Copyright by Wydawnictwo Złote Myśli & Alicja Kaszyńska, rok 2010

Nr zamówienia: 946293 Nr Klienta: 1190632 Data realizacji zamówienia: 2011-01-13 Zapłacono: 19,97 zł

Autor: Alicja Kaszyńska Tytuł: Jak napisać, przepisać i z sukcesem obronić pracę dyplomową?

Data: 2010

Zdjęcie do projektu okładki zostało użyte za zgodą istockphoto.com

Wydawnictwo Złote Myśli sp. z o.o. 44-100 Gliwice ul. Daszyńskiego 5 www.ZloteMysli.pl e-mail: kontakt@zlotemysli.pl Autor oraz Wydawnictwo "Złote Myśli" dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo "Złote Myśli" nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Niniejsza publikacja, ani żadna jej część, nie może być kopiowana, ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana, powielana, ani odczytywana w środkach publicznego przekazu bez pisemnej zgody wydawcy. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Jeśli przez myśl przeszło Ci, aby udostępnić tę książkę za darmo w internecie łamiąc tym samym prawa autorskie, POMYŚL, czy nie lepiej przyłączyć się do Programu Partnerskiego i ZARABIAĆ poprzez promowanie tej i kilkuset innych książek z naszego wydawnictwa. Zobacz szczegóły. Wszelkie prawa zastrzeżone. All rights reserved.

Spis treści
Wstęp ......................................................................................................................5 I. Podejmujemy decyzje.................................................................................7 1. Promotor .......................................................................................................7 2. Wybierz sobie temat .................................................................................9 3. Jaki typ pracy wybrać? .......................................................................... 17

3.1. Typ I — od ogółu do szczegółu ............................................................... 19 3.2. Typ II — jedno zagadnienie na tle ogółu.............................................. 21 3.3. Typ III — praca wynikowa ........................................................................ 25 3.4. Typ IV — praca mieszana ......................................................................... 29 3.5. Typ V — praca badawcza ......................................................................... 30 4.1. Jak robić notatki? ........................................................................................ 41 4.2. Fiszki zwykłe ................................................................................................. 43 4.3. Fiszki komputerowe ................................................................................... 46

4. Dobre notatki ułatwią pracę ............................................................... 40

II. Przystępujemy do pisania...................................................... 53 1. Wstęp piszemy na końcu!..................................................................... 54 2. Rozdziały .................................................................................................... 61 3. Przypisy ...................................................................................................... 61 4. Metodologiczne podstawy badań własnych ................................ 68

3.1. Kilka słów na temat interpunkcji w przypisach .................................. 62 4.1. Przedmiot i cel badań ................................................................................ 69 4.2. Problemy badawcze ................................................................................... 71 4.3. Hipotezy, zmienne i wskaźniki ................................................................ 74 4.4. Metody, techniki i narzędzia badawcze ............................................... 83 4.5. Organizacja i przebieg badań ................................................................. 91

5. Kwestionariusz ankiety ......................................................................... 93 6. Analiza wyników badań .....................................................................100 7. Zakończenie (i wnioski) ......................................................................102

7.1. Jak zacząć zakończenie — przykłady .................................................103 7.2. Jak formułować wnioski — przykłady................................................104 7.3. Jak zakończyć zakończenie — przykłady ..........................................105

8. Bibliografia ..............................................................................................106 9. Spisy treści i inne spisy ........................................................................110 10. Aneks (załącznik) ................................................................................113

........1.................................................. Symbole...............................231 15.............................209 13....................................115 1...........................1..................214 14...............167 7............ Lista numerowana (numerowanie) .........229 V................... Schematy i rysunki ...196 11. Ocena pracy i jej obrona ......2.........................116 2............... Formatujemy style ....................127 7.................................1...................... Zaczynamy wpisywać tekst..............219 15..........................182 10....117 1........ Jeszcze kilka przydatnych ustawień.......................................................................... Wzory matematyczne ...................... Bibliografia ....................... Jak zrobić spisy tabel......154 5.........................................................171 7.....218 15......227 1............................................ Lista punktowana (punktory).......................................................219 IV......................................................................................................................................162 7............................. Jak zrobić spis treści? ............................................................... Ocena pracy ..... Pasek narzędzi: Szybki dostęp ..... czyli jak wstawić paragraf....III........173 Jak wstawiać przypisy? ......................................3.1................................. Spisy tabel i ilustracji oraz spis treści ............................ Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? ...............206 12..................................................................................................................................159 6..............................................................? ...................................................................................................................................................................... Obrona pracy.......................... Strona tytułowa ....121 4............................... Granice tekstu ............................................... Tabele ............................................................ Lista wielopoziomowa — dla cierpliwych ............................................................................................221 ..227 2............178 8.................2.... Skróty klawiaturowe przydatne podczas pisania pracy ............................2.................117 3....................................................................... Wypunktowanie i numerowanie ........ Ustawienia podstawowe .....................................167 1.... Przypisy ...... Wykresy ............ Scalanie pracy ...................................................................... ilustracji itp......... Szablon pracy ..........................178 9..............119 3..

W niniejszej publikacji znajdziesz wskazówki. gdyby ktoś kiedyś powiedział im. która przyda się na obronie. oraz pewność. trudnościami napotkanymi w trakcie pisania. licencjackiej lub magisterskiej. Wielu błędów mogliby uniknąć. że nigdy nie będziesz wstydził się tego. zapewne jesteś studentem którejś z licznych uczelni i stajesz teraz przed zadaniem napisania pracy dyplomowej. bo zdobędziesz wiedzę. jak świadomie wybrać promotora i temat  poradzisz sobie z tworzeniem i kompletowaniem notatek  przygotujesz sensowny plan  napiszesz pracę  nadasz jej profesjonalny wygląd. które poprowadzą Cię krok po kroku od wyboru seminarium do obrony pracy:  dowiesz się. refleksjami na temat niewystarczających kontaktów z promotorami. co pod Twoim nazwiskiem na zawsze pozostanie w archiwum uczelnianym.Wstęp Drogi Czytelniku. Warto to zrobić samodzielnie. Poradnik powstał na bazie wieloletnich kontaktów z przyszłymi licencjatami i magistrami. co 5 . Często dzielili się ze mną swymi obawami dotyczącymi wartości pracy.

uzupełnione o nowe źródła i dostosowane do Worda w wersji 2007. aby stworzyć pracę poprawną merytorycznie i formalnie. Na seminarium obawiali zapytać. Jest to już drugie wydanie poradnika. zwłaszcza że z promotorem ma się kontakt raz na jakiś czas. że pytanie „jak?” będzie zbyt banalne. . sądząc niesłusznie. jednak może być dobrym uzupełnieniem jego słów. Ten poradnik na pewno nie zastąpi promotora. różniącej się znacznie od poprzednich.Alicja Kaszyńska zrobić. a książkę można mieć pod ręką na każdym etapie powstawania pracy.

Podejmujemy decyzje 1. Jeżeli ktoś ma zainteresowania naukowe. by poznać dogłębnie ukochaną dziedzinę wiedzy. której dotyczyć będzie praca. A temat? Cóż… Na pewno będzie związany z kierunkiem studiów. Tacy studenci przeważnie już od pierwszego lub drugiego roku studiów wiedzą. Najczę7 . a w dalszej kolejności promotora (jeśli będzie miał wybór). którzy kończąc pisanie pracy magisterskiej. najpierw trzeba się rozejrzeć wśród promotorów. a temat pracy jest w zasadzie obojętny. Należy wybrać najlepszego (jak to zrobić — rady poniżej). ponieważ jednocześnie decydujemy się na dziedzinę. Jednak na każdym kierunku studiów jest to grupa stosunkowo nieliczna. a na studia poszedł. Promotor Wybór promotora to transakcja wiązana. narzekali na promotora. najpierw wybiera przedmiot badań (lub nawet bardzo konkretny temat pracy). Wielokrotnie spotykałam się ze studentami. Niekiedy nawet mają w głowie cały zarys pracy. Jeżeli głównym celem studiów jest zdobycie dyplomu i pewnej ogólnej wiedzy z danej dziedziny. o czym będą pisać.I. aby łatwo dać sobie radę z przedmiotem i pracą dyplomową. Co jest ważniejsze: promotor czy temat? To zależy.

że dany fragment już kiedyś czytali. żeby udowodnić nasz geniusz. kto i kiedy wyciągnie tę naszą. że dany rozdział jest dobry. Prace zostają przecież w archiwum. zawsze będziemy mogli być dumni z tego. co napisaliśmy. że obrona będzie tylko formalnością. Na ogół skrzętnie omijani są ci. którzy co rusz zmieniają swoje wymagania i zupełnie nie pamiętają. aby praca pisana przez nas na zakończenie studiów była dobra i — niejako — obroniła się sama. a nawet że nie interesowała go treść poszczególnych rozdziałów i student do samej obrony nie wiedział. czy raczej prosto do kosza na śmieci. co „spłodził”. każą jeszcze coś doczytać i dopisać. Co ważniejsze. Warto więc przeprowadzić swoiste badanie opinii publicznej wśród niedawnych absolwentów. ale zyskujemy prawie stuprocentową pewność. Częściowo jednak jest to wina samych studentów. A to właśnie są ludzie. którym zależy. że u tego czy tamtego profesora łatwo pisać. Raz więc stwierdzą. Są też promotorzy. Pisząc taką pracę. bo się nie „czepia”. wszystko przyjmuje i daje się wyciągnąć na piwo. O co możemy zapytać byłych magistrantów w sprawie promotora? 8 . wskazują na istniejące niedoróbki. a częściej naszą głupotę albo — nie daj Boże — plagiat. nie ustalił jej planu. następnym razem całkowicie go skrytykują i każą pisać od początku. czy to. nie podpowiedział bibliografii. którzy w momencie wyboru opiekuna pracy sugerują się opinią. nadaje się na pracę dyplomową lub magisterską. więcej wysiłku wkładamy w jej powstanie.Alicja Kaszyńska ściej powtarzające się zastrzeżenia dotyczyły tego. nie każe poprawiać. którzy uważnie przeglądają kolejne rozdziały. Nigdy nie wiadomo. że promotor nie pomagał w pisaniu pracy.

Niekiedy temat jest zwyczajnie przydzielony przez promotora i student nie ma żadnego wpływu na jego formę i za9 . jaki obierzemy temat.I. których harmonogram sam podał wcześniej?  Czy poprawiał kolejne fragmenty w terminie?  Czy rzeczywiście czytał teksty?  Czy jego uwagi pomagały w pisaniu pracy?  Czy powiedział. których zainteresowania są sprecyzowane. gdyby to był temat ciekawy. Jedno łączy się z drugim. Pewnie. Jednak jest to wyrażenie bardzo pojemne i… złudne. w zasadzie jest rzeczą drugorzędną. których mogą dotyczyć pytania)? Dopiero znając odpowiedź na te pytania. promotor ma nas doprowadzić do dyplomu. Uwagi te oczywiście znowu nie dotyczą tych. Następnym problemem jest wybór tematu i typu pracy. a nie do pubu. 2. że dobrze byłoby. Podejmujemy decyzje  Czy prowadził rzetelnie seminaria magisterskie (i nie wykorzystywał każdego pretekstu. aby uniknąć zajęć)?  Czy można go było zastać na konsultacjach. określił zagadnienia. Wybierz sobie temat To. a temat pracy zgodny z dokonaniami naukowymi. Na piwo lepiej iść z kolegami. jak przygotować się do obrony pracy (może np. Dla większości jednak celem pracy dyplomowej jest po prostu konieczność spełnienia tego wymogu na zakończenie studiów. możemy wybrać promotora świadomie. jak praca powinna wyglądać?  Czy dał wskazówki.

Jeżeli studiujemy zaocznie. a o materiały trudno. dać sobie trochę czasu na wybór tematu spośród tych. co nieraz się udaje. jeżeli tylko jest taka możliwość.Alicja Kaszyńska kres. warto spróbować go zmienić. co zwiększy koszty i pochłonie mnóstwo czasu  powinien opierać się na łatwo dostępnej literaturze (warunek ważny zwłaszcza dla studentów zaocznych. a nie zawsze jest to możliwe i nie każdy to lubi)  powinien być sformułowany w taki sposób. Trzeba też zajrzeć do biblioteki wydziałowej i uczelnianej i sprawdzić. żeby łatwo można było ustalić jego zakres i plan  powinien być zrozumiały. czy można je wypożyczyć i na jak długo lub czy za niezbyt wygórowaną cenę będzie je można skserować (jeśli w ogóle będzie to możliwe). w innym przypadku trzeba będzie korzystać z tłumacza. należy zwrócić uwagę na to. czy potrzebne pozycje będą dostępne tylko na miejscu. zwłaszcza we wczesnej fazie pisania pracy. aby temat miał kilka ważnych cech:  powinien mieć wiarygodną bibliografię w języku polskim. Jeżeli już się zdarzy. Czasem promotor pozwala na samodzielny wybór tematu. które sugerował promotor. Aby go dobrze sformułować. że temat został przydzielony przez promotora albo nieopatrznie przez nas wybrany. możemy skorzystać z tytułów 10 . inaczej korzystanie ze źródeł i literatury przedmiotu wymagać będzie wielu kosztownych wyjazdów oraz długotrwałego przesiadywania w czytelni. Jeżeli mamy jakąś możliwość wyboru. poszukać dostępnej literatury. warto przejść się do biblioteki w swoim mieście. Proponuję więc.

Grenlandia. Tematy historyczne mogą pojawiać się również na różnych kierunkach. Realizowane będą wtedy podobnie: analiza źródeł plus wiedza z opracowań: 11 . tworzone na podstawie analizy materiałów źródłowych i stanu dotychczasowych badań.:  Antypolska działalność Stefana Bandery (do 1944 roku)  Tuchola i komturstwo tucholskie w XIV wieku  Stosunek Saksonii do powstania kościuszkowskiego w świetle relacji dyplomatycznych saskiego charge d’affaires Jana Jakuba Patza  Drogi awansu społecznego mieszczanina w Małopolsce w XVII wieku  Ekspansja wikińska na zachód w strefie północnego Atlantyku (Islandia. Niekiedy wydają się dość dalekie od kierunku studiów przyszłego absolwenta. na pedagogice lub stosunkach międzynarodowych. Mogą one dotyczyć postaci lub problemów. Podejmujemy decyzje prac (podkreślam: tylko z tytułów!).I. Wszystko zależy od specjalności promotora i jego zainteresowań badawczych. Na przykład na temat Podstawy prawne ochrony bobra i skutki liczebnego wzrostu populacji pisano w instytucie prawa i administracji jednej z uczelni. ale równie dobrze praca ta mogłaby powstać na wydziale ochrony środowiska lub biologii. należących do szeroko rozumianej humanistyki. Ameryka Północna) w świetle źródeł archeologicznych. np. które ktoś kiedyś napisał i obronił. Poniżej podaję przykłady tematów prac dyplomowych z różnych dziedzin. Tematy historyczne są to zazwyczaj tematy opisowe. np.

Alicja Kaszyńska  Stosunki rodziny i szkoły w momencie przełomu ustrojowego w Polsce (lata 1988–1991). Studium pedagogiczno-historyczne  Próby osądzenia zbrodni reżimu wojskowego w Chile przez społeczność krajową i międzynarodową w latach 1973–2007. Na pedagogice najczęściej jednak spotykamy się z tematami badawczymi. Podobne prace. Oto przykłady: 12 . częste są na socjologii i resocjalizacji. Każda z poniższych prac została napisana według tego samego schematu:  Wpływ rozwiązywania problemów na osiągnięcia szkolne uczniów z matematyki w klasie trzeciej  Związki literatury dziecięcej ze wzbogacaniem wiedzy przyrodniczo-ekologicznej dzieci przedszkolnych  Zainteresowania kolekcjonerskie dzieci i młodzieży  Prawa dziecka i ich przestrzeganie w rodzinie  Zabawy tematyczne szansą wspomagania rozwoju psychospołecznego dzieci przedszkolnych  Rozwijanie umiejętności odbioru ilustracji do książki literackiej dla dzieci w pracy z uczniami klasy drugiej  Kompetencje zawodowe nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej  Kompozycja postaci człowieka w tematyce prac plastycznych dzieci 6-letnich  Przestępstwo znęcania się nad członkiem rodziny (z uwzględnieniem badań praktyki na terenie Tucholi w latach 1995–1997). bo oparte na badaniach ankietowych.

:  Kontrakt psychologiczny w organizacji i konsekwencje jego naruszenia. Tym bardziej nie chcą mówić o problemach produkcji i sprzedaży. Kiedyś nie było z tym problemu. ale jakiekolwiek informacje. a bez takich danych nie uda się stworzyć właściwie niczego poza czysto teoretycznymi dywagacjami wypisanymi z podręczników do marketingu.I. opisują strategie sprzedaży. np. Tematy typowe dla zarządzania i marketingu są związane zazwyczaj z analizą przedsiębiorstwa. 13 . Przykłady tematów tego typu to:  Wybrane problemy marketingowe w przemyśle cukrowniczym na przykładzie Cukrowni Nakło SA  Plan marketingowy na przykładzie WKS Mostostal SA w Chojnicach  Sprawność kierowania przedsiębiorstwem na przykładzie DAEWOO Towarzystwa Ubezpieczeniowego SA. systemy organizacyjne itp. jego problemów marketingowych. Temat tego typu jest prosty do napisania pod jednym warunkiem: najpierw należy się upewnić. i to nie tylko te dotyczące wielkości sprzedaży oraz strategii marketingowych. ale w czasach gospodarki rynkowej przedsiębiorstwa nie bardzo chcą udostępniać dane biznesowe. Są też tematy bardziej ogólne. które są niezbędne do napisania takiej pracy. Podejmujemy decyzje  Postawy młodzieży licealnej Iławy wobec uzależnień od nikotyny. że uzyskamy w wybranym zakładzie materiały. alkoholu i narkotyków  Resocjalizacja przez pracę osób pozbawionych wolności  Środowisko rodzinne a przestępczość nieletnich.

którzy niewiele mieli do czynienia w praktyce z urzędowymi dokumentami. Tu też wszystko zależy od dostępu do dokumentów i odpowiednich aktów prawnych. Prace takie. choć żmudne (jak całe studia). są prace związane z prawem i administracją. ustawami czy rozporządzeniami. Prace pisane na filologii polskiej przykładowo mogą nosić takie tytuły:  Imiennictwo braci zakonnych ze Zgromadzenia Braci Mniejszych Kapucynów w Bydgoszczy 14 .  Ocena budżetu jednostki samorządu terytorialnego w latach 2005–2008 na podstawie gminy Bydgoszcz  Należności postępowania administracyjnego  Działalność lokacyjna otwartych funduszy emerytalnych  Funkcjonowanie samorządu gminnego w Kęsowie w latach 2002–2005. Natomiast dla urzędników studiujących zaocznie prostsze do opracowania i napisania będą tematy typu:  Wpływ budżetu na rozwój miasta Chojnice w latach 1998–2000  Podatki i opłaty lokalne pobierane samodzielnie przez organy gminy na przykładzie gminy Nakło n. Not. opierają się na teorii i są łatwiejsze dla studentów dziennych. jak:  Izby lekarskie  Istota podziału administracyjnego III Rzeczypospolitej  Przestępstwo zgwałcenia jako zamach na wolność seksualną w świetle polskiego prawa karnego  Reglamentacja wykonywania zawodu radcy prawnego.Alicja Kaszyńska Proste do napisania.

Podejmujemy decyzje  Symbolika w powieściach „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej i „Ludzie Bezdomni” Stefana Żeromskiego  Wilno w literaturze romantycznej. trzeba będzie spędzić trochę czasu w archiwum.:  Sprawność lekkoatletyczna dziewcząt i chłopców w wieku 11 lat szkół podstawowych miasta Tucholi  Efektywność walki sportowej na przykładzie I‑ligowego zespołu PEKAES Pruszków w sezonie pucharowym 1997/98  Psychologiczno-socjologiczno-pedagogiczne aspekty warunkujące skuteczność rzutową i efektywność gry w ataku Doroty Malczewskiej na mistrzostwach świata we Francji w 2007 roku. że w przypadku pracy przypominającej tematem pierwszy z powyższych przykładów (takie prace dotyczą nieraz nazewnictwa miejscowego.).I. praca ta została napisana na zakończenie studiów na kierunku wychowanie przedszkolne!). nazwisk występujących na danym obszarze kraju itp. Przy czym trzeba pamiętać. Na wychowaniu fizycznym można pisać prace oparte na badaniach. np. aby źródło badań nad tekstem było dla studenta dostępne. analizą różnych aspektów dzia15 . można pisać prace będące np. Zwykle jednak promotor czuwa nad tym. Przykłady prac z ochrony środowiska:  Zagadnienie regulacji stanu zwierzyny łownej na obszarze parku narodowego „Bory Tucholskie”  Możliwości rozwoju agroturystyki na terenie gminy Lubiewo (o dziwo. Kończąc ten kierunek. małymi monografiami klubów.

: Promotor ma zawsze rację. Przykłady tematów prac katechetycznych:  Trynitarny wymiar sakramentu chrztu świętego w nauczaniu Soboru Watykańskiego II  Zagadnienie łaski bożej w augustyńskich pismach antypelagiańskich: „Dzieje procesu Pelagiusza”. patrz punkt 1. Problem przedmiotowego traktowania pacjenta przez fizjoterapeutę. Próba teologicznej oceny 16 .”. Punkt 2. jak pisać i co potem poprawić.Alicja Kaszyńska łalności sportowej konkretnych zawodników (przykład trzeci) lub omawiające problemy kultury fizycznej w literaturze różnych epok. Tym razem pracy obronionej na fizjoterapii:  Godność pacjenta. biochemii i higieny sportu. więc wiadomo. doktorzy — bardzo skrupulatnie sprawdzają kolejne redakcje rozdziałów. Zazwyczaj księża — profesorowie. posługując się sparafrazowaną zasadą: „Punkt 1. bo jak wynika z mojego doświadczenia.: Jeżeli promotor nie ma racji. W zasadzie o pracach katechetycznych wspominam tu tylko dla porządku. a nawet prace z dziedziny fizjologii. prace przyczynkarskie z socjologii sportu i wychowania fizycznego. ani sposobu pisania. I jeszcze jeden przykład. „Duch a litera”. „Łaska a wolna wola”  Koncepcja rodziny w polskim czasopiśmie kobiecym „Przyjaciółka” w latach 1994–1995. kończący tego typu studia są starannie prowadzeni przez promotorów i nie miewają dylematów ani dotyczących tematu pracy. ani zakresu.

wykorzystał swoje doświadczenie zawodowe. Ogólnie mówiąc. których mogą dotyczyć prace dyplomowe i magisterskie. najczęściej jednak badania są prowadzone na tak małej populacji. artykuły naukowe. który pracował w Skandynawii. Oczywiście podane przykłady nie wyczerpują wszystkich zagadnień. chociaż wcale nie muszą być odkrywcze. aby w pracy dyplomowej przedstawić skandynawski model aptek i dystrybucji leków. monografie. że ich wyniki mogą być tylko impulsem do dalszych badań). Podejmujemy decyzje  Wspólnototwórczy charakter Eucharystii według Katechizmu Kościoła katolickiego. Jaki typ pracy wybrać? Istnieje sporo literatury na ten temat. ile porządkują. Prace takie często nie tyle odkrywają prawidłowości rządzące zjawiskami. przyczynki. Zazwyczaj dzieli się prace dyplomowe (licencjackie. prace dyplomowe wszelkiego typu powinny przypominać prace naukowe. warto to teraz wykorzystać. 17 . Inny — pracujący jako akordeonista w Finlandii — pisał o muzyce akordeonowej w tym kraju.I. magisterskie) na dwa typy:  p r a c e o p i s o w e na podstawie literatury przedmiotu lub źródeł i literatury przedmiotu (częste w naukach humanistycznych). Były to naprawdę ciekawe prace. uzupełniają i uogólniają wiedzę już istniejącą  p r a c e b a d a w c z e (powszechna nazwa. Jeden z farmaceutów. Mogą nimi być: rozprawy. 3. Jeśli się pracowało poza granicami kraju.

Prace opisowe będą łatwiejsze do napisania dla typowego humanisty.Alicja Kaszyńska Obydwa typy prac mają wykazać. a piąty stanowią prace badawcze. Typ 2 — zagadnienia na tle ogólnym. przyczynki. przejrzenia sporej liczby pozycji książkowych oraz dużej wprawy w pisaniu. łatwiejsze do napisania są prace badawcze. by nie narazić się na zarzut plagiatu. Zazwyczaj mają one dość schematyczną budowę. następnie podaje i definiuje przyjęte metody i wskaźniki badawcze. W dalszej kolejności przedstawia się wyniki badań i przeprowadza ich analizę. ale to bardzo podstawowym poziomie). że student myśli. Prace dyplomowe i magisterskie można podzielić na pięć bardziej szczegółowych typów. potrafi logicznie rozwinąć temat i wyciągnąć wnioski. To pozwoli wykorzystywać przeczytane publikacje. 18 . Typ 3 — praca wynikowa. ale ich nie przepisywać. Zakończenie stanowić będą wnioski wysnute z tej analizy. ale… monografie. przy czym cztery z nich to prace nazwane wcześniej opisowymi. Dla kogoś. bojącego się nawet prostej arytmetyki. Samodzielnie też trzeba z kolejnych tekstów wysnuwać wnioski i starać się zmyślnie całość zakończyć. opierając się na literaturze przedmiotu i (jeżeli to praca badawcza) wynikach badań własnych. analizy przyczyn i skutków wymagają szerokiej wiedzy fachowej. Prace opisowe: Typ 1 — od ogółu do szczegółu. Rozpoczyna się je od omówienia dotychczasowego stanu badań. kto nie ma awersji do matematyki (a dokładniej — statystyki na bardzo.

czyli najpierw przedstawione zostają sprawy najbardziej ogólne (np. Typ 5 — praca badawcza. tło epoki. dotychczasowy do19 .1. 3. Typ I — od ogółu do szczegółu Tego typu pracę można zobrazować następująco: Na powyższym schemacie wyraźnie widoczny jest układ takiej pracy.I. rozwój dziedziny nauki. Jak w każdej znajduje się tu wstęp i zakończenie. Podejmujemy decyzje Typ 4 — praca mieszana. Rozwinięcie polega na wnikaniu w głąb tematu.

Oto przykłady:  Witalizm w skamandryckim okresie twórczości Juliana Tuwima Plan pracy: Wstęp Rozdział I.). Należności postępowania administracyjnego Plan pracy: Wstęp Rozdział I. historyka itp. badacza. Wiese. Należności postępowania administracyjnego 20 .Alicja Kaszyńska robek nauki dotyczący zakresu pracy itp. Witalizm w skamandryckim okresie twórczości Juliana Tuwima Zakończenie  B. Julian Tuwim jako przedstawiciel skamandrytów Rozdział IV. następnie poprzez kolejne przybliżanie i zawężanie treści przechodzi się do omówienia tematu zawartego w tytule pracy. rodzaje opłat i kosztów postępowania) Rozdział II. Prace te omawiają często motywy (lub wybrany motyw). Skamandrycki model poezji Rozdział III. Zagadnienia ogólne (pojęcie postępowania administracyjnego oraz pojęcie. tematykę lub aspekty twórczości jakiegoś pisarza. Dwudziestolecie międzywojenne w literaturze — tło epoki Rozdział II. funkcje.

które przedstawione jest podobnie jak w omówionym już typie I prac.I. 21 . Podejmujemy decyzje Rozdział III. Wpływ należności postępowania na kształtowanie budżetu gminy Zakończenie 3. Typ II — jedno zagadnienie na tle ogółu W tego typu pracach rozdział pierwszy stanowi najczęściej coś w rodzaju tła do tematu.2. wiążące się ściśle z tematem zagadnienia wzmiankowane w rozdziale I. Kolejne rozdziały omawiają istotne. Oczywiście i tu liczba rozdziałów zależy od tematu oraz ustalonego z promotorem zakresu pracy.

Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Stachowicz. Przybylińska. Reforma polskiego systemu emerytalnego Rozdział II. Polityka lokacyjna otwartych funduszy emerytalnych Zakończenie  K. Podatki i opłaty lokalne pobierane samodzielnie przez organy gminy na przykładzie gminy Nakło n. Historia zawodu i samorządu radców prawnych Rozdział II. Not. Reglamentacja wykonywania zawodu radcy prawnego Rozdział III. Reglamentacja wykonywania zawodu radcy prawnego Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Charakterystyka otwartych funduszy emerytalnych Rozdział III. Wiadomości ogólne dotyczące podatków i opłat lokalnych 22 .Alicja Kaszyńska Oto przykłady planów takich prac:  H. Chromniak. Działalność lokacyjna otwartych funduszy emerytalnych Plan pracy: Wprowadzenie Rozdział I. Sposób wykonywania zawodu radcy prawnego Zakończenie  M.

Not. Imiennictwo braci zakonnych ze Zgromadzenia Braci Mniejszych Kapucynów w Bydgoszczy Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Podejmujemy decyzje Rozdział II. Symbolika w powieściach: „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej i „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego 23 . Historia zakonu kapucynów Rozdział II. Miejsce Tucholi w podziałach politycznych Pomorza Gdańskiego Rozdział III. Analiza imion Podsumowanie pracy  A. Grzelka. Charakterystyka poszczególnych podatków występujących w gminie — na podstawie gminy Nakło n. Słownik imion Rozdział III. Zakończenie  K. Komturstwo tucholskie w XIV wieku Rozdział IV. Porożynska-Szczupak. Miasto i zamek Zakończenie  E. Tuchola i komturstwo tucholskie w XIV wieku Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Not. Gągoł. Charakterystyka poszczególnych opłat występujących w gminie — na podstawie gminy Nakło n. Rozdział III. Początki i położenie miasta Tucholi Rozdział II.I.

wyposażenie) Rozdział IV. najważniejsze wydarzenia.Alicja Kaszyńska Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Rys historyczny (powstanie. kolejni proboszczowie) Rozdział II. Duszpasterstwo (sakramentalne i pozasakramentalne) Rozdział V. Kontrakt psychologiczny w organizacji i konsekwencje jego naruszenia Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Kościół pw. Istota kontraktu psychologicznego Rozdział II. Chrystusa Króla (historia budynku. architektura. Symbolika w powieści „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej Rozdział III. Położenie parafii Chrystusa Króla (granice. Zawieranie kontraktu psychologicznego w pracy Rozdział III. Parafia katolicka pod wezwaniem Chrystusa Króla w Zapceniu (1975–1997) Plan pracy: Rozdział I. Pracownik a kontrakt psychologiczny 24 . Szkolnictwo i katechizacja Zakończenie  A. przynależność jurysdykcyjna i kanonicza) Rozdział III. Kaszyńska. Symbolika w powieści „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego Zakończenie  M. Charakterystyka pojęć: symbol i symbolika Rozdział II. Stoltman.

3. co moglibyśmy nazwać tłem w znaczeniu użytym powyżej. Widoczne jest przechodzenie od zagadnienia do zagadnienia. Praktycznie jednak kolejno omawiane aspekty nie zawsze wynikają jeden z drugiego. W tego typu pracach zakończenie powinno mieć w nazwie „wnioski”. Typ III — praca wynikowa W tym typie pracy nie ma na ogół czegoś. Pracodawca a kontrakt psychologiczny Zakończenie 3. 25 . Podejmujemy decyzje Rozdział IV. ale zawsze nawiązują do tematu i połączone są ze sobą we wnioskach stanowiących podsumowanie pracy.I. Teoretycznie z każdego z nich powinno wynikać następne i te rozważania powinny być prowadzone aż do wniosków.

Rola planu marketingowego w strategii rozwoju firmy Rozdział II. Analiza szans rynkowych przedsiębiorstwa Rozdział III. Ocena planu marketingowego Mostostal SA Chojnice w stosunku do potrzeb przystosowania się przedsiębiorstw do funkcjonowania na zasadach gospodarki rynkowej Zakończenie i wnioski  K. Marketing mix w przedsiębiorstwie Zakończenie i wnioski  K.Alicja Kaszyńska Poniżej zamieszczam przykłady prac tego typu:  M. Pojęcie i funkcja marketingu w przedsiębiorstwie Rozdział II. Rynek cukru — stan i perspektywy Rozdział IV. Wybrane problemy marketingowe w przemyśle cukrowniczym na przykładzie Cukrowni Nakło SA Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Kłosińska. Wpływ budżetu na rozwój miasta Chojnice w latach 1998–2000 Plan pracy: Wstęp 26 . Uwarunkowania realizacji planu marketingowego Rozdział III. Kaszyński. Plan marketingowy na przykładzie WKS Mostostal SA w Chojnicach Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Kalota.

Istota podziału administracyjnego III Rzeczypospolitej Plan pracy: Wstęp Rozdział I. charakterystyka struktury po 1 stycznia 1999 r. 2000. Gospodarka budżetowa Rozdział III. Wnioski z analizy budżetów miasta Chojnice na rok 1998.) Zakończenie i wnioski  B. Zasady i formy przeciwdziałania bezrobociu oraz łagodzenia jego skutków w gminie Kamień Krajeński w latach 1995–1999 Plan pracy: Wstęp 27 . Wiese. Podejmujemy decyzje Rozdział I. Łącka. ustawa o samorządzie terytorialnym) Rozdział III. Charakterystyka dokumentów normujących reformę samorządowo-administracyjną (ustawa o samorządzie województwa. 2001 Zakończenie i wnioski  A. Istota współczesnych podziałów administracyjnych (typologia i znaczenie dla współczesnego państwa) Rozdział II. Podstawowe rozwiązania organizacyjno-prawne kreujące współczesny podział administracyjny Polski (ustawa o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa. ustawa o samorządzie powiatu. Realizacja budżetu miasta Chojnice w latach 1998–2000 Rozdział IV. ustawa o administracji rządowej w województwie. Charakterystyka miasta Chojnice Rozdział II.I.

Alicja Kaszyńska Rozdział I. Przestępstwo zgwałcenia jako zamach na wolność seksualną w świetle polskiego prawa karnego Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Bóbr europejski — Castor fiber Rozdział II. Rodowód i kształtowanie się prawa karnego chroniącego wolność seksualną Rozdział III. Bezrobocie — istotny element ustroju społeczno-gospodarczego Rozdział II. Rola ofiary w przestępstwie zgwałcenia Zakończenie i wnioski  J. Narzędzia aktywnego oddziaływania na rynek pracy Zakończenie i wnioski  K. popędu seksualnego oraz agresji z punktu widzenia seksuologii Rozdział II. Analiza ustawowych znamion przestępstwa zgwałcenia w nowym kodeksie karnym Rozdział IV. Leszczyński. Postawy prawne ochrony bobra i skutki liczebnego wzrostu populacji Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Pojęcia seksualności. Paczkowska-Frey. Charakterystyka sprawców przestępstwa zgwałcenia oraz stosowane wobec nich postępowanie terapeutyczne Rozdział V. Prawne podstawy ochrony 28 . Charakterystyka miasta i gminy Kamień Krajeński Rozdział III.

Wynika to z rozmaitych przyczyn. które dopiero w kolejnych rozdziałach łączą się w jedno. Antypolska działalność Stefana Bandery (do 1944 roku) Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Niekiedy jest to specyfika pisanej pracy. Typ IV — praca mieszana Pozostałe prace mają budowę złożoną z elementów różnych typów prac opisowych. omówienia dwóch różnych zagadnień. Liber generationis plebeanorum (autor i wartość źródłowa dzieła) Rozdział II. Przykłady:  R.I. Skutki rozwoju liczebnego populacji bobra Podsumowanie 3. Kornatowski. Stosunki polsko-ukraińskie w latach 1917– –1939 Rozdział II. Działalność Bandery w latach 1909–1936 29 . Drogi awansu społecznego mieszczanina w Małopolsce w XVII wieku Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Zamykanie się stanu szlacheckiego Rozdział III. Sposoby przenikania mieszczan do stanu szlacheckiego w XVII wieku Zakończenie  A.4. Reintrodukcja Rozdział IV. wymagająca np. Szpaczyński. Podejmujemy decyzje Rozdział III.

5. Typ V — praca badawcza Prace badawcze (mówimy o badaniach typu socjologicznego. Mocarstwa europejskie wobec powstania kościuszkowskiego Rozdział III. chargé d’affaires Jana Jakuba Patza: Z okien ambasady saskiej Rozdział II.Alicja Kaszyńska Rozdział III. Pojęcia związane z tematem i stan badań Jeżeli mamy dużo materiału. którego cechuje umysł logiczny. ten rozdział można podzielić na dwa. Ramowy plan pracy badawczej wygląda następująco: Wstęp Rozdział I. Charakterystyka relacji dyplomatycznych przedstawiciela Saksonii. Wieczorek. Prace te naśladują badanie naukowe (najczęściej jednak nimi nie są) i mają zbliżone do siebie plany ramowe. opartych na ankietach) to najłatwiejszy typ pracy dla człowieka. Osobno wtedy opisujemy pojęcia związane 30 . Stosunek Saksonii do powstania kościuszkowskiego w świetle relacji dyplomatycznych saskiego chargé d’affaires Jana Jakuba Patza Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Stosunek Saksonii do powstania kościuszkowskiego w świetle relacji dyplomaty saskiego chargé d’affaires Jana Jakuba Patza Zakończenie 3. Sytuacja na Ukrainie przed wkroczeniem wojsk radzieckich w 1944 roku Zakończenie  K.

której zamierzamy się przyjrzeć poprzez przeprowadzone badania. Przykład zawartości rozdziału drugiego: 2. Przedmiot badań to zagadnienie. a po drugie dzięki nim będziemy mogli logicznie poprowadzić analizę i łatwo wyciągniemy wnioski. Problemy badawcze Tu przytaczamy definicję (najlepiej kilka) problemu oraz formułujemy problemy dla naszej pracy. 31 . Na ogół studenci wypisują kilka definicji różnych autorów każdego z tych pojęć. której dotyczy pisana praca. Cel badań będzie odpowiedzią na pytanie. Przedmiot i cel badań W podrozdziale tym podajemy definicje przedmiotu i celu badań oraz określamy je dla tej właśnie pracy. Założenia metodologiczne badań własnych Metody.1. Rozdział II. lub grupa ludzi. osobno stan dotychczasowych badań w danej dziedzinie. Problemy szczegółowe są ważne. ale mimo że definiują je różni teoretycy. dodać też coś o ich autorach). którą uważają za najlepszą (albo którą promotor uważa za najlepszą) i na niej opierają dalsze wywody. a powołują się na jedną. są do siebie dość podobne. które nas zainteresowało. Najczęściej wyróżniamy problem główny oraz problemy szczegółowe.I. 2. bo pomogą nam po pierwsze przygotować ankietę.2. po co je robimy. a to najczęściej wynika z tematu pracy. Podejmujemy decyzje z tematem (można cytować i omówić definicje. techniki i narzędzia badawcze zależą w jakimś stopniu od dziedziny nauki.

albo od opisu grupy poddanej działaniu jakiegoś czynnika i grupy kontrolnej.3. 2. jak zredagować ten fragment pracy). Wtedy zawiera on tylko przegląd definicji metod. w jakim będziemy prowadzić badania. czyli próbujemy przewidzieć. jakie wyniki przyniosą prowadzone badania. Krótko formułuje hipotezy. Metody. oraz organizację i przebieg badań.4.3. zatytułowany Metody. Rozdział III. 2. Analiza przeprowadzonych badań Zaczyna się najczęściej od analizy środowiska. Rozdziały 2. Organizacja i przebieg badań W rozdziale tym opisujemy otoczenie i środowisko. Hipotezy. zmienne i wskaźniki W tym rozdziale jeszcze przed przeprowadzeniem badań formułujemy hipotezy. jeżeli w taki sposób zaplanowano badanie (chyba że uwzględniono to już w rozdziale poprzednim. 2. techniki i narzędzia badawcze. 32 .4. Zawiera on informacje na temat. jakie wprowadzimy zmienne i co będzie wskaźnikiem badań. Ustalamy. techniki i narzędzia badawcze Tutaj zawarte są definicje metod. czyli przewidywane wyniki badań. technik i narzędzi badawczych.5 w wersji najprostszej mogą być połączone w jeden. technik i narzędzi badawczych zgodnie ze wskazaniami promotora (w dalszej części poradnika znajdują się szczegółowe rady. w podrozdziale Organizacja i przebieg badań). ze wskazaniem wykorzystanych w badaniach. w którym badania przeprowadzono. 2.Alicja Kaszyńska 2. w jaki sposób je zorganizujemy i jaki będą miały przebieg.5.

Następne podrozdziały tej części pracy zawierają szczegółową analizę danych pod kątem kolejnych zmiennych.I. biorąc pod uwagę kolejne zmienne (płeć badanych. typ szkoły. ale jeśli badania nie są rozległe. z których każdy będzie omawiał wyniki badań. Kuriaty. gdzie wyniki badań znajdują się w rozdziałach V–VIII). Potem sprawdza. zamiast tworzyć kilka podrozdziałów. Wypełnionych ankiet nie dołączamy. Ten rozdział również może być podzielony na kilka podrozdziałów. Teraz wystarczy dopisać wnioski i bibliografię. Nauczyciel chce wypróbować nową metodę np. czy nowa metoda była bardziej efektywna od poprzedniej (mierząc wyniki umiejętności uczniów w tym zakresie przed eksperymentem i po nim). która posłużyła nam do przeprowadzenia badań. w drugiej (najczęściej wybiera się słabszą grupę) posługuje się badaną metodą. pochodzenie społeczne. aby dodać w załączniku kwestionariusz ankiety.). a już w żadnym wypadku nie dołączamy ankiet podpisanych. jeżeli dodamy spis tabel i rysunków (ewentualnie fotografii). Pamiętajmy o ustawie o ochronie danych osobowych! 33 . Oczywiście należy też pamiętać. Podejmujemy decyzje Ten drugi przypadek często występuje w pedagogice. nauczania mnożenia. ale nie zawsze jest to konieczne. W jednej klasie uczy metodą tradycyjną. wykonywany zawód itd. Praca wygląda bardziej profesjonalnie. nie polecam takiego rozdrobnienia. ich wiek. Niektórzy autorzy prac. wyniki badań umieszczają w paru rozdziałach głównych (patrz plan pracy A.

Hipoteza i hipotezy robocze 4. Definicja postawy 2.Alicja Kaszyńska Oto trzy najbardziej typowe przykłady planów prac typu badawczego:  A. Problemy badawcze 3. Pojęcie postawy społecznej 1. Nikotyna 2. Klasyfikacja środków psychoaktywnych i sposoby ich działania 2. Narkotyki Rozdział III. Postawy młodzieży licealnej Iławy wobec uzależnień od nikotyny. Metody. Alkohol 2. Uzależnienie od środków psychoaktywnych 1. Obraz zjawisk patologii społecznej młodzieży na terenie miasta Iława 34 . Charakterystyka badanego środowiska 1. Założenia metodologiczne i organizacja badań 1. techniki i narzędzia badawcze 5. Społeczno-gospodarcza sytuacja miasta 2.2. Organizacja i przebieg badań Rozdział IV. Kuriata. Definicja uzależnienia 2. Przedmiot i cele badań 2.3. alkoholu i narkotyków Plan pracy: Wstęp Rozdział I.1. Klasyfikacja postaw Rozdział II.

Prawa dziecka w rodzinie Rozdział II. Związek Anonimowych Alkoholików Rozdział V. Główne założenia Konwencji o Prawach Dziecka 1.1. Poziom uzależnień badanej młodzieży Rozdział VI.2. Deklaracja Genewska 1. Problematyka i metodologia badań własnych 35 . Podejmujemy decyzje 3.1.2.1. Idea praw dziecka — ochrona dziecka w świetle aktów prawnych 1.I. Prawa dziecka i ich przestrzeganie w rodzinie Wstęp Rozdział I. Postawy młodzieży wobec środków psychoaktywnych i osób uzależnionych Wnioski końcowe  D.1. Deklaracja Praw Dziecka 1.3. Przestrzeganie praw dziecka w Polsce 1.1.1.1. Hass.2.4. Patologie w rodzinie a postawy młodzieży wobec uzależnień Rozdział VIII. Wpływ grup rówieśniczych na konsumpcję substancji psychoaktywnych Rozdział VII. Pierwsze źródła praw dziecka 1.4. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka i Pakty Praw Człowieka 1. Stowarzyszenie Abstynentów Regionu Iławskiego 3. Dziecko jako podmiot ochrony międzynarodowej 1. Stowarzyszenie Abstynentów Regionu Iławskiego i Związek Anonimowych Alkoholików 3.3.

Przestrzeganie praw dziecka w rodzinie w świetle badań własnych 3. Rozwój psychospołeczny dzieci przedszkolnych w świetle literatury przedmiotu 1. Objawy zaburzeń społecznych 36 .5.2.1. Problemy. Metody i techniki badawcze 2.2. Rozwój emocjonalny w wieku przedszkolnym 1.1. Przebieg procedury badawczej Rozdział III. Rozwój psychospołeczny w młodszym wieku z uwzględnieniem sfery emocjonalnej i społecznej 1.1. Objawy i zespoły zaburzeń emocjonalnych 2.4.1.3. Zabawy tematyczne szansą wspomagania rozwoju psychospołecznego dzieci przedszkolnych Wstęp Rozdział I. Zmienne i ich wskaźniki 2.Alicja Kaszyńska 2. Przyczyny łamania praw dziecka 3.3. tezy i hipotezy 2. Rozwój społeczny w wieku przedszkolnym Rozdział II.2. Skutki łamania praw dziecka Wnioski końcowe Literatura Spis tabel Załącznik  M. Zaburzenia rozwoju emocjonalnego i społecznego dzieci w wieku przedszkolnym 2. Najczęściej łamane prawa dziecka w rodzinie 3. Michalak.2. Charakterystyka badanej zbiorowości 2.3.

1. Charakterystyka badanego środowiska Rozdział V. Zabawy tematyczne.I. Fazy uzależnienia od alkoholu 37 . ich swoiste cechy oraz rodzaje 3. Graficzne przedstawienie wyników badań Zakończenie  A.1. Metodologia badań własnych 4. Przedmiot i cel badań 4.2.2. Sposoby wspomagania rozwoju psychospołecznego poprzez zabawę 3. Terapeutyczna funkcja zabawy 3. Metody.3.6.1. Style i wzory picia 1.3. Analiza wyników badań własnych 5. Organizacja i przebieg badań 4. Alkoholizm.3. Rozmiary spożywania alkoholu w Polsce 1. Uzależnienie od alkoholu 1. Problemy i hipotezy badawcze 4.3.4. techniki i narzędzia badawcze 4. Zmienne i wskaźniki 4.2. Zabawa podstawową formą aktywności dziecka 3.1.2. Podejmujemy decyzje Rozdział III. Spożywanie alkoholu przez młodzież oraz jego niektóre uwarunkowania Wstęp Rozdział 1.4. Problematyka spożywania alkoholu w literaturze 1. Szmaglińska. Szczególna rola zabaw tematycznych dla rozwoju psychospołecznego dzieci w wieku przedszkolnym Rozdział IV.5.1. Wyniki eksperymentu pedagogicznego 5.

Założenia metodologiczne badań własnych 3. Metody. zmienne i wskaźniki 3.3. bardzo szczegółowa. Je- 38 . Problematyka młodzieży w świetle literatury 2.2. Młodzież jako kategoria społeczna. Socjologiczne teorie młodzieży 2. techniki i narzędzia badawcze 3.Alicja Kaszyńska 1.4.3. Analiza przeprowadzonych badań 4. Przedmiot i cel badań 3. Ogólna charakterystyka badanych 4.3. Organizacja i przebieg badań Rozdział 4.2. Problem spożywania napojów alkoholowych przez młodzież w wybranych badaniach empirycznych Rozdział 3. Wpływ grupy rówieśniczej na spożywanie alkoholu przez badanych uczniów Podsumowanie wyników badań Wnioski i postulaty Przykład zamieszczony poniżej to praca oparta na bardzo szeroko zakrojonych badaniach. Style i wzory spożywania napojów alkoholowych wśród badanej młodzieży 4. Podstępne uzależnienie Rozdział 2. Środowisko rodzinne a spożywanie alkoholu przez młodzież w świetle badań 4. Hipotezy.1.4.1. Problemy badawcze 3.2.1.5. Charakterystyka okresu adolescencji 2.3.5.2. Inicjacja alkoholowa oraz czynniki sprzyjające spożywaniu alkoholu przez badaną młodzież 4.

.1.4.2. Cel i zakres pracy 2. Metodyka badań 2. Karykatura w dotychczasowej literaturze przedmiotu polskiej i zagranicznej 1.1.2. przeniosłabym jedynie punkt 2. do wstępu:  M. techniki i narzędzia badań 3.4. Podejmujemy decyzje śli mogłabym mieć na nią wpływ. Karykatura w wybranych podręcznikach szkolnych 3. czyli uzasadnienie wyboru tematu. Częstotliwość występowania karykatur w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 3.3. Dzieje karykatury w Europie i w Polsce 1.5. Definicja karykatury 1.I. Karykatura jako środek dydaktyczny 2. Funkcja karykatury w edukacji społecznej i historycznej Wstęp 1.7. Role i funkcje podręcznika 1. Uzasadnienie wyboru tematu 2. Literatura przedmiotu 1. Role i funkcje ilustracji w podręczniku 1. Metody. Problematyka karykatur zamieszczonych w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 39 . Makulska.3.3. Jakość karykatur w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 3.6. Definicja podręcznika 1.1. Problemy główne i szczegółowe 2.2.1.

1. trzy najważniejsze tytuły publikacji. więc po przejrzeniu określonego działu na pewno dorzucimy do naszej ubogiej na razie bibliografii kilka pozycji. Karykatura w edukacji historycznej i społecznej 4.2.5. zwracając uwagę szczególnie na przypisy i bibliografię. do których trzeba zajrzeć. Uczeń a karykatura — analiza ankiet uczniowskich 4. Zadania dołączone do karykatur w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 4. Dzięki temu osiąga się dwa cele. Tam klasyfikacja księgozbioru jest bardzo szczegółowa. rzucą chociaż dwa.2.4. 40 . którzy z powodu natłoku zajęć niewiele pomagają. Postulaty badawcze 4. Zakończenie 5.1. Opisy karykatur zamieszczonych w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 3. Zyskujemy ogólną wiedzę na zadany temat i listę kolejnych lektur. Dobre notatki ułatwią pracę Najczęściej nawet ci promotorzy. Umiejętność analizy karykatury przez młodzież szkolną — wyniki badań 5.3. Analiza lekcji z wykorzystaniem karykatury 4. Wykorzystanie karykatury na lekcji historii przez nauczyciela — analiza ankiet 4. aby w ogóle zabrać się do pracy.4. Trzeba też zajrzeć do katalogu w bibliotece uczelnianej. Synteza pracy 5. Przeszukajmy też zbiory internetowe.3. Dobrze jest je przynajmniej przekartkować.Alicja Kaszyńska 3. po które warto sięgnąć. Wnioski dydaktyczne 5.

bo okno komputera jest zbyt małe. i to wcale nie tak rzadko. że do wiedzy podanej na stronach www należy podchodzić z dużym krytycyzmem. uczelni i instytutów badawczych). Proponuję stary sposób — materiały zbierać w formie fiszek. Jest ona bardzo przydatna. Dotyczy to również popularnej encyklopedii internetowej Wikipedii. Na biurku i w jego okolicach miejsca jest zdecydowanie więcej. np. potwierdzenie zawartych tam informacji trzeba znaleźć jeszcze w innych źródłach (najlepiej w wydaniach papierowych lub na stronach podmiotów uznanych za autorytety. Dobrze zrobione notatki są połową sukcesu i oszczędzają wielokrotnego chodzenia do biblioteki w tej samej sprawie. ale wiele. niektóre na cztery części: 41 . a fiszki przechowywać w kartonie po butach (na pewno się nie zgubią). w tym słowników. Większość ludzi. że nieodżałowany Władysław Kopaliński przez całe życie korzystał wyłącznie z fiszek i udało mu się napisać nie jedną pracę. żeby jednocześnie ogarniać wzrokiem pisany tekst i otworzyć przydatne zapiski. Jako dygresję mogę dodać. ale ponieważ nie zawsze poszczególne hasła są poddawane weryfikacji. notatki należy robić tak. Jak robić notatki? Najprościej rzecz ujmując. Fiszki przygotowujemy z kartek papieru A4.1. woli korzystać z ręcznie pisanych lub drukowanych notatek. wiele obszernych książek. nawet piszących swoje prace bezpośrednio na komputerze. Błędy się zdarzają. aby można było z nich łatwo skorzystać. Najlepiej niektóre z nich przeciąć na pół. nawet na stronach pozornie wiarygodnych.I. Podejmujemy decyzje pamiętając. 4.

Alicja Kaszyńska Na fiszce umieszczamy adres bibliograficzny książki (będzie potrzebny do zrobienia przypisów i bibliografii) i dodajemy numer strony. zaznaczamy to w następujący sposób:  „(…) tutaj tekst cytatu”  „Tutaj tekst cytatu (…)”  „(…) tutaj tekst cytatu (…)” Lub:  „[…] tutaj tekst cytatu”.  „Tutaj tekst cytatu […]”.  „[…] tutaj tekst cytatu […]”. to wszędzie. Przy czym powinno się postępować konsekwentnie. Jeśli w cytatach będziemy używać (…). Poniżej umieszczamy cytat lub notatkę z treści. 42 . jeśli zdecydujemy się na […]. z której zaczerpnęliśmy cytat. to zawsze róbmy tak samo. Jeżeli z cytatu wyjęliśmy jakieś fragmenty tekstu. Jeżeli nie zaczynamy cytować fragmentu od początku zdania albo nie kończymy z jego końcem. że lepiej używać formy z nawiasem kwadratowym. zaznaczamy to w postaci: (…) lub […]. Cytat umieszczamy w cudzysłowie. ale to jest kwestia indywidualna. Wydaje mi się.

Niekiedy treść. tytuł wraz z pod. Poniżej przykład tego typu fiszki: 43 .I. Zwykle też nie zamieszczamy nazwy wydawnictwa.czy nadtytułem. Prawdopodobnie w samym tekście pracy. miejsce i rok wydania. które mogą się później przydać. Może jednak w którymś momencie się okazać. przekracza wielkość kartki A6 (¼ A4). żeby umieścić na niej wszystkie informacje. Nie wszystkie te dane spożytkujemy. którą chcemy zamieścić.2. wydawnictwo. a tylko miejsce i rok wydania. na przykład całe imię autora. w przypisach i bibliografii używać będziemy tylko inicjału imienia. Fiszki zwykłe Poprawnie zrobiona fiszka będzie wyglądała tak: Jest bardzo ważne. wtedy korzystamy z kartki dwa razy większej. Podejmujemy decyzje 4. że nasz promotor akurat sobie tego życzy i będzie jak znalazł.

aby miała wymiary poprzedniej. żeby łatwo można było odczytać adres bibliograficzny. 44 .Alicja Kaszyńska Należy teraz tak złożyć tę fiszkę. Ułatwi to porządkowanie i poszukiwanie materiału. a jednocześnie tak.

według rozdziałów i adres bibliograficzny przyda się przy robieniu przypisów. Potem będziemy porządkować notatki nie według książek. które mogą być przydatne. Na każdej kartce umieszczamy pełny adres bibliograficzny. nawet jeśli robimy kilka fiszek z jednej publikacji. a np. Jeżeli mamy możliwość zrobienia kserokopii stron. żeby zawsze kserować jednostronnie — tylko wtedy odpowiednie fragmenty będziemy mogli wycinać i wklejać lub dopinać do fiszki. ale spora 45 . żeby po rozłożeniu materiału. To jest co prawda marnotrawienie papieru. Podejmujemy decyzje Należy zawsze pisać tylko na jednej stronie fiszki. pamiętajmy. z których będziemy korzystać. Nie zawsze musimy przepisywać interesujące nas akapity czy rozdziały. który będziemy wykorzystywać w danym rozdziale.I. widzieć wszystkie teksty.

chyba że skopiowaliśmy całą książkę (nie polecam. żeby pozostała w całości. w którym ją umieściliśmy. przepisując cytaty na małe karteczki. a wszystko umieszczamy we wspomnianym wcześniej kartoniku po butach. Poza tym na niewielkiej karteczce zmieści się spory tekst. to nasze życie. nielegalne. Fiszkę wraz z dołączoną do niej kartką należy złożyć podobnie jak poprzednio. Fiszki komputerowe Obecnie wiele osób posługuje się bardzo sprawnie komputerem. 2. Zrobione przez nas fiszki z poszczególnych książek wkładamy w osobne koperty. bo jest to działanie nieetyczne. które opisujemy. 4. musimy pamiętać o spełnieniu kilku warunków: 1. 46 . Na tak zrobionej fiszce najbardziej potrzebny kawałek możemy zaznaczyć markerem.Alicja Kaszyńska oszczędność czasu. Ale to nie ma większego sensu. Oczywiście możemy i w tym przypadku zrobić odręczne fiszki ze skopiowanych książek. Niewielkie literki komputerowe będą znacznie czytelniejsze niż niewielkie literki pisma odręcznego. a do tego kosztowne) i chcemy. Dzięki temu przy pisaniu pracy po prostu będzie można skopiować odpowiednie cytaty i nie staniemy przed koniecznością ich ponownego przepisania. Aby komputerowe przygotowanie fiszek przebiegało sprawnie. żeby uzyskać format zbliżony do ¼ A4. a czas — jak gdzieś wyczytałam — to nie pieniądz. Przygotowujemy szablon do robienia fiszek.3. więc można się pokusić o wykonanie fiszek z wykorzystaniem tego sprzętu. Na każdej fiszce dopisujemy nazwę pliku.

aby po ewentualnym wydrukowaniu miały wymiar fiszek robionych ręcznie. Jak przygotować szablon fiszek komputerowych? W tym wznowieniu poradnika. Nazwiemy go: F i s z k a . które zobaczysz na rycinach. 4. W jednym pliku umieszczamy notatki. które pojawia się po otwarciu programu. W nazwie pliku umieszczamy początek nazwiska autora i tytułu książki. Otwieramy menu pod kolorową ikoną programu (w lewym górnym rogu): N o w y i wybieramy pole: P u s t y d o k u ment. Wszystkie fiszki drukujemy i układamy w sposób podany dla fiszek zrobionych ręcznie. 5. Dobrze by było przygotować fiszki tak. nowością jest użycie Worda 2007 (tu w wersji na Windows XP). Uwaga! Word 2007 pozwala na dość swobodny układ ikonek. Więcej o tym w rozdziale o przepisywaniu i formatowaniu pracy. może się nieco różnić od tego. cytaty i spostrzeżenia dotyczące jednej książki. Warto opracować prosty szablon do pisania fiszek. jak napisałam we wstępie. bo łatwiej będzie się nimi posługiwać. aby łatwo było zidentyfikować. d o t . 47 .I. więc okno. Podejmujemy decyzje 3. co zawiera dokument.

Alicja Kaszyńska Uwaga! Word 2007 pozwala na wybranie formatu pliku. Obecnie standardowo mają odpowiednio rozszerzenie .dot (szablony).docx i . Proponuję zatem zawsze wybierać zapis: S z a blon programu Word 97–2003 lub: Dokument programu Word 97–2003 — w zależności od tego. ponieważ n i e z a każdym razem te pliki dają się otwor z y ć w starszych wersjach programu. Jest to sporym utrudnieniem.doc (dokumenty) i .dotx. W dotychczasowych wersjach pliki Worda miały rozszerzenie . co aktualnie tworzymy. 48 .

Teraz zmieniamy ustawienia w zakładce: U k ł a d s t r o ny. Nie należy zmieniać tego ustawienia. Zmieniamy ich wymiary z każdej strony na 0. wybierając typ zapisu: S z a b l o n p r o g r a m u W o r d 9 7 – 2 0 0 3 . w którym ten plik musi się znaleźć. Dokonujemy zmian w sekcji: U s t a w i e n i a s t r o n y . Większość drukarek akceptuje margines o podanej wyżej szerokości.I. 49 . rozszerzenie . Jeśli tak zrobimy. żeby pełnił funkcję szablonu.7 cm. korzystając z menu: O r i e n t a c j a . Otwieramy: M a r g i n e s y i wybieramy: M a r g i n e s y n i e s t a n d a r d o w e . na którą musimy się zgodzić. bo inaczej część tekstu się nie wydrukuje. Podejmujemy decyzje Zapisujemy jako: F i s z k a . Przy okazji możemy zmienić orientację strony na poziomą. Możemy to także zrobić. Jeśli nie.dot zostanie temu dokumentowi przyznane automatycznie. automatycznie też pojawi się katalog. to program sam zaproponuje zmianę.

Alicja Kaszyńska Dalej można postępować na dwa sposoby: Sposób I. Z jednej strony możemy zrobić dwie fiszki komputerowe. Będziemy dzięki temu mogli je uzupełniać o uwagi. Dzięki temu na jednej stronie zmieszczą się trzy. Fiszki w kolumnach Dzielimy stronę na kolumny. Możemy jednak podzielić kolumnę na dwie (dzieląc linią poziomą kartkę na dwie części). a nawet cztery fiszki. 50 . sugestie i ewentualnie dopisywać jakieś dodatkowe informacje.

polecenie: Z n a k p o d z i a ł u i dalej: K o l u m n y .I. Podejmujemy decyzje Uwaga! Jeśli kolejny fragment będziemy chcieli zacząć od nowej kolumny. szerokość —14. 51 . W razie potrzeby możesz połączyć dwie komórki w jedną i wydłużyć fiszkę. możesz wstawić tabelę złożoną z dwóch kolumn i dwóch wierszy o wymiarach komórki: wysokość — 9. Każda komórka to miejsce na jedną fiszkę. Wstawianie i formatowanie tabel jest dokładnie opisane w rozdziale trzecim tej książki. Fiszki w tabeli Zamiast dzielić stronę na kolumny.7 cm. korzystajmy z menu: W s t a w .27 cm. Sposób II.

. ale mieszczą się w polach wyznaczonych szablonem.Alicja Kaszyńska Oto przykładowo wypisane fiszki: Jak widać. są różnej objętości. Dzięki temu podczas pisania pracy będziemy mogli łatwo ją odnaleźć w komputerowych zbiorach i tekst skopiować w odpowiednie miejsce pracy. Uwaga! Pilnujmy od początku porządku w komputerze. zamiast przepisywać na nowo. w którym znajdziemy tę fiszkę. Zanim przystąpimy do pracy. Na każdej oprócz pełnego adresu bibliograficznego jest nazwa pliku. utwórzmy katalog: P r a c a m a g i s t e r s k a . Warto też utworzyć podkatalog: F i s z k i i tam zapisywać wszystkie pliki z notatkami.

Uwaga! W żadnym. Jeżeli korzystamy tylko z jakiegoś fragmentu książki i nie cytujemy.II. Najpierw tworzymy rozdziały. ale na końcu akapitu wstawiamy przypis. a dopiero później wstęp i zakończenie. Bibliografię uzupełniajmy na bieżąco i umieszczajmy w osobnym pliku podczas wprowadzania do pracy kolejnych publikacji. Przystępujemy do pisania Zebraliśmy materiały. Wiedza o tym. 53 . z pewnością ułatwi nam pracę. ale to w żadnym wypadku nie wolno nam użyć cudzych słów bez cudzysłowu. jaka powinna być kolejność pisania poszczególnych rozdziałów. kilka najważniejszych książek i — jeśli to praca badawcza — wypełnione kwestionariusze ankiet (jak je przygotować. czytaj w dalszej części książki). z których cytujemy fragmenty lub do których się odnosimy. bo to zwyczajna kradzież. mamy komplet fiszek. nie umieszczamy tego tekstu w cudzysłowie. tylko opisujemy go własnymi słowami.

Niekiedy piszący zastanawiają się. form nieosobowych. l. np. poj. „W celu przeprowadzenia badań przygotowałem…”. „Zaobserwowałem. Mamy już co prawda temat i plan pracy. „W celu przeprowadzenia badań przygotowano…” lub „Praca przedstawia…”. mn. że…”. Najbardziej „naukowo” brzmi forma nieosobowa i jest chyba najczęściej stosowana i zwykle niekwestionowana przez promotora. „W celu przeprowadzenia badań przygotowaliśmy…”. os. l. 1. „W pracy postaramy się przedstawić…”. że w czasie przeprowadzania badań i pisania kolejnych rozdziałów dokonujemy zmiany pierwotnego planu. która z tych form jest lepsza. np. Powód tego jest prozaiczny. ale nierzadko się zdarza. że…”. os. 2.Alicja Kaszyńska Pamiętajmy o zachowaniu w całej pracy jednolitej formy czasowników. Najrzadziej można się zetknąć z formą drugą. 3. że…”. 1. Dość często można spotkać też formę w 1. Wstęp piszemy na końcu! Jak już wspomniałam. poj. os. „W pracy postaram się przedstawić…”.. „W pracy postarano się o przedstawienie…”. „Zaobserwowano.. l. wstęp piszemy na końcu pracy. Możemy użyć: 1. np. „Zaobserwowaliśmy. „Obserwacje dotyczą…”. więc jakby i gotowy materiał do napisania wstępu. 1. Co powinno znaleźć się we wstępie? 54 . O wyborze jednej z nich decydują osobiste upodobania promotora.

Alkohol stanowi społecznie akceptowany element naszej kultury i obyczajowości. Natomiast wiadomo. a nawet dzieci. Pośród wszystkich doraźnych przyjemności związanych z piciem kryją się problemy związane z nadużywaniem alkoholu. Od wieków towarzyszy uroczystościom i spotkaniom towarzyskim. Na końcu — zawartość poszczególnych rozdziałów. Młodzież pije alkohol. Na początku — krótkie odniesienie do ważności tematu i jego równie krótka charakterystyka. Przystępujemy do pisania Zazwyczaj wstęp zajmuje od 1 do 3 stron znormalizowanego maszynopisu i składa się z trzech krótkich części.II. kulturowych i gospodarczych. 2. psycholodzy i pedagodzy biją na alarm. Sytuacja ta wymaga tym bardziej uwagi i zdecydowanego przeciwdziałania. bo niejednokrotne. W środku — przedstawienie celu i zakresu pracy. Oto przykłady typowych wstępów do prac: Wstęp do pracy [Część I] Alkohol należy do otaczającej nas rzeczywistości. Wzrasta liczba pijącej i upijającej się młodzieży. Socjolodzy. 1. Stwierdzonym faktem jest zjawisko picia napojów alkoholowych przez nieletnich. gdyż wzrasta liczba młodzieży alkoholizującej się i obniża się wiek pijących. 55 . 3. prawnych. gdyż jest to problem ciągle narastający — rozszerza się zakres i skutki alkoholizmu. a alkoholizm jest poważnym problemem społecznym o wielu negatywnych konsekwencjach zdrowotnych. że kształt przyszłości zależeć będzie od wzorów zachowań i postaw współczesnej młodzieży. naśladuje w tym dorosłych. najczęściej zostają one za zamkniętymi drzwiami domu — znane tylko cierpiącej rodzinie.

[Część III] Praca składa się z czterech rozdziałów. Celem przeprowadzonych badań jest opis zjawiska alkoholizowania się młodzieży. a także w oparciu o literaturę przedmiotu i zebrany materiał empiryczny przedstawienie propozycji działań profilaktycznych. Ponadto przedstawiono style i wzory picia oraz problem podstępnego uzależnienia od alkoholu. Alkohol upośledza i hamuje właściwy dla tej grupy wieku proces rozwoju psychofizycznego. Opisano również utrwalony powszechnie obraz alkoholu. W dalszej części pracy poruszono problem młodzieży w ujęciu teorii socjologicznych. [Część II] Niniejsza praca jest próbą zestawienia istotnych faktów dotyczących tego wszechobecnego w naszym życiu problemu. oraz dokonano przeglądu wybranych badań empirycznych dotyczących alkoholizowania się młodzieży. Rozdział pierwszy poświęcony jest rozważaniom teoretycznym nad ogólną problematyką alkoholizmu. Scharakteryzowano okres dojrzewania.Alicja Kaszyńska Niebezpieczeństwo alkoholizowania się młodzieży wynika ze szczególnie szkodliwego wpływu alkoholu na młody organizm. Rozdział ten uzasadnia podjęty temat. Składają się na nią niektóre dotychczasowe dane statystyczne dotyczące spożywania napojów alkoholowych. a także jego fazy. mierzone przede wszystkim nasilaniem się postaw i zachowań dewiacyjnych. 56 . tzw. W rozdziale trzecim omówiono założenia metodologiczne badań własnych. Powoduje ponadto wyraźnie negatywne skutki. pozytywne lub negatywne reakcje na jego spożywanie w środowisku. Stanowi głos w dyskusji na temat alkoholizmu i konieczności jego zapobiegania. adolescencji. jego rozmiarów oraz niektórych uwarunkowań.

11. Szczególnie uwzględniono uwarunkowania związane ze środowiskiem rodzinnym. techniki i narzędzia badawcze oraz opisuje organizację i przebieg badań. czwarta część pracy jest analizą przebiegu badań przeprowadzonych wśród 135 uczniów zespołu szkół zawodowych. wymagającym dopływu różnorodnych informacji z różnych poziomów zarządzania. które ułatwiają podejmowanie prawidłowych decyzji. że każdy podmiot gospodarczy ma możliwość dostosowania analizy do charakteru swojej działalności i swoich potrzeb. o finan57 . Przystępujemy do pisania przedstawia przedmiot i cel badań. należy mieć zapewniony szybki dostęp do informacji oraz należycie je przetwarzać i oceniać. Aby zminimalizować jego wpływ. jak również problemy badawcze. Ponadto określa metody. Jednym z ważnych narzędzi. szkolnym oraz rówieśniczym. jest analiza ekonomiczna. [Część II] Przedmiotem niniejszej pracy jest analiza działalności finansowej więziennictwa w latach 1998–2000. W tym okresie więziennictwo realizowało swe zadania zgodnie z uregulowaniami Ustawy z dnia 26.) Wstęp do pracy [Część I] Zarządzanie podmiotem gospodarczym jest ciągłym procesem podejmowania i realizowania różnorodnych decyzji.1998 r. które podsumowują podjęty przeze mnie temat… (A. Ostatnia. Pracę kończą wnioski i postulaty. Pozwala ona bowiem na ocenę złożonych zjawisk i procesów w zarządzanym podmiocie. Spożywanie alkoholu przez młodzież oraz niektóre jego uwarunkowania. Istotne jest również to.II. Podjęcie każdej z nich jest procesem złożonym. Szmaglińska. Bydgoszcz 2003. Decyzje te są niejednokrotnie obarczone dużym ryzykiem.

Zaprezentowano również wyniki finansowe przedsiębiorstw przywięziennych. W rozdziale drugim opisano zasady gospodarki finansowej budżetu. stan oraz strukturę organizacyjną więziennictwa. a także zasad gospodarki finansowej. Przedstawiono przedmiot działania.1999 r.01. dostosowującej system finansów publicznych do systemu funkcjonowania państwa. Scharakteryzowano dochody budżetowe oraz szczegółowo wydatki budżetowe w rozbiciu na elementy. [Część III] W rozdziale pierwszym scharakteryzowano sektor finansów publicznych. Ustawy o finansach publicznych. W rozdziale trzecim przeprowadzono analizę działalności finansowej więziennictwa w latach 1998–2000. Dokonano próby oceny gospodarki pozabudżetowej z uwzględnieniem podziału na środki specjalne i zakłady budżetowe. W miarę posiadanej skromnej wiedzy starano się przedstawić formy organizacyjne sektora finansów według najnowszych regulacji prawnych.Alicja Kaszyńska sach publicznych. dostosowanych do obowiązującej od 1. Ich charakterystyka jest niezbędna dla zrozumienia zasad działania i miejsca więziennictwa w budżecie państwa. Na jej podstawie wprowadzono szereg zmian porządkujących. Praca została napisana w oparciu o literaturę naukową dostępną na rynku wydawniczym oraz na podstawie regulacji prawnych dotyczących finansów publicznych. jak również decydujących o odmiennym sposobie organizacyjno-prawnym funkcjonowania sektora finansów publicznych. Uzyskane dane przedstawiono na wykresach i tablicach charakteryzujących w liczbach i wskaźnikach działalność finansową więziennictwa. Charakterystykę więziennictwa sporządzono na podstawie materiałów analitycznych udostępnionych przez 58 .

) Wstęp do pracy [Część I] Problematyka oględzin miejsca zdarzenia należy do trudniejszych i złożonych zagadnień kryminalistycznych. Gorlik. ale w grę mogą wchodzić również spostrzeżenia poczynione za pomocą innych zmysłów. patrzeniem. Spotyka się też nazwę w i z j a . Koszalin 2002. Jednakże nazwa o g l ę d z i n y jest mocno zakorzeniona w prawniczej praktyce językowej. Niektórzy autorzy posługują się tym określeniem zgodnie z obowiązującą nazwą tej czynności w przepisach prawa 59 . zwłaszcza że trudno w tym wypadku o semantyczną precyzję. Analiza działalności finansowej więziennictwa w latach 1998–2000. Kojarzy się ona z oglądaniem. smaku itd. stąd nie miałoby sensu poszukiwanie innej. by zorientować się w warunkach miejscowych. technicznym znaczeniu. Przystępujemy do pisania Wydział Budżetu Centralnego Zarządu Zakładów Karnych Ministerstwa Sprawiedliwości. przestrzennych. przynajmniej w tym specjalnym. węchu. W kryminalistyce problematyka procesowego określenia o g l ę d z i n y nie znajduje jednolitej interpretacji. co rozumiemy pod pojęciem o g l ę d z i n y . Nazwa o g l ę d z i n y może nasuwać liczne wątpliwości. a więc postrzeganiem optycznym.II. W kryminalistyce utożsamia się ją ze specyficznym rodzajem oględzin. które przeprowadza się po to. unaocznić sobie pewne sytuacje. (J. ponieważ nie wiąże się ona tak ściśle z postrzeganiem za pomocą wzroku. Nazwa ta jest nazwą zanikającą. Napisanie pracy ułatwiła pomoc udzielona przez doświadczonych specjalistów w dziedzinie budżetu więziennictwa. Na samym początku należy się zastanowić. wygląd rzeczy. widzeniem. np. Trafniejszą może byłaby nazwa l u s t r a c j a .

podstawowy element zespołu czynności kryminalistycznych. [Część III] Pracę podzielono na cztery rozdziały. które stanowią. Kozdrowski. W rozdziale czwartym omówiono metody dokumentowania przebiegu oględzin miejsca zdarzenia. wchodzących w zakres szerszego pojęcia. że w krótkich wstępach nie powinno się umieszczać przypisów. (A. wykonują swoją pracę. Toruń 2000. Istnieje również pogląd. zwłaszcza jeżeli dotyczą osób. W rozdziale drugim opisano rodzaje śladów kryminalistycznych oraz sposoby ich ujawniania i zabezpieczania. z których korzystano w trakcie opracowania tematu. jak zauważa S. że termin o g l ę d z i n y nie odpowiada w rzeczywistości faktycznym czynnościom i wówczas używane jest sformułowanie k r y m i n a l i s t y c z n e b a d a n i e m i e j s c a zdarzenia.) Opuściłam użyte w przytoczonych wstępach przypisy oraz podziękowania. można tu je zamieścić. ponieważ opiekując się dyplomantem. udostępniły materiał badawczy itp. Pracę kończy podsumowanie i spis publikacji. Oględziny miejsca zdarzenia. W pierwszym przedstawiono oględziny jako czynność procesowo-kryminalistyczną. Powszechnie uważa się. żeby ich wymieniać we wstępie. Na ogół promotorzy nie chcą. jakim jest wspomniane k r y m i n a l i s t y c z ne badanie miejsca zdarzenia. Co do podziękowań. [Część II] Przedmiotem niniejszych rozważań są o g l ę d z i n y m i e j s c a z d a r z e n i a . może do60 . Rozdział trzeci poświęcony został organizacji i technice przeprowadzania oględzin miejsca zdarzenia. które umożliwiły przeprowadzenie badań. Jeśli ktoś bardzo chce.Alicja Kaszyńska karnego procesowego. Franciszczak.

nie może jednak rozdziału kończyć. Cytat może rozpoczynać rozdział. że omawiane lub cytowane fragmenty obcych prac. Rozdziały Pisząc kolejne rozdziały. Przypisy Żadna praca licencjacka czy magisterska nie może się obyć bez przypisów. 61 . czyli na karteczce robimy sobie krótki jego plan. którą umieszczamy między stroną tytułową a spisem treści. Nie powinno się umieszczać jednego cytatu za drugim bez słowa napisanego od siebie.II. należy pamiętać o tym. żeby z tych własnych fragmentów wynikał cel umieszczenia cytatu i jego rozumienie przez piszącego. że każdy z nich powinien mieć spójną budowę wewnętrzną. albo jednym i drugim. Przystępujemy do pisania dać do pracy dedykację. Każdy z nich powinien być opatrzony wprowadzeniem lub komentarzem. Dobrze. Zakończeniem każdej części pracy (o czym już wspominałam) powinno być podsumowanie dokonane przez autora. nie będą traktowane jak plagiat. jeżeli oczywiście są ku temu powody. na których znajdują się potrzebne cytaty albo omówienia. Potem wyciągamy fiszki. O rozdziale myślimy tak jak o całej pracy. Stronę tę pomijamy w numeracji. Na początku rozdziału zamieszczamy krótki wstęp z informacją o jego zawartości. 2. układamy je w odpowiedniej kolejności i przystępujemy do pisania. 3. z których korzystamy przy pisaniu i zamieszczone w pracy. a na końcu zamieszczamy krótkie podsumowanie danej części pracy. Tu trzeba pamiętać o kilku zasadach. To one spowodują.

a kiedy op. Krzyżanowski: Dzieje literatury polskiej. Dzieje literatury polskiej. T y t u ł ó w p u b l i k a c j i n i e p i s z e m y w c u d z y s ł o w i e (można za to. J. na końcu rozdziału lub — jednak znacznie rzadziej – na końcu pracy. 257. Jednak najczęściej przypisy umieszczamy na końcu strony. przestrzegamy ich od początku do końca.1.: J. W cudzysłowie można. s. których należy przestrzegać w każdym przypadku: 1. Jednak istnieje kilka zasad. Krzyżanowski. Kilka słów na temat interpunkcji w przypisach Czy używać i kiedy dwukropka. przecinka? Gdzie można w ogóle nie postawić żadnego znaku przestankowego? Kiedy posłużyć się wyrazem ibidem. pisać italikiem. czyli przyjmując jakiekolwiek zasady zapisywania przypisów.Alicja Kaszyńska Niekiedy promotorzy wymagają przypisów zamieszczonych w nawiasach w środku tekstu. 3. byle konsekwentnie. Na ogół promotor podaje obowiązujący na jego seminarium szablon. kropki. 62 . 3.? Kiedyś bardzo sztywno określały to przepisy. Warszawa 1979. czyli kursywą lub pochylonym drukiem). np. Najczęściej spotykam się ze wzorem przedstawionym jako pierwszy. s. 2. Warszawa 1979. Ż e l a z n a k o n s e k w e n c j a . Każdy sposób ma swoich zwolenników i przeciwników. chociaż nie trzeba. umieszczać tytuły czasopism. Każdy przypis kończymy kropką lub kropki nie stawiamy po żadnym przypisie. Teraz w pracach dyplomowych i magisterskich stosuje się różne wzory. 257. cit.

Na oznaczenie dzieła już wcześniej cytowanego używamy albo pary wyrażeń łacińskich: ibidem — op. Krzyżanowski. E. Warszawa 1979. J. Niedobrze jest widziane mieszanie tych oznaczeń i używanie wyrażenia łacińskiego z jednej pary i polskiego z drugiej. 167. 133. s. s. Warszawa 1995. Podracki (red. Najczęściej spotykane wzory przypisów W przypadku przypisu dotyczącego publikacji zwartej. Słownik synonimów. lub: A. Warszawa 1995. 5. Warszawa 1995. Dąbrówka. Geller. cit. s. Słownik synonimów. Geller. 167. 257. Turczyn. R. Słownik synonimów. Dąbrówka. Dzieje literatury polskiej. Tamże. s.. Odwołanie się ponowne do tego samego dzieła może wyglądać tak: Jeżeli następuje bezpośrednio po tym dziele: A.II. Przystępujemy do pisania 4. A. czyli po prostu książki: J. Turczyn. R. R. E. E. Turczyn. Ibidem. s. 133. Jeżeli jest przedzielone innym przypisem: 63 . s. Dąbrówka. Geller. s. Warszawa 1993. cyt. 260. albo polskich: tamże — dz. 133.). Polszczyzna płata nam figle. Poradnik językowy dla każdego. Przypisy zaczynamy od inicjału imienia autora (w bibliografii każdą pozycję rozpoczynamy od nazwiska autora).

s. 133. op. 156). Uwaga! Jeżeli w pracy powołujemy się na jedno dzieło danego autora. cit.Alicja Kaszyńska J. 156. Słownik synonimów. tylko jego nazwisko (jak w przykładzie J. Sama jednak się z tym nie zetknęłam. Dzieje literatury polskiej. cyt. aby zidentyfikować. J. s. E. A. to należy napisać wystarczająco dużo wyrazów. Warszawa 1995. lub: J. A. Krzyżanowski. Dąbrówka. J. Turczyn. 64 . J. Krzyżanowski. jeśli wymienia się kolejno więcej niż jedno dzieło danego autora. s. które również mogą być wykorzystywane w przypisach lub bibliografii. Słownik synonimów. E. cit. Warszawa 1979. Dla porządku dodać muszę. że istnieją również skróty łacińskie idem – tenże oraz aedam – taż. Warszawa 1995.. Warszawa 1979. op. s. dz. Krzyżanowski. R. s. Dzieje…. 257. Krzyżanowski. 133. o które dzieło chodzi (np. Gdyby w pracy korzystano z kilku dzieł tego samego autora. Krzyżanowski. Dąbrówka. cit.. 257. Dzieje literatury polskiej. Turczyn.. R. 156. cit. s. s. to kolejne odwołanie może zawierać przed op. op. Geller. Krzyżanowski. s. 156). Geller.

U. ale niekoniecznie. Najczęściej są to: płyta CD. Warszawa 1994. U. Nr 137. Uwaga! Tytuły czasopism możemy pisać w cudzysłowie. U. poz. 31 z późn. z dnia 21 grudnia 2000 r. Nr 9.A. 1129). 65 . Coraz częściej piszący prace korzystają ze źródeł elektronicznych. Nr 96. 1217/91 [w:] W. Przystępujemy do pisania A oto w jaki sposób najczęściej odwołujemy się do publikacji zawartych w czasopismach: W.). nr 12. książka elektroniczna. poz. Abramowicz. Wójcik. s. Ordynacja podatkowa (Dz.. Uchwała Nr XXXII/395/2000 Rady Miejskiej w Nakle n. Podatki. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. Definicja prania pieniędzy.). Akt III S. sygn. zm. finanse i budżet gminy w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. Not.II. poz. „Życie Gospodarcze” 1997. Wyrok NSA z dnia 29 XII 1993 r. 9. zm. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 listopada 1999 r. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.45. czyli ebook. 926 z późn. s. oraz strona www. Poniżej przykłady adresów bibliograficznych aktów prawnych: Art.

na której zamieszczone są artykuły lub książka z danymi autora i tytułem.: www.pl.hg. Ogólne zasady są takie:  w opisie bibliograficznym publikacji elektronicznej należy podać wystarczającą liczbę danych. że zwykle są one dużo bardziej anonimowe niż pozostałe typy wydawnictw. Nie ma też jednolitych wzorców do zastosowania w opisach bibliograficznych prac dyplomowych i magisterskich (poza Polską Normą. Obecnie okazuje się. opis bibliograficzny będzie nieco podobny do opisu książki lub jej fragmentu (jeśli jest pracą zbiorową) albo artykułu. www.pl. bo taką informację częściej znajdziemy na płycie: 66 . czyli np. Jeszcze kilka lat temu przyjmowało się. która jest zbyt szczegółowa dla tego typu prac i na ogół uczelnie nie wymagają jej stosowania).bydgoszcz. Trudności może sprawić nam zarówno określenie autora. Płyty CD i DVD Jeżeli korzystamy z płyty.Alicja Kaszyńska Z wydawnictwami elektronicznymi problem jest taki. jak i miejsca i roku wydania.pl. tytułu publikacji lub informacji. że tak ogólnie podany adres to zbyt mało. aby można ją było zidentyfikować i zlokalizować  należy przyjąć jednolity wzór opisu i stosować go konsekwentnie.wirtualnywydawca. Zazwyczaj zamiast miejsca wydania podajemy wydawnictwo. www.kapuscinski. że wystarczy podawać podstawowy adres strony www.

pl/article. Sezon na śledzie. czyli wielki brat patrzy. w którym spisaliśmy informację).php/252.art. Należy jeszcze dodać dzień dostępu (czyli ten. K. Young Digital Poland 2004. Janusza Korczaka dla Najlepszego Edukatora. Gajdziński.pl/article. czy zdasz [CD-ROM]. ponieważ treści online mogą być zmieniane i usuwane. Żmudzki. Mazur. Przystępujemy do pisania Testy gimnazjalne. Forex — podstawy giełdy walutowej [pdf]. http://www.art.pl]. http://odra. Przewodnik encyklopedyczny PWN [CD-ROM].etnografia. Gajdziński.II. Przesądy teatralne. czyli wielki brat patrzy.php/252 [dostęp: 14 września 2004]. Artykuł w czasopiśmie internetowym lub informacja ze strony www Podaję najprostszy możliwy wzór opisu bibliograficznego publikacji internetowej: P. Ebooki Książki elektroniczne należy opisywać podobnie jak publikacje papierowe. z tym że należy zaznaczyć format i źródło.menis. Surdel. I edycja Nagrody im. Gliwice 2008 [www. F. z którego książka pochodzi: P.gov. Dwa płuca Europy [w:] Multimedialna Europa. Wtedy te same opisy wyglądać będą tak: P. http://odra.htm. Pozdniak. P.pl/oswiata/biezace/i_edycja.zlotemysli. Sprawdź. http://www.php?name=Content&pa=showpage&pid=23. PWN 2004. org/modules. 67 . Sezon na śledzie.

pl/oswiata/biezace/i_edycja. techniki i narzędzia badawcze 5. zmienne i wskaźniki 4. albo Założenia metodologiczne badań własnych. Pozdniak.php?name=Content&pa=showpage&pid=23 [dostęp: 18 września 2004]. że na podstawie literatury określimy przedmiot i cel badań. zdefiniujemy problemy badawcze oraz sformułujemy hipotezy. albo np. Przedmiot i cel badań 2. które podaję w nawiasie. org/modules. proszę sprawdzić ich dosłowność w źródle. W razie chęci użycia znajdujących się tu cytatów. Janusza Korczaka dla Najlepszego Edukatora.Alicja Kaszyńska F. W krótkim wstępie do rozdziału wystarczy napisać. technik i narzędzi badawczych będziemy te hipotezy weryfikować. 4. http://www.etnografia. Przesądy teatralne. Założenia metodologiczne i organizacja badań. http://www. Zawartość jednak w każdym przypadku jest podobna.htm [dostęp: 18 września 2004]. zmienne i wskaźniki. Problemy badawcze 3. I edycja Nagrody im. Organizacja i przebieg badań. 68 . Metodologiczne podstawy badań własnych Ten rozdział nazywa się albo tak jak w powyższym tytule.gov. Rozdział ten składa się najczęściej z pięciu podrozdziałów: 1. Następnie ustalimy. Metody.menis. Hipotezy. za pomocą jakich metod.

Celem badań było poznanie czynników tkwiących w rodzinie. s. co rozumie przez nie w swojej pracy. 69 . zarówno materialne (np. Przystępujemy do pisania 4. stwierdzając. Sztumski3. Przedmiotem niniejszych badań będzie środowisko rodzinne wychowanków Schroniska dla Nieletnich w Chojnicach. Nieco inaczej przedmiot badań określa T. poglądy. Przedmiot i cel badań Dobry przykład poradzenia sobie z tym podrozdziałem przynosi praca R. czyli jak określił J. Wstęp do metod i technik badań społecznych. zbiorowości ludzkie). Sztumskiego1 obejmuje on różne twory życia społecznego. naukowego poznania rzeczywistości społecznej. Można więc stwierdzić. że przedmiotem badań jest pewna zbiorowość społeczna. Milachowskiego. natomiast badania obejmują jedynie pewien wycinek rzeczywistości. Definicja powyższa wydaje się zbyt szeroka. Określenie przedmiotu badań umożliwia wyodrębnienie c e l u b a d a ń .II. co składa się na otaczającą rzeczywistość społeczną. 20. jak i idealne (np. W tym niedługim fragmencie autor zaprezentował znajomość znaczenia terminów przedmiot badań i cel badań oraz znakomicie określił. ponieważ przedmiotem badań byłoby wszystko to. które mają wpływ na zachowania przestępcze badanej młodzieży. Zdaniem J. wierzenia ludzi). warunki ich realizacji oraz wyniki w postaci zmian w otoczeniu i w samych ludziach2. Katowice 1979. Procedura badawcza oparta jest na konkretnym przedmiocie badań. Sztumski. że składają się na niego czynniki ludzkie.1. P r z e d m i o t b a d a ń jest rozmaicie określany i definiowany w literaturze. Nowacki. 1 J.

Sztumski. Warunkiem uzyskania takiego obrazu jest przestrzeganie w toku badań szeregu rygorów metodologicznych poznania naukowego na wszystkich kolejnych etapach — etapie gromadzenia materiału faktograficznego. środki i organizacja”. Warszawa 1995. adekwatnym odzwierciedleniem obiektywnie istniejących.) Wynik b a d a n i a n a u k o w e g o to: „[…] określony obraz badanej rzeczywistości.Alicja Kaszyńska 2 T. metody. Warszawa 1978.) „P r z e d m i o t b a d a ń to obiektywnie istniejące. 56. 10. Obraz ten ma być wiernym. etapie analizy i syntezy danych. niezależnych od poznającego podmiotu rzeczy i zdarzeń. Zasady badań pedagogicznych. Warszawa 1995. Metodologia pedagogiki pracy. ich cele. op. przebieg.) 70 .. poddające się pomiarowi zjawisko możliwe do zbadania na gruncie metodologii”. treści. 3 J. 23. s. s. samowychowania i uczenia się. a więc procesy wychowania i nauczania. (T. cit. s. Zaczyński. Warszawa 1995. s. Zaczyński. (W. Nowacki. Mogą się tu też przydać następujące definicje: „[…] p r z e d m i o t e m b a d a ń pedagogicznych jest przede wszystkim świadoma praktyka edukacyjna. 10. Praca badawcza nauczyciela. Pilch. 23. etapie sprawdzania poprawności stwierdzeń i twierdzeń prowadzonych badań”. Praca badawcza nauczyciela. s. (W.

Praca badawcza nauczyciela. Uwarunkowania. 413. kłopot”. (W.) Problem badawczy „[…] dotyczy relacji zachodzących między zmiennymi”. Zaczyński.) 4. Brzeziński. uszczegółowienie tego. s. słowo pochodzące od greckiego problema. Łobocki. Metody i techniki badań pedagogicznych. Przystępujemy do pisania „P r z e d m i o t e m b a d a ń są indywidualne działania społeczne ludzi kierowane określoną motywacją subiektywną”. s. „[…] oznacza jako pojęcie socjologiczne zagadnienie stwarzające trudności.II. Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych. 25. 56.) Cel badań to „[…] określenie efektu końcowego badań. Problemy badawcze Ten podrozdział można rozpocząć od słownikowej i uogólnionej definicji problemu: P r o b l e m . (Z. (W. co zamierza się osiągnąć”. Metodologia badań psychologicznych. założenia i metody pedagogiczne. s. 216) 71 . s. Krzysztoszek. Warszawa 1996.2. 46. Warszawa 1995. które w miarę precyzyjnie określa cel zamierzonych badań i jednocześnie ujawnia braki w dotychczasowej wiedzy na interesujący nas temat”.) Można też podać inne definicje: „P r o b l e m e m b a d a w c z y m jest na ogół takie pytanie. Kopaliński. (M. Warszawa 1989. (J. Warszawa 2010. Warszawa 1997. s.

Alicja Kaszyńska

„[…] p r o b l e m to logiczne ujęcie przeżywanej niewiedzy oraz potrzeby wiedzy, zaś pytanie to gramatyczna konstrukcja wyrażająca sytuację problemową i będąca zarazem językowym odpowiednikiem problemu”.
(Wstęp do metodologii pedagogiki, red. H. Muszyński, Warszawa 1971, s. 171.)

„[…] p r o b l e m b a d a w c z y to pewne pytanie lub zespół pytań. Odpowiedzi na to pytanie dostarczyć mają badania empiryczne”.
(S. Nowak, Metodologia badań socjologicznych, Warszawa 1970, s. 24.)

P r o b l e m b a d a w c z y to „[…] swoiste pytanie określające jakość i rozmiar pewnej niewiedzy, to jest pewnego braku w dotychczasowej wiedzy oraz cel i granice danej pracy naukowej”.
(J. Pieter, Ogólna metodologia pracy naukowej, Wrocław– –Warszawa 1969, s. 67.)

„[…] p r o b l e m jest rodzajem zadania (sytuacji), którego podmiot nie może rozwiązać za pomocą posiadanego zasobu wiedzy. Rozwiązanie jego jest możliwe dzięki czynności myślenia produktywnego, która prowadzi do wzbogacania wiedzy podmiotu”.
(J. Kozielecki, Rozwiązywanie problemów, Warszawa 1969, s. 16.)

P o s t a w i e n i e p r o b l e m u to: „[…] bądź wysunięcie jakiegoś nowego pytania lub zespołu pytań, bądź też przynajmniej sformułowanie wątpliwości pod adresem twierdzeń czy teorii dotąd uznawanych…”.

72

II. Przystępujemy do pisania
(S. Nowak, Metodologia badań społecznych, Warszawa 2007, s. 24)

Ustalając problem badań, należy zdaniem J. Pietera:  „[…] sprecyzować jasno temat własnego zadania jako problemu naukowego, to jest objaśnić, na czym polega problem, rzecz do zbadania  wskazać na najbliższy, nadrzędny i ewentualnie również na kolejny, jeszcze bardziej nadrzędny problem, do którego tematu własnego badania logicznie przynależy  wykazać, jak dalece temat własny jest względnie nowy i dotychczas niewystarczająco zbadany; z tym wiąże się tzw. krytyka literatury”.
(J. Pieter, Ogólna metodologia pracy naukowej, Wrocław– Warszawa 1969, s. 67.)

W przywoływanej już przeze mnie pracy R. Milachowskiego główny problem badawczy został sformułowany następująco: „Czy i które czynniki tkwiące w rodzinie mają wpływ na przestępczość nieletnich?” Postawienie głównego problemu badawczego nie wystarczy, ponieważ jest on zbyt ogólny. Jeżeli w powyższym przykładzie autor chce zbadać pewne czynniki, należy je nazwać. I to R. Milachowski zrobił, formułując dalej problemy badawcze szczegółowe: 1. Czy s t r u k t u r a r o d z i n y p o d w z g l ę d e m j e j k o m p l e t n o ś c i ma wpływ na przestępczość młodzieży? 2. Czy w a r u n k i s o c j a l n o - b y t o w e r o d z i n y są czynnikiem zaburzeń przystosowania nieletnich?

73

Alicja Kaszyńska

3. Jak realizowana była w rodzinach badanych chłopców funkcja socjalizacyjno-wychowawcza? 4. Czy w y s t ę p u j ą c e w r o d z i n i e z j a w i s k a p a t o l o g i i s p o ł e c z n e j m i a ł y w p ł y w na drogę przestępczą wychowanków Schroniska dla Nieletnich? 5. Czy a t m o s f e r a w r o d z i n i e (w subiektywnej ocenie badanych) mogła doprowadzić do nieprzestrzegania przez nich norm prawnych?

4.3. Hipotezy, zmienne i wskaźniki
Jeżeli postawione zostały pytania, to teraz można spróbować poszukać na nie odpowiedzi, a najpierw postarać się sformułować je tymczasowo. Takie przewidywane wypowiedzi nazywać będziemy h i p o t e z a m i b a d a w c z y m i . Według Nowego słownika pedagogicznego h i p o t e z a (z grec. hypothesis — przypuszczenie) to niesprawdzone stwierdzenie, które ustala bądź wyjaśnia cechy badanych zjawisk lub związki między nimi. Sprawdzenie hipotezy odbywa się przez wyprowadzenie z niej wniosków empirycznych, przy czym im więcej prawdziwych zdań z hipotezy wynika, tym większy jest jej stopień uzasadnienia.
(W. Okoń, Nowy słownik pedagogiczny, Warszawa 2007, s. 135.)

„H i p o t e z a r o b o c z a jest pierwszą propozycją odpowiedzi na pytanie zawarte w problemie badawczym. Treścią hipotezy roboczej jest, podobnie jak w teorii naukowej, określony związek między dwoma czynnikami lub składnikami jakiegoś zjawiska czy procesu”.
(W. Zaczyński, Praca badawcza nauczyciela, Warszawa 1995, s. 60.)

74

II. Przystępujemy do pisania

H i p o t e z ą jest „[…] zadanie opisujące związki między zjawiskami (zdarzeniami, stanami, cechami itp.), którego wartość logiczną sprawdzamy w następstwie badań empirycznych”.
(E. Hajduk, Hipoteza w badaniach pedagogicznych, Zielona Góra, 1993, s. 40.)

„Przez h i p o t e z ę rozumie się na ogół w metodologii takie przypuszczenie dotyczące zachodzenia pewnych zjawisk lub zależność między nimi, które pozwala wyjaśnić jakiś niewytłumaczony dotąd zespół faktów będących dotąd problemem”.
(T. Kotarbiński, Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk, Warszawa 1961, s. 34.)

„H i p o t e z ą nazywa się twierdzenia częściowo tylko uzasadnione, przeto wszelki domysł, za pomocą którego tłumaczymy dane fakty, a więc też i domysł w postaci uogólnienia osiągniętego […] na podstawie danych wyjściowych”.
(T. Kotarbiński, Kurs logiki dla prawników, Warszawa 1960, s. 18.)

„H i p o t e z a r o b o c z a ukazuje często zachodzące relacje między badanymi zmiennymi, a niekiedy także określa ich właściwości. Najogólniej można powiedzieć, że jest ona spodziewanym przez badacza wynikiem zaplanowanych badań”.
(M. Łobocki, Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków 2003, s. 26.)

„Przez h i p o t e z ę rozumiemy więc tutaj twierdzenie, co do którego istnieje pewne prawdopodobieństwo, iż stanowić ono będzie prawdziwe rozwiązanie postawionego problemu”.
(H. Muszyński, Wstęp do metodologii pedagogiki, Warszawa 1971, s. 188.)

75

(Z. s. zwłaszcza gdy jest on wyrażony w postaci pytania rozstrzygnięcia”. 35. 227. Hipotezy szczegółowe:  struktura rodziny pod względem jej kompletności ma wpływ na przestępczość młodzieży 76 . Skorny.) W naszym przykładzie (praca R. Warszawa 2007. Metodologia badań społecznych. o którego prawdziwości lub fałszywości mamy się przekonać w wyniku badania”. s. s. Warszawa 1984.) „[…] h i p o t e z a to przypuszczalna. Metodologia badań psychologicznych. kierujących nią prawidłowości. Brzeziński. 48. (S. pedagogiczne i psychologiczno-społeczne. Milachowskiego) zostały sformułowane następujące hipotezy: Hipoteza główna Na przestępczość nieletnich mają wpływ następujące czynniki tkwiące w rodzinie: społeczno-ekonomiczne. Prace magisterskie z psychologii i pedagogiki. kulturalne. przewidywalna odpowiedź na pytanie zawarte w problemie badań. Może ona przy tym dotyczyć związków zachodzących w danej dziedzinie rzeczywistości.Alicja Kaszyńska H i p o t e z a b a d a w c z a stanowi „[…] najbardziej prawdopodobną na gruncie dotychczasowej wiedzy badacza odpowiedź na problem. Nowak.) „H i p o t e z a to twierdzenie. Warszawa 1996. (J. mechanizmów funkcjonowania badanych zjawisk lub istotnych właściwości”.

wiek. np. 152. np. który zależy od wielu czynników. częstość występowania może ulegać zmianom zależnie od różnych okoliczności”. Naukowe definicje zmiennych mówią: „[…] z m i e n n a określa jedynie. Warszawa 2007. Metodologia badań społecznych. Nowak. intensywność. co się zmienia. Sama nazwa wskazuje.) „[…] z m i e n n a to pewna kategoria zjawisk. s. Przystępujemy do pisania  warunki socjalno-bytowe rodziny są czynnikiem zaburzeń przystosowania nieletnich  funkcja socjalizacyjno-wychowawcza w rodzinach badanych chłopców nie jest realizowana właściwie  występujące w rodzinie zjawiska patologii społecznej miały wpływ na drogę przestępczą wychowanków Schroniska dla Nieletnich  atmosfera w rodzinie (w subiektywnej ocenie badanych) mogła doprowadzić do nieprzestrzegania przez nich norm prawnych. 77 . pogoda. miejsce zamieszkania. pod jakim względem analizujemy określone przedmioty oraz jakie relacje między nimi mogą zachodzić. których wielkość. Najczęściej jednak w pracach pojawiają się dwa ich typy: z m i e n n e z a l e ż n e i z m i e n n e n i e z a l e ż n e . kiedy rozpatrujemy te przedmioty pod danym względem”.II. (S. Teraz kolej na zmienne i wskaźniki. Zmienna zależna to jest zmienna podatna na czynniki zewnętrzne. Zmienne są różne i rozmaicie są definiowane. Te z kolei czynniki to będą zmienne niezależne. bo na nie nasz sposób ubierania nie ma wpływu. sposób ubioru. że zmienna to jest to. uprawiany zawód.

(W. różne i ściśle określone sposoby działalności dydaktycznej lub wychowawczej albo jednej i drugiej. której zmiany nie zależą od zespołu innych zmiennych występujących w badanym zbiorze”.Alicja Kaszyńska (Z. której zmiany są skutkiem oddziaływania jednej lub więcej jakichś zmiennych (zmiennych niezależnych lub zmiennych pośredniczących)”. s. które na nią oddziałują.) 78 . Okoń. 84. od których ona zależy. Nowy słownik pedagogiczny. 48. nosi nazwę z m i e n n e j z a l e ż n e j […]. Metody i techniki badań pedagogicznych. (W. 189. 487.) Z m i e n n a z a l e ż n a to „[…] zmienna. Warszawa 2007. s. s. Metodologia badań psychologicznych.) Z m i e n n a to „[…] czynnik przybierający różne wartości w badanym zbiorze”. s. (M. […] Zmienne zależne są oczekiwanymi skutkami zmiennych niezależnych”. która jest przedmiotem naszego badania. Nowy słownik pedagogiczny. Okoń. Kraków 2010. 486. Warszawa 1984. 486. której związki z innymi zmiennymi chcemy określić (wyjaśnić). Skorny. Warszawa 2007. Okoń. Warszawa 1996. Brzeziński. Nowy słownik pedagogiczny. (W.in. s. noszą nazwę zmiennych niezależnych”. Prace magisterskie z psychologii i pedagogiki. zmienne. (J.) „Z m i e n n a .) Z m i e n n a n i e z a l e ż n a to „[…] zmienna. Warszawa 2007. Łobocki.) „Z m i e n n y m i n i e z a l e ż n y m i nazywa się m. s.

Przystępujemy do pisania Z m i e n n a p o ś r e d n i c z ą c a to „[…] każdy czynnik wpływający pośrednio na zależność rezultatu końcowego (np. które będą nam mogły wskazać. (H. iż w określonych przypadkach z pew- 79 . eksperymentu) od jego warunków”. którą w określonym badaniu uznajemy za niepodlegającą innym zmiennym. 54. to znaczy „[…] ustalenie takich obserwowalnych danych. Do określenia zmiennych konieczny jest dobór odpowiednich w s k a ź n i k ó w . s.) „[…] z m i e n n a n i e z a l e ż n a to taka zmienna. czyli danymi. Wstęp do metodologii badań pedagogicznych. s. Co to są wskaźniki. Warszawa 2007. (Z. 246. zaszła czy też nie. Zaborowski. Muszyński. Wstęp do metodologii pedagogiki. Warszawa 1970. Okoń. to musimy posłużyć się wskaźnikami. 486. pojawienia się lub stopnia intensywności […] jest wykorzystane jako przesłanka […]. jaką powinien powodować dany czynnik.) Jeżeli obserwujemy jakąś zmienną.) „W s k a ź n i k z d a r z e n i a (własności) Z to takie zdarzenie (własność) W. Nowy słownik pedagogiczny. że stwierdzenie jego (jej) zaistnienia. (W. która w określonym badaniu traktowana jest jako podlegająca wpływom innych zmiennych”. też podpowiada nam literatura przedmiotu. czy przypuszczana przez nas zmiana.II. s. na podstawie których można orzekać o występowaniu oraz stopniu nasilenia poszczególnych zmiennych”. Wrocław 1973. Natomiast z m i e n n a z a l e ż n a to taka zmienna.

T. że zaszło zjawisko. s. z określonym prawdopodobieństwem wyższym niż przeciętne wystąpiło zdarzenie (własność) Z”. 79. Warszawa 1974. które wskazuje na istnienie innej wielkości lub zjawiska”. M. St.) W badaniach pedagogicznych „[…] w s k a ź n i k oznacza wielkość. Wstęp do metodologii badań pedagogicznych. Godlewski. (S.Alicja Kaszyńska nością. Metodologia nauk społecznych. Wujek. Milachowskiego zmienne i wskaźniki zostały ustalone w następujący sposób: Zmienna zależna Zjawisko przestępczości wśród młodzieży. 165.) W s k a ź n i k i z m i e n n y c h „[…] wskazują na określone zjawiska obserwowalne. Zaborowski. s. 150. które wskaźnik określa”. które pozwalają nam stwierdzić. Wrocław 1973. (Z. W pracy R.) A teraz czas na przykład. Wskaźniki:  rodzina ma wpływ na występowanie zjawiska przestępczości wśród młodzieży  rodzina nie ma wpływu na występowanie zjawiska przestępczości wśród młodzieży  trudno stwierdzić taką zależność. (T. Metodologiczna charakterystyka pedagogiki [w:] Pedagogika. Wujek. Warszawa 2007. a często mierzalne. cechę lub zjawisko. 80 . Nowak. red. Kracewicz. s.

2. Warunki socjalno-bytowe. 4. 3. Struktura rodziny. Sposób wypełniania funkcji socjalizacyjno-wychowawczej w rodzinie. Przystępujemy do pisania Zmienne niezależne 1. Wskaźniki:  z kim mieszka nieletni  osoby wychowujące nieletniego  rodzaj stosowanych w rodzinie kar  sposób nagradzania  kontakty rodziny ze szkołą  pomoc w lekcjach. Zjawiska patologii społecznej w rodzinie. Wskaźniki:  praca zawodowa rodziców  źródło utrzymania. Wskaźniki:  rodzina pełna  rodzina niepełna  rodzina rozbita  rodzina zrekonstruowana  konkubinat. Wskaźniki:  nadużywanie alkoholu w rodzinie  karalność wśród członków rodziny 81 .II.

2. niepełna itd. Wskaźniki:  liczba przeczytanych książek w ciągu roku. Wskaźniki:  płeć  wiek. 82 . Dane osobowe badanego. Spróbujmy teraz ustalić zmienne zależne i niezależne dla pracy o bardziej ogólnie sformułowanym temacie: Czytelnictwo wśród młodzieży ponadgimnazjalnej na przykładzie powiatu tucholskiego. Atmosfera w rodzinie. Zmienna zależna Czytelnictwo wśród młodzieży ponadgimnazjalnej.Alicja Kaszyńska  atmosfera w rodzinie. Sytuacja rodzinna.)  wykształcenie rodziców  poziom życia rodziny  liczba książek w domu  zaangażowanie czytelnicze rodziców. Wskaźniki:  struktura rodziny (pełna. Wskaźniki:  postawa rodziny w stosunku do badanych  awantury w rodzinie. 5. Zmienne niezależne 1.

techniki i narzędzia badawcze Zazwyczaj ten podrozdział zaczyna się od przeglądu najbardziej znanych i najczęściej używanych definicji tych pojęć. technik i narzędzi badawczych. Oczywiście można rozszerzać badanie o kolejne zmienne niezależne i sprawdzać ich wpływ na zmienną zależną. jak przełożyć zmienne i wskaźniki na konkrety. a zamiast dokonywać przeglądu. inne wyraźnie je różnicują. Według niektórych koncepcji metoda i technika badawcza to pojęcia tożsame. t e c h n i k a i n a r z ę d z i e b a d a w c z e . W dalszej części publikacji znajdziemy informacje. To też nie jest błędem. W niektórych pracach autorzy ograniczają się jednak do wykazania się świadomością istnienia różnorodnych definicji. Jednak podana wyżej liczba zmiennych w pracy dyplomowej i magisterskiej powinna w zupełności wystarczyć. które te pojęcia traktują rozdzielnie i przytoczymy najczęstsze. My przyjrzymy się definicjom.4. czyli jak zrobić z tego kwestionariusz ankiety. 83 . zatrzymują się na szerszym opisie wybranych przez siebie metod. Metody. tylko innym sposobem potraktowania tego fragmentu pracy. Sytuacja szkolna badanego: Wskaźniki:  typ szkoły  średnia ocen.II. 4. Przystępujemy do pisania 3. ponieważ autorzy definicji też nie zawsze używają ich konsekwentnie i jednakowo. Są pewne trudności w rozgraniczeniu pojęć m e t o d a .

Jest to zespół czynności. (M. które należy wykonać.) W ujęciu szerszym do m e t o d y należy „[…] sformułowanie problemu. 16. z przestrzeganiem właściwych wskazań metodologicznych”. Warszawa 1963. Warszawa 1962.) „M e t o d a n a u k o w a jest to powtarzalny sposób dochodzenia do stwierdzeń uzasadnionych i sprawdzonych. Studium krytyczne. które muszą odbyć się. planowym. intencjonalnie. a stawianie pytań i przyjmowanie pewnych założeń już się do metody nie zalicza”. M e t o d a to „[…] zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących 84 . obiektywnym. czyli postawienie pytania. Kreutz. aby można było uzyskać uzasadnione i sprawdzone twierdzenie o badanych faktach”. Kreutz. Studium krytyczne. Tomaszewski. Warszawa 1962. s. Zaczyński. Metody współczesnej psychologii. (T. Praca badawcza nauczyciela. i procesów. 8. (M. co zawsze wymaga przyjęcia pewnych założeń natury filozoficznej i często jakiejś teorii psychologicznej oraz sposób znalezienia odpowiedzi na postawione pytania”. (W.) W węższym znaczeniu „[…] przez metodę rozumie się tylko s p o s ó b r o z w i ą z a n i a z a g a d n i e n i a . stosowanym świadomie. s. Metody współczesnej psychologii. 26. s.Alicja Kaszyńska „[…] m e t o d a to sposób poznania pewnej kategorii faktów lub zjawisk. 8). s. dokładnym i wyczerpującym poznaniem danego wycinka obiektywnej rzeczywistości. Wstęp do psychologii. Warszawa 1968. Metoda badania naukowego jest celowym.

(A. służące do uzyskiwania maksymalnie (lub optymalnie) uzasadnionych odpowiedzi na stawiane w nich pytania”. Warszawa 1995. s. 85 . Kamiński. za pomocą których zdobywamy różnego typu informacje służące do wydawania prawdziwych sądów o określonym wycinku rzeczywistości związanym ze sformułowanym problemem”. 22. technika.) Metoda to „[…] zespół środków i czynności. Wrocław 1973.II. s. Metoda. (S. Przystępujemy do pisania najogólniej całość postępowania badacza zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego”. s. analizy i interpretacji danych empirycznych. do jakiego się świadomie zmierza”. „Studia Pedagogiczne” 1970. 66.) „Przez m e t o d ę bowiem rozumie się na ogół system założeń i reguł pozwalających na takie uporządkowanie praktycznej lub teoretycznej działalności. Wstęp do metod i technik badań społecznych. aby można było osiągnąć cel.) „[…] m e t o d y b a d a w c z e to przede wszystkim typowe i powtarzalne sposoby zbierania. XX. Wstęp do metodologii badań pedagogicznych. (Z. opracowywania. Warszawa 2007. procedura badawcza w pedagogice empirycznej. 37. s. Nowak. zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego”.. (J. 54.) M e t o d a b a d a w c z a to „[…] zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza. Zaborowski. Metodologia badań społecznych. Sztumski. t.

T. s. 65.Alicja Kaszyńska (A. red. zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego”. Kamiński. możemy ograniczyć się tylko do stwierdzenia. albo omówić. (A.) M e t o d a (z greckiego methodos — ‘droga. badanie’) — „[…] badaniach pedagogicznych to system celowych środków umożliwiających wykonanie danego zadania bądź rozwiązanie określonego problemu”. R. s. Wroczyński. I tu także posłużymy się cytatami (które oczywiście w pracy można albo przytoczyć. Warszawa 1978. Warszawa 2007. Metoda. Kamiński. technika. procedura badawcza w pedagogice empirycznej [w:] Metodologia pedagogiki społecznej. 167. Studia i szkice pedagogiczne. jaką metodę wybieramy.) Po wybraniu i przedstawieniu od jednej do kilku definicji czas na dokonanie prostego podziału znanych metod. 116. s. (W.) „Przez m e t o d ę b a d a ń rozumieć będziemy zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza. Okoń. ale zawsze trzeba się powołać na źródło). Pilch wyróżnia 4 główne metody: 1) 2) 3) 4) eksperyment pedagogiczny monografia pedagogiczna metoda indywidualnych przypadków sondaż diagnostyczny. 86 . Jeżeli mamy dosyć innego typu materiału. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1974. bez opisów i podawania typologii. Nowy słownik pedagogiczny.

223–256. Przystępujemy do pisania (T. skale ocen.) Zakładamy. studium indywidualnych przypadków. s.) M. Łobocki wymienia następujące metody pedagogiczne: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) obserwacja eksperyment pedagogiczny testy osiągnięć szkolnych metody socjometryczne metoda sondażu diagnostycznego analiza dokumentów inne metody badawcze (np. w której badane zjawisko występuje”. metoda monograficzna). Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych. która wyjaśni. nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach instytucjonalnie nie zlokalizowanych — posiadających znaczenie wychowawcze — w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną. że w naszej pracy badawczej wybieramy m e t o d ę s o n d a ż u d i a g n o s t y c z n e g o . Kraków 2009. s. Pilcha jest: „[…] sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych opiniach i poglądach wybranych zbiorowości. 43–51. (M. co oznacza to pojęcie. Łobocki. Przyda się teraz definicja. 87 . Pilcha: M e t o d a s o n d a ż u d i a g n o s t y c z n e g o wg T.II. Pilch. Konsekwentnie proponuję tu skorzystać z definicji zaproponowanej przez T. najczęściej zresztą pojawiającą się w pracach. Warszawa 1995. Zasady badań pedagogicznych.

) „T e c h n i k i b a d a w c z e są bliżej skonkretyzowanymi sposobami postępowania badawczego. Technikę konkretyzuje i bliżej określa sposób rozwiązania problemu badań oraz osiągnięcie wyznaczonego w nim celu”. (T. 29. s. Bauman. t. Zacząć należy oczywiście od definicji (przynajmniej jednej. Strategie ilościowe i jakościowe. s. Pilch. 42. tej. T. „Studia pedagogiczne”. 80. (A. Warszawa 1995. „T e c h n i k i b a d a w c z e są czynnościami określonymi przez dobór odpowiedniej metody i przez nią uwarunkowanymi”. s.Alicja Kaszyńska (T. Metoda. techniki. Łobocki. (M. procedura badawcza w pedagogice empirycznej. ścisłych) weryfikowanych w badaniach różnych nauk społecznych i dzięki temu posiadających walor użyteczności międzydyscyplinarnej”.) Teraz przechodzimy do określenia t e c h n i k i b a d a w c z e j . 1970.) Za t e c h n i k i b a d a ń uznaje się „[…] zespół czynności wykonywanych przy posługiwaniu się daną metodą. Pilch. 54. Metody i techniki badań pedagogicznych. jasnych. Warszawa 2001. Kamiński. 88 . którą się posłużymy. która najbardziej nam odpowiada).) T e c h n i k ą b a d a w c z ą nazywać będziemy „[…] przede wszystkim sposoby zbierania materiału oparte na starannie opracowanych dyrektywach (dokładnych. Podporządkowane są metodom badawczym. Zasady badań pedagogicznych. s. Kraków 2010. XIX. pełniąc wobec nich wyraźnie służebną rolę”. Zasady badań pedagogicznych.

s. Wrocław 1974. Jest to środek pomocniczy.II.) Składa się ona na ogół z pytań otwartych. (R. Przystępujemy do pisania (Z. s.) Kiedy określiliśmy już metodę i technikę badawczą. 94. s.) Jeżeli obraliśmy jako metodę badań sondaż diagnostyczny. Pedagogika społeczna. to techniką. (T. Jakubowska. A n k i e t a jest „[…] techniką gromadzenia informacji polegającą na wypełnieniu. Czynności badawcze w psychologii i pedagogice. Warszawa 1995. Zasady badań pedagogicznych. (U. najczęściej samodzielnie przez badanego. 86. „Ze względu na pisemny charakter wypowiedzi osób badanych ankieta umożliwia zebranie w krótkim czasie wielu informacji od dużej grupy osób”. czas na narzędzie. służy do technicznego gromadzenia danych z badań. Wroczyński. N a r z ę d z i e b a d a w c z e „[…] jest przedmiotem służącym do realizacji wybranej techniki badań. będzie a n k i e t a . specjalnych kwestionariuszy na ogół o wysokim stopniu standaryzacji w obecności lub częściej bez obecności ankietera”. które następnie stanowią podstawę analizy i uogólnień”. s. Pilch. Skorny. Bydgoszcz 1993. której użyjemy.) „[…] t e c h n i k i b a d a w c z e są to sposoby uzyskiwania materiałów. wykorzystywany przy gromadzeniu materiałów 89 . 125. Warszawa 1985. Metody badań i diagnostyka psychologiczna. 90. na które badany odpowiada.

(W. Warszawa 1995. ścisłe i jednoproblemowe. Najczęściej też pytania są zamknięte i zaopatrzone w tak zwaną kafeterię.) Narzędziem badawczym w naszej pracy będzie k w e s t i o nariusz ankiety. Ze względu na wysoki stopień 90 .) „Pytania ankiety są zawsze konkretne. s. s. Warszawa 1995. Zaczyński.Alicja Kaszyńska empirycznych przydatnych przy rozwiązywaniu podjętego problemu badań”. w której odpowiadający nie jest krępowany podanymi w kwestionariuszu możliwościami podpowiedzi do wyboru”. 167. Pilch. na które odpowiada się przez «tak». […] W pytaniu zamkniętym mogą być podane różne możliwe warianty odpowiedzi do wyboru. ale ich wartość poznawcza jest ograniczona. rozbitego na kilka zagadnień szczegółowych. Praca badawcza nauczyciela. Ankieta dotyczy najczęściej wąskiego zagadnienia bądź problemu szerszego. „Ze względu na kategorie pytań wyróżniamy dwa rodzaje kwestionariuszy:  kwestionariusz pytań otwartych  kwestionariusz pytań zamkniętych (skategoryzowanych). Zasady badań pedagogicznych. (T. «nie» lub «nie wiem». czyli zestaw wszelkich możliwych odpowiedzi. 42. „Pytania zamknięte to nie tylko te. „Pytaniem otwartym lub wolnym nazywamy taką jego odmianę. Są one często stosowane. […] Badany odpowiada przez postawienie znaczka w wybranej rubryce tabeli”.

87). Wypełnienie ankiety polega na podkreśleniu właściwej odpowiedzi lub stawianiu określonych znaków przy odpowiednich zadaniach k a f e t e r i i . K a f e t e r i ą p ó ł o t w a r t ą nazywamy taki zestaw możliwych do wyboru odpowiedzi. Kafeterie bywają zamknięte i półotwarte oraz koniunktywne i dysjunktywne. poza które odpowiadający wyjść nie może. na ile będzie to potrzebne w pracy. Kafeteria koniunktywna pozwala na wybranie kilku możliwych odpowiedzi. które zawierają jeden punkt oznaczony zazwyczaj słowem «inne». jak liczna grupa została poddana badaniu i jaki był jej skład społeczny. lecz tylko wybiera wśród możliwości. Pilch. Próbę 91 . gdzie. jakie daje sformułowany zestaw. K a f e t e r i ą z a m k n i ę t ą nazywamy ograniczony zestaw możliwych odpowiedzi. Warszawa 1995.II. dając potem możność obliczenia częstotliwości wyboru poszczególnych odpowiedzi”. 4. kiedy i w jaki sposób zostały przeprowadzone badania. s. Typowy obraz takiego rozdziału możemy znaleźć w pracy A. Zasady badań pedagogicznych. Kuriaty Postawy młodzieży licealnej Iławy wobec uzależnień od nikotyny. Podajemy. alkoholu i narkotyków: Badania przeprowadziłam na przełomie maja i czerwca 2002 roku w Liceum Ogólnokształcącym w Iławie. (T. pozwalający na zaprezentowanie swej odpowiedzi.5. jeśli nie mieści się w żadnym zaproponowanym sformułowaniu. Organizacja i przebieg badań W podrozdziale o takim tytule należy przedstawić. Przystępujemy do pisania kategoryzacji staje się ona podstawowym narzędziem kontaktu badanego z badającym. na tyle oczywiście.

opierałam się na formalnej klasyfikacji zaliczającej ten wiek do okresu młodzieńczego. Badanie przebiegało w trzech grupach uczniów klas trzecich. Stąd skupienie uwagi badawczej na stosunku młodzieży do uzależnień od nikotyny. Dobór próby był celowy. alkoholu i narkotyków wydaje się w pełni uzasadnione. średnio po 30 osób w każdej. Przeprowadziłam badania w średnim pod względem liczby ludności mieście (40 tys. W Polsce istnieje wiele podobnych pod względem struktury miast. Kwestią nadrzędną stało się dla mnie zdobycie zaufania ankietowanych. Kilkakrotnie przypominałam uczniom. opinii i poglądów człowieka. Moje zainteresowanie tą kategorią wieku wynikało z przeświadczenia. mieszkańców). jednak nie to było moim zamierzonym celem i nie stanowiło istotnego wskaźnika w analizie wyników badań. dotyczących problemu uzależnień polskiej młodzieży. Niektóre z nich dotyczyły tematów osobistych.9%). Obejmując badaniami licealistów. Respondenci zostali poinformowani o anonimowości badań i zasadach wypełniania kwestionariusza. a co za tym idzie utrwalaniu się postaw. często drażliwych i wstydliwych. Przyjęłam więc. że badania mają charakter anonimowy i żadna z wypowiedzi nie zostanie ujawniona ani wykorzystana przeciwko nim. Następnie wyjaśniono i omówiono wszystkie pytania. Badana grupa składała się w większości z dziewcząt (65.Alicja Kaszyńska stanowiła młodzież (92 osoby) w wieku 17–18 lat. trudnych do ujawnienia. a więc dziewczęta i chłopców w wieku 17–18 lat. że dzięki temu analiza wyników badań przeprowadzonych na tym terenie może być podstawą wniosków ogólniejszych. w oparciu o kwestionariusz ankiety. że właśnie ten okres sprzyja rozwojowi osobowości. Otrzymane kwestionariusze młodzież wypełniała samo92 .

Wtedy można pominąć wyróżniony wyżej fragment i rozszerzyć opis środowiska w sposób dowolny. Kwestionariusz ankiety Dopiero po napisaniu wyżej opisanego rozdziału możemy zrobić dobry kwestionariusz ankiety. chociaż w niektórych pracach należy szerzej opisać środowisko badanych. Respondenci nie zgłaszali problemów z odpowiedzią na którekolwiek z pytań. Na większość pytań kwestionariusza odpowiedzieli prawie wszyscy badani. Musi on być zgodny z postawionymi problemami. To zupełnie wystarczy. przedstawiamy. Czyli np. które nie udzieliły odpowiedzi.II. Umieszczany jest albo w opisywanym teraz rozdziale. sprawdzać wysnute hipotezy. Odsetek osób. Żadna z osób nie odmówiła odpowiedzi na ankietę. przy czym muszą w nim znaleźć odzwierciedlenie określone już zmienne i wskaźniki badawcze. Ten podrozdział zwykle nosi tytuł: Charakterystyka terenu badań. gospodarcza). Wypełnianie kwestionariusza zajęło uczniom około 40 minut. 5. charakteryzujemy region — pozycja miasta w regionie. najbardziej istotny dla pracy. Badanie przebiegało w przychylnej atmosferze. Ankietowani wykazywali chęć pomocy w przeprowadzeniu badań. gdzie poprzedza analizę wyników badań. z jakich rodzin pochodzą badani. dlatego nie brałam go pod uwagę jako elementu analizy i nie zaznaczałam w tekście. nie stanowił znaczącej wielkości. gdzie się uczą lub pracują. Przystępujemy do pisania dzielnie w obecności wyłącznie prowadzącego badanie. 93 . albo w następnym. w jakim mieście mieszkają (charakterystyka miasta społeczna.

wiek. np. gu roku? Wskaźniki: • 0 • liczba przeczytanych książek • 1–5 w ciągu roku • 6–11 • przynajmniej jedną w miesiącu • dwie w miesiącu • więcej niż dwie w miesiącu Zmienne niezależne Dane osobowe badanego. Wracamy do naszej hipotetycznej pracy na temat: Czytelnictwo wśród młodzieży ponadgimnazjalnej na przykładzie powiatu tucholskiego. która zostanie przeprowadzona wśród młodzieży. Korzystając z określonych wcześniej zmiennych i wskaźników. sytuację rodzinną itp.Alicja Kaszyńska Poprawny kwestionariusz powstanie. możemy przygotować ankietę. Zmienne i wskaźniki Pytania ankiety Zmienne zależne Czytelnictwo wśród młodzieży po. Najprościej można zrobić ankietę w podany poniżej sposób. gdy pytania będziemy układać na podstawie przemyślanych dobrze zmiennych i wskaźników. Każda ankieta musi zawierać pytania pozwalające ustalić zmienne niezależne od badanych.Ile książek przeciętnie czytasz w ciąnadgimnazjalnej. Płeć: Wskaźniki: • kobieta • płeć • mężczyzna • wiek Wiek: • mniej niż 16 lat • 17 lat • 18 lat • 19 lat • więcej niż 19 lat 94 . płeć.

Jakie wykształcenie mają Twój ojciec ców i Twoja matka? • podstawowe • zawodowe • średnie • wyższe Ile złotych przypada przeciętnie na osobę w Twojej Rodzinie? • poniżej 300 zł • 301–500 zł • 500–1000 zł • 1000 zł Ile książek znajduje się w Twoim domu? • do 10 • 11–50 • 51–100 • 101–500 • powyżej 500 Czy Twoi rodzice czytają książki? • czyta książki kilka razy w tygodniu • czyta najwyżej raz w tygodniu • czyta rzadziej niż raz w tygodniu • czyta rzadziej niż raz w miesiącu • nigdy nie widziałem rodzica czytającego książkę 95 .II. Przystępujemy do pisania Zmienne i wskaźniki Pytania ankiety Sytuacja rodzinna Do jakiego typu zaliczysz swoją roWskaźniki: dzinę? • struktura rodziny (pełna.) • rodzina niepełna • wykształcenie rodziców • rodzina rozbita • poziom życia rodziny • rodzina zrekonstruowana • liczba książek w domu • konkubinat • zaangażowanie czytelnicze rodzi. niepełna • rodzina pełna itd.

Jednocześnie informuję. ani — tym bardziej — zamieszczać w pracy. więc nie wolno nam ich ani wymagać od badanych. Odpowiedzi na te pytania mogą się przydać przy wyprowadzaniu wniosków. że dane osobowe są pod ochroną.Alicja Kaszyńska Zmienne i wskaźniki Sytuacja szkolna badanego Wskaźniki: • typ szkoły • średnia ocen Pytania ankiety Do jakiej szkoły uczęszczasz? • liceum ogólnokształcące dzienne • liceum ogólnokształcące wieczorowe lub zaoczne • liceum profilowane dzienne • liceum profilowane wieczorowe lub zaoczne • szkoła zawodowa Jaką średnią ocen uzyskałeś za ubiegły semestr? • 1–1. 1.99 • 2–2. Płeć (podkreśl właściwą odpowiedź)  kobieta  mężczyzna 96 . Ankieta Uprzejmie proszę o wypełnienie poniższej ankiety i udzielenie szczerych odpowiedzi na znajdujące się w niej pytania.99 • 3–3. a uzyskane dane zostaną wykorzystane wyłącznie do badań naukowych.99 • 4–4. Pamiętajmy o tym.99 • 5–6 Do kwestionariusza ankiety należy dodać wstęp i ewentualne pytania otwarte. że ankieta jest anonimowa.

Do jakiego typu zaliczysz swoją rodzinę? (podkreśl właściwą odpowiedź)  rodzina pełna  rodzina niepełna  rodzina rozbita  rodzina zrekonstruowana  konkubinat 5. Przystępujemy do pisania 2. Jakie wykształcenie mają Twój ojciec i Twoja matka? (podkreśl właściwą odpowiedź) Ojciec  podstawowe  zawodowe  średnie  wyższe 97 . Wiek (podkreśl właściwą odpowiedź)  mniej niż 16 lat  17 lat  18 lat  19 lat  więcej niż 19 lat 3. Ile książek przeciętnie czytasz w ciągu roku? (podkreśl właściwą odpowiedź)  nie więcej niż 5 w roku  6–12 w ciągu roku  więcej niż jedną w miesiącu  nie czytam książek 4.II.

Ile książek znajduje się w Twoim domu? (podkreśl właściwą odpowiedź)  do 10  11–50  51–100  101–500  powyżej 500 8. Ile złotych przypada przeciętnie na osobę w Twojej rodzinie? (podkreśl właściwą odpowiedź)  poniżej 300 zł  301–500 zł  500–1000 zł  1000 zł 7. Czy Twoi rodzice czytają książki? (podkreśl właściwą odpowiedź) Ojciec  czyta książki kilka razy w tygodniu  czyta najwyżej raz w tygodniu  czyta rzadziej niż raz w tygodniu  czyta rzadziej niż raz w miesiącu  nigdy nie widziałem rodzica czytającego książkę 98 .Alicja Kaszyńska Matka  podstawowe  zawodowe  średnie  wyższe 6.

................................... Spróbuj napisać kilka zdań na temat...................................99  4–4...... ........... Do jakiej szkoły uczęszczasz? (podkreśl właściwą odpowiedź)  liceum ogólnokształcące dzienne  liceum ogólnokształcące wieczorowe lub zaoczne  liceum profilowane dzienne  liceum profilowane wieczorowe lub zaoczne  szkoła zawodowa 10.....99  5–6 11........................... ................... Przystępujemy do pisania Matka  czyta książki kilka razy w tygodniu  czyta najwyżej raz w tygodniu  czyta rzadziej niż raz w tygodniu  czyta rzadziej niż raz w miesiącu  nigdy nie widziałem rodzica czytającego książkę 9.................. czy lubisz czytać i dlaczego? ........ ..99  2–2..................................................................................................... Jaką średnią ocen uzyskałeś za ubiegły semestr? (podkreśl właściwą odpowiedź)  1–1..99  3–3.................................................................... 99 .............II....................................

to z jakich szkół). to wstęp do zasadniczej części tego rozdziału będzie bardzo krótki.Alicja Kaszyńska 6.) Systematyzujemy uzyskane informacje i zapisujemy w tabelach. ile osób w niej uczestniczyło i jak dobraliśmy grupę badawczą (na przykład jeżeli tworzyli ją uczniowie. jakie formy aktywności młodzieży są przez nią preferowane. Wróblewska. Tutaj analizujemy informacje zebrane w wyniku przeprowadzonej ankiety. Bydgoszcz 2004. które ujawnia nam zmienną zależną. (A. O ile te wszystkie informacje zawarliśmy w poprzednim rozdziale. W przykładzie hipotetycznej pracy na temat czytelnictwa wśród młodzieży ponadgimnazjalnej w powiecie tucholskim możemy użyć tabel o jednakowej liczbie kolumn. Zaczynamy od krótkiego wstępu. Oto przykład: W rozdziale piątym przedstawiona zostanie analiza wyników przeprowadzonych badań ze względu na stopień zainteresowania sportem i aktywnością ruchową w rodzinie i środowisku szkolnym respondentów. Jeżeli wcześniej tego nie podaliśmy. przypominając. teraz podajemy. czego dotyczyła ankieta. Analiza wyników badań To najbardziej istotna część pracy badawczej. 100 . Zainteresowania sportowe młodzieży z Zespołu Szkół Centrum Edukacyjne w Więcborku. Ich liczba będzie odpowiadała liczbie odpowiedzi na pytanie. Analizie poddano również motywacje uczniów skłaniające ich do spędzania czasu wolnego na zajęciach sportowych. Zbadano też.

Do jakiego typu zaliczysz swoją rodzinę?  rodzina pełna  rodzina niepełna  rodzina rozbita  rodzina zrekonstruowana  konkubinat 101 . Tabele będą się różniły tylko liczbą wierszy i komórką nagłówkową danego wiersza. Przystępujemy do pisania Pytanie to brzmiało: 3.II. nie można natomiast z podawania procentu z ogólnej liczby respondentów. Zobaczmy to na przykładzie pytania: 4. Ile książek przeciętnie czytasz w ciągu roku? Można było wybrać spośród 4 odpowiedzi:  nie więcej niż 5 w roku  6–12 w ciągu roku  więcej niż jedną w miesiącu  nie czytam książek Tabele wyników będą wyglądały następująco: Wcale liczba % Liczba przeczytanych książek w roku <5 6–12 >12 Razem liczba % liczba % liczba % liczba % Razem Przy czym można zrezygnować z podawania liczby odpowiedzi.

jakie należałoby podjąć po ustaleniach dokonanych w tej pracy lub proponujemy kierunek dalszych badań. Tu musimy wykazać się znajomością uogólniania. wreszcie rysujemy plan działań.Alicja Kaszyńska Liczba przeczytanych książek w roku wcale <5 6–12 >12 Razem liczba % liczba % liczba % liczba % liczba % Rodzina Pełna Niepełna Rozbita Zrekonstruowana Konkubinat Razem 7. Potem bardzo krótko przedstawiamy. Tutaj spotkałam dwa wzory. Zakończenie i wnioski pojawiają się na końcu prac badawczych. na końcu którego jest znów zaledwie jedno zdanie podsumowujące. Zakończenie (i wnioski) W pracach opisowych zazwyczaj stosuje się zakończenie lub podsumowanie. W zakończeniu należy unikać szczegółów — mamy je w pracy. które stanowią przedostatnią część zakończenia. też podanych w postaci wyliczenia. Drugi — praca nie posiada typowego zakończenia. Licz102 . do czego doszliśmy w kolejnych rozdziałach. Zwykle zaczynamy od przypomnienia tematu lub (i) celu pracy. tylko jednozdaniowe wprowadzenie do wniosków. Jeden — zakończenie podobnie jak w przypadku prac opisowych jest uzupełnione o wnioski (w formie wyliczenia).

Bydgoszcz 1998. Przedstawiony 103 . Wpływają na to obiektywne ograniczenia. jak realizowana jest resocjalizacja przez pracę w zakładach penitencjarnych. Przyjęte hipotezy zweryfikowały się pozytywnie. Przystępujemy do pisania by przytaczamy tylko wtedy. a zamierzony cel został osiągnięty.Hass. takie jak: izolacyjne warunki wykonania kary pozbawienia wolności oraz osoba pozbawiona wolności. jak wygląda sytuacja dziecka w rodzinie wiejskiej i czy zagwarantowane mu w Konwencji o Prawach Dziecka prawa są przestrzegane. gdy jest to naprawdę niezbędne. Prawa dziecka i ich przestrzeganie w rodzinie.1. Jak zacząć zakończenie — przykłady Wybierając temat Resocjalizacja przez pracę osób pozbawionych wolności. Przedstawiona w niniejszej pracy problematyka nie wyczerpuje w całości zagadnienia związanego z jednym z istotniejszych czynników resocjalizacyjnych skazanych. Jednakże podejmując się rozpatrywania tego problemu.) Niniejsza praca ukazuje. w jakich omawiana działalność przebiega.II.Wamka. chciałem w szerokim zakresie dokonać rozeznania. 7. (D. W analizach zgromadzonego materiału starano się odpowiedzieć na problemy badawcze postawione w rozdziale II. bo bez nich uogólnienie nie oddałoby istoty sprawy. Resocjalizacja przez pracę osób pozbawionych wolności. Słupsk 1997. należy uwzględnić specyfikę i uwarunkowania.) Celem niniejszej pracy było wykrycie i analiza zależności między środowiskiem rodzinnym a zachowaniami przestępczymi badanej młodzieży. (B.

Ogólnie można bowiem stwierdzić. (R. 3. Brak pieniędzy spowodowany głównie tym. że wśród młodzieży najbardziej rozpowszechnioną substancją psycho104 . nie pozostaje jednak bez znaczenia. Jak formułować wnioski — przykłady Formułowanie wniosków w punktach: 1. Wśród badanych nieletnich 47.2. że odpowiedź na pytanie stanowiące problem główny „Czy środowisko rodzinne ma wpływ na przestępczość nieletnich?” jest twierdząca. że rodzice nie pracują zawodowo oraz ciasnota mieszkaniowa. Środowisko rodzinne a przestępczość nieletnich na przykładzie SDN w Chojnicach. Milachowski. że środowisko rodzinne wpływa na przestępczość młodych ludzi. Badania wykazały. (R. przyczyniają się do wchodzenia w konflikt z prawem. Bydgoszcz 2004.Alicja Kaszyńska w rozdziale III materiał faktograficzny upoważnia do sformułowania następujących wniosków. chociaż sami nieletni tylko w 30% obarczają odpowiedzialnością za swoje kłopoty z prawem właśnie rodzinę. Środowisko rodzinne a przestępczość nieletnich na przykładzie SDN w Chojnicach.3% pochodziło z rodzin pełnych.) Formułowanie wniosków opisowo (niekonieczne było przypominanie wyników badań w nawiasach. Bydgoszcz 2004. Struktura rodziny pod względem jej kompletności nie ma decydującego wpływu na przestępczość młodzieży. 2.) 7. ale być może tego wymagał promotor): Z przeprowadzonych badań wynika. Milachowski. Warunki socjalno-bytowe badanych są istotnym czynnikiem zaburzeń przystosowania nieletnich.

Narkotyków próbowała 1/3 badanych. Zjawisko palenia papierosów obejmuje mniejszy odsetek młodzieży (23%).II. Możliwe jest to po wzajemnym poznaniu swoich uczuć. Jak zakończyć zakończenie — przykłady Reasumując powyższe rozważania. że narkotyki w bardzo szybkim tempie prowadzą do uzależnienia. jednak liczba wypalanych papierosów (1/3 badanych wypala powyżej 10 papierosów dziennie) świadczy o nałogowym charakterze tego zjawiska. którzy upili się chociaż raz (73. Przystępujemy do pisania aktywną jest alkohol. że zebrane informacje pozwolą rodzicom dostrzec konieczność przestrzegania praw dziecka i umożliwią im analizę własnego postępowania. Mam nadzieję. jest znacznie wyższy niż tych. a także porównać z sytuacją w rodzinach miejskich. że dzieci pragną podmiotowego traktowania ze strony rodziców oraz akceptacji ich takimi. Kuriata. jak ich rozpowszechnianie. zważywszy na fakt. można stwierdzić. 105 . Postawy młodzieży licealnej Iławy wobec uzależnień od nikotyny. że spożywanie narkotyków.7%). a leczenie narkomanów jest wyjątkowo trudne. jakie są. pragnień i dążeń. Ogromne zagrożenie wiąże się z tym. Jest to bardzo wysoki odsetek. Odsetek uczniów. Najczęściej spożywanym przez młodzież napojem alkoholowym jest piwo (68%). gdzie „przy piwie” młodzież spędza wolny czas. (A.) 7. alkoholu i narkotyków. Należałoby również zastosować inne metody badawcze oraz porównać je z wypowiedziami rodziców. jest w Polsce z punktu widzenia prawa zjawiskiem zakazanym. Dla lepszego zrozumienia praw dziecka i ukazania jego sytuacji w rodzinie należałoby zwiększyć zakres badań. Wiąże się to z częstym przebywaniem w pubach (26%). którzy podejmowali próby z narkotykami (35%). Toruń 2002.3.

wypisując pozycje 106 . (B. że czegoś brakuje. Wamka. jest niezwykle ważnym elementem pracy. Zagwarantowane dzieciom w Konwencji prawa wciąż jeszcze nie są respektowane przez dorosłych.Alicja Kaszyńska Chociaż badania nie wyczerpały tematu. wykonywaną zgodnie z wyuczonym zawodem. spis literatury. iż właśnie poprzez pracę społecznie użyteczną. Resocjalizacja przez pracę osób pozbawionych wolności. (D.) Podsumowując. a na to nie powinniśmy mu dać szansy. iż badania ukazały ważność poruszanego zagadnienia. Jednak wtedy ma się wrażenie. to cel został osiągnięty. trzeba zauważyć. że im dłuższy spis literatury. Jeśli przesadzimy. Hass. 8. I z tym wrażeniem czytelnik (czyli np. należy stwierdzić. Prawa dziecka i ich przestrzeganie w rodzinie. Wykazano. są tylko wnioski. Bydgoszcz 1998. Oceniając resocjalizacyjny aspekt pracy na przykładzie Zakładu Karnego w Potulicach i oddziałów zewnętrznych. przygotować można osoby pozbawione wolności do prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie. Warto więc po wypunktowaniu wniosków dodać choć jedno krótkie zdanie kończące pracę.) Niekiedy w pracach w ogóle nie ma zdania kończącego. z tym że i ten kij ma dwa końce. I to prawda. Bibliografia Bibliografia. że problem ochrony praw dziecka nadal nie jest wyczerpany i wciąż budzi kontrowersje. recenzent) zostaje. tym lepiej dla pracy. Powszechnie panuje pogląd. Słupsk 1997. czyli w rozumieniu pracy magisterskiej czy dyplomowej.

II. które porządkujemy nie według alfabetu. Przystępujemy do pisania książkowe. Wtedy spisem źródeł będzie spis aktów prawnych. Najwyższa więc będzie Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej. zapyta nas o nie na obronie pracy. a według hierarchii. które znalazły się w przypisach oraz pozostałych. czy czasami wiedza tam zawarta nie jest już zdezaktualizowana lub w środowisku naukowym uchodząca za niewartą cytowania i wspominania. Niekiedy dzielimy bibliografię na spis źródeł i spis literatury. bo nie wiemy. W spisie literatury zamieszczamy wszelkie publikacje. w których analizujemy przepisy obowiązujące w danej dziedzinie. kto zna te dzieła. w jakim prawo zostało uchwalone. Wykaz literatury zapisujemy podobnie jak przypisy. pamiętając o dwóch zasadniczych różnicach:  na początku umieszczamy nazwisko autora. Dotyczy to wszystkich publikacji. które są zbiorami artykułów lub prac różnych autorów. które wpłynęły na treść pracy. z których się korzystało). z których korzystaliśmy w pracy. Spotykamy się z tym np. ryzykujemy tym. a po nim skrót imienia (imion) — odwrotnie niż w przypisach. można podać zakres stron. których na oczy nie widzieliśmy. druki albo źródła. chociaż w żadnym jej miejscu nie powołaliśmy się na ten konkretny tytuł. aż do uchwał rad miast i gmin i roz107 . które rozpoczynamy od inicjału imienia autora  na końcu adresu bibliograficznego nie umieszczamy numerów stron (w niektórych publikacjach. potem ministerialne rozporządzenia. Warto więc przed wpisaniem danej pozycji do bibliografii przynajmniej do niej zajrzeć. potem ustawy. głównie tych. Ryzykujemy też. a następnie według roku. w pracach z administracji i prawa. że ktoś.

Alicja Kaszyńska porządzeń wydanych przez burmistrzów i wójtów. poz. zm. 8. zm. 94 z późn.). 5.). Nr 106. 840 z późn. Nr 128. nr 95. poz. U. poz. Nr 120 poz. porządkujemy je chronologicznie (zwykle promotor określa. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (Dz. Ustawa z dnia 2 lipca 1994 roku o najmie lokali mieszkalnych (tekst jednolity: Dz. 1996. U. poz. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity: Dz. 357 z późn. Przykład wykazu aktów prawnych: 1. 10. 1999. 757 z późn. U. zm. zm. U. 2001. Ustawa z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz. Jeżeli źródeł tej samej rangi jest kilka. 1041). 74 z późn. U. U.). Nr 56.). poz. 3. 668 z późn. 4. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. Nr 98. czy od najstarszych do najmłodszych czy odwrotnie). 1997. 1071). 108 . 7. poz. zm.). 2000. poz. nr 13. Nr 117.). 9. 787 z późn. 6. U. Ustawa z dnia 26 listopada 1998 roku o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999–2001 (Dz.). Ustawy budżetowe na lata 1995. 2. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. zm. zm. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 roku Kodeks karny (Dz. Nr 141. U. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 roku Karta nauczyciela (tekst jednolity: Dz. poz. 1998. U.

w zależności od potrzeb na:  źródła  pozycje książkowe (l u b : publikacje zwarte)  artykuły w czasopismach (l u b : czasopisma)  publikacje elektroniczne. 15. Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 maja 2000 roku w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2001 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia wzorów wniosków o przyznanie dotacji celowej dla gmin na dofinansowanie wypłat dodatków mieszkaniowych oraz wzory rozliczeń tych dotacji (Dz. 14. 16. 403). Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 1995 roku (sygn. 13. poz. Not. Przystępujemy do pisania 11. Uchwała Nr XXVI/346/2000 Rady Miejskiej w Nakle n. Jeżeli w pracach są źródła elektroniczne. akt OTK 1995 nr 2. również mamy kilka możliwości umieszczenia ich w bibliografii:  można je włączyć w bibliografię i razem z innymi publikacjami ułożyć alfabetycznie  można dokonać podziału bibliografii. z dnia 19 lipca 2000 roku w sprawie czynszu regulowanego za lokale mieszkalne. 109 . 12. U. Nr 40. Nr 13. 11).II. Uchwała Składu Pięciu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 1997 (OPK 34/97). poz. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1999 roku w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz. poz. U. 105).

… Zakończenie Bibliografia Spis fotografii Aneks lub: Rozdział I.Alicja Kaszyńska Podział ten można zastosować we wszystkich pracach. Wyjątkiem są prace katechetyczne. Wstęp i zakończenie zazwyczaj nie są nazywane rozdziałami. Spis treści musi odzwierciedlać budowę pracy. zaraz za spisem treści. że jest ich mało. Wstęp 110 . Spisy treści i inne spisy Spis treści w pracy magisterskiej i dyplomowej umieszczamy zaraz za stroną tytułową. Można więc numerować tak: Wstęp Rozdział I. Wykaz literatury zamieszczamy po zakończeniu. a przed aneksem. ponieważ będzie rzucało się w oczy. 9. Przy kilkunastu nie warto. … Rozdział II. Numeracja rozdziałów i podrozdziałów jest rzeczą wtórną. … Rozdział III. że mamy odpowiednio dużo pozycji bibliograficznych. zwykle jest sugerowana przez promotora. choć nie jest błędem potraktowanie ich jak rozdziału. Tam zazwyczaj bibliografia zamieszczona jest na początku. pod warunkiem jednak.

... Przystępujemy do pisania Rozdział II........ 40 Służba wojskowa ........ 31 3.................. 31 3... SPOSOBY PRZENIKANIA MIESZCZAN DO STANU SZLACHECKIEGO W XVII WIEKU .. 47 ROZDZIAŁ III.................................... Przykłady spotykanych w pracach sposobów numerowania rozdziałów i podrozdziałów: III. … Rozdział V.............................. NALICZANIE DODATKÓW MIESZKANIOWYCH ...... Wypłata dodatków mieszkaniowych .. 42 Mieszczanie krakowscy autentykiem........... Ustalanie wydatków do obliczenia dodatku mieszkaniowego ... 24 Małżeństwo ze szlachcianką ............... Po numerach rozdziałów stawiamy kropki............ 35 Protekcja i wykształcenie ....................... … Rozdział III.... 24 Przybranie nazwiska szlacheckiego ................... 46 *** *** 111 .........................4...II..1.............................. 44 PRZYPISY DO ROZDZIAŁU III ......... Wysokość dodatków i sposób ich naliczania ..................... nie nawiasy........................................... … Rozdział IV.... 35 3... a nie liter................... 28 Pozew do trybunału ..............................................42 3.2..........2...................... Tryb przyznawania dodatków mieszkaniowych ....................... Zakończenie Bibliografia Spis fotografii Aneks Podrozdziały numerujemy za pomocą liczb....... 31 Fałszerstwa pieczęci królewskich ......

2..............1...71 Przypisy . Atmosfera w rodzinie .3. Więcej na ten temat przeczytamy w kolejnym rozdziale............... 55 3...2..2.......... 112 ....... Analiza wywiadów z rodzicami .... 40 3. 58 3....... Realizacja funkcji wychowawczo-socjalizacyjnej w rodzinach badanych nieletnich .......... 59 3... Charakterystyka badanej populacji ........3...................... Badani wychowankowie ..............4.....1.. Analiza wywiadów z wychowankami ............. Sytuacja socjalno-bytowa badanej zbiorowości........................ Warunki wychowawcze w rodzinie ..................1... Przebieg rozwoju osobowości nieletnich w opinii rodziców ............. Badani rodzice .........2.......... Patologie w rodzinie ............ Charakterystyka terenu badań..... 37 3. 37 3.. Ogólna charakterystyka rodzin badanych wychowanków ...1.. 40 3...........1.. rysunków i fotografii........... 35 3....................... 74 Oprócz spisu treści w pracy mogą pojawić się spisy tabel. 35 3.............1........ Wpływ środowiska rodzinnego na popełnienie przestępstwa w subiektywnej ocenie badanych ..Alicja Kaszyńska ROZDZIAŁ III........2... 59 3. Charakterystyka terenu badań i badanej populacji .3.......2. Uwagi o rodzicach udzielających wywiadu.5............6........2...........3......2.2........ Jeżeli podpisując te elementy..1. o ile oczywiście takowe pojawiły się w tekście. 48 3..... to będziemy mogli zrobić je automatycznie.....1...3.......... skorzystamy z zakładki: O d w o ł a n i a i dalej polecenia: W s t a w p o d p i s .....2..44 3....2.... 66 3........2.........2.................. 53 3. ANALIZA BADAŃ WŁASNYCH ... 39 3.................. 35 3.........3.1..

Może to być: mapka terenu. które wiążą się z pracą. Co do numerowania stron załączników. Wydaje się. kwestionariusze ankiet (ważne: niewypełnione). Aneks (załącznik) W aneksie (załączniku) zawieramy dodatkowe materiały. że ten drugi sposób jest bardziej logiczny. na który powołujemy się w tekście pracy. wytwory badanych (np. Inni stoją na stanowisku. są dwie szkoły. ale nie są jej integralną częścią. że aneks składa się z niezależnych dokumentów i każdy z nich powinien mieć numerację osobną. scenariusze zajęć itp. że załącznik jest integralną częścią pracy magisterskiej lub dyplomowej i jako taki powinien mieć numerację. . Przystępujemy do pisania 10. Każdy załącznik powinien mieć tytuł i numer.II. rysunki lub fotografie prac). Jedni uważają. będącą dalszym ciągiem numeracji pracy.

Lepiej do115 . Niektórzy promotorzy zalecają pisanie pracy czcionką 12 pt. a liczba znaków na stronie w przybliżeniu równała się liczbie znaków na stronie znormalizowanej. czyli strona zawierała około 1800 znaków (średnio 30 linijek po 60 znaków — jest to tzw. strona maszynopisu znormalizowanego). przygotowując szablon pracy (patrz następny rozdział). W każdym przypadku najlepiej zapytać promotora. żeby tekst wyglądał dobrze. a czcionka — 14 pt (przy czym dodać tu należy.5. To widać przy pierwszym spojrzeniu na pracę. Jest z tym jeden problem. że dotyczy to czcionki Times New Roman). Najczęściej jednak wymaga on tylko. a chęć „napompowania” objętości jest z daleka widoczna. W jednej linii mieści się wtedy znacznie powyżej 60 znaków. Interlinia ma wynosić 1. Zwykle na 40 stronach pracy (a takie najczęściej chcemy „powiększyć”) niewiele zyskujemy. Dobrze byłoby wtedy zwiększyć marginesy. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Co do formy. aby praca wyglądała typowo. a interlinia wydaje się nienaturalnie szeroka (o ile zachowa się 30 linii na stronie).III. dodawania centymetrów do marginesów itp. wymagania oczywiście określa promotor. bo do trzech stron. Osobiście radzę unikania pozornego powiększania pracy przez zwiększanie rozmiaru czcionki lub odległości między liniami. czy ma określone wymagania co do wyglądu strony. To wszystko definiujemy.

Alicja Kaszyńska łożyć ilustracje. ilustracji. schematy. czy Twój ekran Worda wygląda tak. Zwróć uwagę na dwa elementy — pasek: S z y b k i d o s t ę p oraz linie wyznaczające granice tekstu. jak ten. Dla porządku muszę przypomnieć. 1. 116 . który widzisz na ilustracji poniżej. Ustawienia podstawowe Zanim zaczniesz pracować. Przyjrzyj się. zrób jedną bardzo ważną rzecz. Praca zyska wtedy i na ilości. że to wydanie oparte jest na wersji Worda 2007. i na jakości. wykresów. dodatkowe tabele lub wykresy do istniejących już tabel oraz spisy tabel.

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 1. Jeśli chcesz. ale łatwo się nim posłużyć). są granicami tekstu. Moim zdaniem ułatwiają roz117 .2. Pasek narzędzi: Szybki dostęp Możesz go ułożyć i modyfikować sam w prosty sposób. które widać na stronie po otwarciu nowego dokumentu. który otwiera się z listy rozwijanej. Granice tekstu Linie. otwórz: W i ę c e j p o l e c e ń lub kliknij w pasek: S z y b k i d o s t ę p prawym klawiszem myszy i skorzystaj z polecenia: D o s t o s u j p a s e k n a r z ę d z i : S z y b k i d o s t ę p (wygląda trochę inaczej niż ten. Możesz więc także ustawić ikonki dokładnie tak. 1. Kliknij na znajdującą się na końcu paska: S z y b k i d o s t ę p strzałkę i zaznacz lub odznacz kliknięciem odpowiednie ikonki. by w pasku szybkiego dostępu znalazło się więcej ikon lub inne. jak na poniższej ilustracji.1.III.

N i e w i d a ć i c h n a w y d r u k u . 118 . Zazwyczaj je włączam (w każdej chwili można je wyłączyć). a następnie postępować. jak pokazano na rysunkach poniżej (kliknąć kolejno na: O p c j e p r o g r a m u W o r d . Z a a w a n s o w a n e .Alicja Kaszyńska mieszczanie wszystkich elementów dokumentu. należy kliknąć w kolorowe logo pakietu Office w lewym górnym rogu ekranu. Aby były widoczne. zaznaczyć okienko: P o k a ż g r a n i c e t e k s t u ).

gdzie praca została napisana  miejscowość i rok.     119 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 2.III. Strona tytułowa Na stronie tytułowej najczęściej podaje się dane w następującej kolejności od góry: nazwa uczelni nazwa wydziału autor pracy (niżej niekiedy trzeba wpisać numer albumu) tytuł pracy (niekiedy po nim znajduje się podtytuł zawężający zakres pracy)  promotor i katedra (zakład lub instytut).

KAZIMIERZA WIELKIEGO w Bydgoszczy WYDZIAŁ HUMANISTYCZNY Angelica Okrasa OBRAZ RODZIN MAŁŻEŃSTW W WYBRANYCH POWIEŚCIACH ELIZY ORZESZKOWEJ Praca magisterska napisana pod kierunkiem dra Mariusza Zawodniaka Bydgoszcz 2003 120 .Alicja Kaszyńska AKADEMIA BYDGOSKA IM.

Należy więc pisać go z kropką: p o d k i e r u n k i e m d r .III. To prawda. Szablon pracy Szablon pracy dyplomowej i magisterskiej ułatwi zachowanie prawidłowego układu graficznego pracy. 3. odległości między liniami. musimy kolejno wykonać następujące polecenia: 121 . Aby przygotować szablon pracy dyplomowej lub magisterskiej (to oczywiście tylko proponowany wzór). lecz na stronie tytułowej wyraz ten występuje najczęściej w dopełniaczu (…pod kierunkiem doktora…). d o t x ) . tytuł tabeli. czy oznaczony tekst to tytuł rozdziału. cytat. podpis pod rysunkiem lub ilustracją… Kto zrobił sobie szablon dokumentu F i s z k a . Są to jedyne poprawne możliwości. że skrót „dr” piszemy bez kropki. różne rodzaje krojów i wielkości czcionek w zależności od tego. W szablonie zapisane są odpowiednie marginesy. podrozdziału. d o t ( F i s z k a . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Uwaga! Na stronie tytułowej bardzo często trafia się błąd ortograficzny powstający przez mechaniczne stosowanie zasady pisowni skrótu wyrazu: doktor. który chcemy wyróżnić w tekście. wie już co nieco na ten temat. lub korzystać z drugiej możliwości: p o d k i e r u n k i e m d r a (bez kropki).

a następnie: M o j e s z a b l o n y i zaznaczamy wybór typu dokumentu: S z a b l o n .Alicja Kaszyńska Klikamy na kolorowe logo pakietu Office w lewym górnym rogu). Wybieramy: N o w y . 122 .

123 . Wybieramy: Z a p i s z j a k o . W tym celu klikamy ponownie na P r z y c i s k p a k i e t u O f f i c e . Najlepiej od razu zapisać ten nowy dokument jako szablon w odpowiednim folderze (szablony mają własny folder).III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Zatwierdzamy wybór: O K .

dot — jeśli chcesz.Alicja Kaszyńska Zapisujemy jako typ: W o r d — s z a b l o n d o k u m e n t u (*. który automatycznie pokaże się w odpowiednim okienku.5 (lub 2) 124 .dotx lub *. żeby pracę można było odczytać w komputerach z wcześniejszą wersją Worda) w katalogu S z a b l o n y . Otwieramy menu: U k ł a d s t r o n y : M a r g i n e s : N i e s t a n d a r d o w e i zmieniamy szerokości marginesów: Górny: 2 Dolny: 3 Lewy: 4 (lub 3.5) Prawy: 1. Po zapisaniu pliku trzeba zająć się ustawieniem wszystkich potrzebnych parametrów.

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 125 .

Alicja Kaszyńska Klikamy OK. 126 . jeśli promotor zażyczy sobie inny sposób numeracji stron. a następnie wybieramy odpowiednie położenie. W pracach najczęściej stosuje się numerowanie u góry strony na środku. Oczywiście. likwidujemy numer na pierwszej stronie każdego rozdziału. Po zatwierdzeniu numeracji stron program automatycznie otworzy się w oknie: N a r z ę d z i a n a g ł ó w k ó w i s t o p e k . W menu: W s t a w i a n i e otwieramy: N u m e r s t r o n y . wybieramy wskazane przez niego parametry. Zaznaczamy w nim okienko: I n n e n a p i e r w s z e j s t r o n i e . Ponieważ nasza praca ma numerację u góry strony. Następie ustawiamy numerację stron. kasujemy numer strony i zamykamy całe okno.

Formatujemy style Teraz ustawimy parametry czcionki i akapitów oraz stworzymy kilka nowych stylów.1. tytułów rozdziałów. jakie będziemy stosować w całej pracy dla: tekstu głównego. Od tego momentu numer na pierwszej stronie każdego rozdziału będzie niewidoczny. pierwszą kartkę każdego rozdziału głównego powinniśmy zostawić nienumerowaną. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Uwaga! Numerując strony u góry kartki (w nagłówku). zostawiamy nienumerowaną ostatnią stronę rozdziału głównego.III. które przydadzą się w naszej pracy. analogicznie — numerując strony u dołu kartki (w stopce). podpisów pod ilustracjami i nad tabela127 . Style są to wzory pisma. tytułów podrozdziałów. 3.

Szablon N o r m a l . Użycie S t y l u pozwala na dokonanie zmian określonego formatowania w całym rozdziale lub w całej pracy. Warto jednak niektóre zmodyfikować oraz stworzyć kilka nowych. ale wtedy musimy pamiętać np. z którego zwykle korzystamy. zawiera bardzo wiele różnych stylów. Jeśli uznamy (lub promotor uzna). Oczywiście. Nie wszystkie będą potrzebne w naszej pracy. pamiętników. pisząc cokolwiek w Wordzie. z wcięciami z obu stron  c y t a t k u r s y w a — podobny do poprzedniego. wypowiedzi z ankiet badanych albo fragmenty wytworów badanych (np. Proponuję następujące:  c y t a t n o r m a l — służy do zapisania cytatu czcionką mniejszą niż reszta tekstu. można na bieżąco. analizowanych dzieł literackich)  b i b l i o g r a f i a — pozwala na zapisanie spisów bibliograficznych z trzycentymetrowym wysunięciem pierwszej linijki 128 . ale są to np. Większość używana jest automatycznie i wcale nie będziemy musieli w nie ingerować. prac uczniowskich. też służy do zapisu cytatów. strona po stronie. różni się tylko pochyleniem kroju pisma. korzystając z menu: C z c i o n k a oraz A k a p i t (w zakładce: N a r z ę d z i a g ł ó w n e ). cytatów itp. dokonując tylko jednej modyfikacji. będziemy musieli poprawiać każdy z osobna. zmieniać typ czcionki i akapitu. w trakcie pisania. w rozdziale czwartym. itd. że trzeba zmienić wygląd podpisów. właśnie modyfikacji S t y l u . jaką czcionką podpisywaliśmy rysunek w rozdziale 1 i formatować każdorazowo i osobno kolejne podpisy.Alicja Kaszyńska mi.

m. Drobne modyfikacje stylu normalnego Najpierw jednak zmodyfikujemy s t y l n o r m a l n y (zwany w poprzednich wersjach Worda s t a n d a r d o w y m ). tak sformatowane są informacje o źródłach danych. używany też do formatowania tytułów tabel  t a b e l a — ten styl pozwala na jednolite sformatowanie komórek wszystkich tabel  u w a g a d o t a b e l i — ten styl służy do formatowania objaśnień do tabel. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?  r o z s t r z e l o n y — pozwala na wyróżnienie podtytułów. aby „praca nad pracą” przyniosła oczekiwany efekt. W zapisanym przez nas dokumencie praca dyplomowa. np. którym będziemy pisać tekst kolejnych rozdziałów naszej pracy.dotx otwieramy menu S t y l e .in. rysunków. schematów. zdefiniowanych pojęć  p o d p i s (pod ilustracją). 129 . nie będących tytułami rozdziałów i podrozdziałów oraz niektórych wyrazów.dot lub praca dyplomowa.III. fotografii. Inne wystarczy zmodyfikować.

Zaczniemy od stylu normalnego. 130 . My zajmiemy się modyfikacją lub tworzeniem stylów. może to zrobić. Gdyby ktoś jednak chciał się pozbyć niepotrzebnych. które będą potrzebne w pracy. korzystając z Z a r z ą d z a n i a s t y l a m i (polecenie pod ostatnią ikonką na liście stylów).Alicja Kaszyńska W oknie jest wiele stylów. ale na liście mogą pozostać. Prawym klawiszem myszy kliknij na: Normalny i wybierz: Modyfikuj. większości nie będziemy używać.

131 . Uwaga! Jeśli w wyglądzie czcionki z jakiegoś powodu trzeba zmienić więcej parametrów niż tylko typ i wielkość. należy wejść w menu: C z c i o n k a z listy rozwijanej w lewym dolnym rogu. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W ten sposób otworzyliśmy okno: M o d y f i k o w a n i e stylu.III.

który modyfikujemy.Alicja Kaszyńska Modyfikujemy akapit Jesteśmy znów w oknie: M o d y f i k o w a n i e s t y l u . Dokonujemy wyboru: W n o w y c h d o k u m e n t a c h n a p o d s t a w i e s z a b l o n u (jak na rysunku poniżej). Jednak jeśli w okienku górnym będzie którykolwiek styl typu: N a g ł ó w e k …. Poniżej nazwa stylu. Warto przy tej okazji wyjaśnić kilka pojęć z tego okna. 132 . o którym teraz mówimy. U góry znajduje się nazwa stylu. który ma być użyty po zakończeniu akapitu pisanego stylem. to w okienku znajdującym się niżej zobaczymy (lub wpiszemy) styl N o r m a l . więc w jednym i drugim okienku zobaczymy tę samą nazwę. Akapity tekstu głównego najczęściej pisane są tym samym stylem.

133 . To oznacza. szybki styl. Pierwsza brzmi: K o n t r o l a b ę k a r t ó w i w d ó w . mamy tu jeszcze dwie informacje. jak będzie wyglądał nasz tekst.III. którego modyfikacji dokonaliśmy. a niżej znajdują się dane charakteryzujące styl (w tym przypadku styl N o r m a l ). Oprócz danych dotyczących kroju i stopnia czcionki oraz wszelkich danych akapitu. To oznacza. Druga informacja mówi nam. Obydwa parametry można zmienić. wdowa). ostatniej linijki akapitu (tzw. a także nie przeniesie nam na następną stronę tylko jednej. bękart). że możemy się do niego dostać bezpośrednio z ekranu głównego menu (na ilustracji poniżej szybkie style są zaznaczone). że styl nie pozwoli nam na pozostawienie na końcu strony tylko jednej linijki z następnego akapitu (tzw. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W dużym białym oknie możemy zobaczyć. że jest to tzw.

o ile nie będą znajdowały się wewnątrz akapitu. czyli fragmentów z różnych opracowań.Alicja Kaszyńska Tworzymy styl — cytat normal Styl ten służyć nam będzie do cytowania i wyróżniania w tekście literatury przedmiotu. W otwartym oknie formatujemy wygląd akapitu: 134 . otwieramy okno S t y l i klikamy na ikonkę N o w y s t y l . Aby utworzyć ten styl i wszystkie następne.

Podobnie tworzymy pozostałe potrzebne nam style. Żeby sobie ułatwić pracę. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Zatwierdzamy dokonane zmiany. Różni się od niego tylko tym. 135 . Najbliższy stylowi: C y t a t n o r m a l jest styl: C y t a t k u r s y w a . użyjemy opracowanego już stylu: C y t a t n o r m a l .III. Styl: C y t a t n o r m a l jest gotowy. że użyta czcionka jest czcionką pochyłą.

Alicja Kaszyńska 136 .

137 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Modyfikujemy styl — Bibliografia Styl o tej nazwie jest wbudowany w style programu.III. Musimy go jednak odnaleźć i zmodyfikować.

Alicja Kaszyńska W nowo otwartym oknie zaznaczamy odpowiednie opcje: Teraz styl: B i b l i o g r a f i a znajdziemy na liście stylów. Wybieramy go więc i modyfikujemy. Za podstawę przyjmujemy styl: N o r m a l n y . 138 .

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 139 .

bo 140 . warto przy ich formatowaniu wziąć pod uwagę kilka zasad: 1. Zatwierdź otwarte okna przyciskiem OK. wszystkie tabele powinny mieć jednakową szerokość. W tej części pracy w zasadzie nie używamy innych stylów. każdy z zapisem jednej pozycji bibliograficznej.Alicja Kaszyńska W pozycji: S t y l n a s t ę p n e g o a k a p i t u wybieramy: B i b l i o g r a f i a . Jeśli jednak jest to niemożliwe. Tworzymy styl — Tabela Będzie służył do zapisywania w jednakowy sposób danych w tabelach oraz na rysunkach i schematach. Żeby tabele wyglądały dobrze. I już masz kolejny własny styl w szablonie: P r a c a d y p l o m o w a . ponieważ cała część tak zatytułowana składa się z jednakowych akapitów. Jeśli to tylko możliwe.

III. położenie. natomiast między akapitami nieco większe. to zadbajmy przynajmniej o to. 3. by wszystkie były wyśrodkowane. Wszystkie nagłówkowe wiersze oraz kolumny powinny wyglądać jednakowo we wszystkich tabelach (krój i wielkość czcionki. W tabelach z tekstem odległości między poszczególnymi linijkami tego samego akapitu w tabeli powinny być niewielkie (wystarczą pojedyncze). kolor tła). żeby potem bez końca nie poprawiać wyglądu tabel w naszej pracy. zawsze wyglądają na zbyt duże. 2. Dzięki temu tabele będą się ładnie komponować na stronie. w których zastosowano czcionkę identyczną jak w tekście głównym. 4. 141 . Tabele. Te wszystkie parametry trzeba ustawić w stylu. Czcionka w tabeli powinna być o stopień lub dwa mniejsza niż stosowana w tekście głównym pracy. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? znacznie się od siebie różnią liczbą kolumn.

142 . S t y l T a b e l a — gotowy. w którym dokonamy kolejnych zmian. Czas znowu na zaakceptowanie ustawień przyciskami OK w otwartych oknach.Alicja Kaszyńska Po otwarciu rozwijanego menu: F o r m a t u j i wybraniu: A k a p i t otworzy się odpowiednie okno. Zasady postępowania przy tworzeniu nowego stylu już znamy. Kolejność czynności pokazują poniższe rysunki. Tworzymy styl — Uwaga do tabeli Za pomocą tego stylu pod tabelami lub rysunkami zapisujemy objaśnienia lub źródła przedstawianych danych. Nowy styl będzie utworzony na bazie stylu: N o r m a l n y .

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Kolejne zmiany jak poprzednio dokonujemy w oknie: A k a p i t . 143 .

poprzedniego okna i z menu: F o r m a t u j wybierz: A k a p i t . Tworzymy styl — Rozstrzelony Tego stylu będziemy używać do śródtytułów. 144 .Alicja Kaszyńska Po zamknięciu (OK) otwartych okien styl będzie gotowy do użycia. które nie są tytułami rozdziałów. Kolejny raz otwieramy okno: S t y l e . Wróć do punktu 6. Zmień wskazane parametry. Zatwierdź zmianę czcionki O K .

145 . W ten sposób utworzyliśmy najbardziej potrzebne nam style. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Zatwierdzamy OK kolejne okna.III.

Proponuję zmodyfikować styl: N a g ł ó w e k 1 .3…9) to style. Bardzo rzadko się zdarza. żeby dalsze podrozdziały dzieliły się na jeszcze drobniejsze. a jeśli podrozdział dzieli się dalej. Nagłówki (1. Moim zdaniem to spowoduje. używając terminu n a g ł ó w e k w dwóch znaczeniach: Nagłówek jest to część strony ponad tekstem (tam znajduje się np. żywa pagina). można również zmodyfikować styl: Nagłówek 4 itd.Alicja Kaszyńska Modyfikowanie stylów: Nagłówek 1. to: N a g ł ó w e k 3 . których używamy do zapisywania tytułów rozdziałów i podrozdziałów. zmniejszenie w tytułach rozdziałów interlinii. że praca będzie wyglądała lepiej. Nagłówek 3 Wymienione wyżej style są używane do pisania tytułów rozdziałów ( N a g ł ó w e k 1 ) . zlikwidowanie wcięcia i wyrównanie do lewej. bo po napisaniu pracy pozwalają w prosty sposób stworzyć spis treści. 146 . Najbardziej widoczne zmiany to: zmiana czcionki tytułów rozdziałów głównych na wersaliki (czyli wielkie litery). 3. 2 . ale gdyby tak było.2. numer strony lub tzw. podrozdziałów ( N a g ł ó w e k 2 ) . zmieniając czcionkę na najpopularniejszy do zapisywania tytułów Arial oraz dokonując drobnych zmian w parametrach akapitu. Są bardzo przydatne. Nagłówek 2. Uwaga! Word myli użytkowników.

III. Modyfikujemy czcionkę: 147 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W oknie: S t y l otwieramy: N a g ł ó w e k 1 .

148 . Wracamy do punktu 5.Alicja Kaszyńska Zatwierdzamy OK. w poprzednim oknie i z menu: F o r m a t u j wybieramy: A k a p i t .

149 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Podobnie postępujemy ze stylem: N a g ł ó w e k 2 . Modyfikujemy czcionkę stylu: N a g ł ó w e k 2 .III.

Alicja Kaszyńska Zatwierdzamy O K . Jedyną różnicą jest wielkość czcionki. Modyfikujemy parametry akapitu w stylu: N a g ł ó w e k 2 . Modyfikujemy styl: N a g ł ó w e k 3 . które wykonaliśmy przy modyfikowaniu stylu: N a g ł ó w e k 2 . 150 . z menu: F o r m a t u j wybieramy: A k a p i t . Powtarzamy te same czynności. Ustawiamy ją na 12 pt. Teraz z poprzedniego okna.

Koniecznie jednak trzeba wyłączyć opcję automatycznego dzielenia wyrazów (jeśli taka jest włączona). Sposób dzielenia wyrazów wybieramy w zakładce: U k ł a d strony. zostało niewiele do ustalenia. 151 . druga w stylu N a g ł ó w e k 1 ). Numerację rozdziałów i podrozdziałów proponuję wstawiać ręcznie. a więc: Nagłówek 1 może korzystać z czcionki Arial 18 pt. w stylu N o r m a l n y . których będziemy używać w naszym szablonie. Word nie zawsze rozróżnia. nawet jeśli każda jest w innym stylu (jedna np. Nagłówek 2 — 16 pt. Zdarza się nawet niekiedy.III. można ją zwiększyć o 2 pt. bo Word niezbyt dobrze sobie z tym radzi. a Nagłówek 3 — 14 pt. Po zdefiniowaniu stylów. która numeracja ma być kontynuowana. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Uwaga! Jeśli ktoś chciałby. Jeżeli wewnątrz pracy występują listy numerowane lub wypunktowane. aby czcionka tytułów rozdziałów i podrozdziałów była nieco większa. że poprawia na swój sposób numerację i po każdym otwarciu pliku musimy zmieniać ją ponownie.

po skrócie zakończonym kropką i po każdym użyciu entera. czyli także wtedy.Alicja Kaszyńska Uwaga! Word nie najlepiej sobie radzi z automatycznym dzieleniem wyrazów. gdy tworzymy listę wypunktowaną. Najlepiej zrezygnować z tego dyskusyjnego ułatwienia. Aby je wyłączyć. 152 . a jest nim automatyczne wstawianie wielkiej litery po każdej kropce i enterze. musimy dokonać zmian w ustawieniach autokorekty. a więc np. Word automatycznie dokona zmian w dzieleniu wyrazów i cała publikacja zacznie się nam „rozjeżdżać”. Lepiej mu na to nie pozwolić. Najlepiej unikać dzielenia wyrazów (co jednak w przypadku kiedy chcemy mieć tekst równiutko ułożony z prawej i lewej strony nie wygląda ładnie) albo zrobić to ręcznie. a wręcz utrudnia pisanie. Automatyczne wstawianie wielkiej litery po kropce nie ułatwia. w komórkach tabel itp. Word ma też inne dość dolegliwe ustawienie. bo jeżeli cokolwiek dopiszemy lub skreślimy w naszej pracy.

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Otworzy się nam okno umożliwiające zmiany opcji autokorekty. 153 .

Alicja Kaszyńska Warto sprawdzić pozostałe ustawienia na tej stronie. W mojej pracy sprawdza się widoczny powyżej układ opcji. Jeszcze kilka przydatnych ustawień Przed rozpoczęciem pisania warto ustawić w programie kilka przydatnych opcji. Otwieramy menu znajdujące się pod logo pakietu. w którym będziemy mogli wyłączyć dokuczliwe funkcje. 4. Po włączeniu przycisku: O p c j e a u t o k o r e k t y otworzy nam się właściwe okno. 154 .

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Jest tam kilka zakładek.III. będą bardziej przydatne. Nie wszystkie są konieczne. więc i uwagi. które pokazuję. Najlepiej więc otwierać kolejne zakładki i sprawdzać. 1. Dokonujemy w nich następujących zaznaczeń. które zamieszczam w tej książce. ale są identyczne z ustawieniami wybranymi przeze mnie. Zakładka: P o p u l a r n e 155 . czy ustawienia w komputerze są identyczne z tymi.

Jeśli wpiszemy np. Warto sprawdzić. że program ma automatycznie zapisywać tekst co 5 minut.Alicja Kaszyńska 2. 4. co ile minut ma ono nastąpić. Zakładka: S p r a w d z a n i e została omówiona w poprzednim podrozdziale.. 156 . Zakładka: Z a a w a n s o w a n e Lepiej tu nie grzebać. Zostawiamy bez zmian. to możemy być pewni. Zakładka: Z a p i s y w a n i e Tutaj nie trzeba nic przestawiać. niż te 5 minut pracy. że w razie jakiejś awarii nie stracimy więcej. Zakładka: W y ś w i e t l a n i e 3. czy na pewno zaznaczona jest opcja automatycznego zapisywania i wybrać. 5.

które ja ustawiłam sobie na komputerze.III. jeśli ktoś dobrze zna Worda 2007. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 6. żeby znalazły się w nim ikony te same. Oczywiście. Wcześniej już proponowałam. ponieważ ułatwi to korzystanie z niniejszego poradnika. 157 . jakie mamy w menu: S z y b k i d o s t ę p . może sobie ustawić ikonki dowolnie. Zakładka: D o s t o s o w y w a n i e Po prawej stronie znajduje się zestaw ikon.

że późniejsze zmiany będą dotyczyć tylko dokumentu bieżącego i nowo powstałych. przekształcić te. w każdej chwili można go zmienić. a nic nie zmienią w dokumentach już istniejących. dodać nowe style. C e n t r u m z a u f a n i a oraz Z a s o b y pozostawiamy bez zmian. 158 . Oczywiście. które już istnieją.Alicja Kaszyńska Pozostałe zakładki. czyli: D o d a t k i . Należy pamiętać tylko o tym. Szablon w zasadzie mamy gotowy.

Proponuję. Dzięki temu szybciej będzie przebiegało przewijanie stron. d o t lub p r a c a d y p l o m o w a . Możemy przystąpić do pisania. 5. 159 . To na razie wszystkie modyfikacje. aby każdy rozdział pracy zapisywać jako odrębny plik (chyba że praca ma mniej niż 40 stron. żeby praca wyglądała profesjonalnie). Zaczynamy wpisywać tekst Zasada główna: najpierw wpisujemy. Tworzymy w folderze: M o j e d o k u m e n t y folder: P r a ca dyplomowa. Otworzy się okno: N o w y d o k u m e n t . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Przed zamknięciem pliku zmieniamy styl pierwszego akapitu na: N a g ł ó w e k 1 . łatwiej nam będzie ogarnąć mniejsze całości. wtedy nie warto).III. nie będziemy mieli kłopotu z odszukaniem odpowiedniego fragmentu tekstu. potem formatujemy (czyli układamy na kolejnych stronach tak. W menu ukrytym pod logo pakietu wybieramy: N o w y . Zapisujemy zmiany i zamykamy okno: p r a c a d y p l o m o w a . d o t x .

Alicja Kaszyńska I w kolejnym oknie szablon: p r a c a d y p l o m o w a . 160 . najlepiej jeszcze przed rozpoczęciem wpisywania tekstu. Będziemy mogli za to korzystać z przydatnej funkcji powrotu do tekstu po wpisaniu przypisu. Nie będziemy co prawda widzieć układu. Do wpisywania tekstu wybieramy w menu widok: W e r s j a r o b o c z a . Dokładniej o tym w dziale przypisy. Pamiętamy o zapisaniu pliku. jaki tekst ma mieć na stronie. która nie działa w układzie wydruku. ale na tym etapie wcale nie jest to ważne. Klikamy O K w kolejnych oknach i rozpoczynamy pisanie.

III. dzięki wykorzystaniu stylów N a g ł ó w e k 1 . N a g ł ó w e k 3 … pod koniec pracy zrobimy szybko i poprawnie spis treści). Zaczynamy od tytułu pierwszego rozdziału. Znak E n t e r wstawiamy wyłącznie:  po zakończeniu akapitu  jeżeli piszemy kolejne linijki listy numerowanej lub punktowanej. N a g ł ó w e k 2 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Z widoku: U k ł a d w y d r u k u skorzystamy po zakończeniu wpisywania treści rozdziału. Jeżeli praca jest krótka i wszystkie rozdziały zapisujemy w jednym pliku. 161 . Będzie napisany stylem N a g ł ó w e k 1 . Inaczej robimy tylko w wyjątkowych przypadkach. gdy przystąpimy do formatowania tekstu. to po każdym rozdziale głównym wstawiamy znak końca sekcji i dopiero wtedy zaczynamy wpisywać nowy rozdział. Jeszcze raz przypominam. (Jak już nadmieniłam. Po enterze każda następna linijka będzie napisana stylem: N o r m a l n y . o których będzie mowa dalej. formatujemy tekst dopiero po jego wpisaniu i ustaleniu ostatecznej wersji. To będzie tekst właściwy naszej pracy. Choćby nie wiem jak nas korciło. Uwaga! Listę numerujemy po wpisaniu wszystkich punktów.

Alicja Kaszyńska 6. czyli jak wstawić paragraf Jeżeli w pracy pojawiają się znaki. ß). 162 . Po kliknięciu na: W i ę c e j s y m b o l i otworzy nam się nowe okno: S y m b o l . Symbole. których nie ma na klawiaturze (np. korzystamy z menu: W s t a w i a n i e .

§. ™. -. 8. ® i wstawić je przy pomocy przycisku: W s t a w lub poprzez skorzystanie z podanego na tej stronie skrótu klawiaturowego.III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 7. Zakładka: Z n a k i s p e c j a l n e Możemy przy pomocy tej zakładki szybko wyszukać niektóre znaki: np. Wyszukujemy potrzebny i klikamy: W s t a w . −. 163 . Zakładka: S y m b o l e Tu znajdują się komplety różnych znaków. gdzie teraz jest polecenie: A n u l u j ) . Teraz wstawiamy kolejny symbol lub zamykamy okno poleceniem: Z a m k n i j (polecenie po wstawieniu znaku pojawi się w miejscu.

Alicja Kaszyńska

Niektóre często używane znaki warto umieścić w autokorekcie i pozwolić, aby komputer sam je odszukiwał w symbolach i wstawiał. Takim znakiem jest np. §. Proponuję, aby ile razy wpiszemy skrót par., komputer automatycznie zastępował go znakiem §. Jak to zrobić?

Otwiera nam się nowe okno, w którym już w okienku: N a : znajduje się znak §.

164

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Klikamy O K . Teraz już nie będziemy musieli wyszukiwać w symbolach znaku paragraf, program sam zamieni wpisany skrót par. na znak §. Autokorektę możemy wykorzystywać także, jeżeli powtarzają nam się pewne pojęcia, nazwy, fragmenty tekstów, fragmenty przypisów, których nie możemy z jakiegoś powodu skrócić, np. odwołania do aktów prawnych. Przykładowo badania prowadziliśmy w Zespole Szkół Zawodowych im. Konrada Wielogórskiego w Pakarni. Nazwa tej szkoły występuje wielokrotnie. Ile razy użyjemy
165

Alicja Kaszyńska

tej nazwy, zmienia się w niej tylko forma wyrazu Zespół (Zespołu, Zespołowi, Zespołem), pozostała część nie ulega zmianom. Aby nie trzeba było jej wpisywać wielokrotnie, możemy właśnie skorzystać z autokorekty. Postępujemy tak samo, jak w przypadku dopisywania do autokorekty symbolu paragrafu.
Uwaga! Można też użyć skrótu klawiaturowego przypisanego do znaczka paragraf, ale skróty najczęściej łączą się z koniecznością zapamiętania kodu liczbowego, a tu łatwo o pomyłkę, dlatego proponuję prostszy i bardzo skuteczny sposób z wykorzystaniem autokorekty.

Podświetlamy tę (niezmienną) część nazwy, którą chcemy wydobywać z autokorekty, czyli: S z k ó ł Z a w o d o w y c h i m . K o n r a d a W i e l o g ó r s k i e g o w P a k a r n i (możemy też to wpisać ręcznie w rubryce: N a : . Sprawdzamy, czy zaznaczona jest opcja: S f o r m a t o w a n y t e k s t . Jeśli nie, to zaznaczamy. Wpisujemy: Z a m i e ń : SZKW (Tu, oczywiście, sami wybieramy skrót do zamiany. Ja stosuję taką zasadę, że skrót tworzę od pierwszych liter (najczęściej czterech) wyrażenia, które wpisałam do autokorekty. Łatwiej mi go sobie przypomnieć po kilku dniach czy tygodniach niż jakiś skrót niewiążący się z nazwą).
166

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Klikamy O K . I to wszystko. Teraz po wpisaniu SZKW skrót sam się zmieni w: S z k ó ł Z a w o d o w y c h i m . K o n r a d a W i e logórskiego w Pakarni.

7. Wypunktowanie i numerowanie
Jeżeli jakieś informacje w pracy muszą być podane w punktach oznaczonych bądź to symbolami, bądź to cyframi, należy to robić automatycznie. Najpierw wypisujemy — bez numeracji — kolejne punkty, stawiając po każdym znak E n t e r . Podświetlamy te akapity, które będą stanowić kolejne punkty naszej listy i szukamy odpowiedniego przycisku w zakładce: N a r z ę d z i a główne.

Otwieramy potrzebną zakładkę i formatujemy wypunktowanie lub numerowanie zgodnie z naszymi wyobrażeniami.

7.1. Lista punktowana (punktory)
Z rozwijanej listy możemy wybrać znaczek, który będzie nam najbardziej odpowiadał. I tu kolejna uwaga edytorska.
167

stawiamy natomiast kropkę na końcu listy.Alicja Kaszyńska Żeby praca wyglądała dobrze. W listach punktowanych. Tworzy się wte168 . wszystkie punkty zaczynamy od małej litery i raczej (choć kategorycznego zakazu nie ma) nie stawiamy po nich przecinków. W dolnej części okna wyboru punktorów mamy jeszcze możliwość zmiany poziomu listy. oczywiście każde z nich zaczynamy od wielkiej litery i kończymy kropką. Warto też zwrócić uwagę na interpunkcję. że praca robi wrażenie złożonej bałaganiarsko. W przypadku gdy po punktorach umieszczamy całe zdania. która jest listą punktowaną. co polega na zwiększeniu wcięcia jej fragmentu i zmiany punktora. należy wybrać jeden punktor (w moim przykładzie jest to czarna kropa) i stosować go konsekwentnie w każdej liście. jeśli po punktorach są pojedyncze wyrazy lub fragmenty zdań. Większa liczba typów punktorów w jednej pracy wygląda nieestetycznie i powoduje.

korzystając z przycisku: Z w i ę k s z w c i ę c i e .III. Ostatnią możliwością. jest sko- 169 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? dy punktowana lista wielopoziomowa. Nie polecam tego rozwiązania. co — jak pisałam wyżej — nie wygląda dobrze. Powrót do poprzedniego ułożenia listy uzyskamy. jaką daje nam rozwijana lista punktorów (wróć do rysunku o zmianie poziomu listy). Ten sam efekt możemy uzyskać. jeśli przesuniemy wysunięte dodatkowo punkty z powrotem w lewo za pomocą sąsiedniego przycisku: Z m n i e j s z w c i ę c i e . bo wprowadza większą liczbę punktorów.

Radzę zachować umiar. 170 . Możemy go np. W praktyce korzystałam z tej opcji niewiele razy — głównie wtedy. możemy ustawić styl punktora. czyli wielkość. które ustawiamy przy wyborze czcionki. Po wybraniu tego przycisku otworzy się poniższe okno: W tym oknie możemy dowolnie zdefiniować nowy punktor. w których forma nie przerasta treści. kolor oraz inne atrybuty — te same.Alicja Kaszyńska rzystanie z polecenia: Z d e f i n i u j n o w y p u n k t o r . jeśli musiałam użyć jako punktora nie kropy (która moim zdaniem wygląda najlepiej). że kursorem będzie jakiś inny znak. Jeśli skorzystamy z przycisku: C z c i o n k a . a półpauzy (myślnika). Najlepiej wyglądają prace. wybrany z listy znajdującej się pod przyciskiem: O b r a z . klikając przycisk: S y m b o l . wybrać z bazy symboli. Możemy też ustalić.

dzięki czemu lista będzie miała punkty i podpunkty. czyli powstanie — jak to Word nazywa — lista wielopoziomowa. postępujemy podobnie jak przy tworzeniu listy punktowanej. Przyciski na dole nowo otwartego okna mają następujące funkcje: Z m i e ń p o z i o m l i s t y . Podobnie jak poprzednio możemy ustawić głębsze wcięcie niektórych punktów. Aby taka lista powstała. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 7. Lista numerowana (numerowanie) W pracy są nie tylko listy punktowane.2.III. 171 . ale także na różne sposoby numerowane.

jeśli lista numerowana zawiera więcej niż 9 punktów. ponieważ dzięki temu. 172 .Alicja Kaszyńska D e f i n i u j n o w y f o r m a t n u m e r a c j i . Jeśli żaden z formatów nam nie odpowiada. Po kliknięciu na ten przycisk. dziesiątki nad dziesiątkami itp. jedności zawsze będą nad jednościami. możemy utworzyć własny. Możemy zdecydować w tym miejscu. czy Word ma rozpocząć nową listę. Warto tutaj tylko ustawić wyrównanie numerowania na: D o p r a w e j . otworzy się okno widoczne na następnej stronie. Możemy też ręcznie ustawić wartość. czy też kontynuować listę rozpoczętą nawet kilka akapitów wcześniej. Korzystamy z tego rzadko. z liter alfabetu greckiego. Ustaw wartość numerowania. np. od której Word ma rozpocząć numerowanie listy.

Warto zapamiętać.. 2. …) przyjęte jest umieszczanie punktów zaczynających się od wielkiej litery i zakończonych kropką. Lista wielopoziomowa — dla cierpliwych Ten przycisk daje nam możliwość zdefiniowania. a zakończonych kropką lub znakiem zapytania zawsze poprzedzona jest liczbą z cyfr arabskich (np.. B.. jak będzie wyglądała lista złożona z punktów. 1... A.3. Jeśli więc przyjmiemy jeden rodzaj numeracji dla punktów podstawowych — stosujmy je zawsze w tej samej sytuacji. …). podpunktów i np. natomiast po numerowaniu zakończonym nawiasem — od małej litery (kropkę stawiamy wtedy po ostatnim punkcie listy). …. 7. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Dobór sposobu numeracji też ma swoje znaczenie. Dodałam. podpunktów do podpunktów. 2. że numeracja punktów zaczynających się od wielkiej litery. Czyli jeśli przyjmiemy. to stosujemy to w całej pracy itp. że to opcja dla cierpli- 173 .III. Należy stosować jak najmniej różnych rodzajów numeracji. że po numerowaniu zakończonym kropką (1.

gdzie zmienić podstawowe ustawienia. Na rysunku poniżej można zobaczyć.Alicja Kaszyńska wych. poziom 3 — podpunkty do podpunktów itd. bo Word nie bardzo daje sobie radę z prawidłowym zapisywaniem zmian. poziom 2 — podpunkty. 174 . jak będzie wyglądać zaprojektowana przez nas lista wielopoziomowa. otworzy się nowe okno. Ustawiamy w nim parametry dla kolejnych poziomów listy. Jeśli wybierzesz punkt 3. Poziom 1 — to punkty główne. W największym oknie widzimy.

Robimy to w następujący sposób: Wpisujemy tekst poszczególnych punktów. …. a dalszej w kolejności punktowane: 175 . a). Można je od razu zacząć numerować do np.. b). bez zwracania uwagi na to. 2. a poniżej formatujemy numerację i ustalamy wcięcia tekstu. wykorzystując przyciski: P u n k t o w a n i e i N u merowanie. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Wchodzimy na kolejne poziomy. dlatego wolę listy wielopoziomowe robić. np. ….. Dodam jednak ponownie.III. 1. że niektóre podpunkty potem będą numerowane literami. że z działaniem tej opcji nadal są kłopoty (były i w poprzednich wersjach Worda). wyrównanie liczb i wyrównanie (chodzi o tekst).

): 176 . które będą podpunktami do punktu (w naszym przypadku pierwszym punktem z podpunktami jest punkt 2.Alicja Kaszyńska Podświetlamy te fragmenty.

Jeśli do podpunktów drugiego poziomu będą dalsze podpunkty. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Tak samo postępujemy z podpunktami do kolejnych punktów. Wtedy nie zostaje nic innego. Właśnie one dość często wpły177 . jak już wspomniałam. Word niekiedy traci orientację i nie bardzo chce zrozumieć. Numeracja pozostawionych punktów głównych zmieni się sama na prawidłową. Z tego powodu zawsze ręcznie numeruję tytuły rozdziałów i podrozdziałów. Zdarza się. postępujemy podobnie — możesz zamiast numeracji wykorzystać punktory: Niestety. mimo zaznaczenia opcji: P o n o w n i e u r u c h o m n u m e r o w a n i e . jeżeli w naszej pracy jest sporo list numerowanych. jak tylko jedną z list przerobić na numerowaną ręcznie.III. że kolejna lista to zupełnie nowa lista. że z uporem wraca do kontynuowania numeracji z poprzedniej listy.

Przypisy Microsoft Word wstawia przypisy automatycznie. że zawsze możemy zmienić wygląd przypisów. Dodać należy. bo podczas pisania dość często się zdarza. Zastosowanie automatycznego wstawiania oszczędzi nam żmudnego poprawiania numeracji. Po otwarciu okna do definiowania przypisów mamy możliwość wyboru jednego z dwóch typów:  przypisy dolne  przypisy końcowe. a Word sam użyje odpowiedniego stylu tekstu i znaczników. 178 . 8. otwieramy zakładkę: O d w o ł a n i a . że rezygnujemy z jakiegoś przypisu albo dodajemy nowy. Jest to ważne. Jak wstawiać przypisy? Dochodząc w tekście do miejsca. Sam też będzie pilnował właściwej numeracji.Alicja Kaszyńska wają bowiem na mylne rozumienie przez Worda wypunktowań wewnątrz rozdziału. gdzie należy wstawić przypis. Wystarczy wybrać typ przypisów.

W pracach stosuje się opcję: D ó ł s t r o n y . gdzie będą umieszczone przypisy: zawsze na końcu strony (czyli będą się kończyć na linii marginesu) czy też bezpośrednio pod tekstem. nawet jeśli tekst będzie krótszy niż strona. który jest wpisany przez program. Możemy wybrać: C i ą g ł e . b. że w całym pliku wszystkie przypisy będą numerowane w jednym ciągu. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Przypisy dolne Mamy tu kilka możliwości. 3. np. co znaczy. * lub jakikolwiek inny S y m b o l . I. Na początku decydujemy. Możemy jednak wybrać inny. a. Jeśli chodzi o F o r m a t n u m e r a c j i . czyli 1. 2.III. Możemy też zdecydować się na Z n a c z n i k n i e s t a n d a r d o w y . II. c… itp. Niżej wybieramy: N u m e r o w a n i e . III…. albo: R o z p o c z n i j n o w ą s e k c j ę (czyli ile razy wstawimy podział sekcji. to najczęściej stosujemy ten. tyle 179 . czyli np.

najczęściej stosuje się numerowanie: R o z p o c z n i j n o w ą s e k c j ę . więc w praktyce w każdym rozdziale jest osobna numeracja. cit. cyt. Więc jeżeli zaczynamy na nowo numerować przypisy w rozdziale drugim. Dopiero przy ponownym odwołaniu wolno nam użyć skrótu. Tu należy dodać. to gdy odwołujemy się do publikacji odnotowanej już w rozdziale pierwszym. korzystając z klawisza F6 (opcja ta nie działa w widoku: U k ł a d w y d r u k u ). (dz. Jeżeli przypisy są na kolejnych stronach. to możemy po wstawieniu przypisu wrócić do tekstu.Alicja Kaszyńska razy rozpoczniemy nową numerację przypisów). 180 . Jeśli wybierzemy: R o z p o c z n i j n o w ą s t r o n ę . Jeżeli zgodnie z wcześniejszym zaleceniem piszemy w widoku: W e r s j a r o b o c z a . Uwaga! W pracach praktycznie nie spotyka się numerowania: R o z p o c z n i j n o w ą s t r o n ę . musimy najpierw podać cały jej adres bibliograficzny. Sekcja — poza nielicznymi wyjątkami — obejmuje jeden rozdział. że op. to każda strona będzie numerowana osobno.) i ibidem (tamże) mogą być stosowane tylko w obrębie tej samej numeracji.

że przypisy z dolnych trzeba zmienić na końcowe lub odwrotnie. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Opcje przypisów wystarczy ustawić przy pierwszym z nich w danym dokumencie. jest to możliwe i bardzo łatwe: Podświetlamy jeden z przypisów.III. W menu: O d w o ł a n i a otwieramy okno myląco nazwane: P r z y p i s y d o l n e . Następne automatycznie będą ustawione tak samo. choć dotyczy wszelkich przypisów. jeżeli potem okaże się. Oczywiście. 181 . Raz przyjęty wzór powinien być stosowany w całej pracy. Na zakończenie jeszcze raz warto przypomnieć o żelaznej konsekwencji w zapisywaniu przypisów.

gdy tabela ma być wyjątkowo duża i skomplikowana. czy tabela będzie drukowana w tekście. reszta czcionką normalną. Tabele powinny być jednakowo sformatowane. Uwaga! Kilka zasad edytorskich: Czcionki użyte w tabeli powinny być o kilka punktów mniejsze niż te w tekście głównym.Alicja Kaszyńska 9. Należy unikać wielokolorowości. np. np. czyli od marginesu do marginesu. Z Excela korzystamy wówczas. bez względu na to. Najładniej wyglądają tabele. czy wykorzystana do prezentacji komputerowej. których wielkość jest ujednolicona. można w całej pracy rysować tabele o szerokości tekstu. Word 2007 pozwala na precyzyjną pracę z tabelami. jakie zazwyczaj używane są w pracach dyplomowych i magisterskich. w każdej nagłówki pogrubione na szarym tle. 182 . Tabele Word całkiem nieźle radzi sobie z tabelami.

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Żeby wstawić tabelę. korzystamy z zakładki: W s t a w i a n i e i okienka: T a b e l a . Możemy również skorzystać z polecenia: S z y b k i e t a b e l e i tam wybrać sobie jeden z gotowych schematów tabel. W pracach dyplomowych jest to mało przydatne.III. Po wstawieniu tabeli zyskujemy dostęp do narzędzi tabel. Wstawić tabelę można za pomocą jednego z trzech dostępnych w Wordzie narzędzi. W otwartym oknie mamy też możliwość szybkiego przejścia do Excela. pogrupowanych w dwóch zakładkach: 183 .

184 . jakie daje to narzędzie. W zasadzie do wykonania tabeli na potrzeby pracy dyplomowej niezbędne są tylko niektóre z licznych możliwości.Alicja Kaszyńska Zaczniemy od zakładki: P r o j e k t o w a n i e .

Okno: O b r a m o w a n i e i c i e n i o w a n i e ma trzy zakładki. Można też w tym celu otworzyć okno (strzałka w prawym dolnym roku rysunku powyżej) w okienku: R y s o w a n i e o b r a m o w a ń : O b r a m o w a nie i cieniowanie.III. czyli bezpośrednio poprzez przyciski: O b r a m o w a n i e . C i e n i o w a n i e oraz listy rozwijane umożliwiające ustalenie rodzaju i grubości linii. 185 . Do poszczególnych narzędzi można dojść skrótami. Zaczynamy od zakładki: O b r a m o w a n i e : Zakładka: C i e n i o w a n i e pozwala wypełnić całość tabeli lub poszczególne komórki kolorem. Do formatowania tabeli używamy dwóch. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Obramowanie i cieniowanie Funkcje obramowania i cieniowania łączą się ze sobą.

brzegowych linii tabeli) lub łączenia przylegających do siebie komórek. Oto przykład tabeli przed i po zastosowaniu narzędzia gumki: 186 .Alicja Kaszyńska W oknie: P r o j e k t o w a n i e t a b e l i znajduje się jeszcze bardzo przydatne narzędzie: gumka (ostatnie z prawej). Służy do wymazywania wskazanych linii tabeli (czyli np.

Do tej funkcji jest dostęp także po rozwinięciu czwartej grupy: R o z m i a r k o m ó r k i . że zaznaczyliśmy np. Przydatne zwłaszcza wtedy. kolumna lub tabela obejmują więcej niż obZaznacz szar widoczny na ekranie. Po jej otwarciu możemy bardzo precyzyjnie ustalić parametry i położenie: tabeli. całą komórkę lub wiersz. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Druga zakładka w menu: T a b e l a nosi nazwę: U k ł a d . zarówno całej tabeli. Korzystając z tej opcji. Ostatnią funkcję: W ł a ś c i w o ś c i warto omówić dokładniej. wiersz.III. Pozwala ona na precyzyjne ustawienie wielkości i położenia. Otwierające się tym poleceniem okno ma cztery zakładki: tabela. jak i poszczególnych wierszy. kolumn i komórek. gdy wiersz. Pokazuje kształt tabeli niewidoczny na wydruku Wyświetl linie siatki (ważne w tabelach. wierszy. wiersza. komórka. Grupa: T a b e l a Pozwala na zaznaczenie komórki. kolumna. które nie mają obramowania). 187 . kolumny lub całej tabeli. będziemy pewni. kolumn lub komórek.

bo psuje nam często już sformatowaną tabelę. W niektórych przypadkach. czy ma być otoczona tekstem czy też nie. można jeszcze dokładnie ją wypozycjonować (klawisz: P o z y c j o n o w a n i e ).Alicja Kaszyńska Zakładka: T a b e l a Pozwala przede wszystkim na ustalenie położenia tabeli na stronie i zdecydowanie. Można w nich ustalić marginesy komórek (czyli jak blisko od brzegów zaczynał się będzie i kończył tekst) oraz czy komórka będzie automatycznie się poszerzać. Zakładka: W i e r s z 188 . jeżeli ma być oblana tekstem. Należy zwrócić uwagę na opcje w tym oknie. Zaznaczenie tej funkcji bywa przyczyną kłopotów. gdy będziemy do niej wpisywać dłuższy tekst lub dłuższą liczbę. np.

Zazwyczaj pozwalamy. Jeżeli wpis w wiersz ma tylko kilka linijek. a wpis ma linijek kilkanaście lub kilkadziesiąt w jednym wierszu. Pozwala na wstawienie w odpowiednim miejscu wiersza. d o ś r o d k a k o m ó r k i (z tego korzysta się najczęściej) i d o d o l n e j k r a w ę d z i k o mórki. Zakładka: K o m ó r k a Pozwala na wyrównanie w pionie każdej komórki. Nieładnie to wygląda. Możemy to zrobić osobno dla każdej kolumny (program pozwala na przechodzenie z kolumny do kolumny. Jeżeli jednak tabela jest tekstowa. wtedy zezwolenie na podział wewnątrz wiersza jest konieczne. kolumny lub komórki tabeli. aby były wysokie tak. bez wychodzenia z okna: W ł a ś c i w o ś c i ) lub dla kilku podświetlonych kolumn razem. lepiej nie zezwalać na podział wierszy między strony. jak wskazuje na to ich zawartość. wiersza. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Rzadko stosuje się możliwość ustalania wysokość wierszy. Zakładka: K o l u m n a Tu możemy precyzyjnie ustalić szerokości kolejnych kolumn w tabeli. kolumny lub komórki.III. Ważniejsza jest tu możliwość wstawienia lub usunięcia znacznika przy: Z e z w a l a j n a d z i e l e n i e w i e r s z y m i ę d z y s t r o n y . 189 . Grupa: W i e r s z e i k o l u m n y Usuń Wstaw Pozwala na usunięcie tabeli. Mamy do wyboru trzy pozycje: W y r ó w n a n i e d o g ó r n e j k r a w ę d z i k o m ó r k i .

Alicja Kaszyńska

Grupa: S c a l a n i e
Łączy zaznaczone komórki w jedną. Z opcji tej należy korzystać dopiero gdy już ustalimy szerokości wszystkich kolumn i wierszy, ponieważ potem zmiana tych parametrów będzie wymagała ponownego podzielenia komórek. Dzieli zaznaczoną lub zaznaczone komórki na określoną liczbę nowych. Można tutaj podać, na ile kolumn lub/i wierszy ma być dokonany podział oraz (jeżeli zaznaczyliśmy więcej niż jedną komórkę) czy przed podziałem trzeba zaznaczone komórki połączyć w jedną. Dzieli tabelę na dwie części. Przerywa ciągłość tabeli przed wierszem, w którym ustawiliśmy kursor. Przydatne, jeżeli z jakiegoś powodu chcemy przenieść dalszą część tabeli na nową stronę lub rozdzielić tabelę tekstem ciągłym.

Scal komórki

Podziel komórki

Podziel tabelę

Grupa: R o z m i a r k o m ó r k i
Pozwala ręcznie wpisać parametry komórek, jeśli Okienka do ustalachcemy, aby miały z góry ustaloną wielkość. Pozwala nia wielkości komóteż na zorientowanie się w rozmiarach wyrysowarek nych komórek. Bardzo przydatna funkcja. Często używa się opcji: R o z ł ó ż k o l u m n y r ó w n o m i e r n i e . Dzięki niej podświetlone komórki będą miały identyczną szerokość. Ostrożnie trzeba postępować z opcją: A u t o m a t y c z n i e d o p a s u j d o z a w a r t o ś c i . Jeżeli Autodopasowanie jej użyjemy, to szerokości kolumn będą się zmieniać w zależności od ilości tekstu, który w nie wpiszemy. Nie zawsze jest to pożądane, bo może nam popsuć układ tabeli. Nie radzę więc korzystać z tej opcji przy pisaniu prac.

Rozwinięcie tej grupy spowoduje pojawienie się okna: W ł a ś c i w o ś c i t a b e l i , które zostało omówione przy grupie: T a b e l a .
190

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Grupa: W y r ó w n a n i e
Pozwalają na wybór wyrównania tekstu w zaznaczonych komórkach tabeli. Pozwala na zmianę kierunku tekstu na pionowy. Przydaje się w tabelach o bardzo wąskich kolumKierunek tekstu nach. W takim przypadku tekst poziomy nie mieści się w nagłówkach i trzeba go ustawić pionowo. Można zwiększyć lub zmniejszyć marginesy komórki, Marginesy komórki ale zwykle nie ma takiej potrzeby. Ikony wyrównania

Grupa: D a n e
Nieco mylnie polecenie to znajduje się w poleceniach formatowania tabeli, bo działa także w tekście ciągłym. Pozwala na ustawienie danych w tabeli Sortuj lub w akapitach (np. bibliografia) w kolejności alfabetycznej, numerycznej lub chronologicznej. Jeżeli tabela ma wiersz nagłówkowy, przed sortowaniem należy to zaznaczyć w oknie. Powtarzanie na- Potrzebne w tabelach wielostronicowych, aby na główków wierszy każdej nowej stronie pojawiały się nagłówki. Dzięki temu możemy przekształcić tabelę na tekst Konwertuj lub tekst na tabelę. Rzadko się to robi, ale można. Z tego polecenia zazwyczaj nie korzystają piszący prace dyplomowe. Do używania formuł i przeprowadzania operacji matematycznych i statystycznych bardziej nadaje się Excel. Najczęściej używa się formuły do sumowania kolumn i wierszy. Po wstawieniu kursora w komórkę, w której chcemy otrzymać Formuła wynik podliczenia, i kliknięciu polecenia: F o r m u ł a w menu: Ta b e l a pojawia się ona automatycznie =SUM(ABOVE). Jeśli ma dotyczyć wszystkich liczb z zakresu kolumny lub wiersza, wystarczy OK. Można też skorzystać ze znaczka autosumowania Σ w pasku narzędzi.

191

Alicja Kaszyńska

Pokażemy teraz na przykładzie, jak zrobić w Wordzie tabelę typu często spotykanego w pracach. Oto jedna z takich tabel po sformatowaniu:
Liceum ogólnokształcące Zainteresowania Dziewczęta liczba Czytelnictwo Sport Kolekcjonerstwo (czyli zbieractwo) Film, teatr OGÓŁEM 6 8 5 6 25 % 24 32 20 24 100 Chłopcy liczba 2 16 2 5 25 % 8 64 8 20 100 Ogółem liczba 8 24 7 11 50 % 16 48 14 22 100

Korzystamy z menu: W s t a w i a n i e : T a b e l a . W wywołanym oknie wpisujemy liczbę kolumn (liczymy w wierszu, w którym jest ich najwięcej), w naszym przykładzie — 7. Ponieważ liczba wierszy jest niewielka, możemy też podać ich liczbę (w kolumnie, w której jest ich najwięcej), w naszym przykładzie — 8. Wpisujemy dane, rozmieszczając je mniej więcej i przewidując, które komórki będą potem połączone z innymi. Łączymy komórki dopiero pod koniec formatowania, gdy już ustalimy szerokości kolumn.

192

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Liceum Zaintere- o g ó l n o sowania kształcące dziewczęta liczba % Czytel6 24 nictwo Sport 8 32 Kolekcjonerstwo ( c z y l i5 20 zbieractwo) Film, te6 24 atr OGÓŁEM 25 100

chłopcy liczba 2 16 2 % 8 64 8

ogółem liczba 8 24 7 % 16 48 14

5 25

20 100

11 50

22 100

Podświetlamy tabelę i zmieniamy styl w oknie stylu na styl: T a b e l a (sami go wcześniej utworzyliśmy). Poszerzamy kolumnę pierwszą do szerokości wystarczającej, aby łatwo można było czytać napisy. Podświetlamy kolumny 2–6. W menu: N a r z ę d z i a t a b e l / U k ł a d , odszukujemy: A u t o d o p a s o w a n i e i wybieramy opcję: R o z ł ó ż k o l u m n y r ó w n o m i e r n i e . Jeżeli rozmieszczenie w komórkach pojedynczych jest dobre, możemy już połączyć ze sobą właściwe komórki. W tym celu podświetlamy komórki, które chcemy ze sobą połączyć, a następnie w menu: N a r z ę d z i a t a b e l / U k ł a d odszukujemy: S c a l k o m ó r k i . Postępujemy tak kolejno ze wszystkimi grupami komórek, które mają zostać połączone.

193

Nagłówki tabeli są już na wybranym tle. Tytuł tabeli Każda tabela musi być zatytułowana. Położenie: P o w y ż e j w y b r a n e g o o b i e k t u . aby tę czynność potem sobie ułatwić. od razu wpisujemy tytuł każdej z nich tak. Otwieramy menu: O d w o ł a n i a i szukamy ikony: W s t a w p o d p i s (można też znaleźć to polecenie. Sprawdzamy. Aby zatytułować tabelę: Zaznaczamy tabelę albo wstawiamy kursor w dowolną jej komórkę. Tytuł piszemy nad tabelą. W menu: N a r z ę d z i a t a b e l / P r o j e k t o w a n i e odszukujemy: O b r a m o w a n i e i c i e n i o w a n i e . czy opcje są ustawione poprawnie: Etykieta: T a b e l a .Alicja Kaszyńska Podświetlamy komórki nagłówkowe. Najlepiej skorzystać z odpowiednich ikonek wyrównania poziomego i pionowego komórek w zakładce: N a r z ę d z i a t a b e l / Układ. Ponieważ jednak często na końcu pracy musimy zrobić spis tabel. Włączamy zakładkę cieniowanie. Włączamy B — pogrubienie (Ctrl + B). Klikamy O K . 194 . klikając w zaznaczoną tabelę prawym przyciskiem myszy). Teraz trzeba ustawić właściwe wyrównanie. zaznaczamy wybrany kolor.

ale jeśli z jakiegoś powodu chcemy zmienić format. Numeracji tabel będzie pilnował program. program sam poprawi numerację. OK. a po niej tekst podpisu.III. to możemy to zrobić po kliknięciu na klawisz: N u m e r o w a n i e . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Numerowanie będzie ustawione na 1. Taki sposób tytułowania tabel ma jeszcze jedną zaletę poza możliwością automatycznego zrobienia spisu tabel na końcu pracy. Jeżeli dostawimy nową tabelę między dwie inne lub z którejś zrezygnujemy. 3. Unikniemy żmudnego zmieniania kolejnych numerów. W pierwszej linijce okna: P o d p i s już wpisany jest początek podpisu tabeli: T a b e l a 1 — dostawiamy kropkę. 2. Nad tabelą pojawił nam się jej tytuł. I gotowe. 195 .

Niekiedy jednak autorzy prac dyplomowych i magisterskich wydają się nie dość usatysfakcjonowani samym pojawieniem się wykresu. rysunków i schematów. a rysunek. wykres. aby każdy wykres był innego typu i zróżnicowany kolorystycznie. 196 .Alicja Kaszyńska Uwaga! Każda tabela ma tytuł (umieszczamy go nad obiektem). Wykresy Wykresy są innym sposobem przedstawienia danych zawartych w tabelach. a jednocześnie zaświadczy o większych umiejętnościach piszącego. Czasem zaś te same dane przedstawia się w postaci tabeli. To nie wygląda dobrze. gdy odnosimy wrażenie. a to można osiągnąć przez ujednolicenie pojawiających się w pracy tabel. praca przy pobieżnym przeglądaniu będzie wyglądać na pełniejszą. W pracach stosowane są różne techniki. Jeśli dodamy do każdej tabeli wykres. Niekiedy pewne dane przedstawiane są w postaci tabel. rysunków i jednakowego formatowania podobnych obiektów. schemat ma podpis (umieszczamy go pod obiektem)! 10. a pod spodem w postaci wykresu. Praca powinna wyglądać statecznie. jednakowych wielkości czcionek. inne w postaci wykresów. Ujednolicenie to polega na stosowaniu. Ten drugi sposób jest polecany wtedy. sprawiać wrażenie uporządkowanej. więc jeszcze się starają. tam gdzie jest to możliwe. że nasza praca wygląda nieco zbyt skromnie.

w którym ma się pojawić wykres. jeśli dane nie sumują się do 100%. ale mniej będziemy mieć pracy. W niektórych przypadkach otwiera się przykładowy wykres z przykładowym arkuszem danych lub tylko arkusz danych. jeśli od razu zdecydujemy. Moim zdaniem na wydruku wyglądają dużo lepiej niż wykresy płaskie. jakiego typu wykresów będziemy się trzymać. Na ogół wybranie przycisku: W y k r e s powoduje. Nie wybieramy wykresu kołowego. że otwiera nam się okno wyboru typu wykresu: Warto zauważyć. Wybór nie jest ostateczny. zwłaszcza je- 197 . z menu: W s t a w i a n i e wybieramy: W y k r e s . Pamiętajmy o jednym. Starajmy się stosować ten sam typ wykresu w całej pracy. do którego trzeba wejść. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W miejscu.III. że niektóre wykresy są przestrzenne i dobrze się na nie zdecydować.

Po zatwierdzeniu wyboru typu wykresu program automatycznie przechodzi do arkusza danych (w Excelu) z przykładowo wpisanymi danymi: Najpierw zajmiemy się arkuszem danych. Wybieramy prezentację danych w procentach. których nie będziemy umieszczać na wykresie. jak wygląda arkusz danych po wpisaniu danych z przykładowej tabeli z wcześniejszego rozdziału. Na wykresie chcemy pokazać zainteresowania dziewcząt i chłopców z Liceum Ogólnokształcącego.Alicja Kaszyńska śli tabele są schematyczne. Kasujemy wszystkie wpisane tam przez program dane (to tylko przykład) i wpisujemy swoje lub kopiujemy tabelę. którą już mamy w Wordzie. Poniżej prosty przykład. a dane zawarte w każdej z nich podobnie uporządkowane. 198 . Następnie usuwamy wszystkie nagłówki i dane.

III. Do arkusza danych w razie potrzeby będziemy mogli wrócić. Teraz możemy przystąpić do pracy nad odpowiednim wyglądem wykresu. Układ i Formatowanie: 199 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W oknie Worda pojawi się okno z wykresem. Otwiera się wtedy zakładka: N a r z ę d z i a w y k r e s ó w (z prawej strony wstążki). gdy wykres jest uaktywniony. w której są trzy kolejne zakładki: P r o j e k t o wanie. Zmiany w wykresie możemy wprowadzać tylko wtedy. Dokonujemy tego podwójnym kliknięciem.

Sekcja: Projektowanie 200 . kliknąwszy w dowolne miejsce poza wykresem. Do menu wykresu wracamy. Omówimy teraz możliwości formatowania wykresu za pomocą poszczególnych grup poleceń w menu: N a r z ę d z i a wykresów. ponownie klikając w pole wykresu.Alicja Kaszyńska Do poprzedniego menu można wrócić.

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Grupa: T y p Jeśli wybrany typ wykresu jednak nam nie odpowiaZmień typ wykresu da. Tylko zaznaczenie jednej z nich pozwala na jej sformatowanie. osi. zaznaczenie osi pionowej 201 . Grupa: U k ł a d y w y k r e s u Rozwijane menu pokazuje różne możliwości aranżowania wybranego typu wykresu. Wykres musi mieć podpis. Zapisz jako szablon Polecenie raczej nieużywane przez piszących prace. możemy wymienić go na inny (np. legendy itp. a nie tytuł (tytuł ma tabela). etykiet. np. Możemy też dodać nowe dane (równie dobrze możemy dodać je bezpośrednio do tabeli). słupkowy na kołowy lub punktowy). Sekcja: Układ Grupa: B i e ż ą c e z a z n a c z e n i e Wykres składa się z wielu elementów. znajdującelumnę go się w oknie. Edytuj dane Pozwala na wejście do arkusza danych.III. Grupa: D a n e Uaktywnia się po kliknięciu po raz pierwszy przyciPrzełącz wiersz/ko. Grupa: S t y l e w y k r e s u Podobnie jak poprzednia umożliwia wybranie jednej spośród demonstrowanych aranżacji wykresu. np. które otwieramy ikoną: Z a z n a c z dane. Nie warto jednak korzystać z pojawiającej się w niektórych aranżacjach możliwości nadania tytułu wykresowi. tak jak inne ryciny lub fotografie.sku: P r z e ł ą c z w i e r s z / k o l u m n ę . W nowo otwartym oknie możemy dokonać zamiany kolumn na wiersze i odwrotnie (P r z e ł ą c z w i e r s z / Zaznacz dane k o l u m n ę ). podłogi. ściany.

Alicja Kaszyńska umożliwia zmiany wyglądu tej osi. Grupa: W s t a w i a n i e W razie potrzeby można dodać do wykresu wybrany obraz. Zaznaczyć jakiś element wykresu można też poprzez podwójne kliknięcie w ten element i wejście z powrotem w sekcję: U k ł a d . aby dopa. Pozwala na umieszczenie przy wykresie tabeli z danymi przedstawionymi na wykresie. polesować do stylu cenie to pozwala wrócić do pozycji wyjściowej. Możliwości jest bardzo wiele. Pozwala dodać tytuły osi poziomej i pionowej oraz zdecydować.Jeśli nie jesteśmy zadowoleni z formatowania. Po kliknięciu otwiera się okno. które umożliwia barFormatuj zaznaczedzo precyzyjne formatowanie wskazanego elementu nie wykresu. Formatowanie legendy. 202 . przypomnę na końcu podrozdziału o wykresach. O tym. jak te tytuły będą umieszczone. kształt lub pole tekstowe pozwalające na dopisanie dodatkowego tekstu. Pozwala na umieszczenie na wykresie etykiet danych. jak wstawić podpis. Grupa: E t y k i e t y Tytuł wykresu Tytuły osi Legenda Etykiety danych Tabela danych Proponuję z tego nie korzystać. Resetuj. Wykres w pracy dyplomowej powinien mieć podpis jak każdy inny rysunek. czyli dokładnych wartości wskazywanych przez poszczególne elementy wykresu.

bo pozwala na łatwiejsze porównanie odległych od siebie rekordów. np. Sekcja: Formatowanie Przynosi kolejne możliwości formatowania poszczególnych elementów wykresu. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Grupa: O s i e Można tutaj zdecydować. Osie Linie siatki Grupa: T ł o Pozwala na ustalenie wyglądu ścian i podłoża wykresu oraz kąta. ponieważ na wykresie użyłam danych procentowych i chciałam. żeby były porównywalne do 100%). czyli B i e ż ą c e z a z n a c z e n i e i pozwala na zaznaczenie poszczególnych elementów wykresu: 203 . dlatego pierwsza grupa jest taka sama jak w sekcji: U k ł a d . jak ma wyglądać oś pionowa i pozioma wykresu. Rzadko wykorzystuje się ją w pracach dyplomowych. pod jakim będą widoczne poszczególne elementy wykresu 3D. Można dodać do wykresu linie siatki w wybranej gęstości. jaki ma być zakres i gęstość zaznaczenia wartości (na przykładowym wykresie zmieniłam wartość maksymalną na 100.III. Grupa: A n a l i z a Dostępna jest w niektórych typach wykresów. Ma to znaczenie w przypadku wykresów z wieloma danymi.

Jak widać. przycisk: P o ł o ż e n i e ). Podświetlamy wykres i z menu: O d w o ł a n i a wybieramy: W s t a w p o d p i s . Jeśli oprócz wykresów w pracy znajdą się rysun- 204 . Jeśli więc tak miałby się zaczynać podpis każdego wykresu. Klikamy w przycisk: N o w a e t y k i e t a i wpisujemy: W y k r e s albo R y c i n a — w zależności od potrzeb. W pracach dyplomowych wykres powinien znajdować się między akapitami tekstu. trzeba zdefiniować nową etykietę.Alicja Kaszyńska Najważniejsza tutaj jest możliwość wybrania układu wykresu w tekście (grupa: R o z m i e s z c z e n i e . następnie wybieramy tę etykietę i tworzymy podpis. Podpis pod wykresem Podpis pod wykresem wstawiamy podobnie jak tytuł tabeli. wśród etykiet nie ma etykiety: W y k r e s . Tak jak w przypadku tabeli program sam będzie pilnował numerowania wykresów i ułatwi zrobienie ich spisu.

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

ki i schematy, najlepiej wpisać etykietę: R y c i n a (można w skrócie: R y c . ) , która obejmie wszystkie ilustracje.

Po zmianach wykres z podpisem może wyglądać tak:

205

Alicja Kaszyńska

11. Wzory matematyczne
Nie jest trudno wpisywać w programie Word wzory matematyczne, chociaż jest to żmudne. Niestety, na razie nie wystarczy zapisać równanie, aby program nam je wyliczył i do tego jeszcze utrwalił kolejne kroki, wskazujące na sposób dojścia do rozwiązania, jednak nawet bardzo skomplikowane wzory można zapisać perfekcyjnie. Oto przykład:

Aby zapisać jakikolwiek wzór matematyczny, korzystamy z wbudowanego do Worda programu do edycji równań. Edytor otwieramy, wybierając z menu: W s t a w i a n i e w grupie: S y m b o l e (ostatnia w rzędzie) polecenie: R ó w nanie:

206

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Po kliknięciu we wskazany klawisz pojawi się pasek: N a r z ę d z i a r ó w n a ń . Korzystamy z niego w ten sposób, że wartości liczbowe i literowe wybieramy z klawiatury (również znaki +, -, =), natomiast symbole matematyczne z rozwijających się list znaków, sensownie pogrupowanych:

Narzędzia ułożone są w trzy grupy. Grupa: N a r z ę d z i a Rozwinięcie tej listy pozwala precyzyjnie ustalić sposób edycji równań i rozmieszczenie ich na stronie. Są tu też dwa polecenia:
Równanie Normalny tekst Pozwala na skorzystanie z jednego z wbudowanych typów równań. Jeśli trzeba do równania dopisać jakiś tekst komentarza, przed rozpoczęciem pisania trzeba włączyć ten klawisz. Żeby dalej wstawiać znaki matematyczne, klawisz trzeba wyłączyć.

Grupa: S y m b o l e Z rozwijanej listy wybieramy potrzebne znaki matematyczne. Grupa: S t r u k t u r y

207

Alicja Kaszyńska

Pozwala na wybranie odpowiedniej struktury matematycznej (np. ułamka, pierwiastka) i wypełnienie pustych kratek cyframi lub literami. Radzę każde równanie, nawet gdyby zapisywane było jedno pod drugim, tworzyć jako osobny obiekt programu Microsoft Equation, czyli przed wpisywaniem następnego równania wstawić nowy obiekt z zakładki: W s t a w i a n i e , wciskając klawisz: R ó w n a n i e .
Uwaga! Tworząc jakiekolwiek wzory, często używamy nawiasów. Należy je wstawiać nie z klawiatury, a z listy struktur (N a w i a s y ). Dzięki temu będą proporcjonalne i dostosowane do treści zamkniętej w nawiasie. Przykłady obrazujące różnice — poniżej.

Równanie z nawiasem wstawionym z klawiatury

208

Mogą służyć wizualizacji przedstawionych treści. Nadają się do przedstawiania struktur organizacyjnych. kolejności wykonywanych prac. Oto przykład prostego schematu przedstawiającego strukturę hierarchiczną: 209 . że praca wydaje się ciekawsza i bardziej profesjonalna. 12. w innych stanowią przyjemny dodatek. Schematy powodują. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Równanie z nawiasem wstawionym z programu: Edytor równań zamykamy przez kliknięcie w dowolne miejsce strony poza równaniem.III. Schematy i rysunki Schematy w wielu pracach są niezbędne. toku myślenia.

by zastosowane pola tekstowe miały powtarzalną wielkość. jeszcze niżej — zachowaliśmy ich szerokość. W naszym przykładzie zastosowaliśmy trzy wielkości: jedną rozszerzoną na najwyższą w hierarchii wartość. pod jakim prowadzimy strzałki. korzystamy z odpowiednich narzędzi. Należy też zadbać np. czyli określamy kolor komórek. Program ten po uaktywnieniu (zakładka: W s t a w i a n i e . Najlepiej narysować jedną strzałkę. rysujemy z wciśniętym klawiszem Shift). kolor czcionki. wielkość i kształt liter oraz zastosowanie cienia lub perspektywy. kopiując to pierwsze i wpisując w miejsce starego tekstu — nowy. Tło wykonujemy za pomocą narzędzia prostokąt odpowiednio wypełnionego kolorem (jeżeli tłem ma być kwadrat. Nieco niżej — ponieważ tam trzeba było zmieścić więcej tekstu — ramki są większe. Wpisy na schemacie przygotowujemy. grupa: I l u s t r a c j e . Żeby się nie napracować.Alicja Kaszyńska Ten schemat w całości został wykonany za pomocą prostego programu rysunkowego Worda. Dzięki tym zabiegom całość wygląda harmonijnie. formatujemy je do końca. korzystając z ikonki: P o l e t e k s t o w e . Następne pola tekstowe przygotowujemy. polecenie: K s z t a ł t y ) pozwala na wykonanie niemal każdego schematu tego typu. trzymając lewy klawisz myszy). a kolejną skopiować. Należy zadbać. Układając schemat. ale proporcjonalnie do ilości tekstu zmniejszyliśmy wysokość. a w razie potrzeby odwrócić (uaktywniamy obiekt i ciągniemy w odpowiednią stronę. radzę postępować w ten sposób: Najpierw przygotowujemy jedno pole tekstowe. o kąt. W wersji Word 2007 są one niestety mniej czytelnie uło210 .

III. aktywne dla obiektów rysowanych ręcznie o nieregularnym kształcie. W osobnym pasku znajdziemy narzędzia rysunku. a w osobnym pola tekstowego. Warto tu zwrócić uwagę na polecenie: E d y t u j k s z t a ł t . 211 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? żone niż w poprzednich wersjach programu. że grupy poleceń powtarzają się w obu paskach. żeby modyfikować dany kształt. Narzędzia do rysowania Narzędzia pól tekstowych Widać. z wyjątkiem pierwszej grupy poleceń. Dzięki temu poleceniu możemy dowolnie dodawać punkty. choć wiele z nich się powtarza i równie dobrze mogłyby być na jednym. Możemy też decydować o tym. W narzędziach do rysowania jest to: W s t a w i a n i e k s z t a ł t ó w (z możliwością wstawienia także pola tekstowego). czy linie będą proste czy łukowate i jak będą przebiegać.

in.Alicja Kaszyńska Na pasku: N a r z ę d z i a p ó l t e k s t o w y c h pierwsza grupa to: T e k s t . 212 . kontury. Kolejne grupy w obu paskach są jednakowe. na wyrysowanie nowego pola tekstowego i ustalenie kierunku tekstu (niekiedy przydaje się tekst w pionie). a nawet zmienić uprzednio zdefiniowany kształt. Grupa: S t y l e p o l a t e k s t o w e g o Dzięki poleceniom z tej grupy można zmodyfikować wygląd pola tekstowego lub wybranego kształtu: wybrać kolor. Dwie następne grupy — E f e k t y c i e n i a oraz E f e k t y 3 W — pozwalają na przydanie elementom schematu lub rysunku przestrzenności. Polecenia w niej pozwalają m.

Pozwala na grupowanie kilku obiektów w jeden. Pozwala zdecydować. jak będzie umieszczony tekst na stronie. w tym miejscu pojawi się ikona: R o z g r u p u j . ale też rysunek.III. albo stanowić dla rysunku tło. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Grupa: R o z m i e s z c z e n i e W pracach dyplomowych wybieramy: R ó w n o z tekstem. znajdować się nad lub pod nim. Z tej opcji proponuję korzystać w kolejnych etapach pracy nad schematem. Tu możliZawijanie tekstu wości są duże. jeśli praca tego wymaga. Korzystając z polecenia: P r z e s u ń p o d s p ó d . Tekst może w różny sposób otaczać rysunek. Obiekty. W naszym schemacie pod wszystkimi innymi obiekPrzesuń na wierzch tami znajduje się prostokąt stanowiący tło. przykryłby cały schemat. możemy je równo rozmieścić na schePrzesuń na wierzch) macie — w pionie i w poziomie. zaznaczamy z wciśniętym shiftem. aby można je było razem formatować i przesuwać. 213 . Położenie Za pomocą powyższych poleceń można nie tylko wykonać schemat. na której znajduje się schemat. czyli dokonać przekształcenia sypuj/Rozgrupuj) metrycznego względem osi pionowej lub poziomej. Zaznaczony obiekt można obrócić o określony stoObrót (poniżej Grupień lub przerzucić. następnie Rozgrupuj dodajemy strzałki (też zgrupowane) i nową całość znowu grupujemy. Możemy zdecydować. W przypadku jeśli zaznaczamy obiekt już zgrupowany. możemy umieścić go w tle. GdybyPrzesuń pod spód śmy go rysowali na końcu. które chcemy zgrupować. a który na dalszym planie. Opracujemy kolejny stopień hierarchii — grupujemy itd. Jeżeli z wciśniętym shiftem zaznaczymy dwa lub więWyrównaj (ikona obok: cej obiektów. który z narysowanych obiektów ma być na pierwszym. Na Grupuj (ikona obok: przykład w naszym przykładzie układamy elementy Przesuń na spód)/ pierwszego stopnia hierarchii i grupujemy.

ale to już zależy od potrzeb i talentu rysownika. 2. 5. 1. Otwieramy menu: U k ł a d s t r o n y . 3. Przechodzimy (Ctrl + End) na koniec pliku. Powtarzamy kroki od 2–5. 6. Po ustaleniu treści wszystkich rozdziałów trzeba te pliki połączyć w jeden.Alicja Kaszyńska Przykładowy rysunek jest prosty. aż wyczerpiemy liczbę plików. Wstawiamy plik z kolejnym rozdziałem. Można to zrobić na dwa sposoby. 4. Wybieramy w: P o d z i a ł y s e k c j i : N a s t ę p n a s t r o na. Otwieramy plik: W s t ę p . 13. 214 . najlepiej każdy rozdział pracy wpisywać w osobnym pliku. dalej: Z n a k i p o działu. Scalanie pracy Jak pisałam na początku.

Otwieramy nowy dokument (szablon: P r a c a d y p l o m o w a ). 215 . Istnieje bardziej profesjonalny sposób składania pracy w całość. Zapisujemy od razu. Przechodzimy do zakładki: W i d o k i na pasku wybieramy: K o n s p e k t . Zapisujemy powstały plik pod inną nazwą. C a ł a praca. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 7.III. np. np. Menu zakładki: T w o r z e n i e k o n s p e k t u rozszerzy się o nowe opcje. pod nazwą: Ca ł a p r a c a .

że będziemy widzieć tylko nagłówki rozdziałów głównych. — tylko tytuły rozdziałów głównych 216 .Alicja Kaszyńska Powtarzając czynności od 2. Wybieramy więc w menu: P o k a ż poziom: P o z i o m 1 . do 4. tzn. to widok w konspekcie będzie ujmował: Poziom 1. W widoku tym widzimy strukturę pliku w wersji rozwiniętej. Jeśli zgodnie z poprzednimi ustaleniami do zapisywania tytułów rozdziałów i podrozdziałów używaliśmy odpowiednio stylów: N a g ł ó w e k 1 . tytuł + poszczególne akapity. Aby połączyć kolejne pliki. N a g ł ó w e k 2 . N a g ł ó w e k 3 … . wstawiamy do nowego pliku wszystkie rozdziały pracy. wystarczy..

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Poziom 2. Każdy rozdział można rozwinąć. można ustawić widok konspektu na: P o z i o m 3 (a przy jeszcze bardziej rozwiniętej hierarchii na kolejne).III. klikając na znaczek 217 . żeby zobaczyć wszystkie tytuły rozdziałów i podrozdziałów. — tytuły rozdziałów głównych i ich podrozdziałów Jeśli pokazane podrozdziały mają jeszcze swoje podrozdziały.

14. Następnie układamy bibliografię (o tym w rozdziale. Gdy ponownie otworzymy plik. z pierwotnym tekstem. To samo osiągniemy po wybraniu w: P o k a ż p o z i o m — Wszystkie poziomy. może ukazać nam się zamiast całego dokumentu strona złożona z linków do kolejnych dokumentów podrzędnych. Żeby to było możliwe. bo dzięki temu zostaną nam tzw.Alicja Kaszyńska +. Pierwszą jest wykorzystanie spisu źródeł. W rozwiniętym tekście kolejne akapity są zaznaczone ciemnymi kropkami. Otworzą się po kliknięciu lub wybraniu w menu: K o n s p e k t p o l e c e ń — P o k a ż d o k u m e n t oraz R o z w i ń d o k u m e n t y p o d r z ę d n e . 218 . Jeśli teraz dokonamy zmiany w pliku: C a ł a p r a c a . Bibliografię można zrobić dwoma prostymi metodami. to automatycznie zmiana nastąpi w pliku podrzędnym. Bibliografia Dla potrzeb pracy dyplomowej lub magisterskiej nie korzystamy raczej z możliwości automatycznego wstawiania bibliografii. należałoby najpierw każdą wykorzystaną pozycję źródeł wpisać w grupę: C y t a t y i b i b l i o g r a f i a znajdującą się w menu: O d w o ł a n i a . jeśli robiliśmy go na bieżąco lub wpisanie po prostu kolejnych pozycji bibliograficznych. jak pisać). do którego zawsze będziemy mogli wrócić. Lepiej więc dokonywać scalania dokumentów na kopiach. Każdą wpisujemy w osobnym akapicie. pliki-matki.

15. 3…) w tytułach rozdziałów i podrozdziałów  z automatycznego podpisywania tabel i rysunków poprzez korzystanie z menu: O d w o ł a n i a i dalej: Wstaw podpis. Wchodzimy na odpowiednią stronę pracy (najczęściej po zakończeniu. a przed bibliografią. Spisy tabel i ilustracji oraz spis treści Bez względu na to. 15. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Druga metoda (stosujemy ją. gdy opisy bibliograficzne są skomplikowane. żeby się udało. zrobienie spisu tabel lub ilustracji będzie łatwe. gdzie chcemy za219 . W końcu grupujemy zgodnie z zaleceniami z rozdziału o pisaniu pracy.III. ilustracji itp.? Jeśli podpisywaliśmy tabele i ilustracje zgodnie z poprzednimi zaleceniami (przez menu: O d w o ł a n i a i polecenie: W s t a w p o d p i s ) . w jaki sposób złożymy dokument w całość. wyrzucamy powtarzające się i niepełne. 2. Jak zrobić spisy tabel. tabel i rysunków robimy w podobny sposób. Podświetlamy wszystkie.1. układamy według alfabetu. Następnie przestawiamy nazwisko autora przed inicjały imienia. Z pozostałych usuwamy numery stron wraz ze skrótem „s”. Warunkiem tego. tam. jest korzystanie wcześniej:  ze stylu: N a g ł ó w e k (1. a mamy je już w przypisach) polega na skopiowaniu przypisów do rozdziału Bibliografia. Na końcu zaznaczamy wszystkie pozycje bibliografii i zmieniamy styl na: B i b l i o g r a f i a . spisy treści.

Już po zrobieniu spisu treści trzeba wrócić raz jeszcze do tych spisów i sprawdzić. wchodzimy jeszcze raz w zakładkę odwołania: 220 . Spis rysunków (koniecznie w stylu: N a g ł ó w e k 1 . Piszemy tytuł tego „rozdziału”.Alicja Kaszyńska mieścić spis <po znaku końca sekcji>). Jeśli nie (albo na wszelki wypadek). I to wszystko. Otwiera się nowe okno: Klikamy O K . np. żeby spis był uwzględniony w spisie treści). jeśli dodamy jeszcze jakiś rysunek). Teraz ten spis można formatować podobnie jak każdy inny tekst (można też korzystać z wyżej pokazanego okna — przycisk: M o d y f i k u j ). W menu: O d w o ł a n i a w grupie: P o d p i s y wybieramy przycisk: W s t a w s p i s i l u s t r a c j i . czy zgadza się numeracja stron (podobnie postępujemy.

Jak zrobić spis treści? Wchodzimy na pierwszą stronę całości pracy.2. 221 . Niekiedy tylko trzeba będzie jeszcze raz trochę przeformatować spis. 15. Ustawiamy kursor na początek. ale to zajmuje naprawdę niewiele czasu. Wpisujemy tytuł: Spis treści (nie formatujemy za pomocą stylu N a g ł ó w e k .III. Otwieramy zakładkę: O d w o ł a n i a . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Klikamy O K . bo wtedy napis „Spis treści” pojawi nam się zupełnie niepotrzebnie jako element spisu).

Alicja Kaszyńska W nowo otwartym oknie wybieramy wygląd spisu treści. 222 . Najchętniej korzystam z formatu: F o r m a l n y .

Klikamy w zakładce: W s t a w w przycisk: N u m e r s t r o n y . Teraz pod przyciskiem: N u m e r s t r o n y wybieramy polecenie: F o r m a t u j n u m e ry stron. Pierwsza strona to strona tytułowa.III. którą zrobiliśmy w osobnym pliku i nie ma sensu jej tu wkładać. Z pokazanych możliwości wybieramy rodzaj numeracji. ale jeszcze niegotowy. wybrać 223 . Jeśli okaże się. Teraz należy poprawić numerację stron. Więc pierwsza strona spisu treści to będzie druga strona pracy. aby wstęp zaczynał się od nowej strony. to należy wejść kolejno do każdego rozdziału (strona dowolna). Klikamy O K . a następne są źle ponumerowane. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Klikamy OK. Po spisie treści trzeba wstawić znak końca sekcji na następnej stronie. Spis treści jest zrobiony. że numeracja zmieniła się tylko w tym rozdziale.

Niekiedy trzeba zmienić wielkość czcionki. tak żeby napis: 224 . Klikamy O K . Przechodzimy na stronę spisu treści. jeśli nam się nie bardzo podoba. zaznaczyć opcję: K o n t y n u u j z p o przedniej sekcji. to zostawiam tak jak jest). teraz zgodnie z tym zaktualizujemy spis treści. Teraz możemy poprawić trochę wygląd spisu treści.Alicja Kaszyńska ponownie: F o r m a t u j n u m e r y s t r o n . Numeracja stron się zmieniła. Zwykle przenoszę nazwy rozdziałów. żeby zmieścić spis treści na jednej stronie (chyba że zajmuje ponad 1 i 1/3 strony. tyle że zamiast: R o z p o c z n i j o d .

np. umieszczam tzw. żeby strony do spisów tabel. w.III. tyle że teraz wybieramy aktualizację całego spisu. w wyniku tego procesu znowu będziemy musieli poprawić trochę formatowanie spisu. a. Niestety. Rozdział I Pamiętajmy. spację twardą — kombinacja klawiszy: Ctrl + Shift + Spacja). w przykładowym spisie zamiast spacji miękkiej (zwykłej) w wyrażeniu: i p r a w n y m . . trzeba po dodaniu tych elementów wrócić do spisu treści i jeszcze raz go zaktualizować za pomocą klawisza F9. podobnie jak stronę tytułową aneksu (z napisem aneks w stylu N a g ł ó w e k 1 ). Jeżeli tego nie zrobiliśmy. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? (i każdy następny) był w pierwszej linii. a tytuł rozdziału zaczynał się od kolejnej (stawiamy kursor przed pierwszą literą tytułu rozdziału i przenosimy tytuł w dół za pomocą miękkiego entera — kombinacja klawiszy Shift + Enter) oraz przenoszę wyrazy złożone z pojedynczych liter. i. ilustracji i rysunków dodać do pracy przed zrobieniem spisów treści. do nowej linii (np.

techniki. 227 . 3. A są to kryteria podobne do tych. które dotyczą prac naukowych. wstępem a zakończeniem. Ocena pracy Zwykle studenci nie bardzo wiedzą. Logiczna struktura wywodu. Ocena pracy i jej obrona 1. zakończenie. Ocenia się też powiązanie rozdziałów między sobą i zachowanie proporcji między nimi. hipotezy. Elementy brane pod uwagę przy ocenie pracy to: 1. Merytoryczna wartość pracy. uogólnienie wyników i wyciągnięcie poprawnych wniosków. że oprócz promotora pracę przeczyta jeden lub dwóch recenzentów i potem trzeba ją będzie obronić. wskaźniki. sposób wyrażenia wyników badań (tabele.IV. zmienne. w jaki sposób będzie oceniana przedstawiona przez nich praca. wykresy. teren badań). a przy pracach badawczych koniecznie rozdział dotyczący metodologii oraz analizy wyników badań. czyli jak w wypracowaniu: wstęp. narzędzia badawcze. schematy) oraz odpowiednia ich interpretacja słowna. w przypadku prac badawczych ujęcie i poprawne opisanie niezbędnych składników procesu badawczego (problemy. Zgodność treści pracy z tematem. 2. a przede wszystkim poprawność wyboru zagadnień wewnętrznych. rozwinięcie. Wiedzą tylko.

estetycznie wykonanymi i rozmieszczonymi tabelami.Alicja Kaszyńska 4. z czytelnymi. Forma pracy — powinna być napisana zgodnie z wymogami dotyczącymi prac naukowych. 7. zarówno pod względem wyglądu. pod warunkiem że… się ją rzeczywiście zna. pozytywnie. żeby praca była rzeczywiście oryginalna. aby w bibliografii ująć cały przekrój literatury przedmiotu. na obronie recenzent może nas poprosić o kilka słów na ich temat. Uwaga na dzieła. Przydatność pracy — do tego kryterium nie przywiązuje się zbyt wielkiej wagi w dzisiejszych czasach. komu praca się przyda i dlaczego. 5. jeśli jest tu ujęta również literatura najnowsza. ale nie niezbędne. gdy można wykazać. których nie mieliśmy w ręku — jeśli będą rzadko spotykane. jak i języka. To jest ważny pierwszy punkt obrony. Dobrze. potem czyta. Najpierw pracę się widzi. Nie należy lekceważyć tego elementu. Źródła — należy starać się. ale jest raczej ich kontynuacją niż zupełnie nowym spojrzeniem. rysunkami. Można skorzystać z tej w języku obcym. wykresami. bezwzględnie poprawna ortograficznie i gramatycznie. a więc i recenzenta. To będzie duży plus. choć oczywiście dobrze jest. Nowatorstwo pracy jest mile widziane. ponieważ 228 . Starannie wykonana praca nastraja czytelnika. 6. Te wszystkie elementy w różnych konfiguracjach znajdują się w wewnętrznych wytycznych danej uczelni i pozwalają na dokonanie ogólnej oceny pracy i wyrażenie jej w postaci stopnia. Na ogół po prostu wnosi do dotychczasowych badań jakąś wartość. Trzeba mieć bardzo dużą wiedzę na dany temat.

IV. Jeśli nie. czyli zdobyciu wszystkich wymaganych programem studiów zaliczeń i zdaniu egzaminów oraz uzyskaniu pozytywnej oceny przedstawianej pracy. że do obrony pracy przystępuje student po uzyskaniu absolutorium. jakich dotyczyć będą pytania. co można wyczytać w jego pracy  znać literaturę. dlaczego tak się stało  swobodnie rozmawiać o szerokim tle dziedziny. Obrona pracy Formalnie wiadomo. to powinien przede wszystkim:  doskonale orientować się we wszystkim. O ile bowiem poszczególne egzaminy kończące kolejne zajęcia mają na celu sprawdzenie wiedzy. Zazwyczaj jednak nie jest to wymagane. Ogólnie mówi się. Na większości kierunków — i słusznie — student przed obroną pracy dostaje listę zagadnień. których użył w pracy  potrafić wskazać elementy badań lub wnioski. nie została obroniona. że na obronę pracy student powinien być przygotowany z całości materiału obowiązującego na studiach. które były inne od przewidywanych i przygotować próbę wytłumaczenia. znajomość zagadnień podejmowanych w pracy i ich szerszego kontekstu. w jakiej praca się sytuuje 229 . przynajmniej te jej rozdziały. Ocena pracy i jej obrona niezwykle rzadko się zdarza. 2. której wartość oceniono na ocenę dobrą i wyższą. aby praca. umiejętność rozmowy na temat. którą wykazał w bibliografii. o tyle egzamin magisterski ma wykazać dojrzałość dyplomanta i magistranta.

że nasza praca to nie plagiat i nawet po latach nie będzie trzeba się jej wstydzić. Można tylko jeszcze raz przypomnieć. że dobrą i bezstresową obronę pracy ułatwi niewątpliwie samodzielne jej napisanie. będziemy ekspertami we własnej sprawie. przy czym zakłada się. I to już byłoby wszystko. . co mówią i mają prawo do swojego zdania. Wtedy naprawdę dobrze zna się poruszane zagadnienia mimochodem gdzieś nam do głowy wejdzie ogólna wiedza z tej dziedziny nauki. to wymiana poglądów między dwiema stronami. zwłaszcza jeżeli choć w jednym punkcie będzie on się stykał z pracą  warto nastawić się pozytywnie.Alicja Kaszyńska  dobrze jest też znać konika członków komisji. są tacy. którzy niechybnie do niego nawiążą. no i będziemy wiedzieć na sto procent i na pewno. Obrona to nie sprawdzian. że obie strony wiedzą.

231 . tabel itp. Wstawić kursor w miejsce. Daje wejście do poleceń: Znajdź i Zamień. Podświetlić fragment lub obiekt do przeniesienia.V. W widoku: W e r s j a r o b o c z a pozwala na powrót z pola przypisów do tekstu głównego (dokładnie w to miejsce. Wcisnąć F5. Umożliwia przejście na dowolną stronę lub do dowolnego obiektu. gdzie obiekt ma być przeniesiony. F5 F6 F9 Shift + F3 Skróty klawiaturowe: Ctrl + E Wyśrodkowanie tekstu (i powrót do poprzedniego stanu). gdzie przypis został wstawiony). następnie wcisnąć F9 i wybrać opcję aktualizacji. Wybrać odpowiedni obiekt z: P r z e j d ź d o . Zmienia wielkość liter w podświetlonym tekście z wielkich na małe (lub tylko pierwsza wielka). Wpisać numer strony lub (z plusem i minusem).). Skróty klawiaturowe przydatne podczas pisania pracy Klawisze funkcyjne: Klawisz F2 Działanie i sposób Przenosi fragment tekstu lub obiekt w dowolne miejsce. o ile chcemy się przenieść do przodu (+) lub do tyłu (-). z małych na wielkie. Wcisnąć enter. Należy podświetlić spis. Pozwala na aktualizację spisów (treści. Wciskanie tej kombinacji klawiszy powoduje kolejne zmiany. Wcisnąć F2.

z d o m u ). CTRL+I Zmiana podświetlonego tekstu na kursywę. czyli przeniesieSHIFT+ENTER nie tekstu do następnej linii bez rozpoczynania nowego akapitu. Ctrl + J To są skróty klawiaturowe. Wstawienie tzw. . jeśli wyraz jednoliterowy (np. w. Wstawianie obiektu umieszczonego w schowku (czyCTRL+V li wyciętego lub skopiowanego). z) znajdzie się na końcu linijki. miękkiego entera. zajrzyj do pomocy pakietu Office. Możliwości korzystania z klawiatury jest jednak dużo więcej. to wyrazy niewidocznie „się CJA kleją” i bez względu na układ tekstu będą w tej samej linijce (chodzi o wyrażenia typu: o s o b i e . Jeśli normalną spację (zwaną miękką) CTRL+SHIFT+SPAzamienimy na twardą. Wstawienie tzw. które naprawdę przydają się przy pisaniu pracy. bardzo przydatne.Alicja Kaszyńska Wyjustowanie (wyrównanie do obu marginesów) tekstu. CTRL+B Zmiana podświetlonego tekstu na pogrubiony. CTRL+U Podkreślenie podświetlonego tekstu. i. Ctrl + L Wyrównanie do lewej. Wycinanie tekstu lub obiektu i umieszczenie CTRL+X w schowku. Ctrl + R Wyrównanie do prawej. Jeśli chcesz z nich korzystać. i z a s m a ż k a . twardej spacji. Kopiowanie tekstu lub obiektu i umieszczenie CTRL+C w schowku.

Jej autor. Co jeszcze bardziej nieprawdopodobne. które w sumie rozeszły się w liczbie 25 tysięcy egzemplarzy i cały czas się sprzedają.pl . dzieli się swoimi pomysłami na łamach tej właśnie publikacji. Czy skorzystasz z tej wiedzy? Czy podejmiesz wyzwanie i zmierzysz się na serio z własnym pomysłem na książkę? To już zależy wyłącznie od Ciebie. za kilka miesięcy Twoją książkę będzie ktoś trzymał w dłoniach. sposób ten opisany jest właśnie w tej publikacji. Wiesz.Autor 2. aby zagwarantować sobie wydanie swojej pierwszej książki. zastanawiając się. napisał już 18 książek.zlotemysli. masz głowę pełną pomysłów. Jeżeli jednak podejmiesz to wyzwanie.0 Aleksander Sowa Czy wiesz. Co pewien czas zadajesz sobie pytanie: „Dlaczego by nie napisać o tym książki?”. Jak zabrać się za pisanie i czy ktokolwiek wyda moją publikację? Wyobraź sobie teraz. Książkę możesz zamówić na stronie wydawnictwa Złote Myśli: http://zostan-autorem. jak napisać książkę i jeszcze na tym zarobić? Prawdopodobnie jeżeli trzymasz w ręku tę książkę. że Twoja wiedza na pewne tematy jest większa niż innych. Autor ten nie zamierza zachować tylko dla siebie wypracowanych osobiście sposobów na wydanie własnej książki. I tutaj pojawiają się dwa podstawowe problemy. Wręcz przeciwnie. Aleksander Sowa. czy warto w nią zainwestować. że jest sposób na to.

z wypiekami na twarzy mrucząc pod nosem „Genialne!” Opowiadaliby swoim znajomym.pl ) ) ) ) ) . Jeśli masz talent.Praktyczny kurs pisarstwa Katarzyna Krzan Jak napisać fascynującą książkę z intrygującą fabułą i odnieść sukces? Rozpoczynasz właśnie swoją przygodę z pisarstwem? Twoja wyobraźnia z pewnością szaleje. aby czytelnicy nie przeczytali. że wystarczy przecież usiąść i zacząć pisać. Proszę bardzo . że w ogóle coś piszesz jest pierwszym krokiem do sukcesu. Pewnie wydaje Ci się. a Ty marzysz o przelaniu swoich myśli i stworzeniu niesamowitego dzieła… Pytanie tylko — jak sprawić. że nie mogli się od niej oderwać i z niecierpliwością przerzucając strony zupełnie stracili poczucie czasu. Ale czy nie lepiej zapoznać się najpierw z paroma regułami warsztatu pisarza. aby zadziwiać swoich czytelników? Jak konstruować emocjonującą fabułę? Jak prowadzić wartką narrację? Jak wykreować pobudzające wyobraźnię charakterystyki postaci? Jak tworzyć inteligentne dialogi? Jak wprawiać czytelnika w zachwyt w sekwencjach scenicznych? Książkę możesz zamówić na stronie wydawnictwa Złote Myśli: http://jak-pisac. to pomysły same przyjdą do głowy. a pochłonęli Twoją książkę.pisz! To. opracowanymi przez praktykujących mistrzów pióra? Czego się nauczysz.zlotemysli.

Będziesz w stanie sam napisać od podstaw dobrze zredagowany i mający prawidłową kompozycję tekst. jak tworzyć najpopularniejsze formy pisarskie. Dużą zaletą książki jest jej praktyczność. aby teksty. Niezależnie od tego. Książkę możesz zamówić na stronie wydawnictwa Złote Myśli: http://sztuka-pisania.zlotemysli. który spełni swoje zadanie. Poznasz zasady prawidłowej kompozycji i właściwego formatowania takich dokumentów. były poprawne i ciekawe dla czytających? Sztuka pisania to kompletny przewodnik po tym.pl ) ) ) ) ) . CV. Czego dokładnie dowiesz się z tego poradnika? Jak pisać teksty. jak podanie.Sztuka pisania Wiktoria Nester Co zrobić. Duża liczba sprawdzonych przykładów tekstów pozwoli Ci pisać praktycznie od ręki gotowe teksty. ale były zrozumiałe i ciekawe. które napiszesz. w tym poradniku znajdziesz wiele praktycznych porad i wskazówek. począwszy od opowiadania. aby nie tylko spełniały wszystkie wymogi formalne. czy jesteś przedsiębiorcą. jak redagować teksty. w jaki sposób pisać różne typy tekstów. a skończywszy na ofercie handlowej lub rozprawce. Poznasz najważniejsze zasady pisania poszczególnych tekstów oraz wskazówki. czy dopiero uczysz się w szkole. przez co Twoje pismo będzie lepiej odebrane przez adresata. Zyskasz umiejętność pisania w sposób zrozumiały dla odbiorców tekstów. z którymi możesz się spotkać w swoim życiu prywatnym lub zawodowym. listu motywacyjnego czy recenzji. list motywacyjny czy protokół.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful