Copyright by Wydawnictwo Złote Myśli & Alicja Kaszyńska, rok 2010

Nr zamówienia: 946293 Nr Klienta: 1190632 Data realizacji zamówienia: 2011-01-13 Zapłacono: 19,97 zł

Autor: Alicja Kaszyńska Tytuł: Jak napisać, przepisać i z sukcesem obronić pracę dyplomową?

Data: 2010

Zdjęcie do projektu okładki zostało użyte za zgodą istockphoto.com

Wydawnictwo Złote Myśli sp. z o.o. 44-100 Gliwice ul. Daszyńskiego 5 www.ZloteMysli.pl e-mail: kontakt@zlotemysli.pl Autor oraz Wydawnictwo "Złote Myśli" dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo "Złote Myśli" nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Niniejsza publikacja, ani żadna jej część, nie może być kopiowana, ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana, powielana, ani odczytywana w środkach publicznego przekazu bez pisemnej zgody wydawcy. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Jeśli przez myśl przeszło Ci, aby udostępnić tę książkę za darmo w internecie łamiąc tym samym prawa autorskie, POMYŚL, czy nie lepiej przyłączyć się do Programu Partnerskiego i ZARABIAĆ poprzez promowanie tej i kilkuset innych książek z naszego wydawnictwa. Zobacz szczegóły. Wszelkie prawa zastrzeżone. All rights reserved.

Spis treści
Wstęp ......................................................................................................................5 I. Podejmujemy decyzje.................................................................................7 1. Promotor .......................................................................................................7 2. Wybierz sobie temat .................................................................................9 3. Jaki typ pracy wybrać? .......................................................................... 17

3.1. Typ I — od ogółu do szczegółu ............................................................... 19 3.2. Typ II — jedno zagadnienie na tle ogółu.............................................. 21 3.3. Typ III — praca wynikowa ........................................................................ 25 3.4. Typ IV — praca mieszana ......................................................................... 29 3.5. Typ V — praca badawcza ......................................................................... 30 4.1. Jak robić notatki? ........................................................................................ 41 4.2. Fiszki zwykłe ................................................................................................. 43 4.3. Fiszki komputerowe ................................................................................... 46

4. Dobre notatki ułatwią pracę ............................................................... 40

II. Przystępujemy do pisania...................................................... 53 1. Wstęp piszemy na końcu!..................................................................... 54 2. Rozdziały .................................................................................................... 61 3. Przypisy ...................................................................................................... 61 4. Metodologiczne podstawy badań własnych ................................ 68

3.1. Kilka słów na temat interpunkcji w przypisach .................................. 62 4.1. Przedmiot i cel badań ................................................................................ 69 4.2. Problemy badawcze ................................................................................... 71 4.3. Hipotezy, zmienne i wskaźniki ................................................................ 74 4.4. Metody, techniki i narzędzia badawcze ............................................... 83 4.5. Organizacja i przebieg badań ................................................................. 91

5. Kwestionariusz ankiety ......................................................................... 93 6. Analiza wyników badań .....................................................................100 7. Zakończenie (i wnioski) ......................................................................102

7.1. Jak zacząć zakończenie — przykłady .................................................103 7.2. Jak formułować wnioski — przykłady................................................104 7.3. Jak zakończyć zakończenie — przykłady ..........................................105

8. Bibliografia ..............................................................................................106 9. Spisy treści i inne spisy ........................................................................110 10. Aneks (załącznik) ................................................................................113

...................................................................................... Przypisy .......................... Spisy tabel i ilustracji oraz spis treści ..................................................218 15.................................227 2......................... Jeszcze kilka przydatnych ustawień............196 11.....................III..............................................119 3.....................................................................................219 15.....................................221 ..2........ Jak zrobić spisy tabel............159 6................ Wykresy ................... Szablon pracy ....................... Lista punktowana (punktory).....................................................127 7............. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? ...... Granice tekstu ........121 4..... Wzory matematyczne ................................................................................................................................178 8............ Tabele ....154 5.....................227 1...........................229 V........ Strona tytułowa .........................................................................................................117 1.............................................................................................1........... Wypunktowanie i numerowanie ...116 2........................................ Scalanie pracy .......167 7............................................178 9.... Ocena pracy i jej obrona ....................................................................................................? .......................................117 3..................209 13.............. czyli jak wstawić paragraf..... Formatujemy style .......................... Obrona pracy............ Lista wielopoziomowa — dla cierpliwych .... Ustawienia podstawowe ..........2........................173 Jak wstawiać przypisy? .............................231 15...........167 1......................... Symbole. Lista numerowana (numerowanie) ............162 7.2.................3........................................................................................... Ocena pracy .................... Zaczynamy wpisywać tekst.............206 12............... Bibliografia ....................................219 IV............................................................ Skróty klawiaturowe przydatne podczas pisania pracy ....................................182 10............................................. Schematy i rysunki ............................................................214 14........115 1............... Pasek narzędzi: Szybki dostęp .....1.......................... ilustracji itp..................................................1.........................1.......171 7........................... Jak zrobić spis treści? ...............................................................

co 5 . Warto to zrobić samodzielnie. oraz pewność. co pod Twoim nazwiskiem na zawsze pozostanie w archiwum uczelnianym. refleksjami na temat niewystarczających kontaktów z promotorami. zapewne jesteś studentem którejś z licznych uczelni i stajesz teraz przed zadaniem napisania pracy dyplomowej. licencjackiej lub magisterskiej. trudnościami napotkanymi w trakcie pisania. Często dzielili się ze mną swymi obawami dotyczącymi wartości pracy. które poprowadzą Cię krok po kroku od wyboru seminarium do obrony pracy:  dowiesz się. gdyby ktoś kiedyś powiedział im. że nigdy nie będziesz wstydził się tego.Wstęp Drogi Czytelniku. która przyda się na obronie. W niniejszej publikacji znajdziesz wskazówki. jak świadomie wybrać promotora i temat  poradzisz sobie z tworzeniem i kompletowaniem notatek  przygotujesz sensowny plan  napiszesz pracę  nadasz jej profesjonalny wygląd. Poradnik powstał na bazie wieloletnich kontaktów z przyszłymi licencjatami i magistrami. bo zdobędziesz wiedzę. Wielu błędów mogliby uniknąć.

sądząc niesłusznie. . Jest to już drugie wydanie poradnika. a książkę można mieć pod ręką na każdym etapie powstawania pracy. jednak może być dobrym uzupełnieniem jego słów. różniącej się znacznie od poprzednich. że pytanie „jak?” będzie zbyt banalne. Na seminarium obawiali zapytać. Ten poradnik na pewno nie zastąpi promotora. zwłaszcza że z promotorem ma się kontakt raz na jakiś czas. aby stworzyć pracę poprawną merytorycznie i formalnie. uzupełnione o nowe źródła i dostosowane do Worda w wersji 2007.Alicja Kaszyńska zrobić.

której dotyczyć będzie praca. narzekali na promotora. Jeżeli głównym celem studiów jest zdobycie dyplomu i pewnej ogólnej wiedzy z danej dziedziny. a w dalszej kolejności promotora (jeśli będzie miał wybór). a temat pracy jest w zasadzie obojętny. Jednak na każdym kierunku studiów jest to grupa stosunkowo nieliczna. Podejmujemy decyzje 1. Najczę7 . A temat? Cóż… Na pewno będzie związany z kierunkiem studiów. Tacy studenci przeważnie już od pierwszego lub drugiego roku studiów wiedzą. a na studia poszedł.I. Jeżeli ktoś ma zainteresowania naukowe. najpierw trzeba się rozejrzeć wśród promotorów. najpierw wybiera przedmiot badań (lub nawet bardzo konkretny temat pracy). Promotor Wybór promotora to transakcja wiązana. by poznać dogłębnie ukochaną dziedzinę wiedzy. Wielokrotnie spotykałam się ze studentami. Należy wybrać najlepszego (jak to zrobić — rady poniżej). którzy kończąc pisanie pracy magisterskiej. ponieważ jednocześnie decydujemy się na dziedzinę. Co jest ważniejsze: promotor czy temat? To zależy. o czym będą pisać. Niekiedy nawet mają w głowie cały zarys pracy. aby łatwo dać sobie radę z przedmiotem i pracą dyplomową.

którym zależy. Nigdy nie wiadomo. że u tego czy tamtego profesora łatwo pisać. czy raczej prosto do kosza na śmieci. co napisaliśmy. Prace zostają przecież w archiwum. aby praca pisana przez nas na zakończenie studiów była dobra i — niejako — obroniła się sama. nie ustalił jej planu. nie podpowiedział bibliografii. którzy w momencie wyboru opiekuna pracy sugerują się opinią. zawsze będziemy mogli być dumni z tego. następnym razem całkowicie go skrytykują i każą pisać od początku. Są też promotorzy. czy to. a nawet że nie interesowała go treść poszczególnych rozdziałów i student do samej obrony nie wiedział. wszystko przyjmuje i daje się wyciągnąć na piwo. żeby udowodnić nasz geniusz. którzy uważnie przeglądają kolejne rozdziały. Co ważniejsze. wskazują na istniejące niedoróbki. Pisząc taką pracę. Na ogół skrzętnie omijani są ci. O co możemy zapytać byłych magistrantów w sprawie promotora? 8 .Alicja Kaszyńska ściej powtarzające się zastrzeżenia dotyczyły tego. ale zyskujemy prawie stuprocentową pewność. Raz więc stwierdzą. kto i kiedy wyciągnie tę naszą. Częściowo jednak jest to wina samych studentów. którzy co rusz zmieniają swoje wymagania i zupełnie nie pamiętają. a częściej naszą głupotę albo — nie daj Boże — plagiat. Warto więc przeprowadzić swoiste badanie opinii publicznej wśród niedawnych absolwentów. nadaje się na pracę dyplomową lub magisterską. że dany rozdział jest dobry. każą jeszcze coś doczytać i dopisać. że obrona będzie tylko formalnością. że dany fragment już kiedyś czytali. nie każe poprawiać. więcej wysiłku wkładamy w jej powstanie. co „spłodził”. A to właśnie są ludzie. bo się nie „czepia”. że promotor nie pomagał w pisaniu pracy.

promotor ma nas doprowadzić do dyplomu. Jednak jest to wyrażenie bardzo pojemne i… złudne. których mogą dotyczyć pytania)? Dopiero znając odpowiedź na te pytania. Podejmujemy decyzje  Czy prowadził rzetelnie seminaria magisterskie (i nie wykorzystywał każdego pretekstu. Jedno łączy się z drugim. w zasadzie jest rzeczą drugorzędną. jak przygotować się do obrony pracy (może np. Na piwo lepiej iść z kolegami. Uwagi te oczywiście znowu nie dotyczą tych. możemy wybrać promotora świadomie. a nie do pubu. których zainteresowania są sprecyzowane. aby uniknąć zajęć)?  Czy można go było zastać na konsultacjach. Niekiedy temat jest zwyczajnie przydzielony przez promotora i student nie ma żadnego wpływu na jego formę i za9 . że dobrze byłoby. gdyby to był temat ciekawy. których harmonogram sam podał wcześniej?  Czy poprawiał kolejne fragmenty w terminie?  Czy rzeczywiście czytał teksty?  Czy jego uwagi pomagały w pisaniu pracy?  Czy powiedział. 2. Wybierz sobie temat To. jak praca powinna wyglądać?  Czy dał wskazówki. Następnym problemem jest wybór tematu i typu pracy. określił zagadnienia. jaki obierzemy temat.I. Pewnie. Dla większości jednak celem pracy dyplomowej jest po prostu konieczność spełnienia tego wymogu na zakończenie studiów. a temat pracy zgodny z dokonaniami naukowymi.

Trzeba też zajrzeć do biblioteki wydziałowej i uczelnianej i sprawdzić. w innym przypadku trzeba będzie korzystać z tłumacza. czy potrzebne pozycje będą dostępne tylko na miejscu. a o materiały trudno. zwłaszcza we wczesnej fazie pisania pracy. inaczej korzystanie ze źródeł i literatury przedmiotu wymagać będzie wielu kosztownych wyjazdów oraz długotrwałego przesiadywania w czytelni. warto przejść się do biblioteki w swoim mieście. co zwiększy koszty i pochłonie mnóstwo czasu  powinien opierać się na łatwo dostępnej literaturze (warunek ważny zwłaszcza dla studentów zaocznych. które sugerował promotor. poszukać dostępnej literatury. warto spróbować go zmienić. Czasem promotor pozwala na samodzielny wybór tematu. czy można je wypożyczyć i na jak długo lub czy za niezbyt wygórowaną cenę będzie je można skserować (jeśli w ogóle będzie to możliwe). Jeżeli studiujemy zaocznie. co nieraz się udaje. że temat został przydzielony przez promotora albo nieopatrznie przez nas wybrany. Proponuję więc. Aby go dobrze sformułować. dać sobie trochę czasu na wybór tematu spośród tych. żeby łatwo można było ustalić jego zakres i plan  powinien być zrozumiały. należy zwrócić uwagę na to. Jeżeli mamy jakąś możliwość wyboru. możemy skorzystać z tytułów 10 . aby temat miał kilka ważnych cech:  powinien mieć wiarygodną bibliografię w języku polskim. Jeżeli już się zdarzy. a nie zawsze jest to możliwe i nie każdy to lubi)  powinien być sformułowany w taki sposób.Alicja Kaszyńska kres. jeżeli tylko jest taka możliwość.

:  Antypolska działalność Stefana Bandery (do 1944 roku)  Tuchola i komturstwo tucholskie w XIV wieku  Stosunek Saksonii do powstania kościuszkowskiego w świetle relacji dyplomatycznych saskiego charge d’affaires Jana Jakuba Patza  Drogi awansu społecznego mieszczanina w Małopolsce w XVII wieku  Ekspansja wikińska na zachód w strefie północnego Atlantyku (Islandia. Wszystko zależy od specjalności promotora i jego zainteresowań badawczych. Ameryka Północna) w świetle źródeł archeologicznych. Realizowane będą wtedy podobnie: analiza źródeł plus wiedza z opracowań: 11 . Mogą one dotyczyć postaci lub problemów. Niekiedy wydają się dość dalekie od kierunku studiów przyszłego absolwenta. Tematy historyczne są to zazwyczaj tematy opisowe. Podejmujemy decyzje prac (podkreślam: tylko z tytułów!). Na przykład na temat Podstawy prawne ochrony bobra i skutki liczebnego wzrostu populacji pisano w instytucie prawa i administracji jednej z uczelni. Grenlandia. Poniżej podaję przykłady tematów prac dyplomowych z różnych dziedzin.I. Tematy historyczne mogą pojawiać się również na różnych kierunkach. należących do szeroko rozumianej humanistyki. ale równie dobrze praca ta mogłaby powstać na wydziale ochrony środowiska lub biologii. np. np. na pedagogice lub stosunkach międzynarodowych. które ktoś kiedyś napisał i obronił. tworzone na podstawie analizy materiałów źródłowych i stanu dotychczasowych badań.

Każda z poniższych prac została napisana według tego samego schematu:  Wpływ rozwiązywania problemów na osiągnięcia szkolne uczniów z matematyki w klasie trzeciej  Związki literatury dziecięcej ze wzbogacaniem wiedzy przyrodniczo-ekologicznej dzieci przedszkolnych  Zainteresowania kolekcjonerskie dzieci i młodzieży  Prawa dziecka i ich przestrzeganie w rodzinie  Zabawy tematyczne szansą wspomagania rozwoju psychospołecznego dzieci przedszkolnych  Rozwijanie umiejętności odbioru ilustracji do książki literackiej dla dzieci w pracy z uczniami klasy drugiej  Kompetencje zawodowe nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej  Kompozycja postaci człowieka w tematyce prac plastycznych dzieci 6-letnich  Przestępstwo znęcania się nad członkiem rodziny (z uwzględnieniem badań praktyki na terenie Tucholi w latach 1995–1997). Podobne prace. częste są na socjologii i resocjalizacji. bo oparte na badaniach ankietowych. Na pedagogice najczęściej jednak spotykamy się z tematami badawczymi. Oto przykłady: 12 .Alicja Kaszyńska  Stosunki rodziny i szkoły w momencie przełomu ustrojowego w Polsce (lata 1988–1991). Studium pedagogiczno-historyczne  Próby osądzenia zbrodni reżimu wojskowego w Chile przez społeczność krajową i międzynarodową w latach 1973–2007.

alkoholu i narkotyków  Resocjalizacja przez pracę osób pozbawionych wolności  Środowisko rodzinne a przestępczość nieletnich. ale w czasach gospodarki rynkowej przedsiębiorstwa nie bardzo chcą udostępniać dane biznesowe. 13 . Kiedyś nie było z tym problemu. i to nie tylko te dotyczące wielkości sprzedaży oraz strategii marketingowych. opisują strategie sprzedaży. ale jakiekolwiek informacje. np. Temat tego typu jest prosty do napisania pod jednym warunkiem: najpierw należy się upewnić. Są też tematy bardziej ogólne. systemy organizacyjne itp. że uzyskamy w wybranym zakładzie materiały. które są niezbędne do napisania takiej pracy.:  Kontrakt psychologiczny w organizacji i konsekwencje jego naruszenia. Podejmujemy decyzje  Postawy młodzieży licealnej Iławy wobec uzależnień od nikotyny.I. Tematy typowe dla zarządzania i marketingu są związane zazwyczaj z analizą przedsiębiorstwa. jego problemów marketingowych. Przykłady tematów tego typu to:  Wybrane problemy marketingowe w przemyśle cukrowniczym na przykładzie Cukrowni Nakło SA  Plan marketingowy na przykładzie WKS Mostostal SA w Chojnicach  Sprawność kierowania przedsiębiorstwem na przykładzie DAEWOO Towarzystwa Ubezpieczeniowego SA. a bez takich danych nie uda się stworzyć właściwie niczego poza czysto teoretycznymi dywagacjami wypisanymi z podręczników do marketingu. Tym bardziej nie chcą mówić o problemach produkcji i sprzedaży.

Natomiast dla urzędników studiujących zaocznie prostsze do opracowania i napisania będą tematy typu:  Wpływ budżetu na rozwój miasta Chojnice w latach 1998–2000  Podatki i opłaty lokalne pobierane samodzielnie przez organy gminy na przykładzie gminy Nakło n. opierają się na teorii i są łatwiejsze dla studentów dziennych. choć żmudne (jak całe studia). ustawami czy rozporządzeniami. Prace takie.  Ocena budżetu jednostki samorządu terytorialnego w latach 2005–2008 na podstawie gminy Bydgoszcz  Należności postępowania administracyjnego  Działalność lokacyjna otwartych funduszy emerytalnych  Funkcjonowanie samorządu gminnego w Kęsowie w latach 2002–2005. Prace pisane na filologii polskiej przykładowo mogą nosić takie tytuły:  Imiennictwo braci zakonnych ze Zgromadzenia Braci Mniejszych Kapucynów w Bydgoszczy 14 . jak:  Izby lekarskie  Istota podziału administracyjnego III Rzeczypospolitej  Przestępstwo zgwałcenia jako zamach na wolność seksualną w świetle polskiego prawa karnego  Reglamentacja wykonywania zawodu radcy prawnego.Alicja Kaszyńska Proste do napisania. są prace związane z prawem i administracją. którzy niewiele mieli do czynienia w praktyce z urzędowymi dokumentami. Tu też wszystko zależy od dostępu do dokumentów i odpowiednich aktów prawnych. Not.

trzeba będzie spędzić trochę czasu w archiwum. np. praca ta została napisana na zakończenie studiów na kierunku wychowanie przedszkolne!).). Zwykle jednak promotor czuwa nad tym. można pisać prace będące np.I. analizą różnych aspektów dzia15 . Przy czym trzeba pamiętać. nazwisk występujących na danym obszarze kraju itp. Podejmujemy decyzje  Symbolika w powieściach „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej i „Ludzie Bezdomni” Stefana Żeromskiego  Wilno w literaturze romantycznej. że w przypadku pracy przypominającej tematem pierwszy z powyższych przykładów (takie prace dotyczą nieraz nazewnictwa miejscowego. Przykłady prac z ochrony środowiska:  Zagadnienie regulacji stanu zwierzyny łownej na obszarze parku narodowego „Bory Tucholskie”  Możliwości rozwoju agroturystyki na terenie gminy Lubiewo (o dziwo.:  Sprawność lekkoatletyczna dziewcząt i chłopców w wieku 11 lat szkół podstawowych miasta Tucholi  Efektywność walki sportowej na przykładzie I‑ligowego zespołu PEKAES Pruszków w sezonie pucharowym 1997/98  Psychologiczno-socjologiczno-pedagogiczne aspekty warunkujące skuteczność rzutową i efektywność gry w ataku Doroty Malczewskiej na mistrzostwach świata we Francji w 2007 roku. aby źródło badań nad tekstem było dla studenta dostępne. Na wychowaniu fizycznym można pisać prace oparte na badaniach. Kończąc ten kierunek. małymi monografiami klubów.

I jeszcze jeden przykład. Tym razem pracy obronionej na fizjoterapii:  Godność pacjenta. „Łaska a wolna wola”  Koncepcja rodziny w polskim czasopiśmie kobiecym „Przyjaciółka” w latach 1994–1995. „Duch a litera”. ani zakresu. bo jak wynika z mojego doświadczenia.”. Problem przedmiotowego traktowania pacjenta przez fizjoterapeutę. W zasadzie o pracach katechetycznych wspominam tu tylko dla porządku.: Jeżeli promotor nie ma racji. a nawet prace z dziedziny fizjologii. kończący tego typu studia są starannie prowadzeni przez promotorów i nie miewają dylematów ani dotyczących tematu pracy. prace przyczynkarskie z socjologii sportu i wychowania fizycznego. więc wiadomo. Punkt 2.: Promotor ma zawsze rację. doktorzy — bardzo skrupulatnie sprawdzają kolejne redakcje rozdziałów. biochemii i higieny sportu. Przykłady tematów prac katechetycznych:  Trynitarny wymiar sakramentu chrztu świętego w nauczaniu Soboru Watykańskiego II  Zagadnienie łaski bożej w augustyńskich pismach antypelagiańskich: „Dzieje procesu Pelagiusza”. Próba teologicznej oceny 16 . posługując się sparafrazowaną zasadą: „Punkt 1. Zazwyczaj księża — profesorowie. jak pisać i co potem poprawić. ani sposobu pisania.Alicja Kaszyńska łalności sportowej konkretnych zawodników (przykład trzeci) lub omawiające problemy kultury fizycznej w literaturze różnych epok. patrz punkt 1.

monografie. Jeden z farmaceutów. że ich wyniki mogą być tylko impulsem do dalszych badań). prace dyplomowe wszelkiego typu powinny przypominać prace naukowe. Podejmujemy decyzje  Wspólnototwórczy charakter Eucharystii według Katechizmu Kościoła katolickiego. których mogą dotyczyć prace dyplomowe i magisterskie. wykorzystał swoje doświadczenie zawodowe. najczęściej jednak badania są prowadzone na tak małej populacji. Jeśli się pracowało poza granicami kraju. magisterskie) na dwa typy:  p r a c e o p i s o w e na podstawie literatury przedmiotu lub źródeł i literatury przedmiotu (częste w naukach humanistycznych). przyczynki. aby w pracy dyplomowej przedstawić skandynawski model aptek i dystrybucji leków. 3. 17 . Prace takie często nie tyle odkrywają prawidłowości rządzące zjawiskami. który pracował w Skandynawii. Ogólnie mówiąc. uzupełniają i uogólniają wiedzę już istniejącą  p r a c e b a d a w c z e (powszechna nazwa. Zazwyczaj dzieli się prace dyplomowe (licencjackie. Inny — pracujący jako akordeonista w Finlandii — pisał o muzyce akordeonowej w tym kraju.I. Były to naprawdę ciekawe prace. Oczywiście podane przykłady nie wyczerpują wszystkich zagadnień. Mogą nimi być: rozprawy. artykuły naukowe. ile porządkują. chociaż wcale nie muszą być odkrywcze. warto to teraz wykorzystać. Jaki typ pracy wybrać? Istnieje sporo literatury na ten temat.

a piąty stanowią prace badawcze. Prace opisowe będą łatwiejsze do napisania dla typowego humanisty. 18 .Alicja Kaszyńska Obydwa typy prac mają wykazać. Dla kogoś. przy czym cztery z nich to prace nazwane wcześniej opisowymi. przyczynki. łatwiejsze do napisania są prace badawcze. Zakończenie stanowić będą wnioski wysnute z tej analizy. kto nie ma awersji do matematyki (a dokładniej — statystyki na bardzo. bojącego się nawet prostej arytmetyki. Typ 2 — zagadnienia na tle ogólnym. To pozwoli wykorzystywać przeczytane publikacje. Samodzielnie też trzeba z kolejnych tekstów wysnuwać wnioski i starać się zmyślnie całość zakończyć. ale to bardzo podstawowym poziomie). następnie podaje i definiuje przyjęte metody i wskaźniki badawcze. Prace opisowe: Typ 1 — od ogółu do szczegółu. by nie narazić się na zarzut plagiatu. analizy przyczyn i skutków wymagają szerokiej wiedzy fachowej. Typ 3 — praca wynikowa. opierając się na literaturze przedmiotu i (jeżeli to praca badawcza) wynikach badań własnych. W dalszej kolejności przedstawia się wyniki badań i przeprowadza ich analizę. przejrzenia sporej liczby pozycji książkowych oraz dużej wprawy w pisaniu. Prace dyplomowe i magisterskie można podzielić na pięć bardziej szczegółowych typów. ale… monografie. Zazwyczaj mają one dość schematyczną budowę. że student myśli. ale ich nie przepisywać. potrafi logicznie rozwinąć temat i wyciągnąć wnioski. Rozpoczyna się je od omówienia dotychczasowego stanu badań.

3. Podejmujemy decyzje Typ 4 — praca mieszana. rozwój dziedziny nauki. Rozwinięcie polega na wnikaniu w głąb tematu. Jak w każdej znajduje się tu wstęp i zakończenie.1. tło epoki.I. Typ I — od ogółu do szczegółu Tego typu pracę można zobrazować następująco: Na powyższym schemacie wyraźnie widoczny jest układ takiej pracy. czyli najpierw przedstawione zostają sprawy najbardziej ogólne (np. dotychczasowy do19 . Typ 5 — praca badawcza.

Oto przykłady:  Witalizm w skamandryckim okresie twórczości Juliana Tuwima Plan pracy: Wstęp Rozdział I. rodzaje opłat i kosztów postępowania) Rozdział II. Prace te omawiają często motywy (lub wybrany motyw). Wiese. Dwudziestolecie międzywojenne w literaturze — tło epoki Rozdział II. Należności postępowania administracyjnego Plan pracy: Wstęp Rozdział I. następnie poprzez kolejne przybliżanie i zawężanie treści przechodzi się do omówienia tematu zawartego w tytule pracy.). badacza.Alicja Kaszyńska robek nauki dotyczący zakresu pracy itp. historyka itp. Witalizm w skamandryckim okresie twórczości Juliana Tuwima Zakończenie  B. Skamandrycki model poezji Rozdział III. Należności postępowania administracyjnego 20 . funkcje. Zagadnienia ogólne (pojęcie postępowania administracyjnego oraz pojęcie. Julian Tuwim jako przedstawiciel skamandrytów Rozdział IV. tematykę lub aspekty twórczości jakiegoś pisarza.

Kolejne rozdziały omawiają istotne. które przedstawione jest podobnie jak w omówionym już typie I prac. 21 .2. Wpływ należności postępowania na kształtowanie budżetu gminy Zakończenie 3. Typ II — jedno zagadnienie na tle ogółu W tego typu pracach rozdział pierwszy stanowi najczęściej coś w rodzaju tła do tematu.I. Oczywiście i tu liczba rozdziałów zależy od tematu oraz ustalonego z promotorem zakresu pracy. Podejmujemy decyzje Rozdział III. wiążące się ściśle z tematem zagadnienia wzmiankowane w rozdziale I.

Charakterystyka otwartych funduszy emerytalnych Rozdział III. Reglamentacja wykonywania zawodu radcy prawnego Rozdział III. Sposób wykonywania zawodu radcy prawnego Zakończenie  M. Wiadomości ogólne dotyczące podatków i opłat lokalnych 22 . Reforma polskiego systemu emerytalnego Rozdział II. Stachowicz. Podatki i opłaty lokalne pobierane samodzielnie przez organy gminy na przykładzie gminy Nakło n. Not. Reglamentacja wykonywania zawodu radcy prawnego Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Historia zawodu i samorządu radców prawnych Rozdział II. Polityka lokacyjna otwartych funduszy emerytalnych Zakończenie  K. Działalność lokacyjna otwartych funduszy emerytalnych Plan pracy: Wprowadzenie Rozdział I. Przybylińska.Alicja Kaszyńska Oto przykłady planów takich prac:  H. Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Chromniak.

Analiza imion Podsumowanie pracy  A. Imiennictwo braci zakonnych ze Zgromadzenia Braci Mniejszych Kapucynów w Bydgoszczy Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Słownik imion Rozdział III. Charakterystyka poszczególnych opłat występujących w gminie — na podstawie gminy Nakło n. Symbolika w powieściach: „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej i „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego 23 . Miejsce Tucholi w podziałach politycznych Pomorza Gdańskiego Rozdział III. Not. Podejmujemy decyzje Rozdział II. Not. Miasto i zamek Zakończenie  E. Tuchola i komturstwo tucholskie w XIV wieku Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Rozdział III. Gągoł. Komturstwo tucholskie w XIV wieku Rozdział IV.I. Grzelka. Porożynska-Szczupak. Zakończenie  K. Początki i położenie miasta Tucholi Rozdział II. Charakterystyka poszczególnych podatków występujących w gminie — na podstawie gminy Nakło n. Historia zakonu kapucynów Rozdział II.

Symbolika w powieści „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej Rozdział III. Istota kontraktu psychologicznego Rozdział II. Zawieranie kontraktu psychologicznego w pracy Rozdział III. przynależność jurysdykcyjna i kanonicza) Rozdział III. Kaszyńska. Parafia katolicka pod wezwaniem Chrystusa Króla w Zapceniu (1975–1997) Plan pracy: Rozdział I. Pracownik a kontrakt psychologiczny 24 . Stoltman. Kontrakt psychologiczny w organizacji i konsekwencje jego naruszenia Plan pracy: Wstęp Rozdział I. najważniejsze wydarzenia. wyposażenie) Rozdział IV. architektura. Symbolika w powieści „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego Zakończenie  M.Alicja Kaszyńska Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Duszpasterstwo (sakramentalne i pozasakramentalne) Rozdział V. Rys historyczny (powstanie. Położenie parafii Chrystusa Króla (granice. kolejni proboszczowie) Rozdział II. Kościół pw. Charakterystyka pojęć: symbol i symbolika Rozdział II. Chrystusa Króla (historia budynku. Szkolnictwo i katechizacja Zakończenie  A.

I. W tego typu pracach zakończenie powinno mieć w nazwie „wnioski”. ale zawsze nawiązują do tematu i połączone są ze sobą we wnioskach stanowiących podsumowanie pracy.3. Typ III — praca wynikowa W tym typie pracy nie ma na ogół czegoś. 25 . Teoretycznie z każdego z nich powinno wynikać następne i te rozważania powinny być prowadzone aż do wniosków. Podejmujemy decyzje Rozdział IV. co moglibyśmy nazwać tłem w znaczeniu użytym powyżej. Pracodawca a kontrakt psychologiczny Zakończenie 3. Widoczne jest przechodzenie od zagadnienia do zagadnienia. Praktycznie jednak kolejno omawiane aspekty nie zawsze wynikają jeden z drugiego.

Wybrane problemy marketingowe w przemyśle cukrowniczym na przykładzie Cukrowni Nakło SA Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Rynek cukru — stan i perspektywy Rozdział IV. Wpływ budżetu na rozwój miasta Chojnice w latach 1998–2000 Plan pracy: Wstęp 26 . Pojęcie i funkcja marketingu w przedsiębiorstwie Rozdział II. Marketing mix w przedsiębiorstwie Zakończenie i wnioski  K. Kalota. Kłosińska. Plan marketingowy na przykładzie WKS Mostostal SA w Chojnicach Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Analiza szans rynkowych przedsiębiorstwa Rozdział III. Uwarunkowania realizacji planu marketingowego Rozdział III. Kaszyński. Rola planu marketingowego w strategii rozwoju firmy Rozdział II. Ocena planu marketingowego Mostostal SA Chojnice w stosunku do potrzeb przystosowania się przedsiębiorstw do funkcjonowania na zasadach gospodarki rynkowej Zakończenie i wnioski  K.Alicja Kaszyńska Poniżej zamieszczam przykłady prac tego typu:  M.

I. Charakterystyka dokumentów normujących reformę samorządowo-administracyjną (ustawa o samorządzie województwa. Charakterystyka miasta Chojnice Rozdział II. Zasady i formy przeciwdziałania bezrobociu oraz łagodzenia jego skutków w gminie Kamień Krajeński w latach 1995–1999 Plan pracy: Wstęp 27 . ustawa o samorządzie powiatu.) Zakończenie i wnioski  B. Wnioski z analizy budżetów miasta Chojnice na rok 1998. Istota współczesnych podziałów administracyjnych (typologia i znaczenie dla współczesnego państwa) Rozdział II. Wiese. Łącka. Gospodarka budżetowa Rozdział III. Realizacja budżetu miasta Chojnice w latach 1998–2000 Rozdział IV. Istota podziału administracyjnego III Rzeczypospolitej Plan pracy: Wstęp Rozdział I. 2001 Zakończenie i wnioski  A. ustawa o samorządzie terytorialnym) Rozdział III. Podstawowe rozwiązania organizacyjno-prawne kreujące współczesny podział administracyjny Polski (ustawa o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa. 2000. ustawa o administracji rządowej w województwie. charakterystyka struktury po 1 stycznia 1999 r. Podejmujemy decyzje Rozdział I.

Pojęcia seksualności. Paczkowska-Frey. Przestępstwo zgwałcenia jako zamach na wolność seksualną w świetle polskiego prawa karnego Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Charakterystyka miasta i gminy Kamień Krajeński Rozdział III. Bóbr europejski — Castor fiber Rozdział II. Rola ofiary w przestępstwie zgwałcenia Zakończenie i wnioski  J. Narzędzia aktywnego oddziaływania na rynek pracy Zakończenie i wnioski  K.Alicja Kaszyńska Rozdział I. Analiza ustawowych znamion przestępstwa zgwałcenia w nowym kodeksie karnym Rozdział IV. Rodowód i kształtowanie się prawa karnego chroniącego wolność seksualną Rozdział III. Postawy prawne ochrony bobra i skutki liczebnego wzrostu populacji Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Prawne podstawy ochrony 28 . popędu seksualnego oraz agresji z punktu widzenia seksuologii Rozdział II. Bezrobocie — istotny element ustroju społeczno-gospodarczego Rozdział II. Charakterystyka sprawców przestępstwa zgwałcenia oraz stosowane wobec nich postępowanie terapeutyczne Rozdział V. Leszczyński.

Wynika to z rozmaitych przyczyn.4. Typ IV — praca mieszana Pozostałe prace mają budowę złożoną z elementów różnych typów prac opisowych. omówienia dwóch różnych zagadnień. Stosunki polsko-ukraińskie w latach 1917– –1939 Rozdział II. Reintrodukcja Rozdział IV. Zamykanie się stanu szlacheckiego Rozdział III. Kornatowski. Niekiedy jest to specyfika pisanej pracy.I. Liber generationis plebeanorum (autor i wartość źródłowa dzieła) Rozdział II. Drogi awansu społecznego mieszczanina w Małopolsce w XVII wieku Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Antypolska działalność Stefana Bandery (do 1944 roku) Plan pracy: Wstęp Rozdział I. które dopiero w kolejnych rozdziałach łączą się w jedno. Przykłady:  R. Działalność Bandery w latach 1909–1936 29 . wymagająca np. Szpaczyński. Podejmujemy decyzje Rozdział III. Sposoby przenikania mieszczan do stanu szlacheckiego w XVII wieku Zakończenie  A. Skutki rozwoju liczebnego populacji bobra Podsumowanie 3.

Mocarstwa europejskie wobec powstania kościuszkowskiego Rozdział III. Charakterystyka relacji dyplomatycznych przedstawiciela Saksonii. Osobno wtedy opisujemy pojęcia związane 30 .Alicja Kaszyńska Rozdział III. Typ V — praca badawcza Prace badawcze (mówimy o badaniach typu socjologicznego. Wieczorek. Prace te naśladują badanie naukowe (najczęściej jednak nimi nie są) i mają zbliżone do siebie plany ramowe. którego cechuje umysł logiczny. Stosunek Saksonii do powstania kościuszkowskiego w świetle relacji dyplomaty saskiego chargé d’affaires Jana Jakuba Patza Zakończenie 3. ten rozdział można podzielić na dwa. Pojęcia związane z tematem i stan badań Jeżeli mamy dużo materiału. Ramowy plan pracy badawczej wygląda następująco: Wstęp Rozdział I.5. Sytuacja na Ukrainie przed wkroczeniem wojsk radzieckich w 1944 roku Zakończenie  K. opartych na ankietach) to najłatwiejszy typ pracy dla człowieka. Stosunek Saksonii do powstania kościuszkowskiego w świetle relacji dyplomatycznych saskiego chargé d’affaires Jana Jakuba Patza Plan pracy: Wstęp Rozdział I. chargé d’affaires Jana Jakuba Patza: Z okien ambasady saskiej Rozdział II.

2. Przykład zawartości rozdziału drugiego: 2. osobno stan dotychczasowych badań w danej dziedzinie. Rozdział II. Podejmujemy decyzje z tematem (można cytować i omówić definicje. 31 . bo pomogą nam po pierwsze przygotować ankietę. dodać też coś o ich autorach).1. Problemy szczegółowe są ważne.I. Najczęściej wyróżniamy problem główny oraz problemy szczegółowe. po co je robimy. a powołują się na jedną. Założenia metodologiczne badań własnych Metody. lub grupa ludzi. Cel badań będzie odpowiedzią na pytanie. a po drugie dzięki nim będziemy mogli logicznie poprowadzić analizę i łatwo wyciągniemy wnioski. ale mimo że definiują je różni teoretycy. Problemy badawcze Tu przytaczamy definicję (najlepiej kilka) problemu oraz formułujemy problemy dla naszej pracy. Przedmiot badań to zagadnienie. a to najczęściej wynika z tematu pracy. której dotyczy pisana praca. techniki i narzędzia badawcze zależą w jakimś stopniu od dziedziny nauki. które nas zainteresowało. której zamierzamy się przyjrzeć poprzez przeprowadzone badania. którą uważają za najlepszą (albo którą promotor uważa za najlepszą) i na niej opierają dalsze wywody. 2. są do siebie dość podobne. Na ogół studenci wypisują kilka definicji różnych autorów każdego z tych pojęć. Przedmiot i cel badań W podrozdziale tym podajemy definicje przedmiotu i celu badań oraz określamy je dla tej właśnie pracy.

5 w wersji najprostszej mogą być połączone w jeden. zmienne i wskaźniki W tym rozdziale jeszcze przed przeprowadzeniem badań formułujemy hipotezy. 2.3. Analiza przeprowadzonych badań Zaczyna się najczęściej od analizy środowiska. techniki i narzędzia badawcze Tutaj zawarte są definicje metod. 2.4. 2. czyli przewidywane wyniki badań.5. jak zredagować ten fragment pracy).4. jeżeli w taki sposób zaplanowano badanie (chyba że uwzględniono to już w rozdziale poprzednim. Hipotezy.Alicja Kaszyńska 2. czyli próbujemy przewidzieć. jakie wprowadzimy zmienne i co będzie wskaźnikiem badań. w podrozdziale Organizacja i przebieg badań). techniki i narzędzia badawcze. zatytułowany Metody. Rozdział III. Metody. 2. technik i narzędzi badawczych. technik i narzędzi badawczych zgodnie ze wskazaniami promotora (w dalszej części poradnika znajdują się szczegółowe rady. Wtedy zawiera on tylko przegląd definicji metod. jakie wyniki przyniosą prowadzone badania. Krótko formułuje hipotezy. Zawiera on informacje na temat. w jakim będziemy prowadzić badania. albo od opisu grupy poddanej działaniu jakiegoś czynnika i grupy kontrolnej. ze wskazaniem wykorzystanych w badaniach.3. Organizacja i przebieg badań W rozdziale tym opisujemy otoczenie i środowisko. w którym badania przeprowadzono. 32 . Ustalamy. w jaki sposób je zorganizujemy i jaki będą miały przebieg. oraz organizację i przebieg badań. Rozdziały 2.

Nauczyciel chce wypróbować nową metodę np.). ich wiek.I. Niektórzy autorzy prac. w drugiej (najczęściej wybiera się słabszą grupę) posługuje się badaną metodą. czy nowa metoda była bardziej efektywna od poprzedniej (mierząc wyniki umiejętności uczniów w tym zakresie przed eksperymentem i po nim). która posłużyła nam do przeprowadzenia badań. jeżeli dodamy spis tabel i rysunków (ewentualnie fotografii). Wypełnionych ankiet nie dołączamy. typ szkoły. Pamiętajmy o ustawie o ochronie danych osobowych! 33 . biorąc pod uwagę kolejne zmienne (płeć badanych. wyniki badań umieszczają w paru rozdziałach głównych (patrz plan pracy A. Następne podrozdziały tej części pracy zawierają szczegółową analizę danych pod kątem kolejnych zmiennych. z których każdy będzie omawiał wyniki badań. gdzie wyniki badań znajdują się w rozdziałach V–VIII). pochodzenie społeczne. ale nie zawsze jest to konieczne. W jednej klasie uczy metodą tradycyjną. nie polecam takiego rozdrobnienia. a już w żadnym wypadku nie dołączamy ankiet podpisanych. Teraz wystarczy dopisać wnioski i bibliografię. Kuriaty. Podejmujemy decyzje Ten drugi przypadek często występuje w pedagogice. Potem sprawdza. Oczywiście należy też pamiętać. zamiast tworzyć kilka podrozdziałów. Praca wygląda bardziej profesjonalnie. aby dodać w załączniku kwestionariusz ankiety. nauczania mnożenia. ale jeśli badania nie są rozległe. Ten rozdział również może być podzielony na kilka podrozdziałów. wykonywany zawód itd.

Alkohol 2.1. Problemy badawcze 3. Hipoteza i hipotezy robocze 4. Organizacja i przebieg badań Rozdział IV. Obraz zjawisk patologii społecznej młodzieży na terenie miasta Iława 34 . Kuriata. Metody. Przedmiot i cele badań 2. Nikotyna 2.Alicja Kaszyńska Oto trzy najbardziej typowe przykłady planów prac typu badawczego:  A. Klasyfikacja środków psychoaktywnych i sposoby ich działania 2. Definicja postawy 2. Klasyfikacja postaw Rozdział II. alkoholu i narkotyków Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Definicja uzależnienia 2. Pojęcie postawy społecznej 1. Postawy młodzieży licealnej Iławy wobec uzależnień od nikotyny.3. Charakterystyka badanego środowiska 1. Założenia metodologiczne i organizacja badań 1. techniki i narzędzia badawcze 5. Narkotyki Rozdział III. Społeczno-gospodarcza sytuacja miasta 2. Uzależnienie od środków psychoaktywnych 1.2.

Pierwsze źródła praw dziecka 1. Wpływ grup rówieśniczych na konsumpcję substancji psychoaktywnych Rozdział VII.1.2.4. Prawa dziecka w rodzinie Rozdział II. Prawa dziecka i ich przestrzeganie w rodzinie Wstęp Rozdział I. Deklaracja Praw Dziecka 1. Dziecko jako podmiot ochrony międzynarodowej 1. Idea praw dziecka — ochrona dziecka w świetle aktów prawnych 1. Patologie w rodzinie a postawy młodzieży wobec uzależnień Rozdział VIII.1.1.4. Poziom uzależnień badanej młodzieży Rozdział VI.1. Przestrzeganie praw dziecka w Polsce 1. Postawy młodzieży wobec środków psychoaktywnych i osób uzależnionych Wnioski końcowe  D. Podejmujemy decyzje 3.I. Deklaracja Genewska 1.2. Problematyka i metodologia badań własnych 35 . Główne założenia Konwencji o Prawach Dziecka 1. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka i Pakty Praw Człowieka 1. Stowarzyszenie Abstynentów Regionu Iławskiego 3. Związek Anonimowych Alkoholików Rozdział V. Hass. Stowarzyszenie Abstynentów Regionu Iławskiego i Związek Anonimowych Alkoholików 3.2.3.3.1.1.1.

Przebieg procedury badawczej Rozdział III.2. Przyczyny łamania praw dziecka 3.5.2. tezy i hipotezy 2. Najczęściej łamane prawa dziecka w rodzinie 3. Charakterystyka badanej zbiorowości 2.4. Problemy.2. Rozwój emocjonalny w wieku przedszkolnym 1. Przestrzeganie praw dziecka w rodzinie w świetle badań własnych 3.1.1. Rozwój psychospołeczny dzieci przedszkolnych w świetle literatury przedmiotu 1.2. Skutki łamania praw dziecka Wnioski końcowe Literatura Spis tabel Załącznik  M. Michalak.3.3.1. Rozwój psychospołeczny w młodszym wieku z uwzględnieniem sfery emocjonalnej i społecznej 1.1. Zaburzenia rozwoju emocjonalnego i społecznego dzieci w wieku przedszkolnym 2. Metody i techniki badawcze 2. Objawy i zespoły zaburzeń emocjonalnych 2.Alicja Kaszyńska 2. Objawy zaburzeń społecznych 36 . Zabawy tematyczne szansą wspomagania rozwoju psychospołecznego dzieci przedszkolnych Wstęp Rozdział I.3. Zmienne i ich wskaźniki 2. Rozwój społeczny w wieku przedszkolnym Rozdział II.

Zabawy tematyczne. Style i wzory picia 1. Wyniki eksperymentu pedagogicznego 5.3. Uzależnienie od alkoholu 1. Terapeutyczna funkcja zabawy 3. Metodologia badań własnych 4. Szmaglińska. Fazy uzależnienia od alkoholu 37 .3.3.4. Zmienne i wskaźniki 4. Charakterystyka badanego środowiska Rozdział V. Metody. Graficzne przedstawienie wyników badań Zakończenie  A. ich swoiste cechy oraz rodzaje 3. Analiza wyników badań własnych 5.6. Organizacja i przebieg badań 4. Problematyka spożywania alkoholu w literaturze 1.2.1.2. Sposoby wspomagania rozwoju psychospołecznego poprzez zabawę 3. Szczególna rola zabaw tematycznych dla rozwoju psychospołecznego dzieci w wieku przedszkolnym Rozdział IV. Problemy i hipotezy badawcze 4. Zabawa podstawową formą aktywności dziecka 3.4.I.1.5. Spożywanie alkoholu przez młodzież oraz jego niektóre uwarunkowania Wstęp Rozdział 1.2.1. Podejmujemy decyzje Rozdział III. Rozmiary spożywania alkoholu w Polsce 1.1.2.3. Alkoholizm. Przedmiot i cel badań 4.1. techniki i narzędzia badawcze 4.

3. Problematyka młodzieży w świetle literatury 2.2. techniki i narzędzia badawcze 3. zmienne i wskaźniki 3.1. Podstępne uzależnienie Rozdział 2.2. Założenia metodologiczne badań własnych 3. Metody. Analiza przeprowadzonych badań 4. Młodzież jako kategoria społeczna. Przedmiot i cel badań 3. Hipotezy. bardzo szczegółowa. Charakterystyka okresu adolescencji 2.Alicja Kaszyńska 1.4.1.1.5. Inicjacja alkoholowa oraz czynniki sprzyjające spożywaniu alkoholu przez badaną młodzież 4.4. Ogólna charakterystyka badanych 4.3. Problemy badawcze 3.3. Socjologiczne teorie młodzieży 2.2. Style i wzory spożywania napojów alkoholowych wśród badanej młodzieży 4. Problem spożywania napojów alkoholowych przez młodzież w wybranych badaniach empirycznych Rozdział 3. Wpływ grupy rówieśniczej na spożywanie alkoholu przez badanych uczniów Podsumowanie wyników badań Wnioski i postulaty Przykład zamieszczony poniżej to praca oparta na bardzo szeroko zakrojonych badaniach.5. Je- 38 .2. Środowisko rodzinne a spożywanie alkoholu przez młodzież w świetle badań 4. Organizacja i przebieg badań Rozdział 4.3.

3.1. Jakość karykatur w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 3..1. Podejmujemy decyzje śli mogłabym mieć na nią wpływ. Karykatura jako środek dydaktyczny 2.6. Metody. do wstępu:  M. Cel i zakres pracy 2.I.2. techniki i narzędzia badań 3.3.4.1. czyli uzasadnienie wyboru tematu.1. Role i funkcje podręcznika 1.7. Uzasadnienie wyboru tematu 2. Karykatura w dotychczasowej literaturze przedmiotu polskiej i zagranicznej 1.5. Role i funkcje ilustracji w podręczniku 1.2. Literatura przedmiotu 1.4. Problemy główne i szczegółowe 2. Definicja podręcznika 1. Karykatura w wybranych podręcznikach szkolnych 3. Dzieje karykatury w Europie i w Polsce 1. Częstotliwość występowania karykatur w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 3. Metodyka badań 2. Problematyka karykatur zamieszczonych w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 39 . Definicja karykatury 1.3. Funkcja karykatury w edukacji społecznej i historycznej Wstęp 1. Makulska. przeniosłabym jedynie punkt 2.2.

Dzięki temu osiąga się dwa cele. Przeszukajmy też zbiory internetowe. Wnioski dydaktyczne 5.1. którzy z powodu natłoku zajęć niewiele pomagają. Zyskujemy ogólną wiedzę na zadany temat i listę kolejnych lektur. Tam klasyfikacja księgozbioru jest bardzo szczegółowa. 40 . Zadania dołączone do karykatur w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 4. zwracając uwagę szczególnie na przypisy i bibliografię. do których trzeba zajrzeć. Opisy karykatur zamieszczonych w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 3. Dobre notatki ułatwią pracę Najczęściej nawet ci promotorzy. Wykorzystanie karykatury na lekcji historii przez nauczyciela — analiza ankiet 4.2. po które warto sięgnąć. więc po przejrzeniu określonego działu na pewno dorzucimy do naszej ubogiej na razie bibliografii kilka pozycji.5. Trzeba też zajrzeć do katalogu w bibliotece uczelnianej.3.4. Karykatura w edukacji historycznej i społecznej 4. Analiza lekcji z wykorzystaniem karykatury 4. Synteza pracy 5.Alicja Kaszyńska 3. Zakończenie 5. Umiejętność analizy karykatury przez młodzież szkolną — wyniki badań 5.1. rzucą chociaż dwa. aby w ogóle zabrać się do pracy.4.2. trzy najważniejsze tytuły publikacji. Uczeń a karykatura — analiza ankiet uczniowskich 4. Postulaty badawcze 4. Dobrze jest je przynajmniej przekartkować.3.

że do wiedzy podanej na stronach www należy podchodzić z dużym krytycyzmem. Na biurku i w jego okolicach miejsca jest zdecydowanie więcej. że nieodżałowany Władysław Kopaliński przez całe życie korzystał wyłącznie z fiszek i udało mu się napisać nie jedną pracę. wiele obszernych książek. notatki należy robić tak. Najlepiej niektóre z nich przeciąć na pół. Dobrze zrobione notatki są połową sukcesu i oszczędzają wielokrotnego chodzenia do biblioteki w tej samej sprawie. ale ponieważ nie zawsze poszczególne hasła są poddawane weryfikacji. Jest ona bardzo przydatna. Podejmujemy decyzje pamiętając. nawet piszących swoje prace bezpośrednio na komputerze. uczelni i instytutów badawczych). i to wcale nie tak rzadko. woli korzystać z ręcznie pisanych lub drukowanych notatek.I.1. np. 4. niektóre na cztery części: 41 . nawet na stronach pozornie wiarygodnych. aby można było z nich łatwo skorzystać. bo okno komputera jest zbyt małe. Jak robić notatki? Najprościej rzecz ujmując. a fiszki przechowywać w kartonie po butach (na pewno się nie zgubią). potwierdzenie zawartych tam informacji trzeba znaleźć jeszcze w innych źródłach (najlepiej w wydaniach papierowych lub na stronach podmiotów uznanych za autorytety. Błędy się zdarzają. Większość ludzi. Fiszki przygotowujemy z kartek papieru A4. Proponuję stary sposób — materiały zbierać w formie fiszek. w tym słowników. ale wiele. żeby jednocześnie ogarniać wzrokiem pisany tekst i otworzyć przydatne zapiski. Dotyczy to również popularnej encyklopedii internetowej Wikipedii. Jako dygresję mogę dodać.

to zawsze róbmy tak samo. z której zaczerpnęliśmy cytat. ale to jest kwestia indywidualna.  „Tutaj tekst cytatu […]”. Jeżeli nie zaczynamy cytować fragmentu od początku zdania albo nie kończymy z jego końcem. zaznaczamy to w postaci: (…) lub […].Alicja Kaszyńska Na fiszce umieszczamy adres bibliograficzny książki (będzie potrzebny do zrobienia przypisów i bibliografii) i dodajemy numer strony.  „[…] tutaj tekst cytatu […]”. jeśli zdecydujemy się na […]. Jeśli w cytatach będziemy używać (…). Jeżeli z cytatu wyjęliśmy jakieś fragmenty tekstu. to wszędzie. Wydaje mi się. że lepiej używać formy z nawiasem kwadratowym. 42 . Cytat umieszczamy w cudzysłowie. Przy czym powinno się postępować konsekwentnie. Poniżej umieszczamy cytat lub notatkę z treści. zaznaczamy to w następujący sposób:  „(…) tutaj tekst cytatu”  „Tutaj tekst cytatu (…)”  „(…) tutaj tekst cytatu (…)” Lub:  „[…] tutaj tekst cytatu”.

które mogą się później przydać. na przykład całe imię autora. miejsce i rok wydania.I. w przypisach i bibliografii używać będziemy tylko inicjału imienia. Prawdopodobnie w samym tekście pracy. Może jednak w którymś momencie się okazać. Nie wszystkie te dane spożytkujemy. Fiszki zwykłe Poprawnie zrobiona fiszka będzie wyglądała tak: Jest bardzo ważne. wydawnictwo. wtedy korzystamy z kartki dwa razy większej. Zwykle też nie zamieszczamy nazwy wydawnictwa. Niekiedy treść. żeby umieścić na niej wszystkie informacje. a tylko miejsce i rok wydania. Poniżej przykład tego typu fiszki: 43 . którą chcemy zamieścić. Podejmujemy decyzje 4.czy nadtytułem. tytuł wraz z pod. że nasz promotor akurat sobie tego życzy i będzie jak znalazł.2. przekracza wielkość kartki A6 (¼ A4).

44 .Alicja Kaszyńska Należy teraz tak złożyć tę fiszkę. Ułatwi to porządkowanie i poszukiwanie materiału. żeby łatwo można było odczytać adres bibliograficzny. aby miała wymiary poprzedniej. a jednocześnie tak.

a np. żeby po rozłożeniu materiału. Nie zawsze musimy przepisywać interesujące nas akapity czy rozdziały. nawet jeśli robimy kilka fiszek z jednej publikacji. widzieć wszystkie teksty. Potem będziemy porządkować notatki nie według książek. Jeżeli mamy możliwość zrobienia kserokopii stron. według rozdziałów i adres bibliograficzny przyda się przy robieniu przypisów. który będziemy wykorzystywać w danym rozdziale.I. Na każdej kartce umieszczamy pełny adres bibliograficzny. To jest co prawda marnotrawienie papieru. pamiętajmy. Podejmujemy decyzje Należy zawsze pisać tylko na jednej stronie fiszki. z których będziemy korzystać. które mogą być przydatne. ale spora 45 . żeby zawsze kserować jednostronnie — tylko wtedy odpowiednie fragmenty będziemy mogli wycinać i wklejać lub dopinać do fiszki.

więc można się pokusić o wykonanie fiszek z wykorzystaniem tego sprzętu. Oczywiście możemy i w tym przypadku zrobić odręczne fiszki ze skopiowanych książek. 2. które opisujemy.3. przepisując cytaty na małe karteczki. Poza tym na niewielkiej karteczce zmieści się spory tekst. Na tak zrobionej fiszce najbardziej potrzebny kawałek możemy zaznaczyć markerem. w którym ją umieściliśmy. bo jest to działanie nieetyczne. żeby pozostała w całości. Przygotowujemy szablon do robienia fiszek. musimy pamiętać o spełnieniu kilku warunków: 1. nielegalne. a do tego kosztowne) i chcemy. żeby uzyskać format zbliżony do ¼ A4. Na każdej fiszce dopisujemy nazwę pliku.Alicja Kaszyńska oszczędność czasu. 46 . Zrobione przez nas fiszki z poszczególnych książek wkładamy w osobne koperty. a czas — jak gdzieś wyczytałam — to nie pieniądz. Fiszkę wraz z dołączoną do niej kartką należy złożyć podobnie jak poprzednio. a wszystko umieszczamy we wspomnianym wcześniej kartoniku po butach. Ale to nie ma większego sensu. to nasze życie. Fiszki komputerowe Obecnie wiele osób posługuje się bardzo sprawnie komputerem. 4. Niewielkie literki komputerowe będą znacznie czytelniejsze niż niewielkie literki pisma odręcznego. Dzięki temu przy pisaniu pracy po prostu będzie można skopiować odpowiednie cytaty i nie staniemy przed koniecznością ich ponownego przepisania. Aby komputerowe przygotowanie fiszek przebiegało sprawnie. chyba że skopiowaliśmy całą książkę (nie polecam.

Dobrze by było przygotować fiszki tak. Wszystkie fiszki drukujemy i układamy w sposób podany dla fiszek zrobionych ręcznie. może się nieco różnić od tego. Otwieramy menu pod kolorową ikoną programu (w lewym górnym rogu): N o w y i wybieramy pole: P u s t y d o k u ment. jak napisałam we wstępie. W nazwie pliku umieszczamy początek nazwiska autora i tytułu książki. aby łatwo było zidentyfikować. które pojawia się po otwarciu programu. W jednym pliku umieszczamy notatki. które zobaczysz na rycinach. d o t . co zawiera dokument. 5. aby po ewentualnym wydrukowaniu miały wymiar fiszek robionych ręcznie. więc okno. Podejmujemy decyzje 3. Nazwiemy go: F i s z k a . bo łatwiej będzie się nimi posługiwać. Więcej o tym w rozdziale o przepisywaniu i formatowaniu pracy. 47 . 4. Warto opracować prosty szablon do pisania fiszek. Uwaga! Word 2007 pozwala na dość swobodny układ ikonek. Jak przygotować szablon fiszek komputerowych? W tym wznowieniu poradnika.I. cytaty i spostrzeżenia dotyczące jednej książki. nowością jest użycie Worda 2007 (tu w wersji na Windows XP).

Alicja Kaszyńska Uwaga! Word 2007 pozwala na wybranie formatu pliku. 48 . co aktualnie tworzymy. Obecnie standardowo mają odpowiednio rozszerzenie . Proponuję zatem zawsze wybierać zapis: S z a blon programu Word 97–2003 lub: Dokument programu Word 97–2003 — w zależności od tego.docx i .dotx.dot (szablony).doc (dokumenty) i . W dotychczasowych wersjach pliki Worda miały rozszerzenie . Jest to sporym utrudnieniem. ponieważ n i e z a każdym razem te pliki dają się otwor z y ć w starszych wersjach programu.

Nie należy zmieniać tego ustawienia.7 cm. Możemy to także zrobić. Teraz zmieniamy ustawienia w zakładce: U k ł a d s t r o ny. Większość drukarek akceptuje margines o podanej wyżej szerokości.I. korzystając z menu: O r i e n t a c j a . Zmieniamy ich wymiary z każdej strony na 0. rozszerzenie . automatycznie też pojawi się katalog. bo inaczej część tekstu się nie wydrukuje.dot zostanie temu dokumentowi przyznane automatycznie. to program sam zaproponuje zmianę. Jeśli nie. na którą musimy się zgodzić. Jeśli tak zrobimy. Dokonujemy zmian w sekcji: U s t a w i e n i a s t r o n y . Przy okazji możemy zmienić orientację strony na poziomą. Otwieramy: M a r g i n e s y i wybieramy: M a r g i n e s y n i e s t a n d a r d o w e . 49 . Podejmujemy decyzje Zapisujemy jako: F i s z k a . wybierając typ zapisu: S z a b l o n p r o g r a m u W o r d 9 7 – 2 0 0 3 . żeby pełnił funkcję szablonu. w którym ten plik musi się znaleźć.

Możemy jednak podzielić kolumnę na dwie (dzieląc linią poziomą kartkę na dwie części). Fiszki w kolumnach Dzielimy stronę na kolumny. sugestie i ewentualnie dopisywać jakieś dodatkowe informacje. a nawet cztery fiszki. Dzięki temu na jednej stronie zmieszczą się trzy. 50 .Alicja Kaszyńska Dalej można postępować na dwa sposoby: Sposób I. Będziemy dzięki temu mogli je uzupełniać o uwagi. Z jednej strony możemy zrobić dwie fiszki komputerowe.

Fiszki w tabeli Zamiast dzielić stronę na kolumny. szerokość —14. 51 . Podejmujemy decyzje Uwaga! Jeśli kolejny fragment będziemy chcieli zacząć od nowej kolumny. możesz wstawić tabelę złożoną z dwóch kolumn i dwóch wierszy o wymiarach komórki: wysokość — 9. Wstawianie i formatowanie tabel jest dokładnie opisane w rozdziale trzecim tej książki.7 cm.I. W razie potrzeby możesz połączyć dwie komórki w jedną i wydłużyć fiszkę. Każda komórka to miejsce na jedną fiszkę. korzystajmy z menu: W s t a w .27 cm. polecenie: Z n a k p o d z i a ł u i dalej: K o l u m n y . Sposób II.

są różnej objętości. Warto też utworzyć podkatalog: F i s z k i i tam zapisywać wszystkie pliki z notatkami.Alicja Kaszyńska Oto przykładowo wypisane fiszki: Jak widać. zamiast przepisywać na nowo. ale mieszczą się w polach wyznaczonych szablonem. Na każdej oprócz pełnego adresu bibliograficznego jest nazwa pliku. Dzięki temu podczas pisania pracy będziemy mogli łatwo ją odnaleźć w komputerowych zbiorach i tekst skopiować w odpowiednie miejsce pracy. utwórzmy katalog: P r a c a m a g i s t e r s k a . . Zanim przystąpimy do pracy. Uwaga! Pilnujmy od początku porządku w komputerze. w którym znajdziemy tę fiszkę.

Wiedza o tym. Bibliografię uzupełniajmy na bieżąco i umieszczajmy w osobnym pliku podczas wprowadzania do pracy kolejnych publikacji. Przystępujemy do pisania Zebraliśmy materiały. ale to w żadnym wypadku nie wolno nam użyć cudzych słów bez cudzysłowu. tylko opisujemy go własnymi słowami. mamy komplet fiszek. ale na końcu akapitu wstawiamy przypis.II. Uwaga! W żadnym. jaka powinna być kolejność pisania poszczególnych rozdziałów. z których cytujemy fragmenty lub do których się odnosimy. Jeżeli korzystamy tylko z jakiegoś fragmentu książki i nie cytujemy. nie umieszczamy tego tekstu w cudzysłowie. bo to zwyczajna kradzież. 53 . z pewnością ułatwi nam pracę. czytaj w dalszej części książki). Najpierw tworzymy rozdziały. a dopiero później wstęp i zakończenie. kilka najważniejszych książek i — jeśli to praca badawcza — wypełnione kwestionariusze ankiet (jak je przygotować.

że w czasie przeprowadzania badań i pisania kolejnych rozdziałów dokonujemy zmiany pierwotnego planu. form nieosobowych. „Obserwacje dotyczą…”.. Co powinno znaleźć się we wstępie? 54 . „W pracy postaram się przedstawić…”. 1. Wstęp piszemy na końcu! Jak już wspomniałam. poj. ale nierzadko się zdarza. „W celu przeprowadzenia badań przygotowaliśmy…”. mn. „Zaobserwowaliśmy. „W celu przeprowadzenia badań przygotowałem…”. l. np. wstęp piszemy na końcu pracy. np. „W pracy postaramy się przedstawić…”. poj. że…”. „W celu przeprowadzenia badań przygotowano…” lub „Praca przedstawia…”. „Zaobserwowano. l. 1.. Niekiedy piszący zastanawiają się. Mamy już co prawda temat i plan pracy. Możemy użyć: 1. że…”.Alicja Kaszyńska Pamiętajmy o zachowaniu w całej pracy jednolitej formy czasowników. 3. „W pracy postarano się o przedstawienie…”. która z tych form jest lepsza. l. os. Dość często można spotkać też formę w 1. O wyborze jednej z nich decydują osobiste upodobania promotora. os. os. 1. np. Najbardziej „naukowo” brzmi forma nieosobowa i jest chyba najczęściej stosowana i zwykle niekwestionowana przez promotora. „Zaobserwowałem. więc jakby i gotowy materiał do napisania wstępu. 2. że…”. Najrzadziej można się zetknąć z formą drugą. Powód tego jest prozaiczny.

55 . 1. Wzrasta liczba pijącej i upijającej się młodzieży. a nawet dzieci. psycholodzy i pedagodzy biją na alarm. 2. gdyż wzrasta liczba młodzieży alkoholizującej się i obniża się wiek pijących. Od wieków towarzyszy uroczystościom i spotkaniom towarzyskim. Młodzież pije alkohol. a alkoholizm jest poważnym problemem społecznym o wielu negatywnych konsekwencjach zdrowotnych. Natomiast wiadomo. Pośród wszystkich doraźnych przyjemności związanych z piciem kryją się problemy związane z nadużywaniem alkoholu. Na końcu — zawartość poszczególnych rozdziałów. najczęściej zostają one za zamkniętymi drzwiami domu — znane tylko cierpiącej rodzinie. Stwierdzonym faktem jest zjawisko picia napojów alkoholowych przez nieletnich. 3. bo niejednokrotne. prawnych. naśladuje w tym dorosłych. Oto przykłady typowych wstępów do prac: Wstęp do pracy [Część I] Alkohol należy do otaczającej nas rzeczywistości. że kształt przyszłości zależeć będzie od wzorów zachowań i postaw współczesnej młodzieży. Alkohol stanowi społecznie akceptowany element naszej kultury i obyczajowości. gdyż jest to problem ciągle narastający — rozszerza się zakres i skutki alkoholizmu. Sytuacja ta wymaga tym bardziej uwagi i zdecydowanego przeciwdziałania. Na początku — krótkie odniesienie do ważności tematu i jego równie krótka charakterystyka. Przystępujemy do pisania Zazwyczaj wstęp zajmuje od 1 do 3 stron znormalizowanego maszynopisu i składa się z trzech krótkich części. W środku — przedstawienie celu i zakresu pracy. kulturowych i gospodarczych.II. Socjolodzy.

Alicja Kaszyńska Niebezpieczeństwo alkoholizowania się młodzieży wynika ze szczególnie szkodliwego wpływu alkoholu na młody organizm. adolescencji. Scharakteryzowano okres dojrzewania. Alkohol upośledza i hamuje właściwy dla tej grupy wieku proces rozwoju psychofizycznego. a także w oparciu o literaturę przedmiotu i zebrany materiał empiryczny przedstawienie propozycji działań profilaktycznych. Stanowi głos w dyskusji na temat alkoholizmu i konieczności jego zapobiegania. W rozdziale trzecim omówiono założenia metodologiczne badań własnych. oraz dokonano przeglądu wybranych badań empirycznych dotyczących alkoholizowania się młodzieży. [Część II] Niniejsza praca jest próbą zestawienia istotnych faktów dotyczących tego wszechobecnego w naszym życiu problemu. Powoduje ponadto wyraźnie negatywne skutki. Rozdział pierwszy poświęcony jest rozważaniom teoretycznym nad ogólną problematyką alkoholizmu. W dalszej części pracy poruszono problem młodzieży w ujęciu teorii socjologicznych. mierzone przede wszystkim nasilaniem się postaw i zachowań dewiacyjnych. a także jego fazy. Rozdział ten uzasadnia podjęty temat. Składają się na nią niektóre dotychczasowe dane statystyczne dotyczące spożywania napojów alkoholowych. [Część III] Praca składa się z czterech rozdziałów. Opisano również utrwalony powszechnie obraz alkoholu. Celem przeprowadzonych badań jest opis zjawiska alkoholizowania się młodzieży. jego rozmiarów oraz niektórych uwarunkowań. tzw. 56 . pozytywne lub negatywne reakcje na jego spożywanie w środowisku. Ponadto przedstawiono style i wzory picia oraz problem podstępnego uzależnienia od alkoholu.

Decyzje te są niejednokrotnie obarczone dużym ryzykiem. Aby zminimalizować jego wpływ. Spożywanie alkoholu przez młodzież oraz niektóre jego uwarunkowania.) Wstęp do pracy [Część I] Zarządzanie podmiotem gospodarczym jest ciągłym procesem podejmowania i realizowania różnorodnych decyzji. W tym okresie więziennictwo realizowało swe zadania zgodnie z uregulowaniami Ustawy z dnia 26. [Część II] Przedmiotem niniejszej pracy jest analiza działalności finansowej więziennictwa w latach 1998–2000. czwarta część pracy jest analizą przebiegu badań przeprowadzonych wśród 135 uczniów zespołu szkół zawodowych. które ułatwiają podejmowanie prawidłowych decyzji. wymagającym dopływu różnorodnych informacji z różnych poziomów zarządzania. które podsumowują podjęty przeze mnie temat… (A. że każdy podmiot gospodarczy ma możliwość dostosowania analizy do charakteru swojej działalności i swoich potrzeb. Jednym z ważnych narzędzi. Ostatnia. Pozwala ona bowiem na ocenę złożonych zjawisk i procesów w zarządzanym podmiocie. o finan57 .1998 r. Przystępujemy do pisania przedstawia przedmiot i cel badań.II. techniki i narzędzia badawcze oraz opisuje organizację i przebieg badań. Szczególnie uwzględniono uwarunkowania związane ze środowiskiem rodzinnym. należy mieć zapewniony szybki dostęp do informacji oraz należycie je przetwarzać i oceniać.11. szkolnym oraz rówieśniczym. Szmaglińska. Pracę kończą wnioski i postulaty. Podjęcie każdej z nich jest procesem złożonym. Ponadto określa metody. jak również problemy badawcze. Istotne jest również to. jest analiza ekonomiczna. Bydgoszcz 2003.

stan oraz strukturę organizacyjną więziennictwa. W miarę posiadanej skromnej wiedzy starano się przedstawić formy organizacyjne sektora finansów według najnowszych regulacji prawnych. Zaprezentowano również wyniki finansowe przedsiębiorstw przywięziennych. dostosowanych do obowiązującej od 1. dostosowującej system finansów publicznych do systemu funkcjonowania państwa. Na jej podstawie wprowadzono szereg zmian porządkujących. W rozdziale drugim opisano zasady gospodarki finansowej budżetu. W rozdziale trzecim przeprowadzono analizę działalności finansowej więziennictwa w latach 1998–2000.1999 r. a także zasad gospodarki finansowej. Charakterystykę więziennictwa sporządzono na podstawie materiałów analitycznych udostępnionych przez 58 . Ustawy o finansach publicznych. Uzyskane dane przedstawiono na wykresach i tablicach charakteryzujących w liczbach i wskaźnikach działalność finansową więziennictwa.Alicja Kaszyńska sach publicznych. Praca została napisana w oparciu o literaturę naukową dostępną na rynku wydawniczym oraz na podstawie regulacji prawnych dotyczących finansów publicznych. Przedstawiono przedmiot działania. jak również decydujących o odmiennym sposobie organizacyjno-prawnym funkcjonowania sektora finansów publicznych.01. [Część III] W rozdziale pierwszym scharakteryzowano sektor finansów publicznych. Dokonano próby oceny gospodarki pozabudżetowej z uwzględnieniem podziału na środki specjalne i zakłady budżetowe. Ich charakterystyka jest niezbędna dla zrozumienia zasad działania i miejsca więziennictwa w budżecie państwa. Scharakteryzowano dochody budżetowe oraz szczegółowo wydatki budżetowe w rozbiciu na elementy.

np. Napisanie pracy ułatwiła pomoc udzielona przez doświadczonych specjalistów w dziedzinie budżetu więziennictwa. W kryminalistyce utożsamia się ją ze specyficznym rodzajem oględzin. stąd nie miałoby sensu poszukiwanie innej. patrzeniem. Kojarzy się ona z oglądaniem. unaocznić sobie pewne sytuacje. przynajmniej w tym specjalnym. (J. wygląd rzeczy. Nazwa ta jest nazwą zanikającą. Gorlik. smaku itd. widzeniem. by zorientować się w warunkach miejscowych. ale w grę mogą wchodzić również spostrzeżenia poczynione za pomocą innych zmysłów. przestrzennych. węchu. Trafniejszą może byłaby nazwa l u s t r a c j a . Przystępujemy do pisania Wydział Budżetu Centralnego Zarządu Zakładów Karnych Ministerstwa Sprawiedliwości. ponieważ nie wiąże się ona tak ściśle z postrzeganiem za pomocą wzroku. Koszalin 2002. co rozumiemy pod pojęciem o g l ę d z i n y .II. Spotyka się też nazwę w i z j a . W kryminalistyce problematyka procesowego określenia o g l ę d z i n y nie znajduje jednolitej interpretacji. Jednakże nazwa o g l ę d z i n y jest mocno zakorzeniona w prawniczej praktyce językowej. Analiza działalności finansowej więziennictwa w latach 1998–2000. Niektórzy autorzy posługują się tym określeniem zgodnie z obowiązującą nazwą tej czynności w przepisach prawa 59 . a więc postrzeganiem optycznym. technicznym znaczeniu. Nazwa o g l ę d z i n y może nasuwać liczne wątpliwości. które przeprowadza się po to. zwłaszcza że trudno w tym wypadku o semantyczną precyzję. Na samym początku należy się zastanowić.) Wstęp do pracy [Część I] Problematyka oględzin miejsca zdarzenia należy do trudniejszych i złożonych zagadnień kryminalistycznych.

jak zauważa S. ponieważ opiekując się dyplomantem. jakim jest wspomniane k r y m i n a l i s t y c z ne badanie miejsca zdarzenia. Istnieje również pogląd. Na ogół promotorzy nie chcą. że termin o g l ę d z i n y nie odpowiada w rzeczywistości faktycznym czynnościom i wówczas używane jest sformułowanie k r y m i n a l i s t y c z n e b a d a n i e m i e j s c a zdarzenia. z których korzystano w trakcie opracowania tematu. Franciszczak. Co do podziękowań. (A. które umożliwiły przeprowadzenie badań. [Część II] Przedmiotem niniejszych rozważań są o g l ę d z i n y m i e j s c a z d a r z e n i a . Powszechnie uważa się. Pracę kończy podsumowanie i spis publikacji. Oględziny miejsca zdarzenia. podstawowy element zespołu czynności kryminalistycznych. żeby ich wymieniać we wstępie.Alicja Kaszyńska karnego procesowego. udostępniły materiał badawczy itp. Jeśli ktoś bardzo chce. może do60 . Kozdrowski. [Część III] Pracę podzielono na cztery rozdziały. które stanowią. W rozdziale drugim opisano rodzaje śladów kryminalistycznych oraz sposoby ich ujawniania i zabezpieczania. Rozdział trzeci poświęcony został organizacji i technice przeprowadzania oględzin miejsca zdarzenia. W rozdziale czwartym omówiono metody dokumentowania przebiegu oględzin miejsca zdarzenia. wchodzących w zakres szerszego pojęcia.) Opuściłam użyte w przytoczonych wstępach przypisy oraz podziękowania. zwłaszcza jeżeli dotyczą osób. można tu je zamieścić. wykonują swoją pracę. W pierwszym przedstawiono oględziny jako czynność procesowo-kryminalistyczną. Toruń 2000. że w krótkich wstępach nie powinno się umieszczać przypisów.

Nie powinno się umieszczać jednego cytatu za drugim bez słowa napisanego od siebie. Dobrze. należy pamiętać o tym. z których korzystamy przy pisaniu i zamieszczone w pracy. czyli na karteczce robimy sobie krótki jego plan. którą umieszczamy między stroną tytułową a spisem treści. 61 . nie może jednak rozdziału kończyć. Stronę tę pomijamy w numeracji. jeżeli oczywiście są ku temu powody. że omawiane lub cytowane fragmenty obcych prac. albo jednym i drugim. Każdy z nich powinien być opatrzony wprowadzeniem lub komentarzem. Tu trzeba pamiętać o kilku zasadach. na których znajdują się potrzebne cytaty albo omówienia. To one spowodują. Na początku rozdziału zamieszczamy krótki wstęp z informacją o jego zawartości. 2. żeby z tych własnych fragmentów wynikał cel umieszczenia cytatu i jego rozumienie przez piszącego. a na końcu zamieszczamy krótkie podsumowanie danej części pracy. Zakończeniem każdej części pracy (o czym już wspominałam) powinno być podsumowanie dokonane przez autora. Potem wyciągamy fiszki. Przypisy Żadna praca licencjacka czy magisterska nie może się obyć bez przypisów. Cytat może rozpoczynać rozdział. nie będą traktowane jak plagiat. że każdy z nich powinien mieć spójną budowę wewnętrzną. układamy je w odpowiedniej kolejności i przystępujemy do pisania. Przystępujemy do pisania dać do pracy dedykację. Rozdziały Pisząc kolejne rozdziały. 3.II. O rozdziale myślimy tak jak o całej pracy.

J. Jednak najczęściej przypisy umieszczamy na końcu strony. 257. na końcu rozdziału lub — jednak znacznie rzadziej – na końcu pracy. pisać italikiem. kropki.? Kiedyś bardzo sztywno określały to przepisy. Dzieje literatury polskiej. 2. Każdy sposób ma swoich zwolenników i przeciwników. czyli kursywą lub pochylonym drukiem). Ż e l a z n a k o n s e k w e n c j a . chociaż nie trzeba. Krzyżanowski. s. np. Warszawa 1979. czyli przyjmując jakiekolwiek zasady zapisywania przypisów.1. 257. Każdy przypis kończymy kropką lub kropki nie stawiamy po żadnym przypisie. Warszawa 1979. byle konsekwentnie. a kiedy op. Teraz w pracach dyplomowych i magisterskich stosuje się różne wzory. których należy przestrzegać w każdym przypadku: 1. Krzyżanowski: Dzieje literatury polskiej. cit. przecinka? Gdzie można w ogóle nie postawić żadnego znaku przestankowego? Kiedy posłużyć się wyrazem ibidem. s. Na ogół promotor podaje obowiązujący na jego seminarium szablon. Najczęściej spotykam się ze wzorem przedstawionym jako pierwszy. 3.: J. 62 . umieszczać tytuły czasopism. przestrzegamy ich od początku do końca. 3. Kilka słów na temat interpunkcji w przypisach Czy używać i kiedy dwukropka. Jednak istnieje kilka zasad. W cudzysłowie można. T y t u ł ó w p u b l i k a c j i n i e p i s z e m y w c u d z y s ł o w i e (można za to.Alicja Kaszyńska Niekiedy promotorzy wymagają przypisów zamieszczonych w nawiasach w środku tekstu.

Jeżeli jest przedzielone innym przypisem: 63 . R. s. Najczęściej spotykane wzory przypisów W przypadku przypisu dotyczącego publikacji zwartej. Warszawa 1993. 133. 133. cit. E.II. Warszawa 1995. Słownik synonimów.). 167. Turczyn. cyt. Przystępujemy do pisania 4. Ibidem. A. E. Warszawa 1979. Geller. s. 167. lub: A. J. Turczyn. 133. Dąbrówka. albo polskich: tamże — dz. Niedobrze jest widziane mieszanie tych oznaczeń i używanie wyrażenia łacińskiego z jednej pary i polskiego z drugiej. Polszczyzna płata nam figle. s. Warszawa 1995. R. Odwołanie się ponowne do tego samego dzieła może wyglądać tak: Jeżeli następuje bezpośrednio po tym dziele: A. Słownik synonimów. Przypisy zaczynamy od inicjału imienia autora (w bibliografii każdą pozycję rozpoczynamy od nazwiska autora). Na oznaczenie dzieła już wcześniej cytowanego używamy albo pary wyrażeń łacińskich: ibidem — op. Podracki (red. Dąbrówka. Poradnik językowy dla każdego. E. Tamże. Słownik synonimów.. Geller. s. Dzieje literatury polskiej. s. R. Krzyżanowski. czyli po prostu książki: J. Dąbrówka. Turczyn. 5. s. 260. Geller. 257. Warszawa 1995. s.

Krzyżanowski. J. cit. cit. op. Dzieje literatury polskiej. R. s. E. dz. Uwaga! Jeżeli w pracy powołujemy się na jedno dzieło danego autora. Słownik synonimów. 133. J. Dąbrówka. cit. Dla porządku dodać muszę. A. o które dzieło chodzi (np. Warszawa 1995. R. E. 257. s. 156). A. Sama jednak się z tym nie zetknęłam. Dąbrówka. że istnieją również skróty łacińskie idem – tenże oraz aedam – taż. Dzieje….. s. to kolejne odwołanie może zawierać przed op. s. J. Krzyżanowski. Geller. cyt. tylko jego nazwisko (jak w przykładzie J. 64 .Alicja Kaszyńska J. Gdyby w pracy korzystano z kilku dzieł tego samego autora. Geller. s. które również mogą być wykorzystywane w przypisach lub bibliografii. Słownik synonimów. jeśli wymienia się kolejno więcej niż jedno dzieło danego autora. Krzyżanowski. Dzieje literatury polskiej. s.. 156. op. Turczyn. s. 133. to należy napisać wystarczająco dużo wyrazów. Krzyżanowski. s. Warszawa 1979. Krzyżanowski. 257. aby zidentyfikować. cit. op. Warszawa 1979. Warszawa 1995. 156.. Turczyn. lub: J. 156). Krzyżanowski.

A. Akt III S. Nr 96. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. Nr 9. sygn. 31 z późn. s. 1129).45. ale niekoniecznie. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. Definicja prania pieniędzy. nr 12.II. 9. U. książka elektroniczna.). Uchwała Nr XXXII/395/2000 Rady Miejskiej w Nakle n. poz. zm. U. finanse i budżet gminy w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przystępujemy do pisania A oto w jaki sposób najczęściej odwołujemy się do publikacji zawartych w czasopismach: W. Wójcik. Coraz częściej piszący prace korzystają ze źródeł elektronicznych. Abramowicz. 65 . Najczęściej są to: płyta CD. s. „Życie Gospodarcze” 1997. czyli ebook. zm. Uwaga! Tytuły czasopism możemy pisać w cudzysłowie. poz. Podatki. U. Not. 1217/91 [w:] W. oraz strona www. Nr 137. Poniżej przykłady adresów bibliograficznych aktów prawnych: Art. z dnia 21 grudnia 2000 r. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 listopada 1999 r.). Ordynacja podatkowa (Dz. Warszawa 1994. Wyrok NSA z dnia 29 XII 1993 r. poz.. 926 z późn.

www. Płyty CD i DVD Jeżeli korzystamy z płyty. tytułu publikacji lub informacji.bydgoszcz. która jest zbyt szczegółowa dla tego typu prac i na ogół uczelnie nie wymagają jej stosowania).Alicja Kaszyńska Z wydawnictwami elektronicznymi problem jest taki.wirtualnywydawca. Nie ma też jednolitych wzorców do zastosowania w opisach bibliograficznych prac dyplomowych i magisterskich (poza Polską Normą. Ogólne zasady są takie:  w opisie bibliograficznym publikacji elektronicznej należy podać wystarczającą liczbę danych. www.pl. Jeszcze kilka lat temu przyjmowało się. bo taką informację częściej znajdziemy na płycie: 66 . Zazwyczaj zamiast miejsca wydania podajemy wydawnictwo. Trudności może sprawić nam zarówno określenie autora. jak i miejsca i roku wydania.: www.kapuscinski. że tak ogólnie podany adres to zbyt mało. na której zamieszczone są artykuły lub książka z danymi autora i tytułem.hg. że zwykle są one dużo bardziej anonimowe niż pozostałe typy wydawnictw. czyli np. aby można ją było zidentyfikować i zlokalizować  należy przyjąć jednolity wzór opisu i stosować go konsekwentnie. opis bibliograficzny będzie nieco podobny do opisu książki lub jej fragmentu (jeśli jest pracą zbiorową) albo artykułu. Obecnie okazuje się. że wystarczy podawać podstawowy adres strony www.pl.pl.

czyli wielki brat patrzy. ponieważ treści online mogą być zmieniane i usuwane.pl/oswiata/biezace/i_edycja.php/252. w którym spisaliśmy informację).art. Gajdziński. czy zdasz [CD-ROM]. http://www. Przewodnik encyklopedyczny PWN [CD-ROM]. P. czyli wielki brat patrzy. Przystępujemy do pisania Testy gimnazjalne. http://odra.php/252 [dostęp: 14 września 2004].II.pl/article. Pozdniak. Surdel. Żmudzki.php?name=Content&pa=showpage&pid=23.etnografia.htm. Dwa płuca Europy [w:] Multimedialna Europa. Sezon na śledzie. K.pl/article. Ebooki Książki elektroniczne należy opisywać podobnie jak publikacje papierowe. Przesądy teatralne. org/modules. z którego książka pochodzi: P. F. Mazur. http://odra.menis. Janusza Korczaka dla Najlepszego Edukatora.art. z tym że należy zaznaczyć format i źródło. Gajdziński. Należy jeszcze dodać dzień dostępu (czyli ten.gov. Forex — podstawy giełdy walutowej [pdf]. 67 . Gliwice 2008 [www. Young Digital Poland 2004.pl]. http://www. I edycja Nagrody im.zlotemysli. Sezon na śledzie. Artykuł w czasopiśmie internetowym lub informacja ze strony www Podaję najprostszy możliwy wzór opisu bibliograficznego publikacji internetowej: P. Sprawdź. PWN 2004. Wtedy te same opisy wyglądać będą tak: P.

org/modules. W razie chęci użycia znajdujących się tu cytatów.php?name=Content&pa=showpage&pid=23 [dostęp: 18 września 2004]. Janusza Korczaka dla Najlepszego Edukatora. http://www. Hipotezy. Organizacja i przebieg badań. Metody. albo np.gov. zdefiniujemy problemy badawcze oraz sformułujemy hipotezy. Następnie ustalimy. 4. zmienne i wskaźniki 4. technik i narzędzi badawczych będziemy te hipotezy weryfikować. 68 . I edycja Nagrody im. proszę sprawdzić ich dosłowność w źródle. Założenia metodologiczne i organizacja badań.menis. albo Założenia metodologiczne badań własnych. Przesądy teatralne.pl/oswiata/biezace/i_edycja.Alicja Kaszyńska F. za pomocą jakich metod. Przedmiot i cel badań 2. Problemy badawcze 3. techniki i narzędzia badawcze 5. które podaję w nawiasie.etnografia. http://www.htm [dostęp: 18 września 2004]. Rozdział ten składa się najczęściej z pięciu podrozdziałów: 1. że na podstawie literatury określimy przedmiot i cel badań. Pozdniak. W krótkim wstępie do rozdziału wystarczy napisać. Metodologiczne podstawy badań własnych Ten rozdział nazywa się albo tak jak w powyższym tytule. Zawartość jednak w każdym przypadku jest podobna. zmienne i wskaźniki.

69 . Przedmiotem niniejszych badań będzie środowisko rodzinne wychowanków Schroniska dla Nieletnich w Chojnicach. zarówno materialne (np. Sztumski3. które mają wpływ na zachowania przestępcze badanej młodzieży. stwierdzając. Definicja powyższa wydaje się zbyt szeroka. naukowego poznania rzeczywistości społecznej. W tym niedługim fragmencie autor zaprezentował znajomość znaczenia terminów przedmiot badań i cel badań oraz znakomicie określił. s. ponieważ przedmiotem badań byłoby wszystko to. zbiorowości ludzkie). Celem badań było poznanie czynników tkwiących w rodzinie. P r z e d m i o t b a d a ń jest rozmaicie określany i definiowany w literaturze. Przystępujemy do pisania 4.II. Sztumski. natomiast badania obejmują jedynie pewien wycinek rzeczywistości. Katowice 1979. warunki ich realizacji oraz wyniki w postaci zmian w otoczeniu i w samych ludziach2. czyli jak określił J. Milachowskiego. Procedura badawcza oparta jest na konkretnym przedmiocie badań. Wstęp do metod i technik badań społecznych. 20. Zdaniem J. że składają się na niego czynniki ludzkie. Określenie przedmiotu badań umożliwia wyodrębnienie c e l u b a d a ń . co składa się na otaczającą rzeczywistość społeczną. jak i idealne (np. Sztumskiego1 obejmuje on różne twory życia społecznego. Nowacki. poglądy. 1 J. Można więc stwierdzić. wierzenia ludzi). że przedmiotem badań jest pewna zbiorowość społeczna. Nieco inaczej przedmiot badań określa T.1. co rozumie przez nie w swojej pracy. Przedmiot i cel badań Dobry przykład poradzenia sobie z tym podrozdziałem przynosi praca R.

Warszawa 1995. Praca badawcza nauczyciela. Warszawa 1995. Nowacki. Warszawa 1995.) „P r z e d m i o t b a d a ń to obiektywnie istniejące. środki i organizacja”. Metodologia pedagogiki pracy. etapie sprawdzania poprawności stwierdzeń i twierdzeń prowadzonych badań”. treści. 56. cit.) 70 . 23. s. etapie analizy i syntezy danych. op. s.) Wynik b a d a n i a n a u k o w e g o to: „[…] określony obraz badanej rzeczywistości. Mogą się tu też przydać następujące definicje: „[…] p r z e d m i o t e m b a d a ń pedagogicznych jest przede wszystkim świadoma praktyka edukacyjna.Alicja Kaszyńska 2 T. Obraz ten ma być wiernym. niezależnych od poznającego podmiotu rzeczy i zdarzeń. (W. adekwatnym odzwierciedleniem obiektywnie istniejących. a więc procesy wychowania i nauczania. Pilch. samowychowania i uczenia się. 10. Zaczyński. Zaczyński. Warunkiem uzyskania takiego obrazu jest przestrzeganie w toku badań szeregu rygorów metodologicznych poznania naukowego na wszystkich kolejnych etapach — etapie gromadzenia materiału faktograficznego.. metody. Warszawa 1978. s. s. przebieg. 10. poddające się pomiarowi zjawisko możliwe do zbadania na gruncie metodologii”. Sztumski. (W. ich cele. Zasady badań pedagogicznych. (T. 3 J. Praca badawcza nauczyciela. s. 23.

(M. (Z. Metody i techniki badań pedagogicznych. Krzysztoszek. s. 413. Warszawa 1996. Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych. słowo pochodzące od greckiego problema. s. (J. „[…] oznacza jako pojęcie socjologiczne zagadnienie stwarzające trudności. Przystępujemy do pisania „P r z e d m i o t e m b a d a ń są indywidualne działania społeczne ludzi kierowane określoną motywacją subiektywną”. Łobocki. co zamierza się osiągnąć”. założenia i metody pedagogiczne. 216) 71 . 46. kłopot”. s. 56. (W.2. Uwarunkowania.II. (W. Praca badawcza nauczyciela. Zaczyński. Warszawa 1997. 25. Warszawa 1989. Metodologia badań psychologicznych.) Można też podać inne definicje: „P r o b l e m e m b a d a w c z y m jest na ogół takie pytanie.) 4. uszczegółowienie tego. Warszawa 1995. Brzeziński. które w miarę precyzyjnie określa cel zamierzonych badań i jednocześnie ujawnia braki w dotychczasowej wiedzy na interesujący nas temat”. Warszawa 2010.) Problem badawczy „[…] dotyczy relacji zachodzących między zmiennymi”. s. Kopaliński. Problemy badawcze Ten podrozdział można rozpocząć od słownikowej i uogólnionej definicji problemu: P r o b l e m . s.) Cel badań to „[…] określenie efektu końcowego badań.

Alicja Kaszyńska

„[…] p r o b l e m to logiczne ujęcie przeżywanej niewiedzy oraz potrzeby wiedzy, zaś pytanie to gramatyczna konstrukcja wyrażająca sytuację problemową i będąca zarazem językowym odpowiednikiem problemu”.
(Wstęp do metodologii pedagogiki, red. H. Muszyński, Warszawa 1971, s. 171.)

„[…] p r o b l e m b a d a w c z y to pewne pytanie lub zespół pytań. Odpowiedzi na to pytanie dostarczyć mają badania empiryczne”.
(S. Nowak, Metodologia badań socjologicznych, Warszawa 1970, s. 24.)

P r o b l e m b a d a w c z y to „[…] swoiste pytanie określające jakość i rozmiar pewnej niewiedzy, to jest pewnego braku w dotychczasowej wiedzy oraz cel i granice danej pracy naukowej”.
(J. Pieter, Ogólna metodologia pracy naukowej, Wrocław– –Warszawa 1969, s. 67.)

„[…] p r o b l e m jest rodzajem zadania (sytuacji), którego podmiot nie może rozwiązać za pomocą posiadanego zasobu wiedzy. Rozwiązanie jego jest możliwe dzięki czynności myślenia produktywnego, która prowadzi do wzbogacania wiedzy podmiotu”.
(J. Kozielecki, Rozwiązywanie problemów, Warszawa 1969, s. 16.)

P o s t a w i e n i e p r o b l e m u to: „[…] bądź wysunięcie jakiegoś nowego pytania lub zespołu pytań, bądź też przynajmniej sformułowanie wątpliwości pod adresem twierdzeń czy teorii dotąd uznawanych…”.

72

II. Przystępujemy do pisania
(S. Nowak, Metodologia badań społecznych, Warszawa 2007, s. 24)

Ustalając problem badań, należy zdaniem J. Pietera:  „[…] sprecyzować jasno temat własnego zadania jako problemu naukowego, to jest objaśnić, na czym polega problem, rzecz do zbadania  wskazać na najbliższy, nadrzędny i ewentualnie również na kolejny, jeszcze bardziej nadrzędny problem, do którego tematu własnego badania logicznie przynależy  wykazać, jak dalece temat własny jest względnie nowy i dotychczas niewystarczająco zbadany; z tym wiąże się tzw. krytyka literatury”.
(J. Pieter, Ogólna metodologia pracy naukowej, Wrocław– Warszawa 1969, s. 67.)

W przywoływanej już przeze mnie pracy R. Milachowskiego główny problem badawczy został sformułowany następująco: „Czy i które czynniki tkwiące w rodzinie mają wpływ na przestępczość nieletnich?” Postawienie głównego problemu badawczego nie wystarczy, ponieważ jest on zbyt ogólny. Jeżeli w powyższym przykładzie autor chce zbadać pewne czynniki, należy je nazwać. I to R. Milachowski zrobił, formułując dalej problemy badawcze szczegółowe: 1. Czy s t r u k t u r a r o d z i n y p o d w z g l ę d e m j e j k o m p l e t n o ś c i ma wpływ na przestępczość młodzieży? 2. Czy w a r u n k i s o c j a l n o - b y t o w e r o d z i n y są czynnikiem zaburzeń przystosowania nieletnich?

73

Alicja Kaszyńska

3. Jak realizowana była w rodzinach badanych chłopców funkcja socjalizacyjno-wychowawcza? 4. Czy w y s t ę p u j ą c e w r o d z i n i e z j a w i s k a p a t o l o g i i s p o ł e c z n e j m i a ł y w p ł y w na drogę przestępczą wychowanków Schroniska dla Nieletnich? 5. Czy a t m o s f e r a w r o d z i n i e (w subiektywnej ocenie badanych) mogła doprowadzić do nieprzestrzegania przez nich norm prawnych?

4.3. Hipotezy, zmienne i wskaźniki
Jeżeli postawione zostały pytania, to teraz można spróbować poszukać na nie odpowiedzi, a najpierw postarać się sformułować je tymczasowo. Takie przewidywane wypowiedzi nazywać będziemy h i p o t e z a m i b a d a w c z y m i . Według Nowego słownika pedagogicznego h i p o t e z a (z grec. hypothesis — przypuszczenie) to niesprawdzone stwierdzenie, które ustala bądź wyjaśnia cechy badanych zjawisk lub związki między nimi. Sprawdzenie hipotezy odbywa się przez wyprowadzenie z niej wniosków empirycznych, przy czym im więcej prawdziwych zdań z hipotezy wynika, tym większy jest jej stopień uzasadnienia.
(W. Okoń, Nowy słownik pedagogiczny, Warszawa 2007, s. 135.)

„H i p o t e z a r o b o c z a jest pierwszą propozycją odpowiedzi na pytanie zawarte w problemie badawczym. Treścią hipotezy roboczej jest, podobnie jak w teorii naukowej, określony związek między dwoma czynnikami lub składnikami jakiegoś zjawiska czy procesu”.
(W. Zaczyński, Praca badawcza nauczyciela, Warszawa 1995, s. 60.)

74

II. Przystępujemy do pisania

H i p o t e z ą jest „[…] zadanie opisujące związki między zjawiskami (zdarzeniami, stanami, cechami itp.), którego wartość logiczną sprawdzamy w następstwie badań empirycznych”.
(E. Hajduk, Hipoteza w badaniach pedagogicznych, Zielona Góra, 1993, s. 40.)

„Przez h i p o t e z ę rozumie się na ogół w metodologii takie przypuszczenie dotyczące zachodzenia pewnych zjawisk lub zależność między nimi, które pozwala wyjaśnić jakiś niewytłumaczony dotąd zespół faktów będących dotąd problemem”.
(T. Kotarbiński, Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk, Warszawa 1961, s. 34.)

„H i p o t e z ą nazywa się twierdzenia częściowo tylko uzasadnione, przeto wszelki domysł, za pomocą którego tłumaczymy dane fakty, a więc też i domysł w postaci uogólnienia osiągniętego […] na podstawie danych wyjściowych”.
(T. Kotarbiński, Kurs logiki dla prawników, Warszawa 1960, s. 18.)

„H i p o t e z a r o b o c z a ukazuje często zachodzące relacje między badanymi zmiennymi, a niekiedy także określa ich właściwości. Najogólniej można powiedzieć, że jest ona spodziewanym przez badacza wynikiem zaplanowanych badań”.
(M. Łobocki, Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków 2003, s. 26.)

„Przez h i p o t e z ę rozumiemy więc tutaj twierdzenie, co do którego istnieje pewne prawdopodobieństwo, iż stanowić ono będzie prawdziwe rozwiązanie postawionego problemu”.
(H. Muszyński, Wstęp do metodologii pedagogiki, Warszawa 1971, s. 188.)

75

) „[…] h i p o t e z a to przypuszczalna. pedagogiczne i psychologiczno-społeczne. Milachowskiego) zostały sformułowane następujące hipotezy: Hipoteza główna Na przestępczość nieletnich mają wpływ następujące czynniki tkwiące w rodzinie: społeczno-ekonomiczne. (S. 35. mechanizmów funkcjonowania badanych zjawisk lub istotnych właściwości”.Alicja Kaszyńska H i p o t e z a b a d a w c z a stanowi „[…] najbardziej prawdopodobną na gruncie dotychczasowej wiedzy badacza odpowiedź na problem. 227. Hipotezy szczegółowe:  struktura rodziny pod względem jej kompletności ma wpływ na przestępczość młodzieży 76 . 48. Brzeziński. Warszawa 1984. o którego prawdziwości lub fałszywości mamy się przekonać w wyniku badania”. Nowak.) „H i p o t e z a to twierdzenie. Skorny.) W naszym przykładzie (praca R. Prace magisterskie z psychologii i pedagogiki. Warszawa 2007. s. Warszawa 1996. kulturalne. s. zwłaszcza gdy jest on wyrażony w postaci pytania rozstrzygnięcia”. Może ona przy tym dotyczyć związków zachodzących w danej dziedzinie rzeczywistości. Metodologia badań społecznych. s. przewidywalna odpowiedź na pytanie zawarte w problemie badań. (J. Metodologia badań psychologicznych. (Z. kierujących nią prawidłowości.

Nowak. miejsce zamieszkania. pod jakim względem analizujemy określone przedmioty oraz jakie relacje między nimi mogą zachodzić. 77 . Warszawa 2007. sposób ubioru. których wielkość. intensywność. Zmienne są różne i rozmaicie są definiowane. Najczęściej jednak w pracach pojawiają się dwa ich typy: z m i e n n e z a l e ż n e i z m i e n n e n i e z a l e ż n e . uprawiany zawód. Zmienna zależna to jest zmienna podatna na czynniki zewnętrzne. Te z kolei czynniki to będą zmienne niezależne. co się zmienia. s. kiedy rozpatrujemy te przedmioty pod danym względem”. np. wiek. częstość występowania może ulegać zmianom zależnie od różnych okoliczności”. Sama nazwa wskazuje.II. 152. Teraz kolej na zmienne i wskaźniki. bo na nie nasz sposób ubierania nie ma wpływu. pogoda.) „[…] z m i e n n a to pewna kategoria zjawisk. Przystępujemy do pisania  warunki socjalno-bytowe rodziny są czynnikiem zaburzeń przystosowania nieletnich  funkcja socjalizacyjno-wychowawcza w rodzinach badanych chłopców nie jest realizowana właściwie  występujące w rodzinie zjawiska patologii społecznej miały wpływ na drogę przestępczą wychowanków Schroniska dla Nieletnich  atmosfera w rodzinie (w subiektywnej ocenie badanych) mogła doprowadzić do nieprzestrzegania przez nich norm prawnych. że zmienna to jest to. (S. Naukowe definicje zmiennych mówią: „[…] z m i e n n a określa jedynie. np. który zależy od wielu czynników. Metodologia badań społecznych.

Warszawa 2007. Nowy słownik pedagogiczny.Alicja Kaszyńska (Z. (W.) „Z m i e n n a . Skorny. Metody i techniki badań pedagogicznych. (J.) „Z m i e n n y m i n i e z a l e ż n y m i nazywa się m. 486.in. Warszawa 2007. 487. 48. zmienne. której zmiany są skutkiem oddziaływania jednej lub więcej jakichś zmiennych (zmiennych niezależnych lub zmiennych pośredniczących)”. różne i ściśle określone sposoby działalności dydaktycznej lub wychowawczej albo jednej i drugiej. […] Zmienne zależne są oczekiwanymi skutkami zmiennych niezależnych”.) 78 . (M. 486. które na nią oddziałują. Okoń. od których ona zależy. Prace magisterskie z psychologii i pedagogiki. Kraków 2010. Warszawa 2007. s. (W. Nowy słownik pedagogiczny. której zmiany nie zależą od zespołu innych zmiennych występujących w badanym zbiorze”. Okoń. Metodologia badań psychologicznych. noszą nazwę zmiennych niezależnych”. s. Okoń.) Z m i e n n a n i e z a l e ż n a to „[…] zmienna. s. s. której związki z innymi zmiennymi chcemy określić (wyjaśnić). 189. (W.) Z m i e n n a z a l e ż n a to „[…] zmienna.) Z m i e n n a to „[…] czynnik przybierający różne wartości w badanym zbiorze”. Brzeziński. nosi nazwę z m i e n n e j z a l e ż n e j […]. Nowy słownik pedagogiczny. która jest przedmiotem naszego badania. s. 84. Warszawa 1984. s. Warszawa 1996. Łobocki.

która w określonym badaniu traktowana jest jako podlegająca wpływom innych zmiennych”. s. na podstawie których można orzekać o występowaniu oraz stopniu nasilenia poszczególnych zmiennych”.) Jeżeli obserwujemy jakąś zmienną.) „W s k a ź n i k z d a r z e n i a (własności) Z to takie zdarzenie (własność) W. też podpowiada nam literatura przedmiotu. eksperymentu) od jego warunków”. Wstęp do metodologii pedagogiki. Warszawa 2007. iż w określonych przypadkach z pew- 79 .II. Zaborowski. to znaczy „[…] ustalenie takich obserwowalnych danych.) „[…] z m i e n n a n i e z a l e ż n a to taka zmienna. 246. Warszawa 1970. Nowy słownik pedagogiczny. 486. 54. Do określenia zmiennych konieczny jest dobór odpowiednich w s k a ź n i k ó w . czyli danymi. Natomiast z m i e n n a z a l e ż n a to taka zmienna. s. pojawienia się lub stopnia intensywności […] jest wykorzystane jako przesłanka […]. Okoń. Wstęp do metodologii badań pedagogicznych. (H. Przystępujemy do pisania Z m i e n n a p o ś r e d n i c z ą c a to „[…] każdy czynnik wpływający pośrednio na zależność rezultatu końcowego (np. Wrocław 1973. które będą nam mogły wskazać. Co to są wskaźniki. jaką powinien powodować dany czynnik. zaszła czy też nie. to musimy posłużyć się wskaźnikami. którą w określonym badaniu uznajemy za niepodlegającą innym zmiennym. (W. Muszyński. s. czy przypuszczana przez nas zmiana. że stwierdzenie jego (jej) zaistnienia. (Z.

80 . Wrocław 1973. Godlewski. s. Nowak. s. że zaszło zjawisko. które wskaźnik określa”. 165. M. W pracy R. 150. (S. (T. Wskaźniki:  rodzina ma wpływ na występowanie zjawiska przestępczości wśród młodzieży  rodzina nie ma wpływu na występowanie zjawiska przestępczości wśród młodzieży  trudno stwierdzić taką zależność. które pozwalają nam stwierdzić.Alicja Kaszyńska nością. Metodologiczna charakterystyka pedagogiki [w:] Pedagogika. s. (Z. red. które wskazuje na istnienie innej wielkości lub zjawiska”.) A teraz czas na przykład. z określonym prawdopodobieństwem wyższym niż przeciętne wystąpiło zdarzenie (własność) Z”. T. a często mierzalne. Zaborowski. 79. Metodologia nauk społecznych. Wujek. Warszawa 1974.) W s k a ź n i k i z m i e n n y c h „[…] wskazują na określone zjawiska obserwowalne. Wstęp do metodologii badań pedagogicznych. Wujek. cechę lub zjawisko. Warszawa 2007. Kracewicz. St. Milachowskiego zmienne i wskaźniki zostały ustalone w następujący sposób: Zmienna zależna Zjawisko przestępczości wśród młodzieży.) W badaniach pedagogicznych „[…] w s k a ź n i k oznacza wielkość.

Zjawiska patologii społecznej w rodzinie. Warunki socjalno-bytowe. Wskaźniki:  z kim mieszka nieletni  osoby wychowujące nieletniego  rodzaj stosowanych w rodzinie kar  sposób nagradzania  kontakty rodziny ze szkołą  pomoc w lekcjach. Sposób wypełniania funkcji socjalizacyjno-wychowawczej w rodzinie. Wskaźniki:  praca zawodowa rodziców  źródło utrzymania. Przystępujemy do pisania Zmienne niezależne 1.II. 4. Wskaźniki:  rodzina pełna  rodzina niepełna  rodzina rozbita  rodzina zrekonstruowana  konkubinat. Struktura rodziny. 2. 3. Wskaźniki:  nadużywanie alkoholu w rodzinie  karalność wśród członków rodziny 81 .

Dane osobowe badanego. Zmienna zależna Czytelnictwo wśród młodzieży ponadgimnazjalnej. Atmosfera w rodzinie. 2. Wskaźniki:  postawa rodziny w stosunku do badanych  awantury w rodzinie.)  wykształcenie rodziców  poziom życia rodziny  liczba książek w domu  zaangażowanie czytelnicze rodziców. 82 . niepełna itd. 5.Alicja Kaszyńska  atmosfera w rodzinie. Wskaźniki:  struktura rodziny (pełna. Sytuacja rodzinna. Zmienne niezależne 1. Spróbujmy teraz ustalić zmienne zależne i niezależne dla pracy o bardziej ogólnie sformułowanym temacie: Czytelnictwo wśród młodzieży ponadgimnazjalnej na przykładzie powiatu tucholskiego. Wskaźniki:  liczba przeczytanych książek w ciągu roku. Wskaźniki:  płeć  wiek.

To też nie jest błędem. a zamiast dokonywać przeglądu. 83 . t e c h n i k a i n a r z ę d z i e b a d a w c z e . inne wyraźnie je różnicują. jak przełożyć zmienne i wskaźniki na konkrety. Są pewne trudności w rozgraniczeniu pojęć m e t o d a . 4. Według niektórych koncepcji metoda i technika badawcza to pojęcia tożsame. techniki i narzędzia badawcze Zazwyczaj ten podrozdział zaczyna się od przeglądu najbardziej znanych i najczęściej używanych definicji tych pojęć. technik i narzędzi badawczych. Jednak podana wyżej liczba zmiennych w pracy dyplomowej i magisterskiej powinna w zupełności wystarczyć. Oczywiście można rozszerzać badanie o kolejne zmienne niezależne i sprawdzać ich wpływ na zmienną zależną.4. które te pojęcia traktują rozdzielnie i przytoczymy najczęstsze. Przystępujemy do pisania 3. Sytuacja szkolna badanego: Wskaźniki:  typ szkoły  średnia ocen. My przyjrzymy się definicjom. W niektórych pracach autorzy ograniczają się jednak do wykazania się świadomością istnienia różnorodnych definicji.II. ponieważ autorzy definicji też nie zawsze używają ich konsekwentnie i jednakowo. czyli jak zrobić z tego kwestionariusz ankiety. W dalszej części publikacji znajdziemy informacje. Metody. zatrzymują się na szerszym opisie wybranych przez siebie metod. tylko innym sposobem potraktowania tego fragmentu pracy.

które muszą odbyć się. s. Praca badawcza nauczyciela. M e t o d a to „[…] zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących 84 . stosowanym świadomie. Warszawa 1963. s. a stawianie pytań i przyjmowanie pewnych założeń już się do metody nie zalicza”. s.Alicja Kaszyńska „[…] m e t o d a to sposób poznania pewnej kategorii faktów lub zjawisk. z przestrzeganiem właściwych wskazań metodologicznych”. Kreutz.) „M e t o d a n a u k o w a jest to powtarzalny sposób dochodzenia do stwierdzeń uzasadnionych i sprawdzonych. Studium krytyczne. Metody współczesnej psychologii. obiektywnym. czyli postawienie pytania. 8. (M. aby można było uzyskać uzasadnione i sprawdzone twierdzenie o badanych faktach”. (T. Warszawa 1962. planowym. Wstęp do psychologii. (M. Kreutz. 16. 26. Jest to zespół czynności. Studium krytyczne. Warszawa 1968. s. dokładnym i wyczerpującym poznaniem danego wycinka obiektywnej rzeczywistości. Tomaszewski. które należy wykonać. co zawsze wymaga przyjęcia pewnych założeń natury filozoficznej i często jakiejś teorii psychologicznej oraz sposób znalezienia odpowiedzi na postawione pytania”. i procesów.) W węższym znaczeniu „[…] przez metodę rozumie się tylko s p o s ó b r o z w i ą z a n i a z a g a d n i e n i a . intencjonalnie. Warszawa 1962.) W ujęciu szerszym do m e t o d y należy „[…] sformułowanie problemu. (W. Metoda badania naukowego jest celowym. 8). Zaczyński. Metody współczesnej psychologii.

Wstęp do metod i technik badań społecznych. „Studia Pedagogiczne” 1970. Sztumski. Wrocław 1973. Warszawa 2007. Warszawa 1995. s. 66.) „Przez m e t o d ę bowiem rozumie się na ogół system założeń i reguł pozwalających na takie uporządkowanie praktycznej lub teoretycznej działalności. aby można było osiągnąć cel. Kamiński. t. zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego”. Zaborowski. do jakiego się świadomie zmierza”. s. 85 . XX. Wstęp do metodologii badań pedagogicznych.II. (J. 37. służące do uzyskiwania maksymalnie (lub optymalnie) uzasadnionych odpowiedzi na stawiane w nich pytania”. 54. (Z.) M e t o d a b a d a w c z a to „[…] zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza. Metodologia badań społecznych. (A. Nowak. Metoda. technika. za pomocą których zdobywamy różnego typu informacje służące do wydawania prawdziwych sądów o określonym wycinku rzeczywistości związanym ze sformułowanym problemem”. Przystępujemy do pisania najogólniej całość postępowania badacza zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego”. s. s.) „[…] m e t o d y b a d a w c z e to przede wszystkim typowe i powtarzalne sposoby zbierania.. (S. procedura badawcza w pedagogice empirycznej.) Metoda to „[…] zespół środków i czynności. 22. analizy i interpretacji danych empirycznych. opracowywania.

T. (W. Jeżeli mamy dosyć innego typu materiału. procedura badawcza w pedagogice empirycznej [w:] Metodologia pedagogiki społecznej.) „Przez m e t o d ę b a d a ń rozumieć będziemy zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza. red. 65. Wroczyński. Metoda.Alicja Kaszyńska (A. s. R. możemy ograniczyć się tylko do stwierdzenia. 116. 86 . jaką metodę wybieramy. I tu także posłużymy się cytatami (które oczywiście w pracy można albo przytoczyć. Kamiński.) M e t o d a (z greckiego methodos — ‘droga. badanie’) — „[…] badaniach pedagogicznych to system celowych środków umożliwiających wykonanie danego zadania bądź rozwiązanie określonego problemu”. Kamiński. Pilch wyróżnia 4 główne metody: 1) 2) 3) 4) eksperyment pedagogiczny monografia pedagogiczna metoda indywidualnych przypadków sondaż diagnostyczny. 167. bez opisów i podawania typologii.) Po wybraniu i przedstawieniu od jednej do kilku definicji czas na dokonanie prostego podziału znanych metod. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1974. s. Nowy słownik pedagogiczny. (A. s. Studia i szkice pedagogiczne. zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego”. Warszawa 2007. technika. albo omówić. Okoń. Warszawa 1978. ale zawsze trzeba się powołać na źródło).

Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych. (M. studium indywidualnych przypadków. skale ocen. która wyjaśni. s. Przyda się teraz definicja. że w naszej pracy badawczej wybieramy m e t o d ę s o n d a ż u d i a g n o s t y c z n e g o . Pilcha jest: „[…] sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych opiniach i poglądach wybranych zbiorowości. 223–256. Warszawa 1995. Przystępujemy do pisania (T. najczęściej zresztą pojawiającą się w pracach. co oznacza to pojęcie. Zasady badań pedagogicznych.II. Kraków 2009. w której badane zjawisko występuje”. Pilcha: M e t o d a s o n d a ż u d i a g n o s t y c z n e g o wg T. Łobocki.) Zakładamy. 87 .) M. nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach instytucjonalnie nie zlokalizowanych — posiadających znaczenie wychowawcze — w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną. 43–51. metoda monograficzna). Pilch. Łobocki wymienia następujące metody pedagogiczne: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) obserwacja eksperyment pedagogiczny testy osiągnięć szkolnych metody socjometryczne metoda sondażu diagnostycznego analiza dokumentów inne metody badawcze (np. s. Konsekwentnie proponuję tu skorzystać z definicji zaproponowanej przez T.

Bauman. Technikę konkretyzuje i bliżej określa sposób rozwiązania problemu badań oraz osiągnięcie wyznaczonego w nim celu”. (A. ścisłych) weryfikowanych w badaniach różnych nauk społecznych i dzięki temu posiadających walor użyteczności międzydyscyplinarnej”. Strategie ilościowe i jakościowe. Warszawa 2001. Kamiński. 29. T. s. Zasady badań pedagogicznych.Alicja Kaszyńska (T. Kraków 2010. XIX.) T e c h n i k ą b a d a w c z ą nazywać będziemy „[…] przede wszystkim sposoby zbierania materiału oparte na starannie opracowanych dyrektywach (dokładnych. 1970. „Studia pedagogiczne”. Zasady badań pedagogicznych. którą się posłużymy.) „T e c h n i k i b a d a w c z e są bliżej skonkretyzowanymi sposobami postępowania badawczego. Metoda.) Teraz przechodzimy do określenia t e c h n i k i b a d a w c z e j . techniki. s. jasnych. 54. Warszawa 1995. tej. pełniąc wobec nich wyraźnie służebną rolę”. 42. t. Pilch. która najbardziej nam odpowiada). Pilch. procedura badawcza w pedagogice empirycznej. 88 . (T. 80. (M. Łobocki. s. „T e c h n i k i b a d a w c z e są czynnościami określonymi przez dobór odpowiedniej metody i przez nią uwarunkowanymi”. s. Zacząć należy oczywiście od definicji (przynajmniej jednej. Metody i techniki badań pedagogicznych. Podporządkowane są metodom badawczym.) Za t e c h n i k i b a d a ń uznaje się „[…] zespół czynności wykonywanych przy posługiwaniu się daną metodą.

Zasady badań pedagogicznych. 90. Warszawa 1985.) Kiedy określiliśmy już metodę i technikę badawczą. s. s. wykorzystywany przy gromadzeniu materiałów 89 . Bydgoszcz 1993. to techniką. 86.) Składa się ona na ogół z pytań otwartych. Jest to środek pomocniczy. będzie a n k i e t a . które następnie stanowią podstawę analizy i uogólnień”. Przystępujemy do pisania (Z. Wroczyński. czas na narzędzie.II.) „[…] t e c h n i k i b a d a w c z e są to sposoby uzyskiwania materiałów. „Ze względu na pisemny charakter wypowiedzi osób badanych ankieta umożliwia zebranie w krótkim czasie wielu informacji od dużej grupy osób”. Czynności badawcze w psychologii i pedagogice. specjalnych kwestionariuszy na ogół o wysokim stopniu standaryzacji w obecności lub częściej bez obecności ankietera”. Wrocław 1974. A n k i e t a jest „[…] techniką gromadzenia informacji polegającą na wypełnieniu. Jakubowska. Skorny. 94. s. najczęściej samodzielnie przez badanego. Pilch. na które badany odpowiada. (U. służy do technicznego gromadzenia danych z badań. Metody badań i diagnostyka psychologiczna. (R. s. 125. Warszawa 1995. której użyjemy.) Jeżeli obraliśmy jako metodę badań sondaż diagnostyczny. N a r z ę d z i e b a d a w c z e „[…] jest przedmiotem służącym do realizacji wybranej techniki badań. (T. Pedagogika społeczna.

czyli zestaw wszelkich możliwych odpowiedzi. «nie» lub «nie wiem». Pilch. na które odpowiada się przez «tak». Warszawa 1995. s. „Ze względu na kategorie pytań wyróżniamy dwa rodzaje kwestionariuszy:  kwestionariusz pytań otwartych  kwestionariusz pytań zamkniętych (skategoryzowanych). Najczęściej też pytania są zamknięte i zaopatrzone w tak zwaną kafeterię. 42. Ze względu na wysoki stopień 90 . Warszawa 1995. Zaczyński. 167. (T. […] Badany odpowiada przez postawienie znaczka w wybranej rubryce tabeli”. ale ich wartość poznawcza jest ograniczona. „Pytaniem otwartym lub wolnym nazywamy taką jego odmianę. „Pytania zamknięte to nie tylko te. Ankieta dotyczy najczęściej wąskiego zagadnienia bądź problemu szerszego. Są one często stosowane.) Narzędziem badawczym w naszej pracy będzie k w e s t i o nariusz ankiety. ścisłe i jednoproblemowe.Alicja Kaszyńska empirycznych przydatnych przy rozwiązywaniu podjętego problemu badań”. Zasady badań pedagogicznych. w której odpowiadający nie jest krępowany podanymi w kwestionariuszu możliwościami podpowiedzi do wyboru”. (W. Praca badawcza nauczyciela. s.) „Pytania ankiety są zawsze konkretne. […] W pytaniu zamkniętym mogą być podane różne możliwe warianty odpowiedzi do wyboru. rozbitego na kilka zagadnień szczegółowych.

gdzie. Pilch. alkoholu i narkotyków: Badania przeprowadziłam na przełomie maja i czerwca 2002 roku w Liceum Ogólnokształcącym w Iławie. na ile będzie to potrzebne w pracy. lecz tylko wybiera wśród możliwości. Próbę 91 . Zasady badań pedagogicznych. Podajemy. Wypełnienie ankiety polega na podkreśleniu właściwej odpowiedzi lub stawianiu określonych znaków przy odpowiednich zadaniach k a f e t e r i i . K a f e t e r i ą z a m k n i ę t ą nazywamy ograniczony zestaw możliwych odpowiedzi. pozwalający na zaprezentowanie swej odpowiedzi. 87). K a f e t e r i ą p ó ł o t w a r t ą nazywamy taki zestaw możliwych do wyboru odpowiedzi. na tyle oczywiście. s. (T. poza które odpowiadający wyjść nie może. Kafeteria koniunktywna pozwala na wybranie kilku możliwych odpowiedzi. Kuriaty Postawy młodzieży licealnej Iławy wobec uzależnień od nikotyny. Warszawa 1995.5. 4. dając potem możność obliczenia częstotliwości wyboru poszczególnych odpowiedzi”. Typowy obraz takiego rozdziału możemy znaleźć w pracy A. Organizacja i przebieg badań W podrozdziale o takim tytule należy przedstawić. kiedy i w jaki sposób zostały przeprowadzone badania.II. które zawierają jeden punkt oznaczony zazwyczaj słowem «inne». jak liczna grupa została poddana badaniu i jaki był jej skład społeczny. jeśli nie mieści się w żadnym zaproponowanym sformułowaniu. Kafeterie bywają zamknięte i półotwarte oraz koniunktywne i dysjunktywne. Przystępujemy do pisania kategoryzacji staje się ona podstawowym narzędziem kontaktu badanego z badającym. jakie daje sformułowany zestaw.

Niektóre z nich dotyczyły tematów osobistych. a więc dziewczęta i chłopców w wieku 17–18 lat. Badanie przebiegało w trzech grupach uczniów klas trzecich. jednak nie to było moim zamierzonym celem i nie stanowiło istotnego wskaźnika w analizie wyników badań. często drażliwych i wstydliwych. dotyczących problemu uzależnień polskiej młodzieży. alkoholu i narkotyków wydaje się w pełni uzasadnione. trudnych do ujawnienia. Kwestią nadrzędną stało się dla mnie zdobycie zaufania ankietowanych. Następnie wyjaśniono i omówiono wszystkie pytania. opinii i poglądów człowieka. Przyjęłam więc. Otrzymane kwestionariusze młodzież wypełniała samo92 . opierałam się na formalnej klasyfikacji zaliczającej ten wiek do okresu młodzieńczego. a co za tym idzie utrwalaniu się postaw. Badana grupa składała się w większości z dziewcząt (65. że dzięki temu analiza wyników badań przeprowadzonych na tym terenie może być podstawą wniosków ogólniejszych. średnio po 30 osób w każdej. Moje zainteresowanie tą kategorią wieku wynikało z przeświadczenia. że właśnie ten okres sprzyja rozwojowi osobowości.Alicja Kaszyńska stanowiła młodzież (92 osoby) w wieku 17–18 lat. Przeprowadziłam badania w średnim pod względem liczby ludności mieście (40 tys. Kilkakrotnie przypominałam uczniom. W Polsce istnieje wiele podobnych pod względem struktury miast. że badania mają charakter anonimowy i żadna z wypowiedzi nie zostanie ujawniona ani wykorzystana przeciwko nim. w oparciu o kwestionariusz ankiety. Dobór próby był celowy. Respondenci zostali poinformowani o anonimowości badań i zasadach wypełniania kwestionariusza. mieszkańców).9%). Stąd skupienie uwagi badawczej na stosunku młodzieży do uzależnień od nikotyny. Obejmując badaniami licealistów.

albo w następnym. Umieszczany jest albo w opisywanym teraz rozdziale. Wtedy można pominąć wyróżniony wyżej fragment i rozszerzyć opis środowiska w sposób dowolny. dlatego nie brałam go pod uwagę jako elementu analizy i nie zaznaczałam w tekście. z jakich rodzin pochodzą badani. przedstawiamy. przy czym muszą w nim znaleźć odzwierciedlenie określone już zmienne i wskaźniki badawcze. charakteryzujemy region — pozycja miasta w regionie. Żadna z osób nie odmówiła odpowiedzi na ankietę. gospodarcza). Ten podrozdział zwykle nosi tytuł: Charakterystyka terenu badań.II. najbardziej istotny dla pracy. 5. gdzie poprzedza analizę wyników badań. nie stanowił znaczącej wielkości. Na większość pytań kwestionariusza odpowiedzieli prawie wszyscy badani. Odsetek osób. Badanie przebiegało w przychylnej atmosferze. Musi on być zgodny z postawionymi problemami. Respondenci nie zgłaszali problemów z odpowiedzią na którekolwiek z pytań. które nie udzieliły odpowiedzi. Wypełnianie kwestionariusza zajęło uczniom około 40 minut. Czyli np. To zupełnie wystarczy. gdzie się uczą lub pracują. Przystępujemy do pisania dzielnie w obecności wyłącznie prowadzącego badanie. Ankietowani wykazywali chęć pomocy w przeprowadzeniu badań. chociaż w niektórych pracach należy szerzej opisać środowisko badanych. Kwestionariusz ankiety Dopiero po napisaniu wyżej opisanego rozdziału możemy zrobić dobry kwestionariusz ankiety. sprawdzać wysnute hipotezy. 93 . w jakim mieście mieszkają (charakterystyka miasta społeczna.

która zostanie przeprowadzona wśród młodzieży. np. wiek. Najprościej można zrobić ankietę w podany poniżej sposób.Ile książek przeciętnie czytasz w ciąnadgimnazjalnej. Każda ankieta musi zawierać pytania pozwalające ustalić zmienne niezależne od badanych. gdy pytania będziemy układać na podstawie przemyślanych dobrze zmiennych i wskaźników. gu roku? Wskaźniki: • 0 • liczba przeczytanych książek • 1–5 w ciągu roku • 6–11 • przynajmniej jedną w miesiącu • dwie w miesiącu • więcej niż dwie w miesiącu Zmienne niezależne Dane osobowe badanego. Wracamy do naszej hipotetycznej pracy na temat: Czytelnictwo wśród młodzieży ponadgimnazjalnej na przykładzie powiatu tucholskiego. możemy przygotować ankietę.Alicja Kaszyńska Poprawny kwestionariusz powstanie. Płeć: Wskaźniki: • kobieta • płeć • mężczyzna • wiek Wiek: • mniej niż 16 lat • 17 lat • 18 lat • 19 lat • więcej niż 19 lat 94 . sytuację rodzinną itp. Zmienne i wskaźniki Pytania ankiety Zmienne zależne Czytelnictwo wśród młodzieży po. Korzystając z określonych wcześniej zmiennych i wskaźników. płeć.

Przystępujemy do pisania Zmienne i wskaźniki Pytania ankiety Sytuacja rodzinna Do jakiego typu zaliczysz swoją roWskaźniki: dzinę? • struktura rodziny (pełna.) • rodzina niepełna • wykształcenie rodziców • rodzina rozbita • poziom życia rodziny • rodzina zrekonstruowana • liczba książek w domu • konkubinat • zaangażowanie czytelnicze rodzi. niepełna • rodzina pełna itd.Jakie wykształcenie mają Twój ojciec ców i Twoja matka? • podstawowe • zawodowe • średnie • wyższe Ile złotych przypada przeciętnie na osobę w Twojej Rodzinie? • poniżej 300 zł • 301–500 zł • 500–1000 zł • 1000 zł Ile książek znajduje się w Twoim domu? • do 10 • 11–50 • 51–100 • 101–500 • powyżej 500 Czy Twoi rodzice czytają książki? • czyta książki kilka razy w tygodniu • czyta najwyżej raz w tygodniu • czyta rzadziej niż raz w tygodniu • czyta rzadziej niż raz w miesiącu • nigdy nie widziałem rodzica czytającego książkę 95 .II.

99 • 4–4. Pamiętajmy o tym. Jednocześnie informuję. więc nie wolno nam ich ani wymagać od badanych. Odpowiedzi na te pytania mogą się przydać przy wyprowadzaniu wniosków. 1.99 • 2–2. że dane osobowe są pod ochroną. Ankieta Uprzejmie proszę o wypełnienie poniższej ankiety i udzielenie szczerych odpowiedzi na znajdujące się w niej pytania. a uzyskane dane zostaną wykorzystane wyłącznie do badań naukowych.99 • 5–6 Do kwestionariusza ankiety należy dodać wstęp i ewentualne pytania otwarte. ani — tym bardziej — zamieszczać w pracy.99 • 3–3.Alicja Kaszyńska Zmienne i wskaźniki Sytuacja szkolna badanego Wskaźniki: • typ szkoły • średnia ocen Pytania ankiety Do jakiej szkoły uczęszczasz? • liceum ogólnokształcące dzienne • liceum ogólnokształcące wieczorowe lub zaoczne • liceum profilowane dzienne • liceum profilowane wieczorowe lub zaoczne • szkoła zawodowa Jaką średnią ocen uzyskałeś za ubiegły semestr? • 1–1. że ankieta jest anonimowa. Płeć (podkreśl właściwą odpowiedź)  kobieta  mężczyzna 96 .

Jakie wykształcenie mają Twój ojciec i Twoja matka? (podkreśl właściwą odpowiedź) Ojciec  podstawowe  zawodowe  średnie  wyższe 97 . Wiek (podkreśl właściwą odpowiedź)  mniej niż 16 lat  17 lat  18 lat  19 lat  więcej niż 19 lat 3. Do jakiego typu zaliczysz swoją rodzinę? (podkreśl właściwą odpowiedź)  rodzina pełna  rodzina niepełna  rodzina rozbita  rodzina zrekonstruowana  konkubinat 5.II. Ile książek przeciętnie czytasz w ciągu roku? (podkreśl właściwą odpowiedź)  nie więcej niż 5 w roku  6–12 w ciągu roku  więcej niż jedną w miesiącu  nie czytam książek 4. Przystępujemy do pisania 2.

Ile złotych przypada przeciętnie na osobę w Twojej rodzinie? (podkreśl właściwą odpowiedź)  poniżej 300 zł  301–500 zł  500–1000 zł  1000 zł 7.Alicja Kaszyńska Matka  podstawowe  zawodowe  średnie  wyższe 6. Ile książek znajduje się w Twoim domu? (podkreśl właściwą odpowiedź)  do 10  11–50  51–100  101–500  powyżej 500 8. Czy Twoi rodzice czytają książki? (podkreśl właściwą odpowiedź) Ojciec  czyta książki kilka razy w tygodniu  czyta najwyżej raz w tygodniu  czyta rzadziej niż raz w tygodniu  czyta rzadziej niż raz w miesiącu  nigdy nie widziałem rodzica czytającego książkę 98 .

..........................99  2–2.......II............... 99 ..99  4–4.. Spróbuj napisać kilka zdań na temat........................................................................ ............... Do jakiej szkoły uczęszczasz? (podkreśl właściwą odpowiedź)  liceum ogólnokształcące dzienne  liceum ogólnokształcące wieczorowe lub zaoczne  liceum profilowane dzienne  liceum profilowane wieczorowe lub zaoczne  szkoła zawodowa 10.......... ............................99  3–3........ ..........................................................................................................................99  5–6 11..... Przystępujemy do pisania Matka  czyta książki kilka razy w tygodniu  czyta najwyżej raz w tygodniu  czyta rzadziej niż raz w tygodniu  czyta rzadziej niż raz w miesiącu  nigdy nie widziałem rodzica czytającego książkę 9.................................... czy lubisz czytać i dlaczego? ........... Jaką średnią ocen uzyskałeś za ubiegły semestr? (podkreśl właściwą odpowiedź)  1–1...........................

Oto przykład: W rozdziale piątym przedstawiona zostanie analiza wyników przeprowadzonych badań ze względu na stopień zainteresowania sportem i aktywnością ruchową w rodzinie i środowisku szkolnym respondentów. Ich liczba będzie odpowiadała liczbie odpowiedzi na pytanie. Zaczynamy od krótkiego wstępu. to wstęp do zasadniczej części tego rozdziału będzie bardzo krótki. które ujawnia nam zmienną zależną. O ile te wszystkie informacje zawarliśmy w poprzednim rozdziale. Zainteresowania sportowe młodzieży z Zespołu Szkół Centrum Edukacyjne w Więcborku. Analizie poddano również motywacje uczniów skłaniające ich do spędzania czasu wolnego na zajęciach sportowych. ile osób w niej uczestniczyło i jak dobraliśmy grupę badawczą (na przykład jeżeli tworzyli ją uczniowie. Zbadano też. Bydgoszcz 2004. Jeżeli wcześniej tego nie podaliśmy. W przykładzie hipotetycznej pracy na temat czytelnictwa wśród młodzieży ponadgimnazjalnej w powiecie tucholskim możemy użyć tabel o jednakowej liczbie kolumn. to z jakich szkół). 100 . (A. jakie formy aktywności młodzieży są przez nią preferowane. czego dotyczyła ankieta. Tutaj analizujemy informacje zebrane w wyniku przeprowadzonej ankiety.Alicja Kaszyńska 6. przypominając. Wróblewska. teraz podajemy.) Systematyzujemy uzyskane informacje i zapisujemy w tabelach. Analiza wyników badań To najbardziej istotna część pracy badawczej.

Ile książek przeciętnie czytasz w ciągu roku? Można było wybrać spośród 4 odpowiedzi:  nie więcej niż 5 w roku  6–12 w ciągu roku  więcej niż jedną w miesiącu  nie czytam książek Tabele wyników będą wyglądały następująco: Wcale liczba % Liczba przeczytanych książek w roku <5 6–12 >12 Razem liczba % liczba % liczba % liczba % Razem Przy czym można zrezygnować z podawania liczby odpowiedzi. Przystępujemy do pisania Pytanie to brzmiało: 3. Zobaczmy to na przykładzie pytania: 4. Tabele będą się różniły tylko liczbą wierszy i komórką nagłówkową danego wiersza. nie można natomiast z podawania procentu z ogólnej liczby respondentów.II. Do jakiego typu zaliczysz swoją rodzinę?  rodzina pełna  rodzina niepełna  rodzina rozbita  rodzina zrekonstruowana  konkubinat 101 .

na końcu którego jest znów zaledwie jedno zdanie podsumowujące. Licz102 . Tu musimy wykazać się znajomością uogólniania. Drugi — praca nie posiada typowego zakończenia. Tutaj spotkałam dwa wzory. jakie należałoby podjąć po ustaleniach dokonanych w tej pracy lub proponujemy kierunek dalszych badań. Zwykle zaczynamy od przypomnienia tematu lub (i) celu pracy. W zakończeniu należy unikać szczegółów — mamy je w pracy.Alicja Kaszyńska Liczba przeczytanych książek w roku wcale <5 6–12 >12 Razem liczba % liczba % liczba % liczba % liczba % Rodzina Pełna Niepełna Rozbita Zrekonstruowana Konkubinat Razem 7. Zakończenie (i wnioski) W pracach opisowych zazwyczaj stosuje się zakończenie lub podsumowanie. Jeden — zakończenie podobnie jak w przypadku prac opisowych jest uzupełnione o wnioski (w formie wyliczenia). do czego doszliśmy w kolejnych rozdziałach. wreszcie rysujemy plan działań. Potem bardzo krótko przedstawiamy. też podanych w postaci wyliczenia. które stanowią przedostatnią część zakończenia. tylko jednozdaniowe wprowadzenie do wniosków. Zakończenie i wnioski pojawiają się na końcu prac badawczych.

gdy jest to naprawdę niezbędne. Jak zacząć zakończenie — przykłady Wybierając temat Resocjalizacja przez pracę osób pozbawionych wolności. Przedstawiony 103 . chciałem w szerokim zakresie dokonać rozeznania. bo bez nich uogólnienie nie oddałoby istoty sprawy.) Niniejsza praca ukazuje.1. należy uwzględnić specyfikę i uwarunkowania. Przedstawiona w niniejszej pracy problematyka nie wyczerpuje w całości zagadnienia związanego z jednym z istotniejszych czynników resocjalizacyjnych skazanych. Przystępujemy do pisania by przytaczamy tylko wtedy. Bydgoszcz 1998. Jednakże podejmując się rozpatrywania tego problemu. jak wygląda sytuacja dziecka w rodzinie wiejskiej i czy zagwarantowane mu w Konwencji o Prawach Dziecka prawa są przestrzegane. Prawa dziecka i ich przestrzeganie w rodzinie. (D.II. Słupsk 1997. 7. Resocjalizacja przez pracę osób pozbawionych wolności. (B.Wamka. jak realizowana jest resocjalizacja przez pracę w zakładach penitencjarnych. takie jak: izolacyjne warunki wykonania kary pozbawienia wolności oraz osoba pozbawiona wolności.) Celem niniejszej pracy było wykrycie i analiza zależności między środowiskiem rodzinnym a zachowaniami przestępczymi badanej młodzieży. a zamierzony cel został osiągnięty. w jakich omawiana działalność przebiega.Hass. Wpływają na to obiektywne ograniczenia. W analizach zgromadzonego materiału starano się odpowiedzieć na problemy badawcze postawione w rozdziale II. Przyjęte hipotezy zweryfikowały się pozytywnie.

) 7.) Formułowanie wniosków opisowo (niekonieczne było przypominanie wyników badań w nawiasach. (R.3% pochodziło z rodzin pełnych. Milachowski. Bydgoszcz 2004. Środowisko rodzinne a przestępczość nieletnich na przykładzie SDN w Chojnicach. Jak formułować wnioski — przykłady Formułowanie wniosków w punktach: 1. że środowisko rodzinne wpływa na przestępczość młodych ludzi. Brak pieniędzy spowodowany głównie tym. Milachowski. chociaż sami nieletni tylko w 30% obarczają odpowiedzialnością za swoje kłopoty z prawem właśnie rodzinę. że rodzice nie pracują zawodowo oraz ciasnota mieszkaniowa.2. przyczyniają się do wchodzenia w konflikt z prawem. że odpowiedź na pytanie stanowiące problem główny „Czy środowisko rodzinne ma wpływ na przestępczość nieletnich?” jest twierdząca. 2. Badania wykazały. (R. nie pozostaje jednak bez znaczenia. Warunki socjalno-bytowe badanych są istotnym czynnikiem zaburzeń przystosowania nieletnich. ale być może tego wymagał promotor): Z przeprowadzonych badań wynika. Wśród badanych nieletnich 47. że wśród młodzieży najbardziej rozpowszechnioną substancją psycho104 . Bydgoszcz 2004.Alicja Kaszyńska w rozdziale III materiał faktograficzny upoważnia do sformułowania następujących wniosków. Ogólnie można bowiem stwierdzić. 3. Struktura rodziny pod względem jej kompletności nie ma decydującego wpływu na przestępczość młodzieży. Środowisko rodzinne a przestępczość nieletnich na przykładzie SDN w Chojnicach.

jest znacznie wyższy niż tych. którzy upili się chociaż raz (73. Zjawisko palenia papierosów obejmuje mniejszy odsetek młodzieży (23%). Przystępujemy do pisania aktywną jest alkohol. jakie są. Dla lepszego zrozumienia praw dziecka i ukazania jego sytuacji w rodzinie należałoby zwiększyć zakres badań. że spożywanie narkotyków. gdzie „przy piwie” młodzież spędza wolny czas. Najczęściej spożywanym przez młodzież napojem alkoholowym jest piwo (68%). Odsetek uczniów. pragnień i dążeń. Wiąże się to z częstym przebywaniem w pubach (26%). zważywszy na fakt. którzy podejmowali próby z narkotykami (35%). Kuriata. a leczenie narkomanów jest wyjątkowo trudne.7%). jest w Polsce z punktu widzenia prawa zjawiskiem zakazanym. że zebrane informacje pozwolą rodzicom dostrzec konieczność przestrzegania praw dziecka i umożliwią im analizę własnego postępowania.II. Toruń 2002.3. że dzieci pragną podmiotowego traktowania ze strony rodziców oraz akceptacji ich takimi. alkoholu i narkotyków. można stwierdzić. Możliwe jest to po wzajemnym poznaniu swoich uczuć. Postawy młodzieży licealnej Iławy wobec uzależnień od nikotyny. Należałoby również zastosować inne metody badawcze oraz porównać je z wypowiedziami rodziców. Ogromne zagrożenie wiąże się z tym.) 7. Jest to bardzo wysoki odsetek. 105 . jednak liczba wypalanych papierosów (1/3 badanych wypala powyżej 10 papierosów dziennie) świadczy o nałogowym charakterze tego zjawiska. Jak zakończyć zakończenie — przykłady Reasumując powyższe rozważania. (A. Narkotyków próbowała 1/3 badanych. że narkotyki w bardzo szybkim tempie prowadzą do uzależnienia. a także porównać z sytuacją w rodzinach miejskich. jak ich rozpowszechnianie. Mam nadzieję.

jest niezwykle ważnym elementem pracy. że czegoś brakuje. I to prawda. czyli w rozumieniu pracy magisterskiej czy dyplomowej. recenzent) zostaje.) Podsumowując. Hass. Jednak wtedy ma się wrażenie. a na to nie powinniśmy mu dać szansy.Alicja Kaszyńska Chociaż badania nie wyczerpały tematu. że problem ochrony praw dziecka nadal nie jest wyczerpany i wciąż budzi kontrowersje.) Niekiedy w pracach w ogóle nie ma zdania kończącego. Wykazano. Wamka. Oceniając resocjalizacyjny aspekt pracy na przykładzie Zakładu Karnego w Potulicach i oddziałów zewnętrznych. przygotować można osoby pozbawione wolności do prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie. Bibliografia Bibliografia. Warto więc po wypunktowaniu wniosków dodać choć jedno krótkie zdanie kończące pracę. Powszechnie panuje pogląd. z tym że i ten kij ma dwa końce. 8. wypisując pozycje 106 . Prawa dziecka i ich przestrzeganie w rodzinie. Resocjalizacja przez pracę osób pozbawionych wolności. to cel został osiągnięty. są tylko wnioski. należy stwierdzić. że im dłuższy spis literatury. (B. wykonywaną zgodnie z wyuczonym zawodem. Bydgoszcz 1998. iż badania ukazały ważność poruszanego zagadnienia. Jeśli przesadzimy. Zagwarantowane dzieciom w Konwencji prawa wciąż jeszcze nie są respektowane przez dorosłych. trzeba zauważyć. iż właśnie poprzez pracę społecznie użyteczną. (D. spis literatury. Słupsk 1997. tym lepiej dla pracy. I z tym wrażeniem czytelnik (czyli np.

chociaż w żadnym jej miejscu nie powołaliśmy się na ten konkretny tytuł. których na oczy nie widzieliśmy. potem ministerialne rozporządzenia. a po nim skrót imienia (imion) — odwrotnie niż w przypisach. można podać zakres stron. Warto więc przed wpisaniem danej pozycji do bibliografii przynajmniej do niej zajrzeć. które znalazły się w przypisach oraz pozostałych. Wykaz literatury zapisujemy podobnie jak przypisy. Najwyższa więc będzie Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej. kto zna te dzieła. bo nie wiemy. Dotyczy to wszystkich publikacji. a następnie według roku. które porządkujemy nie według alfabetu. w pracach z administracji i prawa. które są zbiorami artykułów lub prac różnych autorów. Wtedy spisem źródeł będzie spis aktów prawnych. Ryzykujemy też. zapyta nas o nie na obronie pracy. że ktoś. ryzykujemy tym. W spisie literatury zamieszczamy wszelkie publikacje. w których analizujemy przepisy obowiązujące w danej dziedzinie. z których korzystaliśmy w pracy. z których się korzystało). a według hierarchii. Niekiedy dzielimy bibliografię na spis źródeł i spis literatury. Spotykamy się z tym np. aż do uchwał rad miast i gmin i roz107 . w jakim prawo zostało uchwalone. potem ustawy. które wpłynęły na treść pracy. pamiętając o dwóch zasadniczych różnicach:  na początku umieszczamy nazwisko autora. czy czasami wiedza tam zawarta nie jest już zdezaktualizowana lub w środowisku naukowym uchodząca za niewartą cytowania i wspominania.II. Przystępujemy do pisania książkowe. druki albo źródła. głównie tych. które rozpoczynamy od inicjału imienia autora  na końcu adresu bibliograficznego nie umieszczamy numerów stron (w niektórych publikacjach.

Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 roku Karta nauczyciela (tekst jednolity: Dz. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. poz. U. Nr 117. 4. zm. Ustawa z dnia 2 lipca 1994 roku o najmie lokali mieszkalnych (tekst jednolity: Dz. zm. poz. poz. nr 13. poz. 3. Jeżeli źródeł tej samej rangi jest kilka. poz. 74 z późn. Ustawa z dnia 26 listopada 1998 roku o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999–2001 (Dz. 94 z późn. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 roku Kodeks karny (Dz. 1997. 1999. zm. nr 95. Nr 141. 7. U.).Alicja Kaszyńska porządzeń wydanych przez burmistrzów i wójtów. 357 z późn. 9. Nr 120 poz. porządkujemy je chronologicznie (zwykle promotor określa. 108 . 787 z późn. 757 z późn. zm. Ustawy budżetowe na lata 1995. 840 z późn.). Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (Dz. U. 1041). Nr 56. 2001. czy od najstarszych do najmłodszych czy odwrotnie). Ustawa z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity: Dz. 8. zm. U. U. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. poz. U. 1071). zm. U. poz. Nr 98. Przykład wykazu aktów prawnych: 1. Ustawa z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz. 1996.). Nr 106. 5.). poz. 6. U.).). Nr 128. zm.). 668 z późn. 10. 2000. 2. 1998. U.

Przystępujemy do pisania 11. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1999 roku w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz. poz. U. 109 . 14. 11). 16. 403). poz. Uchwała Nr XXVI/346/2000 Rady Miejskiej w Nakle n. w zależności od potrzeb na:  źródła  pozycje książkowe (l u b : publikacje zwarte)  artykuły w czasopismach (l u b : czasopisma)  publikacje elektroniczne. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 1995 roku (sygn. 15. poz. 105). U. z dnia 19 lipca 2000 roku w sprawie czynszu regulowanego za lokale mieszkalne. 12. Uchwała Składu Pięciu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 1997 (OPK 34/97). Not. akt OTK 1995 nr 2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2001 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia wzorów wniosków o przyznanie dotacji celowej dla gmin na dofinansowanie wypłat dodatków mieszkaniowych oraz wzory rozliczeń tych dotacji (Dz. Nr 13.II. Nr 40. Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 maja 2000 roku w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty. 13. Jeżeli w pracach są źródła elektroniczne. również mamy kilka możliwości umieszczenia ich w bibliografii:  można je włączyć w bibliografię i razem z innymi publikacjami ułożyć alfabetycznie  można dokonać podziału bibliografii.

Wstęp i zakończenie zazwyczaj nie są nazywane rozdziałami. Można więc numerować tak: Wstęp Rozdział I. Wykaz literatury zamieszczamy po zakończeniu. że jest ich mało. a przed aneksem. Wstęp 110 . 9. Wyjątkiem są prace katechetyczne. choć nie jest błędem potraktowanie ich jak rozdziału. Tam zazwyczaj bibliografia zamieszczona jest na początku. … Rozdział III. że mamy odpowiednio dużo pozycji bibliograficznych. Numeracja rozdziałów i podrozdziałów jest rzeczą wtórną. Spis treści musi odzwierciedlać budowę pracy.Alicja Kaszyńska Podział ten można zastosować we wszystkich pracach. zwykle jest sugerowana przez promotora. pod warunkiem jednak. Spisy treści i inne spisy Spis treści w pracy magisterskiej i dyplomowej umieszczamy zaraz za stroną tytułową. zaraz za spisem treści. … Zakończenie Bibliografia Spis fotografii Aneks lub: Rozdział I. ponieważ będzie rzucało się w oczy. Przy kilkunastu nie warto. … Rozdział II.

. 46 *** *** 111 ...................................2.........................1... Przystępujemy do pisania Rozdział II.................... 44 PRZYPISY DO ROZDZIAŁU III .4................ … Rozdział IV. Przykłady spotykanych w pracach sposobów numerowania rozdziałów i podrozdziałów: III. … Rozdział III............ 31 Fałszerstwa pieczęci królewskich ...... nie nawiasy......... 40 Służba wojskowa ....... 31 3.... Ustalanie wydatków do obliczenia dodatku mieszkaniowego ..42 3.... Tryb przyznawania dodatków mieszkaniowych ................. 35 3........ 28 Pozew do trybunału ....................................................................................... Wypłata dodatków mieszkaniowych ..... 31 3......................................II....... … Rozdział V............. a nie liter........ 24 Przybranie nazwiska szlacheckiego ........2........ 42 Mieszczanie krakowscy autentykiem.................................................................. NALICZANIE DODATKÓW MIESZKANIOWYCH .... Zakończenie Bibliografia Spis fotografii Aneks Podrozdziały numerujemy za pomocą liczb....... SPOSOBY PRZENIKANIA MIESZCZAN DO STANU SZLACHECKIEGO W XVII WIEKU .. 35 Protekcja i wykształcenie ................ Wysokość dodatków i sposób ich naliczania . 24 Małżeństwo ze szlachcianką ...... 47 ROZDZIAŁ III.......... Po numerach rozdziałów stawiamy kropki....................

..........2.Alicja Kaszyńska ROZDZIAŁ III. 35 3. 59 3.. Badani rodzice .........1....3......................... 53 3....... 48 3..........3....6..1.....3... 37 3.. 74 Oprócz spisu treści w pracy mogą pojawić się spisy tabel...... 112 ..............2...............1..... Ogólna charakterystyka rodzin badanych wychowanków ... 66 3.... 40 3..........2..... Warunki wychowawcze w rodzinie . Jeżeli podpisując te elementy....... o ile oczywiście takowe pojawiły się w tekście........ Charakterystyka badanej populacji ...1..3.............. skorzystamy z zakładki: O d w o ł a n i a i dalej polecenia: W s t a w p o d p i s ..4...2................... 55 3...1.... to będziemy mogli zrobić je automatycznie......... rysunków i fotografii... Uwagi o rodzicach udzielających wywiadu..44 3............. Charakterystyka terenu badań.........1.......3......2....................2...1....5........2............... Charakterystyka terenu badań i badanej populacji .......2. Przebieg rozwoju osobowości nieletnich w opinii rodziców ....... 40 3...1............. 39 3.... 58 3.................... ANALIZA BADAŃ WŁASNYCH ...2. Więcej na ten temat przeczytamy w kolejnym rozdziale..... Sytuacja socjalno-bytowa badanej zbiorowości....1..........2...71 Przypisy ...... Atmosfera w rodzinie ......... Realizacja funkcji wychowawczo-socjalizacyjnej w rodzinach badanych nieletnich .......... 35 3.2. 37 3..... 59 3...2............. 35 3.... Patologie w rodzinie .... Wpływ środowiska rodzinnego na popełnienie przestępstwa w subiektywnej ocenie badanych . Analiza wywiadów z rodzicami ..... Badani wychowankowie ............... Analiza wywiadów z wychowankami .........3....2..............

Inni stoją na stanowisku. scenariusze zajęć itp. wytwory badanych (np. są dwie szkoły. . kwestionariusze ankiet (ważne: niewypełnione). Przystępujemy do pisania 10. że aneks składa się z niezależnych dokumentów i każdy z nich powinien mieć numerację osobną. że załącznik jest integralną częścią pracy magisterskiej lub dyplomowej i jako taki powinien mieć numerację. na który powołujemy się w tekście pracy. Aneks (załącznik) W aneksie (załączniku) zawieramy dodatkowe materiały. Każdy załącznik powinien mieć tytuł i numer. Może to być: mapka terenu. że ten drugi sposób jest bardziej logiczny. będącą dalszym ciągiem numeracji pracy. rysunki lub fotografie prac). Co do numerowania stron załączników.II. Wydaje się. które wiążą się z pracą. Jedni uważają. ale nie są jej integralną częścią.

W jednej linii mieści się wtedy znacznie powyżej 60 znaków. bo do trzech stron. czyli strona zawierała około 1800 znaków (średnio 30 linijek po 60 znaków — jest to tzw. a interlinia wydaje się nienaturalnie szeroka (o ile zachowa się 30 linii na stronie). czy ma określone wymagania co do wyglądu strony. Zwykle na 40 stronach pracy (a takie najczęściej chcemy „powiększyć”) niewiele zyskujemy. Lepiej do115 . żeby tekst wyglądał dobrze. To widać przy pierwszym spojrzeniu na pracę. że dotyczy to czcionki Times New Roman). a czcionka — 14 pt (przy czym dodać tu należy. Niektórzy promotorzy zalecają pisanie pracy czcionką 12 pt.III. a liczba znaków na stronie w przybliżeniu równała się liczbie znaków na stronie znormalizowanej. przygotowując szablon pracy (patrz następny rozdział). dodawania centymetrów do marginesów itp. Interlinia ma wynosić 1. Dobrze byłoby wtedy zwiększyć marginesy. Osobiście radzę unikania pozornego powiększania pracy przez zwiększanie rozmiaru czcionki lub odległości między liniami. a chęć „napompowania” objętości jest z daleka widoczna. W każdym przypadku najlepiej zapytać promotora. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Co do formy.5. Najczęściej jednak wymaga on tylko. wymagania oczywiście określa promotor. To wszystko definiujemy. strona maszynopisu znormalizowanego). Jest z tym jeden problem. aby praca wyglądała typowo.

czy Twój ekran Worda wygląda tak. ilustracji. jak ten. Dla porządku muszę przypomnieć. że to wydanie oparte jest na wersji Worda 2007.Alicja Kaszyńska łożyć ilustracje. Ustawienia podstawowe Zanim zaczniesz pracować. zrób jedną bardzo ważną rzecz. Zwróć uwagę na dwa elementy — pasek: S z y b k i d o s t ę p oraz linie wyznaczające granice tekstu. 116 . dodatkowe tabele lub wykresy do istniejących już tabel oraz spisy tabel. wykresów. schematy. Przyjrzyj się. który widzisz na ilustracji poniżej. Praca zyska wtedy i na ilości. i na jakości. 1.

które widać na stronie po otwarciu nowego dokumentu. 1. Kliknij na znajdującą się na końcu paska: S z y b k i d o s t ę p strzałkę i zaznacz lub odznacz kliknięciem odpowiednie ikonki. Pasek narzędzi: Szybki dostęp Możesz go ułożyć i modyfikować sam w prosty sposób.1. który otwiera się z listy rozwijanej. Moim zdaniem ułatwiają roz117 . są granicami tekstu. jak na poniższej ilustracji. Granice tekstu Linie. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 1.2. Jeśli chcesz.III. by w pasku szybkiego dostępu znalazło się więcej ikon lub inne. Możesz więc także ustawić ikonki dokładnie tak. otwórz: W i ę c e j p o l e c e ń lub kliknij w pasek: S z y b k i d o s t ę p prawym klawiszem myszy i skorzystaj z polecenia: D o s t o s u j p a s e k n a r z ę d z i : S z y b k i d o s t ę p (wygląda trochę inaczej niż ten. ale łatwo się nim posłużyć).

zaznaczyć okienko: P o k a ż g r a n i c e t e k s t u ). Aby były widoczne. Zazwyczaj je włączam (w każdej chwili można je wyłączyć). 118 .Alicja Kaszyńska mieszczanie wszystkich elementów dokumentu. Z a a w a n s o w a n e . a następnie postępować. jak pokazano na rysunkach poniżej (kliknąć kolejno na: O p c j e p r o g r a m u W o r d . należy kliknąć w kolorowe logo pakietu Office w lewym górnym rogu ekranu. N i e w i d a ć i c h n a w y d r u k u .

Strona tytułowa Na stronie tytułowej najczęściej podaje się dane w następującej kolejności od góry: nazwa uczelni nazwa wydziału autor pracy (niżej niekiedy trzeba wpisać numer albumu) tytuł pracy (niekiedy po nim znajduje się podtytuł zawężający zakres pracy)  promotor i katedra (zakład lub instytut).III.     119 . gdzie praca została napisana  miejscowość i rok. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 2.

KAZIMIERZA WIELKIEGO w Bydgoszczy WYDZIAŁ HUMANISTYCZNY Angelica Okrasa OBRAZ RODZIN MAŁŻEŃSTW W WYBRANYCH POWIEŚCIACH ELIZY ORZESZKOWEJ Praca magisterska napisana pod kierunkiem dra Mariusza Zawodniaka Bydgoszcz 2003 120 .Alicja Kaszyńska AKADEMIA BYDGOSKA IM.

Szablon pracy Szablon pracy dyplomowej i magisterskiej ułatwi zachowanie prawidłowego układu graficznego pracy. lub korzystać z drugiej możliwości: p o d k i e r u n k i e m d r a (bez kropki). 3. który chcemy wyróżnić w tekście. różne rodzaje krojów i wielkości czcionek w zależności od tego. Są to jedyne poprawne możliwości. tytuł tabeli. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Uwaga! Na stronie tytułowej bardzo często trafia się błąd ortograficzny powstający przez mechaniczne stosowanie zasady pisowni skrótu wyrazu: doktor. Należy więc pisać go z kropką: p o d k i e r u n k i e m d r . podrozdziału. To prawda. d o t ( F i s z k a . że skrót „dr” piszemy bez kropki. W szablonie zapisane są odpowiednie marginesy. cytat. wie już co nieco na ten temat. musimy kolejno wykonać następujące polecenia: 121 . czy oznaczony tekst to tytuł rozdziału. lecz na stronie tytułowej wyraz ten występuje najczęściej w dopełniaczu (…pod kierunkiem doktora…). podpis pod rysunkiem lub ilustracją… Kto zrobił sobie szablon dokumentu F i s z k a . odległości między liniami. d o t x ) . Aby przygotować szablon pracy dyplomowej lub magisterskiej (to oczywiście tylko proponowany wzór).III.

122 . a następnie: M o j e s z a b l o n y i zaznaczamy wybór typu dokumentu: S z a b l o n .Alicja Kaszyńska Klikamy na kolorowe logo pakietu Office w lewym górnym rogu). Wybieramy: N o w y .

Wybieramy: Z a p i s z j a k o . W tym celu klikamy ponownie na P r z y c i s k p a k i e t u O f f i c e .III. 123 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Zatwierdzamy wybór: O K . Najlepiej od razu zapisać ten nowy dokument jako szablon w odpowiednim folderze (szablony mają własny folder).

Otwieramy menu: U k ł a d s t r o n y : M a r g i n e s : N i e s t a n d a r d o w e i zmieniamy szerokości marginesów: Górny: 2 Dolny: 3 Lewy: 4 (lub 3. żeby pracę można było odczytać w komputerach z wcześniejszą wersją Worda) w katalogu S z a b l o n y .dot — jeśli chcesz.5 (lub 2) 124 . Po zapisaniu pliku trzeba zająć się ustawieniem wszystkich potrzebnych parametrów.5) Prawy: 1. który automatycznie pokaże się w odpowiednim okienku.Alicja Kaszyńska Zapisujemy jako typ: W o r d — s z a b l o n d o k u m e n t u (*.dotx lub *.

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 125 .III.

jeśli promotor zażyczy sobie inny sposób numeracji stron.Alicja Kaszyńska Klikamy OK. wybieramy wskazane przez niego parametry. a następnie wybieramy odpowiednie położenie. likwidujemy numer na pierwszej stronie każdego rozdziału. W menu: W s t a w i a n i e otwieramy: N u m e r s t r o n y . Po zatwierdzeniu numeracji stron program automatycznie otworzy się w oknie: N a r z ę d z i a n a g ł ó w k ó w i s t o p e k . Ponieważ nasza praca ma numerację u góry strony. Oczywiście. 126 . Zaznaczamy w nim okienko: I n n e n a p i e r w s z e j s t r o n i e . kasujemy numer strony i zamykamy całe okno. Następie ustawiamy numerację stron. W pracach najczęściej stosuje się numerowanie u góry strony na środku.

3. które przydadzą się w naszej pracy. tytułów podrozdziałów. zostawiamy nienumerowaną ostatnią stronę rozdziału głównego. Od tego momentu numer na pierwszej stronie każdego rozdziału będzie niewidoczny. Formatujemy style Teraz ustawimy parametry czcionki i akapitów oraz stworzymy kilka nowych stylów. jakie będziemy stosować w całej pracy dla: tekstu głównego.1. pierwszą kartkę każdego rozdziału głównego powinniśmy zostawić nienumerowaną. podpisów pod ilustracjami i nad tabela127 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Uwaga! Numerując strony u góry kartki (w nagłówku).III. Style są to wzory pisma. tytułów rozdziałów. analogicznie — numerując strony u dołu kartki (w stopce).

zawiera bardzo wiele różnych stylów. analizowanych dzieł literackich)  b i b l i o g r a f i a — pozwala na zapisanie spisów bibliograficznych z trzycentymetrowym wysunięciem pierwszej linijki 128 . Warto jednak niektóre zmodyfikować oraz stworzyć kilka nowych. Większość używana jest automatycznie i wcale nie będziemy musieli w nie ingerować. jaką czcionką podpisywaliśmy rysunek w rozdziale 1 i formatować każdorazowo i osobno kolejne podpisy. ale są to np. Jeśli uznamy (lub promotor uzna). też służy do zapisu cytatów. Nie wszystkie będą potrzebne w naszej pracy. w trakcie pisania. z którego zwykle korzystamy. z wcięciami z obu stron  c y t a t k u r s y w a — podobny do poprzedniego. strona po stronie.Alicja Kaszyńska mi. Użycie S t y l u pozwala na dokonanie zmian określonego formatowania w całym rozdziale lub w całej pracy. różni się tylko pochyleniem kroju pisma. korzystając z menu: C z c i o n k a oraz A k a p i t (w zakładce: N a r z ę d z i a g ł ó w n e ). Proponuję następujące:  c y t a t n o r m a l — służy do zapisania cytatu czcionką mniejszą niż reszta tekstu. właśnie modyfikacji S t y l u . w rozdziale czwartym. Oczywiście. pamiętników. itd. wypowiedzi z ankiet badanych albo fragmenty wytworów badanych (np. Szablon N o r m a l . można na bieżąco. dokonując tylko jednej modyfikacji. będziemy musieli poprawiać każdy z osobna. ale wtedy musimy pamiętać np. prac uczniowskich. pisząc cokolwiek w Wordzie. że trzeba zmienić wygląd podpisów. cytatów itp. zmieniać typ czcionki i akapitu.

rysunków. np. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?  r o z s t r z e l o n y — pozwala na wyróżnienie podtytułów.III. Drobne modyfikacje stylu normalnego Najpierw jednak zmodyfikujemy s t y l n o r m a l n y (zwany w poprzednich wersjach Worda s t a n d a r d o w y m ). zdefiniowanych pojęć  p o d p i s (pod ilustracją).dot lub praca dyplomowa.dotx otwieramy menu S t y l e . tak sformatowane są informacje o źródłach danych. m. W zapisanym przez nas dokumencie praca dyplomowa. Inne wystarczy zmodyfikować. aby „praca nad pracą” przyniosła oczekiwany efekt. którym będziemy pisać tekst kolejnych rozdziałów naszej pracy. używany też do formatowania tytułów tabel  t a b e l a — ten styl pozwala na jednolite sformatowanie komórek wszystkich tabel  u w a g a d o t a b e l i — ten styl służy do formatowania objaśnień do tabel. 129 . nie będących tytułami rozdziałów i podrozdziałów oraz niektórych wyrazów. fotografii.in. schematów.

które będą potrzebne w pracy. ale na liście mogą pozostać. może to zrobić.Alicja Kaszyńska W oknie jest wiele stylów. 130 . większości nie będziemy używać. Zaczniemy od stylu normalnego. Prawym klawiszem myszy kliknij na: Normalny i wybierz: Modyfikuj. korzystając z Z a r z ą d z a n i a s t y l a m i (polecenie pod ostatnią ikonką na liście stylów). Gdyby ktoś jednak chciał się pozbyć niepotrzebnych. My zajmiemy się modyfikacją lub tworzeniem stylów.

III. Uwaga! Jeśli w wyglądzie czcionki z jakiegoś powodu trzeba zmienić więcej parametrów niż tylko typ i wielkość. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W ten sposób otworzyliśmy okno: M o d y f i k o w a n i e stylu. należy wejść w menu: C z c i o n k a z listy rozwijanej w lewym dolnym rogu. 131 .

Akapity tekstu głównego najczęściej pisane są tym samym stylem. Warto przy tej okazji wyjaśnić kilka pojęć z tego okna. o którym teraz mówimy. więc w jednym i drugim okienku zobaczymy tę samą nazwę.Alicja Kaszyńska Modyfikujemy akapit Jesteśmy znów w oknie: M o d y f i k o w a n i e s t y l u . Dokonujemy wyboru: W n o w y c h d o k u m e n t a c h n a p o d s t a w i e s z a b l o n u (jak na rysunku poniżej). który modyfikujemy. który ma być użyty po zakończeniu akapitu pisanego stylem. to w okienku znajdującym się niżej zobaczymy (lub wpiszemy) styl N o r m a l . U góry znajduje się nazwa stylu. Jednak jeśli w okienku górnym będzie którykolwiek styl typu: N a g ł ó w e k …. Poniżej nazwa stylu. 132 .

szybki styl. To oznacza. bękart). Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W dużym białym oknie możemy zobaczyć. że styl nie pozwoli nam na pozostawienie na końcu strony tylko jednej linijki z następnego akapitu (tzw. a niżej znajdują się dane charakteryzujące styl (w tym przypadku styl N o r m a l ). mamy tu jeszcze dwie informacje. Obydwa parametry można zmienić. Oprócz danych dotyczących kroju i stopnia czcionki oraz wszelkich danych akapitu. Druga informacja mówi nam. wdowa). 133 . że możemy się do niego dostać bezpośrednio z ekranu głównego menu (na ilustracji poniżej szybkie style są zaznaczone).III. a także nie przeniesie nam na następną stronę tylko jednej. jak będzie wyglądał nasz tekst. To oznacza. że jest to tzw. ostatniej linijki akapitu (tzw. Pierwsza brzmi: K o n t r o l a b ę k a r t ó w i w d ó w . którego modyfikacji dokonaliśmy.

czyli fragmentów z różnych opracowań. Aby utworzyć ten styl i wszystkie następne. W otwartym oknie formatujemy wygląd akapitu: 134 . o ile nie będą znajdowały się wewnątrz akapitu. otwieramy okno S t y l i klikamy na ikonkę N o w y s t y l .Alicja Kaszyńska Tworzymy styl — cytat normal Styl ten służyć nam będzie do cytowania i wyróżniania w tekście literatury przedmiotu.

III. Najbliższy stylowi: C y t a t n o r m a l jest styl: C y t a t k u r s y w a . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Zatwierdzamy dokonane zmiany. Styl: C y t a t n o r m a l jest gotowy. Żeby sobie ułatwić pracę. Podobnie tworzymy pozostałe potrzebne nam style. że użyta czcionka jest czcionką pochyłą. użyjemy opracowanego już stylu: C y t a t n o r m a l . Różni się od niego tylko tym. 135 .

Alicja Kaszyńska 136 .

Musimy go jednak odnaleźć i zmodyfikować. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Modyfikujemy styl — Bibliografia Styl o tej nazwie jest wbudowany w style programu. 137 .III.

Wybieramy go więc i modyfikujemy. 138 . Za podstawę przyjmujemy styl: N o r m a l n y .Alicja Kaszyńska W nowo otwartym oknie zaznaczamy odpowiednie opcje: Teraz styl: B i b l i o g r a f i a znajdziemy na liście stylów.

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 139 .

każdy z zapisem jednej pozycji bibliograficznej. I już masz kolejny własny styl w szablonie: P r a c a d y p l o m o w a . W tej części pracy w zasadzie nie używamy innych stylów.Alicja Kaszyńska W pozycji: S t y l n a s t ę p n e g o a k a p i t u wybieramy: B i b l i o g r a f i a . Tworzymy styl — Tabela Będzie służył do zapisywania w jednakowy sposób danych w tabelach oraz na rysunkach i schematach. Zatwierdź otwarte okna przyciskiem OK. warto przy ich formatowaniu wziąć pod uwagę kilka zasad: 1. Jeśli to tylko możliwe. wszystkie tabele powinny mieć jednakową szerokość. Żeby tabele wyglądały dobrze. bo 140 . Jeśli jednak jest to niemożliwe. ponieważ cała część tak zatytułowana składa się z jednakowych akapitów.

zawsze wyglądają na zbyt duże. Czcionka w tabeli powinna być o stopień lub dwa mniejsza niż stosowana w tekście głównym pracy. by wszystkie były wyśrodkowane. Tabele. 2. w których zastosowano czcionkę identyczną jak w tekście głównym. Wszystkie nagłówkowe wiersze oraz kolumny powinny wyglądać jednakowo we wszystkich tabelach (krój i wielkość czcionki. 141 . Dzięki temu tabele będą się ładnie komponować na stronie. 3. W tabelach z tekstem odległości między poszczególnymi linijkami tego samego akapitu w tabeli powinny być niewielkie (wystarczą pojedyncze). Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? znacznie się od siebie różnią liczbą kolumn. położenie. 4. natomiast między akapitami nieco większe. to zadbajmy przynajmniej o to. żeby potem bez końca nie poprawiać wyglądu tabel w naszej pracy. Te wszystkie parametry trzeba ustawić w stylu. kolor tła).III.

w którym dokonamy kolejnych zmian.Alicja Kaszyńska Po otwarciu rozwijanego menu: F o r m a t u j i wybraniu: A k a p i t otworzy się odpowiednie okno. Tworzymy styl — Uwaga do tabeli Za pomocą tego stylu pod tabelami lub rysunkami zapisujemy objaśnienia lub źródła przedstawianych danych. 142 . Zasady postępowania przy tworzeniu nowego stylu już znamy. Kolejność czynności pokazują poniższe rysunki. Nowy styl będzie utworzony na bazie stylu: N o r m a l n y . Czas znowu na zaakceptowanie ustawień przyciskami OK w otwartych oknach. S t y l T a b e l a — gotowy.

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Kolejne zmiany jak poprzednio dokonujemy w oknie: A k a p i t . 143 .

Zmień wskazane parametry. Wróć do punktu 6.Alicja Kaszyńska Po zamknięciu (OK) otwartych okien styl będzie gotowy do użycia. Kolejny raz otwieramy okno: S t y l e . Tworzymy styl — Rozstrzelony Tego stylu będziemy używać do śródtytułów. Zatwierdź zmianę czcionki O K . które nie są tytułami rozdziałów. poprzedniego okna i z menu: F o r m a t u j wybierz: A k a p i t . 144 .

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Zatwierdzamy OK kolejne okna. W ten sposób utworzyliśmy najbardziej potrzebne nam style.III. 145 .

Najbardziej widoczne zmiany to: zmiana czcionki tytułów rozdziałów głównych na wersaliki (czyli wielkie litery). żywa pagina). można również zmodyfikować styl: Nagłówek 4 itd. Są bardzo przydatne. to: N a g ł ó w e k 3 .Alicja Kaszyńska Modyfikowanie stylów: Nagłówek 1. Proponuję zmodyfikować styl: N a g ł ó w e k 1 . Nagłówek 2. Bardzo rzadko się zdarza. zlikwidowanie wcięcia i wyrównanie do lewej. żeby dalsze podrozdziały dzieliły się na jeszcze drobniejsze.2. Uwaga! Word myli użytkowników. a jeśli podrozdział dzieli się dalej. zmniejszenie w tytułach rozdziałów interlinii. których używamy do zapisywania tytułów rozdziałów i podrozdziałów. 146 . numer strony lub tzw. 3. Nagłówek 3 Wymienione wyżej style są używane do pisania tytułów rozdziałów ( N a g ł ó w e k 1 ) . Moim zdaniem to spowoduje.3…9) to style. bo po napisaniu pracy pozwalają w prosty sposób stworzyć spis treści. podrozdziałów ( N a g ł ó w e k 2 ) . Nagłówki (1. ale gdyby tak było. zmieniając czcionkę na najpopularniejszy do zapisywania tytułów Arial oraz dokonując drobnych zmian w parametrach akapitu. używając terminu n a g ł ó w e k w dwóch znaczeniach: Nagłówek jest to część strony ponad tekstem (tam znajduje się np. 2 . że praca będzie wyglądała lepiej.

Modyfikujemy czcionkę: 147 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W oknie: S t y l otwieramy: N a g ł ó w e k 1 .III.

Wracamy do punktu 5. w poprzednim oknie i z menu: F o r m a t u j wybieramy: A k a p i t .Alicja Kaszyńska Zatwierdzamy OK. 148 .

Modyfikujemy czcionkę stylu: N a g ł ó w e k 2 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Podobnie postępujemy ze stylem: N a g ł ó w e k 2 .III. 149 .

Ustawiamy ją na 12 pt. Modyfikujemy parametry akapitu w stylu: N a g ł ó w e k 2 . Modyfikujemy styl: N a g ł ó w e k 3 . 150 .Alicja Kaszyńska Zatwierdzamy O K . Teraz z poprzedniego okna. Jedyną różnicą jest wielkość czcionki. które wykonaliśmy przy modyfikowaniu stylu: N a g ł ó w e k 2 . Powtarzamy te same czynności. z menu: F o r m a t u j wybieramy: A k a p i t .

zostało niewiele do ustalenia. druga w stylu N a g ł ó w e k 1 ). Word nie zawsze rozróżnia. można ją zwiększyć o 2 pt. Jeżeli wewnątrz pracy występują listy numerowane lub wypunktowane. która numeracja ma być kontynuowana. a więc: Nagłówek 1 może korzystać z czcionki Arial 18 pt. w stylu N o r m a l n y . Koniecznie jednak trzeba wyłączyć opcję automatycznego dzielenia wyrazów (jeśli taka jest włączona). Sposób dzielenia wyrazów wybieramy w zakładce: U k ł a d strony. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Uwaga! Jeśli ktoś chciałby. a Nagłówek 3 — 14 pt. Nagłówek 2 — 16 pt. aby czcionka tytułów rozdziałów i podrozdziałów była nieco większa. których będziemy używać w naszym szablonie. że poprawia na swój sposób numerację i po każdym otwarciu pliku musimy zmieniać ją ponownie. 151 .III. Zdarza się nawet niekiedy. Numerację rozdziałów i podrozdziałów proponuję wstawiać ręcznie. bo Word niezbyt dobrze sobie z tym radzi. nawet jeśli każda jest w innym stylu (jedna np. Po zdefiniowaniu stylów.

musimy dokonać zmian w ustawieniach autokorekty. czyli także wtedy. Aby je wyłączyć. Lepiej mu na to nie pozwolić. Word automatycznie dokona zmian w dzieleniu wyrazów i cała publikacja zacznie się nam „rozjeżdżać”. w komórkach tabel itp. 152 . po skrócie zakończonym kropką i po każdym użyciu entera. Word ma też inne dość dolegliwe ustawienie. a jest nim automatyczne wstawianie wielkiej litery po każdej kropce i enterze. a więc np. Automatyczne wstawianie wielkiej litery po kropce nie ułatwia. gdy tworzymy listę wypunktowaną. bo jeżeli cokolwiek dopiszemy lub skreślimy w naszej pracy. a wręcz utrudnia pisanie.Alicja Kaszyńska Uwaga! Word nie najlepiej sobie radzi z automatycznym dzieleniem wyrazów. Najlepiej zrezygnować z tego dyskusyjnego ułatwienia. Najlepiej unikać dzielenia wyrazów (co jednak w przypadku kiedy chcemy mieć tekst równiutko ułożony z prawej i lewej strony nie wygląda ładnie) albo zrobić to ręcznie.

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Otworzy się nam okno umożliwiające zmiany opcji autokorekty. 153 .

Alicja Kaszyńska Warto sprawdzić pozostałe ustawienia na tej stronie. w którym będziemy mogli wyłączyć dokuczliwe funkcje. Otwieramy menu znajdujące się pod logo pakietu. 4. 154 . Jeszcze kilka przydatnych ustawień Przed rozpoczęciem pisania warto ustawić w programie kilka przydatnych opcji. Po włączeniu przycisku: O p c j e a u t o k o r e k t y otworzy nam się właściwe okno. W mojej pracy sprawdza się widoczny powyżej układ opcji.

będą bardziej przydatne.III. które zamieszczam w tej książce. Dokonujemy w nich następujących zaznaczeń. czy ustawienia w komputerze są identyczne z tymi. ale są identyczne z ustawieniami wybranymi przeze mnie. Najlepiej więc otwierać kolejne zakładki i sprawdzać. 1. które pokazuję. Nie wszystkie są konieczne. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Jest tam kilka zakładek. Zakładka: P o p u l a r n e 155 . więc i uwagi.

156 . Zakładka: S p r a w d z a n i e została omówiona w poprzednim podrozdziale. niż te 5 minut pracy. 5. Jeśli wpiszemy np. Zakładka: Z a p i s y w a n i e Tutaj nie trzeba nic przestawiać. czy na pewno zaznaczona jest opcja automatycznego zapisywania i wybrać. Warto sprawdzić. Zakładka: W y ś w i e t l a n i e 3. co ile minut ma ono nastąpić. że w razie jakiejś awarii nie stracimy więcej. że program ma automatycznie zapisywać tekst co 5 minut. Zostawiamy bez zmian. to możemy być pewni.Alicja Kaszyńska 2. Zakładka: Z a a w a n s o w a n e Lepiej tu nie grzebać.. 4.

III. ponieważ ułatwi to korzystanie z niniejszego poradnika. może sobie ustawić ikonki dowolnie. Oczywiście. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 6. które ja ustawiłam sobie na komputerze. jakie mamy w menu: S z y b k i d o s t ę p . Zakładka: D o s t o s o w y w a n i e Po prawej stronie znajduje się zestaw ikon. 157 . Wcześniej już proponowałam. jeśli ktoś dobrze zna Worda 2007. żeby znalazły się w nim ikony te same.

Oczywiście. czyli: D o d a t k i . C e n t r u m z a u f a n i a oraz Z a s o b y pozostawiamy bez zmian. że późniejsze zmiany będą dotyczyć tylko dokumentu bieżącego i nowo powstałych.Alicja Kaszyńska Pozostałe zakładki. które już istnieją. a nic nie zmienią w dokumentach już istniejących. dodać nowe style. przekształcić te. 158 . Należy pamiętać tylko o tym. Szablon w zasadzie mamy gotowy. w każdej chwili można go zmienić.

nie będziemy mieli kłopotu z odszukaniem odpowiedniego fragmentu tekstu. Zapisujemy zmiany i zamykamy okno: p r a c a d y p l o m o w a . aby każdy rozdział pracy zapisywać jako odrębny plik (chyba że praca ma mniej niż 40 stron. łatwiej nam będzie ogarnąć mniejsze całości. Dzięki temu szybciej będzie przebiegało przewijanie stron. wtedy nie warto). Proponuję. To na razie wszystkie modyfikacje. d o t lub p r a c a d y p l o m o w a . 159 . Możemy przystąpić do pisania. Tworzymy w folderze: M o j e d o k u m e n t y folder: P r a ca dyplomowa. potem formatujemy (czyli układamy na kolejnych stronach tak. W menu ukrytym pod logo pakietu wybieramy: N o w y . Otworzy się okno: N o w y d o k u m e n t . Zaczynamy wpisywać tekst Zasada główna: najpierw wpisujemy. 5.III. d o t x . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Przed zamknięciem pliku zmieniamy styl pierwszego akapitu na: N a g ł ó w e k 1 . żeby praca wyglądała profesjonalnie).

Będziemy mogli za to korzystać z przydatnej funkcji powrotu do tekstu po wpisaniu przypisu. jaki tekst ma mieć na stronie. ale na tym etapie wcale nie jest to ważne. Nie będziemy co prawda widzieć układu.Alicja Kaszyńska I w kolejnym oknie szablon: p r a c a d y p l o m o w a . Do wpisywania tekstu wybieramy w menu widok: W e r s j a r o b o c z a . najlepiej jeszcze przed rozpoczęciem wpisywania tekstu. 160 . Pamiętamy o zapisaniu pliku. Klikamy O K w kolejnych oknach i rozpoczynamy pisanie. która nie działa w układzie wydruku. Dokładniej o tym w dziale przypisy.

Znak E n t e r wstawiamy wyłącznie:  po zakończeniu akapitu  jeżeli piszemy kolejne linijki listy numerowanej lub punktowanej. 161 . To będzie tekst właściwy naszej pracy. (Jak już nadmieniłam. Po enterze każda następna linijka będzie napisana stylem: N o r m a l n y . formatujemy tekst dopiero po jego wpisaniu i ustaleniu ostatecznej wersji. o których będzie mowa dalej. Choćby nie wiem jak nas korciło. Inaczej robimy tylko w wyjątkowych przypadkach. N a g ł ó w e k 3 … pod koniec pracy zrobimy szybko i poprawnie spis treści). dzięki wykorzystaniu stylów N a g ł ó w e k 1 . N a g ł ó w e k 2 . Jeżeli praca jest krótka i wszystkie rozdziały zapisujemy w jednym pliku. to po każdym rozdziale głównym wstawiamy znak końca sekcji i dopiero wtedy zaczynamy wpisywać nowy rozdział. Zaczynamy od tytułu pierwszego rozdziału. Uwaga! Listę numerujemy po wpisaniu wszystkich punktów. Będzie napisany stylem N a g ł ó w e k 1 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Z widoku: U k ł a d w y d r u k u skorzystamy po zakończeniu wpisywania treści rozdziału. gdy przystąpimy do formatowania tekstu. Jeszcze raz przypominam.III.

ß). czyli jak wstawić paragraf Jeżeli w pracy pojawiają się znaki. korzystamy z menu: W s t a w i a n i e . 162 . Po kliknięciu na: W i ę c e j s y m b o l i otworzy nam się nowe okno: S y m b o l . których nie ma na klawiaturze (np.Alicja Kaszyńska 6. Symbole.

Wyszukujemy potrzebny i klikamy: W s t a w . gdzie teraz jest polecenie: A n u l u j ) . 8. ™. ® i wstawić je przy pomocy przycisku: W s t a w lub poprzez skorzystanie z podanego na tej stronie skrótu klawiaturowego. Zakładka: Z n a k i s p e c j a l n e Możemy przy pomocy tej zakładki szybko wyszukać niektóre znaki: np. −. 163 . §. -. Teraz wstawiamy kolejny symbol lub zamykamy okno poleceniem: Z a m k n i j (polecenie po wstawieniu znaku pojawi się w miejscu. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 7. Zakładka: S y m b o l e Tu znajdują się komplety różnych znaków.III.

Alicja Kaszyńska

Niektóre często używane znaki warto umieścić w autokorekcie i pozwolić, aby komputer sam je odszukiwał w symbolach i wstawiał. Takim znakiem jest np. §. Proponuję, aby ile razy wpiszemy skrót par., komputer automatycznie zastępował go znakiem §. Jak to zrobić?

Otwiera nam się nowe okno, w którym już w okienku: N a : znajduje się znak §.

164

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Klikamy O K . Teraz już nie będziemy musieli wyszukiwać w symbolach znaku paragraf, program sam zamieni wpisany skrót par. na znak §. Autokorektę możemy wykorzystywać także, jeżeli powtarzają nam się pewne pojęcia, nazwy, fragmenty tekstów, fragmenty przypisów, których nie możemy z jakiegoś powodu skrócić, np. odwołania do aktów prawnych. Przykładowo badania prowadziliśmy w Zespole Szkół Zawodowych im. Konrada Wielogórskiego w Pakarni. Nazwa tej szkoły występuje wielokrotnie. Ile razy użyjemy
165

Alicja Kaszyńska

tej nazwy, zmienia się w niej tylko forma wyrazu Zespół (Zespołu, Zespołowi, Zespołem), pozostała część nie ulega zmianom. Aby nie trzeba było jej wpisywać wielokrotnie, możemy właśnie skorzystać z autokorekty. Postępujemy tak samo, jak w przypadku dopisywania do autokorekty symbolu paragrafu.
Uwaga! Można też użyć skrótu klawiaturowego przypisanego do znaczka paragraf, ale skróty najczęściej łączą się z koniecznością zapamiętania kodu liczbowego, a tu łatwo o pomyłkę, dlatego proponuję prostszy i bardzo skuteczny sposób z wykorzystaniem autokorekty.

Podświetlamy tę (niezmienną) część nazwy, którą chcemy wydobywać z autokorekty, czyli: S z k ó ł Z a w o d o w y c h i m . K o n r a d a W i e l o g ó r s k i e g o w P a k a r n i (możemy też to wpisać ręcznie w rubryce: N a : . Sprawdzamy, czy zaznaczona jest opcja: S f o r m a t o w a n y t e k s t . Jeśli nie, to zaznaczamy. Wpisujemy: Z a m i e ń : SZKW (Tu, oczywiście, sami wybieramy skrót do zamiany. Ja stosuję taką zasadę, że skrót tworzę od pierwszych liter (najczęściej czterech) wyrażenia, które wpisałam do autokorekty. Łatwiej mi go sobie przypomnieć po kilku dniach czy tygodniach niż jakiś skrót niewiążący się z nazwą).
166

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Klikamy O K . I to wszystko. Teraz po wpisaniu SZKW skrót sam się zmieni w: S z k ó ł Z a w o d o w y c h i m . K o n r a d a W i e logórskiego w Pakarni.

7. Wypunktowanie i numerowanie
Jeżeli jakieś informacje w pracy muszą być podane w punktach oznaczonych bądź to symbolami, bądź to cyframi, należy to robić automatycznie. Najpierw wypisujemy — bez numeracji — kolejne punkty, stawiając po każdym znak E n t e r . Podświetlamy te akapity, które będą stanowić kolejne punkty naszej listy i szukamy odpowiedniego przycisku w zakładce: N a r z ę d z i a główne.

Otwieramy potrzebną zakładkę i formatujemy wypunktowanie lub numerowanie zgodnie z naszymi wyobrażeniami.

7.1. Lista punktowana (punktory)
Z rozwijanej listy możemy wybrać znaczek, który będzie nam najbardziej odpowiadał. I tu kolejna uwaga edytorska.
167

W przypadku gdy po punktorach umieszczamy całe zdania. co polega na zwiększeniu wcięcia jej fragmentu i zmiany punktora. należy wybrać jeden punktor (w moim przykładzie jest to czarna kropa) i stosować go konsekwentnie w każdej liście. W listach punktowanych. Tworzy się wte168 . stawiamy natomiast kropkę na końcu listy. Warto też zwrócić uwagę na interpunkcję. która jest listą punktowaną. Większa liczba typów punktorów w jednej pracy wygląda nieestetycznie i powoduje. jeśli po punktorach są pojedyncze wyrazy lub fragmenty zdań. że praca robi wrażenie złożonej bałaganiarsko.Alicja Kaszyńska Żeby praca wyglądała dobrze. wszystkie punkty zaczynamy od małej litery i raczej (choć kategorycznego zakazu nie ma) nie stawiamy po nich przecinków. W dolnej części okna wyboru punktorów mamy jeszcze możliwość zmiany poziomu listy. oczywiście każde z nich zaczynamy od wielkiej litery i kończymy kropką.

jeśli przesuniemy wysunięte dodatkowo punkty z powrotem w lewo za pomocą sąsiedniego przycisku: Z m n i e j s z w c i ę c i e . jest sko- 169 . Ten sam efekt możemy uzyskać. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? dy punktowana lista wielopoziomowa. Nie polecam tego rozwiązania. co — jak pisałam wyżej — nie wygląda dobrze. Ostatnią możliwością. bo wprowadza większą liczbę punktorów. jaką daje nam rozwijana lista punktorów (wróć do rysunku o zmianie poziomu listy).III. Powrót do poprzedniego ułożenia listy uzyskamy. korzystając z przycisku: Z w i ę k s z w c i ę c i e .

czyli wielkość. W praktyce korzystałam z tej opcji niewiele razy — głównie wtedy. a półpauzy (myślnika). że kursorem będzie jakiś inny znak. Najlepiej wyglądają prace. Po wybraniu tego przycisku otworzy się poniższe okno: W tym oknie możemy dowolnie zdefiniować nowy punktor. wybrać z bazy symboli. możemy ustawić styl punktora. jeśli musiałam użyć jako punktora nie kropy (która moim zdaniem wygląda najlepiej). kolor oraz inne atrybuty — te same. Radzę zachować umiar. 170 . Możemy go np. klikając przycisk: S y m b o l . Jeśli skorzystamy z przycisku: C z c i o n k a . wybrany z listy znajdującej się pod przyciskiem: O b r a z . w których forma nie przerasta treści. Możemy też ustalić.Alicja Kaszyńska rzystanie z polecenia: Z d e f i n i u j n o w y p u n k t o r . które ustawiamy przy wyborze czcionki.

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 7. ale także na różne sposoby numerowane.2. Aby taka lista powstała. czyli powstanie — jak to Word nazywa — lista wielopoziomowa. Podobnie jak poprzednio możemy ustawić głębsze wcięcie niektórych punktów. Przyciski na dole nowo otwartego okna mają następujące funkcje: Z m i e ń p o z i o m l i s t y . Lista numerowana (numerowanie) W pracy są nie tylko listy punktowane. dzięki czemu lista będzie miała punkty i podpunkty.III. postępujemy podobnie jak przy tworzeniu listy punktowanej. 171 .

Korzystamy z tego rzadko. Jeśli żaden z formatów nam nie odpowiada. jeśli lista numerowana zawiera więcej niż 9 punktów.Alicja Kaszyńska D e f i n i u j n o w y f o r m a t n u m e r a c j i . z liter alfabetu greckiego. czy Word ma rozpocząć nową listę. Warto tutaj tylko ustawić wyrównanie numerowania na: D o p r a w e j . Ustaw wartość numerowania. od której Word ma rozpocząć numerowanie listy. otworzy się okno widoczne na następnej stronie. ponieważ dzięki temu. Możemy zdecydować w tym miejscu. Możemy też ręcznie ustawić wartość. np. 172 . jedności zawsze będą nad jednościami. Po kliknięciu na ten przycisk. możemy utworzyć własny. czy też kontynuować listę rozpoczętą nawet kilka akapitów wcześniej. dziesiątki nad dziesiątkami itp.

. A. Czyli jeśli przyjmiemy.III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Dobór sposobu numeracji też ma swoje znaczenie... jak będzie wyglądała lista złożona z punktów.3. że po numerowaniu zakończonym kropką (1.. podpunktów do podpunktów. …). a zakończonych kropką lub znakiem zapytania zawsze poprzedzona jest liczbą z cyfr arabskich (np. …. podpunktów i np. że numeracja punktów zaczynających się od wielkiej litery. Należy stosować jak najmniej różnych rodzajów numeracji. B. Jeśli więc przyjmiemy jeden rodzaj numeracji dla punktów podstawowych — stosujmy je zawsze w tej samej sytuacji. Lista wielopoziomowa — dla cierpliwych Ten przycisk daje nam możliwość zdefiniowania. 2. 1. Dodałam.. 7. natomiast po numerowaniu zakończonym nawiasem — od małej litery (kropkę stawiamy wtedy po ostatnim punkcie listy). …) przyjęte jest umieszczanie punktów zaczynających się od wielkiej litery i zakończonych kropką. Warto zapamiętać. 2. to stosujemy to w całej pracy itp. że to opcja dla cierpli- 173 .

jak będzie wyglądać zaprojektowana przez nas lista wielopoziomowa. Jeśli wybierzesz punkt 3. bo Word nie bardzo daje sobie radę z prawidłowym zapisywaniem zmian. gdzie zmienić podstawowe ustawienia. poziom 3 — podpunkty do podpunktów itd. Na rysunku poniżej można zobaczyć. Poziom 1 — to punkty główne. otworzy się nowe okno. poziom 2 — podpunkty. W największym oknie widzimy.Alicja Kaszyńska wych. 174 . Ustawiamy w nim parametry dla kolejnych poziomów listy.

1. a dalszej w kolejności punktowane: 175 . że niektóre podpunkty potem będą numerowane literami. że z działaniem tej opcji nadal są kłopoty (były i w poprzednich wersjach Worda). …. bez zwracania uwagi na to. a poniżej formatujemy numerację i ustalamy wcięcia tekstu. 2. …. wyrównanie liczb i wyrównanie (chodzi o tekst). Robimy to w następujący sposób: Wpisujemy tekst poszczególnych punktów. a). b).. Można je od razu zacząć numerować do np. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Wchodzimy na kolejne poziomy.III. np. Dodam jednak ponownie. dlatego wolę listy wielopoziomowe robić. wykorzystując przyciski: P u n k t o w a n i e i N u merowanie..

): 176 . które będą podpunktami do punktu (w naszym przypadku pierwszym punktem z podpunktami jest punkt 2.Alicja Kaszyńska Podświetlamy te fragmenty.

III. postępujemy podobnie — możesz zamiast numeracji wykorzystać punktory: Niestety. Jeśli do podpunktów drugiego poziomu będą dalsze podpunkty. mimo zaznaczenia opcji: P o n o w n i e u r u c h o m n u m e r o w a n i e . że kolejna lista to zupełnie nowa lista. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Tak samo postępujemy z podpunktami do kolejnych punktów. Wtedy nie zostaje nic innego. Zdarza się. Numeracja pozostawionych punktów głównych zmieni się sama na prawidłową. Właśnie one dość często wpły177 . Z tego powodu zawsze ręcznie numeruję tytuły rozdziałów i podrozdziałów. że z uporem wraca do kontynuowania numeracji z poprzedniej listy. jak tylko jedną z list przerobić na numerowaną ręcznie. Word niekiedy traci orientację i nie bardzo chce zrozumieć. jeżeli w naszej pracy jest sporo list numerowanych. jak już wspomniałam.

Po otwarciu okna do definiowania przypisów mamy możliwość wyboru jednego z dwóch typów:  przypisy dolne  przypisy końcowe. 178 . otwieramy zakładkę: O d w o ł a n i a . Przypisy Microsoft Word wstawia przypisy automatycznie. Jak wstawiać przypisy? Dochodząc w tekście do miejsca. Dodać należy. gdzie należy wstawić przypis.Alicja Kaszyńska wają bowiem na mylne rozumienie przez Worda wypunktowań wewnątrz rozdziału. a Word sam użyje odpowiedniego stylu tekstu i znaczników. Sam też będzie pilnował właściwej numeracji. bo podczas pisania dość często się zdarza. Zastosowanie automatycznego wstawiania oszczędzi nam żmudnego poprawiania numeracji. że zawsze możemy zmienić wygląd przypisów. Jest to ważne. 8. że rezygnujemy z jakiegoś przypisu albo dodajemy nowy. Wystarczy wybrać typ przypisów.

II. Niżej wybieramy: N u m e r o w a n i e . np. W pracach stosuje się opcję: D ó ł s t r o n y . Możemy jednak wybrać inny. czyli np. który jest wpisany przez program. 3. c… itp. czyli 1. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Przypisy dolne Mamy tu kilka możliwości. że w całym pliku wszystkie przypisy będą numerowane w jednym ciągu. a. co znaczy. III…. nawet jeśli tekst będzie krótszy niż strona. Możemy wybrać: C i ą g ł e . * lub jakikolwiek inny S y m b o l . gdzie będą umieszczone przypisy: zawsze na końcu strony (czyli będą się kończyć na linii marginesu) czy też bezpośrednio pod tekstem. b. to najczęściej stosujemy ten. tyle 179 . Jeśli chodzi o F o r m a t n u m e r a c j i . 2. Na początku decydujemy. I. Możemy też zdecydować się na Z n a c z n i k n i e s t a n d a r d o w y . albo: R o z p o c z n i j n o w ą s e k c j ę (czyli ile razy wstawimy podział sekcji.III.

cit. Uwaga! W pracach praktycznie nie spotyka się numerowania: R o z p o c z n i j n o w ą s t r o n ę . Jeżeli zgodnie z wcześniejszym zaleceniem piszemy w widoku: W e r s j a r o b o c z a . korzystając z klawisza F6 (opcja ta nie działa w widoku: U k ł a d w y d r u k u ). więc w praktyce w każdym rozdziale jest osobna numeracja. Jeśli wybierzemy: R o z p o c z n i j n o w ą s t r o n ę . Tu należy dodać. najczęściej stosuje się numerowanie: R o z p o c z n i j n o w ą s e k c j ę . Sekcja — poza nielicznymi wyjątkami — obejmuje jeden rozdział. to możemy po wstawieniu przypisu wrócić do tekstu.Alicja Kaszyńska razy rozpoczniemy nową numerację przypisów). Jeżeli przypisy są na kolejnych stronach.) i ibidem (tamże) mogą być stosowane tylko w obrębie tej samej numeracji. to gdy odwołujemy się do publikacji odnotowanej już w rozdziale pierwszym. musimy najpierw podać cały jej adres bibliograficzny. (dz. to każda strona będzie numerowana osobno. 180 . Dopiero przy ponownym odwołaniu wolno nam użyć skrótu. że op. cyt. Więc jeżeli zaczynamy na nowo numerować przypisy w rozdziale drugim.

że przypisy z dolnych trzeba zmienić na końcowe lub odwrotnie. jeżeli potem okaże się. Na zakończenie jeszcze raz warto przypomnieć o żelaznej konsekwencji w zapisywaniu przypisów. Następne automatycznie będą ustawione tak samo. jest to możliwe i bardzo łatwe: Podświetlamy jeden z przypisów. Raz przyjęty wzór powinien być stosowany w całej pracy.III. Oczywiście. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Opcje przypisów wystarczy ustawić przy pierwszym z nich w danym dokumencie. 181 . W menu: O d w o ł a n i a otwieramy okno myląco nazwane: P r z y p i s y d o l n e . choć dotyczy wszelkich przypisów.

gdy tabela ma być wyjątkowo duża i skomplikowana. np. Najładniej wyglądają tabele. Tabele Word całkiem nieźle radzi sobie z tabelami. 182 . Z Excela korzystamy wówczas. których wielkość jest ujednolicona.Alicja Kaszyńska 9. bez względu na to. Tabele powinny być jednakowo sformatowane. Uwaga! Kilka zasad edytorskich: Czcionki użyte w tabeli powinny być o kilka punktów mniejsze niż te w tekście głównym. reszta czcionką normalną. można w całej pracy rysować tabele o szerokości tekstu. w każdej nagłówki pogrubione na szarym tle. np. czy tabela będzie drukowana w tekście. czyli od marginesu do marginesu. czy wykorzystana do prezentacji komputerowej. Należy unikać wielokolorowości. jakie zazwyczaj używane są w pracach dyplomowych i magisterskich. Word 2007 pozwala na precyzyjną pracę z tabelami.

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Żeby wstawić tabelę. pogrupowanych w dwóch zakładkach: 183 . W otwartym oknie mamy też możliwość szybkiego przejścia do Excela. Możemy również skorzystać z polecenia: S z y b k i e t a b e l e i tam wybrać sobie jeden z gotowych schematów tabel. W pracach dyplomowych jest to mało przydatne.III. Po wstawieniu tabeli zyskujemy dostęp do narzędzi tabel. korzystamy z zakładki: W s t a w i a n i e i okienka: T a b e l a . Wstawić tabelę można za pomocą jednego z trzech dostępnych w Wordzie narzędzi.

W zasadzie do wykonania tabeli na potrzeby pracy dyplomowej niezbędne są tylko niektóre z licznych możliwości. 184 . jakie daje to narzędzie.Alicja Kaszyńska Zaczniemy od zakładki: P r o j e k t o w a n i e .

czyli bezpośrednio poprzez przyciski: O b r a m o w a n i e . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Obramowanie i cieniowanie Funkcje obramowania i cieniowania łączą się ze sobą. 185 .III. Zaczynamy od zakładki: O b r a m o w a n i e : Zakładka: C i e n i o w a n i e pozwala wypełnić całość tabeli lub poszczególne komórki kolorem. Można też w tym celu otworzyć okno (strzałka w prawym dolnym roku rysunku powyżej) w okienku: R y s o w a n i e o b r a m o w a ń : O b r a m o w a nie i cieniowanie. Do formatowania tabeli używamy dwóch. C i e n i o w a n i e oraz listy rozwijane umożliwiające ustalenie rodzaju i grubości linii. Okno: O b r a m o w a n i e i c i e n i o w a n i e ma trzy zakładki. Do poszczególnych narzędzi można dojść skrótami.

brzegowych linii tabeli) lub łączenia przylegających do siebie komórek. Oto przykład tabeli przed i po zastosowaniu narzędzia gumki: 186 .Alicja Kaszyńska W oknie: P r o j e k t o w a n i e t a b e l i znajduje się jeszcze bardzo przydatne narzędzie: gumka (ostatnie z prawej). Służy do wymazywania wskazanych linii tabeli (czyli np.

wiersz. Ostatnią funkcję: W ł a ś c i w o ś c i warto omówić dokładniej. kolumn i komórek. komórka. Grupa: T a b e l a Pozwala na zaznaczenie komórki. wiersza. gdy wiersz. Do tej funkcji jest dostęp także po rozwinięciu czwartej grupy: R o z m i a r k o m ó r k i .III. że zaznaczyliśmy np. kolumna. wierszy. Przydatne zwłaszcza wtedy. Otwierające się tym poleceniem okno ma cztery zakładki: tabela. kolumn lub komórek. zarówno całej tabeli. kolumny lub całej tabeli. będziemy pewni. Pokazuje kształt tabeli niewidoczny na wydruku Wyświetl linie siatki (ważne w tabelach. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Druga zakładka w menu: T a b e l a nosi nazwę: U k ł a d . 187 . które nie mają obramowania). Korzystając z tej opcji. całą komórkę lub wiersz. kolumna lub tabela obejmują więcej niż obZaznacz szar widoczny na ekranie. Po jej otwarciu możemy bardzo precyzyjnie ustalić parametry i położenie: tabeli. Pozwala ona na precyzyjne ustawienie wielkości i położenia. jak i poszczególnych wierszy.

np. gdy będziemy do niej wpisywać dłuższy tekst lub dłuższą liczbę. jeżeli ma być oblana tekstem. Należy zwrócić uwagę na opcje w tym oknie. Zaznaczenie tej funkcji bywa przyczyną kłopotów. W niektórych przypadkach. można jeszcze dokładnie ją wypozycjonować (klawisz: P o z y c j o n o w a n i e ). czy ma być otoczona tekstem czy też nie.Alicja Kaszyńska Zakładka: T a b e l a Pozwala przede wszystkim na ustalenie położenia tabeli na stronie i zdecydowanie. bo psuje nam często już sformatowaną tabelę. Zakładka: W i e r s z 188 . Można w nich ustalić marginesy komórek (czyli jak blisko od brzegów zaczynał się będzie i kończył tekst) oraz czy komórka będzie automatycznie się poszerzać.

Pozwala na wstawienie w odpowiednim miejscu wiersza. 189 . a wpis ma linijek kilkanaście lub kilkadziesiąt w jednym wierszu. Nieładnie to wygląda. Zazwyczaj pozwalamy. Zakładka: K o m ó r k a Pozwala na wyrównanie w pionie każdej komórki. kolumny lub komórki tabeli. Jeżeli wpis w wiersz ma tylko kilka linijek.III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Rzadko stosuje się możliwość ustalania wysokość wierszy. jak wskazuje na to ich zawartość. d o ś r o d k a k o m ó r k i (z tego korzysta się najczęściej) i d o d o l n e j k r a w ę d z i k o mórki. aby były wysokie tak. Mamy do wyboru trzy pozycje: W y r ó w n a n i e d o g ó r n e j k r a w ę d z i k o m ó r k i . bez wychodzenia z okna: W ł a ś c i w o ś c i ) lub dla kilku podświetlonych kolumn razem. wtedy zezwolenie na podział wewnątrz wiersza jest konieczne. Możemy to zrobić osobno dla każdej kolumny (program pozwala na przechodzenie z kolumny do kolumny. kolumny lub komórki. wiersza. lepiej nie zezwalać na podział wierszy między strony. Grupa: W i e r s z e i k o l u m n y Usuń Wstaw Pozwala na usunięcie tabeli. Jeżeli jednak tabela jest tekstowa. Ważniejsza jest tu możliwość wstawienia lub usunięcia znacznika przy: Z e z w a l a j n a d z i e l e n i e w i e r s z y m i ę d z y s t r o n y . Zakładka: K o l u m n a Tu możemy precyzyjnie ustalić szerokości kolejnych kolumn w tabeli.

Alicja Kaszyńska

Grupa: S c a l a n i e
Łączy zaznaczone komórki w jedną. Z opcji tej należy korzystać dopiero gdy już ustalimy szerokości wszystkich kolumn i wierszy, ponieważ potem zmiana tych parametrów będzie wymagała ponownego podzielenia komórek. Dzieli zaznaczoną lub zaznaczone komórki na określoną liczbę nowych. Można tutaj podać, na ile kolumn lub/i wierszy ma być dokonany podział oraz (jeżeli zaznaczyliśmy więcej niż jedną komórkę) czy przed podziałem trzeba zaznaczone komórki połączyć w jedną. Dzieli tabelę na dwie części. Przerywa ciągłość tabeli przed wierszem, w którym ustawiliśmy kursor. Przydatne, jeżeli z jakiegoś powodu chcemy przenieść dalszą część tabeli na nową stronę lub rozdzielić tabelę tekstem ciągłym.

Scal komórki

Podziel komórki

Podziel tabelę

Grupa: R o z m i a r k o m ó r k i
Pozwala ręcznie wpisać parametry komórek, jeśli Okienka do ustalachcemy, aby miały z góry ustaloną wielkość. Pozwala nia wielkości komóteż na zorientowanie się w rozmiarach wyrysowarek nych komórek. Bardzo przydatna funkcja. Często używa się opcji: R o z ł ó ż k o l u m n y r ó w n o m i e r n i e . Dzięki niej podświetlone komórki będą miały identyczną szerokość. Ostrożnie trzeba postępować z opcją: A u t o m a t y c z n i e d o p a s u j d o z a w a r t o ś c i . Jeżeli Autodopasowanie jej użyjemy, to szerokości kolumn będą się zmieniać w zależności od ilości tekstu, który w nie wpiszemy. Nie zawsze jest to pożądane, bo może nam popsuć układ tabeli. Nie radzę więc korzystać z tej opcji przy pisaniu prac.

Rozwinięcie tej grupy spowoduje pojawienie się okna: W ł a ś c i w o ś c i t a b e l i , które zostało omówione przy grupie: T a b e l a .
190

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Grupa: W y r ó w n a n i e
Pozwalają na wybór wyrównania tekstu w zaznaczonych komórkach tabeli. Pozwala na zmianę kierunku tekstu na pionowy. Przydaje się w tabelach o bardzo wąskich kolumKierunek tekstu nach. W takim przypadku tekst poziomy nie mieści się w nagłówkach i trzeba go ustawić pionowo. Można zwiększyć lub zmniejszyć marginesy komórki, Marginesy komórki ale zwykle nie ma takiej potrzeby. Ikony wyrównania

Grupa: D a n e
Nieco mylnie polecenie to znajduje się w poleceniach formatowania tabeli, bo działa także w tekście ciągłym. Pozwala na ustawienie danych w tabeli Sortuj lub w akapitach (np. bibliografia) w kolejności alfabetycznej, numerycznej lub chronologicznej. Jeżeli tabela ma wiersz nagłówkowy, przed sortowaniem należy to zaznaczyć w oknie. Powtarzanie na- Potrzebne w tabelach wielostronicowych, aby na główków wierszy każdej nowej stronie pojawiały się nagłówki. Dzięki temu możemy przekształcić tabelę na tekst Konwertuj lub tekst na tabelę. Rzadko się to robi, ale można. Z tego polecenia zazwyczaj nie korzystają piszący prace dyplomowe. Do używania formuł i przeprowadzania operacji matematycznych i statystycznych bardziej nadaje się Excel. Najczęściej używa się formuły do sumowania kolumn i wierszy. Po wstawieniu kursora w komórkę, w której chcemy otrzymać Formuła wynik podliczenia, i kliknięciu polecenia: F o r m u ł a w menu: Ta b e l a pojawia się ona automatycznie =SUM(ABOVE). Jeśli ma dotyczyć wszystkich liczb z zakresu kolumny lub wiersza, wystarczy OK. Można też skorzystać ze znaczka autosumowania Σ w pasku narzędzi.

191

Alicja Kaszyńska

Pokażemy teraz na przykładzie, jak zrobić w Wordzie tabelę typu często spotykanego w pracach. Oto jedna z takich tabel po sformatowaniu:
Liceum ogólnokształcące Zainteresowania Dziewczęta liczba Czytelnictwo Sport Kolekcjonerstwo (czyli zbieractwo) Film, teatr OGÓŁEM 6 8 5 6 25 % 24 32 20 24 100 Chłopcy liczba 2 16 2 5 25 % 8 64 8 20 100 Ogółem liczba 8 24 7 11 50 % 16 48 14 22 100

Korzystamy z menu: W s t a w i a n i e : T a b e l a . W wywołanym oknie wpisujemy liczbę kolumn (liczymy w wierszu, w którym jest ich najwięcej), w naszym przykładzie — 7. Ponieważ liczba wierszy jest niewielka, możemy też podać ich liczbę (w kolumnie, w której jest ich najwięcej), w naszym przykładzie — 8. Wpisujemy dane, rozmieszczając je mniej więcej i przewidując, które komórki będą potem połączone z innymi. Łączymy komórki dopiero pod koniec formatowania, gdy już ustalimy szerokości kolumn.

192

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Liceum Zaintere- o g ó l n o sowania kształcące dziewczęta liczba % Czytel6 24 nictwo Sport 8 32 Kolekcjonerstwo ( c z y l i5 20 zbieractwo) Film, te6 24 atr OGÓŁEM 25 100

chłopcy liczba 2 16 2 % 8 64 8

ogółem liczba 8 24 7 % 16 48 14

5 25

20 100

11 50

22 100

Podświetlamy tabelę i zmieniamy styl w oknie stylu na styl: T a b e l a (sami go wcześniej utworzyliśmy). Poszerzamy kolumnę pierwszą do szerokości wystarczającej, aby łatwo można było czytać napisy. Podświetlamy kolumny 2–6. W menu: N a r z ę d z i a t a b e l / U k ł a d , odszukujemy: A u t o d o p a s o w a n i e i wybieramy opcję: R o z ł ó ż k o l u m n y r ó w n o m i e r n i e . Jeżeli rozmieszczenie w komórkach pojedynczych jest dobre, możemy już połączyć ze sobą właściwe komórki. W tym celu podświetlamy komórki, które chcemy ze sobą połączyć, a następnie w menu: N a r z ę d z i a t a b e l / U k ł a d odszukujemy: S c a l k o m ó r k i . Postępujemy tak kolejno ze wszystkimi grupami komórek, które mają zostać połączone.

193

zaznaczamy wybrany kolor. Tytuł tabeli Każda tabela musi być zatytułowana. klikając w zaznaczoną tabelę prawym przyciskiem myszy).Alicja Kaszyńska Podświetlamy komórki nagłówkowe. Aby zatytułować tabelę: Zaznaczamy tabelę albo wstawiamy kursor w dowolną jej komórkę. W menu: N a r z ę d z i a t a b e l / P r o j e k t o w a n i e odszukujemy: O b r a m o w a n i e i c i e n i o w a n i e . od razu wpisujemy tytuł każdej z nich tak. czy opcje są ustawione poprawnie: Etykieta: T a b e l a . Włączamy B — pogrubienie (Ctrl + B). Nagłówki tabeli są już na wybranym tle. Sprawdzamy. Teraz trzeba ustawić właściwe wyrównanie. Włączamy zakładkę cieniowanie. Ponieważ jednak często na końcu pracy musimy zrobić spis tabel. Tytuł piszemy nad tabelą. 194 . Klikamy O K . Najlepiej skorzystać z odpowiednich ikonek wyrównania poziomego i pionowego komórek w zakładce: N a r z ę d z i a t a b e l / Układ. Położenie: P o w y ż e j w y b r a n e g o o b i e k t u . Otwieramy menu: O d w o ł a n i a i szukamy ikony: W s t a w p o d p i s (można też znaleźć to polecenie. aby tę czynność potem sobie ułatwić.

Taki sposób tytułowania tabel ma jeszcze jedną zaletę poza możliwością automatycznego zrobienia spisu tabel na końcu pracy. OK. program sam poprawi numerację. 3. Nad tabelą pojawił nam się jej tytuł. 2. Unikniemy żmudnego zmieniania kolejnych numerów. I gotowe. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Numerowanie będzie ustawione na 1. to możemy to zrobić po kliknięciu na klawisz: N u m e r o w a n i e .III. Jeżeli dostawimy nową tabelę między dwie inne lub z którejś zrezygnujemy. W pierwszej linijce okna: P o d p i s już wpisany jest początek podpisu tabeli: T a b e l a 1 — dostawiamy kropkę. 195 . ale jeśli z jakiegoś powodu chcemy zmienić format. a po niej tekst podpisu. Numeracji tabel będzie pilnował program.

rysunków i jednakowego formatowania podobnych obiektów. 196 . aby każdy wykres był innego typu i zróżnicowany kolorystycznie. Ujednolicenie to polega na stosowaniu. sprawiać wrażenie uporządkowanej. a to można osiągnąć przez ujednolicenie pojawiających się w pracy tabel. Wykresy Wykresy są innym sposobem przedstawienia danych zawartych w tabelach. jednakowych wielkości czcionek. rysunków i schematów. Praca powinna wyglądać statecznie. a pod spodem w postaci wykresu. tam gdzie jest to możliwe. wykres. inne w postaci wykresów. że nasza praca wygląda nieco zbyt skromnie. a jednocześnie zaświadczy o większych umiejętnościach piszącego. schemat ma podpis (umieszczamy go pod obiektem)! 10. Czasem zaś te same dane przedstawia się w postaci tabeli. Ten drugi sposób jest polecany wtedy. Niekiedy jednak autorzy prac dyplomowych i magisterskich wydają się nie dość usatysfakcjonowani samym pojawieniem się wykresu. W pracach stosowane są różne techniki. Jeśli dodamy do każdej tabeli wykres. Niekiedy pewne dane przedstawiane są w postaci tabel. a rysunek. więc jeszcze się starają. praca przy pobieżnym przeglądaniu będzie wyglądać na pełniejszą. gdy odnosimy wrażenie. To nie wygląda dobrze.Alicja Kaszyńska Uwaga! Każda tabela ma tytuł (umieszczamy go nad obiektem).

Starajmy się stosować ten sam typ wykresu w całej pracy. ale mniej będziemy mieć pracy. w którym ma się pojawić wykres. W niektórych przypadkach otwiera się przykładowy wykres z przykładowym arkuszem danych lub tylko arkusz danych.III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W miejscu. Wybór nie jest ostateczny. Na ogół wybranie przycisku: W y k r e s powoduje. zwłaszcza je- 197 . że niektóre wykresy są przestrzenne i dobrze się na nie zdecydować. do którego trzeba wejść. z menu: W s t a w i a n i e wybieramy: W y k r e s . jeśli od razu zdecydujemy. jakiego typu wykresów będziemy się trzymać. że otwiera nam się okno wyboru typu wykresu: Warto zauważyć. Moim zdaniem na wydruku wyglądają dużo lepiej niż wykresy płaskie. Pamiętajmy o jednym. jeśli dane nie sumują się do 100%. Nie wybieramy wykresu kołowego.

Alicja Kaszyńska śli tabele są schematyczne. jak wygląda arkusz danych po wpisaniu danych z przykładowej tabeli z wcześniejszego rozdziału. którą już mamy w Wordzie. Poniżej prosty przykład. Wybieramy prezentację danych w procentach. 198 . Następnie usuwamy wszystkie nagłówki i dane. których nie będziemy umieszczać na wykresie. Na wykresie chcemy pokazać zainteresowania dziewcząt i chłopców z Liceum Ogólnokształcącego. Kasujemy wszystkie wpisane tam przez program dane (to tylko przykład) i wpisujemy swoje lub kopiujemy tabelę. Po zatwierdzeniu wyboru typu wykresu program automatycznie przechodzi do arkusza danych (w Excelu) z przykładowo wpisanymi danymi: Najpierw zajmiemy się arkuszem danych. a dane zawarte w każdej z nich podobnie uporządkowane.

Dokonujemy tego podwójnym kliknięciem. Układ i Formatowanie: 199 . Otwiera się wtedy zakładka: N a r z ę d z i a w y k r e s ó w (z prawej strony wstążki). Zmiany w wykresie możemy wprowadzać tylko wtedy.III. gdy wykres jest uaktywniony. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W oknie Worda pojawi się okno z wykresem. Do arkusza danych w razie potrzeby będziemy mogli wrócić. w której są trzy kolejne zakładki: P r o j e k t o wanie. Teraz możemy przystąpić do pracy nad odpowiednim wyglądem wykresu.

Do menu wykresu wracamy. ponownie klikając w pole wykresu. Sekcja: Projektowanie 200 . kliknąwszy w dowolne miejsce poza wykresem. Omówimy teraz możliwości formatowania wykresu za pomocą poszczególnych grup poleceń w menu: N a r z ę d z i a wykresów.Alicja Kaszyńska Do poprzedniego menu można wrócić.

Edytuj dane Pozwala na wejście do arkusza danych. Możemy też dodać nowe dane (równie dobrze możemy dodać je bezpośrednio do tabeli). które otwieramy ikoną: Z a z n a c z dane. podłogi.III. np. zaznaczenie osi pionowej 201 . np. znajdującelumnę go się w oknie. Wykres musi mieć podpis. Zapisz jako szablon Polecenie raczej nieużywane przez piszących prace. Grupa: S t y l e w y k r e s u Podobnie jak poprzednia umożliwia wybranie jednej spośród demonstrowanych aranżacji wykresu. Grupa: D a n e Uaktywnia się po kliknięciu po raz pierwszy przyciPrzełącz wiersz/ko. Nie warto jednak korzystać z pojawiającej się w niektórych aranżacjach możliwości nadania tytułu wykresowi. legendy itp. etykiet. słupkowy na kołowy lub punktowy). Grupa: U k ł a d y w y k r e s u Rozwijane menu pokazuje różne możliwości aranżowania wybranego typu wykresu. możemy wymienić go na inny (np. tak jak inne ryciny lub fotografie. ściany. W nowo otwartym oknie możemy dokonać zamiany kolumn na wiersze i odwrotnie (P r z e ł ą c z w i e r s z / Zaznacz dane k o l u m n ę ). Tylko zaznaczenie jednej z nich pozwala na jej sformatowanie. a nie tytuł (tytuł ma tabela). Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Grupa: T y p Jeśli wybrany typ wykresu jednak nam nie odpowiaZmień typ wykresu da. Sekcja: Układ Grupa: B i e ż ą c e z a z n a c z e n i e Wykres składa się z wielu elementów.sku: P r z e ł ą c z w i e r s z / k o l u m n ę . osi.

aby dopa. przypomnę na końcu podrozdziału o wykresach. 202 . które umożliwia barFormatuj zaznaczedzo precyzyjne formatowanie wskazanego elementu nie wykresu. czyli dokładnych wartości wskazywanych przez poszczególne elementy wykresu. Grupa: W s t a w i a n i e W razie potrzeby można dodać do wykresu wybrany obraz. Pozwala na umieszczenie na wykresie etykiet danych. Resetuj. Wykres w pracy dyplomowej powinien mieć podpis jak każdy inny rysunek. kształt lub pole tekstowe pozwalające na dopisanie dodatkowego tekstu. Po kliknięciu otwiera się okno. jak te tytuły będą umieszczone. Pozwala na umieszczenie przy wykresie tabeli z danymi przedstawionymi na wykresie. jak wstawić podpis. Formatowanie legendy. O tym.Alicja Kaszyńska umożliwia zmiany wyglądu tej osi. Grupa: E t y k i e t y Tytuł wykresu Tytuły osi Legenda Etykiety danych Tabela danych Proponuję z tego nie korzystać. Możliwości jest bardzo wiele. Zaznaczyć jakiś element wykresu można też poprzez podwójne kliknięcie w ten element i wejście z powrotem w sekcję: U k ł a d .Jeśli nie jesteśmy zadowoleni z formatowania. Pozwala dodać tytuły osi poziomej i pionowej oraz zdecydować. polesować do stylu cenie to pozwala wrócić do pozycji wyjściowej.

III. Grupa: A n a l i z a Dostępna jest w niektórych typach wykresów. pod jakim będą widoczne poszczególne elementy wykresu 3D. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Grupa: O s i e Można tutaj zdecydować. czyli B i e ż ą c e z a z n a c z e n i e i pozwala na zaznaczenie poszczególnych elementów wykresu: 203 . Sekcja: Formatowanie Przynosi kolejne możliwości formatowania poszczególnych elementów wykresu. Osie Linie siatki Grupa: T ł o Pozwala na ustalenie wyglądu ścian i podłoża wykresu oraz kąta. żeby były porównywalne do 100%). np. ponieważ na wykresie użyłam danych procentowych i chciałam. Rzadko wykorzystuje się ją w pracach dyplomowych. Można dodać do wykresu linie siatki w wybranej gęstości. bo pozwala na łatwiejsze porównanie odległych od siebie rekordów. Ma to znaczenie w przypadku wykresów z wieloma danymi. dlatego pierwsza grupa jest taka sama jak w sekcji: U k ł a d . jaki ma być zakres i gęstość zaznaczenia wartości (na przykładowym wykresie zmieniłam wartość maksymalną na 100. jak ma wyglądać oś pionowa i pozioma wykresu.

wśród etykiet nie ma etykiety: W y k r e s . trzeba zdefiniować nową etykietę. Jeśli oprócz wykresów w pracy znajdą się rysun- 204 . W pracach dyplomowych wykres powinien znajdować się między akapitami tekstu. następnie wybieramy tę etykietę i tworzymy podpis.Alicja Kaszyńska Najważniejsza tutaj jest możliwość wybrania układu wykresu w tekście (grupa: R o z m i e s z c z e n i e . przycisk: P o ł o ż e n i e ). Jak widać. Tak jak w przypadku tabeli program sam będzie pilnował numerowania wykresów i ułatwi zrobienie ich spisu. Jeśli więc tak miałby się zaczynać podpis każdego wykresu. Podpis pod wykresem Podpis pod wykresem wstawiamy podobnie jak tytuł tabeli. Podświetlamy wykres i z menu: O d w o ł a n i a wybieramy: W s t a w p o d p i s . Klikamy w przycisk: N o w a e t y k i e t a i wpisujemy: W y k r e s albo R y c i n a — w zależności od potrzeb.

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

ki i schematy, najlepiej wpisać etykietę: R y c i n a (można w skrócie: R y c . ) , która obejmie wszystkie ilustracje.

Po zmianach wykres z podpisem może wyglądać tak:

205

Alicja Kaszyńska

11. Wzory matematyczne
Nie jest trudno wpisywać w programie Word wzory matematyczne, chociaż jest to żmudne. Niestety, na razie nie wystarczy zapisać równanie, aby program nam je wyliczył i do tego jeszcze utrwalił kolejne kroki, wskazujące na sposób dojścia do rozwiązania, jednak nawet bardzo skomplikowane wzory można zapisać perfekcyjnie. Oto przykład:

Aby zapisać jakikolwiek wzór matematyczny, korzystamy z wbudowanego do Worda programu do edycji równań. Edytor otwieramy, wybierając z menu: W s t a w i a n i e w grupie: S y m b o l e (ostatnia w rzędzie) polecenie: R ó w nanie:

206

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Po kliknięciu we wskazany klawisz pojawi się pasek: N a r z ę d z i a r ó w n a ń . Korzystamy z niego w ten sposób, że wartości liczbowe i literowe wybieramy z klawiatury (również znaki +, -, =), natomiast symbole matematyczne z rozwijających się list znaków, sensownie pogrupowanych:

Narzędzia ułożone są w trzy grupy. Grupa: N a r z ę d z i a Rozwinięcie tej listy pozwala precyzyjnie ustalić sposób edycji równań i rozmieszczenie ich na stronie. Są tu też dwa polecenia:
Równanie Normalny tekst Pozwala na skorzystanie z jednego z wbudowanych typów równań. Jeśli trzeba do równania dopisać jakiś tekst komentarza, przed rozpoczęciem pisania trzeba włączyć ten klawisz. Żeby dalej wstawiać znaki matematyczne, klawisz trzeba wyłączyć.

Grupa: S y m b o l e Z rozwijanej listy wybieramy potrzebne znaki matematyczne. Grupa: S t r u k t u r y

207

Alicja Kaszyńska

Pozwala na wybranie odpowiedniej struktury matematycznej (np. ułamka, pierwiastka) i wypełnienie pustych kratek cyframi lub literami. Radzę każde równanie, nawet gdyby zapisywane było jedno pod drugim, tworzyć jako osobny obiekt programu Microsoft Equation, czyli przed wpisywaniem następnego równania wstawić nowy obiekt z zakładki: W s t a w i a n i e , wciskając klawisz: R ó w n a n i e .
Uwaga! Tworząc jakiekolwiek wzory, często używamy nawiasów. Należy je wstawiać nie z klawiatury, a z listy struktur (N a w i a s y ). Dzięki temu będą proporcjonalne i dostosowane do treści zamkniętej w nawiasie. Przykłady obrazujące różnice — poniżej.

Równanie z nawiasem wstawionym z klawiatury

208

toku myślenia.III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Równanie z nawiasem wstawionym z programu: Edytor równań zamykamy przez kliknięcie w dowolne miejsce strony poza równaniem. Mogą służyć wizualizacji przedstawionych treści. w innych stanowią przyjemny dodatek. Oto przykład prostego schematu przedstawiającego strukturę hierarchiczną: 209 . Schematy i rysunki Schematy w wielu pracach są niezbędne. że praca wydaje się ciekawsza i bardziej profesjonalna. kolejności wykonywanych prac. Nadają się do przedstawiania struktur organizacyjnych. Schematy powodują. 12.

a w razie potrzeby odwrócić (uaktywniamy obiekt i ciągniemy w odpowiednią stronę. Następne pola tekstowe przygotowujemy. grupa: I l u s t r a c j e . by zastosowane pola tekstowe miały powtarzalną wielkość. Nieco niżej — ponieważ tam trzeba było zmieścić więcej tekstu — ramki są większe. formatujemy je do końca. kolor czcionki. Układając schemat. kopiując to pierwsze i wpisując w miejsce starego tekstu — nowy. jeszcze niżej — zachowaliśmy ich szerokość. Najlepiej narysować jedną strzałkę. wielkość i kształt liter oraz zastosowanie cienia lub perspektywy. Należy zadbać. a kolejną skopiować. W wersji Word 2007 są one niestety mniej czytelnie uło210 . Żeby się nie napracować. Wpisy na schemacie przygotowujemy. ale proporcjonalnie do ilości tekstu zmniejszyliśmy wysokość. o kąt. Należy też zadbać np. Tło wykonujemy za pomocą narzędzia prostokąt odpowiednio wypełnionego kolorem (jeżeli tłem ma być kwadrat. rysujemy z wciśniętym klawiszem Shift). Dzięki tym zabiegom całość wygląda harmonijnie. pod jakim prowadzimy strzałki. korzystamy z odpowiednich narzędzi. czyli określamy kolor komórek. Program ten po uaktywnieniu (zakładka: W s t a w i a n i e . W naszym przykładzie zastosowaliśmy trzy wielkości: jedną rozszerzoną na najwyższą w hierarchii wartość. polecenie: K s z t a ł t y ) pozwala na wykonanie niemal każdego schematu tego typu. trzymając lewy klawisz myszy). radzę postępować w ten sposób: Najpierw przygotowujemy jedno pole tekstowe.Alicja Kaszyńska Ten schemat w całości został wykonany za pomocą prostego programu rysunkowego Worda. korzystając z ikonki: P o l e t e k s t o w e .

Narzędzia do rysowania Narzędzia pól tekstowych Widać. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? żone niż w poprzednich wersjach programu. Możemy też decydować o tym. z wyjątkiem pierwszej grupy poleceń. żeby modyfikować dany kształt. 211 . choć wiele z nich się powtarza i równie dobrze mogłyby być na jednym. czy linie będą proste czy łukowate i jak będą przebiegać. Dzięki temu poleceniu możemy dowolnie dodawać punkty.III. aktywne dla obiektów rysowanych ręcznie o nieregularnym kształcie. W osobnym pasku znajdziemy narzędzia rysunku. W narzędziach do rysowania jest to: W s t a w i a n i e k s z t a ł t ó w (z możliwością wstawienia także pola tekstowego). Warto tu zwrócić uwagę na polecenie: E d y t u j k s z t a ł t . że grupy poleceń powtarzają się w obu paskach. a w osobnym pola tekstowego.

Kolejne grupy w obu paskach są jednakowe.in. na wyrysowanie nowego pola tekstowego i ustalenie kierunku tekstu (niekiedy przydaje się tekst w pionie). Dwie następne grupy — E f e k t y c i e n i a oraz E f e k t y 3 W — pozwalają na przydanie elementom schematu lub rysunku przestrzenności. Polecenia w niej pozwalają m. a nawet zmienić uprzednio zdefiniowany kształt. kontury.Alicja Kaszyńska Na pasku: N a r z ę d z i a p ó l t e k s t o w y c h pierwsza grupa to: T e k s t . Grupa: S t y l e p o l a t e k s t o w e g o Dzięki poleceniom z tej grupy można zmodyfikować wygląd pola tekstowego lub wybranego kształtu: wybrać kolor. 212 .

Korzystając z polecenia: P r z e s u ń p o d s p ó d . a który na dalszym planie. Tu możliZawijanie tekstu wości są duże. 213 . jeśli praca tego wymaga. który z narysowanych obiektów ma być na pierwszym. Pozwala zdecydować. Tekst może w różny sposób otaczać rysunek. W naszym schemacie pod wszystkimi innymi obiekPrzesuń na wierzch tami znajduje się prostokąt stanowiący tło. przykryłby cały schemat. W przypadku jeśli zaznaczamy obiekt już zgrupowany. Obiekty. Możemy zdecydować.III. możemy umieścić go w tle. na której znajduje się schemat. albo stanowić dla rysunku tło. Jeżeli z wciśniętym shiftem zaznaczymy dwa lub więWyrównaj (ikona obok: cej obiektów. które chcemy zgrupować. czyli dokonać przekształcenia sypuj/Rozgrupuj) metrycznego względem osi pionowej lub poziomej. Z tej opcji proponuję korzystać w kolejnych etapach pracy nad schematem. jak będzie umieszczony tekst na stronie. Opracujemy kolejny stopień hierarchii — grupujemy itd. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Grupa: R o z m i e s z c z e n i e W pracach dyplomowych wybieramy: R ó w n o z tekstem. znajdować się nad lub pod nim. zaznaczamy z wciśniętym shiftem. Położenie Za pomocą powyższych poleceń można nie tylko wykonać schemat. w tym miejscu pojawi się ikona: R o z g r u p u j . GdybyPrzesuń pod spód śmy go rysowali na końcu. aby można je było razem formatować i przesuwać. ale też rysunek. następnie Rozgrupuj dodajemy strzałki (też zgrupowane) i nową całość znowu grupujemy. Pozwala na grupowanie kilku obiektów w jeden. możemy je równo rozmieścić na schePrzesuń na wierzch) macie — w pionie i w poziomie. Zaznaczony obiekt można obrócić o określony stoObrót (poniżej Grupień lub przerzucić. Na Grupuj (ikona obok: przykład w naszym przykładzie układamy elementy Przesuń na spód)/ pierwszego stopnia hierarchii i grupujemy.

6. Wstawiamy plik z kolejnym rozdziałem. Scalanie pracy Jak pisałam na początku. Powtarzamy kroki od 2–5. najlepiej każdy rozdział pracy wpisywać w osobnym pliku. 2. 3. Po ustaleniu treści wszystkich rozdziałów trzeba te pliki połączyć w jeden. 1. Wybieramy w: P o d z i a ł y s e k c j i : N a s t ę p n a s t r o na.Alicja Kaszyńska Przykładowy rysunek jest prosty. 5. Można to zrobić na dwa sposoby. ale to już zależy od potrzeb i talentu rysownika. 4. 13. dalej: Z n a k i p o działu. Otwieramy menu: U k ł a d s t r o n y . aż wyczerpiemy liczbę plików. Otwieramy plik: W s t ę p . 214 . Przechodzimy (Ctrl + End) na koniec pliku.

pod nazwą: Ca ł a p r a c a . 215 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 7. Otwieramy nowy dokument (szablon: P r a c a d y p l o m o w a ). Menu zakładki: T w o r z e n i e k o n s p e k t u rozszerzy się o nowe opcje. Istnieje bardziej profesjonalny sposób składania pracy w całość. C a ł a praca.III. Zapisujemy powstały plik pod inną nazwą. np. Zapisujemy od razu. np. Przechodzimy do zakładki: W i d o k i na pasku wybieramy: K o n s p e k t .

N a g ł ó w e k 3 … .Alicja Kaszyńska Powtarzając czynności od 2. — tylko tytuły rozdziałów głównych 216 . Aby połączyć kolejne pliki. wstawiamy do nowego pliku wszystkie rozdziały pracy. Wybieramy więc w menu: P o k a ż poziom: P o z i o m 1 .. Jeśli zgodnie z poprzednimi ustaleniami do zapisywania tytułów rozdziałów i podrozdziałów używaliśmy odpowiednio stylów: N a g ł ó w e k 1 . tzn. W widoku tym widzimy strukturę pliku w wersji rozwiniętej. że będziemy widzieć tylko nagłówki rozdziałów głównych. to widok w konspekcie będzie ujmował: Poziom 1. wystarczy. tytuł + poszczególne akapity. N a g ł ó w e k 2 . do 4.

Każdy rozdział można rozwinąć.III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Poziom 2. żeby zobaczyć wszystkie tytuły rozdziałów i podrozdziałów. można ustawić widok konspektu na: P o z i o m 3 (a przy jeszcze bardziej rozwiniętej hierarchii na kolejne). klikając na znaczek 217 . — tytuły rozdziałów głównych i ich podrozdziałów Jeśli pokazane podrozdziały mają jeszcze swoje podrozdziały.

z pierwotnym tekstem. bo dzięki temu zostaną nam tzw. Pierwszą jest wykorzystanie spisu źródeł. Gdy ponownie otworzymy plik. Otworzą się po kliknięciu lub wybraniu w menu: K o n s p e k t p o l e c e ń — P o k a ż d o k u m e n t oraz R o z w i ń d o k u m e n t y p o d r z ę d n e . jeśli robiliśmy go na bieżąco lub wpisanie po prostu kolejnych pozycji bibliograficznych. należałoby najpierw każdą wykorzystaną pozycję źródeł wpisać w grupę: C y t a t y i b i b l i o g r a f i a znajdującą się w menu: O d w o ł a n i a . Następnie układamy bibliografię (o tym w rozdziale. To samo osiągniemy po wybraniu w: P o k a ż p o z i o m — Wszystkie poziomy. to automatycznie zmiana nastąpi w pliku podrzędnym. Żeby to było możliwe. Każdą wpisujemy w osobnym akapicie. Bibliografię można zrobić dwoma prostymi metodami. do którego zawsze będziemy mogli wrócić. jak pisać). 14. Bibliografia Dla potrzeb pracy dyplomowej lub magisterskiej nie korzystamy raczej z możliwości automatycznego wstawiania bibliografii. może ukazać nam się zamiast całego dokumentu strona złożona z linków do kolejnych dokumentów podrzędnych. Jeśli teraz dokonamy zmiany w pliku: C a ł a p r a c a . W rozwiniętym tekście kolejne akapity są zaznaczone ciemnymi kropkami.Alicja Kaszyńska +. 218 . Lepiej więc dokonywać scalania dokumentów na kopiach. pliki-matki.

spisy treści.III. jest korzystanie wcześniej:  ze stylu: N a g ł ó w e k (1. 3…) w tytułach rozdziałów i podrozdziałów  z automatycznego podpisywania tabel i rysunków poprzez korzystanie z menu: O d w o ł a n i a i dalej: Wstaw podpis. 15. 15. Jak zrobić spisy tabel.1.? Jeśli podpisywaliśmy tabele i ilustracje zgodnie z poprzednimi zaleceniami (przez menu: O d w o ł a n i a i polecenie: W s t a w p o d p i s ) . a przed bibliografią. układamy według alfabetu. Spisy tabel i ilustracji oraz spis treści Bez względu na to. Następnie przestawiamy nazwisko autora przed inicjały imienia. Na końcu zaznaczamy wszystkie pozycje bibliografii i zmieniamy styl na: B i b l i o g r a f i a . Podświetlamy wszystkie. zrobienie spisu tabel lub ilustracji będzie łatwe. Wchodzimy na odpowiednią stronę pracy (najczęściej po zakończeniu. w jaki sposób złożymy dokument w całość. tabel i rysunków robimy w podobny sposób. żeby się udało. Z pozostałych usuwamy numery stron wraz ze skrótem „s”. ilustracji itp. a mamy je już w przypisach) polega na skopiowaniu przypisów do rozdziału Bibliografia. tam. 2. wyrzucamy powtarzające się i niepełne. Warunkiem tego. gdzie chcemy za219 . W końcu grupujemy zgodnie z zaleceniami z rozdziału o pisaniu pracy. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Druga metoda (stosujemy ją. gdy opisy bibliograficzne są skomplikowane.

Spis rysunków (koniecznie w stylu: N a g ł ó w e k 1 . czy zgadza się numeracja stron (podobnie postępujemy. jeśli dodamy jeszcze jakiś rysunek). Jeśli nie (albo na wszelki wypadek). wchodzimy jeszcze raz w zakładkę odwołania: 220 . Już po zrobieniu spisu treści trzeba wrócić raz jeszcze do tych spisów i sprawdzić. np. Teraz ten spis można formatować podobnie jak każdy inny tekst (można też korzystać z wyżej pokazanego okna — przycisk: M o d y f i k u j ). Piszemy tytuł tego „rozdziału”. Otwiera się nowe okno: Klikamy O K .Alicja Kaszyńska mieścić spis <po znaku końca sekcji>). żeby spis był uwzględniony w spisie treści). W menu: O d w o ł a n i a w grupie: P o d p i s y wybieramy przycisk: W s t a w s p i s i l u s t r a c j i . I to wszystko.

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Klikamy O K . Ustawiamy kursor na początek. Jak zrobić spis treści? Wchodzimy na pierwszą stronę całości pracy. Wpisujemy tytuł: Spis treści (nie formatujemy za pomocą stylu N a g ł ó w e k . 221 . bo wtedy napis „Spis treści” pojawi nam się zupełnie niepotrzebnie jako element spisu). Niekiedy tylko trzeba będzie jeszcze raz trochę przeformatować spis. 15.2.III. ale to zajmuje naprawdę niewiele czasu. Otwieramy zakładkę: O d w o ł a n i a .

222 .Alicja Kaszyńska W nowo otwartym oknie wybieramy wygląd spisu treści. Najchętniej korzystam z formatu: F o r m a l n y .

Klikamy O K . ale jeszcze niegotowy. wybrać 223 . Pierwsza strona to strona tytułowa. Jeśli okaże się. to należy wejść kolejno do każdego rozdziału (strona dowolna). Teraz należy poprawić numerację stron. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Klikamy OK. Więc pierwsza strona spisu treści to będzie druga strona pracy. że numeracja zmieniła się tylko w tym rozdziale. Teraz pod przyciskiem: N u m e r s t r o n y wybieramy polecenie: F o r m a t u j n u m e ry stron. Klikamy w zakładce: W s t a w w przycisk: N u m e r s t r o n y . którą zrobiliśmy w osobnym pliku i nie ma sensu jej tu wkładać. aby wstęp zaczynał się od nowej strony. Po spisie treści trzeba wstawić znak końca sekcji na następnej stronie. Z pokazanych możliwości wybieramy rodzaj numeracji. a następne są źle ponumerowane. Spis treści jest zrobiony.III.

tak żeby napis: 224 .Alicja Kaszyńska ponownie: F o r m a t u j n u m e r y s t r o n . Niekiedy trzeba zmienić wielkość czcionki. to zostawiam tak jak jest). Zwykle przenoszę nazwy rozdziałów. Klikamy O K . Numeracja stron się zmieniła. jeśli nam się nie bardzo podoba. teraz zgodnie z tym zaktualizujemy spis treści. tyle że zamiast: R o z p o c z n i j o d . Przechodzimy na stronę spisu treści. Teraz możemy poprawić trochę wygląd spisu treści. zaznaczyć opcję: K o n t y n u u j z p o przedniej sekcji. żeby zmieścić spis treści na jednej stronie (chyba że zajmuje ponad 1 i 1/3 strony.

trzeba po dodaniu tych elementów wrócić do spisu treści i jeszcze raz go zaktualizować za pomocą klawisza F9. . np. w. i. Rozdział I Pamiętajmy. spację twardą — kombinacja klawiszy: Ctrl + Shift + Spacja). umieszczam tzw. w przykładowym spisie zamiast spacji miękkiej (zwykłej) w wyrażeniu: i p r a w n y m . podobnie jak stronę tytułową aneksu (z napisem aneks w stylu N a g ł ó w e k 1 ). żeby strony do spisów tabel. a tytuł rozdziału zaczynał się od kolejnej (stawiamy kursor przed pierwszą literą tytułu rozdziału i przenosimy tytuł w dół za pomocą miękkiego entera — kombinacja klawiszy Shift + Enter) oraz przenoszę wyrazy złożone z pojedynczych liter. a. do nowej linii (np. Jeżeli tego nie zrobiliśmy. w wyniku tego procesu znowu będziemy musieli poprawić trochę formatowanie spisu. Niestety.III. ilustracji i rysunków dodać do pracy przed zrobieniem spisów treści. tyle że teraz wybieramy aktualizację całego spisu. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? (i każdy następny) był w pierwszej linii.

Wiedzą tylko. schematy) oraz odpowiednia ich interpretacja słowna. Logiczna struktura wywodu. 2. rozwinięcie. wykresy. teren badań). Ocena pracy Zwykle studenci nie bardzo wiedzą.IV. Ocena pracy i jej obrona 1. w jaki sposób będzie oceniana przedstawiona przez nich praca. narzędzia badawcze. które dotyczą prac naukowych. wskaźniki. wstępem a zakończeniem. Ocenia się też powiązanie rozdziałów między sobą i zachowanie proporcji między nimi. hipotezy. A są to kryteria podobne do tych. czyli jak w wypracowaniu: wstęp. 227 . że oprócz promotora pracę przeczyta jeden lub dwóch recenzentów i potem trzeba ją będzie obronić. w przypadku prac badawczych ujęcie i poprawne opisanie niezbędnych składników procesu badawczego (problemy. uogólnienie wyników i wyciągnięcie poprawnych wniosków. Merytoryczna wartość pracy. zakończenie. zmienne. Elementy brane pod uwagę przy ocenie pracy to: 1. sposób wyrażenia wyników badań (tabele. a przy pracach badawczych koniecznie rozdział dotyczący metodologii oraz analizy wyników badań. a przede wszystkim poprawność wyboru zagadnień wewnętrznych. 3. techniki. Zgodność treści pracy z tematem.

Starannie wykonana praca nastraja czytelnika. których nie mieliśmy w ręku — jeśli będą rzadko spotykane. To będzie duży plus. To jest ważny pierwszy punkt obrony. Nie należy lekceważyć tego elementu. na obronie recenzent może nas poprosić o kilka słów na ich temat. pod warunkiem że… się ją rzeczywiście zna. zarówno pod względem wyglądu. jeśli jest tu ujęta również literatura najnowsza.Alicja Kaszyńska 4. Dobrze. Przydatność pracy — do tego kryterium nie przywiązuje się zbyt wielkiej wagi w dzisiejszych czasach. Uwaga na dzieła. komu praca się przyda i dlaczego. 7. 5. jak i języka. wykresami. Najpierw pracę się widzi. Na ogół po prostu wnosi do dotychczasowych badań jakąś wartość. z czytelnymi. rysunkami. estetycznie wykonanymi i rozmieszczonymi tabelami. aby w bibliografii ująć cały przekrój literatury przedmiotu. ponieważ 228 . ale nie niezbędne. Źródła — należy starać się. ale jest raczej ich kontynuacją niż zupełnie nowym spojrzeniem. 6. Można skorzystać z tej w języku obcym. Forma pracy — powinna być napisana zgodnie z wymogami dotyczącymi prac naukowych. gdy można wykazać. żeby praca była rzeczywiście oryginalna. Te wszystkie elementy w różnych konfiguracjach znajdują się w wewnętrznych wytycznych danej uczelni i pozwalają na dokonanie ogólnej oceny pracy i wyrażenie jej w postaci stopnia. pozytywnie. choć oczywiście dobrze jest. Nowatorstwo pracy jest mile widziane. a więc i recenzenta. potem czyta. Trzeba mieć bardzo dużą wiedzę na dany temat. bezwzględnie poprawna ortograficznie i gramatycznie.

co można wyczytać w jego pracy  znać literaturę. Zazwyczaj jednak nie jest to wymagane. nie została obroniona. jakich dotyczyć będą pytania. Jeśli nie. Ogólnie mówi się.IV. umiejętność rozmowy na temat. aby praca. O ile bowiem poszczególne egzaminy kończące kolejne zajęcia mają na celu sprawdzenie wiedzy. Obrona pracy Formalnie wiadomo. w jakiej praca się sytuuje 229 . Ocena pracy i jej obrona niezwykle rzadko się zdarza. o tyle egzamin magisterski ma wykazać dojrzałość dyplomanta i magistranta. znajomość zagadnień podejmowanych w pracy i ich szerszego kontekstu. dlaczego tak się stało  swobodnie rozmawiać o szerokim tle dziedziny. czyli zdobyciu wszystkich wymaganych programem studiów zaliczeń i zdaniu egzaminów oraz uzyskaniu pozytywnej oceny przedstawianej pracy. przynajmniej te jej rozdziały. że do obrony pracy przystępuje student po uzyskaniu absolutorium. której wartość oceniono na ocenę dobrą i wyższą. że na obronę pracy student powinien być przygotowany z całości materiału obowiązującego na studiach. to powinien przede wszystkim:  doskonale orientować się we wszystkim. Na większości kierunków — i słusznie — student przed obroną pracy dostaje listę zagadnień. których użył w pracy  potrafić wskazać elementy badań lub wnioski. które były inne od przewidywanych i przygotować próbę wytłumaczenia. którą wykazał w bibliografii. 2.

Alicja Kaszyńska  dobrze jest też znać konika członków komisji. będziemy ekspertami we własnej sprawie. że dobrą i bezstresową obronę pracy ułatwi niewątpliwie samodzielne jej napisanie. którzy niechybnie do niego nawiążą. . że nasza praca to nie plagiat i nawet po latach nie będzie trzeba się jej wstydzić. Wtedy naprawdę dobrze zna się poruszane zagadnienia mimochodem gdzieś nam do głowy wejdzie ogólna wiedza z tej dziedziny nauki. Można tylko jeszcze raz przypomnieć. przy czym zakłada się. że obie strony wiedzą. zwłaszcza jeżeli choć w jednym punkcie będzie on się stykał z pracą  warto nastawić się pozytywnie. I to już byłoby wszystko. to wymiana poglądów między dwiema stronami. co mówią i mają prawo do swojego zdania. no i będziemy wiedzieć na sto procent i na pewno. Obrona to nie sprawdzian. są tacy.

Wcisnąć enter. 231 . z małych na wielkie. Wpisać numer strony lub (z plusem i minusem). Podświetlić fragment lub obiekt do przeniesienia. Wciskanie tej kombinacji klawiszy powoduje kolejne zmiany. Pozwala na aktualizację spisów (treści. F5 F6 F9 Shift + F3 Skróty klawiaturowe: Ctrl + E Wyśrodkowanie tekstu (i powrót do poprzedniego stanu). W widoku: W e r s j a r o b o c z a pozwala na powrót z pola przypisów do tekstu głównego (dokładnie w to miejsce. Zmienia wielkość liter w podświetlonym tekście z wielkich na małe (lub tylko pierwsza wielka).V. Daje wejście do poleceń: Znajdź i Zamień. Należy podświetlić spis. Wcisnąć F2. Wstawić kursor w miejsce. Wybrać odpowiedni obiekt z: P r z e j d ź d o . następnie wcisnąć F9 i wybrać opcję aktualizacji. Umożliwia przejście na dowolną stronę lub do dowolnego obiektu. Skróty klawiaturowe przydatne podczas pisania pracy Klawisze funkcyjne: Klawisz F2 Działanie i sposób Przenosi fragment tekstu lub obiekt w dowolne miejsce. Wcisnąć F5.). gdzie przypis został wstawiony). gdzie obiekt ma być przeniesiony. tabel itp. o ile chcemy się przenieść do przodu (+) lub do tyłu (-).

CTRL+I Zmiana podświetlonego tekstu na kursywę. Kopiowanie tekstu lub obiektu i umieszczenie CTRL+C w schowku. Ctrl + L Wyrównanie do lewej. miękkiego entera.Alicja Kaszyńska Wyjustowanie (wyrównanie do obu marginesów) tekstu. to wyrazy niewidocznie „się CJA kleją” i bez względu na układ tekstu będą w tej samej linijce (chodzi o wyrażenia typu: o s o b i e . Jeśli chcesz z nich korzystać. z d o m u ). CTRL+U Podkreślenie podświetlonego tekstu. jeśli wyraz jednoliterowy (np. w. Jeśli normalną spację (zwaną miękką) CTRL+SHIFT+SPAzamienimy na twardą. zajrzyj do pomocy pakietu Office. bardzo przydatne. i z a s m a ż k a . Wycinanie tekstu lub obiektu i umieszczenie CTRL+X w schowku. Wstawienie tzw. CTRL+B Zmiana podświetlonego tekstu na pogrubiony. Wstawienie tzw. Możliwości korzystania z klawiatury jest jednak dużo więcej. twardej spacji. . Ctrl + R Wyrównanie do prawej. Wstawianie obiektu umieszczonego w schowku (czyCTRL+V li wyciętego lub skopiowanego). które naprawdę przydają się przy pisaniu pracy. z) znajdzie się na końcu linijki. i. czyli przeniesieSHIFT+ENTER nie tekstu do następnej linii bez rozpoczynania nowego akapitu. Ctrl + J To są skróty klawiaturowe.

dzieli się swoimi pomysłami na łamach tej właśnie publikacji. aby zagwarantować sobie wydanie swojej pierwszej książki. za kilka miesięcy Twoją książkę będzie ktoś trzymał w dłoniach.0 Aleksander Sowa Czy wiesz. Wręcz przeciwnie. Aleksander Sowa. że Twoja wiedza na pewne tematy jest większa niż innych.zlotemysli. Książkę możesz zamówić na stronie wydawnictwa Złote Myśli: http://zostan-autorem. I tutaj pojawiają się dwa podstawowe problemy. Jeżeli jednak podejmiesz to wyzwanie. napisał już 18 książek.pl . Co jeszcze bardziej nieprawdopodobne. zastanawiając się. Wiesz. Autor ten nie zamierza zachować tylko dla siebie wypracowanych osobiście sposobów na wydanie własnej książki. jak napisać książkę i jeszcze na tym zarobić? Prawdopodobnie jeżeli trzymasz w ręku tę książkę. które w sumie rozeszły się w liczbie 25 tysięcy egzemplarzy i cały czas się sprzedają. że jest sposób na to. masz głowę pełną pomysłów. Jej autor.Autor 2. Co pewien czas zadajesz sobie pytanie: „Dlaczego by nie napisać o tym książki?”. Jak zabrać się za pisanie i czy ktokolwiek wyda moją publikację? Wyobraź sobie teraz. czy warto w nią zainwestować. sposób ten opisany jest właśnie w tej publikacji. Czy skorzystasz z tej wiedzy? Czy podejmiesz wyzwanie i zmierzysz się na serio z własnym pomysłem na książkę? To już zależy wyłącznie od Ciebie.

z wypiekami na twarzy mrucząc pod nosem „Genialne!” Opowiadaliby swoim znajomym. Pewnie wydaje Ci się. Jeśli masz talent. że wystarczy przecież usiąść i zacząć pisać.pl ) ) ) ) ) . że nie mogli się od niej oderwać i z niecierpliwością przerzucając strony zupełnie stracili poczucie czasu.pisz! To. że w ogóle coś piszesz jest pierwszym krokiem do sukcesu. Proszę bardzo .Praktyczny kurs pisarstwa Katarzyna Krzan Jak napisać fascynującą książkę z intrygującą fabułą i odnieść sukces? Rozpoczynasz właśnie swoją przygodę z pisarstwem? Twoja wyobraźnia z pewnością szaleje. aby czytelnicy nie przeczytali. aby zadziwiać swoich czytelników? Jak konstruować emocjonującą fabułę? Jak prowadzić wartką narrację? Jak wykreować pobudzające wyobraźnię charakterystyki postaci? Jak tworzyć inteligentne dialogi? Jak wprawiać czytelnika w zachwyt w sekwencjach scenicznych? Książkę możesz zamówić na stronie wydawnictwa Złote Myśli: http://jak-pisac. to pomysły same przyjdą do głowy. opracowanymi przez praktykujących mistrzów pióra? Czego się nauczysz. a Ty marzysz o przelaniu swoich myśli i stworzeniu niesamowitego dzieła… Pytanie tylko — jak sprawić. Ale czy nie lepiej zapoznać się najpierw z paroma regułami warsztatu pisarza. a pochłonęli Twoją książkę.zlotemysli.

list motywacyjny czy protokół. Książkę możesz zamówić na stronie wydawnictwa Złote Myśli: http://sztuka-pisania. Będziesz w stanie sam napisać od podstaw dobrze zredagowany i mający prawidłową kompozycję tekst. Poznasz zasady prawidłowej kompozycji i właściwego formatowania takich dokumentów. jak redagować teksty. Czego dokładnie dowiesz się z tego poradnika? Jak pisać teksty. czy dopiero uczysz się w szkole. w tym poradniku znajdziesz wiele praktycznych porad i wskazówek. jak podanie. jak tworzyć najpopularniejsze formy pisarskie. ale były zrozumiałe i ciekawe. aby teksty. Poznasz najważniejsze zasady pisania poszczególnych tekstów oraz wskazówki. z którymi możesz się spotkać w swoim życiu prywatnym lub zawodowym. przez co Twoje pismo będzie lepiej odebrane przez adresata. aby nie tylko spełniały wszystkie wymogi formalne. które napiszesz. Dużą zaletą książki jest jej praktyczność. począwszy od opowiadania. były poprawne i ciekawe dla czytających? Sztuka pisania to kompletny przewodnik po tym.pl ) ) ) ) ) .zlotemysli. a skończywszy na ofercie handlowej lub rozprawce. Zyskasz umiejętność pisania w sposób zrozumiały dla odbiorców tekstów. czy jesteś przedsiębiorcą. CV. który spełni swoje zadanie. Niezależnie od tego. Duża liczba sprawdzonych przykładów tekstów pozwoli Ci pisać praktycznie od ręki gotowe teksty.Sztuka pisania Wiktoria Nester Co zrobić. listu motywacyjnego czy recenzji. w jaki sposób pisać różne typy tekstów.