 szczane. Duchowe praktyki i celibat wzmagają te cechy. Wymioty oczyszczają Ŝołądek. siedlisko pitty. Esencja ta odpowiada źa fizjologiczne funkcjonowanie delikatnych tkanek. Niewłaściwa dieta. lecznicze lewatywy. Tejas wzmagają bezpośrednio substancje' gorące. Jednak takie podejście jest dla większości ludzi niemoŜliwe do zastosowania. co powoduje wzrost nowotworów i zatrzymanie przepływu energii pranicznej. jakkolwiek podtrzymuje przedłuŜanie Ŝycia. Dla wytworzenia takiej równowagi najskuteczniejszy jest proces odmłodzenia. pobudza trawienie. obserwuje on swoje więzi uczuciowe. Lewatywy lecznicze oczyszczają jelito grube. Ŝeby prana. ostre i przenikające. Dlatego naleŜy uczyć się być „świadkiem" (obserwatorem) wszelkiej umysłowej działalności. Tak samo jak zasadniczą sprawą dla zdrowia jest zapewnienie równowagi między tridosza. Taka osoba staje się podatna na choroby psychosomatyczne (Dodatek C: napój z migdałów). Tak samo jak brudne ubranie nie przyjmie prawidłowego koloru. jak i śmierć oraz ich intymne powiązania i wewnętrzne związki. a zabiegi nosa ziołami rozjaśniają umysł i świadomość. Dalsze przetwarzanie składników pokarmowych na delikatne tkanki pozostaje pod kierunkiem subtelnego poziomu energii agni — tejas. Rezultatem tego jest słabość ojas. centralny ogień w ciele. Osoba z silnym ojas jest pociągająca. aby określić. Celibat i duchowa dyscyplina równieŜ są uŜyteczne dla odmłodzenia. Takie Ŝycie kreuje naturalną długowieczność. siedlisko vaty. jednym z ayurvedycznych zaleceń jest odosobnienie. tak samo waŜne dla długowieczności jest. podobnie jak praktyki jogi. Tejas jest esencją bardzo subtelnego ognia.

10. obudzenie się świadomości. przynoszą człowiekowi duchową i fizyczną wolność. cukrzyca. spokojne oddychanie. która jest duchową nauką Ŝycia. 3. stanie na głowie (sirsasana). Zaparcie -skłony do tyłu (matsjasana). Podstawą dyscypliny ayurvedycznej jest staranna dieta i zrównowaŜony sposób Ŝycia. klęczenie przy głowie (karnapidasana). Gdy jogini przyjmują pewne postawy i przestrzegają pewnej dyscypliny. luk (dhanurasana).ryba (uttanasana). 2. pozycja drzewa (wrkszasana).nawasana). 9.mudra). w zastoju. skłony do tyłu (matsjasana).ryba (uttanasana). oczyszczenie. W Indiach naleŜy do tradycji. 6. skłon w lotosie Goga . pług (halasana).wyginanie kręgosłupa (ardha . pozycja embrionu (garwasana). świeca (sarwangasana). są przyczyną róŜnych schorzeń. relaks pełny (sawasana). i w ten sposób poprawiają endokrynalny metabolizm. jak i leczniczą. wyginanie kręgosłupa (ardha . kobra (bhudŜangasana). Nadczynność tarczycy . świeca (sarwangasana). 9. Osłabienie seksualne . dyscyplina.pozycja embrionu (garwasana). Ayurveda i joga są naukami siostrzanymi. a zatem dostarczają wzmocnienia przeciwko stresom. są bardzo poŜyteczne dla utrzymania dobrego zdrowia. lotos (padmasana). 4.pozycja embrionu (garwasana). lotos uniesiony (utthita padmasana). PatandŜalego. 7. relaks pełny (sawasana). poniewaŜ Ayurveda jest nauką dotyczącą ciała. Zapalenie języka . Dolegliwości wątroby . Praktyki jogi. ryba (uttanasana). PatandŜali opisał osiem ścieŜek jogi i praktyk jogicznych. pozycja embrionu (garwasana). Dla osiągnięcia wolności wymagana jest dyscyplina.czakrsana). stan doskonałej równowagi. Ischias (rwa kulszowa) -pozycja embrionu (garwasana).mudra). kontemplacja. postawy. skłon w lotosie (joga . okręt (ardha . pług (halasana). bo dusza jest wieczna. Bóle artretyczne i reumatyczne . skłony do tyłu (matsjasana). świerszcz (salabhasana). 6. (odmiana z uniesionymi jednocześnie rękami i nogami). które zostały skumulowane i zatrzymane w ośrodkach energetycznych. Jogowie mogą teŜ przez pewien czas 94 Asany przy dolegliwościach pitta 1. 4. szetali (wciąganie powietrza ustami przez zwinięty język). Zmarszczki . skłony do tyłu (matsjasana). relaks pełny (sawasana). Wykres 8 Podstawy jogi zalecane przy dolegliwościach vata. człowiek jest uwaŜany za gotowego do studiowania duchowej nauki jogi. Joga jest nauką o zjednoczeniu z NajwyŜszym Istnieniem. 3.szetali (wciąganie powietrza ustami przez zwinięty język). Bóle pieców (w krzyŜu) . Wrzód Ŝołądka -skłon w lotosie Goga -mudra). skłony do tyłu (matsjasana). świeca (sarwangasana). Zapalenie okręŜnicy (colitis) . Praktyki jogi pomagają wprowadzić naturalny porządek i równowagę do systemu neurohormonów i procesów przemiany materii. Migrena . skłon w lotosie Goga . Joga przywodzi człowieka do naturalnego stanu spokoju (wyciszenie). Asany przy dolegliwościach vata 1. 11.relaks pełny (sawasana). to nie istnieje śmierć indywidualnej świadomości. skłony do tyłu (matsjasana). pług (halasana). Ból głowy -pług (halasana). klęczenie przy głowie (karnapidasana). Bezsenność . stanie na głowie (sirsasana). Jakkolwiek ciało umiera. pitta i kapha Wszystkie asany naleŜy wykonywać. 12. umysłu i ducha osiąga się dzięki dąŜnościom takich tradycyjnych praktyk. Gdy energie te pozostają tam bezwładne. Tak więc ćwiczenia jogi mają wartość zarówno prewencyjną. Są nimi: naturalna regulacja systemu nerwowego. 8. a tylko wtedy. Dyscyplinę ciała. skłon w lotosie Goga . pług (halasana). 5. świeca (sarwangasana). opisane przez ojca jogi. pług (halasana). które jak joga. naturalnym. 10. 5. 7.mudra). Hemoroidy .skłony do tyłu (matsjasana). śylaki -stanie na głowie (sirsasana). wyginanie kręgosłupa (ardha . pług (halasana). kobra (bhudŜangasana). kobra (bhudŜangasana). Nadciśnienie . a Ayurveda jest nauką o Ŝyciu codziennym. 95 .mudra). 2. skłon w lotosie (joga . Depresja -skłon w lotosie (joga -mudra). oddychając spokojnie i głęboko.czakrasana).szetali (wciąganie powietrza ustami przez zwinięty język).świeca (sarwangasana). wyginanie kręgosłupa (ardha . praktyka jogi. klęczenie przy głowie (karnapidasana).skłon w lotosie (joga . skłon do tyłu (matsjasana). koncentracja. Zaburzenia menstruacyjne -pług (halasana). łuk (dhanurasana).skłony do tylu (matsjasana). który jest równowagą. Rodzaj astmy charakterystyczny dla vata . W czasie wykonywania tych pozycji brzuch naleŜy mieć wciągnięty. szczęścia i długowieczności.AyuiwedA DluqowiECZNOść vedy śmierć jest przyjacielem człowieka. jest bardzo waŜnym. luk (dhanurasana).mudra).ryba (uttanasana).czakrasana). A.mudra).mudra). świerszcz (salabhasana). gdy ciało staje się do tego zdolne. ptug (halasana).świeca (sarwangasana). JOGA Według Ayurvedy. otwierają i wprawiają w ruch energie. ochronnym sposobem zapewnienia dobrego zdrowia. ryba (uttanasana). aby przed podjęciem praktyk jogi studiować Ayurvedę. relaks pełny (sawasana). stanie na głowie (sirsasana).czakrasana). świeca (sarwangasana). Złe wchłanianie . pranajama i tantra. Gniew lub nienawiść-świerszcz (odmiana z uniesionymi rękami i nogami). skłon w lotosie Goga . astma i otyłość) są bardzo skuteczne. Praktyki jogi stosowane do leczenia stresu i chorób związanych ze stresem (takich jak nadciśnienie. 8. świeca (sarwangasana). relaks pełny (sawasana).

nawasana). półŜółw (ardha . wyginanie kręgosłupa (ardha . ryby (uttanasana).kurmasana). kobra (bhudŜangasana). Ból gardła -postawa Iwa (simhasana).czakrasana). bhasrika (wdychanie ciepłego powietrza).wyginanie kręgosłupa (adraha . okręt (ardha -nawasana). Astma -wyginanie kręgosłupa (ardha -czakrasana). okręt (ardha . półŜółw (ardha . świerszcz (salabhasana). wykonanie 96 97 . ryba (uttanasana). Rozedma . skłon do kolan Ganusirasana). 7.okręt (ardha .ryba (uttanasana). ryba (uttanasana). 8.stanie na głowie (sirsasana). Chroniczne zaburzenia trawienia . świerszcz (salabhasana). ryba (uttanasana). Cukrzyca . świeca (sarwangasana). Przekrwienie zatok .kurmasana). świeca (sarwangasana). pług (halasana). Pozycje Jogi półŜółw.ryba (uttanasana). 6. wyginanie kręgosłupa (ardha . 5.AyURVEdA l)łuqowiECZNOŚć Asany przy dolegliwościach kapha 1. 3. pług (halasana). 2. pozycja drzewa (wrkszasana). kobra (bhudzangasana). Bronhit . łuk (dhanurasana). skłon do tyłu (matsjasana). łuk (dhanurasana).postawa Iwa (simhasana). Ból głowy na tle zatok . ryba (uttanasana). skłon do tyłu (matsjasana). świeca (sarwangasana).nawasana).czakrasana). 4.czakrasana).

AyURVEdA DłuqowiEczNOŚć pozycja embrionu z głową na dół pozycja embrionu z głową do góry korkociąg .

wykonanie nieprawidłowe 98 pług.wyginanie kręgosłupa stanie na głowie świeca stanie na głowie . wykonanie ułatwione 99 .ułatwione pług.

fragment relaks pełny szetali 101 IOO .skłon świerszcz.pierwsza faza joga mudra .AyuiwEcta DłuqowiEczi\iość świerszcz kobra joga mudra . odmiana z uniesionymi rękami i nogami lotos ryba ryba.

są róŜne typy pranajamy. biorąc głęboki oddech i wydychając szybko i silnie przez nos. Podobnie osoba o konstytucji vata nie powinna wykonywać asany sarwangasana (stanie na ramionach. serce i inne organy. Pranajama czyści płuca. raz wdychać prawym nozdrzem. następnie znów kolejna minuta oddychania. a jego delikatna struktura kostna vata moŜe spowodować przemieszczenie w kręgosłupie. czyli ryba) przez dłuŜszy czas. To ćwiczenie ma w ciele skutek ogrzewający przez stymulowanie energii męskiej. W celu wykonania tego ćwiczenia naleŜy wdychać przez lewe nozdrze.AyURVECJA Dłuqoa/'iECZNOść postawa Iwa B. w sumie naleŜy ćwiczyć przez pięć minut. która moŜe spowodować nadzwyczajną równowagę w świadomości. a ponadto ma wpływ na uzdolnienia twórcze. szyjny kręg kręgosłupa. rezultatem będzie umysłowy zamęt. poniewaŜ to wzmaga tworzenie się tłuszczu w ciele. Pranajama daje wiele korzyści zdrowotnych. są jogistyczną techniką leczniczą. po której następuje minuta odpoczynku. Ayurveda wskazuje. zaczyna się pocić i odczuwa pragnienie. a wtedy moŜe zapragnąć napić się czegoś zimnego. Osoba o konstytucji pitta powinna wykonywać oddychanie lewym nozdrzem. Osoba o konstytucji vata powinna wykonywać oddychanie przemienne. Stłumiony gniew moŜe spowodować przesunięcie się kręgu szyjnego na prawą stronę. bo na skutek procesu jogistycznego oczyszczenia umysłu. Ćwiczenie to przynosi ciału ochłodzenie przez wzmoŜenie energii Ŝeńskiej. stosownie do ich konstytucji. Gdy osoba z nadwagą wykonuje ćwiczenie oddechowe. które ćwiczenia są odpowiednie dla róŜnych typów konstytucjonalnych. Powinno być wykonywane przez jedną pełną minutę. poniewaŜ wywiera ona bezpośredni ucisk na gruczoły nadnercza. Stosując jednak ayurvedyczną diagnozę i sposób leczenia. ciała i świadomości. To ćwiczenie przyspiesza metabolizm tłuszczu. 102 . tzw. a wydychać przez prawe. Takie ćwiczenie jest równowaŜnikiem biegu na dystansie dwóch mil. JeŜeli będzie stała dłuŜej. uŜywając kciuka i palca środkowego do zaciskania i otwierania drugiego nozdrza. które są pranicznymi strumieniami energii w ciele. Ayurveda wskazuje. Osoba o konstytucji kapha nie powinna wykonywać asany matsjasana (ukryty lotos. Podobnie jak w jodze. (zamieszczone diagramy wskazują. wyzwalają się toksyny powodujące choroby. mogą oni skutecznie uporać się z tymi dolegliwościami. Na przykład osoba o konstytucji pitta nie powinna wykonywać asany stania na głowie dłuŜej niŜ przez jedną minutę. JeŜeli pra105 pozycja drzewa mieć pewne dolegliwości fizyczne i psychiczne. a drugi raz lewym. Przy wykonywaniu pranajamy doświadcza się Czystego Istnienia i uczy się prawdziwego znaczenia pokoju i miłości. a stłumiony lęk . Jednak w takim przypadku naleŜy unikać picia chłodzonych napojów. ODDYCHANIE I MEDYTACJA (PRANAJAMA) Ćwiczenia oddechowe. Osoba o konstytucji kapha powinna wdychać przez prawe nozdrze. a takŜe oczyszcza nadi. jak równieŜ w przypadku określonych dolegliwości). Osoby otyłe powinny wykonywać jogiczne ćwiczenie oddechowe nazwane „oddech ognia". świeca) przez dłuŜszy czas. jakie rodzaje jogi są odpowiednie dla poszczególnych osób. oddychanie przemienne przynosi równowagę. a wydychać przez lewe. poniewaŜ stanie na ramionach wywiera zbyt mocny nacisk na siódmy. Wykonuje się je siedząc w wygodnej pozycji. PoniewaŜ vata jest siłą aktywną. MoŜe wnieść w Ŝycie radość i błogosławieństwo. Ten kręg jest wraŜliwy. zwane pranajama.na lewą stronę. Wdychanie będzie następowało odruchowo po kaŜdym wydechu. które postawy są dobre dla kaŜdego typu konstytucjonalnego.

Wibracja mantramu przenika coraz głębiej do serca. Z krawędzi świadomości obserwuj ruchy strumienia swoich myśli.AyuwEdA najamy nie wykonuje się starannie i systematycznie. i usiądź spokojnie. ma Ŝywić ludzką duszę D. Niech twoje oczy oglądają otaczające cię środowisko. które niosą pewne fonetyczne wibracje i energię. MANTllAM Mantram (forma liczby pojedynczej) jest sanskryckim terminem określającym słowo lub grupę słów. pragnień i uczuć. wcześnie rano. którego cel. Intonowanie mantramu powinno być najpierw głośne. a uszy niech odbierają jego dźwięki. podobnie teŜ jest z mantramem.świadomość indywidualna 10 5 C. Czytelnik nie powinien zaczynać pranajamy bez wskazówek kogoś. oileto moŜliwe. aŜ wreszcie moŜna zamilknąć. harmonię i naturalny porządek. Pranajama moŜe wyleczyć z chorób tylko wtedy. Energia mantramu pomaga w osiąganiu równowagi ciała. kto ma doświadczenie w tym jogicznym systemie leczenia. MEDYTACJA Medytacja wnosi do ludzkiego Ŝycia poszerzoną świadomość. l)łuqowiECZNOŚć Diagram 11 Medytacja So-Hum So (On) . Ta praktyka przynosi ogromną energię uzdrawiającą. współpracując wewnętrznie z ponaddźwiękowym brzmieniem. Po pewnym czasie spędzonym na obserwowaniu tego zewnętrznego świata. skuteczne działanie. Tak samo jak pokarm dla ciała powinien być wybierany stosownie do konstytucji. Śpiewanie tych świętych słów w przepisany sposób wyzwala tę energię. przyczynia się to do zaburzeń w tych organach. dostatecznie głośne. Oto pewna prosta metoda medytacji: Wybierz wolną chwilę. Zacznij spostrzegać ruch swoich myśli. wykonywana niewłaściwie powoduje choroby. Nie próbuj ich 104 . spokojnym i twórczym. Rozluźnij mięśnie. zamknij oczy i sprowadź swoją świadomość z zewnątrz do wewnątrz. Budzi inteligencję potrzebną do uczynienia Ŝycia szczęśliwym. Obudzenie się twórczej inteligencji jest błogosławieństwem medytacji.Świadomość Kosmiczna Hum (Ja) . umysłu i świadomości. aby moŜna było słuchać tego dźwięku. gdy jest wykonywana prawidłowo.

Przysłuchuj się dźwiękowi so -hum. rozszerzonej świadomości.przybędziesz na rozpoczęcie głębokiego przeobraŜenia. W tym stanie pokój i radość zastąpią błogosławieństwo. Na przykład na zastój krwi i słabe krąŜenie masaŜ w kierunku serca. W miarę jak poszerzy się nie napotykająca przeszkód świadomość. którzy mają na ogół suchą skórę. śycie jest medytacją. zaczniesz cieszyć się pogłębionym odpręŜeniem i otwierającym się w tobie bogactwem energii . W celu wzmoŜenia kondycji vata. a dla vata i pitta tylko masaŜ łagodny. a w czasie wydechu czujesz hum. Ayurveda zaleca masaŜe rozmaitymi olejami.takie są błogosławieństwa praktyki medytacyjnej. a Prana jest siłą Ŝyciową i Ŝyciową energią. MASAś MasaŜ jest metodą leczniczą. wieczorem na schorzenia vata. Na skurcz mięśni. Oddech jest ruchem Prany. świeŜym doświadczeniem. masaŜ wzdłuŜ włókien mięśni. Ayurveda proponuje masaŜ olejem sezamowym dla uspokojenia i zrównowaŜenia ciała. spowolniony i znajdziesz się poza wszelką myślą. Przez oddychanie uświadomisz sobie wibracje kosmicznego dźwięku. Głaskanie w przeciwnym kierunku niŜ włoski na ciele ułatwia przenikanie oleju do mieszków włosowych. Usiądź spokojnie i obserwuj swój oddech. a Ŝeńską so. Ten kosmiczny dźwięk. W czasie wdechu poczujesz wibracje kosmicznego dźwięku so. ale jest częścią Ŝycia. W medytacji „so-hum" następuje zjednoczenie indywidualnej świadomości ze Świadomością Kosmiczną. którym jest bezdźwięczny dźwięk aum. Samo Ŝycie stanie się medytacją. Znikną ograniczenia. Razem tworzą one naturalny biorytm. Medytacja jest potrzebna. Zjednoczenie indywidualnej świadomości ze Świadomością Kosmiczną przynosi samadhi. która ma dwie biegunowości: wdech i wydech. MasaŜ osobie o konstytucji pitta naleŜy wykonywać olejem słonecznikowym lub sandałowym. umyśle i świadomości. poniewaŜ medytacja nie jest oderwana od Ŝycia. Sam masaŜ i rodzaj oleju zaleŜy od indywidualnej konstytucji kaŜdej osoby. aby wnieść harmonię do powszechnego Ŝycia. Dla utrzymania dobrego stanu zdrowia i stworzenia równowagi między trzema humorami: vata. ma dwie manifestacje: męską i Ŝeńską. która wiąŜe się z ruchem energii w ciele. Męską manifestacją jest hum. Dzięki wewnętrznej obserwacji zostaniesz oczyszczony z roztargnienia . Twoje Ŝycie zmieni się. poza czasem i poza przestrzenią. Dla osób o konstytucji kapha odpowiedni jest olej kukurydziany lub z kłącza tataraku albo masaŜ bez oleju. Do poszczególnych chorób stosuje się określone techniki. w czasie kapha. Twój oddech stanie się spokojniejszy. Jednak trzeba pamiętać. ani teŜ oceniać tych przeŜyć. Te wibracje są dźwiękową energią. hum-so poprzez oddech. Wdech jest zimny. poza przyczyną i skutkiem. 106 107 . a wydech ciepły. Inna forma medytacji przynosi równieŜ wielkie błogosławieństwo. Ŝe te wyŜej opisane rezultaty medytacji mogą być tylko owocem konsekwentnej i regularnej praktyki. a po południu na schorzenia pitta. napięcie i bóle. a powszednie dni staną się nowym. stan najwyŜszej równowagi. a medytacja jest Ŝyciem. która jest jednym z Ŝyciową energią oddechu. poniewaŜ mają one właściwości chłodzące. zatrzymać ani zmienić. Głęboki masaŜ jest bardzo korzystny dla ludzi kapha. Technika ta jest wskazana dla ludzi vata. pitta i kapha. lekki. Twórcza inteligencja zacznie działać w twoim ciele.AyuiwEdA Długowi ECZNOŚĆ E. twoja świadomość sama się opróŜni i w tej pustce rozszerzy się. Na schorzenia kapha masaŜ naleŜy robić rano. Wszystkie problemy zostaną rozwiązane w tej nowej.

wrzody i anemię. trzeba skorzystać z porad)' lekarza. 108 . uśmierza teŜ stany zapalne. Oto naturalne.I l-kftltSIWA A. b° własne mechanizmy ciała przywracają system nerwowy do zdrowia. reumatyzm. L i ś c i e a l o e s u . są łatwe i skuteczne. woreczek Ŝółciowy i Ŝołądek. takie jak wykorzystywanie leczniczych właściwości szlachetnych kamieni. poniewaŜ ich działanie wykrztuśne ułatwia odpluwanie. Liście aloesu mają własności chłodzące. które wyleczą twoją rodzinę i ciebie samego. moŜna ją stosować przy atakach ischiasu. Ŝe wszystkie substancje występujące w naturze mają wartość leczniczą wtedy. zastoju. na oparzenia. Celem działania środków ayurvedycznych jest wykorzenienie samej choroby. Informacje zawarte w tym rozdziale mają głównie wskazać metody podwymywania ciała w jego naturalnym procesie równowaŜenia wewnętrznego i zewnętrznego otoczenia i pobudzania w ten sposób samoleczenia^ Oczywiście. MoŜna ją równieŜ zaŜywać przed spaniem. tak więc nie wzmaga Ŝadnego z humorów. Przykładać z kurkumą. Ma działanie anty-vata. Celem stosowania tych środków nie jest likwidowanie objawów choroby. ogólnodostępne środki. bezpośrednio na powiekę przy zapaleniu spojówek. anty-pitta i anty -kapha. jednak nie wzmagają kaphy. Z czasem objawy. jak się to często dzieje w medycynie zachodniej. Liście aloesu moŜna stosować takŜe zewnętrznie. które moŜna zastosować w domu. Klasyczne teksty ayurvedyczne stwierdzają. gdy uŜywa się ich we właściwy sposób. obecnymi w kaŜdej kuchni. Galaretkę aloesu moŜna równieŜ stosować zewnętrznie. Jest bardzo skuteczna przy usuwaniu toksyn z jelita grubego. wśród których jest wiele preparatów ziołowych. która wspomaga procesy lecznicze. Co najmniej osiemdziesiąt procent wszystkich chorób nie wymaga specjalnego leczenia. Ma smak cierpki i lekko gorzki. W tym celu naleŜy zmieszać dwie łyŜki 109 ROZDZIAŁ XIII Lekarstwa Farmakologia Ayurvedy jest rozległą wiedzą. skaleczenia i rany urazowe. ŚwieŜa galaretka z liścia aloesu pomaga kobietom mającym bóle w czasie menstruacji. zapalenie okręŜnicy. a takŜe działa łagodnie przeczyszczająco. ale raczej doprowadzenie niezrównowaŜonych czynników w ciele do ponownej harmonii i eliminowanie w ten sposób przyczyn choroby. Przynosi więc ulgę w przeziębieniu. metali i kolorów. W tych przypadłościach naleŜy brać jedną lub dwie łyŜeczki galaretki z aloesu ze szczyptą czarnego pieprzu (dwie łyŜeczki trzy razy dziennie moŜna przyjmować jako środek ogólnie wzmacniający). APTEKA W KUCHNI Kuchnia moŜe stać się domową kliniką. MoŜna uŜywać swojej kuchni i jej zasobów dla przeprowadzenia ziołowych kuracji. Aloes ma równieŜ właściwości czyszczące krew i dlatego działa korzystnie na wątrobę. Pomaga równieŜ przy owrzodzeniu i zapaleniu skóry. pitta i kapha. zawierającą tysiące leków. na artretyzm. Jest uniwersalnym środkiem tonizującym na wątrobę. których udziela. a nie tylko jej symptomów. które wydawały się błahe. zalecając proste środki lecznicze przy drobniejszych dolegliwościach i posługując się zwykłymi ziołami. kaszlu. Oprócz kuracji ziołowych zalecane są środki mniej popularne na Zachodzie. a rady. jeŜeli choroba nie ustępuje po zastosowaniu tych metod. Lucerna jest naturalnym środkiem przeciwbólowym. Miejscowe stosowanie aloesu jest równieŜ skuteczne przy opryszczce pochwy. Ta znana roślina jest wszędzie dostępna. organ. mogą mieć powaŜne następstwa. Ayurveda jest nauką bardzo praktyczną. a ponadto pomaga w równowaŜeniu w ciele vata. Ma właściwości anty vata i anty-kapha oraz przeciwzapalne. Lucerna. który wspiera trawienie i neutralizuje toksyny.

kaszel i zaflegmienie. słodki i trochę ostry. uśmierza ból i zaostrza umysł. Będzie to równieŜ chronić przed zaburzeniami kapha. Następnie pocierać o ostry kamień i mieszać z mlekiem matki. leczy skazę moczanową. Dobry jest na przeziębienie. Ta substancja o silnym zapachu. W przypadku bólu ucha naleŜy zawinąć odrobinę asafetydy w kawałek bawełny i włoŜyć do ucha. reguluje przepływ gazów. pomagając w rozszerzeniu świadomości i jej klarowności. Kardamon jest lekko cierpki. roznieca agni. Masowanie tym olejem powoduje odpręŜenie napięcia mięśni i daje uczucie świeŜości. Według Ayurvedy tatarak ma własności przeciwkonwulsyjne. Przy chronicznym zaparciu naleŜy zaŜyć jedną łyŜkę stołową oleju z filiŜanką naparu z imbiru. uboczne skutki wszystkich środków psychodelicznych mogą być neutralizowane przez dodanie tataraku. a takŜe zewnętrznie do masaŜu w celu usunięcia chorób vata i kapha. Ze względu na swoje naturalne własności przeciwbólowe i przeczyszczające jest równieŜ środkiem antyreumatycznym. Pół filiŜanki sody dosypane do kąpieli poprawia krąŜenie i wygładza skórę. ma teŜ własności przeciwzapalne. działa wykrztuśnie i przeczyszczające Szczypta asafetydy gotowana z soczewicą poprawia trawienie. 110 Tataraku uŜywa się równieŜ dla poprawienia pamięci. to neutralizuje on całkowicie jej toksyczne skutki uboczne. Soda łagodzi teŜ infekcje skóry. Napar z korzenia kasztana leczy wiele chorób vata. zatokowego bólu głowy. usuwa toksyny i uśmierza ból. pokrzywkę i rumień. usunięcia kataru. Roznieca ogień trawienny.AyURVECJA LEI<ARSIWA stołowe galaretki z aloesu z dwiema szczyptami kurkumy. Szczypta sody rozpuszczona w ciepłej wodzie z sokiem z połowy cytryny zmniejsza kwasowość. MoŜe spowodować kichanie. K a s z t a n o w y olej. Kardamon wzmacnia serce i płuca. Ten napar jest równieŜ skuteczny w usuwaniu złogów. A s a f e t y d a (gumoŜywica z korzeni i kłączy zapaliczki lekarskiej). Liście tataraku poprawiają krąŜenie i odŜywiają tkanki mięśniowe. Jest to środek leczniczy przy chronicznym kaszlu i astmie. ma zastosowanie jako przyprawa kuchenna. ischias. uŜywane jako środek wykrztuśny i wymiotny. Leczniczego oleju z tataraku moŜna uŜywać przy zabiegach czyszczenia nosa. NaleŜy go uŜywać tylko w małych ilościach. W postaci proszku moŜe być wkładane do nosa jako tabaka dla przeczyszczenia zablokowanych zatok. Ma właściwości tak łagodnie przeczyszczające. Pobudza krąŜenie krwi i wydzielanie potu. odświeŜa umysł i pobudza serce. Kardamon jest środkiem aromatycznym. K ł ą c z e t a t a r a k u . Uśmierza teŜ skurcze. 111 . Jej zapach uśmierza ból. jednak jeŜeli pali się marihuanę z odrobiną sproszkowanego tataraku. leczy gazy i zaparcie. Ułatwia oddychanie i odświeŜa oddech. Soda s p o Ŝ y w c z a . Pomaga w usuwaniu kału z kiszki stolcowej i niszczy robaki i pasoŜyty. Dla pobudzenia inteligencji małych dzieci naleŜy ogrzać złotą nić (drut) i wprowadzić ją do środka trzciny tataraku wzdłuŜ osi (rdzenia). W istocie. Usuwa równieŜ gazy zgromadzone w jelicie grubym. stymulującym i odświeŜającym. Kardamon. chroniczne bóle pleców i skurcz mięśni. W tym celu naleŜy przyjmować rano i wieczorem po szczypcie sproszkowanego tataraku razem z ćwierć do pół łyŜeczki miodu. takich jak ar-tretyzm. Ŝe moŜna go bez obawy uŜywać nawet przy leczeniu małych dzieci. Oddziałuje na wyŜsze funkcje mózgowe i tkanki mózgu. które przeczyści przewód oddechowy. będąca Ŝywicznym wyciągiem z drzewa. UŜywa się go w przypadku ataków epileptycznych. gazy i niestrawność. Marihuana działa toksycznie na wątrobę i komórki mózgowe. Ma ono wiele właściwości medycznych. P i e p r z t u r e c k i . podtrzymuje zdrowie i higienę skóry. Jest to przyprawa cierpka i gorąca. (matka powinna w tym celu zanurzyć mały palec w oleju i dać dziecku ssać). ma właściwości pobudzające. Jest równieŜ skuteczny w przypadku bronchitu i oczyszcza płuca. Przykładać na chore miejsca wieczorem przed połoŜeniem się do łóŜka. pryskając na jarzyny lub do naparów. Soda neutralizuje kwas. Roznieca ogień trawienny i poprawia apetyt. Wypicie dwóch do trzech szklanek naparu z tataraku pobudza wymioty. Jest on najlepszym antidotum na chorobowe skutki zaŜywania marihuany. Dać dziecku pół łyŜeczki do herbaty. przez tydzień. Taki napój neutralizuje toksyny. Jest to ziele gorące i penetrujące.

Kminek. Jest to roślina aromatyczna i pobudzająca. PraŜony. Smak ma lekko cierpki i pikantny. Przynosi ulgę przy wzmoŜeniu vaty i pomaga na gazy. Jest dobry na choroby vata i kapha. W postaci papki moŜna nakładać na skórę. Są one aromatyczne i poprawiają trawienie. druga to suche nasiona. Pobudza teŜ wydzielanie soków trawiennych. Dlatego wzmaga pittę. Jest równieŜ skuteczne na gazy. Jest to jeszcze inna aromatyczna roślina. ale nie na pitta. Cynamon. S i e m i ę l n i a n e . gdy w czasie oddawania moczu czuje się pieczenie. Pokarmy cięŜko strawne czyni lŜejszymi. gorzkawy i cierpki. Napar zrobiony z cynamonu. 112 K o l e n d r a . Usuwa dolegliwości vata i kapha. a przy dolegliwościach pitta moŜna uŜywać go tylko w małych ilościach. a pomaga kontrolować vatę i kaphę. Olejek z goździków uŜywa się do uśmierzania bólu zębów. dolewając do wody przygotowanej do wlewki. ŚwieŜy sok z kolendry ma własności anty-pitta. obrzęku i dolegliwościach okolicy brzucha. Wielu ludzi uduchowionych twierdzi. zaflegmienie.AyuRVEdA LtkARSTWA Pieprz turecki oczyszcza jelito grube i gruczoły potowe. Mimo wymienionych przeciwwskazań czosnek działa bardzo skutecznie przy zaburzeniach vata. Jedna to świeŜa. NaleŜy go uŜywać do mięsa. Pomaga teŜ na oczyszczenie krwi. zaflegmieniu i kaszlu. Sproszkowany moŜna równieŜ zaparzać jako napój. Działa równieŜ jako środek przeciwbólowy. śucie kawałka goździka z twardym cukierkiem łagodzi suchy kaszel. Są dwie postaci kolendry. Ŝe czosnek jest radŜasowy. Po wypiciu filiŜanki naparu z siemienia przed spaniem wypróŜnienie rano jest łatwe. Ten prosty domowy środek pomaga równieŜ przy zaparciu. jest 115 . zaŜywanie dwa lub trzy razy dziennie po dwie kapsułki pomaga w rozbijaniu zakrzepów. Cynamon roznieca agni. aby usunąć uczucie pieczenia. Cynamon jest dobrym zielem odtruwającym. Jest aromatyczny. niestrawność. soczewicy i sera. z jarzynami i owocami. Goździk pomaga na kaszel. Dodanie szczypty sproszkowanego goździka do naparu z imbiru uśmierza vatę i kaphę. zaziębienie. wkładając do kapsułek. wykrztuśnie i odflegmiająco. pobudza trawienie i ma naturalne działanie oczyszczające. imbiru i czosnku połączonych razem. aby pitta nie została wzmoŜona. a takŜe na odmłodzenie. Goździki są naturalnym środkiem pzeciwbólowym. PoniewaŜ daje efekt ogrzewający. NaleŜy go jednak brać w małych ilościach. Daje wraŜenie świeŜości i siły. zielona roślina. i ta nazywa się c i 1 a n t r o. kardamonu. Czosnek stymuluje energię seksualną i dlatego nie zaleca się go ludziom pozostającym w celibacie. G o ź d z i k k o r z e n n y . Czosnek. Jest gorący. Kilka kropli olejku goździkowego naleŜy dodać do gotującej się wody i wdychać parę (inhalacja). Wewnętrznie moŜna go uŜywać. uŜywa się go na rumień. moczopędne i moŜna ją zaŜywać. mająca własności antyseptyczne i odświeŜające. pomaga na kaszel. Zawiera aromatyczny olejek. Usuwa to zaczopowanie nosa i płuc. jedną szczyptę na raz. Działa rozwalniająco. Poprawia smak potraw i ułatwia trawienie. Razem z kałem usuwa się śluz. bo nadmiar powoduje uszkodzenie pitta. Jest bardzo skuteczny na dolegliwości pitta i kapha. tzn. zaflegmienie i na pobudzenie trawienia. Stymuluje teŜ wydzielanie potu. pokrzywkę i zapalenie skóry. W tym celu trzeba przygotować napar z nasion i przelać gorącą wodę przez sito. poniewaŜ goździk jest gorący i powoduje wraŜenie pieczenia na języku). soczysty i ostry. Kolendra ma właściwości chłodzące. cierpki. gorzki i pikantny. W tym celu zanurza się mały kawałek bawełny w olejku i przykłada na ubytek w bolącym zębie. jest gorący. energetyzuje tkanki. Kminek łagodzi bóle i skurcze brzucha. NaleŜy w takich przypadkach zaŜywać szczyptę proszku kminkowego ze świeŜą maślanką (patrz przepisy Dodatek C). które nazywamy kolendra. Poprawia ich smak i łatwość przyswajania. ogranicza wzrost duchowy i nie powinny go jadać osoby dąŜące do celów duchowych. (zaleca się twardy cukierek. sproszkowany kminek jest skutecznym lekiem w przypadku biegunki lub dyzenterii. mdłości i wymioty. Jego wpływ na ciało jest gorący. kłopoty z zatokami. Działa energetyzująco i pomaga przy astmie i chronicznym kaszlu. To alkalizuje mocz. Goździk moŜe być jadany w postaci sproszkowanej. Przynosi równieŜ ulgę w przeziębieniu. Jest dobry na trawienie i przyswajanie.

przywiązany do kranu nad wanną tak. gdy przyjmuje się go razem z ciepłym mlekiem. JeŜeli zrobi się to wieczorem. Leczy zapalenie gardła.. Przynosi ulgę w stresach. Napar ze sproszkowanego imbiru połączony z gorącą wodą moŜna pić z miodem. postać sproszkowana jest mocniejsza i ma działanie penetrujące. W połączeniu z lukrecją lub tatarakiem ma szerokie zastosowanie jako lekarstwo ayurvedyczne. pobudza zdolność pojmowania. Gotu kola (Centella asiatica). Przy bólach ciała poleca się kąpiel z imbirem. Jest ogólnie dobre na oczy. Po podgrzaniu przykładać na czoło. ułatwia trawienie. to do rana ból zniknie. W sanskrycie nosi nazwę brahmi (Brahma oznacza Kosmiczną Świadomość). Ma działanie antyreumatyczne. Czyni wtedy potrawy smaczniejszymi i łatwiejszymi do przyswojenia. Utarty świeŜy imbir z odrobiną czosnku moŜna stosować jako środek na podniesienie niskiego poziomu agni. aby woda przepływała przez woreczek. Imbir suszony. Gotu kola działa na tkankę mózgową. Dla uśmierzenia bólu głowy naleŜy przygotować pastę z pół łyŜeczki sproszkowanego imbiru zmieszanego z wodą. rozumienie. Ta mikstura roznieca agni na tyle. Ghee leczy chroniczną gorączkę. Imbir wywołuje pocenie się. Ŝe apetyt wraca. roznieca agni. bardziej skoncentrowany i mocny. anty-pitta i anty-kapha. roznieca agni i podnosi aromat potraw. ŚwieŜy czosnek jest anty-vata i anty-kapha. Imbir czyni pokarm lŜejszym i łatwiejszym do strawienia. pamięć i ojas. Jako środek pobudzający apetyt działa teŜ mieszanina ze szczypty soli i pół łyŜeczki imbiru. katar. Uśmierza równieŜ bóle stawów. zaflegmienie i choroby zatok. jest równieŜ skuteczne przy odtruwaniu. a ból głowy minie. Miód wytwarza w ciele gorąco i dlatego ma działanie ograniczające vatę i kaphę. leczy wrzód Ŝołądka i zapalenie okręŜnicy. przenosi ich medyczne właściwości do tkanek ciała. Czosnek uśmierza równieŜ ból zębów. zaflegmienie płuc i gardła. Podobnie jak ghee. ŚwieŜy imbir zawiera więcej wody i jest łagodniejszy. Ułatwia krąŜenie krwi i łagodzi ból spowodowany zastojem energii. anemię i choroby krwi. Pomaga w przepływie energii między półkulami mózgu. poniewaŜ stymuluje wydzielanie soków trawiennych. Jest to szczególnie korzystne przy zimnej pogodzie. Utarty imbir zawiesza się w małym woreczku pod strumieniem gorącej wody. Nie podnosi poziomu cholesterolu. Smak ma słodki i cierpki. takie jak kaszel. Ponadto podnosi inteligencję. Miód. ŚwieŜy napar z imbiru jest dobry dla osób vata i pitta. Imbiru uŜywa się równieŜ jako przyprawy kuchennej do potraw. Jest bardzo skuteczny na bóle głowy pochodzące z zatok. neutralizuje toksyny. moŜe być teŜ stosowany przy suchym kaszlu lub zaflegmieniu. Tak więc podtrzymuje równowagę tridosza. nos i skórę.AyuiwEcta UkARSTWA poŜyteczny w okresach deszczowych i w zimie. WraŜliwy ząb lub obnaŜone dziąsła moŜna masować olejkiem czosnkowym. Ghee ( t o p i o n e masło). Gotu kola jest takŜe uŜywana przy schorzeniach zatok w postaci sproszkowanej (1-4 łyŜeczek gotu kola z miodem rano i wieczorem). Roznieca teŜ ag-ni. Taka kąpiel usuwa ból i ma działanie odświeŜające i odpręŜające. przyswajanie i asymilację pokarmów. Stosuje się ją wówczas w postaci herbatki (filiŜankę przed snem) jako gwarancję zdrowego snu i rześkiego przebudzenia. działa uspokajająco. ŚwieŜy czosnek moŜe być uŜyty do gotowania. Przyczynia się do oczyszczenia jelit i pobudza ich ruchy perystaltyczne. Jest dobry przy leczeniu wewnętrznych i zewnętrznych wrzodów. Imbir moŜna teŜ stosować zewnętrznie na bolące stawy i mięśnie.Dodatek C). Imbir działa stymulująco i wiatropęd-nie. Roślina zbliŜona do Ŝeńszenia. poniewaŜ jest gorący i pikantny. zwykłe przeziębienie. ale nie uszkodzi skóry. Bywa uŜywany w postaci świeŜej i suszonej. Likwiduje zaparcie wtedy. dobry jest dla osób kapha. jak wiele innych tłuszczów i ma własności anty-vata. W przypadku bólu ucha naleŜy wpuścić trzy lub cztery krople olejku czosnkowego do ucha i przykryć bawełnianym opatrunkiem. Doskonale poprawia apetyt. Pomaga takŜe na trawienie. 115 114 . I m b i r . Gdy jada się ghee razem z leczniczymi ziołami. Obie te postaci są aromatyczne i pikantne. Jednak dla ludzi pitta czosnek nie jest dobry. Przyspiesza gojenie się ran. Ghee to produkt przyrządzony z nie solonego masła (patrz przepisy . Pasta moŜe wywołać lekkie wraŜenie pieczenia na skórze. Liść tego ziela wygląda jak dwie półkule mózgu. Wzmacnia pamięć i inteligencję. Imbir jest najlepszym domowym środkiem na dolegliwości kapha.

Ale nie naleŜy kłaść go bezpośrednio na skórę. Nasienia gorczycy uŜywa się jako domowej przyprawy. Roznieca agni i neutralizuje toksyny. Ogrzewany miód moŜe przywierać do ścianek przewodu pokarmowego i wytwarzać toksyny." AyuRvedA I. Tego leku uŜywa się w przypadku cukrzycy. Wypijanie naparu z lukrecji po posiłkach poprawia trawienie i likwiduje zaparcie. śucie laseczki lukrecji oczyszcza usta i czyści zęby. Rozgrzać olej sezamowy w garnku i gdy jest juŜ gorący. redukuje tłuszcz. Jest środkiem odpręŜającym i sprowadza naturalny sen. JeŜeli przyjmować lukrecję z ghee regularnie (pół łyŜeczki kaŜdego dnia). jej działanie jest gorące. Lukrecja jest bardzo skutecznym antidotum przy zapaleniu woreczka Ŝółciowego. bronchitu. UŜywa się jej do poprawienia smaku naparów i mleka. bo moŜe to spowodować pęcherze. Miód rozpuszczony w wodzie energetyzuje ciało i przepłukuje nerki. Papka ze sproszkowanej gorczycy z wodą moŜe być uŜywana jako okład. Związać ziarna gorczycy w małym woreczku i włoŜyć do gorącej wody. Gorczyca moŜe być uŜywana do gotowania i pieczenia. przeziębienia i zafleg-mienia. Lukrecja jest teŜ emetykiem. Lukrecję moŜna równieŜ zaŜywać razem z leczniczym olejem lub z ghee. UŜywany w umiarkowanych ilościach. spowodowane złym trawieniem. Jest bardzo skutecznym antidotum na wrzody w przewodzie trawiennym i nieŜyt Ŝołądka. W celu wyleczenia tych chorób naleŜy zaparzyć jedną łyŜeczkę sproszkowanej lukrecji (lub trochę mniej) jedną filiŜanką wody. wzdęcie brzucha i złe samopoczucie. NaleŜy jej jednak uŜywać rzadko i tylko przez dorosłych. ostra. UŜywa się jej równieŜ w leczeniu kaszlu. Jest bardzo cierpka. ze względu na jej silne działanie. Tylko jedną szczyptę na raz. penetrująca i oleista. dwie szczypty nasion gorczycy z cebulą. Jest bardzo draŜniąca. Jarzyny stają się wtedy lŜejsze i łatwiejsze do strawienia. Następnie zanurzać w tej wodzie dłonie i stopy. Gorczycę moŜna stosować w postaci ciepłych okładów dla uśmierzenia skurczów mięśni. Jest to roślina aromatyczna i pobudzająca. L u k r e c j a . jest teŜ dobry na oczy i na zęby. W połączeniu z mlekiem słuŜy jako środek tonizujący serce i mózg. smaŜyć ok. UŜywa się jej równieŜ dla usunięcia niemocy płciowej. gorąca. ostra i aromatyczna. Ziarna gorczycy zmieszane z wodą powodują odpręŜenie mięśni. C e b u l a . które ułatwiają usunięcie nadmiaru śluzu zgromadzonego w Ŝołądku. jak równieŜ nadmiaru śluzu powodującego zaflegmienie płuc. G a ł k a m u s z k a t o ł o w a . Gorczyca działa jako środek przeciwbólowy i zmniejsza ból mięśni. Usuwa zaziębienie. jak równieŜ przy utracie apetytu oraz dolegliwościach śledziony i wątroby. ogólnym osłabieniu. 116 G o r c z y c a . Jest wiatropędna i usuwa zaflegmienie. pomaga więc na bezsenność. Trzeba jednak uŜywać jej ostroŜnie. przeziębienia i powtarzających się ataków astmy (patrz Dodatek C). pobudza wydzielanie śliny i innych soków trawiennych w przewodzie pokarmowym. Jej zapach zawiera amoniak i działa 117 . Gałka muszkatołowa jest skuteczna w leczeniu braku kontroli nad wydalaniem moczu. co przynosi ulgę w bólach stawów i mięśni. W tym celu pije się ją w postaci naparu jako środek wy-krztuśny. ułatwia procesy gojenia. Dwie lub trzy szklanki mocnego naparu z lukrecji wywołują nudności i wymioty. UŜywany do opatrywania zewnętrznych skaleczeń. Gdy się ją zjada. Ma teŜ działanie bakteriobójcze. powstrzymując ich psucie się.EI<ARSIWA miód przenosi lecznicze właściwości ziół do tkanek ciała i dlatego jest uŜywany jako pośrednik dla wielu substancji. Miód doskonale czyści krew. MoŜna ją teŜ stosować zewnętrznie na rany. Gorczyca jest środkiem na niestrawność. Usuwa to ból w stawach i klatce piersiowej. Przez osoby pitta moŜe być uŜywana tylko w mniejszych dawkach. Jest naturalnym I środkiem wykrztuśnym. Miodu nie naleŜy gotować. Pastę naleŜy połoŜyć na kawałek materiału i dopiero ten okład połoŜyć na skórę. Oczyszcza usta. gazach i tępym bólu brzucha. poniewaŜ gotowanie zmienia jego właściwości i czyni je nieprzyswajalnymi dla ciała. ZakaŜone lub nie leczone rany leczy się nakładaniem lukrecji z ghee. Jest ona bardzo dobra dla ludzi vata i kapha. to pomaga w leczeniu wrzodów przewodu pokarmowego. Lukrecja jest słodka i lekko cierpka. czosnkiem i jarzynami. biegunce. kaszel i za-flegmienie. poniewaŜ wzmaga pittę.

Działa kojąco przy schorzeniach układu oddechowego. METALE* Oprócz stosowania ziół jako leków. Ayurveda wykorzystuje lecznicze własności metali. powodując łzawienie oczu i nosa. S z c z a w k o l c z a s t y .AyilRVEdA LEI<ARSIWA draŜniąco na oczy. Jest to przyprawa pikantna. zawiniętej w kawałek szmatki i przyłoŜonej do czoła lub na brzuch Cebula przynosi ulgę w ostrych atakach epileptycznych. Spełnia wiele poŜytecznych funkcji. Pół filiŜanki świeŜego soku z cebuli z dwiema łyŜeczkami miodu przyjmowane do wewnątrz. B. Niszczy równieŜ robaki jelitowe. Sól. gdy nałoŜyć ją jako pastę. to zmieszany z ghee uśmierza dolegliwości pitta. pomaga w leczeniu czyraków i wrzodów. kaszel. pokrojona na kawałki cebula i podana do wąchania. ChociaŜ czarny pieprz jest gorący i pikantny. suchych hemoroidów. Przyczynia się teŜ do ograniczenia ilości cholesterolu i jest dobrym środkiem tonizującym akcję serca: działanie cebuli umoŜliwia spowolnienie rytmu bicia serca. jest obdarzone energią Uniwersalnej Świadomości. to on wkrótce pęknie. Jest środkiem przeczyszczającym. Wymienione dalej metale mogą mieć działanie toksyczne. Utarta cebula zmieszana z połową łyŜeczki kurkumy i połową łyŜeczki proszku curry. Kurkuma. W dolegliwościach artretycznych działa jako naturalny antybiotyk. bo poprawia trawienie i zapobiega tworzeniu się gazów. Wysoką gorączkę i spowodowane tym konwulsje moŜna uśmierzyć stosowaniem utartej surowej cebuli. Ma smak gorzki. Pomaga w przypadkach zaparcia. W tym celu naleŜy ją mocno podgrzać. Wielu ludzi uŜywa soli morskiej po prostu po to. Czyści usta. astma. Sól jest naturalnym środkiem przeciwbólowym i moŜna jej uŜywać zewnętrznie na miejsce bolące. jest przydatna zarówno jako zioło przyprawowe. takie jak zapalenie skóry lub pokrzywka. Pół łyŜeczki kurkumy ze szczyptą soli przykładać na chore miejsce. klejnotów (kamieni szlachetnych) i kolorów. Gotowana cebula jest słodka i mniej ostra. Wzmaga wydzielanie soków trawiennych i poprawia smak potraw. Czarny pieprz pomaga leczyć obrzęki. Sól zawiera wodę i jest produktem ubocznym morza. dodaje się ją do potraw wysokobialkowych. takich jak kaszel. jest stosowane w postaci herbaty przy hemoroidach i zmianach skórnych. W tym celu naleŜy do szklanki gorącej wody wsypać dwie szczypty kurkumy i dwie szczypty soli. Jako lek na pokrzywkę stosuje się zewnętrznie szczyptę pieprzu utartą z ghee. Ma równieŜ właściwości przeciwzapalne. Wszystkie formy materii są po * OstrzeŜenie. nudności i wymioty. gdy zostaną uŜyte w nadmiarze. chociaŜ sól ma równieŜ własności medyczne. Nauki ayurvedyczne głoszą Ŝe wszystko. włoŜyć do woreczka z materiału i przykładać na spuchnięte miejsce. gazów i utraty apetytu. Jest jedzeniem radŜasowym i nie zaleca się jej tym osobom. które przestrzegają celibatu i duchowej dyscypliny. co przyczynia się do rozniecenia agni. Łagodzi ból. MoŜna ich uŜywać tylko pod kontrolą wykwalifikowanego ayurvedycznego lekarza. pobudza wydzielanie w przewodzie trawiennym i poprawia trawienie. 118 Sól pomaga na gazy i wzdęcie brzucha. Wzmaga pittę i kaphę. Zioło znane w Ameryce. Nadaje się równieŜ do płukania przy zapaleniu gardła. W połączeniu z miodem zwalcza robaki w jelicie grubym. P i e p r z (czarny). Cebula silnie pobudza zmysły. 119 . kamieni. jak i lecznicze. skurcze. łagodzi astmę. poniewaŜ zawiera wodę i ogień. oczyszczającym krew i antyzapalnym. JeŜeli przyłoŜyć ją jako okład na czyrak. stosuje się ją wtedy w postaci gotowych kapsułek. a zaczerwienienie szybko ustąpi. Do gotowania naleŜy uŜywać jej tylko w małych ilościach. uśmierza bóle stawów. Cebula poprawia trawienie i stymuluje energię seksualną. gdy podać ją choremu do wąchania lub wpuścić do oczu w postaci kropli. lekko cierpki. aby poprawić smak jedzenia. co istnieje. NaleŜy uŜywać tylko zmielonych całych ziaren pieprzu. przynosi ulgę. Wpuszczenie do nosa kilku kropli skoncentrowanego roztworu soli powoduje oczyszczenie kaphy i odblokowuje nos. gorąca i pobudzająca. Kurkuma jest równieŜ skuteczna w leczeniu cukrzycy. tak Ŝe jeśli ktoś zasłabnie lub ma zawrót głowy. Soli moŜna uŜywać przeciwko zewnętrznym obrzękom.

NaleŜy pić ciepłe mleko podgrzewane w srebrnym naczyniu w celu wzmocnienia siły i wytrzymałości. Srebrną wodę przyrządza się w ten sam sposób co złotą. jednak przy leczeniu ludzi kapha trzeba to robić bardzo ostroŜnie. wzmaga siłę Ŝyciową. których tkanki zatrzymują wodę i tworzą zatory limfatyczne. Energię złota moŜna wykorzystać. Jest skutecznym środkiem uspokajającym nerwy. Wzmaga wytwarzanie czerwonych ciałek krwi i dlatego uŜywa się go do leczenia anemii. śledziona i serce. który oddziałuje na komórki i głębsze warstwy tkanek. Jest kolejnym bardzo waŜnym metalem leczniczym. Te staroŜytne metody pozwalają dokładniej oczyścić niŜ przeróbka chemiczna i sprawiają. Czyste metale emitują astralne światło. zgadze. które jest źródłem potęŜnego przeciwdziałania negatywnym wpływom planet. takie jak rtęć. Złoto jest dobre na histerię. krowiego moczu. epilepsję. Ma pozytywne działanie tonizujące na wątrobę. tkanki kostne. ołów i cyna są uŜywane do leczenia. S r e b r o . mleka. Złoto. słabe płuca i śledzionę. jak stan duchowy i umysłowy człowieka. Teraz opiszemy dobroczynne skutki wpływu róŜnych metali. srebro. Złota woda pobudza serce. płonąc w ogniu. Aby przygotować taką wodę. Ŝelazo. ghee. Jednak nawet czyste metale mogą zawierać pewne zanieczyszczenia o wpływie toksycznym na najwaŜniejsze narządy ciała. śelazo wzmacnia mięśnie. naleŜy obmyć miedzianą monetę w wodzie wapiennej. 121 . maślanki lub kleiku zboŜowego (zakwasu chlebowego). Prana. którą moŜna z nich czerpać dla celów leczniczych. Ma dobroczynny wpływ na szpik kostny. gdy ma się konstytucję pitta. która jest istotą wszelkiej materii. wzmacnia słaby puls. Srebrny popiół przynosi ulgę w chorobach zapalnych serca i wątroby oraz dolegliwościach śledziony. wzmacnia mięsień sercowy. ś e 1 a z o. Pomaga teŜ przy leczeniu anemii. inteligencję. MoŜe teŜ być uŜywane przy leczeniu schorzeń vata. Oczyszczone złoto. Srebro pobudza siłę i wytrzymałość. Tak jak domu przed piorunem chroni miedziany pręt. Wszystkie metale zawierają olbrzymią energię leczniczą. złoto. zmienia się w popiół. chronicznej gorączce. CięŜkie metale. Metal jest rozgrzewany i poddawany działaniu oleju. Ma właściwości chłodzące. płynie z uniwersalnej energii. Niektóre osoby nie tolerują złota i pod jego wpływem mogą dostać rumienią. włoŜyć do kwarty wody i gotować tak długo. zaŜywając leczniczą złotą wodę. podstawowa siła Ŝycia. Srebro jest przydatne przy wycieńczeniu. tak samo ciało moŜe być chronione przed promieniowaniem elektrycznym i magnetycznym w atmosferze przez uŜywanie kamieni i metali. Jest szczególnie poŜyteczna dla osób mających skłonność do nadwagi. kamienie zwykłe i szlachetne są zewnętrzną manifestacją pewnych form energii i zawierają zapasy energii pranicznej. M i e d ź . naleŜy włoŜyć złotą ozdobę (bez kamienia) do dwóch szklanek wody i gotować. zapaleniu jelit. rozumienie i stymuluje budzenie się świadomości. Dwie łyŜeczki 120 LekARSiwA tej wody miedziowej naleŜy przyjmować trzy razy dziennie przez jeden miesiąc. Przynosi ulgę w nadmiarze kaphy i w nadmiarze tłuszczu. aŜ połowa wody wyparuje. Złoto ma własności gorące i dlatego naleŜy uŜywać go ostroŜnie wtedy. wątroba. Jest ono skutecznie stosowane jako antidotum na powiększenie wątroby i śledziony. wywierają elektromagnetyczny wpływ. W czasie tego gotowania elektroniczna energia złota wejdzie do wody. StaroŜytni riszi indyjscy dzięki medytacji odkryli te lecznicze skutki energetyczne. takie jak nerki. Poprawia teŜ pamięć. umysłu i świadomości moŜna się przeciwstawić przez uŜycie kamieni i metali. Poprawia pamięć i inteligencję. ataki serca.Ayum/edA prostu zewnętrzną manifestacją energii. osłabieniu po gorączce. wątrobę i śledzionę. śledzionę i system lim-fatyczny. nadczynności woreczka Ŝółciowego i obfitym krwawieniu podczas miesiączki. miedź. Gdy zostają przyłoŜone do skóry. aŜ zostanie połowa wody. Ŝe wpływ metalu na ludzkie tkanki nie ma Ŝadnych ubocznych skutków toksycznych. Zdrowie fizyczne zaleŜy od wpływów kosmicznych w równym stopniu. Tak więc metale. Aby wyleczyć się z otyłości oraz dolegliwości wątroby i śledziony. Dlatego nauki ayurve-dyczne zalecają specjalne metody ich oczyszczania. czerwone ciałka krwi. dlatego jest bardzo dobre przy leczeniu nadmiaru pitty. Niekorzystnym wpływom na funkcjonowanie ciała. Pomaga teŜ noszenie na ręku miedzianej bransoletki z otwartym obwodem. tkankę nerwową i ma własności odmładzające. Pić dwa lub trzy razy dziennie po łyŜeczce tej wody.

władzę. zawierają wibracje energetyczne.granat . Powinno się go nosić na szyi na złotym łańcuszku. ale uśmierza nadmiar vaty i kaphy. Purpurowy. Zawiera elementy eteru. LECZENIE KAMIENIAMI SZLACHETNYMI I KOLORAMI Kamienie szlachetne i kolory. Kolor dymny. a takŜe wynosi wartość sztuki i muzyki.agat. Bezbarwny diament stymuluje vatc i kaphę. mózgu i głębszych tkanek.agat . lapis lazuli 122 • dla dostarczenia ogólnej ochrony — beryl. a rano wypijając tę wodę. Czerwony diament ma energię ognistą. KALENDARZ KAMIENI URODZINOWYCH styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień . niebieski lub czerwony. nosząc je jako ozdoby. Daje człowiekowi godność. miłość. opal Agat. W tej kuracji diament naleŜy wkładać na noc do szklanki z wodą i rano tę wodę wypijać. Jest dobry na zaburzenia wątroby i śledziony.rubin 2. Energię leczniczą kamieni moŜna uaktywnić. Chroni dzieci przed lękiem i pomaga im rozpocząć wcześniej chodzenie i utrzymać równowagę.diament. Aktywizują ośrodki energetyczne w ciele i w ten sposób rozwijają wraŜliwość. W Ayurvedzie diament jest uŜywany jako środek tomzujący serce. Przez swoje negatywne i pozytywne wibracje. Beryl. Energia tego bardzo cennego kamienia przenosi subtelne wibracje do serca. Powinno się go nosić na szyi na srebrnym łańcuszku albo na serdecznym palcu lewej ręki.lapis linąuis dla chłonności umysłu . Biały. ale teŜ ją wciągają. która stymuluje pittę. lapis linąuis • dla ochrony przed gniewem . perła aby doświadczać (lazuryt) aby pobudzić postawy twórcze . Jest dobry na nierównowagę vaty i pitty. która uspokaja pittę.ametyst .perła . zaleŜnie od ich dnia urodzenia oraz opisy właściwości tych kamieni i sposobu uŜycia kilku dobrze znanych kamieni szlachetnych: 1. niebieski lub fioletowy.kamień księŜycowy .opal — topaz . Zawiera ogień i eter.krwawnik.perła. Krwawnik wspiera duchowe wychowanie dzieci. Powinno się go nosić na szyi na złotym łańcuszku. Stymuluje duchowe przebudzenie.ametyst.krwawnik — diament .AyURVECJA LEkARSlWA C. Beryl pobudza inteligencję. krwawnik. a uspokaja pittę. a stymuluje kaphę. K r w a w n i k . Wzbudza nadmiar pitty. Powinno się go nosić na szyi na złotym łańcuszku blisko serca. perła • aby rozwinąć zdolności psychiczne . Pomaga tworzyć bliskie więzi 123 . zielony lub niebieski. śółty. rubin. Ten kamień kwarcu zawiera małe kropelki koloru czerwonego. mające właściwości lecznicze. prestiŜ i pozycję społeczną. Przynosi powodzenie i wzniosłość duchową. oprawiony w srebrny pierścionek. Pomaga w przezwycięŜaniu zaburzeń kapha. UśYCIE KAMIENI SZLACHETNYCH • do leczenia . beryl • subtelnych efektów energii . jak równieŜ na anemię. kamienie nie tylko wydzielają energię. Diament. Zawiera ogień i wodę. takie jak pierścionki czy naszyjniki lub teŜ wkładając je do wody na noc. Oto lista kamieni korzystnych dla osób. powietrza i ognia. Pomaga zatrzymać krwotok i jest najlepszy jako środek czyszczenia krwi.rubin . podobnie jak metale. Zawiera elementy eteru i wody. A m e t y s t . współczucie i nadzieję. Niebieski diament ma energię chłodzącą. Diament jest najlepszym drogim kamieniem na odmłodzenie.szafir . Kamienie moŜna oczyścić przez włoŜenie ich do słonej wody na dwa dni. Ametyst pomaga kontrolować emocje.

moŜe jednak wzmagać kapnę. Perła ma własności wzmacniające. wchłania energię z planety Mars. Ma neutralizujący wpływ na vatę. pobudza energię i Ŝywotność. Wspiera wzrost dziecka. czarny. Perłowa woda ma działanie zasadotwórcze i pomaga w ostrych stanach zapalnych. Dodaje siły ciału. Ten klejnot jest wytworem organicznym z matki perły (ostrygi). Ŝółtawoczerwony lub pomarańczowoŜółty. Niebieski. powinien nosić srebrny pierścionek z kamieniem księŜycowym na prawym palcu serdecznym. Kamień księŜycowy ma bliskie odniesienie do ludzkich uczuć i oddziałuje na cielesną wodę. C z e r w o n y koral. Lazuryt jest kamieniem niebiańskim. L a p i s lazuli ( l a z u r y t ) . dlatego jest tradycyjnie skojarzony z małŜeństwem.AyuRvedA LEI<ARSIWA międzyludzkie. ogień. wiary. Koloni fioletowego lub purpurowego. jeŜeli nosić go na palcu wskazującym lub serdecznym prawej ręki. biały ma wodę. wymioty z krwawieniem. fioletowy lub zielony. poniewaŜ są chłodzące. gniew i zazdrość. MoŜe być w tej postaci uŜywana do leczenia zapalenia wątroby i kamieni Ŝółciowych. który pochodzi z morza. Jego działanie uspokaja pittę. Granat. Powinno się go nosić na szyi na złotym łańcuszku. wodę i ziemię. W oczyszczonej postaci popiołu perła jest uŜywana wewnętrznie na Ŝołądek i zapalne choroby jelit. ogień i eter. ziemi i ognia. lecznicze wibracje. Pitta jest wraŜliwa na ten kamień. zielony. zielony ma ogień i powietrze. oprawiony w złoty pierścionek. Zawiera elementy wody. Wchłania energię księŜycową. współczucia. Zawiera elementy ognia. Perła ma właściwości anty-pitta i czyści krew. Biały i zielony są poŜyteczne dla pitty. Opal. Perła. Rubin wzmacnia serce. L a p i s 1 i n q u i s. Niebieski. Jest klejnotem 124 Boga. Powinno się go nosić na lewym palcu serdecznym w złotym lub srebrnym pierścionku. Powinno się go nosić na serdecznym palcu prawej ręki. Cztery lub pięć małych pereł naleŜy włoŜyć na noc do szklanki z wodą. Jest dobry dla vaty i kaphy. Jest uŜywany do przeciwstawienia się negatywnym 125 . To pomaga przy pieczeniu podczas oddawania moczu i przy pieczeniu w oczach. Powinno się go nosić na prawym palcu wskazującym w złotym pierścionku lub na szyi na złotym łańcuszku. Wzmacnia oczy i jest uŜywany do leczenia róŜnych chorób oczu. Leczy skutecznie wymioty Ŝółcią. Granat moŜe być noszony na szyi w złotej oprawie dla vaty i kaphy. wzmacnia umysł i świadomość. Granat czerwony ma elementy ognia i ziemi. Następnego dnia wypić tę wodę jako tonik. Szary lub biały. świętym. Zawiera eter. Kamień k s i ę Ŝ y c o w y . Czerwony. powierza i eteru. Czyści krew i pomaga kontrolować nienawiść. przyrządzając perłową wodę. brązowy. Pomaga przy koncentracji i daje potęgę mentalną. JeŜeli ktoś cierpi z powodu uczuciowego stresu i bywa przygnębiony w czasie nowiu i pełni księŜyca. Ma właściwości podobne do lapis lazuli. Ŝe diament niskiej jakości będzie miał negatywny wpływ na ciało. Zawiera elementy ognia. Energię elektryczną perły moŜna wykorzystać. Zawiera elementy wody. Perła zawiera wodę. Czerwony. Zawiera wodę. twórczości i zrozumienia dla innych. miłości. Pobudza Ŝyczliwość i przyjaźń. TeŜ zawiera węglan wapnia. Ten kamień. natomiast dla pitty lepsza jest oprawa ze srebra. Biała. plwocina i krwawiące hemoroidy. Ŝółty i biały. powietrze. Czerwony. Zawiera węglan wapnia i działa chłodząco oraz ma uspokajające. Kamień księŜycowy uśmierza zaburzenia vaty i pitty. Ŝółty i brązowy mają działanie rozgrzewające i są dobroczynne dla zaburzeń vaty i kaphy. Kamień księŜycowy uspokaja umysł. jak to moŜna stwierdzić na podstawie jego fizycznego podobieństwa do księŜyca. Uczula noszącego na wyŜsze wibracje duchowe. Tworzywo krzemieniowe w rozmaitych kolorach. NaleŜy pamiętać. a jego chłodząca energia uśmierza pittę. Perła ma własności hemostatyczne (hamuje krwawienie) i dlatego jest uŜywana do leczenia takich schorzeń jak krwawienie dziąseł. Ten kamień jest dobry dla vaty i kaphy. Perłę powinno się nosić na serdecznym palcu prawej ręki w srebrnym pierścionku. powietrze i ziemię. eteru i wody. krwawa. powietrza i eteru. takich jak czerwony. Pomaga w medytacji i przynosi szczęście. S z a f i r . Rubin. natomiast jest on dobry na nadmiar vaty i kaphy.

Gdy jest się wystawionym na działanie koloru Ŝółtego. Zawiera ogień. Zbyt częste oglądanie koloru czerwonego moŜe spowodować zapalenie spojówek. Jednak daje równieŜ energię i siłę organom seksualnym. Jest to kolor Kosmicznej Świadomości. chłodzący wpływ na umysł i ciało. Tak 126 więc kolor pomarańczowy powinien być wykorzystywany w połączeniu z celibatem w celu przekształcenia energii seksualnej w NajwyŜszą Świadomość. Ma uspokajający wpływ na umysł. Pomarańczowy kolor pomaga w uśmierzaniu wzmoŜonej vaty i kaphy. ischias. Pomarańczowy. pobudza czerwony kolor czerwonych ciałek krwi i stymuluje ich powstawanie. Pomaga przenosić energię do czakramu serca. P u r p u r a ( f i o l e t ) . ma własności grzejące i energię uzdrawiającą. epilepsja. nerwoból. Ma uspokajający wpływ na umysł i daje wraŜenie świeŜości. który przynosi obudzenie się świadomości indywidualnej. Tę wodę moŜna pić z doskonałym rezultatem dla zdrowia. Siedem podstawowych naturalnych kolorów. 127 . Nadmierny kontakt z tym kolorem moŜe powodować wzmoŜenie pitty. Poszukującym duchowości pomaga wyrzec się świata. Daje siłę i inteligencję. W leczeniu ayurvedycznym uŜywa się następujących kolorów: C z e r w o n y . NaduŜycie niebieskiego koloru moŜe spowodować wzmoŜenie vaty i kaphy oraz wywołać zaparcie. Ma on właściwości zarówno Ŝółtego. ma związek z tkankami ciała i z tridosza. to woda nasyci się wibracjami tego koloru. powodując stan zapalny. NaduŜycie koloru Ŝółtego moŜe spowodować nadmierne skumulowanie Ŝółci w jelicie cienkim i wzmóc pittę. co moŜe doprowadzić do kamieni Ŝółciowych. Kolor ten uśmierza nadmiar vaty i kaphy. histeria i wszystkie zaburzenia vaty. ś ó ł t o z i e l o n y . Pomaga naprawić zaburzenia w wątrobie i uśmierza wzmoŜoną pittę. Ten kamień pobudza namiętność i uśmierza lęk. śółty. stosowanie koloni pomarańczowego powoduje nadmierne stymulowanie seksualne. które są obecne w tęczy. Ten kolor stymuluje zrozumienie i inteligencję. jak i zielonego koloru. ale w nadmiarze moŜe wzmóc vatę. SłomianoŜółty. Zawiera elementy powietrza i eteru. Leczy odbarwienia skóry. Jest to barwa Czystej Świadomości. którzy nie pozostają w celibacie. Ma uspokajający. Czerwień odciąŜa wzmoŜenie kaphy i vaty. Nadmiar zieleni stymuluje koncentrowanie się Ŝółci. Uspokaja nadmiar vaty i kaphy. JeŜeli naczynie z wodą zawinie się w glansowany papier kaŜdego z siedmiu kolorów i postawi na słońcu na cztery godziny. energia wznosi się do najwyŜszego czakramu (na wierzchołek głowy). zielonkawy i czerwonawoniebieski. Purpura uśmierza wzmoŜoną pittę i kaphę. Jednak u tych. daje energię tkance nerwowej i szpikowi kostnemu. Usuwa zaparcie i utrzymuje połysk skóry. Zieleń równieŜ łagodzi emocje i wprowadza szczęśliwość do serca. eter i powietrze. Z i e l o n y . Ponadto wytwarza gorąco w ciele i stymuluje krąŜenie krwi. Powinno się go nosić na prawym palcu wskazującym w złotym pierścionku lub na szyi na złotym łańcuszku. Ma własności grzejące. KOLORY Ayurvedyczne leczenie wykorzystuje równieŜ uzdrawiające właściwości pewnych kolorów. Ten kolor odnosi się do krwi. Jednak nadmierne wystawianie się na kontakt z tym kolorem moŜe spowodować nadmierną koncentrację pitty w pewnych częściach ciała. D. Pomaga w utrzymaniu koloru skóry. Pomaga w takich chorobach jak reumatyzm. N i e b i e s k i . T o p a z. Dlatego działanie wibracji tych siedmiu kolorów moŜe być wykorzystywane w ustalaniu równowagi trzech humorów. W terminach duchowych kolor Ŝółty jest związany z całkowitą śmiercią ego. a wzmaga pittę. a wzmaga pittę. winnoŜółty.Ayum/EdA Lek/łRsrtt/A wpływom planety Saturn. Uśmierza vatę i kaphę. Wytwarza w ciele lekkość i otwiera wrota postrzegania. Podobnie jak czerwony. Powinno się go nosić na szyi na złotym łańcuszku.

Gdy ziemski element zaczyna się roztapiać w element wodny. lecz tylko wraŜenie ogromnej rozprzestrzeniającej się obojętności. to zrozumieć siły. gdy w sposób skrócony traktuje się staroŜytny system mądrości. ksiąŜka ta postawiła zapewne więcej pytań. zanika uczucie ciepła i chłodu. „Who dies". jak równieŜ te."* Tak to ludzki system nerwowy wraca do źródła swego bytu. 129 . Gdy krąŜenie zaczyna tęŜeć i ustawać. Wydech. Skurcze jelit powolnieją.WiNioski »w« ciele. która zawsze umacniała identyfikację z ciałem. które leŜą u korzeni chorób. odczucie stałości i twardości ciała zaczyna topnieć. ma się uczucie płynięcia. rozpadającej się w czyste istnienie. Wnioski Ayurveda naświetla wszechstronnie podstawowe prawa i zasady rządzące Ŝyciem na Ziemi. W tej świątyni przebywa prawdziwa wiedza. jednak Czytelnik moŜe uwaŜać za nie rozwiązane jeszcze zagadnienia dotyczące tej nauki Ŝycia. spada ciśnienie krwi. Jest to nieuniknione wtedy. to naturalną rzeczą jest zakończyć w tym punkcie. aby kontynuować kosmiczny cykl egzystencji: „Gdy śmierć zbliŜa się do elementu ziemi. Ustaje trawienie. Ŝe osiągnął zamierzony cel. zaczyna roztapiać się w uczuciu płynności. Narządy zaczynają się zamykać. Zrozumieć Ayurvedę. ukrytej i głębokiej uzdrawiającej mocy Ayurvedy. Granice ciała. uszy i oczy stają się suche. i dostarczyć praktycznej wiedzy. Tylko ty Czytelniku moŜesz osądzić. Dominujące staje się uczucie lekkości i wzrastającego gorąca. Ŝe przekazał pewne podstawowe prawdy tej głębokiej nauki w sposób łatwo zrozumiały. z którego ją rozpoczęliśmy. Płyny cielesne powolnieją. Jednak zakończenie tego cyklu. Gdy element powietrza rozpływa się w samą Świadomość. stając się dłuŜszy niŜ wdech. PodróŜ jest wprawdzie długa. aby zajrzeć do księgi Ŝycia. krąŜenie jest wolniejsze. Stosując praktycznie wiedzę przedstawioną tutaj. Ten krótki zarys jest próbą wprowadzenia Czytelnika w tę Ŝyciową naukę w sposób zwięzły i pouczający. ale my zawsze wrócimy do miejsca. obejmujący tak szeroki horyzont. Pojawia się uczucie lekkości. przekonasz się autentycznie i prawdziwie o słuszności tego tekstu. rozwiewa sie w Przestrzeni i nie ma juŜ doznania cielesnego kształtu ani funkcji. Teraz jest pora. 269-270. uczucie płynności staje się bardziej podobne do ciepłej mgły. Temperatura ciała opada. a ma on nadzieję. Ciało wydaje się bardzo cięŜkie. W istocie. s. podobnie jak zakończenie tej ksiąŜki. które dają nam zdrowie. jaką jest twoje ciało. wnętrzności nie poruszają się juŜ bez pomocy. płynności. moŜliwej do zastosowania przez Czytelnika w jego codziennym Ŝyciu. Jednak intencją autora. Nie ma tak silnego uczucia bycia 128 * Stephen Levine. w miarę jak stałość. Autor ma nadzieję. panuje uczucie bezkresności. w którym te elementy wracają do swego źródła. Czytelniku. aŜ osiąga poziom. jego krawędź. oznacza rozpoczęcie dla ciebie. niŜ udzieliła na nie odpowiedzi. podróŜy. umysł i świadomość. są mniej wyraźne. uczucie rozpływania się w coraz subtelniejszą nieograniczoność. Gdy element wodny zaczyna się rozpadać w element ognia. PoniewaŜ początkowe rozdziały tej ksiąŜki zaczęły się przede wszystkim od stworzenia pochodzącego z Kosmicznej Świadomości i uformowania pięciu elementów. New York 1982. Zostały tu wprowadzone wszystkie podstawowe pojęcia Ayurvedy. Nie moŜna poruszać kończynami według swojej woli. na którym ciało zaczyna stygnąć i blednąc. a fizyczne zadowolenie i niedogodność nie mają juŜ więcej znaczenia. czy jego wysiłek osiągnął zamierzony cel. w którym świadomość ludzka zostaje włączona w Świadomość Kosmiczną. Gdy element ognia rozpada się w element powietrza. krew osadza się w najniŜszych kończynach. Przedstawia tylko ułamek całego bogactwa ayurvedycznej mądrości. jest zaofiarować podstawowe wyjaśnienia dotyczące ogromnej.

a gdy jadane surowe. cytryna. wzmaga pittę. imbir. wzmagają kaphę wytwarzają śluz. pieprz czarny i turecki. powoduje ból głowy mogą wzmagać pittę umoczyć na noc i gotować w oleju sezamowym z chili imbir i praŜony sproszkowany kminek moczyć i przypiekać. powodują złóg wytwarza śluz. turecki i chili pietruszka. kurkuma Negatywne skutki Odtrutki wzmaga kapha wzmagają pittę i kaphę mogą wzmagać vatę powoduje biegunkę wstrzymuje wydzielanie moczu i kału banany suszone owoce mango melon ORZECHY I NASIONA kurkuma. pieprz turecki lub chili wytwarza złogi i śluz wzmaga pittę i kaphę wzmagają pittę.CWlRUTki pokARMOU/E Pokarm czosnek zielona sałata cebula Negatywne skutki wzmaga pittę wytwarza gazy wytwarza gazy wytwarzają gazy wzmagają kaphę Odtrutki utarty orzech kokosowy i cytryna oliwa z oliwek z sokiem cytrynowym gotowanie lub sól. sól kamienna lub chili gotowanie w oleju słonecznikowym z kurkumą i ziarnami gorczycy wzmaga kaphę i wytwarzanie tłuszczu wzmaga kaphę i wytwarzanie tłuszczu wzmaga kaphę i wytwarzanie tłuszczu kurkuma. limona i cytryna goździki. doraźnie. hamuje funkcje ustroju wytwarza gazy powodują przeciąŜenie wzmaga pittę i stymuluje vatę Ŝuć 1/2 łyŜeczki nasion kminku lub 1-2 nasiona kardamonu imbir sproszkowana gałka muszkatołowa z kardamonem kardamon z kminkiem sproszkowana gałka muszkatołowa z kardamonem dodać ghee sproszkowany suszony imbir kłącze tataraku i nasiona selera * Powinno się ich uŜywać podczas jedzenia danej potrawy lub w czasie jej przygotowywania. jogurt i ziarna gorczycy ghee z pieprzem limona i kminek DODATEK A ziemniaki pomidory OWOCE awokado Odtrutki pokarmowe* Pokarm NABIAŁ ser jajka lody kwaśna śmietana jogurt RYBY I MIĘSO ryby czerwone mięso ZBOśA owies ryŜ pszenica WARZYWA strączkowe gazy i wzdęcia czosnek. 150 151 . aby były lŜejsze kapusta wytwarza gazy doraźne działanie stymulujące. cytryna. goździki. skutek hamujący działa stymulująco. powoduje złogi wytwarza śluz i złogi pieprz czarny. skutek hamujący doraźne działanie stymulujące. działa równieŜ na ustrój hamująco stymulant. potem hamująco stymulant. cebula. czosnek i czarny pieprz kardamon moczyć w wodzie ghee z kardamonem tarty orzech kokosowy z kolendra goździki lub kardamon kolendra i kardamon kminek lub imbir orzechy masło arachidowe nasiona RÓśNE alkohol czarna herbata kofeina czekolada kawa praŜona kukurydza słodycze tytoń wytwarzają gazy i wzmagają pitt cięŜkie. gorczyca i kminek goździki lub pieprz ziarnisty imbir wzmagają pittę cięŜko strawne orzech kokosowy.

Zły z a p a c h z ust Oczyścić jamę ustną proszkiem z lukrecji i jeść nasiona kopru. pół łyŜeczki zmieszanych ziół w filiŜance wody. Zrobić pastę ze świeŜego Ŝelu soku aloesu ze szczyptą proszku z kurkumy. szczypty goździków i cynamonu. Pić ciepłe mleko z dodatkiem pół łyŜeczki sproszkowanego szafranu i kurkumy. W y c z e r p a n i e (udar cieplny). Czyraki. Aby czyrak się zebrał. Zaleca się herbatkę z lukrecji i imbiru. Innym środkiem wewnętrznym jest 1/4 filiŜanki soku z cebuli z 1 łyŜeczką miodu i 1/8 łyŜeczki pieprzu. a potem olejek euikaliptusowy do smarowania bolącego miejsca. teŜ przed snem. Przyrządzić pastę z proszku kurkumy i drzewa sandałowego. dodać szczyptę gałki muszkatołowej. dodając za kaŜdym razem tyle wody. Wypić zmieszany w równych częściach jogurt z wodą z dodatkiem odrobiny świeŜego imbiru (ok. MoŜna równieŜ wypijać dwa razy dziennie po pół filiŜanki soku z aloesu.PJERWSZA POMOC CHOREMU O p a r z e n i e . Zatory w nosie usuwa robienie okładów z olejku eukaliptusowego na boczne strony nosa. JeŜeli podczas kaszlu wydziela się śluz. P r z e z i ę b i e n i e . Wkroplić do ucha trzy krople olejku czosnkowego albo uŜyć mieszaniny z 3 łyŜeczek soku z cebuli i pół łyŜeczki miodu wkroplić do ucha 5 do 10 kropli. K r w o t o k z e w n ę t r z n y . Zagotować. DODATEK B Pierwsza pomoc choremu T r ą d z i k . zmieszać i wypić. Inny sposób. A s t m a . B i e g u n k a . Usuwa to zatory. K a s z e l . przynosi ulgę w kaszlu i duszności. Wypić szklankę soku kokosowego lub soku z winogron albo ugotować trzy daktyle w szklance wody. Napar z liści senesu (jedna łyŜeczka na filiŜankę wody) lub łyŜeczka ghee w szklance gorącego mleka — wypić przed snem. D z w o n i e n i e w uchu. Innym środkiem jest kleik zrobiony z 2 łyŜeczek nasion maku i 1 filiŜanki wody. W tym samym celu bardzo skuteczne są liście eukaliptusowe. Przykładać lód lub pastę z drzewa sandałowego. Zagotować łyŜeczkę proszku imbiru w litrze wody i wdychać ciepłą parę. zmieszać i zjeść. 1/8 łyŜeczki) lub czarną kawę ze świeŜym sokiem cytrynowym. Zastosować pastę z imbiru. Wkroplić do ucha trzy krople olejku goździkowego (patrz Dodatek C). aŜ oddech odzyska zapach świeŜości. MoŜna teŜ uŜyć ghee albo oleju kokosowego. Stosować zewnętrznie. 152 UJ . pić herbatkę z pół łyŜeczki imbiru. Z a p a r c i e . naleŜy stosować gotowaną cebulę w postaci okładu lub pastę ze sproszkowanego imbiru pół na pół z kurkumą (po pół łyŜeczki kaŜdego). Do szklanki wody wsypać szczyptę soli i szczyptę kurkumy i tym płukać gardło. K r w o t o k w e w n ę t r z n y . Ten proszek zaparzyć w szklance gotującej się wody. po pół łyŜeczki. aby uzyskać konsystencję pasty. Ból ucha. MoŜna przykładać równieŜ na miejsce krwawienia kulki z popiołu spalonej bawełny. Pomaga równieŜ wciąganie do nosa — wdychanie szczypty sproszkowanego kłącza tataraku. to wypić szklankę wody z łyŜką siemienia lnianego. Ssać takŜe cały goździk lub kawałek cukru. Bóle w k r z y Ŝ u . Wewnętrznie moŜna stosować po pół filiŜanki soku z aloesu dwa razy dziennie.

MoŜna teŜ uŜyć do okładu świeŜego Ŝelu z aloesu. C z k w a k a. Przejadanie się jest objawem nerwowości. jednoczenia nakładając pastę imbirową za uszami. Nakładać papkę z liści kolendry (cilantro) na chore miejsce lub pić herbatkę z nasion kolendry (jedna łyŜeczka nasion na filiŜankę wody). JeŜeli jednak juŜ się zbłądziło. Pół łyŜeczki proszku z imbiru zmieszać z niewielką ilością wody i podgrzać.Oddychanie i medytacja). Przy ogólnym naciągnięciu mięśni zastosować pastę imbirową z kurkumą (łyŜeczka imbiru na pół łyŜeczki kurkumy) na zaatakowane miejsce dwa razy dziennie. Ból głowy. zmieszać dwie łyŜeczki proszku imbirowego z jedną łyŜeczką proszku kurkumy i dodać tyle wody. Następnie nałoŜyć na bolące miejsce. Hemoroidy. przyciśnij to nozdrze i oddychaj przez drugie. zawiązać bandaŜem i zostawić na całą noc. Wysypka. MoŜe wystąpić lekkie pieczenie. Pić sok ze świeŜych liści kolendry siewnej (cilantro) i nakładać pastę z sandałowego drzewa na ukąszone miejsce. Potyliczny ból głowy wskazuje na obecność toksyn w okręŜnicy. T r u j ą c e u g r y z i e n i a i u Ŝ ą d l e n i a . Jednocześnie na skronie nakładać pastę z drzewa sandałowego. to obserwowanie własnego oddechu. Skroniowe bóle głowy wskazują na nadmiar pitty w Ŝołądku. tapioka lub Ŝyto. przekrojoną cebulę lub wdychać sproszkowany korzeń tataraku. Wziąć pół łyŜeczki ghee lub pół łyŜeczki sproszkowanej lukrecji. po pół łyŜeczki kaŜdego na filiŜankę gorącej wody. Podgrzać tę pastę i rozprowadzić równo na kawałku gazy lub bawełnianej ściereczki. Ból głowy z powodu zatok ma związek z kaphą i moŜe być uśmierzony stosowaniem pasty z imbiru na czoło i zatoki. N a c i ą g n i ę c i e m i ę ś n i (górna część ciała). Zmieszać szczyptę sody kuchennej w filiŜance wody oraz sok z połowy cytryny i wypić. MoŜna teŜ wypić filiŜankę ciepłej wody z dodatkiem soku z pół cytryny i szczypty sody kuchennej. które nie powodują wzrostu wagi. Przykładać olej rycynowy na podeszwy stóp albo wkroplić do oka trzy krople czystej wody róŜanej.AyuiwedA PJERWSZA pOMOC CHOREMU Z a p a l e n i e oczu. JeŜeli zauwaŜysz. Szok (omdlenie). P r z e j e d z e n i e . Wziąć jedną łyŜkę Ŝelu z aloesu z dwiema szczyptami czarnego pieprzu. NaleŜy wziąć wtedy łyŜeczkę siemienia lnianego w szklance ciepłego mleka. Dziąsła masować olejkiem kokosowym. nawet jeŜeli jadane są w nadmiarze. Kolejny sposób moŜe być skuteczny w usuwaniu: szczególnych rodzajów bólu głowy. Z a t r u c i e (ogólne). N i e s t r a w n o ś ć . Wykonać teŜ pranajamę (patrz rozdział XII . aŜ ból głowy ustąpi. Pić trzy razy dziennie po pół filiŜanki soku z aloesu. ale nie jest ono szkodliwe. Wycisnąć pół cytryny do filiŜanki wody i pić. MoŜna je usunąć piciem herbatki z nasion kminku i kurkumy. Ŝe jedno nozdrze z większą siłą przepuszcza powietrze. B ó 1 (zewnętrzny). 155 . Aby go przygotować. Zatrzymać przez 30 minut. Gazy (wzdęcia). przyjmować doustnie trzy razy dziennie. która niszczy inteligencję ciała. Inny sposób na uśmierzenie bólu głowy. takie jak kasza jaglana. Zastosować kompres z imbiru. Wdychać świeŜą. 1?4 S k u r c z e m e n s t r u a c y j n e . aŜ skurcze ustąpią. naleŜy zjeść po jednej łyŜeczce przypieczonych nasion kopru i kolendry z odrobiną soli. Jeść wtedy lekkie pokarmy. Zrobić enemę (lewatywę) z jednej filiŜanki oleju tatarakowego. aŜ hemoroidy znikną. Wziąć dwie części miodu na jedną część oleju rycynowego. Zjeść jeden ząbek zmielonego czosnku ze szczyptą soli i sody kuchennej albo 1/4 filiŜanki soku z cebuli z połową łyŜeczki miodu i pół łyŜeczki czarnego pieprzu. Tę pastę kłaść na czoło. K r w a w i e n i e d z i ą s e ł . aby powstała pasta.

Potem dodać łyŜkę zacieru jogurtu. Na bolący ząb stosować krople oleju goździkowego. Jeść wieczorem mało i spoŜywać kolację wcześnie. Płukać gardło gorącą wodą zmieszaną z 1/4 łyŜeczki proszku z kurkumy i szczyptą soli.AyuiwEtk P r z e k r w i e n i e z a t o k . Pić wodę jęczmienną: cztery części wody gotowanej z jedną częścią jęczmienia. Przygotować najpierw wywar z kłączy tataraku. B e z s e n n o ś ć. N a d m i a r snu. Namoczyć na noc w wodzie dziesięć mig dałów. MoŜna teŜ wprowadzić do kaŜdego ucha 5 do 10 kropli podgrzanej oliwy. aŜ woda wyparuje. Skuteczna jest równieŜ herbatka z kolendry. Wypić filiŜankę gorącego mleka z miodem. Następnego dnia rano będzie z tego świeŜy jogurt. Dodać do tego szczyptę kardamonu i szczyptę czarnego pieprzu ze świeŜo zmielonego całego ziarna oraz łyŜeczkę miodu. co zostanie. aŜ zostanie jedna czwarta wody. Ten napój pobudza energię i ojas. T a t a r a k o w e ghee. Rano zdjąć skórki. to jest właśnie tatarakowe ghee. MoŜna dosłodzić syropem klonowym. Pić herbatkę zrobioną z 1/4 łyŜeczki gałki muszkatołowej na filiŜankę wody. 157 DODATEK C 156 . Ból g a r d ł a . WłoŜyć do miksera razem z filiŜanką cicp łego mleka. Napar z rumianku teŜ doskonale sprowadza sen (jedna łyŜka rumianku na filiŜankę wody). NaleŜy stosować olej ciepły. herbatkę z gotu kola lub tataraku przed snem. N a p ó j z m i g d a ł ó w . M a ś l a n k a (lassi). Olej g o ź d z i k o w y . Do tej mieszaniny dodać równą ilość wody i gotować tak długo. Pić kawę. Gotować pięć całych goździków w łyŜce oleju sezamowego i zostawić je w tym oleju. biorąc jedną część sproszkowanego tataraku na osiem części wody. ciemnym miejscu. To. Zostawić czosnek w oleju i stosować ciepłą mieszaninę. Delikatnie masować podeszwy stóp olejem sezamowym lub nacierać owłosioną skórę głowy olejem. Zagotować kwartę mleka. Pić herbatkę z gotu kola (jedna łyŜka na filiŜankę wody). Zagotować. Na miejsca spuchnięte stosować sproszkowaną kurkumę zmieszaną z solą w proporcji 2 :1. przecedzić. Gotować tak długo. Obrzęki. Stosować pastę z imbiru na bolące miejsce lub wdychać proszek z korzenia tataraku. Przykryć i zostawić na noc w ciepłym. Do tego wywaru dodać taką samą ilość ghee (patrz przepis na ghee). Dodać do niego taką samą ilość wody i zmieszać w mikserze. Ból z ę b ó w. Mit: szać przez pięć minut na szybkich obrotach i pić. Podczas gotowania wcisnąć do niego trochę soku z cytryny.

Charak Samhita. 1963. Masło zmieni kolor na złotoŜółty i będzie pachniało jak praŜona kukurydza. Kudatarakar. Gotować tak długo. Gdy kropla wody puszczona do ghee wyda trzaskający dźwięk. India: Baidyanath. R. and Shastri. S. Gotować tak długo. biorąc jedną część sproszkowanej lukrecji i dodając osiem części wody. Science and Philosophy of Indian Medicine. Rozgrzać funt nie solonego masła na średnim ogniu. R. Rozdrobnić dwa ząbki czosnku i dodać łyŜkę oleju. Najpierw przygotować wywar z lukrecji. 1978. Nagpur. ghee jest gotowe. BIBLIOGRAFIA 1. Zmieszać razem następujące składniki: 2 łyŜeczki świeŜo utartego imbiru. Zmniejszyć ogień. Varansi. N. Sushrut Samhita. India: Chowkhamba Sanskrit Series. N. 6. MoŜna je przechowywać bez lodówki. Nagpur. India: Chowkhamba Sanskrit Series.) Basic Principles ofAyurveda. H. 1959. 4. 1970. P. aŜ zostame jedna czwarta wody. poniewaŜ zawiera ona lecznicze własności).AyuiwEcU Olej c z o s n k o w y . Pathak. 5. L u k r e c j o w e ghee. Następnie dodać taką samą ilość wody i gotować. aŜ woda wyparuje. to jest lukrecjowe ghee. Patna. 3. aŜ zostanie połowa płynu. India: Baidyanath Ayurveda Bhavan Ltd. K. Gdy masło się roztopi. 1978. Varansi. osiem całych goździków. K. Sharma. India: Chowkhamba Sanskrit Series. Dr. Varansi. Dr. Therapeutic Guide to Ayurvedic Medicine. Ghee. (eds. co zostanie. 7.. 1977. R. D. Podczas gotowania na powierzchni unosi się piana (nie usuwać tej piany. J o g i c z n a h e r b a t k a . całą laskę cynamonu i osiem filiŜanek wody. ostudzić i pić. Udupa. Po ostudzeniu przelać przez sitko do naczynia. podgrzewać przez około dwanaście minut. 158 159 . 2. India: Baidyanath. M. and Singh. India: Dhanvantari Prakashan. Dodać 30 gramów krowiego mleka. To. cztery całe ziarna kardamonu. Madhav Nidan. Vikriti Vijnyana. Wtedy dodać taką samą ilość ghee (patrz przepis na ghee). 1963.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->