Copyright by Wydawnictwo Złote Myśli & Alicja Kaszyńska, rok 2010

Nr zamówienia: 946293 Nr Klienta: 1190632 Data realizacji zamówienia: 2011-01-13 Zapłacono: 19,97 zł

Autor: Alicja Kaszyńska Tytuł: Jak napisać, przepisać i z sukcesem obronić pracę dyplomową?

Data: 2010

Zdjęcie do projektu okładki zostało użyte za zgodą istockphoto.com

Wydawnictwo Złote Myśli sp. z o.o. 44-100 Gliwice ul. Daszyńskiego 5 www.ZloteMysli.pl e-mail: kontakt@zlotemysli.pl Autor oraz Wydawnictwo "Złote Myśli" dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo "Złote Myśli" nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Niniejsza publikacja, ani żadna jej część, nie może być kopiowana, ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana, powielana, ani odczytywana w środkach publicznego przekazu bez pisemnej zgody wydawcy. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Jeśli przez myśl przeszło Ci, aby udostępnić tę książkę za darmo w internecie łamiąc tym samym prawa autorskie, POMYŚL, czy nie lepiej przyłączyć się do Programu Partnerskiego i ZARABIAĆ poprzez promowanie tej i kilkuset innych książek z naszego wydawnictwa. Zobacz szczegóły. Wszelkie prawa zastrzeżone. All rights reserved.

Spis treści
Wstęp ......................................................................................................................5 I. Podejmujemy decyzje.................................................................................7 1. Promotor .......................................................................................................7 2. Wybierz sobie temat .................................................................................9 3. Jaki typ pracy wybrać? .......................................................................... 17

3.1. Typ I — od ogółu do szczegółu ............................................................... 19 3.2. Typ II — jedno zagadnienie na tle ogółu.............................................. 21 3.3. Typ III — praca wynikowa ........................................................................ 25 3.4. Typ IV — praca mieszana ......................................................................... 29 3.5. Typ V — praca badawcza ......................................................................... 30 4.1. Jak robić notatki? ........................................................................................ 41 4.2. Fiszki zwykłe ................................................................................................. 43 4.3. Fiszki komputerowe ................................................................................... 46

4. Dobre notatki ułatwią pracę ............................................................... 40

II. Przystępujemy do pisania...................................................... 53 1. Wstęp piszemy na końcu!..................................................................... 54 2. Rozdziały .................................................................................................... 61 3. Przypisy ...................................................................................................... 61 4. Metodologiczne podstawy badań własnych ................................ 68

3.1. Kilka słów na temat interpunkcji w przypisach .................................. 62 4.1. Przedmiot i cel badań ................................................................................ 69 4.2. Problemy badawcze ................................................................................... 71 4.3. Hipotezy, zmienne i wskaźniki ................................................................ 74 4.4. Metody, techniki i narzędzia badawcze ............................................... 83 4.5. Organizacja i przebieg badań ................................................................. 91

5. Kwestionariusz ankiety ......................................................................... 93 6. Analiza wyników badań .....................................................................100 7. Zakończenie (i wnioski) ......................................................................102

7.1. Jak zacząć zakończenie — przykłady .................................................103 7.2. Jak formułować wnioski — przykłady................................................104 7.3. Jak zakończyć zakończenie — przykłady ..........................................105

8. Bibliografia ..............................................................................................106 9. Spisy treści i inne spisy ........................................................................110 10. Aneks (załącznik) ................................................................................113

....................................................................................................1.............. ilustracji itp........................................... Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? ................................................... Wzory matematyczne ............................................? ....... Ustawienia podstawowe ....214 14............................................. Bibliografia ...................................... Ocena pracy ......116 2........... Obrona pracy.......................... Tabele ............................................................................................................. Scalanie pracy ..................3.....178 9. Szablon pracy ...................................... Formatujemy style ..........1...................................... Spisy tabel i ilustracji oraz spis treści ......117 3...............................221 ........................ Lista punktowana (punktory)...................................................................... Lista numerowana (numerowanie) .182 10.....................229 V....................................................................167 1.................................................................................171 7....162 7...........................................................................................................117 1.............. Ocena pracy i jej obrona ...................................... Granice tekstu ... Jeszcze kilka przydatnych ustawień..................127 7...218 15....................................................................................... Wykresy ................ Lista wielopoziomowa — dla cierpliwych ................ Schematy i rysunki ....167 7....III...........121 4..............................219 IV.....................................................209 13........227 2..119 3....................... Przypisy ..231 15.................................159 6............. Symbole.............................115 1........................ Skróty klawiaturowe przydatne podczas pisania pracy .........................................173 Jak wstawiać przypisy? .....................2.......196 11................ Jak zrobić spis treści? ............ czyli jak wstawić paragraf............ Pasek narzędzi: Szybki dostęp .........................206 12...............................154 5..........................................................................178 8..................................................................219 15.......................................................... Zaczynamy wpisywać tekst... Wypunktowanie i numerowanie ................................. Jak zrobić spisy tabel......................2...........................227 1...................................................................1..................... Strona tytułowa .....1....................................2..............

trudnościami napotkanymi w trakcie pisania.Wstęp Drogi Czytelniku. bo zdobędziesz wiedzę. gdyby ktoś kiedyś powiedział im. jak świadomie wybrać promotora i temat  poradzisz sobie z tworzeniem i kompletowaniem notatek  przygotujesz sensowny plan  napiszesz pracę  nadasz jej profesjonalny wygląd. refleksjami na temat niewystarczających kontaktów z promotorami. że nigdy nie będziesz wstydził się tego. co 5 . zapewne jesteś studentem którejś z licznych uczelni i stajesz teraz przed zadaniem napisania pracy dyplomowej. licencjackiej lub magisterskiej. Warto to zrobić samodzielnie. co pod Twoim nazwiskiem na zawsze pozostanie w archiwum uczelnianym. Wielu błędów mogliby uniknąć. oraz pewność. które poprowadzą Cię krok po kroku od wyboru seminarium do obrony pracy:  dowiesz się. Często dzielili się ze mną swymi obawami dotyczącymi wartości pracy. Poradnik powstał na bazie wieloletnich kontaktów z przyszłymi licencjatami i magistrami. która przyda się na obronie. W niniejszej publikacji znajdziesz wskazówki.

Na seminarium obawiali zapytać. aby stworzyć pracę poprawną merytorycznie i formalnie. sądząc niesłusznie. Jest to już drugie wydanie poradnika. Ten poradnik na pewno nie zastąpi promotora.Alicja Kaszyńska zrobić. . uzupełnione o nowe źródła i dostosowane do Worda w wersji 2007. a książkę można mieć pod ręką na każdym etapie powstawania pracy. jednak może być dobrym uzupełnieniem jego słów. różniącej się znacznie od poprzednich. że pytanie „jak?” będzie zbyt banalne. zwłaszcza że z promotorem ma się kontakt raz na jakiś czas.

Podejmujemy decyzje 1. Wielokrotnie spotykałam się ze studentami. a w dalszej kolejności promotora (jeśli będzie miał wybór). a na studia poszedł. ponieważ jednocześnie decydujemy się na dziedzinę. Należy wybrać najlepszego (jak to zrobić — rady poniżej).I. narzekali na promotora. Jeżeli ktoś ma zainteresowania naukowe. aby łatwo dać sobie radę z przedmiotem i pracą dyplomową. Co jest ważniejsze: promotor czy temat? To zależy. której dotyczyć będzie praca. którzy kończąc pisanie pracy magisterskiej. Niekiedy nawet mają w głowie cały zarys pracy. najpierw trzeba się rozejrzeć wśród promotorów. Najczę7 . Promotor Wybór promotora to transakcja wiązana. Jednak na każdym kierunku studiów jest to grupa stosunkowo nieliczna. a temat pracy jest w zasadzie obojętny. Jeżeli głównym celem studiów jest zdobycie dyplomu i pewnej ogólnej wiedzy z danej dziedziny. A temat? Cóż… Na pewno będzie związany z kierunkiem studiów. o czym będą pisać. najpierw wybiera przedmiot badań (lub nawet bardzo konkretny temat pracy). Tacy studenci przeważnie już od pierwszego lub drugiego roku studiów wiedzą. by poznać dogłębnie ukochaną dziedzinę wiedzy.

każą jeszcze coś doczytać i dopisać. ale zyskujemy prawie stuprocentową pewność. czy raczej prosto do kosza na śmieci. że obrona będzie tylko formalnością. Częściowo jednak jest to wina samych studentów. że promotor nie pomagał w pisaniu pracy. co „spłodził”. że u tego czy tamtego profesora łatwo pisać. wskazują na istniejące niedoróbki. nadaje się na pracę dyplomową lub magisterską. którzy w momencie wyboru opiekuna pracy sugerują się opinią. następnym razem całkowicie go skrytykują i każą pisać od początku. nie każe poprawiać. A to właśnie są ludzie.Alicja Kaszyńska ściej powtarzające się zastrzeżenia dotyczyły tego. zawsze będziemy mogli być dumni z tego. nie ustalił jej planu. Pisząc taką pracę. że dany fragment już kiedyś czytali. czy to. a częściej naszą głupotę albo — nie daj Boże — plagiat. Są też promotorzy. aby praca pisana przez nas na zakończenie studiów była dobra i — niejako — obroniła się sama. którym zależy. Warto więc przeprowadzić swoiste badanie opinii publicznej wśród niedawnych absolwentów. którzy co rusz zmieniają swoje wymagania i zupełnie nie pamiętają. więcej wysiłku wkładamy w jej powstanie. Prace zostają przecież w archiwum. Na ogół skrzętnie omijani są ci. żeby udowodnić nasz geniusz. bo się nie „czepia”. wszystko przyjmuje i daje się wyciągnąć na piwo. O co możemy zapytać byłych magistrantów w sprawie promotora? 8 . którzy uważnie przeglądają kolejne rozdziały. że dany rozdział jest dobry. Co ważniejsze. kto i kiedy wyciągnie tę naszą. nie podpowiedział bibliografii. Nigdy nie wiadomo. co napisaliśmy. Raz więc stwierdzą. a nawet że nie interesowała go treść poszczególnych rozdziałów i student do samej obrony nie wiedział.

Na piwo lepiej iść z kolegami. Jedno łączy się z drugim. gdyby to był temat ciekawy. Podejmujemy decyzje  Czy prowadził rzetelnie seminaria magisterskie (i nie wykorzystywał każdego pretekstu. jaki obierzemy temat. Następnym problemem jest wybór tematu i typu pracy. Wybierz sobie temat To. a nie do pubu. jak praca powinna wyglądać?  Czy dał wskazówki. których harmonogram sam podał wcześniej?  Czy poprawiał kolejne fragmenty w terminie?  Czy rzeczywiście czytał teksty?  Czy jego uwagi pomagały w pisaniu pracy?  Czy powiedział. 2. Dla większości jednak celem pracy dyplomowej jest po prostu konieczność spełnienia tego wymogu na zakończenie studiów. Pewnie. Niekiedy temat jest zwyczajnie przydzielony przez promotora i student nie ma żadnego wpływu na jego formę i za9 . Uwagi te oczywiście znowu nie dotyczą tych. a temat pracy zgodny z dokonaniami naukowymi. których mogą dotyczyć pytania)? Dopiero znając odpowiedź na te pytania. jak przygotować się do obrony pracy (może np. Jednak jest to wyrażenie bardzo pojemne i… złudne. możemy wybrać promotora świadomie. w zasadzie jest rzeczą drugorzędną. których zainteresowania są sprecyzowane. określił zagadnienia.I. że dobrze byłoby. aby uniknąć zajęć)?  Czy można go było zastać na konsultacjach. promotor ma nas doprowadzić do dyplomu.

aby temat miał kilka ważnych cech:  powinien mieć wiarygodną bibliografię w języku polskim. Czasem promotor pozwala na samodzielny wybór tematu. możemy skorzystać z tytułów 10 . Aby go dobrze sformułować. czy można je wypożyczyć i na jak długo lub czy za niezbyt wygórowaną cenę będzie je można skserować (jeśli w ogóle będzie to możliwe).Alicja Kaszyńska kres. czy potrzebne pozycje będą dostępne tylko na miejscu. warto przejść się do biblioteki w swoim mieście. Proponuję więc. jeżeli tylko jest taka możliwość. poszukać dostępnej literatury. a nie zawsze jest to możliwe i nie każdy to lubi)  powinien być sformułowany w taki sposób. należy zwrócić uwagę na to. a o materiały trudno. w innym przypadku trzeba będzie korzystać z tłumacza. które sugerował promotor. Jeżeli studiujemy zaocznie. Trzeba też zajrzeć do biblioteki wydziałowej i uczelnianej i sprawdzić. że temat został przydzielony przez promotora albo nieopatrznie przez nas wybrany. żeby łatwo można było ustalić jego zakres i plan  powinien być zrozumiały. dać sobie trochę czasu na wybór tematu spośród tych. zwłaszcza we wczesnej fazie pisania pracy. Jeżeli mamy jakąś możliwość wyboru. warto spróbować go zmienić. co nieraz się udaje. Jeżeli już się zdarzy. co zwiększy koszty i pochłonie mnóstwo czasu  powinien opierać się na łatwo dostępnej literaturze (warunek ważny zwłaszcza dla studentów zaocznych. inaczej korzystanie ze źródeł i literatury przedmiotu wymagać będzie wielu kosztownych wyjazdów oraz długotrwałego przesiadywania w czytelni.

Tematy historyczne mogą pojawiać się również na różnych kierunkach. np.:  Antypolska działalność Stefana Bandery (do 1944 roku)  Tuchola i komturstwo tucholskie w XIV wieku  Stosunek Saksonii do powstania kościuszkowskiego w świetle relacji dyplomatycznych saskiego charge d’affaires Jana Jakuba Patza  Drogi awansu społecznego mieszczanina w Małopolsce w XVII wieku  Ekspansja wikińska na zachód w strefie północnego Atlantyku (Islandia. ale równie dobrze praca ta mogłaby powstać na wydziale ochrony środowiska lub biologii. Grenlandia.I. Podejmujemy decyzje prac (podkreślam: tylko z tytułów!). Na przykład na temat Podstawy prawne ochrony bobra i skutki liczebnego wzrostu populacji pisano w instytucie prawa i administracji jednej z uczelni. Ameryka Północna) w świetle źródeł archeologicznych. Realizowane będą wtedy podobnie: analiza źródeł plus wiedza z opracowań: 11 . Niekiedy wydają się dość dalekie od kierunku studiów przyszłego absolwenta. które ktoś kiedyś napisał i obronił. należących do szeroko rozumianej humanistyki. Poniżej podaję przykłady tematów prac dyplomowych z różnych dziedzin. na pedagogice lub stosunkach międzynarodowych. tworzone na podstawie analizy materiałów źródłowych i stanu dotychczasowych badań. Tematy historyczne są to zazwyczaj tematy opisowe. Wszystko zależy od specjalności promotora i jego zainteresowań badawczych. Mogą one dotyczyć postaci lub problemów. np.

Na pedagogice najczęściej jednak spotykamy się z tematami badawczymi. Podobne prace.Alicja Kaszyńska  Stosunki rodziny i szkoły w momencie przełomu ustrojowego w Polsce (lata 1988–1991). Oto przykłady: 12 . bo oparte na badaniach ankietowych. Każda z poniższych prac została napisana według tego samego schematu:  Wpływ rozwiązywania problemów na osiągnięcia szkolne uczniów z matematyki w klasie trzeciej  Związki literatury dziecięcej ze wzbogacaniem wiedzy przyrodniczo-ekologicznej dzieci przedszkolnych  Zainteresowania kolekcjonerskie dzieci i młodzieży  Prawa dziecka i ich przestrzeganie w rodzinie  Zabawy tematyczne szansą wspomagania rozwoju psychospołecznego dzieci przedszkolnych  Rozwijanie umiejętności odbioru ilustracji do książki literackiej dla dzieci w pracy z uczniami klasy drugiej  Kompetencje zawodowe nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej  Kompozycja postaci człowieka w tematyce prac plastycznych dzieci 6-letnich  Przestępstwo znęcania się nad członkiem rodziny (z uwzględnieniem badań praktyki na terenie Tucholi w latach 1995–1997). częste są na socjologii i resocjalizacji. Studium pedagogiczno-historyczne  Próby osądzenia zbrodni reżimu wojskowego w Chile przez społeczność krajową i międzynarodową w latach 1973–2007.

które są niezbędne do napisania takiej pracy. opisują strategie sprzedaży. 13 . Tym bardziej nie chcą mówić o problemach produkcji i sprzedaży. i to nie tylko te dotyczące wielkości sprzedaży oraz strategii marketingowych. systemy organizacyjne itp. Kiedyś nie było z tym problemu. ale w czasach gospodarki rynkowej przedsiębiorstwa nie bardzo chcą udostępniać dane biznesowe. np.:  Kontrakt psychologiczny w organizacji i konsekwencje jego naruszenia. jego problemów marketingowych. Są też tematy bardziej ogólne. ale jakiekolwiek informacje. Podejmujemy decyzje  Postawy młodzieży licealnej Iławy wobec uzależnień od nikotyny. alkoholu i narkotyków  Resocjalizacja przez pracę osób pozbawionych wolności  Środowisko rodzinne a przestępczość nieletnich. Przykłady tematów tego typu to:  Wybrane problemy marketingowe w przemyśle cukrowniczym na przykładzie Cukrowni Nakło SA  Plan marketingowy na przykładzie WKS Mostostal SA w Chojnicach  Sprawność kierowania przedsiębiorstwem na przykładzie DAEWOO Towarzystwa Ubezpieczeniowego SA. że uzyskamy w wybranym zakładzie materiały.I. Tematy typowe dla zarządzania i marketingu są związane zazwyczaj z analizą przedsiębiorstwa. a bez takich danych nie uda się stworzyć właściwie niczego poza czysto teoretycznymi dywagacjami wypisanymi z podręczników do marketingu. Temat tego typu jest prosty do napisania pod jednym warunkiem: najpierw należy się upewnić.

ustawami czy rozporządzeniami. Natomiast dla urzędników studiujących zaocznie prostsze do opracowania i napisania będą tematy typu:  Wpływ budżetu na rozwój miasta Chojnice w latach 1998–2000  Podatki i opłaty lokalne pobierane samodzielnie przez organy gminy na przykładzie gminy Nakło n. opierają się na teorii i są łatwiejsze dla studentów dziennych. którzy niewiele mieli do czynienia w praktyce z urzędowymi dokumentami.  Ocena budżetu jednostki samorządu terytorialnego w latach 2005–2008 na podstawie gminy Bydgoszcz  Należności postępowania administracyjnego  Działalność lokacyjna otwartych funduszy emerytalnych  Funkcjonowanie samorządu gminnego w Kęsowie w latach 2002–2005. są prace związane z prawem i administracją.Alicja Kaszyńska Proste do napisania. Tu też wszystko zależy od dostępu do dokumentów i odpowiednich aktów prawnych. jak:  Izby lekarskie  Istota podziału administracyjnego III Rzeczypospolitej  Przestępstwo zgwałcenia jako zamach na wolność seksualną w świetle polskiego prawa karnego  Reglamentacja wykonywania zawodu radcy prawnego. Prace takie. Prace pisane na filologii polskiej przykładowo mogą nosić takie tytuły:  Imiennictwo braci zakonnych ze Zgromadzenia Braci Mniejszych Kapucynów w Bydgoszczy 14 . choć żmudne (jak całe studia). Not.

Przykłady prac z ochrony środowiska:  Zagadnienie regulacji stanu zwierzyny łownej na obszarze parku narodowego „Bory Tucholskie”  Możliwości rozwoju agroturystyki na terenie gminy Lubiewo (o dziwo. Przy czym trzeba pamiętać. trzeba będzie spędzić trochę czasu w archiwum. Podejmujemy decyzje  Symbolika w powieściach „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej i „Ludzie Bezdomni” Stefana Żeromskiego  Wilno w literaturze romantycznej. małymi monografiami klubów. Kończąc ten kierunek.I.:  Sprawność lekkoatletyczna dziewcząt i chłopców w wieku 11 lat szkół podstawowych miasta Tucholi  Efektywność walki sportowej na przykładzie I‑ligowego zespołu PEKAES Pruszków w sezonie pucharowym 1997/98  Psychologiczno-socjologiczno-pedagogiczne aspekty warunkujące skuteczność rzutową i efektywność gry w ataku Doroty Malczewskiej na mistrzostwach świata we Francji w 2007 roku. nazwisk występujących na danym obszarze kraju itp. np. można pisać prace będące np. Zwykle jednak promotor czuwa nad tym. aby źródło badań nad tekstem było dla studenta dostępne. że w przypadku pracy przypominającej tematem pierwszy z powyższych przykładów (takie prace dotyczą nieraz nazewnictwa miejscowego. praca ta została napisana na zakończenie studiów na kierunku wychowanie przedszkolne!). Na wychowaniu fizycznym można pisać prace oparte na badaniach.). analizą różnych aspektów dzia15 .

jak pisać i co potem poprawić. posługując się sparafrazowaną zasadą: „Punkt 1.: Jeżeli promotor nie ma racji. patrz punkt 1. biochemii i higieny sportu. „Łaska a wolna wola”  Koncepcja rodziny w polskim czasopiśmie kobiecym „Przyjaciółka” w latach 1994–1995. prace przyczynkarskie z socjologii sportu i wychowania fizycznego.Alicja Kaszyńska łalności sportowej konkretnych zawodników (przykład trzeci) lub omawiające problemy kultury fizycznej w literaturze różnych epok. Problem przedmiotowego traktowania pacjenta przez fizjoterapeutę. W zasadzie o pracach katechetycznych wspominam tu tylko dla porządku. I jeszcze jeden przykład.: Promotor ma zawsze rację. Punkt 2. a nawet prace z dziedziny fizjologii. więc wiadomo. Tym razem pracy obronionej na fizjoterapii:  Godność pacjenta. ani sposobu pisania. Próba teologicznej oceny 16 . „Duch a litera”.”. ani zakresu. doktorzy — bardzo skrupulatnie sprawdzają kolejne redakcje rozdziałów. bo jak wynika z mojego doświadczenia. kończący tego typu studia są starannie prowadzeni przez promotorów i nie miewają dylematów ani dotyczących tematu pracy. Zazwyczaj księża — profesorowie. Przykłady tematów prac katechetycznych:  Trynitarny wymiar sakramentu chrztu świętego w nauczaniu Soboru Watykańskiego II  Zagadnienie łaski bożej w augustyńskich pismach antypelagiańskich: „Dzieje procesu Pelagiusza”.

aby w pracy dyplomowej przedstawić skandynawski model aptek i dystrybucji leków. Jeden z farmaceutów. że ich wyniki mogą być tylko impulsem do dalszych badań). prace dyplomowe wszelkiego typu powinny przypominać prace naukowe. 17 . najczęściej jednak badania są prowadzone na tak małej populacji. Ogólnie mówiąc. Mogą nimi być: rozprawy. Były to naprawdę ciekawe prace. Podejmujemy decyzje  Wspólnototwórczy charakter Eucharystii według Katechizmu Kościoła katolickiego. monografie. Oczywiście podane przykłady nie wyczerpują wszystkich zagadnień. ile porządkują. uzupełniają i uogólniają wiedzę już istniejącą  p r a c e b a d a w c z e (powszechna nazwa. Jeśli się pracowało poza granicami kraju. Prace takie często nie tyle odkrywają prawidłowości rządzące zjawiskami.I. artykuły naukowe. 3. których mogą dotyczyć prace dyplomowe i magisterskie. przyczynki. Jaki typ pracy wybrać? Istnieje sporo literatury na ten temat. Inny — pracujący jako akordeonista w Finlandii — pisał o muzyce akordeonowej w tym kraju. Zazwyczaj dzieli się prace dyplomowe (licencjackie. który pracował w Skandynawii. magisterskie) na dwa typy:  p r a c e o p i s o w e na podstawie literatury przedmiotu lub źródeł i literatury przedmiotu (częste w naukach humanistycznych). warto to teraz wykorzystać. chociaż wcale nie muszą być odkrywcze. wykorzystał swoje doświadczenie zawodowe.

opierając się na literaturze przedmiotu i (jeżeli to praca badawcza) wynikach badań własnych. To pozwoli wykorzystywać przeczytane publikacje. Zazwyczaj mają one dość schematyczną budowę. Zakończenie stanowić będą wnioski wysnute z tej analizy. Typ 3 — praca wynikowa. Prace opisowe będą łatwiejsze do napisania dla typowego humanisty. Prace opisowe: Typ 1 — od ogółu do szczegółu. Prace dyplomowe i magisterskie można podzielić na pięć bardziej szczegółowych typów. analizy przyczyn i skutków wymagają szerokiej wiedzy fachowej. potrafi logicznie rozwinąć temat i wyciągnąć wnioski. łatwiejsze do napisania są prace badawcze. bojącego się nawet prostej arytmetyki. Samodzielnie też trzeba z kolejnych tekstów wysnuwać wnioski i starać się zmyślnie całość zakończyć. przyczynki. że student myśli. kto nie ma awersji do matematyki (a dokładniej — statystyki na bardzo. a piąty stanowią prace badawcze. przejrzenia sporej liczby pozycji książkowych oraz dużej wprawy w pisaniu.Alicja Kaszyńska Obydwa typy prac mają wykazać. ale ich nie przepisywać. przy czym cztery z nich to prace nazwane wcześniej opisowymi. Typ 2 — zagadnienia na tle ogólnym. ale to bardzo podstawowym poziomie). następnie podaje i definiuje przyjęte metody i wskaźniki badawcze. ale… monografie. Rozpoczyna się je od omówienia dotychczasowego stanu badań. 18 . by nie narazić się na zarzut plagiatu. W dalszej kolejności przedstawia się wyniki badań i przeprowadza ich analizę. Dla kogoś.

Typ 5 — praca badawcza. Rozwinięcie polega na wnikaniu w głąb tematu. czyli najpierw przedstawione zostają sprawy najbardziej ogólne (np. Jak w każdej znajduje się tu wstęp i zakończenie. dotychczasowy do19 .I. tło epoki. Typ I — od ogółu do szczegółu Tego typu pracę można zobrazować następująco: Na powyższym schemacie wyraźnie widoczny jest układ takiej pracy. 3. Podejmujemy decyzje Typ 4 — praca mieszana.1. rozwój dziedziny nauki.

Wiese. Skamandrycki model poezji Rozdział III. Prace te omawiają często motywy (lub wybrany motyw). historyka itp. Należności postępowania administracyjnego Plan pracy: Wstęp Rozdział I. następnie poprzez kolejne przybliżanie i zawężanie treści przechodzi się do omówienia tematu zawartego w tytule pracy. Julian Tuwim jako przedstawiciel skamandrytów Rozdział IV. Dwudziestolecie międzywojenne w literaturze — tło epoki Rozdział II.Alicja Kaszyńska robek nauki dotyczący zakresu pracy itp. Witalizm w skamandryckim okresie twórczości Juliana Tuwima Zakończenie  B. tematykę lub aspekty twórczości jakiegoś pisarza. Oto przykłady:  Witalizm w skamandryckim okresie twórczości Juliana Tuwima Plan pracy: Wstęp Rozdział I. rodzaje opłat i kosztów postępowania) Rozdział II. badacza. funkcje. Zagadnienia ogólne (pojęcie postępowania administracyjnego oraz pojęcie. Należności postępowania administracyjnego 20 .).

które przedstawione jest podobnie jak w omówionym już typie I prac. Kolejne rozdziały omawiają istotne. Wpływ należności postępowania na kształtowanie budżetu gminy Zakończenie 3.2. 21 .I. Oczywiście i tu liczba rozdziałów zależy od tematu oraz ustalonego z promotorem zakresu pracy. wiążące się ściśle z tematem zagadnienia wzmiankowane w rozdziale I. Typ II — jedno zagadnienie na tle ogółu W tego typu pracach rozdział pierwszy stanowi najczęściej coś w rodzaju tła do tematu. Podejmujemy decyzje Rozdział III.

Reglamentacja wykonywania zawodu radcy prawnego Rozdział III. Przybylińska. Not. Charakterystyka otwartych funduszy emerytalnych Rozdział III. Stachowicz. Chromniak. Działalność lokacyjna otwartych funduszy emerytalnych Plan pracy: Wprowadzenie Rozdział I. Podatki i opłaty lokalne pobierane samodzielnie przez organy gminy na przykładzie gminy Nakło n. Reglamentacja wykonywania zawodu radcy prawnego Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Sposób wykonywania zawodu radcy prawnego Zakończenie  M. Historia zawodu i samorządu radców prawnych Rozdział II. Reforma polskiego systemu emerytalnego Rozdział II. Wiadomości ogólne dotyczące podatków i opłat lokalnych 22 . Polityka lokacyjna otwartych funduszy emerytalnych Zakończenie  K. Plan pracy: Wstęp Rozdział I.Alicja Kaszyńska Oto przykłady planów takich prac:  H.

Miejsce Tucholi w podziałach politycznych Pomorza Gdańskiego Rozdział III. Not. Porożynska-Szczupak. Gągoł. Symbolika w powieściach: „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej i „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego 23 . Tuchola i komturstwo tucholskie w XIV wieku Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Początki i położenie miasta Tucholi Rozdział II. Komturstwo tucholskie w XIV wieku Rozdział IV. Historia zakonu kapucynów Rozdział II. Miasto i zamek Zakończenie  E. Zakończenie  K. Analiza imion Podsumowanie pracy  A.I. Imiennictwo braci zakonnych ze Zgromadzenia Braci Mniejszych Kapucynów w Bydgoszczy Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Not. Charakterystyka poszczególnych podatków występujących w gminie — na podstawie gminy Nakło n. Grzelka. Słownik imion Rozdział III. Charakterystyka poszczególnych opłat występujących w gminie — na podstawie gminy Nakło n. Rozdział III. Podejmujemy decyzje Rozdział II.

Kontrakt psychologiczny w organizacji i konsekwencje jego naruszenia Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Stoltman. Rys historyczny (powstanie. najważniejsze wydarzenia. Chrystusa Króla (historia budynku. wyposażenie) Rozdział IV. przynależność jurysdykcyjna i kanonicza) Rozdział III. Kaszyńska. Pracownik a kontrakt psychologiczny 24 . Charakterystyka pojęć: symbol i symbolika Rozdział II. Położenie parafii Chrystusa Króla (granice. architektura. Zawieranie kontraktu psychologicznego w pracy Rozdział III. Szkolnictwo i katechizacja Zakończenie  A. Symbolika w powieści „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego Zakończenie  M. kolejni proboszczowie) Rozdział II. Symbolika w powieści „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej Rozdział III. Istota kontraktu psychologicznego Rozdział II.Alicja Kaszyńska Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Duszpasterstwo (sakramentalne i pozasakramentalne) Rozdział V. Kościół pw. Parafia katolicka pod wezwaniem Chrystusa Króla w Zapceniu (1975–1997) Plan pracy: Rozdział I.

I. co moglibyśmy nazwać tłem w znaczeniu użytym powyżej. W tego typu pracach zakończenie powinno mieć w nazwie „wnioski”. Praktycznie jednak kolejno omawiane aspekty nie zawsze wynikają jeden z drugiego. Typ III — praca wynikowa W tym typie pracy nie ma na ogół czegoś. Widoczne jest przechodzenie od zagadnienia do zagadnienia.3. Teoretycznie z każdego z nich powinno wynikać następne i te rozważania powinny być prowadzone aż do wniosków. ale zawsze nawiązują do tematu i połączone są ze sobą we wnioskach stanowiących podsumowanie pracy. 25 . Podejmujemy decyzje Rozdział IV. Pracodawca a kontrakt psychologiczny Zakończenie 3.

Rynek cukru — stan i perspektywy Rozdział IV. Kalota. Rola planu marketingowego w strategii rozwoju firmy Rozdział II. Wpływ budżetu na rozwój miasta Chojnice w latach 1998–2000 Plan pracy: Wstęp 26 .Alicja Kaszyńska Poniżej zamieszczam przykłady prac tego typu:  M. Uwarunkowania realizacji planu marketingowego Rozdział III. Marketing mix w przedsiębiorstwie Zakończenie i wnioski  K. Pojęcie i funkcja marketingu w przedsiębiorstwie Rozdział II. Analiza szans rynkowych przedsiębiorstwa Rozdział III. Ocena planu marketingowego Mostostal SA Chojnice w stosunku do potrzeb przystosowania się przedsiębiorstw do funkcjonowania na zasadach gospodarki rynkowej Zakończenie i wnioski  K. Kaszyński. Plan marketingowy na przykładzie WKS Mostostal SA w Chojnicach Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Kłosińska. Wybrane problemy marketingowe w przemyśle cukrowniczym na przykładzie Cukrowni Nakło SA Plan pracy: Wstęp Rozdział I.

ustawa o samorządzie powiatu.) Zakończenie i wnioski  B. ustawa o administracji rządowej w województwie. Wiese. ustawa o samorządzie terytorialnym) Rozdział III. Charakterystyka miasta Chojnice Rozdział II. 2000. Charakterystyka dokumentów normujących reformę samorządowo-administracyjną (ustawa o samorządzie województwa. 2001 Zakończenie i wnioski  A. Zasady i formy przeciwdziałania bezrobociu oraz łagodzenia jego skutków w gminie Kamień Krajeński w latach 1995–1999 Plan pracy: Wstęp 27 . Realizacja budżetu miasta Chojnice w latach 1998–2000 Rozdział IV. Podejmujemy decyzje Rozdział I. charakterystyka struktury po 1 stycznia 1999 r. Podstawowe rozwiązania organizacyjno-prawne kreujące współczesny podział administracyjny Polski (ustawa o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa. Gospodarka budżetowa Rozdział III.I. Wnioski z analizy budżetów miasta Chojnice na rok 1998. Istota podziału administracyjnego III Rzeczypospolitej Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Łącka. Istota współczesnych podziałów administracyjnych (typologia i znaczenie dla współczesnego państwa) Rozdział II.

Analiza ustawowych znamion przestępstwa zgwałcenia w nowym kodeksie karnym Rozdział IV. Postawy prawne ochrony bobra i skutki liczebnego wzrostu populacji Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Przestępstwo zgwałcenia jako zamach na wolność seksualną w świetle polskiego prawa karnego Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Bezrobocie — istotny element ustroju społeczno-gospodarczego Rozdział II. Paczkowska-Frey. Prawne podstawy ochrony 28 . Narzędzia aktywnego oddziaływania na rynek pracy Zakończenie i wnioski  K. Pojęcia seksualności. Rodowód i kształtowanie się prawa karnego chroniącego wolność seksualną Rozdział III. Leszczyński. Charakterystyka miasta i gminy Kamień Krajeński Rozdział III. Charakterystyka sprawców przestępstwa zgwałcenia oraz stosowane wobec nich postępowanie terapeutyczne Rozdział V.Alicja Kaszyńska Rozdział I. Bóbr europejski — Castor fiber Rozdział II. popędu seksualnego oraz agresji z punktu widzenia seksuologii Rozdział II. Rola ofiary w przestępstwie zgwałcenia Zakończenie i wnioski  J.

Typ IV — praca mieszana Pozostałe prace mają budowę złożoną z elementów różnych typów prac opisowych. Liber generationis plebeanorum (autor i wartość źródłowa dzieła) Rozdział II. Kornatowski. Wynika to z rozmaitych przyczyn. Drogi awansu społecznego mieszczanina w Małopolsce w XVII wieku Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Stosunki polsko-ukraińskie w latach 1917– –1939 Rozdział II. wymagająca np. omówienia dwóch różnych zagadnień. Sposoby przenikania mieszczan do stanu szlacheckiego w XVII wieku Zakończenie  A. Podejmujemy decyzje Rozdział III. Antypolska działalność Stefana Bandery (do 1944 roku) Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Niekiedy jest to specyfika pisanej pracy. Skutki rozwoju liczebnego populacji bobra Podsumowanie 3.4. Reintrodukcja Rozdział IV. Szpaczyński. Zamykanie się stanu szlacheckiego Rozdział III.I. Działalność Bandery w latach 1909–1936 29 . Przykłady:  R. które dopiero w kolejnych rozdziałach łączą się w jedno.

chargé d’affaires Jana Jakuba Patza: Z okien ambasady saskiej Rozdział II. Charakterystyka relacji dyplomatycznych przedstawiciela Saksonii. Stosunek Saksonii do powstania kościuszkowskiego w świetle relacji dyplomaty saskiego chargé d’affaires Jana Jakuba Patza Zakończenie 3. Prace te naśladują badanie naukowe (najczęściej jednak nimi nie są) i mają zbliżone do siebie plany ramowe. Typ V — praca badawcza Prace badawcze (mówimy o badaniach typu socjologicznego. którego cechuje umysł logiczny. Pojęcia związane z tematem i stan badań Jeżeli mamy dużo materiału. Sytuacja na Ukrainie przed wkroczeniem wojsk radzieckich w 1944 roku Zakończenie  K.5. Wieczorek. Mocarstwa europejskie wobec powstania kościuszkowskiego Rozdział III. Stosunek Saksonii do powstania kościuszkowskiego w świetle relacji dyplomatycznych saskiego chargé d’affaires Jana Jakuba Patza Plan pracy: Wstęp Rozdział I. opartych na ankietach) to najłatwiejszy typ pracy dla człowieka. Osobno wtedy opisujemy pojęcia związane 30 .Alicja Kaszyńska Rozdział III. ten rozdział można podzielić na dwa. Ramowy plan pracy badawczej wygląda następująco: Wstęp Rozdział I.

którą uważają za najlepszą (albo którą promotor uważa za najlepszą) i na niej opierają dalsze wywody. osobno stan dotychczasowych badań w danej dziedzinie. Na ogół studenci wypisują kilka definicji różnych autorów każdego z tych pojęć. Przedmiot i cel badań W podrozdziale tym podajemy definicje przedmiotu i celu badań oraz określamy je dla tej właśnie pracy. której dotyczy pisana praca. Podejmujemy decyzje z tematem (można cytować i omówić definicje.I. bo pomogą nam po pierwsze przygotować ankietę. po co je robimy. a po drugie dzięki nim będziemy mogli logicznie poprowadzić analizę i łatwo wyciągniemy wnioski. Cel badań będzie odpowiedzią na pytanie. Rozdział II. 31 . Przedmiot badań to zagadnienie.2. Założenia metodologiczne badań własnych Metody. lub grupa ludzi. Przykład zawartości rozdziału drugiego: 2. której zamierzamy się przyjrzeć poprzez przeprowadzone badania. dodać też coś o ich autorach). są do siebie dość podobne. Najczęściej wyróżniamy problem główny oraz problemy szczegółowe.1. a to najczęściej wynika z tematu pracy. techniki i narzędzia badawcze zależą w jakimś stopniu od dziedziny nauki. ale mimo że definiują je różni teoretycy. 2. Problemy szczegółowe są ważne. które nas zainteresowało. a powołują się na jedną. Problemy badawcze Tu przytaczamy definicję (najlepiej kilka) problemu oraz formułujemy problemy dla naszej pracy.

Organizacja i przebieg badań W rozdziale tym opisujemy otoczenie i środowisko. Wtedy zawiera on tylko przegląd definicji metod.4. 2. zatytułowany Metody. jakie wprowadzimy zmienne i co będzie wskaźnikiem badań. czyli próbujemy przewidzieć. 2. Analiza przeprowadzonych badań Zaczyna się najczęściej od analizy środowiska. 2. techniki i narzędzia badawcze.Alicja Kaszyńska 2.3. jak zredagować ten fragment pracy). czyli przewidywane wyniki badań. Krótko formułuje hipotezy. ze wskazaniem wykorzystanych w badaniach.3. 2. technik i narzędzi badawczych. albo od opisu grupy poddanej działaniu jakiegoś czynnika i grupy kontrolnej. Rozdział III. Zawiera on informacje na temat. Ustalamy. w jaki sposób je zorganizujemy i jaki będą miały przebieg. technik i narzędzi badawczych zgodnie ze wskazaniami promotora (w dalszej części poradnika znajdują się szczegółowe rady. Metody. jakie wyniki przyniosą prowadzone badania. techniki i narzędzia badawcze Tutaj zawarte są definicje metod.5 w wersji najprostszej mogą być połączone w jeden. w podrozdziale Organizacja i przebieg badań). Rozdziały 2. zmienne i wskaźniki W tym rozdziale jeszcze przed przeprowadzeniem badań formułujemy hipotezy.4. oraz organizację i przebieg badań. Hipotezy. 32 . jeżeli w taki sposób zaplanowano badanie (chyba że uwzględniono to już w rozdziale poprzednim. w którym badania przeprowadzono. w jakim będziemy prowadzić badania.5.

która posłużyła nam do przeprowadzenia badań. Ten rozdział również może być podzielony na kilka podrozdziałów. ale nie zawsze jest to konieczne. a już w żadnym wypadku nie dołączamy ankiet podpisanych. Potem sprawdza. W jednej klasie uczy metodą tradycyjną. pochodzenie społeczne. Podejmujemy decyzje Ten drugi przypadek często występuje w pedagogice. ich wiek. Nauczyciel chce wypróbować nową metodę np. Praca wygląda bardziej profesjonalnie. w drugiej (najczęściej wybiera się słabszą grupę) posługuje się badaną metodą. gdzie wyniki badań znajdują się w rozdziałach V–VIII). z których każdy będzie omawiał wyniki badań. Następne podrozdziały tej części pracy zawierają szczegółową analizę danych pod kątem kolejnych zmiennych. wyniki badań umieszczają w paru rozdziałach głównych (patrz plan pracy A.). czy nowa metoda była bardziej efektywna od poprzedniej (mierząc wyniki umiejętności uczniów w tym zakresie przed eksperymentem i po nim). Niektórzy autorzy prac. jeżeli dodamy spis tabel i rysunków (ewentualnie fotografii). ale jeśli badania nie są rozległe. aby dodać w załączniku kwestionariusz ankiety. Pamiętajmy o ustawie o ochronie danych osobowych! 33 . typ szkoły. wykonywany zawód itd. nie polecam takiego rozdrobnienia. Kuriaty. biorąc pod uwagę kolejne zmienne (płeć badanych. zamiast tworzyć kilka podrozdziałów.I. Oczywiście należy też pamiętać. Teraz wystarczy dopisać wnioski i bibliografię. nauczania mnożenia. Wypełnionych ankiet nie dołączamy.

Pojęcie postawy społecznej 1. Metody. Organizacja i przebieg badań Rozdział IV.2. Hipoteza i hipotezy robocze 4.3. Obraz zjawisk patologii społecznej młodzieży na terenie miasta Iława 34 .Alicja Kaszyńska Oto trzy najbardziej typowe przykłady planów prac typu badawczego:  A. Postawy młodzieży licealnej Iławy wobec uzależnień od nikotyny. Klasyfikacja postaw Rozdział II. Społeczno-gospodarcza sytuacja miasta 2. Charakterystyka badanego środowiska 1. Alkohol 2. techniki i narzędzia badawcze 5. Nikotyna 2. Przedmiot i cele badań 2. Kuriata. Uzależnienie od środków psychoaktywnych 1. Definicja uzależnienia 2. Problemy badawcze 3.1. Klasyfikacja środków psychoaktywnych i sposoby ich działania 2. Narkotyki Rozdział III. Definicja postawy 2. Założenia metodologiczne i organizacja badań 1. alkoholu i narkotyków Plan pracy: Wstęp Rozdział I.

I.4. Podejmujemy decyzje 3. Deklaracja Genewska 1. Prawa dziecka w rodzinie Rozdział II.3.1. Poziom uzależnień badanej młodzieży Rozdział VI.4.1.3.2. Idea praw dziecka — ochrona dziecka w świetle aktów prawnych 1. Postawy młodzieży wobec środków psychoaktywnych i osób uzależnionych Wnioski końcowe  D. Hass. Patologie w rodzinie a postawy młodzieży wobec uzależnień Rozdział VIII.1. Prawa dziecka i ich przestrzeganie w rodzinie Wstęp Rozdział I.2. Dziecko jako podmiot ochrony międzynarodowej 1. Stowarzyszenie Abstynentów Regionu Iławskiego 3. Deklaracja Praw Dziecka 1.1. Główne założenia Konwencji o Prawach Dziecka 1.1. Przestrzeganie praw dziecka w Polsce 1. Stowarzyszenie Abstynentów Regionu Iławskiego i Związek Anonimowych Alkoholików 3. Wpływ grup rówieśniczych na konsumpcję substancji psychoaktywnych Rozdział VII.1. Problematyka i metodologia badań własnych 35 .2. Pierwsze źródła praw dziecka 1. Związek Anonimowych Alkoholików Rozdział V.1. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka i Pakty Praw Człowieka 1.

Objawy zaburzeń społecznych 36 .1.4.2. Problemy. Michalak. Przebieg procedury badawczej Rozdział III.1. Najczęściej łamane prawa dziecka w rodzinie 3. Rozwój emocjonalny w wieku przedszkolnym 1. Objawy i zespoły zaburzeń emocjonalnych 2. Skutki łamania praw dziecka Wnioski końcowe Literatura Spis tabel Załącznik  M. Zmienne i ich wskaźniki 2.2. Przyczyny łamania praw dziecka 3.2.Alicja Kaszyńska 2.2.3.3. Przestrzeganie praw dziecka w rodzinie w świetle badań własnych 3. Charakterystyka badanej zbiorowości 2. tezy i hipotezy 2. Metody i techniki badawcze 2. Rozwój społeczny w wieku przedszkolnym Rozdział II.5. Rozwój psychospołeczny w młodszym wieku z uwzględnieniem sfery emocjonalnej i społecznej 1. Zaburzenia rozwoju emocjonalnego i społecznego dzieci w wieku przedszkolnym 2.1. Zabawy tematyczne szansą wspomagania rozwoju psychospołecznego dzieci przedszkolnych Wstęp Rozdział I. Rozwój psychospołeczny dzieci przedszkolnych w świetle literatury przedmiotu 1.1.3.

6.1. Spożywanie alkoholu przez młodzież oraz jego niektóre uwarunkowania Wstęp Rozdział 1. Podejmujemy decyzje Rozdział III.1. Alkoholizm.1.2. Zabawa podstawową formą aktywności dziecka 3. Sposoby wspomagania rozwoju psychospołecznego poprzez zabawę 3. Przedmiot i cel badań 4. techniki i narzędzia badawcze 4. Problemy i hipotezy badawcze 4. Graficzne przedstawienie wyników badań Zakończenie  A.3. Terapeutyczna funkcja zabawy 3. Szczególna rola zabaw tematycznych dla rozwoju psychospołecznego dzieci w wieku przedszkolnym Rozdział IV. Analiza wyników badań własnych 5.4.3.1. Szmaglińska. Wyniki eksperymentu pedagogicznego 5.1.I. Uzależnienie od alkoholu 1.2.4.5.2.3. Metodologia badań własnych 4. Zabawy tematyczne. Metody. Organizacja i przebieg badań 4. Rozmiary spożywania alkoholu w Polsce 1. Style i wzory picia 1.2. Charakterystyka badanego środowiska Rozdział V. Zmienne i wskaźniki 4. ich swoiste cechy oraz rodzaje 3.3. Fazy uzależnienia od alkoholu 37 . Problematyka spożywania alkoholu w literaturze 1.

Organizacja i przebieg badań Rozdział 4.2. Środowisko rodzinne a spożywanie alkoholu przez młodzież w świetle badań 4. Je- 38 .2. Młodzież jako kategoria społeczna. Podstępne uzależnienie Rozdział 2. Metody. Problemy badawcze 3.2.4. zmienne i wskaźniki 3. Charakterystyka okresu adolescencji 2. Ogólna charakterystyka badanych 4.3.1. Style i wzory spożywania napojów alkoholowych wśród badanej młodzieży 4.1. bardzo szczegółowa.1.4. Przedmiot i cel badań 3.3. Inicjacja alkoholowa oraz czynniki sprzyjające spożywaniu alkoholu przez badaną młodzież 4. techniki i narzędzia badawcze 3.5.3. Socjologiczne teorie młodzieży 2.2. Problematyka młodzieży w świetle literatury 2.5. Założenia metodologiczne badań własnych 3. Analiza przeprowadzonych badań 4.3. Wpływ grupy rówieśniczej na spożywanie alkoholu przez badanych uczniów Podsumowanie wyników badań Wnioski i postulaty Przykład zamieszczony poniżej to praca oparta na bardzo szeroko zakrojonych badaniach. Problem spożywania napojów alkoholowych przez młodzież w wybranych badaniach empirycznych Rozdział 3. Hipotezy.Alicja Kaszyńska 1.

Role i funkcje ilustracji w podręczniku 1. do wstępu:  M. Problematyka karykatur zamieszczonych w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 39 .3.2. Metodyka badań 2. Role i funkcje podręcznika 1. czyli uzasadnienie wyboru tematu.I. Definicja karykatury 1.. Karykatura w dotychczasowej literaturze przedmiotu polskiej i zagranicznej 1. Jakość karykatur w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 3. Makulska.1. techniki i narzędzia badań 3. Funkcja karykatury w edukacji społecznej i historycznej Wstęp 1. Cel i zakres pracy 2.3.2.1. Karykatura jako środek dydaktyczny 2.1.1.3. Częstotliwość występowania karykatur w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 3. Metody.7. przeniosłabym jedynie punkt 2. Literatura przedmiotu 1.6.5.2. Dzieje karykatury w Europie i w Polsce 1. Definicja podręcznika 1. Podejmujemy decyzje śli mogłabym mieć na nią wpływ.4. Uzasadnienie wyboru tematu 2. Problemy główne i szczegółowe 2.4. Karykatura w wybranych podręcznikach szkolnych 3.

do których trzeba zajrzeć. Zyskujemy ogólną wiedzę na zadany temat i listę kolejnych lektur.3. Wnioski dydaktyczne 5.1. więc po przejrzeniu określonego działu na pewno dorzucimy do naszej ubogiej na razie bibliografii kilka pozycji.2. Przeszukajmy też zbiory internetowe.1.4. zwracając uwagę szczególnie na przypisy i bibliografię. Trzeba też zajrzeć do katalogu w bibliotece uczelnianej.3. Karykatura w edukacji historycznej i społecznej 4. Postulaty badawcze 4. Uczeń a karykatura — analiza ankiet uczniowskich 4.2.Alicja Kaszyńska 3. 40 . rzucą chociaż dwa. Zakończenie 5.5. po które warto sięgnąć. trzy najważniejsze tytuły publikacji. Analiza lekcji z wykorzystaniem karykatury 4. Zadania dołączone do karykatur w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 4. aby w ogóle zabrać się do pracy. Synteza pracy 5. Tam klasyfikacja księgozbioru jest bardzo szczegółowa. Dobre notatki ułatwią pracę Najczęściej nawet ci promotorzy. Umiejętność analizy karykatury przez młodzież szkolną — wyniki badań 5. Wykorzystanie karykatury na lekcji historii przez nauczyciela — analiza ankiet 4. Opisy karykatur zamieszczonych w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 3. Dobrze jest je przynajmniej przekartkować.4. Dzięki temu osiąga się dwa cele. którzy z powodu natłoku zajęć niewiele pomagają.

że do wiedzy podanej na stronach www należy podchodzić z dużym krytycyzmem. Większość ludzi. Proponuję stary sposób — materiały zbierać w formie fiszek. Najlepiej niektóre z nich przeciąć na pół. Dotyczy to również popularnej encyklopedii internetowej Wikipedii. Błędy się zdarzają. np.1. notatki należy robić tak. ale wiele. nawet piszących swoje prace bezpośrednio na komputerze. aby można było z nich łatwo skorzystać. Podejmujemy decyzje pamiętając. potwierdzenie zawartych tam informacji trzeba znaleźć jeszcze w innych źródłach (najlepiej w wydaniach papierowych lub na stronach podmiotów uznanych za autorytety. wiele obszernych książek. żeby jednocześnie ogarniać wzrokiem pisany tekst i otworzyć przydatne zapiski. Jak robić notatki? Najprościej rzecz ujmując. 4. nawet na stronach pozornie wiarygodnych. że nieodżałowany Władysław Kopaliński przez całe życie korzystał wyłącznie z fiszek i udało mu się napisać nie jedną pracę. uczelni i instytutów badawczych).I. Jest ona bardzo przydatna. Na biurku i w jego okolicach miejsca jest zdecydowanie więcej. Fiszki przygotowujemy z kartek papieru A4. niektóre na cztery części: 41 . woli korzystać z ręcznie pisanych lub drukowanych notatek. i to wcale nie tak rzadko. Jako dygresję mogę dodać. w tym słowników. bo okno komputera jest zbyt małe. ale ponieważ nie zawsze poszczególne hasła są poddawane weryfikacji. a fiszki przechowywać w kartonie po butach (na pewno się nie zgubią). Dobrze zrobione notatki są połową sukcesu i oszczędzają wielokrotnego chodzenia do biblioteki w tej samej sprawie.

Jeżeli z cytatu wyjęliśmy jakieś fragmenty tekstu. z której zaczerpnęliśmy cytat. to wszędzie. Wydaje mi się.Alicja Kaszyńska Na fiszce umieszczamy adres bibliograficzny książki (będzie potrzebny do zrobienia przypisów i bibliografii) i dodajemy numer strony. 42 .  „Tutaj tekst cytatu […]”. zaznaczamy to w następujący sposób:  „(…) tutaj tekst cytatu”  „Tutaj tekst cytatu (…)”  „(…) tutaj tekst cytatu (…)” Lub:  „[…] tutaj tekst cytatu”. jeśli zdecydujemy się na […]. zaznaczamy to w postaci: (…) lub […]. ale to jest kwestia indywidualna. że lepiej używać formy z nawiasem kwadratowym. Poniżej umieszczamy cytat lub notatkę z treści. Jeżeli nie zaczynamy cytować fragmentu od początku zdania albo nie kończymy z jego końcem. Jeśli w cytatach będziemy używać (…).  „[…] tutaj tekst cytatu […]”. to zawsze róbmy tak samo. Przy czym powinno się postępować konsekwentnie. Cytat umieszczamy w cudzysłowie.

w przypisach i bibliografii używać będziemy tylko inicjału imienia. Podejmujemy decyzje 4.2. tytuł wraz z pod. na przykład całe imię autora. że nasz promotor akurat sobie tego życzy i będzie jak znalazł. Fiszki zwykłe Poprawnie zrobiona fiszka będzie wyglądała tak: Jest bardzo ważne.czy nadtytułem. Prawdopodobnie w samym tekście pracy. którą chcemy zamieścić. które mogą się później przydać. a tylko miejsce i rok wydania. przekracza wielkość kartki A6 (¼ A4). Nie wszystkie te dane spożytkujemy. wydawnictwo.I. Poniżej przykład tego typu fiszki: 43 . Niekiedy treść. miejsce i rok wydania. Zwykle też nie zamieszczamy nazwy wydawnictwa. wtedy korzystamy z kartki dwa razy większej. Może jednak w którymś momencie się okazać. żeby umieścić na niej wszystkie informacje.

a jednocześnie tak.Alicja Kaszyńska Należy teraz tak złożyć tę fiszkę. żeby łatwo można było odczytać adres bibliograficzny. Ułatwi to porządkowanie i poszukiwanie materiału. aby miała wymiary poprzedniej. 44 .

widzieć wszystkie teksty. Podejmujemy decyzje Należy zawsze pisać tylko na jednej stronie fiszki. Potem będziemy porządkować notatki nie według książek. według rozdziałów i adres bibliograficzny przyda się przy robieniu przypisów. ale spora 45 . który będziemy wykorzystywać w danym rozdziale. Jeżeli mamy możliwość zrobienia kserokopii stron. żeby po rozłożeniu materiału. które mogą być przydatne. pamiętajmy. Na każdej kartce umieszczamy pełny adres bibliograficzny.I. To jest co prawda marnotrawienie papieru. z których będziemy korzystać. nawet jeśli robimy kilka fiszek z jednej publikacji. Nie zawsze musimy przepisywać interesujące nas akapity czy rozdziały. żeby zawsze kserować jednostronnie — tylko wtedy odpowiednie fragmenty będziemy mogli wycinać i wklejać lub dopinać do fiszki. a np.

przepisując cytaty na małe karteczki. a czas — jak gdzieś wyczytałam — to nie pieniądz. które opisujemy. żeby pozostała w całości. Ale to nie ma większego sensu. żeby uzyskać format zbliżony do ¼ A4. więc można się pokusić o wykonanie fiszek z wykorzystaniem tego sprzętu. nielegalne. a do tego kosztowne) i chcemy. Przygotowujemy szablon do robienia fiszek. Aby komputerowe przygotowanie fiszek przebiegało sprawnie. Dzięki temu przy pisaniu pracy po prostu będzie można skopiować odpowiednie cytaty i nie staniemy przed koniecznością ich ponownego przepisania.Alicja Kaszyńska oszczędność czasu. Poza tym na niewielkiej karteczce zmieści się spory tekst. Fiszki komputerowe Obecnie wiele osób posługuje się bardzo sprawnie komputerem. a wszystko umieszczamy we wspomnianym wcześniej kartoniku po butach. to nasze życie. Fiszkę wraz z dołączoną do niej kartką należy złożyć podobnie jak poprzednio. bo jest to działanie nieetyczne. 2. Niewielkie literki komputerowe będą znacznie czytelniejsze niż niewielkie literki pisma odręcznego. Na tak zrobionej fiszce najbardziej potrzebny kawałek możemy zaznaczyć markerem. w którym ją umieściliśmy. Oczywiście możemy i w tym przypadku zrobić odręczne fiszki ze skopiowanych książek. Na każdej fiszce dopisujemy nazwę pliku.3. musimy pamiętać o spełnieniu kilku warunków: 1. Zrobione przez nas fiszki z poszczególnych książek wkładamy w osobne koperty. 46 . 4. chyba że skopiowaliśmy całą książkę (nie polecam.

W nazwie pliku umieszczamy początek nazwiska autora i tytułu książki. Podejmujemy decyzje 3. cytaty i spostrzeżenia dotyczące jednej książki. Nazwiemy go: F i s z k a . 47 . więc okno. może się nieco różnić od tego. które zobaczysz na rycinach. 5. nowością jest użycie Worda 2007 (tu w wersji na Windows XP). Jak przygotować szablon fiszek komputerowych? W tym wznowieniu poradnika. bo łatwiej będzie się nimi posługiwać. Więcej o tym w rozdziale o przepisywaniu i formatowaniu pracy. które pojawia się po otwarciu programu. co zawiera dokument. Otwieramy menu pod kolorową ikoną programu (w lewym górnym rogu): N o w y i wybieramy pole: P u s t y d o k u ment. 4. d o t . W jednym pliku umieszczamy notatki. Dobrze by było przygotować fiszki tak. Warto opracować prosty szablon do pisania fiszek. Uwaga! Word 2007 pozwala na dość swobodny układ ikonek. Wszystkie fiszki drukujemy i układamy w sposób podany dla fiszek zrobionych ręcznie. aby łatwo było zidentyfikować. aby po ewentualnym wydrukowaniu miały wymiar fiszek robionych ręcznie. jak napisałam we wstępie.I.

dot (szablony). co aktualnie tworzymy. ponieważ n i e z a każdym razem te pliki dają się otwor z y ć w starszych wersjach programu.Alicja Kaszyńska Uwaga! Word 2007 pozwala na wybranie formatu pliku. Obecnie standardowo mają odpowiednio rozszerzenie .dotx.docx i . 48 .doc (dokumenty) i . W dotychczasowych wersjach pliki Worda miały rozszerzenie . Jest to sporym utrudnieniem. Proponuję zatem zawsze wybierać zapis: S z a blon programu Word 97–2003 lub: Dokument programu Word 97–2003 — w zależności od tego.

Otwieramy: M a r g i n e s y i wybieramy: M a r g i n e s y n i e s t a n d a r d o w e . w którym ten plik musi się znaleźć. Możemy to także zrobić. Teraz zmieniamy ustawienia w zakładce: U k ł a d s t r o ny.I. Większość drukarek akceptuje margines o podanej wyżej szerokości.7 cm. Przy okazji możemy zmienić orientację strony na poziomą. wybierając typ zapisu: S z a b l o n p r o g r a m u W o r d 9 7 – 2 0 0 3 . automatycznie też pojawi się katalog. 49 . Zmieniamy ich wymiary z każdej strony na 0. Dokonujemy zmian w sekcji: U s t a w i e n i a s t r o n y . korzystając z menu: O r i e n t a c j a . Nie należy zmieniać tego ustawienia. to program sam zaproponuje zmianę. Jeśli tak zrobimy. bo inaczej część tekstu się nie wydrukuje. rozszerzenie . na którą musimy się zgodzić. Podejmujemy decyzje Zapisujemy jako: F i s z k a .dot zostanie temu dokumentowi przyznane automatycznie. Jeśli nie. żeby pełnił funkcję szablonu.

Fiszki w kolumnach Dzielimy stronę na kolumny.Alicja Kaszyńska Dalej można postępować na dwa sposoby: Sposób I. a nawet cztery fiszki. Dzięki temu na jednej stronie zmieszczą się trzy. sugestie i ewentualnie dopisywać jakieś dodatkowe informacje. Będziemy dzięki temu mogli je uzupełniać o uwagi. Z jednej strony możemy zrobić dwie fiszki komputerowe. 50 . Możemy jednak podzielić kolumnę na dwie (dzieląc linią poziomą kartkę na dwie części).

Wstawianie i formatowanie tabel jest dokładnie opisane w rozdziale trzecim tej książki.27 cm. Sposób II. polecenie: Z n a k p o d z i a ł u i dalej: K o l u m n y . możesz wstawić tabelę złożoną z dwóch kolumn i dwóch wierszy o wymiarach komórki: wysokość — 9. Fiszki w tabeli Zamiast dzielić stronę na kolumny.I. W razie potrzeby możesz połączyć dwie komórki w jedną i wydłużyć fiszkę. szerokość —14. Podejmujemy decyzje Uwaga! Jeśli kolejny fragment będziemy chcieli zacząć od nowej kolumny. Każda komórka to miejsce na jedną fiszkę.7 cm. 51 . korzystajmy z menu: W s t a w .

są różnej objętości. . w którym znajdziemy tę fiszkę. Uwaga! Pilnujmy od początku porządku w komputerze. ale mieszczą się w polach wyznaczonych szablonem. Warto też utworzyć podkatalog: F i s z k i i tam zapisywać wszystkie pliki z notatkami.Alicja Kaszyńska Oto przykładowo wypisane fiszki: Jak widać. zamiast przepisywać na nowo. Zanim przystąpimy do pracy. utwórzmy katalog: P r a c a m a g i s t e r s k a . Dzięki temu podczas pisania pracy będziemy mogli łatwo ją odnaleźć w komputerowych zbiorach i tekst skopiować w odpowiednie miejsce pracy. Na każdej oprócz pełnego adresu bibliograficznego jest nazwa pliku.

kilka najważniejszych książek i — jeśli to praca badawcza — wypełnione kwestionariusze ankiet (jak je przygotować. a dopiero później wstęp i zakończenie. ale na końcu akapitu wstawiamy przypis. z pewnością ułatwi nam pracę.II. Najpierw tworzymy rozdziały. jaka powinna być kolejność pisania poszczególnych rozdziałów. mamy komplet fiszek. nie umieszczamy tego tekstu w cudzysłowie. bo to zwyczajna kradzież. Przystępujemy do pisania Zebraliśmy materiały. Bibliografię uzupełniajmy na bieżąco i umieszczajmy w osobnym pliku podczas wprowadzania do pracy kolejnych publikacji. Uwaga! W żadnym. czytaj w dalszej części książki). z których cytujemy fragmenty lub do których się odnosimy. tylko opisujemy go własnymi słowami. 53 . ale to w żadnym wypadku nie wolno nam użyć cudzych słów bez cudzysłowu. Wiedza o tym. Jeżeli korzystamy tylko z jakiegoś fragmentu książki i nie cytujemy.

np. poj. poj. os. form nieosobowych. Mamy już co prawda temat i plan pracy. „Obserwacje dotyczą…”. „Zaobserwowano. 1. Co powinno znaleźć się we wstępie? 54 . Możemy użyć: 1. 3.. że…”. np. os. „W celu przeprowadzenia badań przygotowano…” lub „Praca przedstawia…”. „W celu przeprowadzenia badań przygotowałem…”. np. Niekiedy piszący zastanawiają się. ale nierzadko się zdarza. 1. 2. „W pracy postarano się o przedstawienie…”. „W pracy postaram się przedstawić…”. „Zaobserwowaliśmy.Alicja Kaszyńska Pamiętajmy o zachowaniu w całej pracy jednolitej formy czasowników. Wstęp piszemy na końcu! Jak już wspomniałam. że w czasie przeprowadzania badań i pisania kolejnych rozdziałów dokonujemy zmiany pierwotnego planu.. Powód tego jest prozaiczny. l. Najbardziej „naukowo” brzmi forma nieosobowa i jest chyba najczęściej stosowana i zwykle niekwestionowana przez promotora. l. że…”. że…”. „W pracy postaramy się przedstawić…”. „W celu przeprowadzenia badań przygotowaliśmy…”. 1. Najrzadziej można się zetknąć z formą drugą. mn. O wyborze jednej z nich decydują osobiste upodobania promotora. więc jakby i gotowy materiał do napisania wstępu. Dość często można spotkać też formę w 1. l. która z tych form jest lepsza. os. „Zaobserwowałem. wstęp piszemy na końcu pracy.

Na początku — krótkie odniesienie do ważności tematu i jego równie krótka charakterystyka. kulturowych i gospodarczych. najczęściej zostają one za zamkniętymi drzwiami domu — znane tylko cierpiącej rodzinie. Wzrasta liczba pijącej i upijającej się młodzieży. gdyż wzrasta liczba młodzieży alkoholizującej się i obniża się wiek pijących. Natomiast wiadomo. 2. Alkohol stanowi społecznie akceptowany element naszej kultury i obyczajowości. Oto przykłady typowych wstępów do prac: Wstęp do pracy [Część I] Alkohol należy do otaczającej nas rzeczywistości. a nawet dzieci. Przystępujemy do pisania Zazwyczaj wstęp zajmuje od 1 do 3 stron znormalizowanego maszynopisu i składa się z trzech krótkich części. Na końcu — zawartość poszczególnych rozdziałów. psycholodzy i pedagodzy biją na alarm. prawnych. Od wieków towarzyszy uroczystościom i spotkaniom towarzyskim. gdyż jest to problem ciągle narastający — rozszerza się zakres i skutki alkoholizmu. Socjolodzy. że kształt przyszłości zależeć będzie od wzorów zachowań i postaw współczesnej młodzieży. naśladuje w tym dorosłych. 1. 55 . Sytuacja ta wymaga tym bardziej uwagi i zdecydowanego przeciwdziałania. bo niejednokrotne. a alkoholizm jest poważnym problemem społecznym o wielu negatywnych konsekwencjach zdrowotnych. Pośród wszystkich doraźnych przyjemności związanych z piciem kryją się problemy związane z nadużywaniem alkoholu. 3.II. Stwierdzonym faktem jest zjawisko picia napojów alkoholowych przez nieletnich. Młodzież pije alkohol. W środku — przedstawienie celu i zakresu pracy.

Celem przeprowadzonych badań jest opis zjawiska alkoholizowania się młodzieży. tzw. Scharakteryzowano okres dojrzewania. oraz dokonano przeglądu wybranych badań empirycznych dotyczących alkoholizowania się młodzieży. a także jego fazy. mierzone przede wszystkim nasilaniem się postaw i zachowań dewiacyjnych. a także w oparciu o literaturę przedmiotu i zebrany materiał empiryczny przedstawienie propozycji działań profilaktycznych. Powoduje ponadto wyraźnie negatywne skutki. 56 . W rozdziale trzecim omówiono założenia metodologiczne badań własnych. jego rozmiarów oraz niektórych uwarunkowań. Rozdział pierwszy poświęcony jest rozważaniom teoretycznym nad ogólną problematyką alkoholizmu. [Część III] Praca składa się z czterech rozdziałów.Alicja Kaszyńska Niebezpieczeństwo alkoholizowania się młodzieży wynika ze szczególnie szkodliwego wpływu alkoholu na młody organizm. [Część II] Niniejsza praca jest próbą zestawienia istotnych faktów dotyczących tego wszechobecnego w naszym życiu problemu. Rozdział ten uzasadnia podjęty temat. Alkohol upośledza i hamuje właściwy dla tej grupy wieku proces rozwoju psychofizycznego. Stanowi głos w dyskusji na temat alkoholizmu i konieczności jego zapobiegania. Ponadto przedstawiono style i wzory picia oraz problem podstępnego uzależnienia od alkoholu. Opisano również utrwalony powszechnie obraz alkoholu. Składają się na nią niektóre dotychczasowe dane statystyczne dotyczące spożywania napojów alkoholowych. pozytywne lub negatywne reakcje na jego spożywanie w środowisku. W dalszej części pracy poruszono problem młodzieży w ujęciu teorii socjologicznych. adolescencji.

wymagającym dopływu różnorodnych informacji z różnych poziomów zarządzania. Pracę kończą wnioski i postulaty.1998 r. Istotne jest również to. jak również problemy badawcze. Podjęcie każdej z nich jest procesem złożonym. Spożywanie alkoholu przez młodzież oraz niektóre jego uwarunkowania. szkolnym oraz rówieśniczym. należy mieć zapewniony szybki dostęp do informacji oraz należycie je przetwarzać i oceniać. czwarta część pracy jest analizą przebiegu badań przeprowadzonych wśród 135 uczniów zespołu szkół zawodowych.II. techniki i narzędzia badawcze oraz opisuje organizację i przebieg badań. Aby zminimalizować jego wpływ. Ostatnia. Bydgoszcz 2003. które podsumowują podjęty przeze mnie temat… (A. Decyzje te są niejednokrotnie obarczone dużym ryzykiem. o finan57 . Pozwala ona bowiem na ocenę złożonych zjawisk i procesów w zarządzanym podmiocie.) Wstęp do pracy [Część I] Zarządzanie podmiotem gospodarczym jest ciągłym procesem podejmowania i realizowania różnorodnych decyzji. Szmaglińska. Szczególnie uwzględniono uwarunkowania związane ze środowiskiem rodzinnym.11. W tym okresie więziennictwo realizowało swe zadania zgodnie z uregulowaniami Ustawy z dnia 26. [Część II] Przedmiotem niniejszej pracy jest analiza działalności finansowej więziennictwa w latach 1998–2000. Jednym z ważnych narzędzi. jest analiza ekonomiczna. Przystępujemy do pisania przedstawia przedmiot i cel badań. Ponadto określa metody. że każdy podmiot gospodarczy ma możliwość dostosowania analizy do charakteru swojej działalności i swoich potrzeb. które ułatwiają podejmowanie prawidłowych decyzji.

Alicja Kaszyńska sach publicznych. W rozdziale drugim opisano zasady gospodarki finansowej budżetu. Przedstawiono przedmiot działania. [Część III] W rozdziale pierwszym scharakteryzowano sektor finansów publicznych. W miarę posiadanej skromnej wiedzy starano się przedstawić formy organizacyjne sektora finansów według najnowszych regulacji prawnych. Uzyskane dane przedstawiono na wykresach i tablicach charakteryzujących w liczbach i wskaźnikach działalność finansową więziennictwa. dostosowanych do obowiązującej od 1. Ustawy o finansach publicznych. Zaprezentowano również wyniki finansowe przedsiębiorstw przywięziennych. W rozdziale trzecim przeprowadzono analizę działalności finansowej więziennictwa w latach 1998–2000.01. jak również decydujących o odmiennym sposobie organizacyjno-prawnym funkcjonowania sektora finansów publicznych. dostosowującej system finansów publicznych do systemu funkcjonowania państwa. a także zasad gospodarki finansowej. Praca została napisana w oparciu o literaturę naukową dostępną na rynku wydawniczym oraz na podstawie regulacji prawnych dotyczących finansów publicznych. stan oraz strukturę organizacyjną więziennictwa. Charakterystykę więziennictwa sporządzono na podstawie materiałów analitycznych udostępnionych przez 58 . Scharakteryzowano dochody budżetowe oraz szczegółowo wydatki budżetowe w rozbiciu na elementy. Na jej podstawie wprowadzono szereg zmian porządkujących. Dokonano próby oceny gospodarki pozabudżetowej z uwzględnieniem podziału na środki specjalne i zakłady budżetowe.1999 r. Ich charakterystyka jest niezbędna dla zrozumienia zasad działania i miejsca więziennictwa w budżecie państwa.

smaku itd. ponieważ nie wiąże się ona tak ściśle z postrzeganiem za pomocą wzroku. Nazwa o g l ę d z i n y może nasuwać liczne wątpliwości. przynajmniej w tym specjalnym. technicznym znaczeniu. Gorlik. wygląd rzeczy. unaocznić sobie pewne sytuacje. W kryminalistyce utożsamia się ją ze specyficznym rodzajem oględzin. Nazwa ta jest nazwą zanikającą. Spotyka się też nazwę w i z j a . widzeniem. które przeprowadza się po to. Jednakże nazwa o g l ę d z i n y jest mocno zakorzeniona w prawniczej praktyce językowej. Koszalin 2002. przestrzennych. Niektórzy autorzy posługują się tym określeniem zgodnie z obowiązującą nazwą tej czynności w przepisach prawa 59 . (J. Kojarzy się ona z oglądaniem. by zorientować się w warunkach miejscowych.) Wstęp do pracy [Część I] Problematyka oględzin miejsca zdarzenia należy do trudniejszych i złożonych zagadnień kryminalistycznych. co rozumiemy pod pojęciem o g l ę d z i n y . a więc postrzeganiem optycznym. zwłaszcza że trudno w tym wypadku o semantyczną precyzję. stąd nie miałoby sensu poszukiwanie innej. patrzeniem. Napisanie pracy ułatwiła pomoc udzielona przez doświadczonych specjalistów w dziedzinie budżetu więziennictwa. W kryminalistyce problematyka procesowego określenia o g l ę d z i n y nie znajduje jednolitej interpretacji.II. np. Przystępujemy do pisania Wydział Budżetu Centralnego Zarządu Zakładów Karnych Ministerstwa Sprawiedliwości. węchu. Analiza działalności finansowej więziennictwa w latach 1998–2000. Trafniejszą może byłaby nazwa l u s t r a c j a . ale w grę mogą wchodzić również spostrzeżenia poczynione za pomocą innych zmysłów. Na samym początku należy się zastanowić.

Rozdział trzeci poświęcony został organizacji i technice przeprowadzania oględzin miejsca zdarzenia. Franciszczak. Istnieje również pogląd. można tu je zamieścić. Pracę kończy podsumowanie i spis publikacji. może do60 . że w krótkich wstępach nie powinno się umieszczać przypisów. które umożliwiły przeprowadzenie badań. Toruń 2000. [Część II] Przedmiotem niniejszych rozważań są o g l ę d z i n y m i e j s c a z d a r z e n i a . Co do podziękowań. żeby ich wymieniać we wstępie. jakim jest wspomniane k r y m i n a l i s t y c z ne badanie miejsca zdarzenia. że termin o g l ę d z i n y nie odpowiada w rzeczywistości faktycznym czynnościom i wówczas używane jest sformułowanie k r y m i n a l i s t y c z n e b a d a n i e m i e j s c a zdarzenia. W rozdziale drugim opisano rodzaje śladów kryminalistycznych oraz sposoby ich ujawniania i zabezpieczania. ponieważ opiekując się dyplomantem. podstawowy element zespołu czynności kryminalistycznych. (A. które stanowią. zwłaszcza jeżeli dotyczą osób. wchodzących w zakres szerszego pojęcia.Alicja Kaszyńska karnego procesowego. z których korzystano w trakcie opracowania tematu. jak zauważa S. [Część III] Pracę podzielono na cztery rozdziały. W rozdziale czwartym omówiono metody dokumentowania przebiegu oględzin miejsca zdarzenia. udostępniły materiał badawczy itp. Powszechnie uważa się. wykonują swoją pracę. Oględziny miejsca zdarzenia. Jeśli ktoś bardzo chce. Kozdrowski. W pierwszym przedstawiono oględziny jako czynność procesowo-kryminalistyczną.) Opuściłam użyte w przytoczonych wstępach przypisy oraz podziękowania. Na ogół promotorzy nie chcą.

albo jednym i drugim. należy pamiętać o tym. że każdy z nich powinien mieć spójną budowę wewnętrzną. że omawiane lub cytowane fragmenty obcych prac. Przypisy Żadna praca licencjacka czy magisterska nie może się obyć bez przypisów. 2. Dobrze. 61 . Nie powinno się umieszczać jednego cytatu za drugim bez słowa napisanego od siebie. Cytat może rozpoczynać rozdział. Przystępujemy do pisania dać do pracy dedykację. którą umieszczamy między stroną tytułową a spisem treści. jeżeli oczywiście są ku temu powody. Na początku rozdziału zamieszczamy krótki wstęp z informacją o jego zawartości.II. Każdy z nich powinien być opatrzony wprowadzeniem lub komentarzem. nie może jednak rozdziału kończyć. a na końcu zamieszczamy krótkie podsumowanie danej części pracy. 3. z których korzystamy przy pisaniu i zamieszczone w pracy. czyli na karteczce robimy sobie krótki jego plan. Rozdziały Pisząc kolejne rozdziały. Zakończeniem każdej części pracy (o czym już wspominałam) powinno być podsumowanie dokonane przez autora. To one spowodują. na których znajdują się potrzebne cytaty albo omówienia. Potem wyciągamy fiszki. nie będą traktowane jak plagiat. Stronę tę pomijamy w numeracji. Tu trzeba pamiętać o kilku zasadach. O rozdziale myślimy tak jak o całej pracy. żeby z tych własnych fragmentów wynikał cel umieszczenia cytatu i jego rozumienie przez piszącego. układamy je w odpowiedniej kolejności i przystępujemy do pisania.

J. Ż e l a z n a k o n s e k w e n c j a . Warszawa 1979. których należy przestrzegać w każdym przypadku: 1. Każdy sposób ma swoich zwolenników i przeciwników. Dzieje literatury polskiej. Jednak istnieje kilka zasad. 3.? Kiedyś bardzo sztywno określały to przepisy.Alicja Kaszyńska Niekiedy promotorzy wymagają przypisów zamieszczonych w nawiasach w środku tekstu.1. Krzyżanowski. 2. umieszczać tytuły czasopism. cit. Warszawa 1979. T y t u ł ó w p u b l i k a c j i n i e p i s z e m y w c u d z y s ł o w i e (można za to. 62 . przecinka? Gdzie można w ogóle nie postawić żadnego znaku przestankowego? Kiedy posłużyć się wyrazem ibidem. 3. czyli kursywą lub pochylonym drukiem). 257. s. W cudzysłowie można. Teraz w pracach dyplomowych i magisterskich stosuje się różne wzory. Kilka słów na temat interpunkcji w przypisach Czy używać i kiedy dwukropka. Najczęściej spotykam się ze wzorem przedstawionym jako pierwszy. Na ogół promotor podaje obowiązujący na jego seminarium szablon. a kiedy op. Każdy przypis kończymy kropką lub kropki nie stawiamy po żadnym przypisie. Jednak najczęściej przypisy umieszczamy na końcu strony. kropki.: J. na końcu rozdziału lub — jednak znacznie rzadziej – na końcu pracy. przestrzegamy ich od początku do końca. chociaż nie trzeba. s. czyli przyjmując jakiekolwiek zasady zapisywania przypisów. byle konsekwentnie. pisać italikiem. Krzyżanowski: Dzieje literatury polskiej. np. 257.

Dąbrówka. Przystępujemy do pisania 4. Słownik synonimów. 260. Warszawa 1993. Podracki (red. czyli po prostu książki: J. Słownik synonimów. Geller. 133. cit.. Dąbrówka. 167. lub: A. Słownik synonimów. A. s. Dąbrówka. Warszawa 1995. Dzieje literatury polskiej. R. E. s. Poradnik językowy dla każdego. Na oznaczenie dzieła już wcześniej cytowanego używamy albo pary wyrażeń łacińskich: ibidem — op. 133. s. R. s. Najczęściej spotykane wzory przypisów W przypadku przypisu dotyczącego publikacji zwartej. Odwołanie się ponowne do tego samego dzieła może wyglądać tak: Jeżeli następuje bezpośrednio po tym dziele: A. Warszawa 1995. Geller.II. R. Niedobrze jest widziane mieszanie tych oznaczeń i używanie wyrażenia łacińskiego z jednej pary i polskiego z drugiej. Przypisy zaczynamy od inicjału imienia autora (w bibliografii każdą pozycję rozpoczynamy od nazwiska autora). 167. Ibidem. Jeżeli jest przedzielone innym przypisem: 63 . Turczyn. Polszczyzna płata nam figle.). Turczyn. s. Tamże. 5. Warszawa 1995. 133. cyt. Geller. Turczyn. E. Warszawa 1979. 257. s. albo polskich: tamże — dz. E. Krzyżanowski. J. s.

Warszawa 1995. 156. aby zidentyfikować. Dąbrówka. Krzyżanowski. J. Krzyżanowski. Dzieje literatury polskiej. to kolejne odwołanie może zawierać przed op. J. o które dzieło chodzi (np. Uwaga! Jeżeli w pracy powołujemy się na jedno dzieło danego autora. tylko jego nazwisko (jak w przykładzie J. Geller. op. Słownik synonimów. Gdyby w pracy korzystano z kilku dzieł tego samego autora. s. Dla porządku dodać muszę. cit. E. Sama jednak się z tym nie zetknęłam.. Dzieje…. Dąbrówka. A. które również mogą być wykorzystywane w przypisach lub bibliografii. to należy napisać wystarczająco dużo wyrazów.. 133. 64 . 133. Krzyżanowski. cit. s. s. Turczyn. s. 156). R. Warszawa 1995.. Dzieje literatury polskiej. s. Krzyżanowski. 257. J. Słownik synonimów. E. dz. s. że istnieją również skróty łacińskie idem – tenże oraz aedam – taż. Warszawa 1979. R. cit. jeśli wymienia się kolejno więcej niż jedno dzieło danego autora. op. lub: J. s. Turczyn. 257. Warszawa 1979. 156. cyt. A. cit. Krzyżanowski. Geller. op.Alicja Kaszyńska J. Krzyżanowski. s. 156).

A. Nr 9. s. oraz strona www. Przystępujemy do pisania A oto w jaki sposób najczęściej odwołujemy się do publikacji zawartych w czasopismach: W. Poniżej przykłady adresów bibliograficznych aktów prawnych: Art.. 31 z późn. poz. zm. 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.II.). Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 listopada 1999 r.). poz. 1129). z dnia 21 grudnia 2000 r. Abramowicz. Uchwała Nr XXXII/395/2000 Rady Miejskiej w Nakle n. książka elektroniczna. 1217/91 [w:] W. 926 z późn. czyli ebook. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. Najczęściej są to: płyta CD. Nr 137. U. Definicja prania pieniędzy. Nr 96. Warszawa 1994. Akt III S. Coraz częściej piszący prace korzystają ze źródeł elektronicznych. „Życie Gospodarcze” 1997. s. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. nr 12. U. poz. Ordynacja podatkowa (Dz. Not. ale niekoniecznie. U. finanse i budżet gminy w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podatki.45. Uwaga! Tytuły czasopism możemy pisać w cudzysłowie. Wyrok NSA z dnia 29 XII 1993 r. 9. sygn. 65 . Wójcik. zm.

która jest zbyt szczegółowa dla tego typu prac i na ogół uczelnie nie wymagają jej stosowania). że wystarczy podawać podstawowy adres strony www. bo taką informację częściej znajdziemy na płycie: 66 . www.hg. na której zamieszczone są artykuły lub książka z danymi autora i tytułem. Ogólne zasady są takie:  w opisie bibliograficznym publikacji elektronicznej należy podać wystarczającą liczbę danych. Trudności może sprawić nam zarówno określenie autora.: www. że zwykle są one dużo bardziej anonimowe niż pozostałe typy wydawnictw. opis bibliograficzny będzie nieco podobny do opisu książki lub jej fragmentu (jeśli jest pracą zbiorową) albo artykułu.bydgoszcz. Płyty CD i DVD Jeżeli korzystamy z płyty.wirtualnywydawca. Obecnie okazuje się.pl. Nie ma też jednolitych wzorców do zastosowania w opisach bibliograficznych prac dyplomowych i magisterskich (poza Polską Normą. że tak ogólnie podany adres to zbyt mało. czyli np. tytułu publikacji lub informacji. www.pl. aby można ją było zidentyfikować i zlokalizować  należy przyjąć jednolity wzór opisu i stosować go konsekwentnie.Alicja Kaszyńska Z wydawnictwami elektronicznymi problem jest taki.pl. Zazwyczaj zamiast miejsca wydania podajemy wydawnictwo.kapuscinski. Jeszcze kilka lat temu przyjmowało się. jak i miejsca i roku wydania.

gov.etnografia. z tym że należy zaznaczyć format i źródło. Young Digital Poland 2004. czy zdasz [CD-ROM].pl]. Gajdziński. Sezon na śledzie. Należy jeszcze dodać dzień dostępu (czyli ten. Sezon na śledzie.pl/oswiata/biezace/i_edycja.htm.art. Ebooki Książki elektroniczne należy opisywać podobnie jak publikacje papierowe. czyli wielki brat patrzy. Gajdziński. ponieważ treści online mogą być zmieniane i usuwane. Przystępujemy do pisania Testy gimnazjalne.php?name=Content&pa=showpage&pid=23. Surdel. 67 . Gliwice 2008 [www. Wtedy te same opisy wyglądać będą tak: P. I edycja Nagrody im. z którego książka pochodzi: P. http://odra. K. F. http://odra. PWN 2004.pl/article.php/252 [dostęp: 14 września 2004]. Przesądy teatralne. http://www. Żmudzki. czyli wielki brat patrzy. Sprawdź. w którym spisaliśmy informację). org/modules. http://www.art.II. P.pl/article. Janusza Korczaka dla Najlepszego Edukatora. Pozdniak.php/252. Dwa płuca Europy [w:] Multimedialna Europa. Artykuł w czasopiśmie internetowym lub informacja ze strony www Podaję najprostszy możliwy wzór opisu bibliograficznego publikacji internetowej: P.zlotemysli. Mazur. Przewodnik encyklopedyczny PWN [CD-ROM].menis. Forex — podstawy giełdy walutowej [pdf].

pl/oswiata/biezace/i_edycja.menis. proszę sprawdzić ich dosłowność w źródle. http://www.etnografia.gov. 68 . że na podstawie literatury określimy przedmiot i cel badań. 4. I edycja Nagrody im. W krótkim wstępie do rozdziału wystarczy napisać. Organizacja i przebieg badań. za pomocą jakich metod. albo Założenia metodologiczne badań własnych. Przesądy teatralne.Alicja Kaszyńska F. http://www. Rozdział ten składa się najczęściej z pięciu podrozdziałów: 1.php?name=Content&pa=showpage&pid=23 [dostęp: 18 września 2004]. Założenia metodologiczne i organizacja badań. Metodologiczne podstawy badań własnych Ten rozdział nazywa się albo tak jak w powyższym tytule.htm [dostęp: 18 września 2004]. Metody. Hipotezy. org/modules. Zawartość jednak w każdym przypadku jest podobna. Przedmiot i cel badań 2. Problemy badawcze 3. Janusza Korczaka dla Najlepszego Edukatora. techniki i narzędzia badawcze 5. które podaję w nawiasie. Pozdniak. W razie chęci użycia znajdujących się tu cytatów. zmienne i wskaźniki. technik i narzędzi badawczych będziemy te hipotezy weryfikować. zmienne i wskaźniki 4. Następnie ustalimy. albo np. zdefiniujemy problemy badawcze oraz sformułujemy hipotezy.

Milachowskiego. naukowego poznania rzeczywistości społecznej. stwierdzając. Nowacki. wierzenia ludzi). które mają wpływ na zachowania przestępcze badanej młodzieży. ponieważ przedmiotem badań byłoby wszystko to.1. Wstęp do metod i technik badań społecznych. Celem badań było poznanie czynników tkwiących w rodzinie. W tym niedługim fragmencie autor zaprezentował znajomość znaczenia terminów przedmiot badań i cel badań oraz znakomicie określił. co rozumie przez nie w swojej pracy. Można więc stwierdzić. czyli jak określił J. Katowice 1979. Sztumskiego1 obejmuje on różne twory życia społecznego. zarówno materialne (np.II. Sztumski3. Definicja powyższa wydaje się zbyt szeroka. 1 J. zbiorowości ludzkie). Przedmiotem niniejszych badań będzie środowisko rodzinne wychowanków Schroniska dla Nieletnich w Chojnicach. 69 . 20. Procedura badawcza oparta jest na konkretnym przedmiocie badań. Przedmiot i cel badań Dobry przykład poradzenia sobie z tym podrozdziałem przynosi praca R. Zdaniem J. poglądy. że przedmiotem badań jest pewna zbiorowość społeczna. że składają się na niego czynniki ludzkie. Sztumski. s. Przystępujemy do pisania 4. Określenie przedmiotu badań umożliwia wyodrębnienie c e l u b a d a ń . warunki ich realizacji oraz wyniki w postaci zmian w otoczeniu i w samych ludziach2. Nieco inaczej przedmiot badań określa T. jak i idealne (np. natomiast badania obejmują jedynie pewien wycinek rzeczywistości. P r z e d m i o t b a d a ń jest rozmaicie określany i definiowany w literaturze. co składa się na otaczającą rzeczywistość społeczną.

Zaczyński. s. adekwatnym odzwierciedleniem obiektywnie istniejących. s. samowychowania i uczenia się. Pilch. 10. (W. (T. 10. 23.) „P r z e d m i o t b a d a ń to obiektywnie istniejące. Warszawa 1995. Metodologia pedagogiki pracy. Praca badawcza nauczyciela. ich cele. Nowacki. Warszawa 1995. cit. Zasady badań pedagogicznych. Warszawa 1978.Alicja Kaszyńska 2 T. op. a więc procesy wychowania i nauczania. 23. poddające się pomiarowi zjawisko możliwe do zbadania na gruncie metodologii”.) 70 . 3 J. Zaczyński. Mogą się tu też przydać następujące definicje: „[…] p r z e d m i o t e m b a d a ń pedagogicznych jest przede wszystkim świadoma praktyka edukacyjna. metody. 56. przebieg. Obraz ten ma być wiernym. etapie sprawdzania poprawności stwierdzeń i twierdzeń prowadzonych badań”.. Warunkiem uzyskania takiego obrazu jest przestrzeganie w toku badań szeregu rygorów metodologicznych poznania naukowego na wszystkich kolejnych etapach — etapie gromadzenia materiału faktograficznego. Praca badawcza nauczyciela. (W. niezależnych od poznającego podmiotu rzeczy i zdarzeń. etapie analizy i syntezy danych. s. Warszawa 1995. treści. s. s.) Wynik b a d a n i a n a u k o w e g o to: „[…] określony obraz badanej rzeczywistości. środki i organizacja”. Sztumski.

Uwarunkowania. (J.) Cel badań to „[…] określenie efektu końcowego badań. „[…] oznacza jako pojęcie socjologiczne zagadnienie stwarzające trudności. Warszawa 2010. Problemy badawcze Ten podrozdział można rozpocząć od słownikowej i uogólnionej definicji problemu: P r o b l e m . Praca badawcza nauczyciela.II. s. co zamierza się osiągnąć”. (W. s. (W. Warszawa 1989. Przystępujemy do pisania „P r z e d m i o t e m b a d a ń są indywidualne działania społeczne ludzi kierowane określoną motywacją subiektywną”. s. (Z. Metodologia badań psychologicznych. Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych.) Można też podać inne definicje: „P r o b l e m e m b a d a w c z y m jest na ogół takie pytanie.2. Zaczyński. s. Warszawa 1997. Warszawa 1995. Kopaliński. (M. Warszawa 1996. słowo pochodzące od greckiego problema. 46. s. kłopot”. 413. które w miarę precyzyjnie określa cel zamierzonych badań i jednocześnie ujawnia braki w dotychczasowej wiedzy na interesujący nas temat”. Łobocki. Metody i techniki badań pedagogicznych. Brzeziński. Krzysztoszek. założenia i metody pedagogiczne. uszczegółowienie tego. 25.) 4. 216) 71 .) Problem badawczy „[…] dotyczy relacji zachodzących między zmiennymi”. 56.

Alicja Kaszyńska

„[…] p r o b l e m to logiczne ujęcie przeżywanej niewiedzy oraz potrzeby wiedzy, zaś pytanie to gramatyczna konstrukcja wyrażająca sytuację problemową i będąca zarazem językowym odpowiednikiem problemu”.
(Wstęp do metodologii pedagogiki, red. H. Muszyński, Warszawa 1971, s. 171.)

„[…] p r o b l e m b a d a w c z y to pewne pytanie lub zespół pytań. Odpowiedzi na to pytanie dostarczyć mają badania empiryczne”.
(S. Nowak, Metodologia badań socjologicznych, Warszawa 1970, s. 24.)

P r o b l e m b a d a w c z y to „[…] swoiste pytanie określające jakość i rozmiar pewnej niewiedzy, to jest pewnego braku w dotychczasowej wiedzy oraz cel i granice danej pracy naukowej”.
(J. Pieter, Ogólna metodologia pracy naukowej, Wrocław– –Warszawa 1969, s. 67.)

„[…] p r o b l e m jest rodzajem zadania (sytuacji), którego podmiot nie może rozwiązać za pomocą posiadanego zasobu wiedzy. Rozwiązanie jego jest możliwe dzięki czynności myślenia produktywnego, która prowadzi do wzbogacania wiedzy podmiotu”.
(J. Kozielecki, Rozwiązywanie problemów, Warszawa 1969, s. 16.)

P o s t a w i e n i e p r o b l e m u to: „[…] bądź wysunięcie jakiegoś nowego pytania lub zespołu pytań, bądź też przynajmniej sformułowanie wątpliwości pod adresem twierdzeń czy teorii dotąd uznawanych…”.

72

II. Przystępujemy do pisania
(S. Nowak, Metodologia badań społecznych, Warszawa 2007, s. 24)

Ustalając problem badań, należy zdaniem J. Pietera:  „[…] sprecyzować jasno temat własnego zadania jako problemu naukowego, to jest objaśnić, na czym polega problem, rzecz do zbadania  wskazać na najbliższy, nadrzędny i ewentualnie również na kolejny, jeszcze bardziej nadrzędny problem, do którego tematu własnego badania logicznie przynależy  wykazać, jak dalece temat własny jest względnie nowy i dotychczas niewystarczająco zbadany; z tym wiąże się tzw. krytyka literatury”.
(J. Pieter, Ogólna metodologia pracy naukowej, Wrocław– Warszawa 1969, s. 67.)

W przywoływanej już przeze mnie pracy R. Milachowskiego główny problem badawczy został sformułowany następująco: „Czy i które czynniki tkwiące w rodzinie mają wpływ na przestępczość nieletnich?” Postawienie głównego problemu badawczego nie wystarczy, ponieważ jest on zbyt ogólny. Jeżeli w powyższym przykładzie autor chce zbadać pewne czynniki, należy je nazwać. I to R. Milachowski zrobił, formułując dalej problemy badawcze szczegółowe: 1. Czy s t r u k t u r a r o d z i n y p o d w z g l ę d e m j e j k o m p l e t n o ś c i ma wpływ na przestępczość młodzieży? 2. Czy w a r u n k i s o c j a l n o - b y t o w e r o d z i n y są czynnikiem zaburzeń przystosowania nieletnich?

73

Alicja Kaszyńska

3. Jak realizowana była w rodzinach badanych chłopców funkcja socjalizacyjno-wychowawcza? 4. Czy w y s t ę p u j ą c e w r o d z i n i e z j a w i s k a p a t o l o g i i s p o ł e c z n e j m i a ł y w p ł y w na drogę przestępczą wychowanków Schroniska dla Nieletnich? 5. Czy a t m o s f e r a w r o d z i n i e (w subiektywnej ocenie badanych) mogła doprowadzić do nieprzestrzegania przez nich norm prawnych?

4.3. Hipotezy, zmienne i wskaźniki
Jeżeli postawione zostały pytania, to teraz można spróbować poszukać na nie odpowiedzi, a najpierw postarać się sformułować je tymczasowo. Takie przewidywane wypowiedzi nazywać będziemy h i p o t e z a m i b a d a w c z y m i . Według Nowego słownika pedagogicznego h i p o t e z a (z grec. hypothesis — przypuszczenie) to niesprawdzone stwierdzenie, które ustala bądź wyjaśnia cechy badanych zjawisk lub związki między nimi. Sprawdzenie hipotezy odbywa się przez wyprowadzenie z niej wniosków empirycznych, przy czym im więcej prawdziwych zdań z hipotezy wynika, tym większy jest jej stopień uzasadnienia.
(W. Okoń, Nowy słownik pedagogiczny, Warszawa 2007, s. 135.)

„H i p o t e z a r o b o c z a jest pierwszą propozycją odpowiedzi na pytanie zawarte w problemie badawczym. Treścią hipotezy roboczej jest, podobnie jak w teorii naukowej, określony związek między dwoma czynnikami lub składnikami jakiegoś zjawiska czy procesu”.
(W. Zaczyński, Praca badawcza nauczyciela, Warszawa 1995, s. 60.)

74

II. Przystępujemy do pisania

H i p o t e z ą jest „[…] zadanie opisujące związki między zjawiskami (zdarzeniami, stanami, cechami itp.), którego wartość logiczną sprawdzamy w następstwie badań empirycznych”.
(E. Hajduk, Hipoteza w badaniach pedagogicznych, Zielona Góra, 1993, s. 40.)

„Przez h i p o t e z ę rozumie się na ogół w metodologii takie przypuszczenie dotyczące zachodzenia pewnych zjawisk lub zależność między nimi, które pozwala wyjaśnić jakiś niewytłumaczony dotąd zespół faktów będących dotąd problemem”.
(T. Kotarbiński, Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk, Warszawa 1961, s. 34.)

„H i p o t e z ą nazywa się twierdzenia częściowo tylko uzasadnione, przeto wszelki domysł, za pomocą którego tłumaczymy dane fakty, a więc też i domysł w postaci uogólnienia osiągniętego […] na podstawie danych wyjściowych”.
(T. Kotarbiński, Kurs logiki dla prawników, Warszawa 1960, s. 18.)

„H i p o t e z a r o b o c z a ukazuje często zachodzące relacje między badanymi zmiennymi, a niekiedy także określa ich właściwości. Najogólniej można powiedzieć, że jest ona spodziewanym przez badacza wynikiem zaplanowanych badań”.
(M. Łobocki, Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków 2003, s. 26.)

„Przez h i p o t e z ę rozumiemy więc tutaj twierdzenie, co do którego istnieje pewne prawdopodobieństwo, iż stanowić ono będzie prawdziwe rozwiązanie postawionego problemu”.
(H. Muszyński, Wstęp do metodologii pedagogiki, Warszawa 1971, s. 188.)

75

227. Milachowskiego) zostały sformułowane następujące hipotezy: Hipoteza główna Na przestępczość nieletnich mają wpływ następujące czynniki tkwiące w rodzinie: społeczno-ekonomiczne. (S. (Z.) W naszym przykładzie (praca R. Metodologia badań społecznych. Hipotezy szczegółowe:  struktura rodziny pod względem jej kompletności ma wpływ na przestępczość młodzieży 76 . Brzeziński. kierujących nią prawidłowości. pedagogiczne i psychologiczno-społeczne. s. Skorny. 35.Alicja Kaszyńska H i p o t e z a b a d a w c z a stanowi „[…] najbardziej prawdopodobną na gruncie dotychczasowej wiedzy badacza odpowiedź na problem. s. przewidywalna odpowiedź na pytanie zawarte w problemie badań. zwłaszcza gdy jest on wyrażony w postaci pytania rozstrzygnięcia”. (J.) „H i p o t e z a to twierdzenie. Warszawa 2007. s. Może ona przy tym dotyczyć związków zachodzących w danej dziedzinie rzeczywistości. kulturalne. Warszawa 1996.) „[…] h i p o t e z a to przypuszczalna. Prace magisterskie z psychologii i pedagogiki. mechanizmów funkcjonowania badanych zjawisk lub istotnych właściwości”. Nowak. Metodologia badań psychologicznych. o którego prawdziwości lub fałszywości mamy się przekonać w wyniku badania”. 48. Warszawa 1984.

np. których wielkość. intensywność. częstość występowania może ulegać zmianom zależnie od różnych okoliczności”. bo na nie nasz sposób ubierania nie ma wpływu. który zależy od wielu czynników. pod jakim względem analizujemy określone przedmioty oraz jakie relacje między nimi mogą zachodzić.II. 77 . Metodologia badań społecznych. (S. 152. Przystępujemy do pisania  warunki socjalno-bytowe rodziny są czynnikiem zaburzeń przystosowania nieletnich  funkcja socjalizacyjno-wychowawcza w rodzinach badanych chłopców nie jest realizowana właściwie  występujące w rodzinie zjawiska patologii społecznej miały wpływ na drogę przestępczą wychowanków Schroniska dla Nieletnich  atmosfera w rodzinie (w subiektywnej ocenie badanych) mogła doprowadzić do nieprzestrzegania przez nich norm prawnych. Naukowe definicje zmiennych mówią: „[…] z m i e n n a określa jedynie. Warszawa 2007. Sama nazwa wskazuje. uprawiany zawód. Zmienna zależna to jest zmienna podatna na czynniki zewnętrzne. miejsce zamieszkania. Nowak. Teraz kolej na zmienne i wskaźniki. co się zmienia.) „[…] z m i e n n a to pewna kategoria zjawisk. sposób ubioru. s. Te z kolei czynniki to będą zmienne niezależne. wiek. Najczęściej jednak w pracach pojawiają się dwa ich typy: z m i e n n e z a l e ż n e i z m i e n n e n i e z a l e ż n e . np. kiedy rozpatrujemy te przedmioty pod danym względem”. Zmienne są różne i rozmaicie są definiowane. że zmienna to jest to. pogoda.

84. (W. 48. Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa 1984. 189. Kraków 2010. której zmiany są skutkiem oddziaływania jednej lub więcej jakichś zmiennych (zmiennych niezależnych lub zmiennych pośredniczących)”. od których ona zależy. Okoń. Skorny. Okoń. 487. nosi nazwę z m i e n n e j z a l e ż n e j […]. 486. Nowy słownik pedagogiczny.in. Metody i techniki badań pedagogicznych. s. Warszawa 2007. s.Alicja Kaszyńska (Z. Nowy słownik pedagogiczny.) „Z m i e n n a . s.) Z m i e n n a n i e z a l e ż n a to „[…] zmienna. które na nią oddziałują. Warszawa 2007. Łobocki. różne i ściśle określone sposoby działalności dydaktycznej lub wychowawczej albo jednej i drugiej.) 78 . s.) Z m i e n n a z a l e ż n a to „[…] zmienna. (M. której zmiany nie zależą od zespołu innych zmiennych występujących w badanym zbiorze”. s. noszą nazwę zmiennych niezależnych”. która jest przedmiotem naszego badania. Warszawa 1996. […] Zmienne zależne są oczekiwanymi skutkami zmiennych niezależnych”. Brzeziński. Prace magisterskie z psychologii i pedagogiki. której związki z innymi zmiennymi chcemy określić (wyjaśnić). zmienne. Warszawa 2007. Metodologia badań psychologicznych. (J. (W. (W. 486.) Z m i e n n a to „[…] czynnik przybierający różne wartości w badanym zbiorze”. s. Okoń.) „Z m i e n n y m i n i e z a l e ż n y m i nazywa się m.

54. czyli danymi. na podstawie których można orzekać o występowaniu oraz stopniu nasilenia poszczególnych zmiennych”. iż w określonych przypadkach z pew- 79 . zaszła czy też nie. to musimy posłużyć się wskaźnikami.) Jeżeli obserwujemy jakąś zmienną. Przystępujemy do pisania Z m i e n n a p o ś r e d n i c z ą c a to „[…] każdy czynnik wpływający pośrednio na zależność rezultatu końcowego (np. s. Zaborowski. (W. Wstęp do metodologii pedagogiki. Wstęp do metodologii badań pedagogicznych. czy przypuszczana przez nas zmiana. pojawienia się lub stopnia intensywności […] jest wykorzystane jako przesłanka […]. 486. eksperymentu) od jego warunków”. Muszyński. s. Natomiast z m i e n n a z a l e ż n a to taka zmienna. też podpowiada nam literatura przedmiotu. 246. (Z. Do określenia zmiennych konieczny jest dobór odpowiednich w s k a ź n i k ó w . Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa 2007. to znaczy „[…] ustalenie takich obserwowalnych danych. która w określonym badaniu traktowana jest jako podlegająca wpływom innych zmiennych”.II. jaką powinien powodować dany czynnik. że stwierdzenie jego (jej) zaistnienia. Okoń. (H. które będą nam mogły wskazać. Warszawa 1970. którą w określonym badaniu uznajemy za niepodlegającą innym zmiennym. Wrocław 1973. s.) „W s k a ź n i k z d a r z e n i a (własności) Z to takie zdarzenie (własność) W. Co to są wskaźniki.) „[…] z m i e n n a n i e z a l e ż n a to taka zmienna.

St. Milachowskiego zmienne i wskaźniki zostały ustalone w następujący sposób: Zmienna zależna Zjawisko przestępczości wśród młodzieży. Warszawa 2007. (T. Zaborowski. s. że zaszło zjawisko.Alicja Kaszyńska nością. Wujek. 165. Wskaźniki:  rodzina ma wpływ na występowanie zjawiska przestępczości wśród młodzieży  rodzina nie ma wpływu na występowanie zjawiska przestępczości wśród młodzieży  trudno stwierdzić taką zależność.) A teraz czas na przykład. s. cechę lub zjawisko. Wstęp do metodologii badań pedagogicznych. które pozwalają nam stwierdzić. Warszawa 1974. Nowak. Wujek. W pracy R. 80 . (S.) W badaniach pedagogicznych „[…] w s k a ź n i k oznacza wielkość. Kracewicz. T. red. a często mierzalne. M. które wskaźnik określa”. Metodologia nauk społecznych. Metodologiczna charakterystyka pedagogiki [w:] Pedagogika. Wrocław 1973. s. które wskazuje na istnienie innej wielkości lub zjawiska”. 150. (Z.) W s k a ź n i k i z m i e n n y c h „[…] wskazują na określone zjawiska obserwowalne. z określonym prawdopodobieństwem wyższym niż przeciętne wystąpiło zdarzenie (własność) Z”. Godlewski. 79.

Struktura rodziny. 4. Zjawiska patologii społecznej w rodzinie. Sposób wypełniania funkcji socjalizacyjno-wychowawczej w rodzinie. 3. Wskaźniki:  nadużywanie alkoholu w rodzinie  karalność wśród członków rodziny 81 . Przystępujemy do pisania Zmienne niezależne 1. Wskaźniki:  praca zawodowa rodziców  źródło utrzymania. Wskaźniki:  rodzina pełna  rodzina niepełna  rodzina rozbita  rodzina zrekonstruowana  konkubinat. 2. Wskaźniki:  z kim mieszka nieletni  osoby wychowujące nieletniego  rodzaj stosowanych w rodzinie kar  sposób nagradzania  kontakty rodziny ze szkołą  pomoc w lekcjach.II. Warunki socjalno-bytowe.

Zmienne niezależne 1. Wskaźniki:  struktura rodziny (pełna.Alicja Kaszyńska  atmosfera w rodzinie. Wskaźniki:  postawa rodziny w stosunku do badanych  awantury w rodzinie. Wskaźniki:  liczba przeczytanych książek w ciągu roku. 2. niepełna itd. 82 . Atmosfera w rodzinie. Sytuacja rodzinna. Dane osobowe badanego. Spróbujmy teraz ustalić zmienne zależne i niezależne dla pracy o bardziej ogólnie sformułowanym temacie: Czytelnictwo wśród młodzieży ponadgimnazjalnej na przykładzie powiatu tucholskiego. Wskaźniki:  płeć  wiek.)  wykształcenie rodziców  poziom życia rodziny  liczba książek w domu  zaangażowanie czytelnicze rodziców. 5. Zmienna zależna Czytelnictwo wśród młodzieży ponadgimnazjalnej.

W niektórych pracach autorzy ograniczają się jednak do wykazania się świadomością istnienia różnorodnych definicji. Według niektórych koncepcji metoda i technika badawcza to pojęcia tożsame. My przyjrzymy się definicjom. czyli jak zrobić z tego kwestionariusz ankiety. 83 . 4. inne wyraźnie je różnicują. Przystępujemy do pisania 3. W dalszej części publikacji znajdziemy informacje. tylko innym sposobem potraktowania tego fragmentu pracy. technik i narzędzi badawczych. Oczywiście można rozszerzać badanie o kolejne zmienne niezależne i sprawdzać ich wpływ na zmienną zależną. które te pojęcia traktują rozdzielnie i przytoczymy najczęstsze. t e c h n i k a i n a r z ę d z i e b a d a w c z e . Sytuacja szkolna badanego: Wskaźniki:  typ szkoły  średnia ocen. To też nie jest błędem. a zamiast dokonywać przeglądu. Jednak podana wyżej liczba zmiennych w pracy dyplomowej i magisterskiej powinna w zupełności wystarczyć. techniki i narzędzia badawcze Zazwyczaj ten podrozdział zaczyna się od przeglądu najbardziej znanych i najczęściej używanych definicji tych pojęć. ponieważ autorzy definicji też nie zawsze używają ich konsekwentnie i jednakowo.II. jak przełożyć zmienne i wskaźniki na konkrety. Są pewne trudności w rozgraniczeniu pojęć m e t o d a . zatrzymują się na szerszym opisie wybranych przez siebie metod.4. Metody.

z przestrzeganiem właściwych wskazań metodologicznych”.) „M e t o d a n a u k o w a jest to powtarzalny sposób dochodzenia do stwierdzeń uzasadnionych i sprawdzonych. s. (T. Studium krytyczne. Jest to zespół czynności. a stawianie pytań i przyjmowanie pewnych założeń już się do metody nie zalicza”. Warszawa 1962. Tomaszewski. Metody współczesnej psychologii. Warszawa 1968. i procesów. Praca badawcza nauczyciela. (M. intencjonalnie. które muszą odbyć się. 8. aby można było uzyskać uzasadnione i sprawdzone twierdzenie o badanych faktach”.) W ujęciu szerszym do m e t o d y należy „[…] sformułowanie problemu. 16. dokładnym i wyczerpującym poznaniem danego wycinka obiektywnej rzeczywistości. czyli postawienie pytania. Metoda badania naukowego jest celowym. (M. Warszawa 1962. Studium krytyczne. Wstęp do psychologii. Warszawa 1963. stosowanym świadomie.) W węższym znaczeniu „[…] przez metodę rozumie się tylko s p o s ó b r o z w i ą z a n i a z a g a d n i e n i a . M e t o d a to „[…] zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących 84 . s. Zaczyński.Alicja Kaszyńska „[…] m e t o d a to sposób poznania pewnej kategorii faktów lub zjawisk. które należy wykonać. co zawsze wymaga przyjęcia pewnych założeń natury filozoficznej i często jakiejś teorii psychologicznej oraz sposób znalezienia odpowiedzi na postawione pytania”. (W. s. Kreutz. 26. Kreutz. 8). obiektywnym. planowym. s. Metody współczesnej psychologii.

za pomocą których zdobywamy różnego typu informacje służące do wydawania prawdziwych sądów o określonym wycinku rzeczywistości związanym ze sformułowanym problemem”. Metodologia badań społecznych.. 66. 37. do jakiego się świadomie zmierza”.) M e t o d a b a d a w c z a to „[…] zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza. Przystępujemy do pisania najogólniej całość postępowania badacza zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego”. zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego”. s. „Studia Pedagogiczne” 1970. 54. Wstęp do metodologii badań pedagogicznych.II. opracowywania. 22. s. s. technika. Metoda. t. (Z. Wrocław 1973. Sztumski. aby można było osiągnąć cel. analizy i interpretacji danych empirycznych. Warszawa 1995. Zaborowski. Wstęp do metod i technik badań społecznych. (S.) Metoda to „[…] zespół środków i czynności. s. Kamiński. Warszawa 2007. Nowak. 85 .) „Przez m e t o d ę bowiem rozumie się na ogół system założeń i reguł pozwalających na takie uporządkowanie praktycznej lub teoretycznej działalności. służące do uzyskiwania maksymalnie (lub optymalnie) uzasadnionych odpowiedzi na stawiane w nich pytania”. (J. XX. (A. procedura badawcza w pedagogice empirycznej.) „[…] m e t o d y b a d a w c z e to przede wszystkim typowe i powtarzalne sposoby zbierania.

Studia i szkice pedagogiczne. s. Kamiński. Warszawa 2007. Okoń. Jeżeli mamy dosyć innego typu materiału. red. Nowy słownik pedagogiczny. procedura badawcza w pedagogice empirycznej [w:] Metodologia pedagogiki społecznej. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1974. I tu także posłużymy się cytatami (które oczywiście w pracy można albo przytoczyć. 86 . Warszawa 1978.Alicja Kaszyńska (A. albo omówić. 167. (W. Kamiński. Pilch wyróżnia 4 główne metody: 1) 2) 3) 4) eksperyment pedagogiczny monografia pedagogiczna metoda indywidualnych przypadków sondaż diagnostyczny. bez opisów i podawania typologii. badanie’) — „[…] badaniach pedagogicznych to system celowych środków umożliwiających wykonanie danego zadania bądź rozwiązanie określonego problemu”. technika.) M e t o d a (z greckiego methodos — ‘droga.) Po wybraniu i przedstawieniu od jednej do kilku definicji czas na dokonanie prostego podziału znanych metod. zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego”. możemy ograniczyć się tylko do stwierdzenia. (A.) „Przez m e t o d ę b a d a ń rozumieć będziemy zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza. 65. T. 116. Metoda. Wroczyński. ale zawsze trzeba się powołać na źródło). R. jaką metodę wybieramy. s. s.

s. skale ocen. studium indywidualnych przypadków. Przystępujemy do pisania (T. metoda monograficzna). Pilch. w której badane zjawisko występuje”.) Zakładamy. (M. najczęściej zresztą pojawiającą się w pracach. Pilcha jest: „[…] sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych opiniach i poglądach wybranych zbiorowości. Łobocki wymienia następujące metody pedagogiczne: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) obserwacja eksperyment pedagogiczny testy osiągnięć szkolnych metody socjometryczne metoda sondażu diagnostycznego analiza dokumentów inne metody badawcze (np. co oznacza to pojęcie. Pilcha: M e t o d a s o n d a ż u d i a g n o s t y c z n e g o wg T. która wyjaśni. 43–51. nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach instytucjonalnie nie zlokalizowanych — posiadających znaczenie wychowawcze — w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną. Zasady badań pedagogicznych. s.II. 87 . Przyda się teraz definicja. Kraków 2009. Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych. Warszawa 1995.) M. Łobocki. że w naszej pracy badawczej wybieramy m e t o d ę s o n d a ż u d i a g n o s t y c z n e g o . Konsekwentnie proponuję tu skorzystać z definicji zaproponowanej przez T. 223–256.

Alicja Kaszyńska (T. s. Metoda. Bauman. 1970. Warszawa 1995. jasnych. Kamiński. Metody i techniki badań pedagogicznych. s. XIX. Pilch. pełniąc wobec nich wyraźnie służebną rolę”. „T e c h n i k i b a d a w c z e są czynnościami określonymi przez dobór odpowiedniej metody i przez nią uwarunkowanymi”.) Teraz przechodzimy do określenia t e c h n i k i b a d a w c z e j . którą się posłużymy. „Studia pedagogiczne”. Zasady badań pedagogicznych. (T. która najbardziej nam odpowiada). procedura badawcza w pedagogice empirycznej.) Za t e c h n i k i b a d a ń uznaje się „[…] zespół czynności wykonywanych przy posługiwaniu się daną metodą. ścisłych) weryfikowanych w badaniach różnych nauk społecznych i dzięki temu posiadających walor użyteczności międzydyscyplinarnej”. 29. 80. 88 . Łobocki. s. Strategie ilościowe i jakościowe.) „T e c h n i k i b a d a w c z e są bliżej skonkretyzowanymi sposobami postępowania badawczego. tej. (A. Zasady badań pedagogicznych. (M. 54. Pilch. s.) T e c h n i k ą b a d a w c z ą nazywać będziemy „[…] przede wszystkim sposoby zbierania materiału oparte na starannie opracowanych dyrektywach (dokładnych. Warszawa 2001. 42. T. t. Zacząć należy oczywiście od definicji (przynajmniej jednej. Podporządkowane są metodom badawczym. techniki. Kraków 2010. Technikę konkretyzuje i bliżej określa sposób rozwiązania problemu badań oraz osiągnięcie wyznaczonego w nim celu”.

) Kiedy określiliśmy już metodę i technikę badawczą. Wroczyński. Pilch. Warszawa 1985. specjalnych kwestionariuszy na ogół o wysokim stopniu standaryzacji w obecności lub częściej bez obecności ankietera”.) Jeżeli obraliśmy jako metodę badań sondaż diagnostyczny. 86. N a r z ę d z i e b a d a w c z e „[…] jest przedmiotem służącym do realizacji wybranej techniki badań. czas na narzędzie. s. Zasady badań pedagogicznych. s. najczęściej samodzielnie przez badanego. Warszawa 1995. (R. „Ze względu na pisemny charakter wypowiedzi osób badanych ankieta umożliwia zebranie w krótkim czasie wielu informacji od dużej grupy osób”. Metody badań i diagnostyka psychologiczna. której użyjemy. służy do technicznego gromadzenia danych z badań.II. s. Przystępujemy do pisania (Z.) „[…] t e c h n i k i b a d a w c z e są to sposoby uzyskiwania materiałów. Jest to środek pomocniczy. Skorny. Bydgoszcz 1993. 94. (T. Czynności badawcze w psychologii i pedagogice. s.) Składa się ona na ogół z pytań otwartych. wykorzystywany przy gromadzeniu materiałów 89 . A n k i e t a jest „[…] techniką gromadzenia informacji polegającą na wypełnieniu. to techniką. Jakubowska. 125. będzie a n k i e t a . (U. na które badany odpowiada. które następnie stanowią podstawę analizy i uogólnień”. 90. Wrocław 1974. Pedagogika społeczna.

Zaczyński. czyli zestaw wszelkich możliwych odpowiedzi. […] W pytaniu zamkniętym mogą być podane różne możliwe warianty odpowiedzi do wyboru. Praca badawcza nauczyciela. Najczęściej też pytania są zamknięte i zaopatrzone w tak zwaną kafeterię. rozbitego na kilka zagadnień szczegółowych. „Pytania zamknięte to nie tylko te. Warszawa 1995. „Pytaniem otwartym lub wolnym nazywamy taką jego odmianę. Pilch. «nie» lub «nie wiem».) „Pytania ankiety są zawsze konkretne. […] Badany odpowiada przez postawienie znaczka w wybranej rubryce tabeli”. Są one często stosowane. „Ze względu na kategorie pytań wyróżniamy dwa rodzaje kwestionariuszy:  kwestionariusz pytań otwartych  kwestionariusz pytań zamkniętych (skategoryzowanych). Warszawa 1995. (T. 42. s.Alicja Kaszyńska empirycznych przydatnych przy rozwiązywaniu podjętego problemu badań”. Ankieta dotyczy najczęściej wąskiego zagadnienia bądź problemu szerszego. ścisłe i jednoproblemowe. na które odpowiada się przez «tak». 167.) Narzędziem badawczym w naszej pracy będzie k w e s t i o nariusz ankiety. ale ich wartość poznawcza jest ograniczona. s. w której odpowiadający nie jest krępowany podanymi w kwestionariuszu możliwościami podpowiedzi do wyboru”. Zasady badań pedagogicznych. (W. Ze względu na wysoki stopień 90 .

dając potem możność obliczenia częstotliwości wyboru poszczególnych odpowiedzi”. Zasady badań pedagogicznych. Organizacja i przebieg badań W podrozdziale o takim tytule należy przedstawić. Kuriaty Postawy młodzieży licealnej Iławy wobec uzależnień od nikotyny. alkoholu i narkotyków: Badania przeprowadziłam na przełomie maja i czerwca 2002 roku w Liceum Ogólnokształcącym w Iławie. K a f e t e r i ą z a m k n i ę t ą nazywamy ograniczony zestaw możliwych odpowiedzi. poza które odpowiadający wyjść nie może. Przystępujemy do pisania kategoryzacji staje się ona podstawowym narzędziem kontaktu badanego z badającym. pozwalający na zaprezentowanie swej odpowiedzi. lecz tylko wybiera wśród możliwości. na ile będzie to potrzebne w pracy. Próbę 91 . K a f e t e r i ą p ó ł o t w a r t ą nazywamy taki zestaw możliwych do wyboru odpowiedzi.II. jak liczna grupa została poddana badaniu i jaki był jej skład społeczny. Kafeteria koniunktywna pozwala na wybranie kilku możliwych odpowiedzi. Pilch.5. gdzie. 4. Wypełnienie ankiety polega na podkreśleniu właściwej odpowiedzi lub stawianiu określonych znaków przy odpowiednich zadaniach k a f e t e r i i . Podajemy. Typowy obraz takiego rozdziału możemy znaleźć w pracy A. 87). Kafeterie bywają zamknięte i półotwarte oraz koniunktywne i dysjunktywne. Warszawa 1995. kiedy i w jaki sposób zostały przeprowadzone badania. (T. które zawierają jeden punkt oznaczony zazwyczaj słowem «inne». na tyle oczywiście. jakie daje sformułowany zestaw. s. jeśli nie mieści się w żadnym zaproponowanym sformułowaniu.

często drażliwych i wstydliwych. że badania mają charakter anonimowy i żadna z wypowiedzi nie zostanie ujawniona ani wykorzystana przeciwko nim. trudnych do ujawnienia. Przyjęłam więc. dotyczących problemu uzależnień polskiej młodzieży. mieszkańców). Otrzymane kwestionariusze młodzież wypełniała samo92 . Moje zainteresowanie tą kategorią wieku wynikało z przeświadczenia. Badanie przebiegało w trzech grupach uczniów klas trzecich. że dzięki temu analiza wyników badań przeprowadzonych na tym terenie może być podstawą wniosków ogólniejszych. Dobór próby był celowy. w oparciu o kwestionariusz ankiety. W Polsce istnieje wiele podobnych pod względem struktury miast.9%). opinii i poglądów człowieka. Przeprowadziłam badania w średnim pod względem liczby ludności mieście (40 tys. Respondenci zostali poinformowani o anonimowości badań i zasadach wypełniania kwestionariusza. że właśnie ten okres sprzyja rozwojowi osobowości. alkoholu i narkotyków wydaje się w pełni uzasadnione. Kwestią nadrzędną stało się dla mnie zdobycie zaufania ankietowanych. Niektóre z nich dotyczyły tematów osobistych. opierałam się na formalnej klasyfikacji zaliczającej ten wiek do okresu młodzieńczego. a więc dziewczęta i chłopców w wieku 17–18 lat. Stąd skupienie uwagi badawczej na stosunku młodzieży do uzależnień od nikotyny. Kilkakrotnie przypominałam uczniom. Badana grupa składała się w większości z dziewcząt (65. Obejmując badaniami licealistów. średnio po 30 osób w każdej. jednak nie to było moim zamierzonym celem i nie stanowiło istotnego wskaźnika w analizie wyników badań. Następnie wyjaśniono i omówiono wszystkie pytania.Alicja Kaszyńska stanowiła młodzież (92 osoby) w wieku 17–18 lat. a co za tym idzie utrwalaniu się postaw.

Wtedy można pominąć wyróżniony wyżej fragment i rozszerzyć opis środowiska w sposób dowolny. Czyli np. gospodarcza). które nie udzieliły odpowiedzi. przedstawiamy. gdzie się uczą lub pracują. najbardziej istotny dla pracy. z jakich rodzin pochodzą badani. Żadna z osób nie odmówiła odpowiedzi na ankietę. Kwestionariusz ankiety Dopiero po napisaniu wyżej opisanego rozdziału możemy zrobić dobry kwestionariusz ankiety. Respondenci nie zgłaszali problemów z odpowiedzią na którekolwiek z pytań. Ankietowani wykazywali chęć pomocy w przeprowadzeniu badań. Ten podrozdział zwykle nosi tytuł: Charakterystyka terenu badań. 5. Umieszczany jest albo w opisywanym teraz rozdziale. Badanie przebiegało w przychylnej atmosferze. sprawdzać wysnute hipotezy. przy czym muszą w nim znaleźć odzwierciedlenie określone już zmienne i wskaźniki badawcze. albo w następnym. Musi on być zgodny z postawionymi problemami. gdzie poprzedza analizę wyników badań. Na większość pytań kwestionariusza odpowiedzieli prawie wszyscy badani. Wypełnianie kwestionariusza zajęło uczniom około 40 minut. dlatego nie brałam go pod uwagę jako elementu analizy i nie zaznaczałam w tekście. chociaż w niektórych pracach należy szerzej opisać środowisko badanych. nie stanowił znaczącej wielkości. Przystępujemy do pisania dzielnie w obecności wyłącznie prowadzącego badanie. To zupełnie wystarczy. Odsetek osób. w jakim mieście mieszkają (charakterystyka miasta społeczna. 93 .II. charakteryzujemy region — pozycja miasta w regionie.

która zostanie przeprowadzona wśród młodzieży.Alicja Kaszyńska Poprawny kwestionariusz powstanie. płeć. gdy pytania będziemy układać na podstawie przemyślanych dobrze zmiennych i wskaźników. Płeć: Wskaźniki: • kobieta • płeć • mężczyzna • wiek Wiek: • mniej niż 16 lat • 17 lat • 18 lat • 19 lat • więcej niż 19 lat 94 . np. gu roku? Wskaźniki: • 0 • liczba przeczytanych książek • 1–5 w ciągu roku • 6–11 • przynajmniej jedną w miesiącu • dwie w miesiącu • więcej niż dwie w miesiącu Zmienne niezależne Dane osobowe badanego.Ile książek przeciętnie czytasz w ciąnadgimnazjalnej. Najprościej można zrobić ankietę w podany poniżej sposób. sytuację rodzinną itp. Korzystając z określonych wcześniej zmiennych i wskaźników. Każda ankieta musi zawierać pytania pozwalające ustalić zmienne niezależne od badanych. Zmienne i wskaźniki Pytania ankiety Zmienne zależne Czytelnictwo wśród młodzieży po. Wracamy do naszej hipotetycznej pracy na temat: Czytelnictwo wśród młodzieży ponadgimnazjalnej na przykładzie powiatu tucholskiego. możemy przygotować ankietę. wiek.

II. Przystępujemy do pisania Zmienne i wskaźniki Pytania ankiety Sytuacja rodzinna Do jakiego typu zaliczysz swoją roWskaźniki: dzinę? • struktura rodziny (pełna.) • rodzina niepełna • wykształcenie rodziców • rodzina rozbita • poziom życia rodziny • rodzina zrekonstruowana • liczba książek w domu • konkubinat • zaangażowanie czytelnicze rodzi. niepełna • rodzina pełna itd.Jakie wykształcenie mają Twój ojciec ców i Twoja matka? • podstawowe • zawodowe • średnie • wyższe Ile złotych przypada przeciętnie na osobę w Twojej Rodzinie? • poniżej 300 zł • 301–500 zł • 500–1000 zł • 1000 zł Ile książek znajduje się w Twoim domu? • do 10 • 11–50 • 51–100 • 101–500 • powyżej 500 Czy Twoi rodzice czytają książki? • czyta książki kilka razy w tygodniu • czyta najwyżej raz w tygodniu • czyta rzadziej niż raz w tygodniu • czyta rzadziej niż raz w miesiącu • nigdy nie widziałem rodzica czytającego książkę 95 .

99 • 5–6 Do kwestionariusza ankiety należy dodać wstęp i ewentualne pytania otwarte. Pamiętajmy o tym. Odpowiedzi na te pytania mogą się przydać przy wyprowadzaniu wniosków.99 • 4–4.99 • 2–2. więc nie wolno nam ich ani wymagać od badanych.99 • 3–3. Płeć (podkreśl właściwą odpowiedź)  kobieta  mężczyzna 96 . 1.Alicja Kaszyńska Zmienne i wskaźniki Sytuacja szkolna badanego Wskaźniki: • typ szkoły • średnia ocen Pytania ankiety Do jakiej szkoły uczęszczasz? • liceum ogólnokształcące dzienne • liceum ogólnokształcące wieczorowe lub zaoczne • liceum profilowane dzienne • liceum profilowane wieczorowe lub zaoczne • szkoła zawodowa Jaką średnią ocen uzyskałeś za ubiegły semestr? • 1–1. że dane osobowe są pod ochroną. a uzyskane dane zostaną wykorzystane wyłącznie do badań naukowych. ani — tym bardziej — zamieszczać w pracy. Ankieta Uprzejmie proszę o wypełnienie poniższej ankiety i udzielenie szczerych odpowiedzi na znajdujące się w niej pytania. że ankieta jest anonimowa. Jednocześnie informuję.

Jakie wykształcenie mają Twój ojciec i Twoja matka? (podkreśl właściwą odpowiedź) Ojciec  podstawowe  zawodowe  średnie  wyższe 97 . Do jakiego typu zaliczysz swoją rodzinę? (podkreśl właściwą odpowiedź)  rodzina pełna  rodzina niepełna  rodzina rozbita  rodzina zrekonstruowana  konkubinat 5. Wiek (podkreśl właściwą odpowiedź)  mniej niż 16 lat  17 lat  18 lat  19 lat  więcej niż 19 lat 3. Ile książek przeciętnie czytasz w ciągu roku? (podkreśl właściwą odpowiedź)  nie więcej niż 5 w roku  6–12 w ciągu roku  więcej niż jedną w miesiącu  nie czytam książek 4.II. Przystępujemy do pisania 2.

Alicja Kaszyńska Matka  podstawowe  zawodowe  średnie  wyższe 6. Czy Twoi rodzice czytają książki? (podkreśl właściwą odpowiedź) Ojciec  czyta książki kilka razy w tygodniu  czyta najwyżej raz w tygodniu  czyta rzadziej niż raz w tygodniu  czyta rzadziej niż raz w miesiącu  nigdy nie widziałem rodzica czytającego książkę 98 . Ile książek znajduje się w Twoim domu? (podkreśl właściwą odpowiedź)  do 10  11–50  51–100  101–500  powyżej 500 8. Ile złotych przypada przeciętnie na osobę w Twojej rodzinie? (podkreśl właściwą odpowiedź)  poniżej 300 zł  301–500 zł  500–1000 zł  1000 zł 7.

.............................99  3–3............................99  5–6 11......................... ..................... Spróbuj napisać kilka zdań na temat.......................... 99 ..................99  2–2............................................................................................... czy lubisz czytać i dlaczego? .......II............ Przystępujemy do pisania Matka  czyta książki kilka razy w tygodniu  czyta najwyżej raz w tygodniu  czyta rzadziej niż raz w tygodniu  czyta rzadziej niż raz w miesiącu  nigdy nie widziałem rodzica czytającego książkę 9.............99  4–4.................................. Do jakiej szkoły uczęszczasz? (podkreśl właściwą odpowiedź)  liceum ogólnokształcące dzienne  liceum ogólnokształcące wieczorowe lub zaoczne  liceum profilowane dzienne  liceum profilowane wieczorowe lub zaoczne  szkoła zawodowa 10................................................... .................. Jaką średnią ocen uzyskałeś za ubiegły semestr? (podkreśl właściwą odpowiedź)  1–1..... ....

Zaczynamy od krótkiego wstępu. czego dotyczyła ankieta. Ich liczba będzie odpowiadała liczbie odpowiedzi na pytanie. O ile te wszystkie informacje zawarliśmy w poprzednim rozdziale. ile osób w niej uczestniczyło i jak dobraliśmy grupę badawczą (na przykład jeżeli tworzyli ją uczniowie.) Systematyzujemy uzyskane informacje i zapisujemy w tabelach. Zbadano też. to z jakich szkół). Analiza wyników badań To najbardziej istotna część pracy badawczej.Alicja Kaszyńska 6. Zainteresowania sportowe młodzieży z Zespołu Szkół Centrum Edukacyjne w Więcborku. przypominając. W przykładzie hipotetycznej pracy na temat czytelnictwa wśród młodzieży ponadgimnazjalnej w powiecie tucholskim możemy użyć tabel o jednakowej liczbie kolumn. to wstęp do zasadniczej części tego rozdziału będzie bardzo krótki. 100 . Jeżeli wcześniej tego nie podaliśmy. (A. jakie formy aktywności młodzieży są przez nią preferowane. Analizie poddano również motywacje uczniów skłaniające ich do spędzania czasu wolnego na zajęciach sportowych. które ujawnia nam zmienną zależną. Oto przykład: W rozdziale piątym przedstawiona zostanie analiza wyników przeprowadzonych badań ze względu na stopień zainteresowania sportem i aktywnością ruchową w rodzinie i środowisku szkolnym respondentów. teraz podajemy. Tutaj analizujemy informacje zebrane w wyniku przeprowadzonej ankiety. Wróblewska. Bydgoszcz 2004.

Przystępujemy do pisania Pytanie to brzmiało: 3. Do jakiego typu zaliczysz swoją rodzinę?  rodzina pełna  rodzina niepełna  rodzina rozbita  rodzina zrekonstruowana  konkubinat 101 . Ile książek przeciętnie czytasz w ciągu roku? Można było wybrać spośród 4 odpowiedzi:  nie więcej niż 5 w roku  6–12 w ciągu roku  więcej niż jedną w miesiącu  nie czytam książek Tabele wyników będą wyglądały następująco: Wcale liczba % Liczba przeczytanych książek w roku <5 6–12 >12 Razem liczba % liczba % liczba % liczba % Razem Przy czym można zrezygnować z podawania liczby odpowiedzi. Zobaczmy to na przykładzie pytania: 4. Tabele będą się różniły tylko liczbą wierszy i komórką nagłówkową danego wiersza.II. nie można natomiast z podawania procentu z ogólnej liczby respondentów.

Drugi — praca nie posiada typowego zakończenia. tylko jednozdaniowe wprowadzenie do wniosków. Tu musimy wykazać się znajomością uogólniania. Potem bardzo krótko przedstawiamy.Alicja Kaszyńska Liczba przeczytanych książek w roku wcale <5 6–12 >12 Razem liczba % liczba % liczba % liczba % liczba % Rodzina Pełna Niepełna Rozbita Zrekonstruowana Konkubinat Razem 7. wreszcie rysujemy plan działań. Jeden — zakończenie podobnie jak w przypadku prac opisowych jest uzupełnione o wnioski (w formie wyliczenia). Zakończenie i wnioski pojawiają się na końcu prac badawczych. Tutaj spotkałam dwa wzory. Zakończenie (i wnioski) W pracach opisowych zazwyczaj stosuje się zakończenie lub podsumowanie. na końcu którego jest znów zaledwie jedno zdanie podsumowujące. do czego doszliśmy w kolejnych rozdziałach. Licz102 . Zwykle zaczynamy od przypomnienia tematu lub (i) celu pracy. też podanych w postaci wyliczenia. które stanowią przedostatnią część zakończenia. jakie należałoby podjąć po ustaleniach dokonanych w tej pracy lub proponujemy kierunek dalszych badań. W zakończeniu należy unikać szczegółów — mamy je w pracy.

Przedstawiony 103 . (B.) Celem niniejszej pracy było wykrycie i analiza zależności między środowiskiem rodzinnym a zachowaniami przestępczymi badanej młodzieży. jak wygląda sytuacja dziecka w rodzinie wiejskiej i czy zagwarantowane mu w Konwencji o Prawach Dziecka prawa są przestrzegane.Wamka. a zamierzony cel został osiągnięty. Jednakże podejmując się rozpatrywania tego problemu. Przystępujemy do pisania by przytaczamy tylko wtedy. Wpływają na to obiektywne ograniczenia.) Niniejsza praca ukazuje. jak realizowana jest resocjalizacja przez pracę w zakładach penitencjarnych. takie jak: izolacyjne warunki wykonania kary pozbawienia wolności oraz osoba pozbawiona wolności. bo bez nich uogólnienie nie oddałoby istoty sprawy. Przyjęte hipotezy zweryfikowały się pozytywnie. Prawa dziecka i ich przestrzeganie w rodzinie. w jakich omawiana działalność przebiega. 7.1. należy uwzględnić specyfikę i uwarunkowania. chciałem w szerokim zakresie dokonać rozeznania. Przedstawiona w niniejszej pracy problematyka nie wyczerpuje w całości zagadnienia związanego z jednym z istotniejszych czynników resocjalizacyjnych skazanych.II. W analizach zgromadzonego materiału starano się odpowiedzieć na problemy badawcze postawione w rozdziale II. Resocjalizacja przez pracę osób pozbawionych wolności. Bydgoszcz 1998. (D. Słupsk 1997. gdy jest to naprawdę niezbędne. Jak zacząć zakończenie — przykłady Wybierając temat Resocjalizacja przez pracę osób pozbawionych wolności.Hass.

chociaż sami nieletni tylko w 30% obarczają odpowiedzialnością za swoje kłopoty z prawem właśnie rodzinę. że rodzice nie pracują zawodowo oraz ciasnota mieszkaniowa.2. Środowisko rodzinne a przestępczość nieletnich na przykładzie SDN w Chojnicach. (R. Badania wykazały. że odpowiedź na pytanie stanowiące problem główny „Czy środowisko rodzinne ma wpływ na przestępczość nieletnich?” jest twierdząca. Milachowski. nie pozostaje jednak bez znaczenia. ale być może tego wymagał promotor): Z przeprowadzonych badań wynika. 3.3% pochodziło z rodzin pełnych. Bydgoszcz 2004. przyczyniają się do wchodzenia w konflikt z prawem. Bydgoszcz 2004. 2. (R. Jak formułować wnioski — przykłady Formułowanie wniosków w punktach: 1. Milachowski. Warunki socjalno-bytowe badanych są istotnym czynnikiem zaburzeń przystosowania nieletnich. Struktura rodziny pod względem jej kompletności nie ma decydującego wpływu na przestępczość młodzieży. że wśród młodzieży najbardziej rozpowszechnioną substancją psycho104 .) Formułowanie wniosków opisowo (niekonieczne było przypominanie wyników badań w nawiasach. Środowisko rodzinne a przestępczość nieletnich na przykładzie SDN w Chojnicach. Wśród badanych nieletnich 47. Brak pieniędzy spowodowany głównie tym. że środowisko rodzinne wpływa na przestępczość młodych ludzi.) 7. Ogólnie można bowiem stwierdzić.Alicja Kaszyńska w rozdziale III materiał faktograficzny upoważnia do sformułowania następujących wniosków.

a leczenie narkomanów jest wyjątkowo trudne. Jak zakończyć zakończenie — przykłady Reasumując powyższe rozważania. jednak liczba wypalanych papierosów (1/3 badanych wypala powyżej 10 papierosów dziennie) świadczy o nałogowym charakterze tego zjawiska. że spożywanie narkotyków. Odsetek uczniów. alkoholu i narkotyków. Dla lepszego zrozumienia praw dziecka i ukazania jego sytuacji w rodzinie należałoby zwiększyć zakres badań.II. zważywszy na fakt. (A. którzy podejmowali próby z narkotykami (35%). że zebrane informacje pozwolą rodzicom dostrzec konieczność przestrzegania praw dziecka i umożliwią im analizę własnego postępowania. Jest to bardzo wysoki odsetek. można stwierdzić. Ogromne zagrożenie wiąże się z tym. a także porównać z sytuacją w rodzinach miejskich. Narkotyków próbowała 1/3 badanych. Przystępujemy do pisania aktywną jest alkohol. Zjawisko palenia papierosów obejmuje mniejszy odsetek młodzieży (23%). Należałoby również zastosować inne metody badawcze oraz porównać je z wypowiedziami rodziców. pragnień i dążeń. gdzie „przy piwie” młodzież spędza wolny czas. Postawy młodzieży licealnej Iławy wobec uzależnień od nikotyny. którzy upili się chociaż raz (73. jak ich rozpowszechnianie. że dzieci pragną podmiotowego traktowania ze strony rodziców oraz akceptacji ich takimi. że narkotyki w bardzo szybkim tempie prowadzą do uzależnienia.) 7. Najczęściej spożywanym przez młodzież napojem alkoholowym jest piwo (68%). jakie są. jest znacznie wyższy niż tych.7%). Wiąże się to z częstym przebywaniem w pubach (26%).3. jest w Polsce z punktu widzenia prawa zjawiskiem zakazanym. Kuriata. 105 . Toruń 2002. Możliwe jest to po wzajemnym poznaniu swoich uczuć. Mam nadzieję.

) Niekiedy w pracach w ogóle nie ma zdania kończącego. wykonywaną zgodnie z wyuczonym zawodem. trzeba zauważyć. Resocjalizacja przez pracę osób pozbawionych wolności. Słupsk 1997. Wykazano. to cel został osiągnięty. że problem ochrony praw dziecka nadal nie jest wyczerpany i wciąż budzi kontrowersje. (D. czyli w rozumieniu pracy magisterskiej czy dyplomowej. Jeśli przesadzimy. recenzent) zostaje. że im dłuższy spis literatury.) Podsumowując. są tylko wnioski. przygotować można osoby pozbawione wolności do prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie. Hass. (B. I z tym wrażeniem czytelnik (czyli np. z tym że i ten kij ma dwa końce. Zagwarantowane dzieciom w Konwencji prawa wciąż jeszcze nie są respektowane przez dorosłych. Prawa dziecka i ich przestrzeganie w rodzinie. należy stwierdzić. spis literatury. Bydgoszcz 1998. iż badania ukazały ważność poruszanego zagadnienia. że czegoś brakuje. 8. tym lepiej dla pracy. jest niezwykle ważnym elementem pracy. Powszechnie panuje pogląd.Alicja Kaszyńska Chociaż badania nie wyczerpały tematu. I to prawda. Warto więc po wypunktowaniu wniosków dodać choć jedno krótkie zdanie kończące pracę. Oceniając resocjalizacyjny aspekt pracy na przykładzie Zakładu Karnego w Potulicach i oddziałów zewnętrznych. Wamka. Jednak wtedy ma się wrażenie. Bibliografia Bibliografia. wypisując pozycje 106 . a na to nie powinniśmy mu dać szansy. iż właśnie poprzez pracę społecznie użyteczną.

aż do uchwał rad miast i gmin i roz107 . które znalazły się w przypisach oraz pozostałych. Niekiedy dzielimy bibliografię na spis źródeł i spis literatury. że ktoś. których na oczy nie widzieliśmy. a po nim skrót imienia (imion) — odwrotnie niż w przypisach. potem ustawy. Najwyższa więc będzie Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej. w których analizujemy przepisy obowiązujące w danej dziedzinie. które wpłynęły na treść pracy. z których korzystaliśmy w pracy. Spotykamy się z tym np. które rozpoczynamy od inicjału imienia autora  na końcu adresu bibliograficznego nie umieszczamy numerów stron (w niektórych publikacjach. w jakim prawo zostało uchwalone. z których się korzystało). zapyta nas o nie na obronie pracy.II. druki albo źródła. czy czasami wiedza tam zawarta nie jest już zdezaktualizowana lub w środowisku naukowym uchodząca za niewartą cytowania i wspominania. kto zna te dzieła. które porządkujemy nie według alfabetu. Warto więc przed wpisaniem danej pozycji do bibliografii przynajmniej do niej zajrzeć. Wtedy spisem źródeł będzie spis aktów prawnych. ryzykujemy tym. głównie tych. Dotyczy to wszystkich publikacji. można podać zakres stron. bo nie wiemy. w pracach z administracji i prawa. które są zbiorami artykułów lub prac różnych autorów. W spisie literatury zamieszczamy wszelkie publikacje. Ryzykujemy też. pamiętając o dwóch zasadniczych różnicach:  na początku umieszczamy nazwisko autora. a następnie według roku. a według hierarchii. potem ministerialne rozporządzenia. chociaż w żadnym jej miejscu nie powołaliśmy się na ten konkretny tytuł. Przystępujemy do pisania książkowe. Wykaz literatury zapisujemy podobnie jak przypisy.

1998. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. 5. nr 95.Alicja Kaszyńska porządzeń wydanych przez burmistrzów i wójtów. Nr 117. poz. czy od najstarszych do najmłodszych czy odwrotnie).). U. Nr 106. 1997.). poz.). U. 2001.). Ustawa z dnia 26 listopada 1998 roku o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999–2001 (Dz. 6. 1041). 74 z późn. 2. Ustawa z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz. U. U. Nr 128. 1996.). U. zm. poz. 8. 668 z późn. zm. U. 1999. porządkujemy je chronologicznie (zwykle promotor określa. poz. zm. poz. 108 . nr 13. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. zm.). 2000. Ustawy budżetowe na lata 1995. poz. poz. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 roku Kodeks karny (Dz. Nr 120 poz. 357 z późn. 4. zm. zm. 840 z późn. zm. Nr 56.). Przykład wykazu aktów prawnych: 1. U. 757 z późn. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity: Dz. 787 z późn. 94 z późn. 1071). U. 7. Nr 141. 10. U. Nr 98. Jeżeli źródeł tej samej rangi jest kilka. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 roku Karta nauczyciela (tekst jednolity: Dz. 9. Ustawa z dnia 2 lipca 1994 roku o najmie lokali mieszkalnych (tekst jednolity: Dz. 3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (Dz. poz.

Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 maja 2000 roku w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty. poz. 16. 403). poz. akt OTK 1995 nr 2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1999 roku w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz. 11). 109 . Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2001 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia wzorów wniosków o przyznanie dotacji celowej dla gmin na dofinansowanie wypłat dodatków mieszkaniowych oraz wzory rozliczeń tych dotacji (Dz. 13. 105). Not. poz. w zależności od potrzeb na:  źródła  pozycje książkowe (l u b : publikacje zwarte)  artykuły w czasopismach (l u b : czasopisma)  publikacje elektroniczne.II. Uchwała Składu Pięciu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 1997 (OPK 34/97). 12. również mamy kilka możliwości umieszczenia ich w bibliografii:  można je włączyć w bibliografię i razem z innymi publikacjami ułożyć alfabetycznie  można dokonać podziału bibliografii. 15. Nr 40. z dnia 19 lipca 2000 roku w sprawie czynszu regulowanego za lokale mieszkalne. Nr 13. Jeżeli w pracach są źródła elektroniczne. Uchwała Nr XXVI/346/2000 Rady Miejskiej w Nakle n. U. 14. U. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 1995 roku (sygn. Przystępujemy do pisania 11.

zwykle jest sugerowana przez promotora. Spis treści musi odzwierciedlać budowę pracy. Wyjątkiem są prace katechetyczne. Można więc numerować tak: Wstęp Rozdział I. Wstęp i zakończenie zazwyczaj nie są nazywane rozdziałami. Numeracja rozdziałów i podrozdziałów jest rzeczą wtórną. Wstęp 110 . … Rozdział III. … Rozdział II.Alicja Kaszyńska Podział ten można zastosować we wszystkich pracach. zaraz za spisem treści. … Zakończenie Bibliografia Spis fotografii Aneks lub: Rozdział I. Przy kilkunastu nie warto. choć nie jest błędem potraktowanie ich jak rozdziału. Tam zazwyczaj bibliografia zamieszczona jest na początku. Spisy treści i inne spisy Spis treści w pracy magisterskiej i dyplomowej umieszczamy zaraz za stroną tytułową. że jest ich mało. a przed aneksem. Wykaz literatury zamieszczamy po zakończeniu. 9. pod warunkiem jednak. ponieważ będzie rzucało się w oczy. że mamy odpowiednio dużo pozycji bibliograficznych.

................... 46 *** *** 111 .......... 28 Pozew do trybunału .....1....... 24 Małżeństwo ze szlachcianką ................................... NALICZANIE DODATKÓW MIESZKANIOWYCH ............ Zakończenie Bibliografia Spis fotografii Aneks Podrozdziały numerujemy za pomocą liczb.........II.......... a nie liter................................. Po numerach rozdziałów stawiamy kropki....... Wysokość dodatków i sposób ich naliczania ...................... Przykłady spotykanych w pracach sposobów numerowania rozdziałów i podrozdziałów: III....................2........ 31 3..4...... Ustalanie wydatków do obliczenia dodatku mieszkaniowego . 24 Przybranie nazwiska szlacheckiego ..... 47 ROZDZIAŁ III......... … Rozdział III.... Tryb przyznawania dodatków mieszkaniowych .......... 31 Fałszerstwa pieczęci królewskich ......... 42 Mieszczanie krakowscy autentykiem.2........................... 35 3......... Wypłata dodatków mieszkaniowych ......................... … Rozdział IV.......................................................... 35 Protekcja i wykształcenie ...... Przystępujemy do pisania Rozdział II....... 40 Służba wojskowa .......... … Rozdział V........ 44 PRZYPISY DO ROZDZIAŁU III ...... nie nawiasy.............. SPOSOBY PRZENIKANIA MIESZCZAN DO STANU SZLACHECKIEGO W XVII WIEKU ..............................42 3............................... 31 3...

.1.......... 39 3............ 59 3... Przebieg rozwoju osobowości nieletnich w opinii rodziców ...1.......5. ANALIZA BADAŃ WŁASNYCH .......3.2.....6............2. 112 .......3..........1.............1.. Jeżeli podpisując te elementy...................2........4.2.. 37 3.... 40 3.2.. to będziemy mogli zrobić je automatycznie....... 48 3........................2..... Patologie w rodzinie .3... 35 3.................. Atmosfera w rodzinie ..3...... Więcej na ten temat przeczytamy w kolejnym rozdziale....... skorzystamy z zakładki: O d w o ł a n i a i dalej polecenia: W s t a w p o d p i s ..........1...Alicja Kaszyńska ROZDZIAŁ III... 53 3...... Badani wychowankowie ....... o ile oczywiście takowe pojawiły się w tekście. rysunków i fotografii...................... Analiza wywiadów z rodzicami ............... 55 3... 66 3... Badani rodzice ..........2........1...2.....1.. 35 3. Ogólna charakterystyka rodzin badanych wychowanków . Charakterystyka terenu badań...........3...................2... 58 3........2...................44 3... 35 3.2... 37 3.. Realizacja funkcji wychowawczo-socjalizacyjnej w rodzinach badanych nieletnich .... Uwagi o rodzicach udzielających wywiadu..... Analiza wywiadów z wychowankami .....3................. 74 Oprócz spisu treści w pracy mogą pojawić się spisy tabel............... Warunki wychowawcze w rodzinie .... 40 3. Sytuacja socjalno-bytowa badanej zbiorowości.. Charakterystyka badanej populacji ............ 59 3............... Wpływ środowiska rodzinnego na popełnienie przestępstwa w subiektywnej ocenie badanych .... Charakterystyka terenu badań i badanej populacji ......71 Przypisy ............1.....2...1....2.......

Każdy załącznik powinien mieć tytuł i numer. są dwie szkoły. Aneks (załącznik) W aneksie (załączniku) zawieramy dodatkowe materiały. kwestionariusze ankiet (ważne: niewypełnione). Może to być: mapka terenu. ale nie są jej integralną częścią. . scenariusze zajęć itp. rysunki lub fotografie prac). Jedni uważają. że ten drugi sposób jest bardziej logiczny. które wiążą się z pracą. że załącznik jest integralną częścią pracy magisterskiej lub dyplomowej i jako taki powinien mieć numerację. na który powołujemy się w tekście pracy. Wydaje się. będącą dalszym ciągiem numeracji pracy. że aneks składa się z niezależnych dokumentów i każdy z nich powinien mieć numerację osobną. wytwory badanych (np. Przystępujemy do pisania 10.II. Inni stoją na stanowisku. Co do numerowania stron załączników.

wymagania oczywiście określa promotor. To wszystko definiujemy. a czcionka — 14 pt (przy czym dodać tu należy. a liczba znaków na stronie w przybliżeniu równała się liczbie znaków na stronie znormalizowanej. Osobiście radzę unikania pozornego powiększania pracy przez zwiększanie rozmiaru czcionki lub odległości między liniami. W jednej linii mieści się wtedy znacznie powyżej 60 znaków. Lepiej do115 . czy ma określone wymagania co do wyglądu strony. W każdym przypadku najlepiej zapytać promotora. Najczęściej jednak wymaga on tylko. Zwykle na 40 stronach pracy (a takie najczęściej chcemy „powiększyć”) niewiele zyskujemy. Interlinia ma wynosić 1. aby praca wyglądała typowo. czyli strona zawierała około 1800 znaków (średnio 30 linijek po 60 znaków — jest to tzw. bo do trzech stron. przygotowując szablon pracy (patrz następny rozdział). dodawania centymetrów do marginesów itp. a chęć „napompowania” objętości jest z daleka widoczna. Dobrze byłoby wtedy zwiększyć marginesy.5. że dotyczy to czcionki Times New Roman). a interlinia wydaje się nienaturalnie szeroka (o ile zachowa się 30 linii na stronie).III. To widać przy pierwszym spojrzeniu na pracę. strona maszynopisu znormalizowanego). żeby tekst wyglądał dobrze. Jest z tym jeden problem. Niektórzy promotorzy zalecają pisanie pracy czcionką 12 pt. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Co do formy.

ilustracji. i na jakości. Praca zyska wtedy i na ilości. 1. jak ten.Alicja Kaszyńska łożyć ilustracje. Przyjrzyj się. 116 . Dla porządku muszę przypomnieć. który widzisz na ilustracji poniżej. że to wydanie oparte jest na wersji Worda 2007. czy Twój ekran Worda wygląda tak. dodatkowe tabele lub wykresy do istniejących już tabel oraz spisy tabel. wykresów. Zwróć uwagę na dwa elementy — pasek: S z y b k i d o s t ę p oraz linie wyznaczające granice tekstu. schematy. zrób jedną bardzo ważną rzecz. Ustawienia podstawowe Zanim zaczniesz pracować.

są granicami tekstu. Granice tekstu Linie. które widać na stronie po otwarciu nowego dokumentu. który otwiera się z listy rozwijanej. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 1. jak na poniższej ilustracji.III. Moim zdaniem ułatwiają roz117 . Kliknij na znajdującą się na końcu paska: S z y b k i d o s t ę p strzałkę i zaznacz lub odznacz kliknięciem odpowiednie ikonki. Możesz więc także ustawić ikonki dokładnie tak.1. ale łatwo się nim posłużyć). Jeśli chcesz. otwórz: W i ę c e j p o l e c e ń lub kliknij w pasek: S z y b k i d o s t ę p prawym klawiszem myszy i skorzystaj z polecenia: D o s t o s u j p a s e k n a r z ę d z i : S z y b k i d o s t ę p (wygląda trochę inaczej niż ten.2. 1. Pasek narzędzi: Szybki dostęp Możesz go ułożyć i modyfikować sam w prosty sposób. by w pasku szybkiego dostępu znalazło się więcej ikon lub inne.

zaznaczyć okienko: P o k a ż g r a n i c e t e k s t u ). Z a a w a n s o w a n e . Zazwyczaj je włączam (w każdej chwili można je wyłączyć).Alicja Kaszyńska mieszczanie wszystkich elementów dokumentu. 118 . Aby były widoczne. a następnie postępować. należy kliknąć w kolorowe logo pakietu Office w lewym górnym rogu ekranu. N i e w i d a ć i c h n a w y d r u k u . jak pokazano na rysunkach poniżej (kliknąć kolejno na: O p c j e p r o g r a m u W o r d .

Strona tytułowa Na stronie tytułowej najczęściej podaje się dane w następującej kolejności od góry: nazwa uczelni nazwa wydziału autor pracy (niżej niekiedy trzeba wpisać numer albumu) tytuł pracy (niekiedy po nim znajduje się podtytuł zawężający zakres pracy)  promotor i katedra (zakład lub instytut).     119 .III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 2. gdzie praca została napisana  miejscowość i rok.

KAZIMIERZA WIELKIEGO w Bydgoszczy WYDZIAŁ HUMANISTYCZNY Angelica Okrasa OBRAZ RODZIN MAŁŻEŃSTW W WYBRANYCH POWIEŚCIACH ELIZY ORZESZKOWEJ Praca magisterska napisana pod kierunkiem dra Mariusza Zawodniaka Bydgoszcz 2003 120 .Alicja Kaszyńska AKADEMIA BYDGOSKA IM.

Szablon pracy Szablon pracy dyplomowej i magisterskiej ułatwi zachowanie prawidłowego układu graficznego pracy. lub korzystać z drugiej możliwości: p o d k i e r u n k i e m d r a (bez kropki). podpis pod rysunkiem lub ilustracją… Kto zrobił sobie szablon dokumentu F i s z k a . podrozdziału. Są to jedyne poprawne możliwości. 3. czy oznaczony tekst to tytuł rozdziału. że skrót „dr” piszemy bez kropki. d o t x ) . lecz na stronie tytułowej wyraz ten występuje najczęściej w dopełniaczu (…pod kierunkiem doktora…). odległości między liniami. różne rodzaje krojów i wielkości czcionek w zależności od tego. który chcemy wyróżnić w tekście.III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Uwaga! Na stronie tytułowej bardzo często trafia się błąd ortograficzny powstający przez mechaniczne stosowanie zasady pisowni skrótu wyrazu: doktor. Należy więc pisać go z kropką: p o d k i e r u n k i e m d r . d o t ( F i s z k a . To prawda. W szablonie zapisane są odpowiednie marginesy. musimy kolejno wykonać następujące polecenia: 121 . tytuł tabeli. wie już co nieco na ten temat. Aby przygotować szablon pracy dyplomowej lub magisterskiej (to oczywiście tylko proponowany wzór). cytat.

a następnie: M o j e s z a b l o n y i zaznaczamy wybór typu dokumentu: S z a b l o n .Alicja Kaszyńska Klikamy na kolorowe logo pakietu Office w lewym górnym rogu). Wybieramy: N o w y . 122 .

Wybieramy: Z a p i s z j a k o . 123 .III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Zatwierdzamy wybór: O K . W tym celu klikamy ponownie na P r z y c i s k p a k i e t u O f f i c e . Najlepiej od razu zapisać ten nowy dokument jako szablon w odpowiednim folderze (szablony mają własny folder).

Po zapisaniu pliku trzeba zająć się ustawieniem wszystkich potrzebnych parametrów.Alicja Kaszyńska Zapisujemy jako typ: W o r d — s z a b l o n d o k u m e n t u (*.dot — jeśli chcesz. Otwieramy menu: U k ł a d s t r o n y : M a r g i n e s : N i e s t a n d a r d o w e i zmieniamy szerokości marginesów: Górny: 2 Dolny: 3 Lewy: 4 (lub 3.dotx lub *.5 (lub 2) 124 . który automatycznie pokaże się w odpowiednim okienku.5) Prawy: 1. żeby pracę można było odczytać w komputerach z wcześniejszą wersją Worda) w katalogu S z a b l o n y .

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 125 .III.

Po zatwierdzeniu numeracji stron program automatycznie otworzy się w oknie: N a r z ę d z i a n a g ł ó w k ó w i s t o p e k .Alicja Kaszyńska Klikamy OK. likwidujemy numer na pierwszej stronie każdego rozdziału. W pracach najczęściej stosuje się numerowanie u góry strony na środku. kasujemy numer strony i zamykamy całe okno. a następnie wybieramy odpowiednie położenie. W menu: W s t a w i a n i e otwieramy: N u m e r s t r o n y . Oczywiście. Zaznaczamy w nim okienko: I n n e n a p i e r w s z e j s t r o n i e . Ponieważ nasza praca ma numerację u góry strony. 126 . jeśli promotor zażyczy sobie inny sposób numeracji stron. Następie ustawiamy numerację stron. wybieramy wskazane przez niego parametry.

jakie będziemy stosować w całej pracy dla: tekstu głównego. 3. Style są to wzory pisma. podpisów pod ilustracjami i nad tabela127 . analogicznie — numerując strony u dołu kartki (w stopce). Formatujemy style Teraz ustawimy parametry czcionki i akapitów oraz stworzymy kilka nowych stylów.1. pierwszą kartkę każdego rozdziału głównego powinniśmy zostawić nienumerowaną. Od tego momentu numer na pierwszej stronie każdego rozdziału będzie niewidoczny. tytułów podrozdziałów.III. zostawiamy nienumerowaną ostatnią stronę rozdziału głównego. tytułów rozdziałów. które przydadzą się w naszej pracy. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Uwaga! Numerując strony u góry kartki (w nagłówku).

ale są to np. też służy do zapisu cytatów. pisząc cokolwiek w Wordzie. Jeśli uznamy (lub promotor uzna). z wcięciami z obu stron  c y t a t k u r s y w a — podobny do poprzedniego. że trzeba zmienić wygląd podpisów. Warto jednak niektóre zmodyfikować oraz stworzyć kilka nowych. zawiera bardzo wiele różnych stylów. prac uczniowskich. pamiętników. z którego zwykle korzystamy. Nie wszystkie będą potrzebne w naszej pracy. analizowanych dzieł literackich)  b i b l i o g r a f i a — pozwala na zapisanie spisów bibliograficznych z trzycentymetrowym wysunięciem pierwszej linijki 128 . w rozdziale czwartym. jaką czcionką podpisywaliśmy rysunek w rozdziale 1 i formatować każdorazowo i osobno kolejne podpisy. itd. można na bieżąco. Szablon N o r m a l . w trakcie pisania. wypowiedzi z ankiet badanych albo fragmenty wytworów badanych (np.Alicja Kaszyńska mi. różni się tylko pochyleniem kroju pisma. Większość używana jest automatycznie i wcale nie będziemy musieli w nie ingerować. będziemy musieli poprawiać każdy z osobna. Proponuję następujące:  c y t a t n o r m a l — służy do zapisania cytatu czcionką mniejszą niż reszta tekstu. zmieniać typ czcionki i akapitu. właśnie modyfikacji S t y l u . strona po stronie. korzystając z menu: C z c i o n k a oraz A k a p i t (w zakładce: N a r z ę d z i a g ł ó w n e ). cytatów itp. ale wtedy musimy pamiętać np. Użycie S t y l u pozwala na dokonanie zmian określonego formatowania w całym rozdziale lub w całej pracy. dokonując tylko jednej modyfikacji. Oczywiście.

dot lub praca dyplomowa. aby „praca nad pracą” przyniosła oczekiwany efekt.in. którym będziemy pisać tekst kolejnych rozdziałów naszej pracy. używany też do formatowania tytułów tabel  t a b e l a — ten styl pozwala na jednolite sformatowanie komórek wszystkich tabel  u w a g a d o t a b e l i — ten styl służy do formatowania objaśnień do tabel. Drobne modyfikacje stylu normalnego Najpierw jednak zmodyfikujemy s t y l n o r m a l n y (zwany w poprzednich wersjach Worda s t a n d a r d o w y m ). tak sformatowane są informacje o źródłach danych. np. nie będących tytułami rozdziałów i podrozdziałów oraz niektórych wyrazów. m.dotx otwieramy menu S t y l e . fotografii. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?  r o z s t r z e l o n y — pozwala na wyróżnienie podtytułów. rysunków. 129 . Inne wystarczy zmodyfikować. schematów. zdefiniowanych pojęć  p o d p i s (pod ilustracją). W zapisanym przez nas dokumencie praca dyplomowa.III.

Alicja Kaszyńska W oknie jest wiele stylów. ale na liście mogą pozostać. korzystając z Z a r z ą d z a n i a s t y l a m i (polecenie pod ostatnią ikonką na liście stylów). może to zrobić. Gdyby ktoś jednak chciał się pozbyć niepotrzebnych. które będą potrzebne w pracy. 130 . Prawym klawiszem myszy kliknij na: Normalny i wybierz: Modyfikuj. większości nie będziemy używać. Zaczniemy od stylu normalnego. My zajmiemy się modyfikacją lub tworzeniem stylów.

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W ten sposób otworzyliśmy okno: M o d y f i k o w a n i e stylu. 131 .III. Uwaga! Jeśli w wyglądzie czcionki z jakiegoś powodu trzeba zmienić więcej parametrów niż tylko typ i wielkość. należy wejść w menu: C z c i o n k a z listy rozwijanej w lewym dolnym rogu.

Akapity tekstu głównego najczęściej pisane są tym samym stylem. Warto przy tej okazji wyjaśnić kilka pojęć z tego okna. to w okienku znajdującym się niżej zobaczymy (lub wpiszemy) styl N o r m a l . więc w jednym i drugim okienku zobaczymy tę samą nazwę. U góry znajduje się nazwa stylu. 132 . Jednak jeśli w okienku górnym będzie którykolwiek styl typu: N a g ł ó w e k …. o którym teraz mówimy. Poniżej nazwa stylu. Dokonujemy wyboru: W n o w y c h d o k u m e n t a c h n a p o d s t a w i e s z a b l o n u (jak na rysunku poniżej). który ma być użyty po zakończeniu akapitu pisanego stylem. który modyfikujemy.Alicja Kaszyńska Modyfikujemy akapit Jesteśmy znów w oknie: M o d y f i k o w a n i e s t y l u .

133 . a niżej znajdują się dane charakteryzujące styl (w tym przypadku styl N o r m a l ). Oprócz danych dotyczących kroju i stopnia czcionki oraz wszelkich danych akapitu. którego modyfikacji dokonaliśmy. ostatniej linijki akapitu (tzw. szybki styl. bękart). że jest to tzw. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W dużym białym oknie możemy zobaczyć. Druga informacja mówi nam. To oznacza. że styl nie pozwoli nam na pozostawienie na końcu strony tylko jednej linijki z następnego akapitu (tzw. że możemy się do niego dostać bezpośrednio z ekranu głównego menu (na ilustracji poniżej szybkie style są zaznaczone).III. Obydwa parametry można zmienić. a także nie przeniesie nam na następną stronę tylko jednej. mamy tu jeszcze dwie informacje. jak będzie wyglądał nasz tekst. Pierwsza brzmi: K o n t r o l a b ę k a r t ó w i w d ó w . To oznacza. wdowa).

Aby utworzyć ten styl i wszystkie następne.Alicja Kaszyńska Tworzymy styl — cytat normal Styl ten służyć nam będzie do cytowania i wyróżniania w tekście literatury przedmiotu. otwieramy okno S t y l i klikamy na ikonkę N o w y s t y l . o ile nie będą znajdowały się wewnątrz akapitu. czyli fragmentów z różnych opracowań. W otwartym oknie formatujemy wygląd akapitu: 134 .

Podobnie tworzymy pozostałe potrzebne nam style. Żeby sobie ułatwić pracę. użyjemy opracowanego już stylu: C y t a t n o r m a l . Styl: C y t a t n o r m a l jest gotowy. Najbliższy stylowi: C y t a t n o r m a l jest styl: C y t a t k u r s y w a . Różni się od niego tylko tym.III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Zatwierdzamy dokonane zmiany. że użyta czcionka jest czcionką pochyłą. 135 .

Alicja Kaszyńska 136 .

Musimy go jednak odnaleźć i zmodyfikować. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Modyfikujemy styl — Bibliografia Styl o tej nazwie jest wbudowany w style programu.III. 137 .

Alicja Kaszyńska W nowo otwartym oknie zaznaczamy odpowiednie opcje: Teraz styl: B i b l i o g r a f i a znajdziemy na liście stylów. 138 . Wybieramy go więc i modyfikujemy. Za podstawę przyjmujemy styl: N o r m a l n y .

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 139 .

warto przy ich formatowaniu wziąć pod uwagę kilka zasad: 1. Żeby tabele wyglądały dobrze. Jeśli to tylko możliwe. ponieważ cała część tak zatytułowana składa się z jednakowych akapitów. I już masz kolejny własny styl w szablonie: P r a c a d y p l o m o w a . Zatwierdź otwarte okna przyciskiem OK. W tej części pracy w zasadzie nie używamy innych stylów. Tworzymy styl — Tabela Będzie służył do zapisywania w jednakowy sposób danych w tabelach oraz na rysunkach i schematach. Jeśli jednak jest to niemożliwe. bo 140 . wszystkie tabele powinny mieć jednakową szerokość.Alicja Kaszyńska W pozycji: S t y l n a s t ę p n e g o a k a p i t u wybieramy: B i b l i o g r a f i a . każdy z zapisem jednej pozycji bibliograficznej.

4. 2. kolor tła). zawsze wyglądają na zbyt duże. by wszystkie były wyśrodkowane. Wszystkie nagłówkowe wiersze oraz kolumny powinny wyglądać jednakowo we wszystkich tabelach (krój i wielkość czcionki.III. Dzięki temu tabele będą się ładnie komponować na stronie. 141 . Te wszystkie parametry trzeba ustawić w stylu. to zadbajmy przynajmniej o to. 3. położenie. W tabelach z tekstem odległości między poszczególnymi linijkami tego samego akapitu w tabeli powinny być niewielkie (wystarczą pojedyncze). żeby potem bez końca nie poprawiać wyglądu tabel w naszej pracy. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? znacznie się od siebie różnią liczbą kolumn. Tabele. Czcionka w tabeli powinna być o stopień lub dwa mniejsza niż stosowana w tekście głównym pracy. w których zastosowano czcionkę identyczną jak w tekście głównym. natomiast między akapitami nieco większe.

Czas znowu na zaakceptowanie ustawień przyciskami OK w otwartych oknach. 142 . S t y l T a b e l a — gotowy. Kolejność czynności pokazują poniższe rysunki. Zasady postępowania przy tworzeniu nowego stylu już znamy. w którym dokonamy kolejnych zmian. Nowy styl będzie utworzony na bazie stylu: N o r m a l n y .Alicja Kaszyńska Po otwarciu rozwijanego menu: F o r m a t u j i wybraniu: A k a p i t otworzy się odpowiednie okno. Tworzymy styl — Uwaga do tabeli Za pomocą tego stylu pod tabelami lub rysunkami zapisujemy objaśnienia lub źródła przedstawianych danych.

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Kolejne zmiany jak poprzednio dokonujemy w oknie: A k a p i t . 143 .

144 . Kolejny raz otwieramy okno: S t y l e . poprzedniego okna i z menu: F o r m a t u j wybierz: A k a p i t . Zatwierdź zmianę czcionki O K . Tworzymy styl — Rozstrzelony Tego stylu będziemy używać do śródtytułów. Zmień wskazane parametry. Wróć do punktu 6. które nie są tytułami rozdziałów.Alicja Kaszyńska Po zamknięciu (OK) otwartych okien styl będzie gotowy do użycia.

145 . W ten sposób utworzyliśmy najbardziej potrzebne nam style. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Zatwierdzamy OK kolejne okna.III.

zlikwidowanie wcięcia i wyrównanie do lewej. Są bardzo przydatne. 146 . Bardzo rzadko się zdarza. 3. Proponuję zmodyfikować styl: N a g ł ó w e k 1 . numer strony lub tzw. a jeśli podrozdział dzieli się dalej. Moim zdaniem to spowoduje.2. zmieniając czcionkę na najpopularniejszy do zapisywania tytułów Arial oraz dokonując drobnych zmian w parametrach akapitu. żeby dalsze podrozdziały dzieliły się na jeszcze drobniejsze.3…9) to style. żywa pagina). bo po napisaniu pracy pozwalają w prosty sposób stworzyć spis treści. to: N a g ł ó w e k 3 . ale gdyby tak było. Nagłówek 2. Uwaga! Word myli użytkowników. że praca będzie wyglądała lepiej. Najbardziej widoczne zmiany to: zmiana czcionki tytułów rozdziałów głównych na wersaliki (czyli wielkie litery).Alicja Kaszyńska Modyfikowanie stylów: Nagłówek 1. których używamy do zapisywania tytułów rozdziałów i podrozdziałów. Nagłówek 3 Wymienione wyżej style są używane do pisania tytułów rozdziałów ( N a g ł ó w e k 1 ) . używając terminu n a g ł ó w e k w dwóch znaczeniach: Nagłówek jest to część strony ponad tekstem (tam znajduje się np. zmniejszenie w tytułach rozdziałów interlinii. 2 . podrozdziałów ( N a g ł ó w e k 2 ) . Nagłówki (1. można również zmodyfikować styl: Nagłówek 4 itd.

Modyfikujemy czcionkę: 147 .III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W oknie: S t y l otwieramy: N a g ł ó w e k 1 .

Alicja Kaszyńska Zatwierdzamy OK. Wracamy do punktu 5. w poprzednim oknie i z menu: F o r m a t u j wybieramy: A k a p i t . 148 .

Modyfikujemy czcionkę stylu: N a g ł ó w e k 2 .III. 149 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Podobnie postępujemy ze stylem: N a g ł ó w e k 2 .

z menu: F o r m a t u j wybieramy: A k a p i t . które wykonaliśmy przy modyfikowaniu stylu: N a g ł ó w e k 2 . Teraz z poprzedniego okna.Alicja Kaszyńska Zatwierdzamy O K . Ustawiamy ją na 12 pt. Jedyną różnicą jest wielkość czcionki. Modyfikujemy styl: N a g ł ó w e k 3 . 150 . Powtarzamy te same czynności. Modyfikujemy parametry akapitu w stylu: N a g ł ó w e k 2 .

151 . w stylu N o r m a l n y . można ją zwiększyć o 2 pt. Word nie zawsze rozróżnia. Jeżeli wewnątrz pracy występują listy numerowane lub wypunktowane. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Uwaga! Jeśli ktoś chciałby. która numeracja ma być kontynuowana. Zdarza się nawet niekiedy. aby czcionka tytułów rozdziałów i podrozdziałów była nieco większa. że poprawia na swój sposób numerację i po każdym otwarciu pliku musimy zmieniać ją ponownie.III. Koniecznie jednak trzeba wyłączyć opcję automatycznego dzielenia wyrazów (jeśli taka jest włączona). druga w stylu N a g ł ó w e k 1 ). a więc: Nagłówek 1 może korzystać z czcionki Arial 18 pt. których będziemy używać w naszym szablonie. nawet jeśli każda jest w innym stylu (jedna np. Numerację rozdziałów i podrozdziałów proponuję wstawiać ręcznie. Sposób dzielenia wyrazów wybieramy w zakładce: U k ł a d strony. a Nagłówek 3 — 14 pt. zostało niewiele do ustalenia. Nagłówek 2 — 16 pt. Po zdefiniowaniu stylów. bo Word niezbyt dobrze sobie z tym radzi.

a jest nim automatyczne wstawianie wielkiej litery po każdej kropce i enterze. Najlepiej unikać dzielenia wyrazów (co jednak w przypadku kiedy chcemy mieć tekst równiutko ułożony z prawej i lewej strony nie wygląda ładnie) albo zrobić to ręcznie. a więc np. czyli także wtedy. gdy tworzymy listę wypunktowaną. bo jeżeli cokolwiek dopiszemy lub skreślimy w naszej pracy. 152 . musimy dokonać zmian w ustawieniach autokorekty. po skrócie zakończonym kropką i po każdym użyciu entera. Word automatycznie dokona zmian w dzieleniu wyrazów i cała publikacja zacznie się nam „rozjeżdżać”. w komórkach tabel itp. Automatyczne wstawianie wielkiej litery po kropce nie ułatwia. a wręcz utrudnia pisanie. Word ma też inne dość dolegliwe ustawienie. Aby je wyłączyć. Najlepiej zrezygnować z tego dyskusyjnego ułatwienia.Alicja Kaszyńska Uwaga! Word nie najlepiej sobie radzi z automatycznym dzieleniem wyrazów. Lepiej mu na to nie pozwolić.

153 .III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Otworzy się nam okno umożliwiające zmiany opcji autokorekty.

154 . Otwieramy menu znajdujące się pod logo pakietu. W mojej pracy sprawdza się widoczny powyżej układ opcji.Alicja Kaszyńska Warto sprawdzić pozostałe ustawienia na tej stronie. w którym będziemy mogli wyłączyć dokuczliwe funkcje. Jeszcze kilka przydatnych ustawień Przed rozpoczęciem pisania warto ustawić w programie kilka przydatnych opcji. Po włączeniu przycisku: O p c j e a u t o k o r e k t y otworzy nam się właściwe okno. 4.

czy ustawienia w komputerze są identyczne z tymi.III. 1. które pokazuję. będą bardziej przydatne. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Jest tam kilka zakładek. Nie wszystkie są konieczne. ale są identyczne z ustawieniami wybranymi przeze mnie. więc i uwagi. Zakładka: P o p u l a r n e 155 . Dokonujemy w nich następujących zaznaczeń. które zamieszczam w tej książce. Najlepiej więc otwierać kolejne zakładki i sprawdzać.

Jeśli wpiszemy np. 156 . Warto sprawdzić.Alicja Kaszyńska 2. co ile minut ma ono nastąpić. 4. że w razie jakiejś awarii nie stracimy więcej. czy na pewno zaznaczona jest opcja automatycznego zapisywania i wybrać. Zakładka: S p r a w d z a n i e została omówiona w poprzednim podrozdziale. Zakładka: Z a a w a n s o w a n e Lepiej tu nie grzebać.. to możemy być pewni. że program ma automatycznie zapisywać tekst co 5 minut. Zakładka: Z a p i s y w a n i e Tutaj nie trzeba nic przestawiać. Zakładka: W y ś w i e t l a n i e 3. 5. niż te 5 minut pracy. Zostawiamy bez zmian.

może sobie ustawić ikonki dowolnie. które ja ustawiłam sobie na komputerze. 157 . ponieważ ułatwi to korzystanie z niniejszego poradnika. Zakładka: D o s t o s o w y w a n i e Po prawej stronie znajduje się zestaw ikon. jeśli ktoś dobrze zna Worda 2007. Wcześniej już proponowałam. Oczywiście. jakie mamy w menu: S z y b k i d o s t ę p . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 6.III. żeby znalazły się w nim ikony te same.

Należy pamiętać tylko o tym. Szablon w zasadzie mamy gotowy. Oczywiście. dodać nowe style. czyli: D o d a t k i . C e n t r u m z a u f a n i a oraz Z a s o b y pozostawiamy bez zmian. w każdej chwili można go zmienić. które już istnieją. że późniejsze zmiany będą dotyczyć tylko dokumentu bieżącego i nowo powstałych. przekształcić te.Alicja Kaszyńska Pozostałe zakładki. 158 . a nic nie zmienią w dokumentach już istniejących.

wtedy nie warto). Możemy przystąpić do pisania. Dzięki temu szybciej będzie przebiegało przewijanie stron. Otworzy się okno: N o w y d o k u m e n t . W menu ukrytym pod logo pakietu wybieramy: N o w y . żeby praca wyglądała profesjonalnie). Zaczynamy wpisywać tekst Zasada główna: najpierw wpisujemy. Tworzymy w folderze: M o j e d o k u m e n t y folder: P r a ca dyplomowa. d o t lub p r a c a d y p l o m o w a . d o t x . To na razie wszystkie modyfikacje. Proponuję. aby każdy rozdział pracy zapisywać jako odrębny plik (chyba że praca ma mniej niż 40 stron. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Przed zamknięciem pliku zmieniamy styl pierwszego akapitu na: N a g ł ó w e k 1 . Zapisujemy zmiany i zamykamy okno: p r a c a d y p l o m o w a . 159 . nie będziemy mieli kłopotu z odszukaniem odpowiedniego fragmentu tekstu. łatwiej nam będzie ogarnąć mniejsze całości. 5. potem formatujemy (czyli układamy na kolejnych stronach tak.III.

Będziemy mogli za to korzystać z przydatnej funkcji powrotu do tekstu po wpisaniu przypisu. Dokładniej o tym w dziale przypisy. najlepiej jeszcze przed rozpoczęciem wpisywania tekstu.Alicja Kaszyńska I w kolejnym oknie szablon: p r a c a d y p l o m o w a . jaki tekst ma mieć na stronie. Do wpisywania tekstu wybieramy w menu widok: W e r s j a r o b o c z a . Pamiętamy o zapisaniu pliku. Nie będziemy co prawda widzieć układu. ale na tym etapie wcale nie jest to ważne. Klikamy O K w kolejnych oknach i rozpoczynamy pisanie. która nie działa w układzie wydruku. 160 .

dzięki wykorzystaniu stylów N a g ł ó w e k 1 . (Jak już nadmieniłam. Jeżeli praca jest krótka i wszystkie rozdziały zapisujemy w jednym pliku. N a g ł ó w e k 3 … pod koniec pracy zrobimy szybko i poprawnie spis treści). Po enterze każda następna linijka będzie napisana stylem: N o r m a l n y . formatujemy tekst dopiero po jego wpisaniu i ustaleniu ostatecznej wersji. to po każdym rozdziale głównym wstawiamy znak końca sekcji i dopiero wtedy zaczynamy wpisywać nowy rozdział. Uwaga! Listę numerujemy po wpisaniu wszystkich punktów. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Z widoku: U k ł a d w y d r u k u skorzystamy po zakończeniu wpisywania treści rozdziału. Zaczynamy od tytułu pierwszego rozdziału. Znak E n t e r wstawiamy wyłącznie:  po zakończeniu akapitu  jeżeli piszemy kolejne linijki listy numerowanej lub punktowanej. o których będzie mowa dalej. Jeszcze raz przypominam. gdy przystąpimy do formatowania tekstu.III. Choćby nie wiem jak nas korciło. N a g ł ó w e k 2 . To będzie tekst właściwy naszej pracy. 161 . Inaczej robimy tylko w wyjątkowych przypadkach. Będzie napisany stylem N a g ł ó w e k 1 .

Alicja Kaszyńska 6. czyli jak wstawić paragraf Jeżeli w pracy pojawiają się znaki. Symbole. których nie ma na klawiaturze (np. ß). Po kliknięciu na: W i ę c e j s y m b o l i otworzy nam się nowe okno: S y m b o l . korzystamy z menu: W s t a w i a n i e . 162 .

Teraz wstawiamy kolejny symbol lub zamykamy okno poleceniem: Z a m k n i j (polecenie po wstawieniu znaku pojawi się w miejscu. Wyszukujemy potrzebny i klikamy: W s t a w . §. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 7. Zakładka: Z n a k i s p e c j a l n e Możemy przy pomocy tej zakładki szybko wyszukać niektóre znaki: np. −. -. ™.III. 163 . ® i wstawić je przy pomocy przycisku: W s t a w lub poprzez skorzystanie z podanego na tej stronie skrótu klawiaturowego. Zakładka: S y m b o l e Tu znajdują się komplety różnych znaków. gdzie teraz jest polecenie: A n u l u j ) . 8.

Alicja Kaszyńska

Niektóre często używane znaki warto umieścić w autokorekcie i pozwolić, aby komputer sam je odszukiwał w symbolach i wstawiał. Takim znakiem jest np. §. Proponuję, aby ile razy wpiszemy skrót par., komputer automatycznie zastępował go znakiem §. Jak to zrobić?

Otwiera nam się nowe okno, w którym już w okienku: N a : znajduje się znak §.

164

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Klikamy O K . Teraz już nie będziemy musieli wyszukiwać w symbolach znaku paragraf, program sam zamieni wpisany skrót par. na znak §. Autokorektę możemy wykorzystywać także, jeżeli powtarzają nam się pewne pojęcia, nazwy, fragmenty tekstów, fragmenty przypisów, których nie możemy z jakiegoś powodu skrócić, np. odwołania do aktów prawnych. Przykładowo badania prowadziliśmy w Zespole Szkół Zawodowych im. Konrada Wielogórskiego w Pakarni. Nazwa tej szkoły występuje wielokrotnie. Ile razy użyjemy
165

Alicja Kaszyńska

tej nazwy, zmienia się w niej tylko forma wyrazu Zespół (Zespołu, Zespołowi, Zespołem), pozostała część nie ulega zmianom. Aby nie trzeba było jej wpisywać wielokrotnie, możemy właśnie skorzystać z autokorekty. Postępujemy tak samo, jak w przypadku dopisywania do autokorekty symbolu paragrafu.
Uwaga! Można też użyć skrótu klawiaturowego przypisanego do znaczka paragraf, ale skróty najczęściej łączą się z koniecznością zapamiętania kodu liczbowego, a tu łatwo o pomyłkę, dlatego proponuję prostszy i bardzo skuteczny sposób z wykorzystaniem autokorekty.

Podświetlamy tę (niezmienną) część nazwy, którą chcemy wydobywać z autokorekty, czyli: S z k ó ł Z a w o d o w y c h i m . K o n r a d a W i e l o g ó r s k i e g o w P a k a r n i (możemy też to wpisać ręcznie w rubryce: N a : . Sprawdzamy, czy zaznaczona jest opcja: S f o r m a t o w a n y t e k s t . Jeśli nie, to zaznaczamy. Wpisujemy: Z a m i e ń : SZKW (Tu, oczywiście, sami wybieramy skrót do zamiany. Ja stosuję taką zasadę, że skrót tworzę od pierwszych liter (najczęściej czterech) wyrażenia, które wpisałam do autokorekty. Łatwiej mi go sobie przypomnieć po kilku dniach czy tygodniach niż jakiś skrót niewiążący się z nazwą).
166

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Klikamy O K . I to wszystko. Teraz po wpisaniu SZKW skrót sam się zmieni w: S z k ó ł Z a w o d o w y c h i m . K o n r a d a W i e logórskiego w Pakarni.

7. Wypunktowanie i numerowanie
Jeżeli jakieś informacje w pracy muszą być podane w punktach oznaczonych bądź to symbolami, bądź to cyframi, należy to robić automatycznie. Najpierw wypisujemy — bez numeracji — kolejne punkty, stawiając po każdym znak E n t e r . Podświetlamy te akapity, które będą stanowić kolejne punkty naszej listy i szukamy odpowiedniego przycisku w zakładce: N a r z ę d z i a główne.

Otwieramy potrzebną zakładkę i formatujemy wypunktowanie lub numerowanie zgodnie z naszymi wyobrażeniami.

7.1. Lista punktowana (punktory)
Z rozwijanej listy możemy wybrać znaczek, który będzie nam najbardziej odpowiadał. I tu kolejna uwaga edytorska.
167

Alicja Kaszyńska Żeby praca wyglądała dobrze. W listach punktowanych. W dolnej części okna wyboru punktorów mamy jeszcze możliwość zmiany poziomu listy. W przypadku gdy po punktorach umieszczamy całe zdania. stawiamy natomiast kropkę na końcu listy. należy wybrać jeden punktor (w moim przykładzie jest to czarna kropa) i stosować go konsekwentnie w każdej liście. co polega na zwiększeniu wcięcia jej fragmentu i zmiany punktora. Tworzy się wte168 . oczywiście każde z nich zaczynamy od wielkiej litery i kończymy kropką. jeśli po punktorach są pojedyncze wyrazy lub fragmenty zdań. wszystkie punkty zaczynamy od małej litery i raczej (choć kategorycznego zakazu nie ma) nie stawiamy po nich przecinków. że praca robi wrażenie złożonej bałaganiarsko. Warto też zwrócić uwagę na interpunkcję. która jest listą punktowaną. Większa liczba typów punktorów w jednej pracy wygląda nieestetycznie i powoduje.

Ostatnią możliwością. Ten sam efekt możemy uzyskać. bo wprowadza większą liczbę punktorów. Nie polecam tego rozwiązania. co — jak pisałam wyżej — nie wygląda dobrze. jaką daje nam rozwijana lista punktorów (wróć do rysunku o zmianie poziomu listy). korzystając z przycisku: Z w i ę k s z w c i ę c i e . Powrót do poprzedniego ułożenia listy uzyskamy. jest sko- 169 .III. jeśli przesuniemy wysunięte dodatkowo punkty z powrotem w lewo za pomocą sąsiedniego przycisku: Z m n i e j s z w c i ę c i e . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? dy punktowana lista wielopoziomowa.

możemy ustawić styl punktora. Możemy go np. w których forma nie przerasta treści. wybrany z listy znajdującej się pod przyciskiem: O b r a z . Jeśli skorzystamy z przycisku: C z c i o n k a . Najlepiej wyglądają prace. czyli wielkość. Możemy też ustalić. które ustawiamy przy wyborze czcionki. kolor oraz inne atrybuty — te same. że kursorem będzie jakiś inny znak. a półpauzy (myślnika). W praktyce korzystałam z tej opcji niewiele razy — głównie wtedy. Po wybraniu tego przycisku otworzy się poniższe okno: W tym oknie możemy dowolnie zdefiniować nowy punktor. Radzę zachować umiar. wybrać z bazy symboli.Alicja Kaszyńska rzystanie z polecenia: Z d e f i n i u j n o w y p u n k t o r . jeśli musiałam użyć jako punktora nie kropy (która moim zdaniem wygląda najlepiej). klikając przycisk: S y m b o l . 170 .

2. Podobnie jak poprzednio możemy ustawić głębsze wcięcie niektórych punktów. Przyciski na dole nowo otwartego okna mają następujące funkcje: Z m i e ń p o z i o m l i s t y .III. ale także na różne sposoby numerowane. Lista numerowana (numerowanie) W pracy są nie tylko listy punktowane. dzięki czemu lista będzie miała punkty i podpunkty. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 7. 171 . postępujemy podobnie jak przy tworzeniu listy punktowanej. Aby taka lista powstała. czyli powstanie — jak to Word nazywa — lista wielopoziomowa.

Jeśli żaden z formatów nam nie odpowiada. ponieważ dzięki temu. np. z liter alfabetu greckiego. Po kliknięciu na ten przycisk. czy też kontynuować listę rozpoczętą nawet kilka akapitów wcześniej. Korzystamy z tego rzadko. Możemy zdecydować w tym miejscu.Alicja Kaszyńska D e f i n i u j n o w y f o r m a t n u m e r a c j i . możemy utworzyć własny. czy Word ma rozpocząć nową listę. 172 . Możemy też ręcznie ustawić wartość. Ustaw wartość numerowania. dziesiątki nad dziesiątkami itp. od której Word ma rozpocząć numerowanie listy. jeśli lista numerowana zawiera więcej niż 9 punktów. Warto tutaj tylko ustawić wyrównanie numerowania na: D o p r a w e j . jedności zawsze będą nad jednościami. otworzy się okno widoczne na następnej stronie.

Czyli jeśli przyjmiemy.. podpunktów do podpunktów.III. natomiast po numerowaniu zakończonym nawiasem — od małej litery (kropkę stawiamy wtedy po ostatnim punkcie listy). Dodałam. A.3. Warto zapamiętać. 2. że numeracja punktów zaczynających się od wielkiej litery. Lista wielopoziomowa — dla cierpliwych Ten przycisk daje nam możliwość zdefiniowania. jak będzie wyglądała lista złożona z punktów.. …. to stosujemy to w całej pracy itp. że to opcja dla cierpli- 173 . a zakończonych kropką lub znakiem zapytania zawsze poprzedzona jest liczbą z cyfr arabskich (np. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Dobór sposobu numeracji też ma swoje znaczenie. 2.. Należy stosować jak najmniej różnych rodzajów numeracji. że po numerowaniu zakończonym kropką (1. podpunktów i np. 7. Jeśli więc przyjmiemy jeden rodzaj numeracji dla punktów podstawowych — stosujmy je zawsze w tej samej sytuacji. B. 1. …) przyjęte jest umieszczanie punktów zaczynających się od wielkiej litery i zakończonych kropką.. …)..

Alicja Kaszyńska wych. Na rysunku poniżej można zobaczyć. W największym oknie widzimy. Ustawiamy w nim parametry dla kolejnych poziomów listy. 174 . poziom 3 — podpunkty do podpunktów itd. poziom 2 — podpunkty. Poziom 1 — to punkty główne. otworzy się nowe okno. gdzie zmienić podstawowe ustawienia. Jeśli wybierzesz punkt 3. jak będzie wyglądać zaprojektowana przez nas lista wielopoziomowa. bo Word nie bardzo daje sobie radę z prawidłowym zapisywaniem zmian.

Robimy to w następujący sposób: Wpisujemy tekst poszczególnych punktów. Dodam jednak ponownie. wyrównanie liczb i wyrównanie (chodzi o tekst).III. dlatego wolę listy wielopoziomowe robić.. Można je od razu zacząć numerować do np. że niektóre podpunkty potem będą numerowane literami. a). a poniżej formatujemy numerację i ustalamy wcięcia tekstu. …. b). Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Wchodzimy na kolejne poziomy. 1. 2. …. wykorzystując przyciski: P u n k t o w a n i e i N u merowanie. bez zwracania uwagi na to.. że z działaniem tej opcji nadal są kłopoty (były i w poprzednich wersjach Worda). np. a dalszej w kolejności punktowane: 175 .

które będą podpunktami do punktu (w naszym przypadku pierwszym punktem z podpunktami jest punkt 2.Alicja Kaszyńska Podświetlamy te fragmenty.): 176 .

Z tego powodu zawsze ręcznie numeruję tytuły rozdziałów i podrozdziałów. że kolejna lista to zupełnie nowa lista. jak tylko jedną z list przerobić na numerowaną ręcznie. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Tak samo postępujemy z podpunktami do kolejnych punktów. postępujemy podobnie — możesz zamiast numeracji wykorzystać punktory: Niestety. mimo zaznaczenia opcji: P o n o w n i e u r u c h o m n u m e r o w a n i e . jak już wspomniałam.III. Właśnie one dość często wpły177 . Numeracja pozostawionych punktów głównych zmieni się sama na prawidłową. że z uporem wraca do kontynuowania numeracji z poprzedniej listy. Jeśli do podpunktów drugiego poziomu będą dalsze podpunkty. Wtedy nie zostaje nic innego. Zdarza się. jeżeli w naszej pracy jest sporo list numerowanych. Word niekiedy traci orientację i nie bardzo chce zrozumieć.

że rezygnujemy z jakiegoś przypisu albo dodajemy nowy.Alicja Kaszyńska wają bowiem na mylne rozumienie przez Worda wypunktowań wewnątrz rozdziału. że zawsze możemy zmienić wygląd przypisów. Przypisy Microsoft Word wstawia przypisy automatycznie. 178 . bo podczas pisania dość często się zdarza. Sam też będzie pilnował właściwej numeracji. Dodać należy. Jak wstawiać przypisy? Dochodząc w tekście do miejsca. a Word sam użyje odpowiedniego stylu tekstu i znaczników. Wystarczy wybrać typ przypisów. gdzie należy wstawić przypis. Jest to ważne. 8. Po otwarciu okna do definiowania przypisów mamy możliwość wyboru jednego z dwóch typów:  przypisy dolne  przypisy końcowe. Zastosowanie automatycznego wstawiania oszczędzi nam żmudnego poprawiania numeracji. otwieramy zakładkę: O d w o ł a n i a .

Możemy wybrać: C i ą g ł e . I. to najczęściej stosujemy ten. a. Możemy też zdecydować się na Z n a c z n i k n i e s t a n d a r d o w y .III. co znaczy. który jest wpisany przez program. albo: R o z p o c z n i j n o w ą s e k c j ę (czyli ile razy wstawimy podział sekcji. Niżej wybieramy: N u m e r o w a n i e . gdzie będą umieszczone przypisy: zawsze na końcu strony (czyli będą się kończyć na linii marginesu) czy też bezpośrednio pod tekstem. * lub jakikolwiek inny S y m b o l . nawet jeśli tekst będzie krótszy niż strona. b. W pracach stosuje się opcję: D ó ł s t r o n y . III…. np. 2. II. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Przypisy dolne Mamy tu kilka możliwości. że w całym pliku wszystkie przypisy będą numerowane w jednym ciągu. c… itp. Jeśli chodzi o F o r m a t n u m e r a c j i . 3. czyli np. czyli 1. Możemy jednak wybrać inny. Na początku decydujemy. tyle 179 .

najczęściej stosuje się numerowanie: R o z p o c z n i j n o w ą s e k c j ę . Jeżeli przypisy są na kolejnych stronach. Sekcja — poza nielicznymi wyjątkami — obejmuje jeden rozdział. (dz. to każda strona będzie numerowana osobno. Jeśli wybierzemy: R o z p o c z n i j n o w ą s t r o n ę . to gdy odwołujemy się do publikacji odnotowanej już w rozdziale pierwszym. musimy najpierw podać cały jej adres bibliograficzny. Tu należy dodać.Alicja Kaszyńska razy rozpoczniemy nową numerację przypisów). Uwaga! W pracach praktycznie nie spotyka się numerowania: R o z p o c z n i j n o w ą s t r o n ę .) i ibidem (tamże) mogą być stosowane tylko w obrębie tej samej numeracji. więc w praktyce w każdym rozdziale jest osobna numeracja. Więc jeżeli zaczynamy na nowo numerować przypisy w rozdziale drugim. Jeżeli zgodnie z wcześniejszym zaleceniem piszemy w widoku: W e r s j a r o b o c z a . cit. 180 . Dopiero przy ponownym odwołaniu wolno nam użyć skrótu. cyt. to możemy po wstawieniu przypisu wrócić do tekstu. korzystając z klawisza F6 (opcja ta nie działa w widoku: U k ł a d w y d r u k u ). że op.

Na zakończenie jeszcze raz warto przypomnieć o żelaznej konsekwencji w zapisywaniu przypisów. choć dotyczy wszelkich przypisów. jest to możliwe i bardzo łatwe: Podświetlamy jeden z przypisów. Oczywiście.III. W menu: O d w o ł a n i a otwieramy okno myląco nazwane: P r z y p i s y d o l n e . że przypisy z dolnych trzeba zmienić na końcowe lub odwrotnie. 181 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Opcje przypisów wystarczy ustawić przy pierwszym z nich w danym dokumencie. Raz przyjęty wzór powinien być stosowany w całej pracy. Następne automatycznie będą ustawione tak samo. jeżeli potem okaże się.

182 . bez względu na to. jakie zazwyczaj używane są w pracach dyplomowych i magisterskich. Należy unikać wielokolorowości. Z Excela korzystamy wówczas. czy wykorzystana do prezentacji komputerowej. Tabele Word całkiem nieźle radzi sobie z tabelami. np. których wielkość jest ujednolicona. czy tabela będzie drukowana w tekście. Uwaga! Kilka zasad edytorskich: Czcionki użyte w tabeli powinny być o kilka punktów mniejsze niż te w tekście głównym. w każdej nagłówki pogrubione na szarym tle. Najładniej wyglądają tabele. Word 2007 pozwala na precyzyjną pracę z tabelami. np. czyli od marginesu do marginesu.Alicja Kaszyńska 9. reszta czcionką normalną. gdy tabela ma być wyjątkowo duża i skomplikowana. Tabele powinny być jednakowo sformatowane. można w całej pracy rysować tabele o szerokości tekstu.

pogrupowanych w dwóch zakładkach: 183 . korzystamy z zakładki: W s t a w i a n i e i okienka: T a b e l a . Po wstawieniu tabeli zyskujemy dostęp do narzędzi tabel. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Żeby wstawić tabelę. W otwartym oknie mamy też możliwość szybkiego przejścia do Excela.III. Możemy również skorzystać z polecenia: S z y b k i e t a b e l e i tam wybrać sobie jeden z gotowych schematów tabel. Wstawić tabelę można za pomocą jednego z trzech dostępnych w Wordzie narzędzi. W pracach dyplomowych jest to mało przydatne.

Alicja Kaszyńska Zaczniemy od zakładki: P r o j e k t o w a n i e . jakie daje to narzędzie. W zasadzie do wykonania tabeli na potrzeby pracy dyplomowej niezbędne są tylko niektóre z licznych możliwości. 184 .

Można też w tym celu otworzyć okno (strzałka w prawym dolnym roku rysunku powyżej) w okienku: R y s o w a n i e o b r a m o w a ń : O b r a m o w a nie i cieniowanie. Do formatowania tabeli używamy dwóch. 185 . czyli bezpośrednio poprzez przyciski: O b r a m o w a n i e .III. Okno: O b r a m o w a n i e i c i e n i o w a n i e ma trzy zakładki. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Obramowanie i cieniowanie Funkcje obramowania i cieniowania łączą się ze sobą. Do poszczególnych narzędzi można dojść skrótami. C i e n i o w a n i e oraz listy rozwijane umożliwiające ustalenie rodzaju i grubości linii. Zaczynamy od zakładki: O b r a m o w a n i e : Zakładka: C i e n i o w a n i e pozwala wypełnić całość tabeli lub poszczególne komórki kolorem.

Służy do wymazywania wskazanych linii tabeli (czyli np. Oto przykład tabeli przed i po zastosowaniu narzędzia gumki: 186 .Alicja Kaszyńska W oknie: P r o j e k t o w a n i e t a b e l i znajduje się jeszcze bardzo przydatne narzędzie: gumka (ostatnie z prawej). brzegowych linii tabeli) lub łączenia przylegających do siebie komórek.

Do tej funkcji jest dostęp także po rozwinięciu czwartej grupy: R o z m i a r k o m ó r k i . Ostatnią funkcję: W ł a ś c i w o ś c i warto omówić dokładniej. Pozwala ona na precyzyjne ustawienie wielkości i położenia. kolumna. jak i poszczególnych wierszy. wierszy. 187 . Korzystając z tej opcji. wiersza. kolumn i komórek. Pokazuje kształt tabeli niewidoczny na wydruku Wyświetl linie siatki (ważne w tabelach. wiersz. kolumny lub całej tabeli. kolumn lub komórek. Otwierające się tym poleceniem okno ma cztery zakładki: tabela. gdy wiersz. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Druga zakładka w menu: T a b e l a nosi nazwę: U k ł a d . które nie mają obramowania). Po jej otwarciu możemy bardzo precyzyjnie ustalić parametry i położenie: tabeli. całą komórkę lub wiersz. że zaznaczyliśmy np.III. będziemy pewni. Przydatne zwłaszcza wtedy. kolumna lub tabela obejmują więcej niż obZaznacz szar widoczny na ekranie. zarówno całej tabeli. Grupa: T a b e l a Pozwala na zaznaczenie komórki. komórka.

Należy zwrócić uwagę na opcje w tym oknie. Zakładka: W i e r s z 188 . np. czy ma być otoczona tekstem czy też nie. Można w nich ustalić marginesy komórek (czyli jak blisko od brzegów zaczynał się będzie i kończył tekst) oraz czy komórka będzie automatycznie się poszerzać. Zaznaczenie tej funkcji bywa przyczyną kłopotów. jeżeli ma być oblana tekstem. można jeszcze dokładnie ją wypozycjonować (klawisz: P o z y c j o n o w a n i e ). W niektórych przypadkach. gdy będziemy do niej wpisywać dłuższy tekst lub dłuższą liczbę.Alicja Kaszyńska Zakładka: T a b e l a Pozwala przede wszystkim na ustalenie położenia tabeli na stronie i zdecydowanie. bo psuje nam często już sformatowaną tabelę.

Zakładka: K o l u m n a Tu możemy precyzyjnie ustalić szerokości kolejnych kolumn w tabeli. 189 . Ważniejsza jest tu możliwość wstawienia lub usunięcia znacznika przy: Z e z w a l a j n a d z i e l e n i e w i e r s z y m i ę d z y s t r o n y . jak wskazuje na to ich zawartość. Nieładnie to wygląda. Grupa: W i e r s z e i k o l u m n y Usuń Wstaw Pozwala na usunięcie tabeli. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Rzadko stosuje się możliwość ustalania wysokość wierszy. kolumny lub komórki tabeli. Zazwyczaj pozwalamy. Możemy to zrobić osobno dla każdej kolumny (program pozwala na przechodzenie z kolumny do kolumny. d o ś r o d k a k o m ó r k i (z tego korzysta się najczęściej) i d o d o l n e j k r a w ę d z i k o mórki. aby były wysokie tak.III. Pozwala na wstawienie w odpowiednim miejscu wiersza. wtedy zezwolenie na podział wewnątrz wiersza jest konieczne. a wpis ma linijek kilkanaście lub kilkadziesiąt w jednym wierszu. kolumny lub komórki. Mamy do wyboru trzy pozycje: W y r ó w n a n i e d o g ó r n e j k r a w ę d z i k o m ó r k i . Jeżeli jednak tabela jest tekstowa. wiersza. bez wychodzenia z okna: W ł a ś c i w o ś c i ) lub dla kilku podświetlonych kolumn razem. Jeżeli wpis w wiersz ma tylko kilka linijek. Zakładka: K o m ó r k a Pozwala na wyrównanie w pionie każdej komórki. lepiej nie zezwalać na podział wierszy między strony.

Alicja Kaszyńska

Grupa: S c a l a n i e
Łączy zaznaczone komórki w jedną. Z opcji tej należy korzystać dopiero gdy już ustalimy szerokości wszystkich kolumn i wierszy, ponieważ potem zmiana tych parametrów będzie wymagała ponownego podzielenia komórek. Dzieli zaznaczoną lub zaznaczone komórki na określoną liczbę nowych. Można tutaj podać, na ile kolumn lub/i wierszy ma być dokonany podział oraz (jeżeli zaznaczyliśmy więcej niż jedną komórkę) czy przed podziałem trzeba zaznaczone komórki połączyć w jedną. Dzieli tabelę na dwie części. Przerywa ciągłość tabeli przed wierszem, w którym ustawiliśmy kursor. Przydatne, jeżeli z jakiegoś powodu chcemy przenieść dalszą część tabeli na nową stronę lub rozdzielić tabelę tekstem ciągłym.

Scal komórki

Podziel komórki

Podziel tabelę

Grupa: R o z m i a r k o m ó r k i
Pozwala ręcznie wpisać parametry komórek, jeśli Okienka do ustalachcemy, aby miały z góry ustaloną wielkość. Pozwala nia wielkości komóteż na zorientowanie się w rozmiarach wyrysowarek nych komórek. Bardzo przydatna funkcja. Często używa się opcji: R o z ł ó ż k o l u m n y r ó w n o m i e r n i e . Dzięki niej podświetlone komórki będą miały identyczną szerokość. Ostrożnie trzeba postępować z opcją: A u t o m a t y c z n i e d o p a s u j d o z a w a r t o ś c i . Jeżeli Autodopasowanie jej użyjemy, to szerokości kolumn będą się zmieniać w zależności od ilości tekstu, który w nie wpiszemy. Nie zawsze jest to pożądane, bo może nam popsuć układ tabeli. Nie radzę więc korzystać z tej opcji przy pisaniu prac.

Rozwinięcie tej grupy spowoduje pojawienie się okna: W ł a ś c i w o ś c i t a b e l i , które zostało omówione przy grupie: T a b e l a .
190

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Grupa: W y r ó w n a n i e
Pozwalają na wybór wyrównania tekstu w zaznaczonych komórkach tabeli. Pozwala na zmianę kierunku tekstu na pionowy. Przydaje się w tabelach o bardzo wąskich kolumKierunek tekstu nach. W takim przypadku tekst poziomy nie mieści się w nagłówkach i trzeba go ustawić pionowo. Można zwiększyć lub zmniejszyć marginesy komórki, Marginesy komórki ale zwykle nie ma takiej potrzeby. Ikony wyrównania

Grupa: D a n e
Nieco mylnie polecenie to znajduje się w poleceniach formatowania tabeli, bo działa także w tekście ciągłym. Pozwala na ustawienie danych w tabeli Sortuj lub w akapitach (np. bibliografia) w kolejności alfabetycznej, numerycznej lub chronologicznej. Jeżeli tabela ma wiersz nagłówkowy, przed sortowaniem należy to zaznaczyć w oknie. Powtarzanie na- Potrzebne w tabelach wielostronicowych, aby na główków wierszy każdej nowej stronie pojawiały się nagłówki. Dzięki temu możemy przekształcić tabelę na tekst Konwertuj lub tekst na tabelę. Rzadko się to robi, ale można. Z tego polecenia zazwyczaj nie korzystają piszący prace dyplomowe. Do używania formuł i przeprowadzania operacji matematycznych i statystycznych bardziej nadaje się Excel. Najczęściej używa się formuły do sumowania kolumn i wierszy. Po wstawieniu kursora w komórkę, w której chcemy otrzymać Formuła wynik podliczenia, i kliknięciu polecenia: F o r m u ł a w menu: Ta b e l a pojawia się ona automatycznie =SUM(ABOVE). Jeśli ma dotyczyć wszystkich liczb z zakresu kolumny lub wiersza, wystarczy OK. Można też skorzystać ze znaczka autosumowania Σ w pasku narzędzi.

191

Alicja Kaszyńska

Pokażemy teraz na przykładzie, jak zrobić w Wordzie tabelę typu często spotykanego w pracach. Oto jedna z takich tabel po sformatowaniu:
Liceum ogólnokształcące Zainteresowania Dziewczęta liczba Czytelnictwo Sport Kolekcjonerstwo (czyli zbieractwo) Film, teatr OGÓŁEM 6 8 5 6 25 % 24 32 20 24 100 Chłopcy liczba 2 16 2 5 25 % 8 64 8 20 100 Ogółem liczba 8 24 7 11 50 % 16 48 14 22 100

Korzystamy z menu: W s t a w i a n i e : T a b e l a . W wywołanym oknie wpisujemy liczbę kolumn (liczymy w wierszu, w którym jest ich najwięcej), w naszym przykładzie — 7. Ponieważ liczba wierszy jest niewielka, możemy też podać ich liczbę (w kolumnie, w której jest ich najwięcej), w naszym przykładzie — 8. Wpisujemy dane, rozmieszczając je mniej więcej i przewidując, które komórki będą potem połączone z innymi. Łączymy komórki dopiero pod koniec formatowania, gdy już ustalimy szerokości kolumn.

192

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Liceum Zaintere- o g ó l n o sowania kształcące dziewczęta liczba % Czytel6 24 nictwo Sport 8 32 Kolekcjonerstwo ( c z y l i5 20 zbieractwo) Film, te6 24 atr OGÓŁEM 25 100

chłopcy liczba 2 16 2 % 8 64 8

ogółem liczba 8 24 7 % 16 48 14

5 25

20 100

11 50

22 100

Podświetlamy tabelę i zmieniamy styl w oknie stylu na styl: T a b e l a (sami go wcześniej utworzyliśmy). Poszerzamy kolumnę pierwszą do szerokości wystarczającej, aby łatwo można było czytać napisy. Podświetlamy kolumny 2–6. W menu: N a r z ę d z i a t a b e l / U k ł a d , odszukujemy: A u t o d o p a s o w a n i e i wybieramy opcję: R o z ł ó ż k o l u m n y r ó w n o m i e r n i e . Jeżeli rozmieszczenie w komórkach pojedynczych jest dobre, możemy już połączyć ze sobą właściwe komórki. W tym celu podświetlamy komórki, które chcemy ze sobą połączyć, a następnie w menu: N a r z ę d z i a t a b e l / U k ł a d odszukujemy: S c a l k o m ó r k i . Postępujemy tak kolejno ze wszystkimi grupami komórek, które mają zostać połączone.

193

Położenie: P o w y ż e j w y b r a n e g o o b i e k t u . Tytuł tabeli Każda tabela musi być zatytułowana. od razu wpisujemy tytuł każdej z nich tak.Alicja Kaszyńska Podświetlamy komórki nagłówkowe. klikając w zaznaczoną tabelę prawym przyciskiem myszy). Włączamy B — pogrubienie (Ctrl + B). zaznaczamy wybrany kolor. Klikamy O K . aby tę czynność potem sobie ułatwić. Sprawdzamy. Włączamy zakładkę cieniowanie. W menu: N a r z ę d z i a t a b e l / P r o j e k t o w a n i e odszukujemy: O b r a m o w a n i e i c i e n i o w a n i e . czy opcje są ustawione poprawnie: Etykieta: T a b e l a . Teraz trzeba ustawić właściwe wyrównanie. Aby zatytułować tabelę: Zaznaczamy tabelę albo wstawiamy kursor w dowolną jej komórkę. Tytuł piszemy nad tabelą. 194 . Najlepiej skorzystać z odpowiednich ikonek wyrównania poziomego i pionowego komórek w zakładce: N a r z ę d z i a t a b e l / Układ. Otwieramy menu: O d w o ł a n i a i szukamy ikony: W s t a w p o d p i s (można też znaleźć to polecenie. Nagłówki tabeli są już na wybranym tle. Ponieważ jednak często na końcu pracy musimy zrobić spis tabel.

Nad tabelą pojawił nam się jej tytuł. 195 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Numerowanie będzie ustawione na 1.III. ale jeśli z jakiegoś powodu chcemy zmienić format. Taki sposób tytułowania tabel ma jeszcze jedną zaletę poza możliwością automatycznego zrobienia spisu tabel na końcu pracy. W pierwszej linijce okna: P o d p i s już wpisany jest początek podpisu tabeli: T a b e l a 1 — dostawiamy kropkę. a po niej tekst podpisu. program sam poprawi numerację. to możemy to zrobić po kliknięciu na klawisz: N u m e r o w a n i e . 2. 3. Unikniemy żmudnego zmieniania kolejnych numerów. I gotowe. OK. Numeracji tabel będzie pilnował program. Jeżeli dostawimy nową tabelę między dwie inne lub z którejś zrezygnujemy.

Alicja Kaszyńska Uwaga! Każda tabela ma tytuł (umieszczamy go nad obiektem). a rysunek. tam gdzie jest to możliwe. a jednocześnie zaświadczy o większych umiejętnościach piszącego. Ujednolicenie to polega na stosowaniu. praca przy pobieżnym przeglądaniu będzie wyglądać na pełniejszą. Niekiedy pewne dane przedstawiane są w postaci tabel. a to można osiągnąć przez ujednolicenie pojawiających się w pracy tabel. Praca powinna wyglądać statecznie. W pracach stosowane są różne techniki. więc jeszcze się starają. aby każdy wykres był innego typu i zróżnicowany kolorystycznie. Wykresy Wykresy są innym sposobem przedstawienia danych zawartych w tabelach. To nie wygląda dobrze. a pod spodem w postaci wykresu. że nasza praca wygląda nieco zbyt skromnie. rysunków i jednakowego formatowania podobnych obiektów. schemat ma podpis (umieszczamy go pod obiektem)! 10. rysunków i schematów. 196 . Niekiedy jednak autorzy prac dyplomowych i magisterskich wydają się nie dość usatysfakcjonowani samym pojawieniem się wykresu. Czasem zaś te same dane przedstawia się w postaci tabeli. Jeśli dodamy do każdej tabeli wykres. wykres. gdy odnosimy wrażenie. Ten drugi sposób jest polecany wtedy. sprawiać wrażenie uporządkowanej. inne w postaci wykresów. jednakowych wielkości czcionek.

W niektórych przypadkach otwiera się przykładowy wykres z przykładowym arkuszem danych lub tylko arkusz danych. w którym ma się pojawić wykres. jakiego typu wykresów będziemy się trzymać. Moim zdaniem na wydruku wyglądają dużo lepiej niż wykresy płaskie. zwłaszcza je- 197 . że niektóre wykresy są przestrzenne i dobrze się na nie zdecydować. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W miejscu. ale mniej będziemy mieć pracy. jeśli od razu zdecydujemy. do którego trzeba wejść. Wybór nie jest ostateczny. jeśli dane nie sumują się do 100%. Na ogół wybranie przycisku: W y k r e s powoduje. z menu: W s t a w i a n i e wybieramy: W y k r e s . że otwiera nam się okno wyboru typu wykresu: Warto zauważyć. Nie wybieramy wykresu kołowego. Starajmy się stosować ten sam typ wykresu w całej pracy. Pamiętajmy o jednym.III.

a dane zawarte w każdej z nich podobnie uporządkowane. Poniżej prosty przykład.Alicja Kaszyńska śli tabele są schematyczne. Następnie usuwamy wszystkie nagłówki i dane. którą już mamy w Wordzie. Na wykresie chcemy pokazać zainteresowania dziewcząt i chłopców z Liceum Ogólnokształcącego. Wybieramy prezentację danych w procentach. Kasujemy wszystkie wpisane tam przez program dane (to tylko przykład) i wpisujemy swoje lub kopiujemy tabelę. których nie będziemy umieszczać na wykresie. jak wygląda arkusz danych po wpisaniu danych z przykładowej tabeli z wcześniejszego rozdziału. 198 . Po zatwierdzeniu wyboru typu wykresu program automatycznie przechodzi do arkusza danych (w Excelu) z przykładowo wpisanymi danymi: Najpierw zajmiemy się arkuszem danych.

gdy wykres jest uaktywniony. Teraz możemy przystąpić do pracy nad odpowiednim wyglądem wykresu.III. Zmiany w wykresie możemy wprowadzać tylko wtedy. Do arkusza danych w razie potrzeby będziemy mogli wrócić. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W oknie Worda pojawi się okno z wykresem. Otwiera się wtedy zakładka: N a r z ę d z i a w y k r e s ó w (z prawej strony wstążki). Układ i Formatowanie: 199 . w której są trzy kolejne zakładki: P r o j e k t o wanie. Dokonujemy tego podwójnym kliknięciem.

ponownie klikając w pole wykresu. Omówimy teraz możliwości formatowania wykresu za pomocą poszczególnych grup poleceń w menu: N a r z ę d z i a wykresów. kliknąwszy w dowolne miejsce poza wykresem.Alicja Kaszyńska Do poprzedniego menu można wrócić. Sekcja: Projektowanie 200 . Do menu wykresu wracamy.

zaznaczenie osi pionowej 201 . legendy itp. Zapisz jako szablon Polecenie raczej nieużywane przez piszących prace. Możemy też dodać nowe dane (równie dobrze możemy dodać je bezpośrednio do tabeli). etykiet. Tylko zaznaczenie jednej z nich pozwala na jej sformatowanie. podłogi. a nie tytuł (tytuł ma tabela). Grupa: U k ł a d y w y k r e s u Rozwijane menu pokazuje różne możliwości aranżowania wybranego typu wykresu. Grupa: D a n e Uaktywnia się po kliknięciu po raz pierwszy przyciPrzełącz wiersz/ko. W nowo otwartym oknie możemy dokonać zamiany kolumn na wiersze i odwrotnie (P r z e ł ą c z w i e r s z / Zaznacz dane k o l u m n ę ).III. Sekcja: Układ Grupa: B i e ż ą c e z a z n a c z e n i e Wykres składa się z wielu elementów. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Grupa: T y p Jeśli wybrany typ wykresu jednak nam nie odpowiaZmień typ wykresu da. ściany. osi. Wykres musi mieć podpis. które otwieramy ikoną: Z a z n a c z dane. znajdującelumnę go się w oknie. słupkowy na kołowy lub punktowy). tak jak inne ryciny lub fotografie. np. np. możemy wymienić go na inny (np. Nie warto jednak korzystać z pojawiającej się w niektórych aranżacjach możliwości nadania tytułu wykresowi. Edytuj dane Pozwala na wejście do arkusza danych.sku: P r z e ł ą c z w i e r s z / k o l u m n ę . Grupa: S t y l e w y k r e s u Podobnie jak poprzednia umożliwia wybranie jednej spośród demonstrowanych aranżacji wykresu.

Jeśli nie jesteśmy zadowoleni z formatowania. Zaznaczyć jakiś element wykresu można też poprzez podwójne kliknięcie w ten element i wejście z powrotem w sekcję: U k ł a d . przypomnę na końcu podrozdziału o wykresach. kształt lub pole tekstowe pozwalające na dopisanie dodatkowego tekstu. Wykres w pracy dyplomowej powinien mieć podpis jak każdy inny rysunek. jak wstawić podpis. Pozwala dodać tytuły osi poziomej i pionowej oraz zdecydować. które umożliwia barFormatuj zaznaczedzo precyzyjne formatowanie wskazanego elementu nie wykresu. polesować do stylu cenie to pozwala wrócić do pozycji wyjściowej. Resetuj. Grupa: E t y k i e t y Tytuł wykresu Tytuły osi Legenda Etykiety danych Tabela danych Proponuję z tego nie korzystać. Formatowanie legendy. Możliwości jest bardzo wiele. czyli dokładnych wartości wskazywanych przez poszczególne elementy wykresu.Alicja Kaszyńska umożliwia zmiany wyglądu tej osi. Pozwala na umieszczenie przy wykresie tabeli z danymi przedstawionymi na wykresie. Grupa: W s t a w i a n i e W razie potrzeby można dodać do wykresu wybrany obraz. Pozwala na umieszczenie na wykresie etykiet danych. aby dopa. 202 . O tym. Po kliknięciu otwiera się okno. jak te tytuły będą umieszczone.

ponieważ na wykresie użyłam danych procentowych i chciałam. Ma to znaczenie w przypadku wykresów z wieloma danymi. Sekcja: Formatowanie Przynosi kolejne możliwości formatowania poszczególnych elementów wykresu. np. czyli B i e ż ą c e z a z n a c z e n i e i pozwala na zaznaczenie poszczególnych elementów wykresu: 203 . Grupa: A n a l i z a Dostępna jest w niektórych typach wykresów. Rzadko wykorzystuje się ją w pracach dyplomowych. dlatego pierwsza grupa jest taka sama jak w sekcji: U k ł a d . pod jakim będą widoczne poszczególne elementy wykresu 3D. bo pozwala na łatwiejsze porównanie odległych od siebie rekordów. jak ma wyglądać oś pionowa i pozioma wykresu. żeby były porównywalne do 100%). Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Grupa: O s i e Można tutaj zdecydować. Można dodać do wykresu linie siatki w wybranej gęstości. Osie Linie siatki Grupa: T ł o Pozwala na ustalenie wyglądu ścian i podłoża wykresu oraz kąta.III. jaki ma być zakres i gęstość zaznaczenia wartości (na przykładowym wykresie zmieniłam wartość maksymalną na 100.

Jeśli oprócz wykresów w pracy znajdą się rysun- 204 . Tak jak w przypadku tabeli program sam będzie pilnował numerowania wykresów i ułatwi zrobienie ich spisu. Jeśli więc tak miałby się zaczynać podpis każdego wykresu. Klikamy w przycisk: N o w a e t y k i e t a i wpisujemy: W y k r e s albo R y c i n a — w zależności od potrzeb.Alicja Kaszyńska Najważniejsza tutaj jest możliwość wybrania układu wykresu w tekście (grupa: R o z m i e s z c z e n i e . Podpis pod wykresem Podpis pod wykresem wstawiamy podobnie jak tytuł tabeli. W pracach dyplomowych wykres powinien znajdować się między akapitami tekstu. trzeba zdefiniować nową etykietę. Jak widać. przycisk: P o ł o ż e n i e ). wśród etykiet nie ma etykiety: W y k r e s . Podświetlamy wykres i z menu: O d w o ł a n i a wybieramy: W s t a w p o d p i s . następnie wybieramy tę etykietę i tworzymy podpis.

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

ki i schematy, najlepiej wpisać etykietę: R y c i n a (można w skrócie: R y c . ) , która obejmie wszystkie ilustracje.

Po zmianach wykres z podpisem może wyglądać tak:

205

Alicja Kaszyńska

11. Wzory matematyczne
Nie jest trudno wpisywać w programie Word wzory matematyczne, chociaż jest to żmudne. Niestety, na razie nie wystarczy zapisać równanie, aby program nam je wyliczył i do tego jeszcze utrwalił kolejne kroki, wskazujące na sposób dojścia do rozwiązania, jednak nawet bardzo skomplikowane wzory można zapisać perfekcyjnie. Oto przykład:

Aby zapisać jakikolwiek wzór matematyczny, korzystamy z wbudowanego do Worda programu do edycji równań. Edytor otwieramy, wybierając z menu: W s t a w i a n i e w grupie: S y m b o l e (ostatnia w rzędzie) polecenie: R ó w nanie:

206

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Po kliknięciu we wskazany klawisz pojawi się pasek: N a r z ę d z i a r ó w n a ń . Korzystamy z niego w ten sposób, że wartości liczbowe i literowe wybieramy z klawiatury (również znaki +, -, =), natomiast symbole matematyczne z rozwijających się list znaków, sensownie pogrupowanych:

Narzędzia ułożone są w trzy grupy. Grupa: N a r z ę d z i a Rozwinięcie tej listy pozwala precyzyjnie ustalić sposób edycji równań i rozmieszczenie ich na stronie. Są tu też dwa polecenia:
Równanie Normalny tekst Pozwala na skorzystanie z jednego z wbudowanych typów równań. Jeśli trzeba do równania dopisać jakiś tekst komentarza, przed rozpoczęciem pisania trzeba włączyć ten klawisz. Żeby dalej wstawiać znaki matematyczne, klawisz trzeba wyłączyć.

Grupa: S y m b o l e Z rozwijanej listy wybieramy potrzebne znaki matematyczne. Grupa: S t r u k t u r y

207

Alicja Kaszyńska

Pozwala na wybranie odpowiedniej struktury matematycznej (np. ułamka, pierwiastka) i wypełnienie pustych kratek cyframi lub literami. Radzę każde równanie, nawet gdyby zapisywane było jedno pod drugim, tworzyć jako osobny obiekt programu Microsoft Equation, czyli przed wpisywaniem następnego równania wstawić nowy obiekt z zakładki: W s t a w i a n i e , wciskając klawisz: R ó w n a n i e .
Uwaga! Tworząc jakiekolwiek wzory, często używamy nawiasów. Należy je wstawiać nie z klawiatury, a z listy struktur (N a w i a s y ). Dzięki temu będą proporcjonalne i dostosowane do treści zamkniętej w nawiasie. Przykłady obrazujące różnice — poniżej.

Równanie z nawiasem wstawionym z klawiatury

208

12. Nadają się do przedstawiania struktur organizacyjnych. Schematy i rysunki Schematy w wielu pracach są niezbędne. toku myślenia. Oto przykład prostego schematu przedstawiającego strukturę hierarchiczną: 209 . kolejności wykonywanych prac. Mogą służyć wizualizacji przedstawionych treści. Schematy powodują. że praca wydaje się ciekawsza i bardziej profesjonalna. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Równanie z nawiasem wstawionym z programu: Edytor równań zamykamy przez kliknięcie w dowolne miejsce strony poza równaniem. w innych stanowią przyjemny dodatek.III.

kolor czcionki. ale proporcjonalnie do ilości tekstu zmniejszyliśmy wysokość. kopiując to pierwsze i wpisując w miejsce starego tekstu — nowy. pod jakim prowadzimy strzałki. Należy też zadbać np. W naszym przykładzie zastosowaliśmy trzy wielkości: jedną rozszerzoną na najwyższą w hierarchii wartość. Tło wykonujemy za pomocą narzędzia prostokąt odpowiednio wypełnionego kolorem (jeżeli tłem ma być kwadrat. Układając schemat. Najlepiej narysować jedną strzałkę. Wpisy na schemacie przygotowujemy. jeszcze niżej — zachowaliśmy ich szerokość. Program ten po uaktywnieniu (zakładka: W s t a w i a n i e . o kąt. Następne pola tekstowe przygotowujemy. Żeby się nie napracować. a kolejną skopiować. czyli określamy kolor komórek. Nieco niżej — ponieważ tam trzeba było zmieścić więcej tekstu — ramki są większe. formatujemy je do końca. Dzięki tym zabiegom całość wygląda harmonijnie. W wersji Word 2007 są one niestety mniej czytelnie uło210 . korzystamy z odpowiednich narzędzi. polecenie: K s z t a ł t y ) pozwala na wykonanie niemal każdego schematu tego typu.Alicja Kaszyńska Ten schemat w całości został wykonany za pomocą prostego programu rysunkowego Worda. trzymając lewy klawisz myszy). rysujemy z wciśniętym klawiszem Shift). grupa: I l u s t r a c j e . Należy zadbać. korzystając z ikonki: P o l e t e k s t o w e . a w razie potrzeby odwrócić (uaktywniamy obiekt i ciągniemy w odpowiednią stronę. radzę postępować w ten sposób: Najpierw przygotowujemy jedno pole tekstowe. by zastosowane pola tekstowe miały powtarzalną wielkość. wielkość i kształt liter oraz zastosowanie cienia lub perspektywy.

a w osobnym pola tekstowego. Narzędzia do rysowania Narzędzia pól tekstowych Widać. czy linie będą proste czy łukowate i jak będą przebiegać. choć wiele z nich się powtarza i równie dobrze mogłyby być na jednym. z wyjątkiem pierwszej grupy poleceń. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? żone niż w poprzednich wersjach programu. że grupy poleceń powtarzają się w obu paskach. Możemy też decydować o tym.III. Warto tu zwrócić uwagę na polecenie: E d y t u j k s z t a ł t . 211 . W osobnym pasku znajdziemy narzędzia rysunku. żeby modyfikować dany kształt. Dzięki temu poleceniu możemy dowolnie dodawać punkty. W narzędziach do rysowania jest to: W s t a w i a n i e k s z t a ł t ó w (z możliwością wstawienia także pola tekstowego). aktywne dla obiektów rysowanych ręcznie o nieregularnym kształcie.

Kolejne grupy w obu paskach są jednakowe. Dwie następne grupy — E f e k t y c i e n i a oraz E f e k t y 3 W — pozwalają na przydanie elementom schematu lub rysunku przestrzenności. Polecenia w niej pozwalają m. kontury. Grupa: S t y l e p o l a t e k s t o w e g o Dzięki poleceniom z tej grupy można zmodyfikować wygląd pola tekstowego lub wybranego kształtu: wybrać kolor. a nawet zmienić uprzednio zdefiniowany kształt. na wyrysowanie nowego pola tekstowego i ustalenie kierunku tekstu (niekiedy przydaje się tekst w pionie). 212 .Alicja Kaszyńska Na pasku: N a r z ę d z i a p ó l t e k s t o w y c h pierwsza grupa to: T e k s t .in.

Jeżeli z wciśniętym shiftem zaznaczymy dwa lub więWyrównaj (ikona obok: cej obiektów. zaznaczamy z wciśniętym shiftem. Tekst może w różny sposób otaczać rysunek. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Grupa: R o z m i e s z c z e n i e W pracach dyplomowych wybieramy: R ó w n o z tekstem.III. aby można je było razem formatować i przesuwać. Obiekty. Pozwala zdecydować. Tu możliZawijanie tekstu wości są duże. w tym miejscu pojawi się ikona: R o z g r u p u j . Na Grupuj (ikona obok: przykład w naszym przykładzie układamy elementy Przesuń na spód)/ pierwszego stopnia hierarchii i grupujemy. Możemy zdecydować. GdybyPrzesuń pod spód śmy go rysowali na końcu. Z tej opcji proponuję korzystać w kolejnych etapach pracy nad schematem. który z narysowanych obiektów ma być na pierwszym. Położenie Za pomocą powyższych poleceń można nie tylko wykonać schemat. Korzystając z polecenia: P r z e s u ń p o d s p ó d . W przypadku jeśli zaznaczamy obiekt już zgrupowany. a który na dalszym planie. możemy umieścić go w tle. następnie Rozgrupuj dodajemy strzałki (też zgrupowane) i nową całość znowu grupujemy. na której znajduje się schemat. 213 . znajdować się nad lub pod nim. czyli dokonać przekształcenia sypuj/Rozgrupuj) metrycznego względem osi pionowej lub poziomej. jeśli praca tego wymaga. ale też rysunek. przykryłby cały schemat. jak będzie umieszczony tekst na stronie. Zaznaczony obiekt można obrócić o określony stoObrót (poniżej Grupień lub przerzucić. W naszym schemacie pod wszystkimi innymi obiekPrzesuń na wierzch tami znajduje się prostokąt stanowiący tło. Pozwala na grupowanie kilku obiektów w jeden. Opracujemy kolejny stopień hierarchii — grupujemy itd. możemy je równo rozmieścić na schePrzesuń na wierzch) macie — w pionie i w poziomie. które chcemy zgrupować. albo stanowić dla rysunku tło.

najlepiej każdy rozdział pracy wpisywać w osobnym pliku. 5. 3. 13. 6. Otwieramy menu: U k ł a d s t r o n y . Scalanie pracy Jak pisałam na początku. Można to zrobić na dwa sposoby. Powtarzamy kroki od 2–5. dalej: Z n a k i p o działu. 214 . aż wyczerpiemy liczbę plików. Wybieramy w: P o d z i a ł y s e k c j i : N a s t ę p n a s t r o na.Alicja Kaszyńska Przykładowy rysunek jest prosty. 1. 2. ale to już zależy od potrzeb i talentu rysownika. 4. Otwieramy plik: W s t ę p . Po ustaleniu treści wszystkich rozdziałów trzeba te pliki połączyć w jeden. Wstawiamy plik z kolejnym rozdziałem. Przechodzimy (Ctrl + End) na koniec pliku.

C a ł a praca. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 7. Przechodzimy do zakładki: W i d o k i na pasku wybieramy: K o n s p e k t .III. Istnieje bardziej profesjonalny sposób składania pracy w całość. 215 . Otwieramy nowy dokument (szablon: P r a c a d y p l o m o w a ). pod nazwą: Ca ł a p r a c a . Zapisujemy powstały plik pod inną nazwą. Zapisujemy od razu. np. Menu zakładki: T w o r z e n i e k o n s p e k t u rozszerzy się o nowe opcje. np.

wstawiamy do nowego pliku wszystkie rozdziały pracy.Alicja Kaszyńska Powtarzając czynności od 2. to widok w konspekcie będzie ujmował: Poziom 1. — tylko tytuły rozdziałów głównych 216 . że będziemy widzieć tylko nagłówki rozdziałów głównych. tytuł + poszczególne akapity. Aby połączyć kolejne pliki. do 4.. W widoku tym widzimy strukturę pliku w wersji rozwiniętej. N a g ł ó w e k 3 … . N a g ł ó w e k 2 . Wybieramy więc w menu: P o k a ż poziom: P o z i o m 1 . wystarczy. tzn. Jeśli zgodnie z poprzednimi ustaleniami do zapisywania tytułów rozdziałów i podrozdziałów używaliśmy odpowiednio stylów: N a g ł ó w e k 1 .

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Poziom 2. klikając na znaczek 217 . Każdy rozdział można rozwinąć. żeby zobaczyć wszystkie tytuły rozdziałów i podrozdziałów. — tytuły rozdziałów głównych i ich podrozdziałów Jeśli pokazane podrozdziały mają jeszcze swoje podrozdziały. można ustawić widok konspektu na: P o z i o m 3 (a przy jeszcze bardziej rozwiniętej hierarchii na kolejne).III.

Jeśli teraz dokonamy zmiany w pliku: C a ł a p r a c a . jeśli robiliśmy go na bieżąco lub wpisanie po prostu kolejnych pozycji bibliograficznych. W rozwiniętym tekście kolejne akapity są zaznaczone ciemnymi kropkami. Bibliografia Dla potrzeb pracy dyplomowej lub magisterskiej nie korzystamy raczej z możliwości automatycznego wstawiania bibliografii. To samo osiągniemy po wybraniu w: P o k a ż p o z i o m — Wszystkie poziomy. może ukazać nam się zamiast całego dokumentu strona złożona z linków do kolejnych dokumentów podrzędnych. Bibliografię można zrobić dwoma prostymi metodami. Gdy ponownie otworzymy plik. pliki-matki. Każdą wpisujemy w osobnym akapicie. 14. Lepiej więc dokonywać scalania dokumentów na kopiach.Alicja Kaszyńska +. jak pisać). z pierwotnym tekstem. to automatycznie zmiana nastąpi w pliku podrzędnym. Żeby to było możliwe. Otworzą się po kliknięciu lub wybraniu w menu: K o n s p e k t p o l e c e ń — P o k a ż d o k u m e n t oraz R o z w i ń d o k u m e n t y p o d r z ę d n e . 218 . do którego zawsze będziemy mogli wrócić. Pierwszą jest wykorzystanie spisu źródeł. należałoby najpierw każdą wykorzystaną pozycję źródeł wpisać w grupę: C y t a t y i b i b l i o g r a f i a znajdującą się w menu: O d w o ł a n i a . Następnie układamy bibliografię (o tym w rozdziale. bo dzięki temu zostaną nam tzw.

Wchodzimy na odpowiednią stronę pracy (najczęściej po zakończeniu. 3…) w tytułach rozdziałów i podrozdziałów  z automatycznego podpisywania tabel i rysunków poprzez korzystanie z menu: O d w o ł a n i a i dalej: Wstaw podpis. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Druga metoda (stosujemy ją. Warunkiem tego. układamy według alfabetu. Z pozostałych usuwamy numery stron wraz ze skrótem „s”.1. 15. Na końcu zaznaczamy wszystkie pozycje bibliografii i zmieniamy styl na: B i b l i o g r a f i a .? Jeśli podpisywaliśmy tabele i ilustracje zgodnie z poprzednimi zaleceniami (przez menu: O d w o ł a n i a i polecenie: W s t a w p o d p i s ) . wyrzucamy powtarzające się i niepełne. gdy opisy bibliograficzne są skomplikowane. ilustracji itp. spisy treści. gdzie chcemy za219 . tam. a mamy je już w przypisach) polega na skopiowaniu przypisów do rozdziału Bibliografia. Podświetlamy wszystkie. jest korzystanie wcześniej:  ze stylu: N a g ł ó w e k (1. Jak zrobić spisy tabel. w jaki sposób złożymy dokument w całość. tabel i rysunków robimy w podobny sposób. 2. Spisy tabel i ilustracji oraz spis treści Bez względu na to.III. a przed bibliografią. 15. W końcu grupujemy zgodnie z zaleceniami z rozdziału o pisaniu pracy. zrobienie spisu tabel lub ilustracji będzie łatwe. żeby się udało. Następnie przestawiamy nazwisko autora przed inicjały imienia.

W menu: O d w o ł a n i a w grupie: P o d p i s y wybieramy przycisk: W s t a w s p i s i l u s t r a c j i . Piszemy tytuł tego „rozdziału”.Alicja Kaszyńska mieścić spis <po znaku końca sekcji>). wchodzimy jeszcze raz w zakładkę odwołania: 220 . żeby spis był uwzględniony w spisie treści). Teraz ten spis można formatować podobnie jak każdy inny tekst (można też korzystać z wyżej pokazanego okna — przycisk: M o d y f i k u j ). czy zgadza się numeracja stron (podobnie postępujemy. I to wszystko. Spis rysunków (koniecznie w stylu: N a g ł ó w e k 1 . np. jeśli dodamy jeszcze jakiś rysunek). Otwiera się nowe okno: Klikamy O K . Już po zrobieniu spisu treści trzeba wrócić raz jeszcze do tych spisów i sprawdzić. Jeśli nie (albo na wszelki wypadek).

Otwieramy zakładkę: O d w o ł a n i a . Wpisujemy tytuł: Spis treści (nie formatujemy za pomocą stylu N a g ł ó w e k .III. bo wtedy napis „Spis treści” pojawi nam się zupełnie niepotrzebnie jako element spisu). Niekiedy tylko trzeba będzie jeszcze raz trochę przeformatować spis. 15. ale to zajmuje naprawdę niewiele czasu. Jak zrobić spis treści? Wchodzimy na pierwszą stronę całości pracy. 221 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Klikamy O K .2. Ustawiamy kursor na początek.

Najchętniej korzystam z formatu: F o r m a l n y .Alicja Kaszyńska W nowo otwartym oknie wybieramy wygląd spisu treści. 222 .

Klikamy w zakładce: W s t a w w przycisk: N u m e r s t r o n y . Teraz pod przyciskiem: N u m e r s t r o n y wybieramy polecenie: F o r m a t u j n u m e ry stron. Jeśli okaże się. ale jeszcze niegotowy. a następne są źle ponumerowane. że numeracja zmieniła się tylko w tym rozdziale. Z pokazanych możliwości wybieramy rodzaj numeracji. Więc pierwsza strona spisu treści to będzie druga strona pracy. Pierwsza strona to strona tytułowa. którą zrobiliśmy w osobnym pliku i nie ma sensu jej tu wkładać. aby wstęp zaczynał się od nowej strony. Spis treści jest zrobiony.III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Klikamy OK. Klikamy O K . Po spisie treści trzeba wstawić znak końca sekcji na następnej stronie. to należy wejść kolejno do każdego rozdziału (strona dowolna). Teraz należy poprawić numerację stron. wybrać 223 .

Teraz możemy poprawić trochę wygląd spisu treści. Przechodzimy na stronę spisu treści. tak żeby napis: 224 .Alicja Kaszyńska ponownie: F o r m a t u j n u m e r y s t r o n . żeby zmieścić spis treści na jednej stronie (chyba że zajmuje ponad 1 i 1/3 strony. zaznaczyć opcję: K o n t y n u u j z p o przedniej sekcji. jeśli nam się nie bardzo podoba. Niekiedy trzeba zmienić wielkość czcionki. Numeracja stron się zmieniła. teraz zgodnie z tym zaktualizujemy spis treści. Klikamy O K . Zwykle przenoszę nazwy rozdziałów. tyle że zamiast: R o z p o c z n i j o d . to zostawiam tak jak jest).

a tytuł rozdziału zaczynał się od kolejnej (stawiamy kursor przed pierwszą literą tytułu rozdziału i przenosimy tytuł w dół za pomocą miękkiego entera — kombinacja klawiszy Shift + Enter) oraz przenoszę wyrazy złożone z pojedynczych liter. i. umieszczam tzw. Niestety. spację twardą — kombinacja klawiszy: Ctrl + Shift + Spacja). Jeżeli tego nie zrobiliśmy. żeby strony do spisów tabel. ilustracji i rysunków dodać do pracy przed zrobieniem spisów treści. tyle że teraz wybieramy aktualizację całego spisu.III. w przykładowym spisie zamiast spacji miękkiej (zwykłej) w wyrażeniu: i p r a w n y m . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? (i każdy następny) był w pierwszej linii. a. . w. np. Rozdział I Pamiętajmy. podobnie jak stronę tytułową aneksu (z napisem aneks w stylu N a g ł ó w e k 1 ). w wyniku tego procesu znowu będziemy musieli poprawić trochę formatowanie spisu. trzeba po dodaniu tych elementów wrócić do spisu treści i jeszcze raz go zaktualizować za pomocą klawisza F9. do nowej linii (np.

Wiedzą tylko. sposób wyrażenia wyników badań (tabele. wykresy. a przede wszystkim poprawność wyboru zagadnień wewnętrznych. w przypadku prac badawczych ujęcie i poprawne opisanie niezbędnych składników procesu badawczego (problemy. uogólnienie wyników i wyciągnięcie poprawnych wniosków. w jaki sposób będzie oceniana przedstawiona przez nich praca. czyli jak w wypracowaniu: wstęp.IV. Logiczna struktura wywodu. zmienne. wstępem a zakończeniem. narzędzia badawcze. 2. zakończenie. rozwinięcie. techniki. które dotyczą prac naukowych. Ocenia się też powiązanie rozdziałów między sobą i zachowanie proporcji między nimi. Ocena pracy Zwykle studenci nie bardzo wiedzą. wskaźniki. teren badań). że oprócz promotora pracę przeczyta jeden lub dwóch recenzentów i potem trzeba ją będzie obronić. Merytoryczna wartość pracy. 227 . A są to kryteria podobne do tych. Zgodność treści pracy z tematem. hipotezy. schematy) oraz odpowiednia ich interpretacja słowna. Elementy brane pod uwagę przy ocenie pracy to: 1. 3. Ocena pracy i jej obrona 1. a przy pracach badawczych koniecznie rozdział dotyczący metodologii oraz analizy wyników badań.

7. aby w bibliografii ująć cały przekrój literatury przedmiotu. komu praca się przyda i dlaczego. To jest ważny pierwszy punkt obrony. a więc i recenzenta. Uwaga na dzieła. Najpierw pracę się widzi. 5. Nie należy lekceważyć tego elementu. których nie mieliśmy w ręku — jeśli będą rzadko spotykane. pozytywnie. Starannie wykonana praca nastraja czytelnika. jak i języka. ponieważ 228 . Na ogół po prostu wnosi do dotychczasowych badań jakąś wartość. bezwzględnie poprawna ortograficznie i gramatycznie. To będzie duży plus. estetycznie wykonanymi i rozmieszczonymi tabelami. Nowatorstwo pracy jest mile widziane. 6. Przydatność pracy — do tego kryterium nie przywiązuje się zbyt wielkiej wagi w dzisiejszych czasach. żeby praca była rzeczywiście oryginalna. Forma pracy — powinna być napisana zgodnie z wymogami dotyczącymi prac naukowych. ale nie niezbędne. Źródła — należy starać się. Można skorzystać z tej w języku obcym. rysunkami. pod warunkiem że… się ją rzeczywiście zna. Te wszystkie elementy w różnych konfiguracjach znajdują się w wewnętrznych wytycznych danej uczelni i pozwalają na dokonanie ogólnej oceny pracy i wyrażenie jej w postaci stopnia.Alicja Kaszyńska 4. Dobrze. jeśli jest tu ujęta również literatura najnowsza. choć oczywiście dobrze jest. ale jest raczej ich kontynuacją niż zupełnie nowym spojrzeniem. gdy można wykazać. zarówno pod względem wyglądu. Trzeba mieć bardzo dużą wiedzę na dany temat. na obronie recenzent może nas poprosić o kilka słów na ich temat. z czytelnymi. wykresami. potem czyta.

o tyle egzamin magisterski ma wykazać dojrzałość dyplomanta i magistranta. której wartość oceniono na ocenę dobrą i wyższą. Ogólnie mówi się. którą wykazał w bibliografii. które były inne od przewidywanych i przygotować próbę wytłumaczenia. O ile bowiem poszczególne egzaminy kończące kolejne zajęcia mają na celu sprawdzenie wiedzy. że na obronę pracy student powinien być przygotowany z całości materiału obowiązującego na studiach. znajomość zagadnień podejmowanych w pracy i ich szerszego kontekstu. to powinien przede wszystkim:  doskonale orientować się we wszystkim. Jeśli nie.IV. Ocena pracy i jej obrona niezwykle rzadko się zdarza. aby praca. czyli zdobyciu wszystkich wymaganych programem studiów zaliczeń i zdaniu egzaminów oraz uzyskaniu pozytywnej oceny przedstawianej pracy. jakich dotyczyć będą pytania. 2. Zazwyczaj jednak nie jest to wymagane. dlaczego tak się stało  swobodnie rozmawiać o szerokim tle dziedziny. że do obrony pracy przystępuje student po uzyskaniu absolutorium. umiejętność rozmowy na temat. w jakiej praca się sytuuje 229 . nie została obroniona. których użył w pracy  potrafić wskazać elementy badań lub wnioski. Obrona pracy Formalnie wiadomo. co można wyczytać w jego pracy  znać literaturę. przynajmniej te jej rozdziały. Na większości kierunków — i słusznie — student przed obroną pracy dostaje listę zagadnień.

którzy niechybnie do niego nawiążą. że obie strony wiedzą. że dobrą i bezstresową obronę pracy ułatwi niewątpliwie samodzielne jej napisanie. Wtedy naprawdę dobrze zna się poruszane zagadnienia mimochodem gdzieś nam do głowy wejdzie ogólna wiedza z tej dziedziny nauki. no i będziemy wiedzieć na sto procent i na pewno. przy czym zakłada się. .Alicja Kaszyńska  dobrze jest też znać konika członków komisji. że nasza praca to nie plagiat i nawet po latach nie będzie trzeba się jej wstydzić. zwłaszcza jeżeli choć w jednym punkcie będzie on się stykał z pracą  warto nastawić się pozytywnie. będziemy ekspertami we własnej sprawie. Obrona to nie sprawdzian. Można tylko jeszcze raz przypomnieć. to wymiana poglądów między dwiema stronami. są tacy. co mówią i mają prawo do swojego zdania. I to już byłoby wszystko.

Wcisnąć F5. Wybrać odpowiedni obiekt z: P r z e j d ź d o . Zmienia wielkość liter w podświetlonym tekście z wielkich na małe (lub tylko pierwsza wielka). z małych na wielkie. gdzie przypis został wstawiony). Skróty klawiaturowe przydatne podczas pisania pracy Klawisze funkcyjne: Klawisz F2 Działanie i sposób Przenosi fragment tekstu lub obiekt w dowolne miejsce. o ile chcemy się przenieść do przodu (+) lub do tyłu (-). gdzie obiekt ma być przeniesiony. Umożliwia przejście na dowolną stronę lub do dowolnego obiektu. Wpisać numer strony lub (z plusem i minusem). następnie wcisnąć F9 i wybrać opcję aktualizacji.V.). Wstawić kursor w miejsce. Wciskanie tej kombinacji klawiszy powoduje kolejne zmiany. Pozwala na aktualizację spisów (treści. F5 F6 F9 Shift + F3 Skróty klawiaturowe: Ctrl + E Wyśrodkowanie tekstu (i powrót do poprzedniego stanu). Daje wejście do poleceń: Znajdź i Zamień. 231 . Podświetlić fragment lub obiekt do przeniesienia. Wcisnąć enter. Należy podświetlić spis. tabel itp. Wcisnąć F2. W widoku: W e r s j a r o b o c z a pozwala na powrót z pola przypisów do tekstu głównego (dokładnie w to miejsce.

Ctrl + L Wyrównanie do lewej. CTRL+I Zmiana podświetlonego tekstu na kursywę. CTRL+U Podkreślenie podświetlonego tekstu. zajrzyj do pomocy pakietu Office. miękkiego entera. Jeśli normalną spację (zwaną miękką) CTRL+SHIFT+SPAzamienimy na twardą. Wycinanie tekstu lub obiektu i umieszczenie CTRL+X w schowku. Możliwości korzystania z klawiatury jest jednak dużo więcej. w. i z a s m a ż k a . Jeśli chcesz z nich korzystać. to wyrazy niewidocznie „się CJA kleją” i bez względu na układ tekstu będą w tej samej linijce (chodzi o wyrażenia typu: o s o b i e . CTRL+B Zmiana podświetlonego tekstu na pogrubiony. . z d o m u ). Ctrl + J To są skróty klawiaturowe. jeśli wyraz jednoliterowy (np.Alicja Kaszyńska Wyjustowanie (wyrównanie do obu marginesów) tekstu. Kopiowanie tekstu lub obiektu i umieszczenie CTRL+C w schowku. Wstawienie tzw. z) znajdzie się na końcu linijki. czyli przeniesieSHIFT+ENTER nie tekstu do następnej linii bez rozpoczynania nowego akapitu. Wstawianie obiektu umieszczonego w schowku (czyCTRL+V li wyciętego lub skopiowanego). bardzo przydatne. które naprawdę przydają się przy pisaniu pracy. Wstawienie tzw. Ctrl + R Wyrównanie do prawej. twardej spacji. i.

I tutaj pojawiają się dwa podstawowe problemy.0 Aleksander Sowa Czy wiesz. napisał już 18 książek. czy warto w nią zainwestować. Co jeszcze bardziej nieprawdopodobne. Co pewien czas zadajesz sobie pytanie: „Dlaczego by nie napisać o tym książki?”. Jeżeli jednak podejmiesz to wyzwanie. Autor ten nie zamierza zachować tylko dla siebie wypracowanych osobiście sposobów na wydanie własnej książki. za kilka miesięcy Twoją książkę będzie ktoś trzymał w dłoniach. jak napisać książkę i jeszcze na tym zarobić? Prawdopodobnie jeżeli trzymasz w ręku tę książkę. Aleksander Sowa. aby zagwarantować sobie wydanie swojej pierwszej książki. że jest sposób na to.zlotemysli. Książkę możesz zamówić na stronie wydawnictwa Złote Myśli: http://zostan-autorem. Jej autor. sposób ten opisany jest właśnie w tej publikacji. masz głowę pełną pomysłów.pl . Czy skorzystasz z tej wiedzy? Czy podejmiesz wyzwanie i zmierzysz się na serio z własnym pomysłem na książkę? To już zależy wyłącznie od Ciebie. że Twoja wiedza na pewne tematy jest większa niż innych.Autor 2. zastanawiając się. Jak zabrać się za pisanie i czy ktokolwiek wyda moją publikację? Wyobraź sobie teraz. dzieli się swoimi pomysłami na łamach tej właśnie publikacji. Wiesz. Wręcz przeciwnie. które w sumie rozeszły się w liczbie 25 tysięcy egzemplarzy i cały czas się sprzedają.

Pewnie wydaje Ci się. z wypiekami na twarzy mrucząc pod nosem „Genialne!” Opowiadaliby swoim znajomym.pisz! To.Praktyczny kurs pisarstwa Katarzyna Krzan Jak napisać fascynującą książkę z intrygującą fabułą i odnieść sukces? Rozpoczynasz właśnie swoją przygodę z pisarstwem? Twoja wyobraźnia z pewnością szaleje. Ale czy nie lepiej zapoznać się najpierw z paroma regułami warsztatu pisarza.zlotemysli. opracowanymi przez praktykujących mistrzów pióra? Czego się nauczysz.pl ) ) ) ) ) . a pochłonęli Twoją książkę. to pomysły same przyjdą do głowy. że nie mogli się od niej oderwać i z niecierpliwością przerzucając strony zupełnie stracili poczucie czasu. że w ogóle coś piszesz jest pierwszym krokiem do sukcesu. aby zadziwiać swoich czytelników? Jak konstruować emocjonującą fabułę? Jak prowadzić wartką narrację? Jak wykreować pobudzające wyobraźnię charakterystyki postaci? Jak tworzyć inteligentne dialogi? Jak wprawiać czytelnika w zachwyt w sekwencjach scenicznych? Książkę możesz zamówić na stronie wydawnictwa Złote Myśli: http://jak-pisac. Jeśli masz talent. a Ty marzysz o przelaniu swoich myśli i stworzeniu niesamowitego dzieła… Pytanie tylko — jak sprawić. aby czytelnicy nie przeczytali. że wystarczy przecież usiąść i zacząć pisać. Proszę bardzo .

list motywacyjny czy protokół. jak podanie. aby teksty. z którymi możesz się spotkać w swoim życiu prywatnym lub zawodowym. CV. listu motywacyjnego czy recenzji. aby nie tylko spełniały wszystkie wymogi formalne. czy jesteś przedsiębiorcą.Sztuka pisania Wiktoria Nester Co zrobić. które napiszesz. jak tworzyć najpopularniejsze formy pisarskie. jak redagować teksty. Duża liczba sprawdzonych przykładów tekstów pozwoli Ci pisać praktycznie od ręki gotowe teksty.zlotemysli. Niezależnie od tego. Poznasz zasady prawidłowej kompozycji i właściwego formatowania takich dokumentów. w jaki sposób pisać różne typy tekstów. były poprawne i ciekawe dla czytających? Sztuka pisania to kompletny przewodnik po tym.pl ) ) ) ) ) . w tym poradniku znajdziesz wiele praktycznych porad i wskazówek. począwszy od opowiadania. ale były zrozumiałe i ciekawe. a skończywszy na ofercie handlowej lub rozprawce. Poznasz najważniejsze zasady pisania poszczególnych tekstów oraz wskazówki. czy dopiero uczysz się w szkole. Książkę możesz zamówić na stronie wydawnictwa Złote Myśli: http://sztuka-pisania. Dużą zaletą książki jest jej praktyczność. który spełni swoje zadanie. Czego dokładnie dowiesz się z tego poradnika? Jak pisać teksty. przez co Twoje pismo będzie lepiej odebrane przez adresata. Będziesz w stanie sam napisać od podstaw dobrze zredagowany i mający prawidłową kompozycję tekst. Zyskasz umiejętność pisania w sposób zrozumiały dla odbiorców tekstów.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful