Copyright by Wydawnictwo Złote Myśli & Alicja Kaszyńska, rok 2010

Nr zamówienia: 946293 Nr Klienta: 1190632 Data realizacji zamówienia: 2011-01-13 Zapłacono: 19,97 zł

Autor: Alicja Kaszyńska Tytuł: Jak napisać, przepisać i z sukcesem obronić pracę dyplomową?

Data: 2010

Zdjęcie do projektu okładki zostało użyte za zgodą istockphoto.com

Wydawnictwo Złote Myśli sp. z o.o. 44-100 Gliwice ul. Daszyńskiego 5 www.ZloteMysli.pl e-mail: kontakt@zlotemysli.pl Autor oraz Wydawnictwo "Złote Myśli" dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo "Złote Myśli" nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Niniejsza publikacja, ani żadna jej część, nie może być kopiowana, ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana, powielana, ani odczytywana w środkach publicznego przekazu bez pisemnej zgody wydawcy. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Jeśli przez myśl przeszło Ci, aby udostępnić tę książkę za darmo w internecie łamiąc tym samym prawa autorskie, POMYŚL, czy nie lepiej przyłączyć się do Programu Partnerskiego i ZARABIAĆ poprzez promowanie tej i kilkuset innych książek z naszego wydawnictwa. Zobacz szczegóły. Wszelkie prawa zastrzeżone. All rights reserved.

Spis treści
Wstęp ......................................................................................................................5 I. Podejmujemy decyzje.................................................................................7 1. Promotor .......................................................................................................7 2. Wybierz sobie temat .................................................................................9 3. Jaki typ pracy wybrać? .......................................................................... 17

3.1. Typ I — od ogółu do szczegółu ............................................................... 19 3.2. Typ II — jedno zagadnienie na tle ogółu.............................................. 21 3.3. Typ III — praca wynikowa ........................................................................ 25 3.4. Typ IV — praca mieszana ......................................................................... 29 3.5. Typ V — praca badawcza ......................................................................... 30 4.1. Jak robić notatki? ........................................................................................ 41 4.2. Fiszki zwykłe ................................................................................................. 43 4.3. Fiszki komputerowe ................................................................................... 46

4. Dobre notatki ułatwią pracę ............................................................... 40

II. Przystępujemy do pisania...................................................... 53 1. Wstęp piszemy na końcu!..................................................................... 54 2. Rozdziały .................................................................................................... 61 3. Przypisy ...................................................................................................... 61 4. Metodologiczne podstawy badań własnych ................................ 68

3.1. Kilka słów na temat interpunkcji w przypisach .................................. 62 4.1. Przedmiot i cel badań ................................................................................ 69 4.2. Problemy badawcze ................................................................................... 71 4.3. Hipotezy, zmienne i wskaźniki ................................................................ 74 4.4. Metody, techniki i narzędzia badawcze ............................................... 83 4.5. Organizacja i przebieg badań ................................................................. 91

5. Kwestionariusz ankiety ......................................................................... 93 6. Analiza wyników badań .....................................................................100 7. Zakończenie (i wnioski) ......................................................................102

7.1. Jak zacząć zakończenie — przykłady .................................................103 7.2. Jak formułować wnioski — przykłady................................................104 7.3. Jak zakończyć zakończenie — przykłady ..........................................105

8. Bibliografia ..............................................................................................106 9. Spisy treści i inne spisy ........................................................................110 10. Aneks (załącznik) ................................................................................113

....................................................................................................... czyli jak wstawić paragraf.........162 7....2...............3....227 2........................................1...119 3....... Wypunktowanie i numerowanie ............ Zaczynamy wpisywać tekst...................III....................171 7.1............................... Jeszcze kilka przydatnych ustawień..229 V................. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? .................... Lista wielopoziomowa — dla cierpliwych ..........................................................................1............................ Jak zrobić spis treści? ................................154 5................ Ocena pracy .................................................196 11........................................... Spisy tabel i ilustracji oraz spis treści ..... Scalanie pracy ... Wzory matematyczne ...............................178 9......................................................................................178 8...........................................117 3.......................................................... Bibliografia ................................. Przypisy ................2.................................... Wykresy .....................................................227 1...........................................................173 Jak wstawiać przypisy? ................................................................................................ ilustracji itp........................................... Lista numerowana (numerowanie) .......................................... Schematy i rysunki .................................................................................... Ocena pracy i jej obrona .................................206 12.....................182 10.... Skróty klawiaturowe przydatne podczas pisania pracy .........................115 1.... Ustawienia podstawowe .................. Granice tekstu .219 15........................................... Formatujemy style .............................127 7......214 14....... Obrona pracy................................................. Lista punktowana (punktory).........................................219 IV..........2.......................................167 7...116 2.............................................................121 4.................................? .....231 15.117 1...............221 .1...... Symbole................................................... Strona tytułowa ................................................................................. Jak zrobić spisy tabel........................167 1................................ Szablon pracy ........... Tabele ............209 13................................ Pasek narzędzi: Szybki dostęp ................218 15............................................................159 6................................

gdyby ktoś kiedyś powiedział im. która przyda się na obronie. Często dzielili się ze mną swymi obawami dotyczącymi wartości pracy. jak świadomie wybrać promotora i temat  poradzisz sobie z tworzeniem i kompletowaniem notatek  przygotujesz sensowny plan  napiszesz pracę  nadasz jej profesjonalny wygląd. co pod Twoim nazwiskiem na zawsze pozostanie w archiwum uczelnianym. W niniejszej publikacji znajdziesz wskazówki. że nigdy nie będziesz wstydził się tego. oraz pewność.Wstęp Drogi Czytelniku. zapewne jesteś studentem którejś z licznych uczelni i stajesz teraz przed zadaniem napisania pracy dyplomowej. refleksjami na temat niewystarczających kontaktów z promotorami. które poprowadzą Cię krok po kroku od wyboru seminarium do obrony pracy:  dowiesz się. Warto to zrobić samodzielnie. co 5 . Wielu błędów mogliby uniknąć. licencjackiej lub magisterskiej. bo zdobędziesz wiedzę. Poradnik powstał na bazie wieloletnich kontaktów z przyszłymi licencjatami i magistrami. trudnościami napotkanymi w trakcie pisania.

Alicja Kaszyńska zrobić. Na seminarium obawiali zapytać. Ten poradnik na pewno nie zastąpi promotora. różniącej się znacznie od poprzednich. Jest to już drugie wydanie poradnika. jednak może być dobrym uzupełnieniem jego słów. . że pytanie „jak?” będzie zbyt banalne. uzupełnione o nowe źródła i dostosowane do Worda w wersji 2007. zwłaszcza że z promotorem ma się kontakt raz na jakiś czas. sądząc niesłusznie. aby stworzyć pracę poprawną merytorycznie i formalnie. a książkę można mieć pod ręką na każdym etapie powstawania pracy.

I. Niekiedy nawet mają w głowie cały zarys pracy. Jednak na każdym kierunku studiów jest to grupa stosunkowo nieliczna. Promotor Wybór promotora to transakcja wiązana. najpierw wybiera przedmiot badań (lub nawet bardzo konkretny temat pracy). Tacy studenci przeważnie już od pierwszego lub drugiego roku studiów wiedzą. ponieważ jednocześnie decydujemy się na dziedzinę. Jeżeli głównym celem studiów jest zdobycie dyplomu i pewnej ogólnej wiedzy z danej dziedziny. najpierw trzeba się rozejrzeć wśród promotorów. a w dalszej kolejności promotora (jeśli będzie miał wybór). a na studia poszedł. Najczę7 . którzy kończąc pisanie pracy magisterskiej. narzekali na promotora. aby łatwo dać sobie radę z przedmiotem i pracą dyplomową. Wielokrotnie spotykałam się ze studentami. Podejmujemy decyzje 1. Co jest ważniejsze: promotor czy temat? To zależy. której dotyczyć będzie praca. o czym będą pisać. by poznać dogłębnie ukochaną dziedzinę wiedzy. Należy wybrać najlepszego (jak to zrobić — rady poniżej). Jeżeli ktoś ma zainteresowania naukowe. a temat pracy jest w zasadzie obojętny. A temat? Cóż… Na pewno będzie związany z kierunkiem studiów.

bo się nie „czepia”. Co ważniejsze. a nawet że nie interesowała go treść poszczególnych rozdziałów i student do samej obrony nie wiedział. którym zależy. nie każe poprawiać. a częściej naszą głupotę albo — nie daj Boże — plagiat. czy raczej prosto do kosza na śmieci. że obrona będzie tylko formalnością. wszystko przyjmuje i daje się wyciągnąć na piwo. Na ogół skrzętnie omijani są ci. Pisząc taką pracę. kto i kiedy wyciągnie tę naszą. żeby udowodnić nasz geniusz. którzy w momencie wyboru opiekuna pracy sugerują się opinią. aby praca pisana przez nas na zakończenie studiów była dobra i — niejako — obroniła się sama. że u tego czy tamtego profesora łatwo pisać. czy to. następnym razem całkowicie go skrytykują i każą pisać od początku. co napisaliśmy.Alicja Kaszyńska ściej powtarzające się zastrzeżenia dotyczyły tego. A to właśnie są ludzie. Nigdy nie wiadomo. że dany rozdział jest dobry. co „spłodził”. Częściowo jednak jest to wina samych studentów. którzy uważnie przeglądają kolejne rozdziały. więcej wysiłku wkładamy w jej powstanie. każą jeszcze coś doczytać i dopisać. że promotor nie pomagał w pisaniu pracy. Prace zostają przecież w archiwum. zawsze będziemy mogli być dumni z tego. nie ustalił jej planu. którzy co rusz zmieniają swoje wymagania i zupełnie nie pamiętają. Warto więc przeprowadzić swoiste badanie opinii publicznej wśród niedawnych absolwentów. Są też promotorzy. wskazują na istniejące niedoróbki. nie podpowiedział bibliografii. Raz więc stwierdzą. że dany fragment już kiedyś czytali. nadaje się na pracę dyplomową lub magisterską. O co możemy zapytać byłych magistrantów w sprawie promotora? 8 . ale zyskujemy prawie stuprocentową pewność.

gdyby to był temat ciekawy. Jednak jest to wyrażenie bardzo pojemne i… złudne. Uwagi te oczywiście znowu nie dotyczą tych. Jedno łączy się z drugim. Niekiedy temat jest zwyczajnie przydzielony przez promotora i student nie ma żadnego wpływu na jego formę i za9 . Następnym problemem jest wybór tematu i typu pracy. promotor ma nas doprowadzić do dyplomu. których harmonogram sam podał wcześniej?  Czy poprawiał kolejne fragmenty w terminie?  Czy rzeczywiście czytał teksty?  Czy jego uwagi pomagały w pisaniu pracy?  Czy powiedział. Wybierz sobie temat To. a temat pracy zgodny z dokonaniami naukowymi. których zainteresowania są sprecyzowane. jak praca powinna wyglądać?  Czy dał wskazówki. Podejmujemy decyzje  Czy prowadził rzetelnie seminaria magisterskie (i nie wykorzystywał każdego pretekstu. a nie do pubu. jak przygotować się do obrony pracy (może np. których mogą dotyczyć pytania)? Dopiero znając odpowiedź na te pytania. określił zagadnienia. Dla większości jednak celem pracy dyplomowej jest po prostu konieczność spełnienia tego wymogu na zakończenie studiów. 2. Na piwo lepiej iść z kolegami.I. Pewnie. w zasadzie jest rzeczą drugorzędną. że dobrze byłoby. aby uniknąć zajęć)?  Czy można go było zastać na konsultacjach. jaki obierzemy temat. możemy wybrać promotora świadomie.

warto spróbować go zmienić. które sugerował promotor. że temat został przydzielony przez promotora albo nieopatrznie przez nas wybrany. Trzeba też zajrzeć do biblioteki wydziałowej i uczelnianej i sprawdzić. co nieraz się udaje. Proponuję więc. inaczej korzystanie ze źródeł i literatury przedmiotu wymagać będzie wielu kosztownych wyjazdów oraz długotrwałego przesiadywania w czytelni. co zwiększy koszty i pochłonie mnóstwo czasu  powinien opierać się na łatwo dostępnej literaturze (warunek ważny zwłaszcza dla studentów zaocznych. zwłaszcza we wczesnej fazie pisania pracy. czy można je wypożyczyć i na jak długo lub czy za niezbyt wygórowaną cenę będzie je można skserować (jeśli w ogóle będzie to możliwe). należy zwrócić uwagę na to. Jeżeli studiujemy zaocznie. czy potrzebne pozycje będą dostępne tylko na miejscu.Alicja Kaszyńska kres. poszukać dostępnej literatury. a o materiały trudno. jeżeli tylko jest taka możliwość. dać sobie trochę czasu na wybór tematu spośród tych. Jeżeli już się zdarzy. Czasem promotor pozwala na samodzielny wybór tematu. możemy skorzystać z tytułów 10 . aby temat miał kilka ważnych cech:  powinien mieć wiarygodną bibliografię w języku polskim. Jeżeli mamy jakąś możliwość wyboru. a nie zawsze jest to możliwe i nie każdy to lubi)  powinien być sformułowany w taki sposób. Aby go dobrze sformułować. żeby łatwo można było ustalić jego zakres i plan  powinien być zrozumiały. w innym przypadku trzeba będzie korzystać z tłumacza. warto przejść się do biblioteki w swoim mieście.

Tematy historyczne są to zazwyczaj tematy opisowe.:  Antypolska działalność Stefana Bandery (do 1944 roku)  Tuchola i komturstwo tucholskie w XIV wieku  Stosunek Saksonii do powstania kościuszkowskiego w świetle relacji dyplomatycznych saskiego charge d’affaires Jana Jakuba Patza  Drogi awansu społecznego mieszczanina w Małopolsce w XVII wieku  Ekspansja wikińska na zachód w strefie północnego Atlantyku (Islandia. Realizowane będą wtedy podobnie: analiza źródeł plus wiedza z opracowań: 11 . Niekiedy wydają się dość dalekie od kierunku studiów przyszłego absolwenta. Tematy historyczne mogą pojawiać się również na różnych kierunkach. Wszystko zależy od specjalności promotora i jego zainteresowań badawczych. np. Na przykład na temat Podstawy prawne ochrony bobra i skutki liczebnego wzrostu populacji pisano w instytucie prawa i administracji jednej z uczelni. Poniżej podaję przykłady tematów prac dyplomowych z różnych dziedzin. ale równie dobrze praca ta mogłaby powstać na wydziale ochrony środowiska lub biologii. np. które ktoś kiedyś napisał i obronił. tworzone na podstawie analizy materiałów źródłowych i stanu dotychczasowych badań. Mogą one dotyczyć postaci lub problemów. Ameryka Północna) w świetle źródeł archeologicznych. należących do szeroko rozumianej humanistyki. Podejmujemy decyzje prac (podkreślam: tylko z tytułów!). Grenlandia.I. na pedagogice lub stosunkach międzynarodowych.

bo oparte na badaniach ankietowych.Alicja Kaszyńska  Stosunki rodziny i szkoły w momencie przełomu ustrojowego w Polsce (lata 1988–1991). Na pedagogice najczęściej jednak spotykamy się z tematami badawczymi. częste są na socjologii i resocjalizacji. Oto przykłady: 12 . Podobne prace. Studium pedagogiczno-historyczne  Próby osądzenia zbrodni reżimu wojskowego w Chile przez społeczność krajową i międzynarodową w latach 1973–2007. Każda z poniższych prac została napisana według tego samego schematu:  Wpływ rozwiązywania problemów na osiągnięcia szkolne uczniów z matematyki w klasie trzeciej  Związki literatury dziecięcej ze wzbogacaniem wiedzy przyrodniczo-ekologicznej dzieci przedszkolnych  Zainteresowania kolekcjonerskie dzieci i młodzieży  Prawa dziecka i ich przestrzeganie w rodzinie  Zabawy tematyczne szansą wspomagania rozwoju psychospołecznego dzieci przedszkolnych  Rozwijanie umiejętności odbioru ilustracji do książki literackiej dla dzieci w pracy z uczniami klasy drugiej  Kompetencje zawodowe nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej  Kompozycja postaci człowieka w tematyce prac plastycznych dzieci 6-letnich  Przestępstwo znęcania się nad członkiem rodziny (z uwzględnieniem badań praktyki na terenie Tucholi w latach 1995–1997).

Przykłady tematów tego typu to:  Wybrane problemy marketingowe w przemyśle cukrowniczym na przykładzie Cukrowni Nakło SA  Plan marketingowy na przykładzie WKS Mostostal SA w Chojnicach  Sprawność kierowania przedsiębiorstwem na przykładzie DAEWOO Towarzystwa Ubezpieczeniowego SA. Są też tematy bardziej ogólne. alkoholu i narkotyków  Resocjalizacja przez pracę osób pozbawionych wolności  Środowisko rodzinne a przestępczość nieletnich. ale w czasach gospodarki rynkowej przedsiębiorstwa nie bardzo chcą udostępniać dane biznesowe. opisują strategie sprzedaży. ale jakiekolwiek informacje. Temat tego typu jest prosty do napisania pod jednym warunkiem: najpierw należy się upewnić. a bez takich danych nie uda się stworzyć właściwie niczego poza czysto teoretycznymi dywagacjami wypisanymi z podręczników do marketingu. Tym bardziej nie chcą mówić o problemach produkcji i sprzedaży. które są niezbędne do napisania takiej pracy. i to nie tylko te dotyczące wielkości sprzedaży oraz strategii marketingowych.I. Kiedyś nie było z tym problemu. jego problemów marketingowych. że uzyskamy w wybranym zakładzie materiały. systemy organizacyjne itp. 13 . Podejmujemy decyzje  Postawy młodzieży licealnej Iławy wobec uzależnień od nikotyny.:  Kontrakt psychologiczny w organizacji i konsekwencje jego naruszenia. np. Tematy typowe dla zarządzania i marketingu są związane zazwyczaj z analizą przedsiębiorstwa.

choć żmudne (jak całe studia).Alicja Kaszyńska Proste do napisania. ustawami czy rozporządzeniami. Natomiast dla urzędników studiujących zaocznie prostsze do opracowania i napisania będą tematy typu:  Wpływ budżetu na rozwój miasta Chojnice w latach 1998–2000  Podatki i opłaty lokalne pobierane samodzielnie przez organy gminy na przykładzie gminy Nakło n. jak:  Izby lekarskie  Istota podziału administracyjnego III Rzeczypospolitej  Przestępstwo zgwałcenia jako zamach na wolność seksualną w świetle polskiego prawa karnego  Reglamentacja wykonywania zawodu radcy prawnego. są prace związane z prawem i administracją. opierają się na teorii i są łatwiejsze dla studentów dziennych. którzy niewiele mieli do czynienia w praktyce z urzędowymi dokumentami. Tu też wszystko zależy od dostępu do dokumentów i odpowiednich aktów prawnych.  Ocena budżetu jednostki samorządu terytorialnego w latach 2005–2008 na podstawie gminy Bydgoszcz  Należności postępowania administracyjnego  Działalność lokacyjna otwartych funduszy emerytalnych  Funkcjonowanie samorządu gminnego w Kęsowie w latach 2002–2005. Prace takie. Not. Prace pisane na filologii polskiej przykładowo mogą nosić takie tytuły:  Imiennictwo braci zakonnych ze Zgromadzenia Braci Mniejszych Kapucynów w Bydgoszczy 14 .

I. praca ta została napisana na zakończenie studiów na kierunku wychowanie przedszkolne!). np.). Kończąc ten kierunek. można pisać prace będące np. Przykłady prac z ochrony środowiska:  Zagadnienie regulacji stanu zwierzyny łownej na obszarze parku narodowego „Bory Tucholskie”  Możliwości rozwoju agroturystyki na terenie gminy Lubiewo (o dziwo. Przy czym trzeba pamiętać. analizą różnych aspektów dzia15 . nazwisk występujących na danym obszarze kraju itp. że w przypadku pracy przypominającej tematem pierwszy z powyższych przykładów (takie prace dotyczą nieraz nazewnictwa miejscowego. Zwykle jednak promotor czuwa nad tym. Podejmujemy decyzje  Symbolika w powieściach „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej i „Ludzie Bezdomni” Stefana Żeromskiego  Wilno w literaturze romantycznej. trzeba będzie spędzić trochę czasu w archiwum. aby źródło badań nad tekstem było dla studenta dostępne. Na wychowaniu fizycznym można pisać prace oparte na badaniach.:  Sprawność lekkoatletyczna dziewcząt i chłopców w wieku 11 lat szkół podstawowych miasta Tucholi  Efektywność walki sportowej na przykładzie I‑ligowego zespołu PEKAES Pruszków w sezonie pucharowym 1997/98  Psychologiczno-socjologiczno-pedagogiczne aspekty warunkujące skuteczność rzutową i efektywność gry w ataku Doroty Malczewskiej na mistrzostwach świata we Francji w 2007 roku. małymi monografiami klubów.

biochemii i higieny sportu. Zazwyczaj księża — profesorowie. Próba teologicznej oceny 16 . patrz punkt 1. więc wiadomo. jak pisać i co potem poprawić. W zasadzie o pracach katechetycznych wspominam tu tylko dla porządku. bo jak wynika z mojego doświadczenia.: Jeżeli promotor nie ma racji. kończący tego typu studia są starannie prowadzeni przez promotorów i nie miewają dylematów ani dotyczących tematu pracy. Przykłady tematów prac katechetycznych:  Trynitarny wymiar sakramentu chrztu świętego w nauczaniu Soboru Watykańskiego II  Zagadnienie łaski bożej w augustyńskich pismach antypelagiańskich: „Dzieje procesu Pelagiusza”. „Duch a litera”.Alicja Kaszyńska łalności sportowej konkretnych zawodników (przykład trzeci) lub omawiające problemy kultury fizycznej w literaturze różnych epok. „Łaska a wolna wola”  Koncepcja rodziny w polskim czasopiśmie kobiecym „Przyjaciółka” w latach 1994–1995.: Promotor ma zawsze rację. prace przyczynkarskie z socjologii sportu i wychowania fizycznego. Punkt 2. I jeszcze jeden przykład. ani zakresu. ani sposobu pisania. doktorzy — bardzo skrupulatnie sprawdzają kolejne redakcje rozdziałów. Tym razem pracy obronionej na fizjoterapii:  Godność pacjenta. posługując się sparafrazowaną zasadą: „Punkt 1.”. Problem przedmiotowego traktowania pacjenta przez fizjoterapeutę. a nawet prace z dziedziny fizjologii.

wykorzystał swoje doświadczenie zawodowe. ile porządkują. Zazwyczaj dzieli się prace dyplomowe (licencjackie. który pracował w Skandynawii. Jeśli się pracowało poza granicami kraju. uzupełniają i uogólniają wiedzę już istniejącą  p r a c e b a d a w c z e (powszechna nazwa. artykuły naukowe. chociaż wcale nie muszą być odkrywcze. Prace takie często nie tyle odkrywają prawidłowości rządzące zjawiskami. Jeden z farmaceutów.I. magisterskie) na dwa typy:  p r a c e o p i s o w e na podstawie literatury przedmiotu lub źródeł i literatury przedmiotu (częste w naukach humanistycznych). Jaki typ pracy wybrać? Istnieje sporo literatury na ten temat. których mogą dotyczyć prace dyplomowe i magisterskie. Podejmujemy decyzje  Wspólnototwórczy charakter Eucharystii według Katechizmu Kościoła katolickiego. przyczynki. Mogą nimi być: rozprawy. 17 . monografie. Były to naprawdę ciekawe prace. Oczywiście podane przykłady nie wyczerpują wszystkich zagadnień. 3. prace dyplomowe wszelkiego typu powinny przypominać prace naukowe. Ogólnie mówiąc. warto to teraz wykorzystać. że ich wyniki mogą być tylko impulsem do dalszych badań). najczęściej jednak badania są prowadzone na tak małej populacji. aby w pracy dyplomowej przedstawić skandynawski model aptek i dystrybucji leków. Inny — pracujący jako akordeonista w Finlandii — pisał o muzyce akordeonowej w tym kraju.

To pozwoli wykorzystywać przeczytane publikacje. Typ 2 — zagadnienia na tle ogólnym. 18 . W dalszej kolejności przedstawia się wyniki badań i przeprowadza ich analizę. a piąty stanowią prace badawcze.Alicja Kaszyńska Obydwa typy prac mają wykazać. przejrzenia sporej liczby pozycji książkowych oraz dużej wprawy w pisaniu. Samodzielnie też trzeba z kolejnych tekstów wysnuwać wnioski i starać się zmyślnie całość zakończyć. opierając się na literaturze przedmiotu i (jeżeli to praca badawcza) wynikach badań własnych. bojącego się nawet prostej arytmetyki. analizy przyczyn i skutków wymagają szerokiej wiedzy fachowej. przy czym cztery z nich to prace nazwane wcześniej opisowymi. że student myśli. kto nie ma awersji do matematyki (a dokładniej — statystyki na bardzo. ale ich nie przepisywać. Rozpoczyna się je od omówienia dotychczasowego stanu badań. by nie narazić się na zarzut plagiatu. Typ 3 — praca wynikowa. Prace opisowe: Typ 1 — od ogółu do szczegółu. Prace opisowe będą łatwiejsze do napisania dla typowego humanisty. Dla kogoś. następnie podaje i definiuje przyjęte metody i wskaźniki badawcze. ale… monografie. potrafi logicznie rozwinąć temat i wyciągnąć wnioski. Prace dyplomowe i magisterskie można podzielić na pięć bardziej szczegółowych typów. Zakończenie stanowić będą wnioski wysnute z tej analizy. przyczynki. łatwiejsze do napisania są prace badawcze. ale to bardzo podstawowym poziomie). Zazwyczaj mają one dość schematyczną budowę.

tło epoki. czyli najpierw przedstawione zostają sprawy najbardziej ogólne (np. rozwój dziedziny nauki. Typ 5 — praca badawcza.I. Podejmujemy decyzje Typ 4 — praca mieszana. 3. dotychczasowy do19 .1. Rozwinięcie polega na wnikaniu w głąb tematu. Typ I — od ogółu do szczegółu Tego typu pracę można zobrazować następująco: Na powyższym schemacie wyraźnie widoczny jest układ takiej pracy. Jak w każdej znajduje się tu wstęp i zakończenie.

rodzaje opłat i kosztów postępowania) Rozdział II.Alicja Kaszyńska robek nauki dotyczący zakresu pracy itp.). historyka itp. Należności postępowania administracyjnego Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Witalizm w skamandryckim okresie twórczości Juliana Tuwima Zakończenie  B. Oto przykłady:  Witalizm w skamandryckim okresie twórczości Juliana Tuwima Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Należności postępowania administracyjnego 20 . następnie poprzez kolejne przybliżanie i zawężanie treści przechodzi się do omówienia tematu zawartego w tytule pracy. funkcje. Skamandrycki model poezji Rozdział III. Wiese. tematykę lub aspekty twórczości jakiegoś pisarza. Dwudziestolecie międzywojenne w literaturze — tło epoki Rozdział II. Zagadnienia ogólne (pojęcie postępowania administracyjnego oraz pojęcie. badacza. Prace te omawiają często motywy (lub wybrany motyw). Julian Tuwim jako przedstawiciel skamandrytów Rozdział IV.

które przedstawione jest podobnie jak w omówionym już typie I prac. Oczywiście i tu liczba rozdziałów zależy od tematu oraz ustalonego z promotorem zakresu pracy. wiążące się ściśle z tematem zagadnienia wzmiankowane w rozdziale I. 21 . Wpływ należności postępowania na kształtowanie budżetu gminy Zakończenie 3. Typ II — jedno zagadnienie na tle ogółu W tego typu pracach rozdział pierwszy stanowi najczęściej coś w rodzaju tła do tematu.2.I. Podejmujemy decyzje Rozdział III. Kolejne rozdziały omawiają istotne.

Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Polityka lokacyjna otwartych funduszy emerytalnych Zakończenie  K. Reforma polskiego systemu emerytalnego Rozdział II. Chromniak. Działalność lokacyjna otwartych funduszy emerytalnych Plan pracy: Wprowadzenie Rozdział I. Podatki i opłaty lokalne pobierane samodzielnie przez organy gminy na przykładzie gminy Nakło n. Sposób wykonywania zawodu radcy prawnego Zakończenie  M. Przybylińska. Reglamentacja wykonywania zawodu radcy prawnego Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Charakterystyka otwartych funduszy emerytalnych Rozdział III. Reglamentacja wykonywania zawodu radcy prawnego Rozdział III. Wiadomości ogólne dotyczące podatków i opłat lokalnych 22 . Historia zawodu i samorządu radców prawnych Rozdział II. Stachowicz. Not.Alicja Kaszyńska Oto przykłady planów takich prac:  H.

Zakończenie  K. Początki i położenie miasta Tucholi Rozdział II. Historia zakonu kapucynów Rozdział II. Charakterystyka poszczególnych podatków występujących w gminie — na podstawie gminy Nakło n. Komturstwo tucholskie w XIV wieku Rozdział IV. Miejsce Tucholi w podziałach politycznych Pomorza Gdańskiego Rozdział III. Charakterystyka poszczególnych opłat występujących w gminie — na podstawie gminy Nakło n. Analiza imion Podsumowanie pracy  A. Symbolika w powieściach: „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej i „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego 23 . Rozdział III. Tuchola i komturstwo tucholskie w XIV wieku Plan pracy: Wstęp Rozdział I.I. Imiennictwo braci zakonnych ze Zgromadzenia Braci Mniejszych Kapucynów w Bydgoszczy Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Not. Gągoł. Miasto i zamek Zakończenie  E. Porożynska-Szczupak. Not. Grzelka. Słownik imion Rozdział III. Podejmujemy decyzje Rozdział II.

Kaszyńska. kolejni proboszczowie) Rozdział II. Zawieranie kontraktu psychologicznego w pracy Rozdział III. Duszpasterstwo (sakramentalne i pozasakramentalne) Rozdział V. Symbolika w powieści „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej Rozdział III. architektura. wyposażenie) Rozdział IV. Parafia katolicka pod wezwaniem Chrystusa Króla w Zapceniu (1975–1997) Plan pracy: Rozdział I. Pracownik a kontrakt psychologiczny 24 .Alicja Kaszyńska Plan pracy: Wstęp Rozdział I. przynależność jurysdykcyjna i kanonicza) Rozdział III. Symbolika w powieści „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego Zakończenie  M. Charakterystyka pojęć: symbol i symbolika Rozdział II. Położenie parafii Chrystusa Króla (granice. Rys historyczny (powstanie. Szkolnictwo i katechizacja Zakończenie  A. Stoltman. Istota kontraktu psychologicznego Rozdział II. Kościół pw. Kontrakt psychologiczny w organizacji i konsekwencje jego naruszenia Plan pracy: Wstęp Rozdział I. najważniejsze wydarzenia. Chrystusa Króla (historia budynku.

3. Podejmujemy decyzje Rozdział IV. W tego typu pracach zakończenie powinno mieć w nazwie „wnioski”. 25 . Typ III — praca wynikowa W tym typie pracy nie ma na ogół czegoś. Widoczne jest przechodzenie od zagadnienia do zagadnienia.I. co moglibyśmy nazwać tłem w znaczeniu użytym powyżej. Teoretycznie z każdego z nich powinno wynikać następne i te rozważania powinny być prowadzone aż do wniosków. Pracodawca a kontrakt psychologiczny Zakończenie 3. ale zawsze nawiązują do tematu i połączone są ze sobą we wnioskach stanowiących podsumowanie pracy. Praktycznie jednak kolejno omawiane aspekty nie zawsze wynikają jeden z drugiego.

Kalota. Rola planu marketingowego w strategii rozwoju firmy Rozdział II.Alicja Kaszyńska Poniżej zamieszczam przykłady prac tego typu:  M. Kaszyński. Ocena planu marketingowego Mostostal SA Chojnice w stosunku do potrzeb przystosowania się przedsiębiorstw do funkcjonowania na zasadach gospodarki rynkowej Zakończenie i wnioski  K. Analiza szans rynkowych przedsiębiorstwa Rozdział III. Marketing mix w przedsiębiorstwie Zakończenie i wnioski  K. Kłosińska. Wpływ budżetu na rozwój miasta Chojnice w latach 1998–2000 Plan pracy: Wstęp 26 . Pojęcie i funkcja marketingu w przedsiębiorstwie Rozdział II. Uwarunkowania realizacji planu marketingowego Rozdział III. Rynek cukru — stan i perspektywy Rozdział IV. Wybrane problemy marketingowe w przemyśle cukrowniczym na przykładzie Cukrowni Nakło SA Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Plan marketingowy na przykładzie WKS Mostostal SA w Chojnicach Plan pracy: Wstęp Rozdział I.

) Zakończenie i wnioski  B. charakterystyka struktury po 1 stycznia 1999 r. Realizacja budżetu miasta Chojnice w latach 1998–2000 Rozdział IV. Podstawowe rozwiązania organizacyjno-prawne kreujące współczesny podział administracyjny Polski (ustawa o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa. Podejmujemy decyzje Rozdział I. Charakterystyka miasta Chojnice Rozdział II. Wiese. Istota współczesnych podziałów administracyjnych (typologia i znaczenie dla współczesnego państwa) Rozdział II. Zasady i formy przeciwdziałania bezrobociu oraz łagodzenia jego skutków w gminie Kamień Krajeński w latach 1995–1999 Plan pracy: Wstęp 27 . Gospodarka budżetowa Rozdział III. 2000. Łącka. Istota podziału administracyjnego III Rzeczypospolitej Plan pracy: Wstęp Rozdział I. ustawa o samorządzie powiatu.I. 2001 Zakończenie i wnioski  A. ustawa o administracji rządowej w województwie. Charakterystyka dokumentów normujących reformę samorządowo-administracyjną (ustawa o samorządzie województwa. Wnioski z analizy budżetów miasta Chojnice na rok 1998. ustawa o samorządzie terytorialnym) Rozdział III.

Narzędzia aktywnego oddziaływania na rynek pracy Zakończenie i wnioski  K. Charakterystyka miasta i gminy Kamień Krajeński Rozdział III. Charakterystyka sprawców przestępstwa zgwałcenia oraz stosowane wobec nich postępowanie terapeutyczne Rozdział V.Alicja Kaszyńska Rozdział I. popędu seksualnego oraz agresji z punktu widzenia seksuologii Rozdział II. Rodowód i kształtowanie się prawa karnego chroniącego wolność seksualną Rozdział III. Paczkowska-Frey. Postawy prawne ochrony bobra i skutki liczebnego wzrostu populacji Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Pojęcia seksualności. Prawne podstawy ochrony 28 . Rola ofiary w przestępstwie zgwałcenia Zakończenie i wnioski  J. Analiza ustawowych znamion przestępstwa zgwałcenia w nowym kodeksie karnym Rozdział IV. Przestępstwo zgwałcenia jako zamach na wolność seksualną w świetle polskiego prawa karnego Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Bóbr europejski — Castor fiber Rozdział II. Leszczyński. Bezrobocie — istotny element ustroju społeczno-gospodarczego Rozdział II.

Sposoby przenikania mieszczan do stanu szlacheckiego w XVII wieku Zakończenie  A. omówienia dwóch różnych zagadnień. Podejmujemy decyzje Rozdział III. Działalność Bandery w latach 1909–1936 29 . wymagająca np. Wynika to z rozmaitych przyczyn. Reintrodukcja Rozdział IV. które dopiero w kolejnych rozdziałach łączą się w jedno. Szpaczyński. Skutki rozwoju liczebnego populacji bobra Podsumowanie 3. Zamykanie się stanu szlacheckiego Rozdział III.4. Niekiedy jest to specyfika pisanej pracy. Antypolska działalność Stefana Bandery (do 1944 roku) Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Liber generationis plebeanorum (autor i wartość źródłowa dzieła) Rozdział II.I. Przykłady:  R. Kornatowski. Drogi awansu społecznego mieszczanina w Małopolsce w XVII wieku Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Stosunki polsko-ukraińskie w latach 1917– –1939 Rozdział II. Typ IV — praca mieszana Pozostałe prace mają budowę złożoną z elementów różnych typów prac opisowych.

Mocarstwa europejskie wobec powstania kościuszkowskiego Rozdział III. Wieczorek. chargé d’affaires Jana Jakuba Patza: Z okien ambasady saskiej Rozdział II.Alicja Kaszyńska Rozdział III. Ramowy plan pracy badawczej wygląda następująco: Wstęp Rozdział I. którego cechuje umysł logiczny. Typ V — praca badawcza Prace badawcze (mówimy o badaniach typu socjologicznego. Prace te naśladują badanie naukowe (najczęściej jednak nimi nie są) i mają zbliżone do siebie plany ramowe. Pojęcia związane z tematem i stan badań Jeżeli mamy dużo materiału.5. Osobno wtedy opisujemy pojęcia związane 30 . ten rozdział można podzielić na dwa. Sytuacja na Ukrainie przed wkroczeniem wojsk radzieckich w 1944 roku Zakończenie  K. Charakterystyka relacji dyplomatycznych przedstawiciela Saksonii. Stosunek Saksonii do powstania kościuszkowskiego w świetle relacji dyplomaty saskiego chargé d’affaires Jana Jakuba Patza Zakończenie 3. opartych na ankietach) to najłatwiejszy typ pracy dla człowieka. Stosunek Saksonii do powstania kościuszkowskiego w świetle relacji dyplomatycznych saskiego chargé d’affaires Jana Jakuba Patza Plan pracy: Wstęp Rozdział I.

po co je robimy. osobno stan dotychczasowych badań w danej dziedzinie. a to najczęściej wynika z tematu pracy.I. 2.2. której dotyczy pisana praca. Cel badań będzie odpowiedzią na pytanie. Przedmiot badań to zagadnienie. które nas zainteresowało. bo pomogą nam po pierwsze przygotować ankietę. są do siebie dość podobne. dodać też coś o ich autorach). 31 . której zamierzamy się przyjrzeć poprzez przeprowadzone badania.1. Problemy badawcze Tu przytaczamy definicję (najlepiej kilka) problemu oraz formułujemy problemy dla naszej pracy. Przykład zawartości rozdziału drugiego: 2. którą uważają za najlepszą (albo którą promotor uważa za najlepszą) i na niej opierają dalsze wywody. lub grupa ludzi. Rozdział II. a po drugie dzięki nim będziemy mogli logicznie poprowadzić analizę i łatwo wyciągniemy wnioski. Założenia metodologiczne badań własnych Metody. Najczęściej wyróżniamy problem główny oraz problemy szczegółowe. Przedmiot i cel badań W podrozdziale tym podajemy definicje przedmiotu i celu badań oraz określamy je dla tej właśnie pracy. a powołują się na jedną. Podejmujemy decyzje z tematem (można cytować i omówić definicje. Problemy szczegółowe są ważne. Na ogół studenci wypisują kilka definicji różnych autorów każdego z tych pojęć. techniki i narzędzia badawcze zależą w jakimś stopniu od dziedziny nauki. ale mimo że definiują je różni teoretycy.

zatytułowany Metody. w jakim będziemy prowadzić badania. w którym badania przeprowadzono. techniki i narzędzia badawcze. Hipotezy. ze wskazaniem wykorzystanych w badaniach.5. jak zredagować ten fragment pracy). czyli przewidywane wyniki badań.3. oraz organizację i przebieg badań.4.Alicja Kaszyńska 2. czyli próbujemy przewidzieć. jeżeli w taki sposób zaplanowano badanie (chyba że uwzględniono to już w rozdziale poprzednim. w jaki sposób je zorganizujemy i jaki będą miały przebieg.5 w wersji najprostszej mogą być połączone w jeden. albo od opisu grupy poddanej działaniu jakiegoś czynnika i grupy kontrolnej. Organizacja i przebieg badań W rozdziale tym opisujemy otoczenie i środowisko.3. 2. technik i narzędzi badawczych zgodnie ze wskazaniami promotora (w dalszej części poradnika znajdują się szczegółowe rady. 2. jakie wyniki przyniosą prowadzone badania. Analiza przeprowadzonych badań Zaczyna się najczęściej od analizy środowiska. 2. techniki i narzędzia badawcze Tutaj zawarte są definicje metod. w podrozdziale Organizacja i przebieg badań). Wtedy zawiera on tylko przegląd definicji metod. Ustalamy. Zawiera on informacje na temat.4. Krótko formułuje hipotezy. technik i narzędzi badawczych. Metody. Rozdziały 2. 32 . jakie wprowadzimy zmienne i co będzie wskaźnikiem badań. 2. Rozdział III. zmienne i wskaźniki W tym rozdziale jeszcze przed przeprowadzeniem badań formułujemy hipotezy.

nauczania mnożenia. Niektórzy autorzy prac. zamiast tworzyć kilka podrozdziałów. biorąc pod uwagę kolejne zmienne (płeć badanych. Oczywiście należy też pamiętać. typ szkoły. wyniki badań umieszczają w paru rozdziałach głównych (patrz plan pracy A. ale jeśli badania nie są rozległe. a już w żadnym wypadku nie dołączamy ankiet podpisanych.). czy nowa metoda była bardziej efektywna od poprzedniej (mierząc wyniki umiejętności uczniów w tym zakresie przed eksperymentem i po nim). Teraz wystarczy dopisać wnioski i bibliografię. W jednej klasie uczy metodą tradycyjną. wykonywany zawód itd. Ten rozdział również może być podzielony na kilka podrozdziałów. w drugiej (najczęściej wybiera się słabszą grupę) posługuje się badaną metodą. która posłużyła nam do przeprowadzenia badań. jeżeli dodamy spis tabel i rysunków (ewentualnie fotografii). ich wiek. z których każdy będzie omawiał wyniki badań. pochodzenie społeczne. Pamiętajmy o ustawie o ochronie danych osobowych! 33 . Nauczyciel chce wypróbować nową metodę np. Wypełnionych ankiet nie dołączamy. ale nie zawsze jest to konieczne. Następne podrozdziały tej części pracy zawierają szczegółową analizę danych pod kątem kolejnych zmiennych. Potem sprawdza. aby dodać w załączniku kwestionariusz ankiety. Podejmujemy decyzje Ten drugi przypadek często występuje w pedagogice.I. Kuriaty. nie polecam takiego rozdrobnienia. gdzie wyniki badań znajdują się w rozdziałach V–VIII). Praca wygląda bardziej profesjonalnie.

alkoholu i narkotyków Plan pracy: Wstęp Rozdział I. Charakterystyka badanego środowiska 1. Klasyfikacja środków psychoaktywnych i sposoby ich działania 2. Społeczno-gospodarcza sytuacja miasta 2. Klasyfikacja postaw Rozdział II. Założenia metodologiczne i organizacja badań 1. Uzależnienie od środków psychoaktywnych 1.1. Przedmiot i cele badań 2. Metody. Narkotyki Rozdział III.3. Pojęcie postawy społecznej 1. Nikotyna 2. Hipoteza i hipotezy robocze 4.Alicja Kaszyńska Oto trzy najbardziej typowe przykłady planów prac typu badawczego:  A. Postawy młodzieży licealnej Iławy wobec uzależnień od nikotyny. Kuriata.2. Problemy badawcze 3. techniki i narzędzia badawcze 5. Definicja postawy 2. Definicja uzależnienia 2. Organizacja i przebieg badań Rozdział IV. Alkohol 2. Obraz zjawisk patologii społecznej młodzieży na terenie miasta Iława 34 .

4. Hass. Problematyka i metodologia badań własnych 35 . Stowarzyszenie Abstynentów Regionu Iławskiego 3.2. Pierwsze źródła praw dziecka 1. Idea praw dziecka — ochrona dziecka w świetle aktów prawnych 1.1. Główne założenia Konwencji o Prawach Dziecka 1. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka i Pakty Praw Człowieka 1. Prawa dziecka i ich przestrzeganie w rodzinie Wstęp Rozdział I. Stowarzyszenie Abstynentów Regionu Iławskiego i Związek Anonimowych Alkoholików 3.2. Postawy młodzieży wobec środków psychoaktywnych i osób uzależnionych Wnioski końcowe  D. Poziom uzależnień badanej młodzieży Rozdział VI.3.3. Deklaracja Praw Dziecka 1.1. Prawa dziecka w rodzinie Rozdział II.1. Dziecko jako podmiot ochrony międzynarodowej 1.I.1. Podejmujemy decyzje 3. Przestrzeganie praw dziecka w Polsce 1. Wpływ grup rówieśniczych na konsumpcję substancji psychoaktywnych Rozdział VII.1. Związek Anonimowych Alkoholików Rozdział V.1. Deklaracja Genewska 1.1.4. Patologie w rodzinie a postawy młodzieży wobec uzależnień Rozdział VIII.2.

Najczęściej łamane prawa dziecka w rodzinie 3. Metody i techniki badawcze 2.2. Charakterystyka badanej zbiorowości 2.Alicja Kaszyńska 2.2. Objawy zaburzeń społecznych 36 . Rozwój psychospołeczny w młodszym wieku z uwzględnieniem sfery emocjonalnej i społecznej 1. Zaburzenia rozwoju emocjonalnego i społecznego dzieci w wieku przedszkolnym 2.1. Przyczyny łamania praw dziecka 3. Przebieg procedury badawczej Rozdział III. Michalak.4. Zabawy tematyczne szansą wspomagania rozwoju psychospołecznego dzieci przedszkolnych Wstęp Rozdział I. tezy i hipotezy 2.1.3. Problemy. Skutki łamania praw dziecka Wnioski końcowe Literatura Spis tabel Załącznik  M. Rozwój psychospołeczny dzieci przedszkolnych w świetle literatury przedmiotu 1. Zmienne i ich wskaźniki 2. Przestrzeganie praw dziecka w rodzinie w świetle badań własnych 3. Rozwój społeczny w wieku przedszkolnym Rozdział II. Objawy i zespoły zaburzeń emocjonalnych 2. Rozwój emocjonalny w wieku przedszkolnym 1.2.2.3.1.3.5.1.

Style i wzory picia 1. Spożywanie alkoholu przez młodzież oraz jego niektóre uwarunkowania Wstęp Rozdział 1. Uzależnienie od alkoholu 1. Charakterystyka badanego środowiska Rozdział V. Zmienne i wskaźniki 4. Alkoholizm.3.2. Terapeutyczna funkcja zabawy 3.I. Rozmiary spożywania alkoholu w Polsce 1. Szmaglińska. Graficzne przedstawienie wyników badań Zakończenie  A.1. Szczególna rola zabaw tematycznych dla rozwoju psychospołecznego dzieci w wieku przedszkolnym Rozdział IV.1.6.2. Podejmujemy decyzje Rozdział III. Analiza wyników badań własnych 5. Problemy i hipotezy badawcze 4.1.4. Metodologia badań własnych 4.3.1. Metody.1.3.2. techniki i narzędzia badawcze 4.2.3. Sposoby wspomagania rozwoju psychospołecznego poprzez zabawę 3.5. Problematyka spożywania alkoholu w literaturze 1. Zabawa podstawową formą aktywności dziecka 3. Zabawy tematyczne.4. ich swoiste cechy oraz rodzaje 3. Fazy uzależnienia od alkoholu 37 . Przedmiot i cel badań 4. Wyniki eksperymentu pedagogicznego 5. Organizacja i przebieg badań 4.

2. zmienne i wskaźniki 3.3. Inicjacja alkoholowa oraz czynniki sprzyjające spożywaniu alkoholu przez badaną młodzież 4. Hipotezy. bardzo szczegółowa. Analiza przeprowadzonych badań 4.3. Problem spożywania napojów alkoholowych przez młodzież w wybranych badaniach empirycznych Rozdział 3.1. Metody.4. Charakterystyka okresu adolescencji 2.5.Alicja Kaszyńska 1.3. Wpływ grupy rówieśniczej na spożywanie alkoholu przez badanych uczniów Podsumowanie wyników badań Wnioski i postulaty Przykład zamieszczony poniżej to praca oparta na bardzo szeroko zakrojonych badaniach. Przedmiot i cel badań 3. Problematyka młodzieży w świetle literatury 2.2.1. techniki i narzędzia badawcze 3. Style i wzory spożywania napojów alkoholowych wśród badanej młodzieży 4.2.2. Organizacja i przebieg badań Rozdział 4. Podstępne uzależnienie Rozdział 2. Środowisko rodzinne a spożywanie alkoholu przez młodzież w świetle badań 4. Założenia metodologiczne badań własnych 3. Ogólna charakterystyka badanych 4.5.1. Młodzież jako kategoria społeczna. Socjologiczne teorie młodzieży 2. Je- 38 .3. Problemy badawcze 3.4.

Funkcja karykatury w edukacji społecznej i historycznej Wstęp 1. czyli uzasadnienie wyboru tematu.I.3. Karykatura w dotychczasowej literaturze przedmiotu polskiej i zagranicznej 1. Dzieje karykatury w Europie i w Polsce 1..3.2.1. Jakość karykatur w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 3.2. Cel i zakres pracy 2. Metodyka badań 2.1. techniki i narzędzia badań 3. Problemy główne i szczegółowe 2.3. Definicja karykatury 1.1.4. Problematyka karykatur zamieszczonych w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 39 . Literatura przedmiotu 1. Karykatura w wybranych podręcznikach szkolnych 3. Częstotliwość występowania karykatur w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 3. Role i funkcje podręcznika 1.4. Metody.7.1. do wstępu:  M. Role i funkcje ilustracji w podręczniku 1. Podejmujemy decyzje śli mogłabym mieć na nią wpływ.5.2. przeniosłabym jedynie punkt 2. Uzasadnienie wyboru tematu 2. Makulska. Karykatura jako środek dydaktyczny 2.6. Definicja podręcznika 1.

więc po przejrzeniu określonego działu na pewno dorzucimy do naszej ubogiej na razie bibliografii kilka pozycji. Synteza pracy 5. Uczeń a karykatura — analiza ankiet uczniowskich 4. rzucą chociaż dwa. Wnioski dydaktyczne 5. Dobre notatki ułatwią pracę Najczęściej nawet ci promotorzy. Analiza lekcji z wykorzystaniem karykatury 4. do których trzeba zajrzeć. Zadania dołączone do karykatur w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 4.4.3. Zakończenie 5. Dzięki temu osiąga się dwa cele. Tam klasyfikacja księgozbioru jest bardzo szczegółowa. zwracając uwagę szczególnie na przypisy i bibliografię.1.2. Postulaty badawcze 4. Karykatura w edukacji historycznej i społecznej 4. którzy z powodu natłoku zajęć niewiele pomagają.1. Umiejętność analizy karykatury przez młodzież szkolną — wyniki badań 5. trzy najważniejsze tytuły publikacji. po które warto sięgnąć.3. Przeszukajmy też zbiory internetowe.4. Opisy karykatur zamieszczonych w podręcznikach do gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej 3. Wykorzystanie karykatury na lekcji historii przez nauczyciela — analiza ankiet 4. 40 .Alicja Kaszyńska 3. Trzeba też zajrzeć do katalogu w bibliotece uczelnianej. Zyskujemy ogólną wiedzę na zadany temat i listę kolejnych lektur.5.2. aby w ogóle zabrać się do pracy. Dobrze jest je przynajmniej przekartkować.

w tym słowników. Jest ona bardzo przydatna. notatki należy robić tak. Jako dygresję mogę dodać. wiele obszernych książek. Jak robić notatki? Najprościej rzecz ujmując. nawet piszących swoje prace bezpośrednio na komputerze. Podejmujemy decyzje pamiętając. bo okno komputera jest zbyt małe. i to wcale nie tak rzadko. 4.1. woli korzystać z ręcznie pisanych lub drukowanych notatek. Na biurku i w jego okolicach miejsca jest zdecydowanie więcej. aby można było z nich łatwo skorzystać.I. niektóre na cztery części: 41 . potwierdzenie zawartych tam informacji trzeba znaleźć jeszcze w innych źródłach (najlepiej w wydaniach papierowych lub na stronach podmiotów uznanych za autorytety. Proponuję stary sposób — materiały zbierać w formie fiszek. Fiszki przygotowujemy z kartek papieru A4. np. żeby jednocześnie ogarniać wzrokiem pisany tekst i otworzyć przydatne zapiski. Większość ludzi. ale wiele. Dotyczy to również popularnej encyklopedii internetowej Wikipedii. że nieodżałowany Władysław Kopaliński przez całe życie korzystał wyłącznie z fiszek i udało mu się napisać nie jedną pracę. Najlepiej niektóre z nich przeciąć na pół. Dobrze zrobione notatki są połową sukcesu i oszczędzają wielokrotnego chodzenia do biblioteki w tej samej sprawie. nawet na stronach pozornie wiarygodnych. Błędy się zdarzają. uczelni i instytutów badawczych). ale ponieważ nie zawsze poszczególne hasła są poddawane weryfikacji. że do wiedzy podanej na stronach www należy podchodzić z dużym krytycyzmem. a fiszki przechowywać w kartonie po butach (na pewno się nie zgubią).

 „Tutaj tekst cytatu […]”. Poniżej umieszczamy cytat lub notatkę z treści. Jeżeli z cytatu wyjęliśmy jakieś fragmenty tekstu. z której zaczerpnęliśmy cytat. Cytat umieszczamy w cudzysłowie.  „[…] tutaj tekst cytatu […]”. 42 . to zawsze róbmy tak samo. Jeśli w cytatach będziemy używać (…). zaznaczamy to w postaci: (…) lub […]. zaznaczamy to w następujący sposób:  „(…) tutaj tekst cytatu”  „Tutaj tekst cytatu (…)”  „(…) tutaj tekst cytatu (…)” Lub:  „[…] tutaj tekst cytatu”.Alicja Kaszyńska Na fiszce umieszczamy adres bibliograficzny książki (będzie potrzebny do zrobienia przypisów i bibliografii) i dodajemy numer strony. jeśli zdecydujemy się na […]. Przy czym powinno się postępować konsekwentnie. Jeżeli nie zaczynamy cytować fragmentu od początku zdania albo nie kończymy z jego końcem. Wydaje mi się. to wszędzie. że lepiej używać formy z nawiasem kwadratowym. ale to jest kwestia indywidualna.

wtedy korzystamy z kartki dwa razy większej. że nasz promotor akurat sobie tego życzy i będzie jak znalazł. Może jednak w którymś momencie się okazać. miejsce i rok wydania. na przykład całe imię autora. Podejmujemy decyzje 4. tytuł wraz z pod. Nie wszystkie te dane spożytkujemy. Fiszki zwykłe Poprawnie zrobiona fiszka będzie wyglądała tak: Jest bardzo ważne. Prawdopodobnie w samym tekście pracy.I. przekracza wielkość kartki A6 (¼ A4). którą chcemy zamieścić. żeby umieścić na niej wszystkie informacje. Niekiedy treść. a tylko miejsce i rok wydania.2. Poniżej przykład tego typu fiszki: 43 .czy nadtytułem. które mogą się później przydać. Zwykle też nie zamieszczamy nazwy wydawnictwa. wydawnictwo. w przypisach i bibliografii używać będziemy tylko inicjału imienia.

żeby łatwo można było odczytać adres bibliograficzny.Alicja Kaszyńska Należy teraz tak złożyć tę fiszkę. Ułatwi to porządkowanie i poszukiwanie materiału. aby miała wymiary poprzedniej. 44 . a jednocześnie tak.

Podejmujemy decyzje Należy zawsze pisać tylko na jednej stronie fiszki. Na każdej kartce umieszczamy pełny adres bibliograficzny. ale spora 45 . a np. z których będziemy korzystać. według rozdziałów i adres bibliograficzny przyda się przy robieniu przypisów. żeby po rozłożeniu materiału. które mogą być przydatne. Jeżeli mamy możliwość zrobienia kserokopii stron. To jest co prawda marnotrawienie papieru. nawet jeśli robimy kilka fiszek z jednej publikacji. Potem będziemy porządkować notatki nie według książek. widzieć wszystkie teksty. który będziemy wykorzystywać w danym rozdziale. żeby zawsze kserować jednostronnie — tylko wtedy odpowiednie fragmenty będziemy mogli wycinać i wklejać lub dopinać do fiszki. Nie zawsze musimy przepisywać interesujące nas akapity czy rozdziały. pamiętajmy.I.

Przygotowujemy szablon do robienia fiszek. 4. które opisujemy. Ale to nie ma większego sensu. chyba że skopiowaliśmy całą książkę (nie polecam. Zrobione przez nas fiszki z poszczególnych książek wkładamy w osobne koperty. Oczywiście możemy i w tym przypadku zrobić odręczne fiszki ze skopiowanych książek. Fiszkę wraz z dołączoną do niej kartką należy złożyć podobnie jak poprzednio. to nasze życie. musimy pamiętać o spełnieniu kilku warunków: 1. więc można się pokusić o wykonanie fiszek z wykorzystaniem tego sprzętu. a wszystko umieszczamy we wspomnianym wcześniej kartoniku po butach. Aby komputerowe przygotowanie fiszek przebiegało sprawnie. Fiszki komputerowe Obecnie wiele osób posługuje się bardzo sprawnie komputerem. a czas — jak gdzieś wyczytałam — to nie pieniądz. przepisując cytaty na małe karteczki. w którym ją umieściliśmy. bo jest to działanie nieetyczne. Niewielkie literki komputerowe będą znacznie czytelniejsze niż niewielkie literki pisma odręcznego. nielegalne. żeby uzyskać format zbliżony do ¼ A4. Na każdej fiszce dopisujemy nazwę pliku. Poza tym na niewielkiej karteczce zmieści się spory tekst. Na tak zrobionej fiszce najbardziej potrzebny kawałek możemy zaznaczyć markerem.Alicja Kaszyńska oszczędność czasu. Dzięki temu przy pisaniu pracy po prostu będzie można skopiować odpowiednie cytaty i nie staniemy przed koniecznością ich ponownego przepisania. a do tego kosztowne) i chcemy.3. 2. 46 . żeby pozostała w całości.

które pojawia się po otwarciu programu. więc okno. aby po ewentualnym wydrukowaniu miały wymiar fiszek robionych ręcznie. Nazwiemy go: F i s z k a . bo łatwiej będzie się nimi posługiwać. może się nieco różnić od tego. Warto opracować prosty szablon do pisania fiszek. d o t . Podejmujemy decyzje 3. Wszystkie fiszki drukujemy i układamy w sposób podany dla fiszek zrobionych ręcznie. cytaty i spostrzeżenia dotyczące jednej książki. Więcej o tym w rozdziale o przepisywaniu i formatowaniu pracy. 5. Uwaga! Word 2007 pozwala na dość swobodny układ ikonek. aby łatwo było zidentyfikować.I. które zobaczysz na rycinach. 47 . W nazwie pliku umieszczamy początek nazwiska autora i tytułu książki. Jak przygotować szablon fiszek komputerowych? W tym wznowieniu poradnika. nowością jest użycie Worda 2007 (tu w wersji na Windows XP). W jednym pliku umieszczamy notatki. 4. jak napisałam we wstępie. Dobrze by było przygotować fiszki tak. Otwieramy menu pod kolorową ikoną programu (w lewym górnym rogu): N o w y i wybieramy pole: P u s t y d o k u ment. co zawiera dokument.

dot (szablony).Alicja Kaszyńska Uwaga! Word 2007 pozwala na wybranie formatu pliku.docx i . co aktualnie tworzymy. ponieważ n i e z a każdym razem te pliki dają się otwor z y ć w starszych wersjach programu. 48 . Jest to sporym utrudnieniem.doc (dokumenty) i . W dotychczasowych wersjach pliki Worda miały rozszerzenie . Proponuję zatem zawsze wybierać zapis: S z a blon programu Word 97–2003 lub: Dokument programu Word 97–2003 — w zależności od tego. Obecnie standardowo mają odpowiednio rozszerzenie .dotx.

wybierając typ zapisu: S z a b l o n p r o g r a m u W o r d 9 7 – 2 0 0 3 . na którą musimy się zgodzić. korzystając z menu: O r i e n t a c j a . rozszerzenie . żeby pełnił funkcję szablonu. to program sam zaproponuje zmianę. Otwieramy: M a r g i n e s y i wybieramy: M a r g i n e s y n i e s t a n d a r d o w e . Możemy to także zrobić. w którym ten plik musi się znaleźć. Nie należy zmieniać tego ustawienia. bo inaczej część tekstu się nie wydrukuje. Teraz zmieniamy ustawienia w zakładce: U k ł a d s t r o ny.I.7 cm. Większość drukarek akceptuje margines o podanej wyżej szerokości. 49 . Dokonujemy zmian w sekcji: U s t a w i e n i a s t r o n y .dot zostanie temu dokumentowi przyznane automatycznie. Jeśli tak zrobimy. Zmieniamy ich wymiary z każdej strony na 0. Podejmujemy decyzje Zapisujemy jako: F i s z k a . automatycznie też pojawi się katalog. Jeśli nie. Przy okazji możemy zmienić orientację strony na poziomą.

Fiszki w kolumnach Dzielimy stronę na kolumny. 50 . a nawet cztery fiszki. Dzięki temu na jednej stronie zmieszczą się trzy. sugestie i ewentualnie dopisywać jakieś dodatkowe informacje. Będziemy dzięki temu mogli je uzupełniać o uwagi. Z jednej strony możemy zrobić dwie fiszki komputerowe. Możemy jednak podzielić kolumnę na dwie (dzieląc linią poziomą kartkę na dwie części).Alicja Kaszyńska Dalej można postępować na dwa sposoby: Sposób I.

51 . możesz wstawić tabelę złożoną z dwóch kolumn i dwóch wierszy o wymiarach komórki: wysokość — 9. Fiszki w tabeli Zamiast dzielić stronę na kolumny. polecenie: Z n a k p o d z i a ł u i dalej: K o l u m n y . Wstawianie i formatowanie tabel jest dokładnie opisane w rozdziale trzecim tej książki. Każda komórka to miejsce na jedną fiszkę.7 cm. szerokość —14.27 cm. W razie potrzeby możesz połączyć dwie komórki w jedną i wydłużyć fiszkę. Podejmujemy decyzje Uwaga! Jeśli kolejny fragment będziemy chcieli zacząć od nowej kolumny. Sposób II.I. korzystajmy z menu: W s t a w .

Zanim przystąpimy do pracy. są różnej objętości. ale mieszczą się w polach wyznaczonych szablonem. utwórzmy katalog: P r a c a m a g i s t e r s k a . Uwaga! Pilnujmy od początku porządku w komputerze. zamiast przepisywać na nowo. . Na każdej oprócz pełnego adresu bibliograficznego jest nazwa pliku. Dzięki temu podczas pisania pracy będziemy mogli łatwo ją odnaleźć w komputerowych zbiorach i tekst skopiować w odpowiednie miejsce pracy.Alicja Kaszyńska Oto przykładowo wypisane fiszki: Jak widać. Warto też utworzyć podkatalog: F i s z k i i tam zapisywać wszystkie pliki z notatkami. w którym znajdziemy tę fiszkę.

a dopiero później wstęp i zakończenie. ale na końcu akapitu wstawiamy przypis. Wiedza o tym. jaka powinna być kolejność pisania poszczególnych rozdziałów. z pewnością ułatwi nam pracę. z których cytujemy fragmenty lub do których się odnosimy. Uwaga! W żadnym. nie umieszczamy tego tekstu w cudzysłowie. kilka najważniejszych książek i — jeśli to praca badawcza — wypełnione kwestionariusze ankiet (jak je przygotować. mamy komplet fiszek. 53 . Przystępujemy do pisania Zebraliśmy materiały. ale to w żadnym wypadku nie wolno nam użyć cudzych słów bez cudzysłowu. tylko opisujemy go własnymi słowami. Jeżeli korzystamy tylko z jakiegoś fragmentu książki i nie cytujemy. czytaj w dalszej części książki). bo to zwyczajna kradzież. Najpierw tworzymy rozdziały.II. Bibliografię uzupełniajmy na bieżąco i umieszczajmy w osobnym pliku podczas wprowadzania do pracy kolejnych publikacji.

. że w czasie przeprowadzania badań i pisania kolejnych rozdziałów dokonujemy zmiany pierwotnego planu. np. np. l. Powód tego jest prozaiczny. mn. Najbardziej „naukowo” brzmi forma nieosobowa i jest chyba najczęściej stosowana i zwykle niekwestionowana przez promotora. l. os. Co powinno znaleźć się we wstępie? 54 . Wstęp piszemy na końcu! Jak już wspomniałam. Mamy już co prawda temat i plan pracy. Niekiedy piszący zastanawiają się. Najrzadziej można się zetknąć z formą drugą. poj. form nieosobowych. która z tych form jest lepsza. 1. Dość często można spotkać też formę w 1. „W pracy postaram się przedstawić…”. l. „Zaobserwowaliśmy..Alicja Kaszyńska Pamiętajmy o zachowaniu w całej pracy jednolitej formy czasowników. „Zaobserwowałem. np. os. 2. więc jakby i gotowy materiał do napisania wstępu. ale nierzadko się zdarza. Możemy użyć: 1. „W pracy postaramy się przedstawić…”. O wyborze jednej z nich decydują osobiste upodobania promotora. „Zaobserwowano. że…”. „W celu przeprowadzenia badań przygotowaliśmy…”. że…”. że…”. „W pracy postarano się o przedstawienie…”. wstęp piszemy na końcu pracy. „W celu przeprowadzenia badań przygotowałem…”. 1. poj. „W celu przeprowadzenia badań przygotowano…” lub „Praca przedstawia…”. 3. os. „Obserwacje dotyczą…”. 1.

kulturowych i gospodarczych. Wzrasta liczba pijącej i upijającej się młodzieży. psycholodzy i pedagodzy biją na alarm. a nawet dzieci. 1. bo niejednokrotne. Socjolodzy. Na końcu — zawartość poszczególnych rozdziałów. Natomiast wiadomo. Na początku — krótkie odniesienie do ważności tematu i jego równie krótka charakterystyka. Alkohol stanowi społecznie akceptowany element naszej kultury i obyczajowości.II. gdyż jest to problem ciągle narastający — rozszerza się zakres i skutki alkoholizmu. prawnych. Stwierdzonym faktem jest zjawisko picia napojów alkoholowych przez nieletnich. Młodzież pije alkohol. Od wieków towarzyszy uroczystościom i spotkaniom towarzyskim. gdyż wzrasta liczba młodzieży alkoholizującej się i obniża się wiek pijących. 2. Przystępujemy do pisania Zazwyczaj wstęp zajmuje od 1 do 3 stron znormalizowanego maszynopisu i składa się z trzech krótkich części. Oto przykłady typowych wstępów do prac: Wstęp do pracy [Część I] Alkohol należy do otaczającej nas rzeczywistości. 3. że kształt przyszłości zależeć będzie od wzorów zachowań i postaw współczesnej młodzieży. 55 . naśladuje w tym dorosłych. Sytuacja ta wymaga tym bardziej uwagi i zdecydowanego przeciwdziałania. a alkoholizm jest poważnym problemem społecznym o wielu negatywnych konsekwencjach zdrowotnych. W środku — przedstawienie celu i zakresu pracy. najczęściej zostają one za zamkniętymi drzwiami domu — znane tylko cierpiącej rodzinie. Pośród wszystkich doraźnych przyjemności związanych z piciem kryją się problemy związane z nadużywaniem alkoholu.

[Część III] Praca składa się z czterech rozdziałów. tzw. pozytywne lub negatywne reakcje na jego spożywanie w środowisku. Celem przeprowadzonych badań jest opis zjawiska alkoholizowania się młodzieży. Scharakteryzowano okres dojrzewania. Powoduje ponadto wyraźnie negatywne skutki. W dalszej części pracy poruszono problem młodzieży w ujęciu teorii socjologicznych. Opisano również utrwalony powszechnie obraz alkoholu. 56 . a także jego fazy. Stanowi głos w dyskusji na temat alkoholizmu i konieczności jego zapobiegania. Rozdział pierwszy poświęcony jest rozważaniom teoretycznym nad ogólną problematyką alkoholizmu. jego rozmiarów oraz niektórych uwarunkowań. Ponadto przedstawiono style i wzory picia oraz problem podstępnego uzależnienia od alkoholu.Alicja Kaszyńska Niebezpieczeństwo alkoholizowania się młodzieży wynika ze szczególnie szkodliwego wpływu alkoholu na młody organizm. oraz dokonano przeglądu wybranych badań empirycznych dotyczących alkoholizowania się młodzieży. Składają się na nią niektóre dotychczasowe dane statystyczne dotyczące spożywania napojów alkoholowych. Rozdział ten uzasadnia podjęty temat. adolescencji. mierzone przede wszystkim nasilaniem się postaw i zachowań dewiacyjnych. a także w oparciu o literaturę przedmiotu i zebrany materiał empiryczny przedstawienie propozycji działań profilaktycznych. Alkohol upośledza i hamuje właściwy dla tej grupy wieku proces rozwoju psychofizycznego. [Część II] Niniejsza praca jest próbą zestawienia istotnych faktów dotyczących tego wszechobecnego w naszym życiu problemu. W rozdziale trzecim omówiono założenia metodologiczne badań własnych.

które ułatwiają podejmowanie prawidłowych decyzji. że każdy podmiot gospodarczy ma możliwość dostosowania analizy do charakteru swojej działalności i swoich potrzeb. należy mieć zapewniony szybki dostęp do informacji oraz należycie je przetwarzać i oceniać. Przystępujemy do pisania przedstawia przedmiot i cel badań. Bydgoszcz 2003. jest analiza ekonomiczna. Podjęcie każdej z nich jest procesem złożonym. Szczególnie uwzględniono uwarunkowania związane ze środowiskiem rodzinnym. czwarta część pracy jest analizą przebiegu badań przeprowadzonych wśród 135 uczniów zespołu szkół zawodowych. Decyzje te są niejednokrotnie obarczone dużym ryzykiem. Szmaglińska. Ponadto określa metody. Jednym z ważnych narzędzi. wymagającym dopływu różnorodnych informacji z różnych poziomów zarządzania. które podsumowują podjęty przeze mnie temat… (A. W tym okresie więziennictwo realizowało swe zadania zgodnie z uregulowaniami Ustawy z dnia 26. Aby zminimalizować jego wpływ. o finan57 . Istotne jest również to. Pozwala ona bowiem na ocenę złożonych zjawisk i procesów w zarządzanym podmiocie. Ostatnia. jak również problemy badawcze. szkolnym oraz rówieśniczym.) Wstęp do pracy [Część I] Zarządzanie podmiotem gospodarczym jest ciągłym procesem podejmowania i realizowania różnorodnych decyzji. Spożywanie alkoholu przez młodzież oraz niektóre jego uwarunkowania.11. Pracę kończą wnioski i postulaty. [Część II] Przedmiotem niniejszej pracy jest analiza działalności finansowej więziennictwa w latach 1998–2000.II.1998 r. techniki i narzędzia badawcze oraz opisuje organizację i przebieg badań.

W rozdziale trzecim przeprowadzono analizę działalności finansowej więziennictwa w latach 1998–2000. stan oraz strukturę organizacyjną więziennictwa. Charakterystykę więziennictwa sporządzono na podstawie materiałów analitycznych udostępnionych przez 58 .Alicja Kaszyńska sach publicznych. jak również decydujących o odmiennym sposobie organizacyjno-prawnym funkcjonowania sektora finansów publicznych. Na jej podstawie wprowadzono szereg zmian porządkujących. W miarę posiadanej skromnej wiedzy starano się przedstawić formy organizacyjne sektora finansów według najnowszych regulacji prawnych. Scharakteryzowano dochody budżetowe oraz szczegółowo wydatki budżetowe w rozbiciu na elementy. Zaprezentowano również wyniki finansowe przedsiębiorstw przywięziennych. Dokonano próby oceny gospodarki pozabudżetowej z uwzględnieniem podziału na środki specjalne i zakłady budżetowe.1999 r. W rozdziale drugim opisano zasady gospodarki finansowej budżetu. dostosowującej system finansów publicznych do systemu funkcjonowania państwa. Uzyskane dane przedstawiono na wykresach i tablicach charakteryzujących w liczbach i wskaźnikach działalność finansową więziennictwa. Ustawy o finansach publicznych. a także zasad gospodarki finansowej. [Część III] W rozdziale pierwszym scharakteryzowano sektor finansów publicznych. Przedstawiono przedmiot działania. dostosowanych do obowiązującej od 1. Ich charakterystyka jest niezbędna dla zrozumienia zasad działania i miejsca więziennictwa w budżecie państwa. Praca została napisana w oparciu o literaturę naukową dostępną na rynku wydawniczym oraz na podstawie regulacji prawnych dotyczących finansów publicznych.01.

widzeniem. technicznym znaczeniu. przestrzennych. Nazwa ta jest nazwą zanikającą. np. by zorientować się w warunkach miejscowych. patrzeniem. Analiza działalności finansowej więziennictwa w latach 1998–2000. ale w grę mogą wchodzić również spostrzeżenia poczynione za pomocą innych zmysłów. Trafniejszą może byłaby nazwa l u s t r a c j a . Nazwa o g l ę d z i n y może nasuwać liczne wątpliwości. Koszalin 2002. smaku itd. Niektórzy autorzy posługują się tym określeniem zgodnie z obowiązującą nazwą tej czynności w przepisach prawa 59 . wygląd rzeczy.II. Na samym początku należy się zastanowić. Jednakże nazwa o g l ę d z i n y jest mocno zakorzeniona w prawniczej praktyce językowej. Napisanie pracy ułatwiła pomoc udzielona przez doświadczonych specjalistów w dziedzinie budżetu więziennictwa. Kojarzy się ona z oglądaniem. które przeprowadza się po to. węchu. W kryminalistyce utożsamia się ją ze specyficznym rodzajem oględzin. (J. Spotyka się też nazwę w i z j a . unaocznić sobie pewne sytuacje. stąd nie miałoby sensu poszukiwanie innej. Gorlik. Przystępujemy do pisania Wydział Budżetu Centralnego Zarządu Zakładów Karnych Ministerstwa Sprawiedliwości. W kryminalistyce problematyka procesowego określenia o g l ę d z i n y nie znajduje jednolitej interpretacji. zwłaszcza że trudno w tym wypadku o semantyczną precyzję. przynajmniej w tym specjalnym. co rozumiemy pod pojęciem o g l ę d z i n y .) Wstęp do pracy [Część I] Problematyka oględzin miejsca zdarzenia należy do trudniejszych i złożonych zagadnień kryminalistycznych. ponieważ nie wiąże się ona tak ściśle z postrzeganiem za pomocą wzroku. a więc postrzeganiem optycznym.

zwłaszcza jeżeli dotyczą osób. Franciszczak. wykonują swoją pracę. można tu je zamieścić. Rozdział trzeci poświęcony został organizacji i technice przeprowadzania oględzin miejsca zdarzenia. (A. które stanowią. może do60 . żeby ich wymieniać we wstępie. Istnieje również pogląd. że termin o g l ę d z i n y nie odpowiada w rzeczywistości faktycznym czynnościom i wówczas używane jest sformułowanie k r y m i n a l i s t y c z n e b a d a n i e m i e j s c a zdarzenia. z których korzystano w trakcie opracowania tematu. udostępniły materiał badawczy itp. [Część III] Pracę podzielono na cztery rozdziały. Pracę kończy podsumowanie i spis publikacji. ponieważ opiekując się dyplomantem. że w krótkich wstępach nie powinno się umieszczać przypisów. Powszechnie uważa się. wchodzących w zakres szerszego pojęcia. Co do podziękowań. Toruń 2000. [Część II] Przedmiotem niniejszych rozważań są o g l ę d z i n y m i e j s c a z d a r z e n i a . jak zauważa S.) Opuściłam użyte w przytoczonych wstępach przypisy oraz podziękowania. Na ogół promotorzy nie chcą.Alicja Kaszyńska karnego procesowego. które umożliwiły przeprowadzenie badań. Oględziny miejsca zdarzenia. W pierwszym przedstawiono oględziny jako czynność procesowo-kryminalistyczną. W rozdziale czwartym omówiono metody dokumentowania przebiegu oględzin miejsca zdarzenia. podstawowy element zespołu czynności kryminalistycznych. W rozdziale drugim opisano rodzaje śladów kryminalistycznych oraz sposoby ich ujawniania i zabezpieczania. Kozdrowski. jakim jest wspomniane k r y m i n a l i s t y c z ne badanie miejsca zdarzenia. Jeśli ktoś bardzo chce.

nie będą traktowane jak plagiat. Przystępujemy do pisania dać do pracy dedykację. Nie powinno się umieszczać jednego cytatu za drugim bez słowa napisanego od siebie. że każdy z nich powinien mieć spójną budowę wewnętrzną. Dobrze. Tu trzeba pamiętać o kilku zasadach. albo jednym i drugim. To one spowodują. 2. Każdy z nich powinien być opatrzony wprowadzeniem lub komentarzem. nie może jednak rozdziału kończyć. jeżeli oczywiście są ku temu powody.II. że omawiane lub cytowane fragmenty obcych prac. Zakończeniem każdej części pracy (o czym już wspominałam) powinno być podsumowanie dokonane przez autora. Na początku rozdziału zamieszczamy krótki wstęp z informacją o jego zawartości. Przypisy Żadna praca licencjacka czy magisterska nie może się obyć bez przypisów. należy pamiętać o tym. czyli na karteczce robimy sobie krótki jego plan. układamy je w odpowiedniej kolejności i przystępujemy do pisania. Potem wyciągamy fiszki. Rozdziały Pisząc kolejne rozdziały. a na końcu zamieszczamy krótkie podsumowanie danej części pracy. którą umieszczamy między stroną tytułową a spisem treści. O rozdziale myślimy tak jak o całej pracy. 61 . z których korzystamy przy pisaniu i zamieszczone w pracy. na których znajdują się potrzebne cytaty albo omówienia. żeby z tych własnych fragmentów wynikał cel umieszczenia cytatu i jego rozumienie przez piszącego. Stronę tę pomijamy w numeracji. 3. Cytat może rozpoczynać rozdział.

Teraz w pracach dyplomowych i magisterskich stosuje się różne wzory. przecinka? Gdzie można w ogóle nie postawić żadnego znaku przestankowego? Kiedy posłużyć się wyrazem ibidem. Warszawa 1979.: J.? Kiedyś bardzo sztywno określały to przepisy. Krzyżanowski. Warszawa 1979. na końcu rozdziału lub — jednak znacznie rzadziej – na końcu pracy. J. czyli przyjmując jakiekolwiek zasady zapisywania przypisów. np. Krzyżanowski: Dzieje literatury polskiej. pisać italikiem. s.1. Jednak istnieje kilka zasad.Alicja Kaszyńska Niekiedy promotorzy wymagają przypisów zamieszczonych w nawiasach w środku tekstu. cit. 257. s. Każdy przypis kończymy kropką lub kropki nie stawiamy po żadnym przypisie. Każdy sposób ma swoich zwolenników i przeciwników. a kiedy op. Na ogół promotor podaje obowiązujący na jego seminarium szablon. 257. 62 . chociaż nie trzeba. Kilka słów na temat interpunkcji w przypisach Czy używać i kiedy dwukropka. Dzieje literatury polskiej. Najczęściej spotykam się ze wzorem przedstawionym jako pierwszy. 3. czyli kursywą lub pochylonym drukiem). T y t u ł ó w p u b l i k a c j i n i e p i s z e m y w c u d z y s ł o w i e (można za to. 3. umieszczać tytuły czasopism. kropki. 2. Jednak najczęściej przypisy umieszczamy na końcu strony. przestrzegamy ich od początku do końca. Ż e l a z n a k o n s e k w e n c j a . byle konsekwentnie. których należy przestrzegać w każdym przypadku: 1. W cudzysłowie można.

s. Jeżeli jest przedzielone innym przypisem: 63 . R. Dzieje literatury polskiej. Przystępujemy do pisania 4. 5. Warszawa 1995. 133. lub: A. cyt. A. E. s. Krzyżanowski. Słownik synonimów. E. Dąbrówka. cit. Geller. Odwołanie się ponowne do tego samego dzieła może wyglądać tak: Jeżeli następuje bezpośrednio po tym dziele: A. Warszawa 1979. J. 167. Geller. R. albo polskich: tamże — dz. Polszczyzna płata nam figle. Podracki (red. Warszawa 1995. 257. Dąbrówka. Tamże. s. Poradnik językowy dla każdego. Niedobrze jest widziane mieszanie tych oznaczeń i używanie wyrażenia łacińskiego z jednej pary i polskiego z drugiej. Warszawa 1995. Ibidem. Warszawa 1993..II. Geller. Turczyn. Turczyn. 133. Słownik synonimów. 133. E. s. czyli po prostu książki: J. s. Słownik synonimów. Najczęściej spotykane wzory przypisów W przypadku przypisu dotyczącego publikacji zwartej. Przypisy zaczynamy od inicjału imienia autora (w bibliografii każdą pozycję rozpoczynamy od nazwiska autora). Turczyn.). s. 260. 167. R. Na oznaczenie dzieła już wcześniej cytowanego używamy albo pary wyrażeń łacińskich: ibidem — op. Dąbrówka. s.

156). Dzieje literatury polskiej. op. Krzyżanowski. Krzyżanowski. 156. Słownik synonimów. cit.. Uwaga! Jeżeli w pracy powołujemy się na jedno dzieło danego autora. lub: J. J. A. op. jeśli wymienia się kolejno więcej niż jedno dzieło danego autora. s. s. 156. Sama jednak się z tym nie zetknęłam. op. cyt. Geller. A. Warszawa 1979. Warszawa 1995. 133. o które dzieło chodzi (np. Dąbrówka. Warszawa 1979. cit. cit. Krzyżanowski. Turczyn. s. J. to kolejne odwołanie może zawierać przed op. s. Krzyżanowski. że istnieją również skróty łacińskie idem – tenże oraz aedam – taż. 257.. Warszawa 1995. tylko jego nazwisko (jak w przykładzie J. s. 257. Dla porządku dodać muszę. aby zidentyfikować. s. 133. Krzyżanowski. Dzieje literatury polskiej. to należy napisać wystarczająco dużo wyrazów.Alicja Kaszyńska J. dz. R. s. R. 156). Dąbrówka. Dzieje…. J. E. E. s.. Geller. Turczyn. Krzyżanowski. Gdyby w pracy korzystano z kilku dzieł tego samego autora. cit. Słownik synonimów. 64 . które również mogą być wykorzystywane w przypisach lub bibliografii.

sygn. poz. Ordynacja podatkowa (Dz. nr 12. Nr 96. Coraz częściej piszący prace korzystają ze źródeł elektronicznych. Warszawa 1994. U. Nr 9. Nr 137. s. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. 31 z późn.). zm. Akt III S. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. poz. z dnia 21 grudnia 2000 r. poz. Definicja prania pieniędzy. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 listopada 1999 r. U. finanse i budżet gminy w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. oraz strona www. Przystępujemy do pisania A oto w jaki sposób najczęściej odwołujemy się do publikacji zawartych w czasopismach: W.).A. Wyrok NSA z dnia 29 XII 1993 r. 1217/91 [w:] W. Not. 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. Podatki. s.II. Abramowicz. Wójcik. 65 .45. ale niekoniecznie. 9. czyli ebook. „Życie Gospodarcze” 1997. U. książka elektroniczna. Uchwała Nr XXXII/395/2000 Rady Miejskiej w Nakle n. Poniżej przykłady adresów bibliograficznych aktów prawnych: Art.. 926 z późn. zm. 1129). Najczęściej są to: płyta CD. Uwaga! Tytuły czasopism możemy pisać w cudzysłowie.

www.hg. że tak ogólnie podany adres to zbyt mało. Płyty CD i DVD Jeżeli korzystamy z płyty. że wystarczy podawać podstawowy adres strony www. Trudności może sprawić nam zarówno określenie autora.wirtualnywydawca.pl.kapuscinski. jak i miejsca i roku wydania. Zazwyczaj zamiast miejsca wydania podajemy wydawnictwo. bo taką informację częściej znajdziemy na płycie: 66 . Obecnie okazuje się.pl. która jest zbyt szczegółowa dla tego typu prac i na ogół uczelnie nie wymagają jej stosowania).: www. Nie ma też jednolitych wzorców do zastosowania w opisach bibliograficznych prac dyplomowych i magisterskich (poza Polską Normą. Ogólne zasady są takie:  w opisie bibliograficznym publikacji elektronicznej należy podać wystarczającą liczbę danych. www.Alicja Kaszyńska Z wydawnictwami elektronicznymi problem jest taki. opis bibliograficzny będzie nieco podobny do opisu książki lub jej fragmentu (jeśli jest pracą zbiorową) albo artykułu. Jeszcze kilka lat temu przyjmowało się. czyli np.bydgoszcz. że zwykle są one dużo bardziej anonimowe niż pozostałe typy wydawnictw. na której zamieszczone są artykuły lub książka z danymi autora i tytułem.pl. tytułu publikacji lub informacji. aby można ją było zidentyfikować i zlokalizować  należy przyjąć jednolity wzór opisu i stosować go konsekwentnie.

Surdel. Sezon na śledzie. Należy jeszcze dodać dzień dostępu (czyli ten.htm. Przesądy teatralne. Przewodnik encyklopedyczny PWN [CD-ROM]. Dwa płuca Europy [w:] Multimedialna Europa. http://www. P. z tym że należy zaznaczyć format i źródło. http://www. Ebooki Książki elektroniczne należy opisywać podobnie jak publikacje papierowe.php?name=Content&pa=showpage&pid=23. Wtedy te same opisy wyglądać będą tak: P. 67 . I edycja Nagrody im. z którego książka pochodzi: P. Sprawdź. w którym spisaliśmy informację). czyli wielki brat patrzy. Artykuł w czasopiśmie internetowym lub informacja ze strony www Podaję najprostszy możliwy wzór opisu bibliograficznego publikacji internetowej: P. Janusza Korczaka dla Najlepszego Edukatora.pl/oswiata/biezace/i_edycja. Sezon na śledzie.zlotemysli. Żmudzki. http://odra. org/modules. Przystępujemy do pisania Testy gimnazjalne. Gajdziński.menis.etnografia.gov. Gajdziński.php/252.II. K. ponieważ treści online mogą być zmieniane i usuwane. Pozdniak.art.pl]. F. PWN 2004. czy zdasz [CD-ROM]. czyli wielki brat patrzy.pl/article. Gliwice 2008 [www.php/252 [dostęp: 14 września 2004].pl/article. http://odra. Mazur. Forex — podstawy giełdy walutowej [pdf].art. Young Digital Poland 2004.

Założenia metodologiczne i organizacja badań. W krótkim wstępie do rozdziału wystarczy napisać. technik i narzędzi badawczych będziemy te hipotezy weryfikować. Rozdział ten składa się najczęściej z pięciu podrozdziałów: 1. I edycja Nagrody im. Przedmiot i cel badań 2. Problemy badawcze 3.Alicja Kaszyńska F.gov. http://www. org/modules. http://www. Następnie ustalimy. techniki i narzędzia badawcze 5.pl/oswiata/biezace/i_edycja. W razie chęci użycia znajdujących się tu cytatów. Organizacja i przebieg badań. które podaję w nawiasie.menis.htm [dostęp: 18 września 2004]. że na podstawie literatury określimy przedmiot i cel badań. Pozdniak. Janusza Korczaka dla Najlepszego Edukatora. Zawartość jednak w każdym przypadku jest podobna. Przesądy teatralne. 68 . proszę sprawdzić ich dosłowność w źródle. albo np. zmienne i wskaźniki.php?name=Content&pa=showpage&pid=23 [dostęp: 18 września 2004]. za pomocą jakich metod. Metody.etnografia. zmienne i wskaźniki 4. albo Założenia metodologiczne badań własnych. zdefiniujemy problemy badawcze oraz sformułujemy hipotezy. Hipotezy. Metodologiczne podstawy badań własnych Ten rozdział nazywa się albo tak jak w powyższym tytule. 4.

P r z e d m i o t b a d a ń jest rozmaicie określany i definiowany w literaturze. Celem badań było poznanie czynników tkwiących w rodzinie. wierzenia ludzi). czyli jak określił J. Zdaniem J. co składa się na otaczającą rzeczywistość społeczną. Procedura badawcza oparta jest na konkretnym przedmiocie badań. Sztumski. Przedmiot i cel badań Dobry przykład poradzenia sobie z tym podrozdziałem przynosi praca R. poglądy. Nowacki. warunki ich realizacji oraz wyniki w postaci zmian w otoczeniu i w samych ludziach2. natomiast badania obejmują jedynie pewien wycinek rzeczywistości. Sztumski3. Wstęp do metod i technik badań społecznych. Nieco inaczej przedmiot badań określa T. że składają się na niego czynniki ludzkie. zbiorowości ludzkie). 69 . Przedmiotem niniejszych badań będzie środowisko rodzinne wychowanków Schroniska dla Nieletnich w Chojnicach. W tym niedługim fragmencie autor zaprezentował znajomość znaczenia terminów przedmiot badań i cel badań oraz znakomicie określił. ponieważ przedmiotem badań byłoby wszystko to.II. Określenie przedmiotu badań umożliwia wyodrębnienie c e l u b a d a ń . co rozumie przez nie w swojej pracy. że przedmiotem badań jest pewna zbiorowość społeczna. Milachowskiego. stwierdzając. które mają wpływ na zachowania przestępcze badanej młodzieży. zarówno materialne (np. 20. Sztumskiego1 obejmuje on różne twory życia społecznego. s. Przystępujemy do pisania 4.1. 1 J. jak i idealne (np. Definicja powyższa wydaje się zbyt szeroka. Katowice 1979. Można więc stwierdzić. naukowego poznania rzeczywistości społecznej.

Warszawa 1995. Zaczyński. etapie analizy i syntezy danych. Obraz ten ma być wiernym. s.Alicja Kaszyńska 2 T. Warszawa 1978. 10. samowychowania i uczenia się. etapie sprawdzania poprawności stwierdzeń i twierdzeń prowadzonych badań”. 56. Warszawa 1995. metody. Warszawa 1995. 23.) „P r z e d m i o t b a d a ń to obiektywnie istniejące.) Wynik b a d a n i a n a u k o w e g o to: „[…] określony obraz badanej rzeczywistości. s. s. (W. Sztumski. 10. cit. przebieg. op.) 70 . Nowacki.. adekwatnym odzwierciedleniem obiektywnie istniejących. s. Zaczyński. Praca badawcza nauczyciela. s. (W. 3 J. niezależnych od poznającego podmiotu rzeczy i zdarzeń. Pilch. a więc procesy wychowania i nauczania. 23. Warunkiem uzyskania takiego obrazu jest przestrzeganie w toku badań szeregu rygorów metodologicznych poznania naukowego na wszystkich kolejnych etapach — etapie gromadzenia materiału faktograficznego. środki i organizacja”. Metodologia pedagogiki pracy. Mogą się tu też przydać następujące definicje: „[…] p r z e d m i o t e m b a d a ń pedagogicznych jest przede wszystkim świadoma praktyka edukacyjna. Zasady badań pedagogicznych. Praca badawcza nauczyciela. ich cele. treści. poddające się pomiarowi zjawisko możliwe do zbadania na gruncie metodologii”. (T.

Warszawa 1995. s. (M. Przystępujemy do pisania „P r z e d m i o t e m b a d a ń są indywidualne działania społeczne ludzi kierowane określoną motywacją subiektywną”. „[…] oznacza jako pojęcie socjologiczne zagadnienie stwarzające trudności. uszczegółowienie tego. Warszawa 2010. Krzysztoszek. 413. (J.2. 56. Łobocki. które w miarę precyzyjnie określa cel zamierzonych badań i jednocześnie ujawnia braki w dotychczasowej wiedzy na interesujący nas temat”. (Z. Kopaliński. kłopot”.) 4. Warszawa 1996. (W. Warszawa 1997. (W. Metodologia badań psychologicznych. Praca badawcza nauczyciela. s. s.II. s. Uwarunkowania.) Można też podać inne definicje: „P r o b l e m e m b a d a w c z y m jest na ogół takie pytanie. Metody i techniki badań pedagogicznych. 46. 25. 216) 71 . Warszawa 1989.) Problem badawczy „[…] dotyczy relacji zachodzących między zmiennymi”. Brzeziński. Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych.) Cel badań to „[…] określenie efektu końcowego badań. s. co zamierza się osiągnąć”. Problemy badawcze Ten podrozdział można rozpocząć od słownikowej i uogólnionej definicji problemu: P r o b l e m . założenia i metody pedagogiczne. słowo pochodzące od greckiego problema. Zaczyński.

Alicja Kaszyńska

„[…] p r o b l e m to logiczne ujęcie przeżywanej niewiedzy oraz potrzeby wiedzy, zaś pytanie to gramatyczna konstrukcja wyrażająca sytuację problemową i będąca zarazem językowym odpowiednikiem problemu”.
(Wstęp do metodologii pedagogiki, red. H. Muszyński, Warszawa 1971, s. 171.)

„[…] p r o b l e m b a d a w c z y to pewne pytanie lub zespół pytań. Odpowiedzi na to pytanie dostarczyć mają badania empiryczne”.
(S. Nowak, Metodologia badań socjologicznych, Warszawa 1970, s. 24.)

P r o b l e m b a d a w c z y to „[…] swoiste pytanie określające jakość i rozmiar pewnej niewiedzy, to jest pewnego braku w dotychczasowej wiedzy oraz cel i granice danej pracy naukowej”.
(J. Pieter, Ogólna metodologia pracy naukowej, Wrocław– –Warszawa 1969, s. 67.)

„[…] p r o b l e m jest rodzajem zadania (sytuacji), którego podmiot nie może rozwiązać za pomocą posiadanego zasobu wiedzy. Rozwiązanie jego jest możliwe dzięki czynności myślenia produktywnego, która prowadzi do wzbogacania wiedzy podmiotu”.
(J. Kozielecki, Rozwiązywanie problemów, Warszawa 1969, s. 16.)

P o s t a w i e n i e p r o b l e m u to: „[…] bądź wysunięcie jakiegoś nowego pytania lub zespołu pytań, bądź też przynajmniej sformułowanie wątpliwości pod adresem twierdzeń czy teorii dotąd uznawanych…”.

72

II. Przystępujemy do pisania
(S. Nowak, Metodologia badań społecznych, Warszawa 2007, s. 24)

Ustalając problem badań, należy zdaniem J. Pietera:  „[…] sprecyzować jasno temat własnego zadania jako problemu naukowego, to jest objaśnić, na czym polega problem, rzecz do zbadania  wskazać na najbliższy, nadrzędny i ewentualnie również na kolejny, jeszcze bardziej nadrzędny problem, do którego tematu własnego badania logicznie przynależy  wykazać, jak dalece temat własny jest względnie nowy i dotychczas niewystarczająco zbadany; z tym wiąże się tzw. krytyka literatury”.
(J. Pieter, Ogólna metodologia pracy naukowej, Wrocław– Warszawa 1969, s. 67.)

W przywoływanej już przeze mnie pracy R. Milachowskiego główny problem badawczy został sformułowany następująco: „Czy i które czynniki tkwiące w rodzinie mają wpływ na przestępczość nieletnich?” Postawienie głównego problemu badawczego nie wystarczy, ponieważ jest on zbyt ogólny. Jeżeli w powyższym przykładzie autor chce zbadać pewne czynniki, należy je nazwać. I to R. Milachowski zrobił, formułując dalej problemy badawcze szczegółowe: 1. Czy s t r u k t u r a r o d z i n y p o d w z g l ę d e m j e j k o m p l e t n o ś c i ma wpływ na przestępczość młodzieży? 2. Czy w a r u n k i s o c j a l n o - b y t o w e r o d z i n y są czynnikiem zaburzeń przystosowania nieletnich?

73

Alicja Kaszyńska

3. Jak realizowana była w rodzinach badanych chłopców funkcja socjalizacyjno-wychowawcza? 4. Czy w y s t ę p u j ą c e w r o d z i n i e z j a w i s k a p a t o l o g i i s p o ł e c z n e j m i a ł y w p ł y w na drogę przestępczą wychowanków Schroniska dla Nieletnich? 5. Czy a t m o s f e r a w r o d z i n i e (w subiektywnej ocenie badanych) mogła doprowadzić do nieprzestrzegania przez nich norm prawnych?

4.3. Hipotezy, zmienne i wskaźniki
Jeżeli postawione zostały pytania, to teraz można spróbować poszukać na nie odpowiedzi, a najpierw postarać się sformułować je tymczasowo. Takie przewidywane wypowiedzi nazywać będziemy h i p o t e z a m i b a d a w c z y m i . Według Nowego słownika pedagogicznego h i p o t e z a (z grec. hypothesis — przypuszczenie) to niesprawdzone stwierdzenie, które ustala bądź wyjaśnia cechy badanych zjawisk lub związki między nimi. Sprawdzenie hipotezy odbywa się przez wyprowadzenie z niej wniosków empirycznych, przy czym im więcej prawdziwych zdań z hipotezy wynika, tym większy jest jej stopień uzasadnienia.
(W. Okoń, Nowy słownik pedagogiczny, Warszawa 2007, s. 135.)

„H i p o t e z a r o b o c z a jest pierwszą propozycją odpowiedzi na pytanie zawarte w problemie badawczym. Treścią hipotezy roboczej jest, podobnie jak w teorii naukowej, określony związek między dwoma czynnikami lub składnikami jakiegoś zjawiska czy procesu”.
(W. Zaczyński, Praca badawcza nauczyciela, Warszawa 1995, s. 60.)

74

II. Przystępujemy do pisania

H i p o t e z ą jest „[…] zadanie opisujące związki między zjawiskami (zdarzeniami, stanami, cechami itp.), którego wartość logiczną sprawdzamy w następstwie badań empirycznych”.
(E. Hajduk, Hipoteza w badaniach pedagogicznych, Zielona Góra, 1993, s. 40.)

„Przez h i p o t e z ę rozumie się na ogół w metodologii takie przypuszczenie dotyczące zachodzenia pewnych zjawisk lub zależność między nimi, które pozwala wyjaśnić jakiś niewytłumaczony dotąd zespół faktów będących dotąd problemem”.
(T. Kotarbiński, Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk, Warszawa 1961, s. 34.)

„H i p o t e z ą nazywa się twierdzenia częściowo tylko uzasadnione, przeto wszelki domysł, za pomocą którego tłumaczymy dane fakty, a więc też i domysł w postaci uogólnienia osiągniętego […] na podstawie danych wyjściowych”.
(T. Kotarbiński, Kurs logiki dla prawników, Warszawa 1960, s. 18.)

„H i p o t e z a r o b o c z a ukazuje często zachodzące relacje między badanymi zmiennymi, a niekiedy także określa ich właściwości. Najogólniej można powiedzieć, że jest ona spodziewanym przez badacza wynikiem zaplanowanych badań”.
(M. Łobocki, Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków 2003, s. 26.)

„Przez h i p o t e z ę rozumiemy więc tutaj twierdzenie, co do którego istnieje pewne prawdopodobieństwo, iż stanowić ono będzie prawdziwe rozwiązanie postawionego problemu”.
(H. Muszyński, Wstęp do metodologii pedagogiki, Warszawa 1971, s. 188.)

75

) „[…] h i p o t e z a to przypuszczalna. Skorny. s. przewidywalna odpowiedź na pytanie zawarte w problemie badań. pedagogiczne i psychologiczno-społeczne. o którego prawdziwości lub fałszywości mamy się przekonać w wyniku badania”. Prace magisterskie z psychologii i pedagogiki.) „H i p o t e z a to twierdzenie. Może ona przy tym dotyczyć związków zachodzących w danej dziedzinie rzeczywistości. Metodologia badań psychologicznych. zwłaszcza gdy jest on wyrażony w postaci pytania rozstrzygnięcia”. Warszawa 1996. s.) W naszym przykładzie (praca R. s. (J. Hipotezy szczegółowe:  struktura rodziny pod względem jej kompletności ma wpływ na przestępczość młodzieży 76 .Alicja Kaszyńska H i p o t e z a b a d a w c z a stanowi „[…] najbardziej prawdopodobną na gruncie dotychczasowej wiedzy badacza odpowiedź na problem. kulturalne. Brzeziński. Metodologia badań społecznych. Warszawa 1984. Milachowskiego) zostały sformułowane następujące hipotezy: Hipoteza główna Na przestępczość nieletnich mają wpływ następujące czynniki tkwiące w rodzinie: społeczno-ekonomiczne. kierujących nią prawidłowości. 48. 227. mechanizmów funkcjonowania badanych zjawisk lub istotnych właściwości”. Warszawa 2007. 35. (S. Nowak. (Z.

Zmienne są różne i rozmaicie są definiowane. co się zmienia. Nowak. Najczęściej jednak w pracach pojawiają się dwa ich typy: z m i e n n e z a l e ż n e i z m i e n n e n i e z a l e ż n e . intensywność. Teraz kolej na zmienne i wskaźniki. sposób ubioru. pogoda. pod jakim względem analizujemy określone przedmioty oraz jakie relacje między nimi mogą zachodzić. np. (S. Metodologia badań społecznych. Warszawa 2007.II.) „[…] z m i e n n a to pewna kategoria zjawisk. Zmienna zależna to jest zmienna podatna na czynniki zewnętrzne. bo na nie nasz sposób ubierania nie ma wpływu. kiedy rozpatrujemy te przedmioty pod danym względem”. np. Naukowe definicje zmiennych mówią: „[…] z m i e n n a określa jedynie. miejsce zamieszkania. Przystępujemy do pisania  warunki socjalno-bytowe rodziny są czynnikiem zaburzeń przystosowania nieletnich  funkcja socjalizacyjno-wychowawcza w rodzinach badanych chłopców nie jest realizowana właściwie  występujące w rodzinie zjawiska patologii społecznej miały wpływ na drogę przestępczą wychowanków Schroniska dla Nieletnich  atmosfera w rodzinie (w subiektywnej ocenie badanych) mogła doprowadzić do nieprzestrzegania przez nich norm prawnych. 152. 77 . wiek. których wielkość. częstość występowania może ulegać zmianom zależnie od różnych okoliczności”. uprawiany zawód. Te z kolei czynniki to będą zmienne niezależne. który zależy od wielu czynników. że zmienna to jest to. Sama nazwa wskazuje. s.

) 78 . Kraków 2010.) Z m i e n n a to „[…] czynnik przybierający różne wartości w badanym zbiorze”. s. (M. różne i ściśle określone sposoby działalności dydaktycznej lub wychowawczej albo jednej i drugiej. której związki z innymi zmiennymi chcemy określić (wyjaśnić).Alicja Kaszyńska (Z. Skorny.) „Z m i e n n y m i n i e z a l e ż n y m i nazywa się m. 487.) Z m i e n n a z a l e ż n a to „[…] zmienna.) Z m i e n n a n i e z a l e ż n a to „[…] zmienna. Okoń. […] Zmienne zależne są oczekiwanymi skutkami zmiennych niezależnych”. która jest przedmiotem naszego badania. Warszawa 1996. Metodologia badań psychologicznych. s. Warszawa 2007. 84. Metody i techniki badań pedagogicznych. s. Łobocki. Warszawa 1984. (J. Okoń. nosi nazwę z m i e n n e j z a l e ż n e j […]. Warszawa 2007. (W. 486. które na nią oddziałują. Prace magisterskie z psychologii i pedagogiki. s. Brzeziński. (W. 189. Nowy słownik pedagogiczny. (W. Nowy słownik pedagogiczny.) „Z m i e n n a . Nowy słownik pedagogiczny. Okoń. 48. Warszawa 2007. od których ona zależy. noszą nazwę zmiennych niezależnych”. której zmiany nie zależą od zespołu innych zmiennych występujących w badanym zbiorze”. zmienne. 486. s.in. s. której zmiany są skutkiem oddziaływania jednej lub więcej jakichś zmiennych (zmiennych niezależnych lub zmiennych pośredniczących)”.

s. Przystępujemy do pisania Z m i e n n a p o ś r e d n i c z ą c a to „[…] każdy czynnik wpływający pośrednio na zależność rezultatu końcowego (np. to musimy posłużyć się wskaźnikami. że stwierdzenie jego (jej) zaistnienia. 54. Warszawa 2007. którą w określonym badaniu uznajemy za niepodlegającą innym zmiennym. która w określonym badaniu traktowana jest jako podlegająca wpływom innych zmiennych”.II. s.) „W s k a ź n i k z d a r z e n i a (własności) Z to takie zdarzenie (własność) W. Do określenia zmiennych konieczny jest dobór odpowiednich w s k a ź n i k ó w . zaszła czy też nie. czyli danymi. Natomiast z m i e n n a z a l e ż n a to taka zmienna. pojawienia się lub stopnia intensywności […] jest wykorzystane jako przesłanka […]. Wstęp do metodologii pedagogiki. czy przypuszczana przez nas zmiana. Okoń. jaką powinien powodować dany czynnik. 246. Muszyński. iż w określonych przypadkach z pew- 79 . Co to są wskaźniki. to znaczy „[…] ustalenie takich obserwowalnych danych. Wrocław 1973. Zaborowski.) „[…] z m i e n n a n i e z a l e ż n a to taka zmienna. też podpowiada nam literatura przedmiotu. (Z. Warszawa 1970. Nowy słownik pedagogiczny.) Jeżeli obserwujemy jakąś zmienną. które będą nam mogły wskazać. 486. Wstęp do metodologii badań pedagogicznych. eksperymentu) od jego warunków”. (W. (H. s. na podstawie których można orzekać o występowaniu oraz stopniu nasilenia poszczególnych zmiennych”.

że zaszło zjawisko. 150. Wrocław 1973. Zaborowski. s. Godlewski. Wskaźniki:  rodzina ma wpływ na występowanie zjawiska przestępczości wśród młodzieży  rodzina nie ma wpływu na występowanie zjawiska przestępczości wśród młodzieży  trudno stwierdzić taką zależność. M. Wujek. 165. 79. s. Warszawa 1974. red. Milachowskiego zmienne i wskaźniki zostały ustalone w następujący sposób: Zmienna zależna Zjawisko przestępczości wśród młodzieży. Metodologiczna charakterystyka pedagogiki [w:] Pedagogika. które wskaźnik określa”. s. Wujek. a często mierzalne.) A teraz czas na przykład. Warszawa 2007. Metodologia nauk społecznych. cechę lub zjawisko. Nowak. St. które pozwalają nam stwierdzić. (T.Alicja Kaszyńska nością. Wstęp do metodologii badań pedagogicznych. 80 . W pracy R. z określonym prawdopodobieństwem wyższym niż przeciętne wystąpiło zdarzenie (własność) Z”.) W badaniach pedagogicznych „[…] w s k a ź n i k oznacza wielkość. które wskazuje na istnienie innej wielkości lub zjawiska”. (S. Kracewicz. T. (Z.) W s k a ź n i k i z m i e n n y c h „[…] wskazują na określone zjawiska obserwowalne.

2. Wskaźniki:  z kim mieszka nieletni  osoby wychowujące nieletniego  rodzaj stosowanych w rodzinie kar  sposób nagradzania  kontakty rodziny ze szkołą  pomoc w lekcjach. Warunki socjalno-bytowe. 3. Przystępujemy do pisania Zmienne niezależne 1. Wskaźniki:  rodzina pełna  rodzina niepełna  rodzina rozbita  rodzina zrekonstruowana  konkubinat. Zjawiska patologii społecznej w rodzinie. Struktura rodziny. 4.II. Sposób wypełniania funkcji socjalizacyjno-wychowawczej w rodzinie. Wskaźniki:  nadużywanie alkoholu w rodzinie  karalność wśród członków rodziny 81 . Wskaźniki:  praca zawodowa rodziców  źródło utrzymania.

82 . niepełna itd. Wskaźniki:  liczba przeczytanych książek w ciągu roku.Alicja Kaszyńska  atmosfera w rodzinie.)  wykształcenie rodziców  poziom życia rodziny  liczba książek w domu  zaangażowanie czytelnicze rodziców. Sytuacja rodzinna. 5. Wskaźniki:  postawa rodziny w stosunku do badanych  awantury w rodzinie. Wskaźniki:  struktura rodziny (pełna. Atmosfera w rodzinie. 2. Zmienna zależna Czytelnictwo wśród młodzieży ponadgimnazjalnej. Spróbujmy teraz ustalić zmienne zależne i niezależne dla pracy o bardziej ogólnie sformułowanym temacie: Czytelnictwo wśród młodzieży ponadgimnazjalnej na przykładzie powiatu tucholskiego. Dane osobowe badanego. Wskaźniki:  płeć  wiek. Zmienne niezależne 1.

tylko innym sposobem potraktowania tego fragmentu pracy. t e c h n i k a i n a r z ę d z i e b a d a w c z e . W niektórych pracach autorzy ograniczają się jednak do wykazania się świadomością istnienia różnorodnych definicji. technik i narzędzi badawczych. W dalszej części publikacji znajdziemy informacje. 4. inne wyraźnie je różnicują. czyli jak zrobić z tego kwestionariusz ankiety.II. To też nie jest błędem. Przystępujemy do pisania 3. zatrzymują się na szerszym opisie wybranych przez siebie metod. jak przełożyć zmienne i wskaźniki na konkrety. ponieważ autorzy definicji też nie zawsze używają ich konsekwentnie i jednakowo. 83 . techniki i narzędzia badawcze Zazwyczaj ten podrozdział zaczyna się od przeglądu najbardziej znanych i najczęściej używanych definicji tych pojęć. Oczywiście można rozszerzać badanie o kolejne zmienne niezależne i sprawdzać ich wpływ na zmienną zależną. które te pojęcia traktują rozdzielnie i przytoczymy najczęstsze. Według niektórych koncepcji metoda i technika badawcza to pojęcia tożsame. Jednak podana wyżej liczba zmiennych w pracy dyplomowej i magisterskiej powinna w zupełności wystarczyć. a zamiast dokonywać przeglądu.4. Metody. My przyjrzymy się definicjom. Sytuacja szkolna badanego: Wskaźniki:  typ szkoły  średnia ocen. Są pewne trudności w rozgraniczeniu pojęć m e t o d a .

które należy wykonać. intencjonalnie. Zaczyński. co zawsze wymaga przyjęcia pewnych założeń natury filozoficznej i często jakiejś teorii psychologicznej oraz sposób znalezienia odpowiedzi na postawione pytania”. Kreutz. planowym.) W węższym znaczeniu „[…] przez metodę rozumie się tylko s p o s ó b r o z w i ą z a n i a z a g a d n i e n i a . s. i procesów. 26. Studium krytyczne. stosowanym świadomie. 16. (M.) W ujęciu szerszym do m e t o d y należy „[…] sformułowanie problemu. Kreutz. Tomaszewski. s. które muszą odbyć się. Praca badawcza nauczyciela. M e t o d a to „[…] zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących 84 . czyli postawienie pytania. Warszawa 1968. (W.) „M e t o d a n a u k o w a jest to powtarzalny sposób dochodzenia do stwierdzeń uzasadnionych i sprawdzonych. dokładnym i wyczerpującym poznaniem danego wycinka obiektywnej rzeczywistości. 8. s. (T. Metoda badania naukowego jest celowym. Metody współczesnej psychologii.Alicja Kaszyńska „[…] m e t o d a to sposób poznania pewnej kategorii faktów lub zjawisk. obiektywnym. z przestrzeganiem właściwych wskazań metodologicznych”. Metody współczesnej psychologii. Warszawa 1963. Warszawa 1962. (M. s. a stawianie pytań i przyjmowanie pewnych założeń już się do metody nie zalicza”. Warszawa 1962. 8). Jest to zespół czynności. Wstęp do psychologii. aby można było uzyskać uzasadnione i sprawdzone twierdzenie o badanych faktach”. Studium krytyczne.

technika. s. służące do uzyskiwania maksymalnie (lub optymalnie) uzasadnionych odpowiedzi na stawiane w nich pytania”. Przystępujemy do pisania najogólniej całość postępowania badacza zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego”.II. Wstęp do metodologii badań pedagogicznych.. zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego”. 66. (Z. opracowywania. procedura badawcza w pedagogice empirycznej. Wstęp do metod i technik badań społecznych. Sztumski. Kamiński. Zaborowski.) Metoda to „[…] zespół środków i czynności. Wrocław 1973. do jakiego się świadomie zmierza”. Warszawa 1995. (S. s. za pomocą których zdobywamy różnego typu informacje służące do wydawania prawdziwych sądów o określonym wycinku rzeczywistości związanym ze sformułowanym problemem”.) „[…] m e t o d y b a d a w c z e to przede wszystkim typowe i powtarzalne sposoby zbierania. 54. Warszawa 2007. analizy i interpretacji danych empirycznych.) „Przez m e t o d ę bowiem rozumie się na ogół system założeń i reguł pozwalających na takie uporządkowanie praktycznej lub teoretycznej działalności. Nowak. s. (J. „Studia Pedagogiczne” 1970. Metodologia badań społecznych. t. Metoda. XX. 85 .) M e t o d a b a d a w c z a to „[…] zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza. aby można było osiągnąć cel. s. 22. (A. 37.

Alicja Kaszyńska (A. Pilch wyróżnia 4 główne metody: 1) 2) 3) 4) eksperyment pedagogiczny monografia pedagogiczna metoda indywidualnych przypadków sondaż diagnostyczny. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1974. R. bez opisów i podawania typologii. jaką metodę wybieramy.) „Przez m e t o d ę b a d a ń rozumieć będziemy zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza. 167. Warszawa 1978. T. Studia i szkice pedagogiczne. zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego”. s. Okoń. technika.) M e t o d a (z greckiego methodos — ‘droga. Kamiński. I tu także posłużymy się cytatami (które oczywiście w pracy można albo przytoczyć. 65. red. możemy ograniczyć się tylko do stwierdzenia. Wroczyński. s. Nowy słownik pedagogiczny. badanie’) — „[…] badaniach pedagogicznych to system celowych środków umożliwiających wykonanie danego zadania bądź rozwiązanie określonego problemu”. albo omówić. Metoda. (A. Warszawa 2007. procedura badawcza w pedagogice empirycznej [w:] Metodologia pedagogiki społecznej. Jeżeli mamy dosyć innego typu materiału. 116. (W. ale zawsze trzeba się powołać na źródło). s.) Po wybraniu i przedstawieniu od jednej do kilku definicji czas na dokonanie prostego podziału znanych metod. 86 . Kamiński.

metoda monograficzna). 223–256. Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych. 43–51. Przyda się teraz definicja. s. że w naszej pracy badawczej wybieramy m e t o d ę s o n d a ż u d i a g n o s t y c z n e g o . Przystępujemy do pisania (T. Zasady badań pedagogicznych. s.II. (M. która wyjaśni.) M. w której badane zjawisko występuje”. co oznacza to pojęcie. Łobocki. Konsekwentnie proponuję tu skorzystać z definicji zaproponowanej przez T. Kraków 2009. nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach instytucjonalnie nie zlokalizowanych — posiadających znaczenie wychowawcze — w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną.) Zakładamy. 87 . Łobocki wymienia następujące metody pedagogiczne: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) obserwacja eksperyment pedagogiczny testy osiągnięć szkolnych metody socjometryczne metoda sondażu diagnostycznego analiza dokumentów inne metody badawcze (np. skale ocen. Warszawa 1995. Pilcha jest: „[…] sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych opiniach i poglądach wybranych zbiorowości. Pilcha: M e t o d a s o n d a ż u d i a g n o s t y c z n e g o wg T. Pilch. studium indywidualnych przypadków. najczęściej zresztą pojawiającą się w pracach.

) „T e c h n i k i b a d a w c z e są bliżej skonkretyzowanymi sposobami postępowania badawczego.) Za t e c h n i k i b a d a ń uznaje się „[…] zespół czynności wykonywanych przy posługiwaniu się daną metodą. Zacząć należy oczywiście od definicji (przynajmniej jednej.) T e c h n i k ą b a d a w c z ą nazywać będziemy „[…] przede wszystkim sposoby zbierania materiału oparte na starannie opracowanych dyrektywach (dokładnych. Zasady badań pedagogicznych. s. ścisłych) weryfikowanych w badaniach różnych nauk społecznych i dzięki temu posiadających walor użyteczności międzydyscyplinarnej”. 42. XIX. pełniąc wobec nich wyraźnie służebną rolę”. Łobocki. Warszawa 1995. Zasady badań pedagogicznych. t. procedura badawcza w pedagogice empirycznej. Technikę konkretyzuje i bliżej określa sposób rozwiązania problemu badań oraz osiągnięcie wyznaczonego w nim celu”. techniki. (T. 80. 54.) Teraz przechodzimy do określenia t e c h n i k i b a d a w c z e j .Alicja Kaszyńska (T. jasnych. „Studia pedagogiczne”. którą się posłużymy. Kamiński. (M. 29. Metody i techniki badań pedagogicznych. Warszawa 2001. „T e c h n i k i b a d a w c z e są czynnościami określonymi przez dobór odpowiedniej metody i przez nią uwarunkowanymi”. 88 . Pilch. (A. Metoda. Strategie ilościowe i jakościowe. Bauman. 1970. Pilch. która najbardziej nam odpowiada). s. s. s. T. Kraków 2010. tej. Podporządkowane są metodom badawczym.

wykorzystywany przy gromadzeniu materiałów 89 . N a r z ę d z i e b a d a w c z e „[…] jest przedmiotem służącym do realizacji wybranej techniki badań. będzie a n k i e t a . s. 94.) Jeżeli obraliśmy jako metodę badań sondaż diagnostyczny. Jest to środek pomocniczy. Przystępujemy do pisania (Z. (T. Warszawa 1985.II. s.) „[…] t e c h n i k i b a d a w c z e są to sposoby uzyskiwania materiałów. Wrocław 1974. „Ze względu na pisemny charakter wypowiedzi osób badanych ankieta umożliwia zebranie w krótkim czasie wielu informacji od dużej grupy osób”. Pedagogika społeczna.) Składa się ona na ogół z pytań otwartych. to techniką. czas na narzędzie. 90. Bydgoszcz 1993.) Kiedy określiliśmy już metodę i technikę badawczą. Czynności badawcze w psychologii i pedagogice. s. (R. Zasady badań pedagogicznych. służy do technicznego gromadzenia danych z badań. Pilch. Wroczyński. na które badany odpowiada. specjalnych kwestionariuszy na ogół o wysokim stopniu standaryzacji w obecności lub częściej bez obecności ankietera”. 125. której użyjemy. Skorny. s. (U. Warszawa 1995. 86. Jakubowska. A n k i e t a jest „[…] techniką gromadzenia informacji polegającą na wypełnieniu. najczęściej samodzielnie przez badanego. które następnie stanowią podstawę analizy i uogólnień”. Metody badań i diagnostyka psychologiczna.

„Pytaniem otwartym lub wolnym nazywamy taką jego odmianę.) „Pytania ankiety są zawsze konkretne. «nie» lub «nie wiem». […] Badany odpowiada przez postawienie znaczka w wybranej rubryce tabeli”. Są one często stosowane. rozbitego na kilka zagadnień szczegółowych.Alicja Kaszyńska empirycznych przydatnych przy rozwiązywaniu podjętego problemu badań”. 42. (T. na które odpowiada się przez «tak». Warszawa 1995. […] W pytaniu zamkniętym mogą być podane różne możliwe warianty odpowiedzi do wyboru. Zaczyński. Pilch. Praca badawcza nauczyciela. Ankieta dotyczy najczęściej wąskiego zagadnienia bądź problemu szerszego. „Ze względu na kategorie pytań wyróżniamy dwa rodzaje kwestionariuszy:  kwestionariusz pytań otwartych  kwestionariusz pytań zamkniętych (skategoryzowanych). (W. w której odpowiadający nie jest krępowany podanymi w kwestionariuszu możliwościami podpowiedzi do wyboru”. s. 167. ścisłe i jednoproblemowe. ale ich wartość poznawcza jest ograniczona. Najczęściej też pytania są zamknięte i zaopatrzone w tak zwaną kafeterię. Ze względu na wysoki stopień 90 . Zasady badań pedagogicznych. s. „Pytania zamknięte to nie tylko te. Warszawa 1995.) Narzędziem badawczym w naszej pracy będzie k w e s t i o nariusz ankiety. czyli zestaw wszelkich możliwych odpowiedzi.

Zasady badań pedagogicznych. na tyle oczywiście. jeśli nie mieści się w żadnym zaproponowanym sformułowaniu. s. Typowy obraz takiego rozdziału możemy znaleźć w pracy A. Organizacja i przebieg badań W podrozdziale o takim tytule należy przedstawić.5. które zawierają jeden punkt oznaczony zazwyczaj słowem «inne». Podajemy. Pilch. Kafeterie bywają zamknięte i półotwarte oraz koniunktywne i dysjunktywne. 87). pozwalający na zaprezentowanie swej odpowiedzi.II. Kuriaty Postawy młodzieży licealnej Iławy wobec uzależnień od nikotyny. gdzie. na ile będzie to potrzebne w pracy. Próbę 91 . (T. Warszawa 1995. alkoholu i narkotyków: Badania przeprowadziłam na przełomie maja i czerwca 2002 roku w Liceum Ogólnokształcącym w Iławie. Wypełnienie ankiety polega na podkreśleniu właściwej odpowiedzi lub stawianiu określonych znaków przy odpowiednich zadaniach k a f e t e r i i . lecz tylko wybiera wśród możliwości. Przystępujemy do pisania kategoryzacji staje się ona podstawowym narzędziem kontaktu badanego z badającym. jak liczna grupa została poddana badaniu i jaki był jej skład społeczny. K a f e t e r i ą p ó ł o t w a r t ą nazywamy taki zestaw możliwych do wyboru odpowiedzi. 4. K a f e t e r i ą z a m k n i ę t ą nazywamy ograniczony zestaw możliwych odpowiedzi. poza które odpowiadający wyjść nie może. kiedy i w jaki sposób zostały przeprowadzone badania. Kafeteria koniunktywna pozwala na wybranie kilku możliwych odpowiedzi. jakie daje sformułowany zestaw. dając potem możność obliczenia częstotliwości wyboru poszczególnych odpowiedzi”.

Badanie przebiegało w trzech grupach uczniów klas trzecich. Niektóre z nich dotyczyły tematów osobistych. Przyjęłam więc. że dzięki temu analiza wyników badań przeprowadzonych na tym terenie może być podstawą wniosków ogólniejszych. Przeprowadziłam badania w średnim pod względem liczby ludności mieście (40 tys. w oparciu o kwestionariusz ankiety. a więc dziewczęta i chłopców w wieku 17–18 lat. Następnie wyjaśniono i omówiono wszystkie pytania. Dobór próby był celowy. często drażliwych i wstydliwych. opierałam się na formalnej klasyfikacji zaliczającej ten wiek do okresu młodzieńczego. że badania mają charakter anonimowy i żadna z wypowiedzi nie zostanie ujawniona ani wykorzystana przeciwko nim. średnio po 30 osób w każdej.9%). Moje zainteresowanie tą kategorią wieku wynikało z przeświadczenia. Badana grupa składała się w większości z dziewcząt (65. alkoholu i narkotyków wydaje się w pełni uzasadnione. opinii i poglądów człowieka. Kwestią nadrzędną stało się dla mnie zdobycie zaufania ankietowanych. Stąd skupienie uwagi badawczej na stosunku młodzieży do uzależnień od nikotyny. trudnych do ujawnienia. W Polsce istnieje wiele podobnych pod względem struktury miast. a co za tym idzie utrwalaniu się postaw. mieszkańców). Obejmując badaniami licealistów. Kilkakrotnie przypominałam uczniom. jednak nie to było moim zamierzonym celem i nie stanowiło istotnego wskaźnika w analizie wyników badań. że właśnie ten okres sprzyja rozwojowi osobowości.Alicja Kaszyńska stanowiła młodzież (92 osoby) w wieku 17–18 lat. Respondenci zostali poinformowani o anonimowości badań i zasadach wypełniania kwestionariusza. Otrzymane kwestionariusze młodzież wypełniała samo92 . dotyczących problemu uzależnień polskiej młodzieży.

Żadna z osób nie odmówiła odpowiedzi na ankietę. 5. Respondenci nie zgłaszali problemów z odpowiedzią na którekolwiek z pytań. które nie udzieliły odpowiedzi. Na większość pytań kwestionariusza odpowiedzieli prawie wszyscy badani. Wtedy można pominąć wyróżniony wyżej fragment i rozszerzyć opis środowiska w sposób dowolny. dlatego nie brałam go pod uwagę jako elementu analizy i nie zaznaczałam w tekście. 93 . gospodarcza). przy czym muszą w nim znaleźć odzwierciedlenie określone już zmienne i wskaźniki badawcze. Umieszczany jest albo w opisywanym teraz rozdziale. Przystępujemy do pisania dzielnie w obecności wyłącznie prowadzącego badanie. Wypełnianie kwestionariusza zajęło uczniom około 40 minut. chociaż w niektórych pracach należy szerzej opisać środowisko badanych. Kwestionariusz ankiety Dopiero po napisaniu wyżej opisanego rozdziału możemy zrobić dobry kwestionariusz ankiety. Badanie przebiegało w przychylnej atmosferze. Odsetek osób. z jakich rodzin pochodzą badani. gdzie się uczą lub pracują.II. Czyli np. Ten podrozdział zwykle nosi tytuł: Charakterystyka terenu badań. gdzie poprzedza analizę wyników badań. Musi on być zgodny z postawionymi problemami. To zupełnie wystarczy. najbardziej istotny dla pracy. sprawdzać wysnute hipotezy. Ankietowani wykazywali chęć pomocy w przeprowadzeniu badań. przedstawiamy. albo w następnym. charakteryzujemy region — pozycja miasta w regionie. nie stanowił znaczącej wielkości. w jakim mieście mieszkają (charakterystyka miasta społeczna.

np. Najprościej można zrobić ankietę w podany poniżej sposób. Płeć: Wskaźniki: • kobieta • płeć • mężczyzna • wiek Wiek: • mniej niż 16 lat • 17 lat • 18 lat • 19 lat • więcej niż 19 lat 94 . sytuację rodzinną itp. która zostanie przeprowadzona wśród młodzieży. Zmienne i wskaźniki Pytania ankiety Zmienne zależne Czytelnictwo wśród młodzieży po. Korzystając z określonych wcześniej zmiennych i wskaźników. Wracamy do naszej hipotetycznej pracy na temat: Czytelnictwo wśród młodzieży ponadgimnazjalnej na przykładzie powiatu tucholskiego. gdy pytania będziemy układać na podstawie przemyślanych dobrze zmiennych i wskaźników.Alicja Kaszyńska Poprawny kwestionariusz powstanie.Ile książek przeciętnie czytasz w ciąnadgimnazjalnej. płeć. gu roku? Wskaźniki: • 0 • liczba przeczytanych książek • 1–5 w ciągu roku • 6–11 • przynajmniej jedną w miesiącu • dwie w miesiącu • więcej niż dwie w miesiącu Zmienne niezależne Dane osobowe badanego. możemy przygotować ankietę. wiek. Każda ankieta musi zawierać pytania pozwalające ustalić zmienne niezależne od badanych.

Przystępujemy do pisania Zmienne i wskaźniki Pytania ankiety Sytuacja rodzinna Do jakiego typu zaliczysz swoją roWskaźniki: dzinę? • struktura rodziny (pełna. niepełna • rodzina pełna itd.II.) • rodzina niepełna • wykształcenie rodziców • rodzina rozbita • poziom życia rodziny • rodzina zrekonstruowana • liczba książek w domu • konkubinat • zaangażowanie czytelnicze rodzi.Jakie wykształcenie mają Twój ojciec ców i Twoja matka? • podstawowe • zawodowe • średnie • wyższe Ile złotych przypada przeciętnie na osobę w Twojej Rodzinie? • poniżej 300 zł • 301–500 zł • 500–1000 zł • 1000 zł Ile książek znajduje się w Twoim domu? • do 10 • 11–50 • 51–100 • 101–500 • powyżej 500 Czy Twoi rodzice czytają książki? • czyta książki kilka razy w tygodniu • czyta najwyżej raz w tygodniu • czyta rzadziej niż raz w tygodniu • czyta rzadziej niż raz w miesiącu • nigdy nie widziałem rodzica czytającego książkę 95 .

ani — tym bardziej — zamieszczać w pracy.99 • 3–3. Płeć (podkreśl właściwą odpowiedź)  kobieta  mężczyzna 96 . Pamiętajmy o tym. Odpowiedzi na te pytania mogą się przydać przy wyprowadzaniu wniosków. 1. że dane osobowe są pod ochroną. a uzyskane dane zostaną wykorzystane wyłącznie do badań naukowych. że ankieta jest anonimowa. Jednocześnie informuję. Ankieta Uprzejmie proszę o wypełnienie poniższej ankiety i udzielenie szczerych odpowiedzi na znajdujące się w niej pytania.Alicja Kaszyńska Zmienne i wskaźniki Sytuacja szkolna badanego Wskaźniki: • typ szkoły • średnia ocen Pytania ankiety Do jakiej szkoły uczęszczasz? • liceum ogólnokształcące dzienne • liceum ogólnokształcące wieczorowe lub zaoczne • liceum profilowane dzienne • liceum profilowane wieczorowe lub zaoczne • szkoła zawodowa Jaką średnią ocen uzyskałeś za ubiegły semestr? • 1–1.99 • 5–6 Do kwestionariusza ankiety należy dodać wstęp i ewentualne pytania otwarte.99 • 2–2.99 • 4–4. więc nie wolno nam ich ani wymagać od badanych.

Ile książek przeciętnie czytasz w ciągu roku? (podkreśl właściwą odpowiedź)  nie więcej niż 5 w roku  6–12 w ciągu roku  więcej niż jedną w miesiącu  nie czytam książek 4. Jakie wykształcenie mają Twój ojciec i Twoja matka? (podkreśl właściwą odpowiedź) Ojciec  podstawowe  zawodowe  średnie  wyższe 97 . Wiek (podkreśl właściwą odpowiedź)  mniej niż 16 lat  17 lat  18 lat  19 lat  więcej niż 19 lat 3. Do jakiego typu zaliczysz swoją rodzinę? (podkreśl właściwą odpowiedź)  rodzina pełna  rodzina niepełna  rodzina rozbita  rodzina zrekonstruowana  konkubinat 5.II. Przystępujemy do pisania 2.

Czy Twoi rodzice czytają książki? (podkreśl właściwą odpowiedź) Ojciec  czyta książki kilka razy w tygodniu  czyta najwyżej raz w tygodniu  czyta rzadziej niż raz w tygodniu  czyta rzadziej niż raz w miesiącu  nigdy nie widziałem rodzica czytającego książkę 98 . Ile książek znajduje się w Twoim domu? (podkreśl właściwą odpowiedź)  do 10  11–50  51–100  101–500  powyżej 500 8.Alicja Kaszyńska Matka  podstawowe  zawodowe  średnie  wyższe 6. Ile złotych przypada przeciętnie na osobę w Twojej rodzinie? (podkreśl właściwą odpowiedź)  poniżej 300 zł  301–500 zł  500–1000 zł  1000 zł 7.

.............................................................. ...................................... Spróbuj napisać kilka zdań na temat..... 99 ................99  2–2......................................... Jaką średnią ocen uzyskałeś za ubiegły semestr? (podkreśl właściwą odpowiedź)  1–1... Przystępujemy do pisania Matka  czyta książki kilka razy w tygodniu  czyta najwyżej raz w tygodniu  czyta rzadziej niż raz w tygodniu  czyta rzadziej niż raz w miesiącu  nigdy nie widziałem rodzica czytającego książkę 9...................................................................99  3–3............ ........................................ ........................................99  5–6 11.................................II.... Do jakiej szkoły uczęszczasz? (podkreśl właściwą odpowiedź)  liceum ogólnokształcące dzienne  liceum ogólnokształcące wieczorowe lub zaoczne  liceum profilowane dzienne  liceum profilowane wieczorowe lub zaoczne  szkoła zawodowa 10..................99  4–4. czy lubisz czytać i dlaczego? ......

Zbadano też. teraz podajemy. Zainteresowania sportowe młodzieży z Zespołu Szkół Centrum Edukacyjne w Więcborku. Analiza wyników badań To najbardziej istotna część pracy badawczej. to wstęp do zasadniczej części tego rozdziału będzie bardzo krótki. jakie formy aktywności młodzieży są przez nią preferowane.Alicja Kaszyńska 6. ile osób w niej uczestniczyło i jak dobraliśmy grupę badawczą (na przykład jeżeli tworzyli ją uczniowie. Zaczynamy od krótkiego wstępu. 100 . Oto przykład: W rozdziale piątym przedstawiona zostanie analiza wyników przeprowadzonych badań ze względu na stopień zainteresowania sportem i aktywnością ruchową w rodzinie i środowisku szkolnym respondentów. Ich liczba będzie odpowiadała liczbie odpowiedzi na pytanie. to z jakich szkół). (A. Jeżeli wcześniej tego nie podaliśmy. przypominając. O ile te wszystkie informacje zawarliśmy w poprzednim rozdziale. Bydgoszcz 2004. Analizie poddano również motywacje uczniów skłaniające ich do spędzania czasu wolnego na zajęciach sportowych.) Systematyzujemy uzyskane informacje i zapisujemy w tabelach. W przykładzie hipotetycznej pracy na temat czytelnictwa wśród młodzieży ponadgimnazjalnej w powiecie tucholskim możemy użyć tabel o jednakowej liczbie kolumn. które ujawnia nam zmienną zależną. czego dotyczyła ankieta. Wróblewska. Tutaj analizujemy informacje zebrane w wyniku przeprowadzonej ankiety.

Do jakiego typu zaliczysz swoją rodzinę?  rodzina pełna  rodzina niepełna  rodzina rozbita  rodzina zrekonstruowana  konkubinat 101 . nie można natomiast z podawania procentu z ogólnej liczby respondentów. Przystępujemy do pisania Pytanie to brzmiało: 3. Zobaczmy to na przykładzie pytania: 4.II. Tabele będą się różniły tylko liczbą wierszy i komórką nagłówkową danego wiersza. Ile książek przeciętnie czytasz w ciągu roku? Można było wybrać spośród 4 odpowiedzi:  nie więcej niż 5 w roku  6–12 w ciągu roku  więcej niż jedną w miesiącu  nie czytam książek Tabele wyników będą wyglądały następująco: Wcale liczba % Liczba przeczytanych książek w roku <5 6–12 >12 Razem liczba % liczba % liczba % liczba % Razem Przy czym można zrezygnować z podawania liczby odpowiedzi.

Zwykle zaczynamy od przypomnienia tematu lub (i) celu pracy. na końcu którego jest znów zaledwie jedno zdanie podsumowujące. Zakończenie (i wnioski) W pracach opisowych zazwyczaj stosuje się zakończenie lub podsumowanie. tylko jednozdaniowe wprowadzenie do wniosków. Licz102 .Alicja Kaszyńska Liczba przeczytanych książek w roku wcale <5 6–12 >12 Razem liczba % liczba % liczba % liczba % liczba % Rodzina Pełna Niepełna Rozbita Zrekonstruowana Konkubinat Razem 7. Tu musimy wykazać się znajomością uogólniania. do czego doszliśmy w kolejnych rozdziałach. Drugi — praca nie posiada typowego zakończenia. W zakończeniu należy unikać szczegółów — mamy je w pracy. które stanowią przedostatnią część zakończenia. wreszcie rysujemy plan działań. Tutaj spotkałam dwa wzory. jakie należałoby podjąć po ustaleniach dokonanych w tej pracy lub proponujemy kierunek dalszych badań. też podanych w postaci wyliczenia. Jeden — zakończenie podobnie jak w przypadku prac opisowych jest uzupełnione o wnioski (w formie wyliczenia). Potem bardzo krótko przedstawiamy. Zakończenie i wnioski pojawiają się na końcu prac badawczych.

(D. Bydgoszcz 1998. należy uwzględnić specyfikę i uwarunkowania. 7. jak wygląda sytuacja dziecka w rodzinie wiejskiej i czy zagwarantowane mu w Konwencji o Prawach Dziecka prawa są przestrzegane. Słupsk 1997.II. (B. gdy jest to naprawdę niezbędne. w jakich omawiana działalność przebiega. W analizach zgromadzonego materiału starano się odpowiedzieć na problemy badawcze postawione w rozdziale II. jak realizowana jest resocjalizacja przez pracę w zakładach penitencjarnych. takie jak: izolacyjne warunki wykonania kary pozbawienia wolności oraz osoba pozbawiona wolności. Przedstawiona w niniejszej pracy problematyka nie wyczerpuje w całości zagadnienia związanego z jednym z istotniejszych czynników resocjalizacyjnych skazanych. Jednakże podejmując się rozpatrywania tego problemu.) Niniejsza praca ukazuje. Przyjęte hipotezy zweryfikowały się pozytywnie. Wpływają na to obiektywne ograniczenia.Hass.1. Przedstawiony 103 . Prawa dziecka i ich przestrzeganie w rodzinie. chciałem w szerokim zakresie dokonać rozeznania. bo bez nich uogólnienie nie oddałoby istoty sprawy. Przystępujemy do pisania by przytaczamy tylko wtedy.) Celem niniejszej pracy było wykrycie i analiza zależności między środowiskiem rodzinnym a zachowaniami przestępczymi badanej młodzieży. Resocjalizacja przez pracę osób pozbawionych wolności.Wamka. a zamierzony cel został osiągnięty. Jak zacząć zakończenie — przykłady Wybierając temat Resocjalizacja przez pracę osób pozbawionych wolności.

nie pozostaje jednak bez znaczenia.) Formułowanie wniosków opisowo (niekonieczne było przypominanie wyników badań w nawiasach. że odpowiedź na pytanie stanowiące problem główny „Czy środowisko rodzinne ma wpływ na przestępczość nieletnich?” jest twierdząca. że wśród młodzieży najbardziej rozpowszechnioną substancją psycho104 . ale być może tego wymagał promotor): Z przeprowadzonych badań wynika. przyczyniają się do wchodzenia w konflikt z prawem.) 7. Milachowski. Brak pieniędzy spowodowany głównie tym. że środowisko rodzinne wpływa na przestępczość młodych ludzi.2. Ogólnie można bowiem stwierdzić. Bydgoszcz 2004. Jak formułować wnioski — przykłady Formułowanie wniosków w punktach: 1. 2. Środowisko rodzinne a przestępczość nieletnich na przykładzie SDN w Chojnicach. Warunki socjalno-bytowe badanych są istotnym czynnikiem zaburzeń przystosowania nieletnich.3% pochodziło z rodzin pełnych. Struktura rodziny pod względem jej kompletności nie ma decydującego wpływu na przestępczość młodzieży. 3. (R. (R. Wśród badanych nieletnich 47. Badania wykazały.Alicja Kaszyńska w rozdziale III materiał faktograficzny upoważnia do sformułowania następujących wniosków. Bydgoszcz 2004. że rodzice nie pracują zawodowo oraz ciasnota mieszkaniowa. Milachowski. chociaż sami nieletni tylko w 30% obarczają odpowiedzialnością za swoje kłopoty z prawem właśnie rodzinę. Środowisko rodzinne a przestępczość nieletnich na przykładzie SDN w Chojnicach.

że zebrane informacje pozwolą rodzicom dostrzec konieczność przestrzegania praw dziecka i umożliwią im analizę własnego postępowania. Zjawisko palenia papierosów obejmuje mniejszy odsetek młodzieży (23%). 105 . alkoholu i narkotyków. a leczenie narkomanów jest wyjątkowo trudne.) 7. którzy podejmowali próby z narkotykami (35%). jest w Polsce z punktu widzenia prawa zjawiskiem zakazanym. Najczęściej spożywanym przez młodzież napojem alkoholowym jest piwo (68%). Mam nadzieję. a także porównać z sytuacją w rodzinach miejskich.3.II. Toruń 2002. można stwierdzić. że spożywanie narkotyków. Wiąże się to z częstym przebywaniem w pubach (26%). zważywszy na fakt. jest znacznie wyższy niż tych. Jest to bardzo wysoki odsetek. jakie są. że narkotyki w bardzo szybkim tempie prowadzą do uzależnienia. Narkotyków próbowała 1/3 badanych. jednak liczba wypalanych papierosów (1/3 badanych wypala powyżej 10 papierosów dziennie) świadczy o nałogowym charakterze tego zjawiska. Odsetek uczniów. Postawy młodzieży licealnej Iławy wobec uzależnień od nikotyny. pragnień i dążeń. Przystępujemy do pisania aktywną jest alkohol. Kuriata. Jak zakończyć zakończenie — przykłady Reasumując powyższe rozważania.7%). (A. Ogromne zagrożenie wiąże się z tym. że dzieci pragną podmiotowego traktowania ze strony rodziców oraz akceptacji ich takimi. gdzie „przy piwie” młodzież spędza wolny czas. jak ich rozpowszechnianie. Należałoby również zastosować inne metody badawcze oraz porównać je z wypowiedziami rodziców. którzy upili się chociaż raz (73. Możliwe jest to po wzajemnym poznaniu swoich uczuć. Dla lepszego zrozumienia praw dziecka i ukazania jego sytuacji w rodzinie należałoby zwiększyć zakres badań.

trzeba zauważyć. Wykazano. 8. są tylko wnioski. I to prawda. że czegoś brakuje.Alicja Kaszyńska Chociaż badania nie wyczerpały tematu. to cel został osiągnięty.) Podsumowując. że im dłuższy spis literatury. I z tym wrażeniem czytelnik (czyli np. wypisując pozycje 106 . spis literatury. Warto więc po wypunktowaniu wniosków dodać choć jedno krótkie zdanie kończące pracę. iż właśnie poprzez pracę społecznie użyteczną. Jeśli przesadzimy. (B. Bibliografia Bibliografia. należy stwierdzić. (D. jest niezwykle ważnym elementem pracy. a na to nie powinniśmy mu dać szansy. tym lepiej dla pracy. Prawa dziecka i ich przestrzeganie w rodzinie. czyli w rozumieniu pracy magisterskiej czy dyplomowej. wykonywaną zgodnie z wyuczonym zawodem. iż badania ukazały ważność poruszanego zagadnienia. że problem ochrony praw dziecka nadal nie jest wyczerpany i wciąż budzi kontrowersje. Bydgoszcz 1998.) Niekiedy w pracach w ogóle nie ma zdania kończącego. Hass. Powszechnie panuje pogląd. z tym że i ten kij ma dwa końce. Słupsk 1997. Oceniając resocjalizacyjny aspekt pracy na przykładzie Zakładu Karnego w Potulicach i oddziałów zewnętrznych. Resocjalizacja przez pracę osób pozbawionych wolności. Zagwarantowane dzieciom w Konwencji prawa wciąż jeszcze nie są respektowane przez dorosłych. Jednak wtedy ma się wrażenie. Wamka. recenzent) zostaje. przygotować można osoby pozbawione wolności do prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie.

które rozpoczynamy od inicjału imienia autora  na końcu adresu bibliograficznego nie umieszczamy numerów stron (w niektórych publikacjach. Spotykamy się z tym np. Przystępujemy do pisania książkowe.II. z których się korzystało). Wtedy spisem źródeł będzie spis aktów prawnych. kto zna te dzieła. W spisie literatury zamieszczamy wszelkie publikacje. można podać zakres stron. Warto więc przed wpisaniem danej pozycji do bibliografii przynajmniej do niej zajrzeć. w których analizujemy przepisy obowiązujące w danej dziedzinie. Ryzykujemy też. pamiętając o dwóch zasadniczych różnicach:  na początku umieszczamy nazwisko autora. Dotyczy to wszystkich publikacji. Niekiedy dzielimy bibliografię na spis źródeł i spis literatury. druki albo źródła. a według hierarchii. z których korzystaliśmy w pracy. bo nie wiemy. a po nim skrót imienia (imion) — odwrotnie niż w przypisach. które są zbiorami artykułów lub prac różnych autorów. głównie tych. aż do uchwał rad miast i gmin i roz107 . że ktoś. które znalazły się w przypisach oraz pozostałych. w jakim prawo zostało uchwalone. których na oczy nie widzieliśmy. Najwyższa więc będzie Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej. potem ustawy. a następnie według roku. które porządkujemy nie według alfabetu. w pracach z administracji i prawa. które wpłynęły na treść pracy. Wykaz literatury zapisujemy podobnie jak przypisy. czy czasami wiedza tam zawarta nie jest już zdezaktualizowana lub w środowisku naukowym uchodząca za niewartą cytowania i wspominania. chociaż w żadnym jej miejscu nie powołaliśmy się na ten konkretny tytuł. zapyta nas o nie na obronie pracy. potem ministerialne rozporządzenia. ryzykujemy tym.

nr 95. 1041). 2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 roku Kodeks karny (Dz. poz. 94 z późn. czy od najstarszych do najmłodszych czy odwrotnie). zm. nr 13. Ustawa z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz. poz. Nr 56. 74 z późn. Nr 106. Nr 117. 1071). U. U. 1997. 2001. 2000. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (Dz. 7. zm. U. 787 z późn. Nr 120 poz.). Nr 98. U. 4. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. zm. 1999. 9.). 6. zm.). 10. Nr 128. 1996. U. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 roku Karta nauczyciela (tekst jednolity: Dz.). Ustawa z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. 3.Alicja Kaszyńska porządzeń wydanych przez burmistrzów i wójtów. poz. Nr 141. 357 z późn. 5.). 757 z późn. 8. 668 z późn. U. Ustawa z dnia 2 lipca 1994 roku o najmie lokali mieszkalnych (tekst jednolity: Dz. Przykład wykazu aktów prawnych: 1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity: Dz.). 108 . poz. Jeżeli źródeł tej samej rangi jest kilka. poz. zm. poz. 840 z późn. U.). Ustawa z dnia 26 listopada 1998 roku o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999–2001 (Dz. U. 1998. Ustawy budżetowe na lata 1995. poz. porządkujemy je chronologicznie (zwykle promotor określa. zm. poz. zm.

poz. Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 maja 2000 roku w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty. 105). 403). poz.II. U. poz. Uchwała Składu Pięciu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 1997 (OPK 34/97). 14. 11). z dnia 19 lipca 2000 roku w sprawie czynszu regulowanego za lokale mieszkalne. 109 . Przystępujemy do pisania 11. Not. Nr 40. w zależności od potrzeb na:  źródła  pozycje książkowe (l u b : publikacje zwarte)  artykuły w czasopismach (l u b : czasopisma)  publikacje elektroniczne. 13. akt OTK 1995 nr 2. Uchwała Nr XXVI/346/2000 Rady Miejskiej w Nakle n. 16. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1999 roku w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz. U. Jeżeli w pracach są źródła elektroniczne. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2001 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia wzorów wniosków o przyznanie dotacji celowej dla gmin na dofinansowanie wypłat dodatków mieszkaniowych oraz wzory rozliczeń tych dotacji (Dz. 15. Nr 13. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 1995 roku (sygn. 12. również mamy kilka możliwości umieszczenia ich w bibliografii:  można je włączyć w bibliografię i razem z innymi publikacjami ułożyć alfabetycznie  można dokonać podziału bibliografii.

… Rozdział III. a przed aneksem. pod warunkiem jednak. Spisy treści i inne spisy Spis treści w pracy magisterskiej i dyplomowej umieszczamy zaraz za stroną tytułową. Wykaz literatury zamieszczamy po zakończeniu. zaraz za spisem treści. Numeracja rozdziałów i podrozdziałów jest rzeczą wtórną. … Zakończenie Bibliografia Spis fotografii Aneks lub: Rozdział I. Spis treści musi odzwierciedlać budowę pracy. zwykle jest sugerowana przez promotora. Wyjątkiem są prace katechetyczne. Można więc numerować tak: Wstęp Rozdział I. Wstęp 110 . Tam zazwyczaj bibliografia zamieszczona jest na początku. że mamy odpowiednio dużo pozycji bibliograficznych. że jest ich mało.Alicja Kaszyńska Podział ten można zastosować we wszystkich pracach. … Rozdział II. Przy kilkunastu nie warto. 9. Wstęp i zakończenie zazwyczaj nie są nazywane rozdziałami. choć nie jest błędem potraktowanie ich jak rozdziału. ponieważ będzie rzucało się w oczy.

..................... 35 Protekcja i wykształcenie .......... 28 Pozew do trybunału ....................42 3........... … Rozdział IV. 31 Fałszerstwa pieczęci królewskich ...... … Rozdział III..........II............................................... Tryb przyznawania dodatków mieszkaniowych ...2... Po numerach rozdziałów stawiamy kropki....................... Przykłady spotykanych w pracach sposobów numerowania rozdziałów i podrozdziałów: III................... 24 Przybranie nazwiska szlacheckiego ....................... Zakończenie Bibliografia Spis fotografii Aneks Podrozdziały numerujemy za pomocą liczb.. SPOSOBY PRZENIKANIA MIESZCZAN DO STANU SZLACHECKIEGO W XVII WIEKU ..... a nie liter........ 35 3........ 44 PRZYPISY DO ROZDZIAŁU III ....... Przystępujemy do pisania Rozdział II...................... 31 3. NALICZANIE DODATKÓW MIESZKANIOWYCH ............................. 47 ROZDZIAŁ III..................................2.........4........ 40 Służba wojskowa ........................ 31 3..1...... 46 *** *** 111 ......... Ustalanie wydatków do obliczenia dodatku mieszkaniowego ...................... 24 Małżeństwo ze szlachcianką .................... Wypłata dodatków mieszkaniowych ............ 42 Mieszczanie krakowscy autentykiem........... … Rozdział V... Wysokość dodatków i sposób ich naliczania ...................... nie nawiasy.................

......... Wpływ środowiska rodzinnego na popełnienie przestępstwa w subiektywnej ocenie badanych ...... 40 3. Warunki wychowawcze w rodzinie ......... Sytuacja socjalno-bytowa badanej zbiorowości.... Więcej na ten temat przeczytamy w kolejnym rozdziale................................. Atmosfera w rodzinie ...... skorzystamy z zakładki: O d w o ł a n i a i dalej polecenia: W s t a w p o d p i s ........... 55 3...... Analiza wywiadów z wychowankami . Charakterystyka badanej populacji .. 53 3...2...2................ Patologie w rodzinie ..2............ 58 3.1.. Przebieg rozwoju osobowości nieletnich w opinii rodziców ............2.....71 Przypisy ..................... 40 3........1......... ANALIZA BADAŃ WŁASNYCH .... 39 3..2..................... 37 3...2......5..1..3.. 48 3.... 66 3... 37 3............. Ogólna charakterystyka rodzin badanych wychowanków ..... 112 .......1.......2............. 35 3... Realizacja funkcji wychowawczo-socjalizacyjnej w rodzinach badanych nieletnich .. 35 3....1. Charakterystyka terenu badań i badanej populacji ........ Uwagi o rodzicach udzielających wywiadu....... 35 3....3.2..Alicja Kaszyńska ROZDZIAŁ III.1.....3........... 74 Oprócz spisu treści w pracy mogą pojawić się spisy tabel..1......4.......1.......3. Charakterystyka terenu badań.....2. to będziemy mogli zrobić je automatycznie..2..... Analiza wywiadów z rodzicami .. 59 3.....44 3.........2.......3... Badani rodzice ..3.................................... 59 3...2............... o ile oczywiście takowe pojawiły się w tekście..... Badani wychowankowie .. rysunków i fotografii.........1................6...... Jeżeli podpisując te elementy...............2..

ale nie są jej integralną częścią. Każdy załącznik powinien mieć tytuł i numer. Co do numerowania stron załączników. wytwory badanych (np. . są dwie szkoły. że ten drugi sposób jest bardziej logiczny. że załącznik jest integralną częścią pracy magisterskiej lub dyplomowej i jako taki powinien mieć numerację. Wydaje się. na który powołujemy się w tekście pracy. które wiążą się z pracą. Przystępujemy do pisania 10. Może to być: mapka terenu.II. będącą dalszym ciągiem numeracji pracy. kwestionariusze ankiet (ważne: niewypełnione). Inni stoją na stanowisku. Jedni uważają. rysunki lub fotografie prac). scenariusze zajęć itp. Aneks (załącznik) W aneksie (załączniku) zawieramy dodatkowe materiały. że aneks składa się z niezależnych dokumentów i każdy z nich powinien mieć numerację osobną.

żeby tekst wyglądał dobrze. bo do trzech stron. Dobrze byłoby wtedy zwiększyć marginesy.III. Lepiej do115 . To wszystko definiujemy. a interlinia wydaje się nienaturalnie szeroka (o ile zachowa się 30 linii na stronie). że dotyczy to czcionki Times New Roman). To widać przy pierwszym spojrzeniu na pracę. przygotowując szablon pracy (patrz następny rozdział). Niektórzy promotorzy zalecają pisanie pracy czcionką 12 pt. Interlinia ma wynosić 1. W jednej linii mieści się wtedy znacznie powyżej 60 znaków. a liczba znaków na stronie w przybliżeniu równała się liczbie znaków na stronie znormalizowanej. wymagania oczywiście określa promotor. czyli strona zawierała około 1800 znaków (średnio 30 linijek po 60 znaków — jest to tzw. Osobiście radzę unikania pozornego powiększania pracy przez zwiększanie rozmiaru czcionki lub odległości między liniami. W każdym przypadku najlepiej zapytać promotora. dodawania centymetrów do marginesów itp.5. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Co do formy. czy ma określone wymagania co do wyglądu strony. a chęć „napompowania” objętości jest z daleka widoczna. Najczęściej jednak wymaga on tylko. Jest z tym jeden problem. Zwykle na 40 stronach pracy (a takie najczęściej chcemy „powiększyć”) niewiele zyskujemy. aby praca wyglądała typowo. strona maszynopisu znormalizowanego). a czcionka — 14 pt (przy czym dodać tu należy.

zrób jedną bardzo ważną rzecz. który widzisz na ilustracji poniżej. Zwróć uwagę na dwa elementy — pasek: S z y b k i d o s t ę p oraz linie wyznaczające granice tekstu. wykresów. schematy. 1. Przyjrzyj się. jak ten. Ustawienia podstawowe Zanim zaczniesz pracować. Praca zyska wtedy i na ilości. czy Twój ekran Worda wygląda tak. i na jakości. ilustracji. dodatkowe tabele lub wykresy do istniejących już tabel oraz spisy tabel. że to wydanie oparte jest na wersji Worda 2007.Alicja Kaszyńska łożyć ilustracje. 116 . Dla porządku muszę przypomnieć.

2. które widać na stronie po otwarciu nowego dokumentu.III. jak na poniższej ilustracji. Moim zdaniem ułatwiają roz117 . Możesz więc także ustawić ikonki dokładnie tak. Granice tekstu Linie. otwórz: W i ę c e j p o l e c e ń lub kliknij w pasek: S z y b k i d o s t ę p prawym klawiszem myszy i skorzystaj z polecenia: D o s t o s u j p a s e k n a r z ę d z i : S z y b k i d o s t ę p (wygląda trochę inaczej niż ten. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 1. Pasek narzędzi: Szybki dostęp Możesz go ułożyć i modyfikować sam w prosty sposób. ale łatwo się nim posłużyć). który otwiera się z listy rozwijanej. 1. są granicami tekstu.1. Kliknij na znajdującą się na końcu paska: S z y b k i d o s t ę p strzałkę i zaznacz lub odznacz kliknięciem odpowiednie ikonki. by w pasku szybkiego dostępu znalazło się więcej ikon lub inne. Jeśli chcesz.

należy kliknąć w kolorowe logo pakietu Office w lewym górnym rogu ekranu. 118 .Alicja Kaszyńska mieszczanie wszystkich elementów dokumentu. jak pokazano na rysunkach poniżej (kliknąć kolejno na: O p c j e p r o g r a m u W o r d . Aby były widoczne. zaznaczyć okienko: P o k a ż g r a n i c e t e k s t u ). Z a a w a n s o w a n e . a następnie postępować. N i e w i d a ć i c h n a w y d r u k u . Zazwyczaj je włączam (w każdej chwili można je wyłączyć).

III. Strona tytułowa Na stronie tytułowej najczęściej podaje się dane w następującej kolejności od góry: nazwa uczelni nazwa wydziału autor pracy (niżej niekiedy trzeba wpisać numer albumu) tytuł pracy (niekiedy po nim znajduje się podtytuł zawężający zakres pracy)  promotor i katedra (zakład lub instytut). gdzie praca została napisana  miejscowość i rok.     119 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 2.

KAZIMIERZA WIELKIEGO w Bydgoszczy WYDZIAŁ HUMANISTYCZNY Angelica Okrasa OBRAZ RODZIN MAŁŻEŃSTW W WYBRANYCH POWIEŚCIACH ELIZY ORZESZKOWEJ Praca magisterska napisana pod kierunkiem dra Mariusza Zawodniaka Bydgoszcz 2003 120 .Alicja Kaszyńska AKADEMIA BYDGOSKA IM.

Aby przygotować szablon pracy dyplomowej lub magisterskiej (to oczywiście tylko proponowany wzór). d o t x ) . różne rodzaje krojów i wielkości czcionek w zależności od tego. Należy więc pisać go z kropką: p o d k i e r u n k i e m d r .III. musimy kolejno wykonać następujące polecenia: 121 . podpis pod rysunkiem lub ilustracją… Kto zrobił sobie szablon dokumentu F i s z k a . tytuł tabeli. lub korzystać z drugiej możliwości: p o d k i e r u n k i e m d r a (bez kropki). lecz na stronie tytułowej wyraz ten występuje najczęściej w dopełniaczu (…pod kierunkiem doktora…). Są to jedyne poprawne możliwości. W szablonie zapisane są odpowiednie marginesy. odległości między liniami. Szablon pracy Szablon pracy dyplomowej i magisterskiej ułatwi zachowanie prawidłowego układu graficznego pracy. wie już co nieco na ten temat. który chcemy wyróżnić w tekście. czy oznaczony tekst to tytuł rozdziału. 3. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Uwaga! Na stronie tytułowej bardzo często trafia się błąd ortograficzny powstający przez mechaniczne stosowanie zasady pisowni skrótu wyrazu: doktor. podrozdziału. że skrót „dr” piszemy bez kropki. To prawda. d o t ( F i s z k a . cytat.

a następnie: M o j e s z a b l o n y i zaznaczamy wybór typu dokumentu: S z a b l o n . 122 . Wybieramy: N o w y .Alicja Kaszyńska Klikamy na kolorowe logo pakietu Office w lewym górnym rogu).

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Zatwierdzamy wybór: O K . Wybieramy: Z a p i s z j a k o .III. 123 . Najlepiej od razu zapisać ten nowy dokument jako szablon w odpowiednim folderze (szablony mają własny folder). W tym celu klikamy ponownie na P r z y c i s k p a k i e t u O f f i c e .

5) Prawy: 1.Alicja Kaszyńska Zapisujemy jako typ: W o r d — s z a b l o n d o k u m e n t u (*. który automatycznie pokaże się w odpowiednim okienku. Po zapisaniu pliku trzeba zająć się ustawieniem wszystkich potrzebnych parametrów. Otwieramy menu: U k ł a d s t r o n y : M a r g i n e s : N i e s t a n d a r d o w e i zmieniamy szerokości marginesów: Górny: 2 Dolny: 3 Lewy: 4 (lub 3.dot — jeśli chcesz. żeby pracę można było odczytać w komputerach z wcześniejszą wersją Worda) w katalogu S z a b l o n y .5 (lub 2) 124 .dotx lub *.

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 125 .III.

Alicja Kaszyńska Klikamy OK. jeśli promotor zażyczy sobie inny sposób numeracji stron. 126 . Następie ustawiamy numerację stron. Zaznaczamy w nim okienko: I n n e n a p i e r w s z e j s t r o n i e . W pracach najczęściej stosuje się numerowanie u góry strony na środku. likwidujemy numer na pierwszej stronie każdego rozdziału. kasujemy numer strony i zamykamy całe okno. a następnie wybieramy odpowiednie położenie. Ponieważ nasza praca ma numerację u góry strony. wybieramy wskazane przez niego parametry. W menu: W s t a w i a n i e otwieramy: N u m e r s t r o n y . Po zatwierdzeniu numeracji stron program automatycznie otworzy się w oknie: N a r z ę d z i a n a g ł ó w k ó w i s t o p e k . Oczywiście.

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Uwaga! Numerując strony u góry kartki (w nagłówku). Style są to wzory pisma. 3. pierwszą kartkę każdego rozdziału głównego powinniśmy zostawić nienumerowaną.1. Formatujemy style Teraz ustawimy parametry czcionki i akapitów oraz stworzymy kilka nowych stylów. zostawiamy nienumerowaną ostatnią stronę rozdziału głównego. tytułów rozdziałów. podpisów pod ilustracjami i nad tabela127 . Od tego momentu numer na pierwszej stronie każdego rozdziału będzie niewidoczny. które przydadzą się w naszej pracy.III. tytułów podrozdziałów. analogicznie — numerując strony u dołu kartki (w stopce). jakie będziemy stosować w całej pracy dla: tekstu głównego.

Oczywiście. itd. będziemy musieli poprawiać każdy z osobna. Większość używana jest automatycznie i wcale nie będziemy musieli w nie ingerować. Nie wszystkie będą potrzebne w naszej pracy. analizowanych dzieł literackich)  b i b l i o g r a f i a — pozwala na zapisanie spisów bibliograficznych z trzycentymetrowym wysunięciem pierwszej linijki 128 . z którego zwykle korzystamy. dokonując tylko jednej modyfikacji. Warto jednak niektóre zmodyfikować oraz stworzyć kilka nowych. pisząc cokolwiek w Wordzie. Użycie S t y l u pozwala na dokonanie zmian określonego formatowania w całym rozdziale lub w całej pracy. różni się tylko pochyleniem kroju pisma. zmieniać typ czcionki i akapitu. w rozdziale czwartym. zawiera bardzo wiele różnych stylów. ale są to np. pamiętników. korzystając z menu: C z c i o n k a oraz A k a p i t (w zakładce: N a r z ę d z i a g ł ó w n e ). w trakcie pisania. strona po stronie. ale wtedy musimy pamiętać np. prac uczniowskich. wypowiedzi z ankiet badanych albo fragmenty wytworów badanych (np. z wcięciami z obu stron  c y t a t k u r s y w a — podobny do poprzedniego.Alicja Kaszyńska mi. Szablon N o r m a l . Proponuję następujące:  c y t a t n o r m a l — służy do zapisania cytatu czcionką mniejszą niż reszta tekstu. Jeśli uznamy (lub promotor uzna). też służy do zapisu cytatów. cytatów itp. można na bieżąco. że trzeba zmienić wygląd podpisów. właśnie modyfikacji S t y l u . jaką czcionką podpisywaliśmy rysunek w rozdziale 1 i formatować każdorazowo i osobno kolejne podpisy.

129 . W zapisanym przez nas dokumencie praca dyplomowa. Inne wystarczy zmodyfikować. fotografii.in. schematów. używany też do formatowania tytułów tabel  t a b e l a — ten styl pozwala na jednolite sformatowanie komórek wszystkich tabel  u w a g a d o t a b e l i — ten styl służy do formatowania objaśnień do tabel. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?  r o z s t r z e l o n y — pozwala na wyróżnienie podtytułów. którym będziemy pisać tekst kolejnych rozdziałów naszej pracy. np. m. Drobne modyfikacje stylu normalnego Najpierw jednak zmodyfikujemy s t y l n o r m a l n y (zwany w poprzednich wersjach Worda s t a n d a r d o w y m ).III. zdefiniowanych pojęć  p o d p i s (pod ilustracją).dot lub praca dyplomowa. tak sformatowane są informacje o źródłach danych. nie będących tytułami rozdziałów i podrozdziałów oraz niektórych wyrazów. rysunków.dotx otwieramy menu S t y l e . aby „praca nad pracą” przyniosła oczekiwany efekt.

korzystając z Z a r z ą d z a n i a s t y l a m i (polecenie pod ostatnią ikonką na liście stylów).Alicja Kaszyńska W oknie jest wiele stylów. większości nie będziemy używać. My zajmiemy się modyfikacją lub tworzeniem stylów. 130 . które będą potrzebne w pracy. Prawym klawiszem myszy kliknij na: Normalny i wybierz: Modyfikuj. ale na liście mogą pozostać. może to zrobić. Gdyby ktoś jednak chciał się pozbyć niepotrzebnych. Zaczniemy od stylu normalnego.

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W ten sposób otworzyliśmy okno: M o d y f i k o w a n i e stylu. 131 . Uwaga! Jeśli w wyglądzie czcionki z jakiegoś powodu trzeba zmienić więcej parametrów niż tylko typ i wielkość. należy wejść w menu: C z c i o n k a z listy rozwijanej w lewym dolnym rogu.

Jednak jeśli w okienku górnym będzie którykolwiek styl typu: N a g ł ó w e k …. o którym teraz mówimy. 132 . Dokonujemy wyboru: W n o w y c h d o k u m e n t a c h n a p o d s t a w i e s z a b l o n u (jak na rysunku poniżej). Akapity tekstu głównego najczęściej pisane są tym samym stylem. U góry znajduje się nazwa stylu. Poniżej nazwa stylu.Alicja Kaszyńska Modyfikujemy akapit Jesteśmy znów w oknie: M o d y f i k o w a n i e s t y l u . który modyfikujemy. Warto przy tej okazji wyjaśnić kilka pojęć z tego okna. to w okienku znajdującym się niżej zobaczymy (lub wpiszemy) styl N o r m a l . więc w jednym i drugim okienku zobaczymy tę samą nazwę. który ma być użyty po zakończeniu akapitu pisanego stylem.

III. szybki styl. Druga informacja mówi nam. To oznacza. a niżej znajdują się dane charakteryzujące styl (w tym przypadku styl N o r m a l ). mamy tu jeszcze dwie informacje. bękart). To oznacza. Oprócz danych dotyczących kroju i stopnia czcionki oraz wszelkich danych akapitu. że możemy się do niego dostać bezpośrednio z ekranu głównego menu (na ilustracji poniżej szybkie style są zaznaczone). że jest to tzw. wdowa). Pierwsza brzmi: K o n t r o l a b ę k a r t ó w i w d ó w . Obydwa parametry można zmienić. 133 . ostatniej linijki akapitu (tzw. a także nie przeniesie nam na następną stronę tylko jednej. jak będzie wyglądał nasz tekst. którego modyfikacji dokonaliśmy. że styl nie pozwoli nam na pozostawienie na końcu strony tylko jednej linijki z następnego akapitu (tzw. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W dużym białym oknie możemy zobaczyć.

o ile nie będą znajdowały się wewnątrz akapitu. W otwartym oknie formatujemy wygląd akapitu: 134 . otwieramy okno S t y l i klikamy na ikonkę N o w y s t y l . Aby utworzyć ten styl i wszystkie następne.Alicja Kaszyńska Tworzymy styl — cytat normal Styl ten służyć nam będzie do cytowania i wyróżniania w tekście literatury przedmiotu. czyli fragmentów z różnych opracowań.

użyjemy opracowanego już stylu: C y t a t n o r m a l . Styl: C y t a t n o r m a l jest gotowy. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Zatwierdzamy dokonane zmiany. Żeby sobie ułatwić pracę. Najbliższy stylowi: C y t a t n o r m a l jest styl: C y t a t k u r s y w a . Podobnie tworzymy pozostałe potrzebne nam style. Różni się od niego tylko tym.III. że użyta czcionka jest czcionką pochyłą. 135 .

Alicja Kaszyńska 136 .

137 . Musimy go jednak odnaleźć i zmodyfikować.III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Modyfikujemy styl — Bibliografia Styl o tej nazwie jest wbudowany w style programu.

Alicja Kaszyńska W nowo otwartym oknie zaznaczamy odpowiednie opcje: Teraz styl: B i b l i o g r a f i a znajdziemy na liście stylów. Wybieramy go więc i modyfikujemy. 138 . Za podstawę przyjmujemy styl: N o r m a l n y .

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 139 .III.

Jeśli to tylko możliwe.Alicja Kaszyńska W pozycji: S t y l n a s t ę p n e g o a k a p i t u wybieramy: B i b l i o g r a f i a . I już masz kolejny własny styl w szablonie: P r a c a d y p l o m o w a . warto przy ich formatowaniu wziąć pod uwagę kilka zasad: 1. Zatwierdź otwarte okna przyciskiem OK. Tworzymy styl — Tabela Będzie służył do zapisywania w jednakowy sposób danych w tabelach oraz na rysunkach i schematach. każdy z zapisem jednej pozycji bibliograficznej. W tej części pracy w zasadzie nie używamy innych stylów. Jeśli jednak jest to niemożliwe. Żeby tabele wyglądały dobrze. wszystkie tabele powinny mieć jednakową szerokość. ponieważ cała część tak zatytułowana składa się z jednakowych akapitów. bo 140 .

141 . Wszystkie nagłówkowe wiersze oraz kolumny powinny wyglądać jednakowo we wszystkich tabelach (krój i wielkość czcionki. Czcionka w tabeli powinna być o stopień lub dwa mniejsza niż stosowana w tekście głównym pracy. położenie. W tabelach z tekstem odległości między poszczególnymi linijkami tego samego akapitu w tabeli powinny być niewielkie (wystarczą pojedyncze). Tabele. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? znacznie się od siebie różnią liczbą kolumn. Dzięki temu tabele będą się ładnie komponować na stronie. natomiast między akapitami nieco większe.III. zawsze wyglądają na zbyt duże. 4. by wszystkie były wyśrodkowane. w których zastosowano czcionkę identyczną jak w tekście głównym. 3. Te wszystkie parametry trzeba ustawić w stylu. 2. kolor tła). żeby potem bez końca nie poprawiać wyglądu tabel w naszej pracy. to zadbajmy przynajmniej o to.

Nowy styl będzie utworzony na bazie stylu: N o r m a l n y . S t y l T a b e l a — gotowy. Czas znowu na zaakceptowanie ustawień przyciskami OK w otwartych oknach. Zasady postępowania przy tworzeniu nowego stylu już znamy. 142 .Alicja Kaszyńska Po otwarciu rozwijanego menu: F o r m a t u j i wybraniu: A k a p i t otworzy się odpowiednie okno. Tworzymy styl — Uwaga do tabeli Za pomocą tego stylu pod tabelami lub rysunkami zapisujemy objaśnienia lub źródła przedstawianych danych. Kolejność czynności pokazują poniższe rysunki. w którym dokonamy kolejnych zmian.

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Kolejne zmiany jak poprzednio dokonujemy w oknie: A k a p i t .III. 143 .

Zatwierdź zmianę czcionki O K .Alicja Kaszyńska Po zamknięciu (OK) otwartych okien styl będzie gotowy do użycia. 144 . Wróć do punktu 6. Kolejny raz otwieramy okno: S t y l e . Zmień wskazane parametry. poprzedniego okna i z menu: F o r m a t u j wybierz: A k a p i t . Tworzymy styl — Rozstrzelony Tego stylu będziemy używać do śródtytułów. które nie są tytułami rozdziałów.

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Zatwierdzamy OK kolejne okna. W ten sposób utworzyliśmy najbardziej potrzebne nam style. 145 .III.

3…9) to style. używając terminu n a g ł ó w e k w dwóch znaczeniach: Nagłówek jest to część strony ponad tekstem (tam znajduje się np. Najbardziej widoczne zmiany to: zmiana czcionki tytułów rozdziałów głównych na wersaliki (czyli wielkie litery). Są bardzo przydatne. zmniejszenie w tytułach rozdziałów interlinii. Nagłówki (1. żeby dalsze podrozdziały dzieliły się na jeszcze drobniejsze. Nagłówek 3 Wymienione wyżej style są używane do pisania tytułów rozdziałów ( N a g ł ó w e k 1 ) . 3. a jeśli podrozdział dzieli się dalej. zlikwidowanie wcięcia i wyrównanie do lewej. Uwaga! Word myli użytkowników. można również zmodyfikować styl: Nagłówek 4 itd. numer strony lub tzw. 2 . Proponuję zmodyfikować styl: N a g ł ó w e k 1 . to: N a g ł ó w e k 3 .2. Moim zdaniem to spowoduje. Nagłówek 2. żywa pagina). bo po napisaniu pracy pozwalają w prosty sposób stworzyć spis treści. Bardzo rzadko się zdarza. zmieniając czcionkę na najpopularniejszy do zapisywania tytułów Arial oraz dokonując drobnych zmian w parametrach akapitu. 146 .Alicja Kaszyńska Modyfikowanie stylów: Nagłówek 1. że praca będzie wyglądała lepiej. których używamy do zapisywania tytułów rozdziałów i podrozdziałów. ale gdyby tak było. podrozdziałów ( N a g ł ó w e k 2 ) .

Modyfikujemy czcionkę: 147 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W oknie: S t y l otwieramy: N a g ł ó w e k 1 .III.

148 .Alicja Kaszyńska Zatwierdzamy OK. w poprzednim oknie i z menu: F o r m a t u j wybieramy: A k a p i t . Wracamy do punktu 5.

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Podobnie postępujemy ze stylem: N a g ł ó w e k 2 . Modyfikujemy czcionkę stylu: N a g ł ó w e k 2 . 149 .

które wykonaliśmy przy modyfikowaniu stylu: N a g ł ó w e k 2 . Teraz z poprzedniego okna. Powtarzamy te same czynności. 150 .Alicja Kaszyńska Zatwierdzamy O K . Modyfikujemy parametry akapitu w stylu: N a g ł ó w e k 2 . z menu: F o r m a t u j wybieramy: A k a p i t . Modyfikujemy styl: N a g ł ó w e k 3 . Ustawiamy ją na 12 pt. Jedyną różnicą jest wielkość czcionki.

Jeżeli wewnątrz pracy występują listy numerowane lub wypunktowane. druga w stylu N a g ł ó w e k 1 ). Zdarza się nawet niekiedy. których będziemy używać w naszym szablonie.III. Sposób dzielenia wyrazów wybieramy w zakładce: U k ł a d strony. 151 . nawet jeśli każda jest w innym stylu (jedna np. bo Word niezbyt dobrze sobie z tym radzi. w stylu N o r m a l n y . aby czcionka tytułów rozdziałów i podrozdziałów była nieco większa. Koniecznie jednak trzeba wyłączyć opcję automatycznego dzielenia wyrazów (jeśli taka jest włączona). Numerację rozdziałów i podrozdziałów proponuję wstawiać ręcznie. Word nie zawsze rozróżnia. zostało niewiele do ustalenia. że poprawia na swój sposób numerację i po każdym otwarciu pliku musimy zmieniać ją ponownie. a Nagłówek 3 — 14 pt. można ją zwiększyć o 2 pt. która numeracja ma być kontynuowana. Po zdefiniowaniu stylów. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Uwaga! Jeśli ktoś chciałby. Nagłówek 2 — 16 pt. a więc: Nagłówek 1 może korzystać z czcionki Arial 18 pt.

gdy tworzymy listę wypunktowaną. Najlepiej zrezygnować z tego dyskusyjnego ułatwienia. Word ma też inne dość dolegliwe ustawienie. czyli także wtedy. w komórkach tabel itp. a jest nim automatyczne wstawianie wielkiej litery po każdej kropce i enterze. a wręcz utrudnia pisanie. Najlepiej unikać dzielenia wyrazów (co jednak w przypadku kiedy chcemy mieć tekst równiutko ułożony z prawej i lewej strony nie wygląda ładnie) albo zrobić to ręcznie. Automatyczne wstawianie wielkiej litery po kropce nie ułatwia. 152 .Alicja Kaszyńska Uwaga! Word nie najlepiej sobie radzi z automatycznym dzieleniem wyrazów. a więc np. musimy dokonać zmian w ustawieniach autokorekty. bo jeżeli cokolwiek dopiszemy lub skreślimy w naszej pracy. Word automatycznie dokona zmian w dzieleniu wyrazów i cała publikacja zacznie się nam „rozjeżdżać”. po skrócie zakończonym kropką i po każdym użyciu entera. Aby je wyłączyć. Lepiej mu na to nie pozwolić.

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Otworzy się nam okno umożliwiające zmiany opcji autokorekty. 153 .III.

Otwieramy menu znajdujące się pod logo pakietu. Po włączeniu przycisku: O p c j e a u t o k o r e k t y otworzy nam się właściwe okno. 154 .Alicja Kaszyńska Warto sprawdzić pozostałe ustawienia na tej stronie. 4. W mojej pracy sprawdza się widoczny powyżej układ opcji. Jeszcze kilka przydatnych ustawień Przed rozpoczęciem pisania warto ustawić w programie kilka przydatnych opcji. w którym będziemy mogli wyłączyć dokuczliwe funkcje.

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Jest tam kilka zakładek. które pokazuję. ale są identyczne z ustawieniami wybranymi przeze mnie. będą bardziej przydatne. 1. więc i uwagi. Zakładka: P o p u l a r n e 155 . Najlepiej więc otwierać kolejne zakładki i sprawdzać. które zamieszczam w tej książce. Dokonujemy w nich następujących zaznaczeń. Nie wszystkie są konieczne. czy ustawienia w komputerze są identyczne z tymi.III.

że program ma automatycznie zapisywać tekst co 5 minut. Zakładka: W y ś w i e t l a n i e 3. to możemy być pewni. 156 .. 4. co ile minut ma ono nastąpić. Zostawiamy bez zmian. Zakładka: Z a p i s y w a n i e Tutaj nie trzeba nic przestawiać. 5. Warto sprawdzić. Zakładka: S p r a w d z a n i e została omówiona w poprzednim podrozdziale. że w razie jakiejś awarii nie stracimy więcej. czy na pewno zaznaczona jest opcja automatycznego zapisywania i wybrać.Alicja Kaszyńska 2. niż te 5 minut pracy. Zakładka: Z a a w a n s o w a n e Lepiej tu nie grzebać. Jeśli wpiszemy np.

jeśli ktoś dobrze zna Worda 2007. ponieważ ułatwi to korzystanie z niniejszego poradnika. które ja ustawiłam sobie na komputerze. jakie mamy w menu: S z y b k i d o s t ę p . Zakładka: D o s t o s o w y w a n i e Po prawej stronie znajduje się zestaw ikon. 157 . może sobie ustawić ikonki dowolnie. Wcześniej już proponowałam. Oczywiście.III. żeby znalazły się w nim ikony te same. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 6.

158 . czyli: D o d a t k i . Należy pamiętać tylko o tym. w każdej chwili można go zmienić. a nic nie zmienią w dokumentach już istniejących. Szablon w zasadzie mamy gotowy. że późniejsze zmiany będą dotyczyć tylko dokumentu bieżącego i nowo powstałych. przekształcić te. dodać nowe style.Alicja Kaszyńska Pozostałe zakładki. Oczywiście. które już istnieją. C e n t r u m z a u f a n i a oraz Z a s o b y pozostawiamy bez zmian.

Zapisujemy zmiany i zamykamy okno: p r a c a d y p l o m o w a . Dzięki temu szybciej będzie przebiegało przewijanie stron. Zaczynamy wpisywać tekst Zasada główna: najpierw wpisujemy. Otworzy się okno: N o w y d o k u m e n t . d o t x . 5. W menu ukrytym pod logo pakietu wybieramy: N o w y . Możemy przystąpić do pisania. Tworzymy w folderze: M o j e d o k u m e n t y folder: P r a ca dyplomowa. d o t lub p r a c a d y p l o m o w a . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Przed zamknięciem pliku zmieniamy styl pierwszego akapitu na: N a g ł ó w e k 1 . aby każdy rozdział pracy zapisywać jako odrębny plik (chyba że praca ma mniej niż 40 stron. żeby praca wyglądała profesjonalnie).III. wtedy nie warto). Proponuję. 159 . To na razie wszystkie modyfikacje. nie będziemy mieli kłopotu z odszukaniem odpowiedniego fragmentu tekstu. potem formatujemy (czyli układamy na kolejnych stronach tak. łatwiej nam będzie ogarnąć mniejsze całości.

Alicja Kaszyńska I w kolejnym oknie szablon: p r a c a d y p l o m o w a . Klikamy O K w kolejnych oknach i rozpoczynamy pisanie. Pamiętamy o zapisaniu pliku. najlepiej jeszcze przed rozpoczęciem wpisywania tekstu. Nie będziemy co prawda widzieć układu. Do wpisywania tekstu wybieramy w menu widok: W e r s j a r o b o c z a . 160 . ale na tym etapie wcale nie jest to ważne. jaki tekst ma mieć na stronie. Będziemy mogli za to korzystać z przydatnej funkcji powrotu do tekstu po wpisaniu przypisu. Dokładniej o tym w dziale przypisy. która nie działa w układzie wydruku.

gdy przystąpimy do formatowania tekstu. To będzie tekst właściwy naszej pracy. Jeżeli praca jest krótka i wszystkie rozdziały zapisujemy w jednym pliku. o których będzie mowa dalej.III. dzięki wykorzystaniu stylów N a g ł ó w e k 1 . (Jak już nadmieniłam. to po każdym rozdziale głównym wstawiamy znak końca sekcji i dopiero wtedy zaczynamy wpisywać nowy rozdział. Choćby nie wiem jak nas korciło. N a g ł ó w e k 3 … pod koniec pracy zrobimy szybko i poprawnie spis treści). formatujemy tekst dopiero po jego wpisaniu i ustaleniu ostatecznej wersji. Będzie napisany stylem N a g ł ó w e k 1 . Uwaga! Listę numerujemy po wpisaniu wszystkich punktów. 161 . Znak E n t e r wstawiamy wyłącznie:  po zakończeniu akapitu  jeżeli piszemy kolejne linijki listy numerowanej lub punktowanej. N a g ł ó w e k 2 . Po enterze każda następna linijka będzie napisana stylem: N o r m a l n y . Inaczej robimy tylko w wyjątkowych przypadkach. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Z widoku: U k ł a d w y d r u k u skorzystamy po zakończeniu wpisywania treści rozdziału. Zaczynamy od tytułu pierwszego rozdziału. Jeszcze raz przypominam.

czyli jak wstawić paragraf Jeżeli w pracy pojawiają się znaki. Symbole. 162 . Po kliknięciu na: W i ę c e j s y m b o l i otworzy nam się nowe okno: S y m b o l . których nie ma na klawiaturze (np.Alicja Kaszyńska 6. ß). korzystamy z menu: W s t a w i a n i e .

§. ™. Wyszukujemy potrzebny i klikamy: W s t a w . Teraz wstawiamy kolejny symbol lub zamykamy okno poleceniem: Z a m k n i j (polecenie po wstawieniu znaku pojawi się w miejscu. 163 . Zakładka: S y m b o l e Tu znajdują się komplety różnych znaków. gdzie teraz jest polecenie: A n u l u j ) . -. ® i wstawić je przy pomocy przycisku: W s t a w lub poprzez skorzystanie z podanego na tej stronie skrótu klawiaturowego. 8. −. Zakładka: Z n a k i s p e c j a l n e Możemy przy pomocy tej zakładki szybko wyszukać niektóre znaki: np.III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 7.

Alicja Kaszyńska

Niektóre często używane znaki warto umieścić w autokorekcie i pozwolić, aby komputer sam je odszukiwał w symbolach i wstawiał. Takim znakiem jest np. §. Proponuję, aby ile razy wpiszemy skrót par., komputer automatycznie zastępował go znakiem §. Jak to zrobić?

Otwiera nam się nowe okno, w którym już w okienku: N a : znajduje się znak §.

164

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Klikamy O K . Teraz już nie będziemy musieli wyszukiwać w symbolach znaku paragraf, program sam zamieni wpisany skrót par. na znak §. Autokorektę możemy wykorzystywać także, jeżeli powtarzają nam się pewne pojęcia, nazwy, fragmenty tekstów, fragmenty przypisów, których nie możemy z jakiegoś powodu skrócić, np. odwołania do aktów prawnych. Przykładowo badania prowadziliśmy w Zespole Szkół Zawodowych im. Konrada Wielogórskiego w Pakarni. Nazwa tej szkoły występuje wielokrotnie. Ile razy użyjemy
165

Alicja Kaszyńska

tej nazwy, zmienia się w niej tylko forma wyrazu Zespół (Zespołu, Zespołowi, Zespołem), pozostała część nie ulega zmianom. Aby nie trzeba było jej wpisywać wielokrotnie, możemy właśnie skorzystać z autokorekty. Postępujemy tak samo, jak w przypadku dopisywania do autokorekty symbolu paragrafu.
Uwaga! Można też użyć skrótu klawiaturowego przypisanego do znaczka paragraf, ale skróty najczęściej łączą się z koniecznością zapamiętania kodu liczbowego, a tu łatwo o pomyłkę, dlatego proponuję prostszy i bardzo skuteczny sposób z wykorzystaniem autokorekty.

Podświetlamy tę (niezmienną) część nazwy, którą chcemy wydobywać z autokorekty, czyli: S z k ó ł Z a w o d o w y c h i m . K o n r a d a W i e l o g ó r s k i e g o w P a k a r n i (możemy też to wpisać ręcznie w rubryce: N a : . Sprawdzamy, czy zaznaczona jest opcja: S f o r m a t o w a n y t e k s t . Jeśli nie, to zaznaczamy. Wpisujemy: Z a m i e ń : SZKW (Tu, oczywiście, sami wybieramy skrót do zamiany. Ja stosuję taką zasadę, że skrót tworzę od pierwszych liter (najczęściej czterech) wyrażenia, które wpisałam do autokorekty. Łatwiej mi go sobie przypomnieć po kilku dniach czy tygodniach niż jakiś skrót niewiążący się z nazwą).
166

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Klikamy O K . I to wszystko. Teraz po wpisaniu SZKW skrót sam się zmieni w: S z k ó ł Z a w o d o w y c h i m . K o n r a d a W i e logórskiego w Pakarni.

7. Wypunktowanie i numerowanie
Jeżeli jakieś informacje w pracy muszą być podane w punktach oznaczonych bądź to symbolami, bądź to cyframi, należy to robić automatycznie. Najpierw wypisujemy — bez numeracji — kolejne punkty, stawiając po każdym znak E n t e r . Podświetlamy te akapity, które będą stanowić kolejne punkty naszej listy i szukamy odpowiedniego przycisku w zakładce: N a r z ę d z i a główne.

Otwieramy potrzebną zakładkę i formatujemy wypunktowanie lub numerowanie zgodnie z naszymi wyobrażeniami.

7.1. Lista punktowana (punktory)
Z rozwijanej listy możemy wybrać znaczek, który będzie nam najbardziej odpowiadał. I tu kolejna uwaga edytorska.
167

Tworzy się wte168 . Warto też zwrócić uwagę na interpunkcję. W dolnej części okna wyboru punktorów mamy jeszcze możliwość zmiany poziomu listy. Większa liczba typów punktorów w jednej pracy wygląda nieestetycznie i powoduje. jeśli po punktorach są pojedyncze wyrazy lub fragmenty zdań. należy wybrać jeden punktor (w moim przykładzie jest to czarna kropa) i stosować go konsekwentnie w każdej liście. W listach punktowanych.Alicja Kaszyńska Żeby praca wyglądała dobrze. stawiamy natomiast kropkę na końcu listy. która jest listą punktowaną. że praca robi wrażenie złożonej bałaganiarsko. co polega na zwiększeniu wcięcia jej fragmentu i zmiany punktora. W przypadku gdy po punktorach umieszczamy całe zdania. oczywiście każde z nich zaczynamy od wielkiej litery i kończymy kropką. wszystkie punkty zaczynamy od małej litery i raczej (choć kategorycznego zakazu nie ma) nie stawiamy po nich przecinków.

Ostatnią możliwością. jeśli przesuniemy wysunięte dodatkowo punkty z powrotem w lewo za pomocą sąsiedniego przycisku: Z m n i e j s z w c i ę c i e . Nie polecam tego rozwiązania.III. Ten sam efekt możemy uzyskać. korzystając z przycisku: Z w i ę k s z w c i ę c i e . Powrót do poprzedniego ułożenia listy uzyskamy. co — jak pisałam wyżej — nie wygląda dobrze. bo wprowadza większą liczbę punktorów. jaką daje nam rozwijana lista punktorów (wróć do rysunku o zmianie poziomu listy). Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? dy punktowana lista wielopoziomowa. jest sko- 169 .

w których forma nie przerasta treści. możemy ustawić styl punktora. które ustawiamy przy wyborze czcionki. W praktyce korzystałam z tej opcji niewiele razy — głównie wtedy. Radzę zachować umiar.Alicja Kaszyńska rzystanie z polecenia: Z d e f i n i u j n o w y p u n k t o r . wybrany z listy znajdującej się pod przyciskiem: O b r a z . Najlepiej wyglądają prace. Po wybraniu tego przycisku otworzy się poniższe okno: W tym oknie możemy dowolnie zdefiniować nowy punktor. czyli wielkość. a półpauzy (myślnika). Możemy też ustalić. kolor oraz inne atrybuty — te same. Jeśli skorzystamy z przycisku: C z c i o n k a . 170 . jeśli musiałam użyć jako punktora nie kropy (która moim zdaniem wygląda najlepiej). że kursorem będzie jakiś inny znak. wybrać z bazy symboli. klikając przycisk: S y m b o l . Możemy go np.

Przyciski na dole nowo otwartego okna mają następujące funkcje: Z m i e ń p o z i o m l i s t y . Aby taka lista powstała. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 7. 171 . ale także na różne sposoby numerowane. Podobnie jak poprzednio możemy ustawić głębsze wcięcie niektórych punktów. czyli powstanie — jak to Word nazywa — lista wielopoziomowa.III.2. dzięki czemu lista będzie miała punkty i podpunkty. Lista numerowana (numerowanie) W pracy są nie tylko listy punktowane. postępujemy podobnie jak przy tworzeniu listy punktowanej.

otworzy się okno widoczne na następnej stronie. Jeśli żaden z formatów nam nie odpowiada. ponieważ dzięki temu. dziesiątki nad dziesiątkami itp. np. Możemy też ręcznie ustawić wartość. Ustaw wartość numerowania. możemy utworzyć własny. czy też kontynuować listę rozpoczętą nawet kilka akapitów wcześniej. Warto tutaj tylko ustawić wyrównanie numerowania na: D o p r a w e j . od której Word ma rozpocząć numerowanie listy. jedności zawsze będą nad jednościami. 172 . Korzystamy z tego rzadko.Alicja Kaszyńska D e f i n i u j n o w y f o r m a t n u m e r a c j i . Po kliknięciu na ten przycisk. z liter alfabetu greckiego. jeśli lista numerowana zawiera więcej niż 9 punktów. Możemy zdecydować w tym miejscu. czy Word ma rozpocząć nową listę.

jak będzie wyglądała lista złożona z punktów. A. 7. Lista wielopoziomowa — dla cierpliwych Ten przycisk daje nam możliwość zdefiniowania. Dodałam. …. 2. a zakończonych kropką lub znakiem zapytania zawsze poprzedzona jest liczbą z cyfr arabskich (np. natomiast po numerowaniu zakończonym nawiasem — od małej litery (kropkę stawiamy wtedy po ostatnim punkcie listy). podpunktów do podpunktów.. 1.. że to opcja dla cierpli- 173 .. …) przyjęte jest umieszczanie punktów zaczynających się od wielkiej litery i zakończonych kropką. że po numerowaniu zakończonym kropką (1. B. że numeracja punktów zaczynających się od wielkiej litery. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Dobór sposobu numeracji też ma swoje znaczenie.. Należy stosować jak najmniej różnych rodzajów numeracji. 2. Warto zapamiętać. to stosujemy to w całej pracy itp.. podpunktów i np.III. …). Czyli jeśli przyjmiemy. Jeśli więc przyjmiemy jeden rodzaj numeracji dla punktów podstawowych — stosujmy je zawsze w tej samej sytuacji.3.

Poziom 1 — to punkty główne. W największym oknie widzimy. poziom 3 — podpunkty do podpunktów itd. Jeśli wybierzesz punkt 3.Alicja Kaszyńska wych. otworzy się nowe okno. 174 . Ustawiamy w nim parametry dla kolejnych poziomów listy. bo Word nie bardzo daje sobie radę z prawidłowym zapisywaniem zmian. Na rysunku poniżej można zobaczyć. poziom 2 — podpunkty. jak będzie wyglądać zaprojektowana przez nas lista wielopoziomowa. gdzie zmienić podstawowe ustawienia.

…. Można je od razu zacząć numerować do np. np. Robimy to w następujący sposób: Wpisujemy tekst poszczególnych punktów. że niektóre podpunkty potem będą numerowane literami. …. b). Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Wchodzimy na kolejne poziomy.. że z działaniem tej opcji nadal są kłopoty (były i w poprzednich wersjach Worda). 1. dlatego wolę listy wielopoziomowe robić. 2. wykorzystując przyciski: P u n k t o w a n i e i N u merowanie.III. a). wyrównanie liczb i wyrównanie (chodzi o tekst). Dodam jednak ponownie. bez zwracania uwagi na to.. a poniżej formatujemy numerację i ustalamy wcięcia tekstu. a dalszej w kolejności punktowane: 175 .

które będą podpunktami do punktu (w naszym przypadku pierwszym punktem z podpunktami jest punkt 2.): 176 .Alicja Kaszyńska Podświetlamy te fragmenty.

Właśnie one dość często wpły177 . jak już wspomniałam. Word niekiedy traci orientację i nie bardzo chce zrozumieć. że z uporem wraca do kontynuowania numeracji z poprzedniej listy. mimo zaznaczenia opcji: P o n o w n i e u r u c h o m n u m e r o w a n i e .III. Zdarza się. Wtedy nie zostaje nic innego. postępujemy podobnie — możesz zamiast numeracji wykorzystać punktory: Niestety. że kolejna lista to zupełnie nowa lista. jeżeli w naszej pracy jest sporo list numerowanych. Numeracja pozostawionych punktów głównych zmieni się sama na prawidłową. Z tego powodu zawsze ręcznie numeruję tytuły rozdziałów i podrozdziałów. jak tylko jedną z list przerobić na numerowaną ręcznie. Jeśli do podpunktów drugiego poziomu będą dalsze podpunkty. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Tak samo postępujemy z podpunktami do kolejnych punktów.

a Word sam użyje odpowiedniego stylu tekstu i znaczników.Alicja Kaszyńska wają bowiem na mylne rozumienie przez Worda wypunktowań wewnątrz rozdziału. Po otwarciu okna do definiowania przypisów mamy możliwość wyboru jednego z dwóch typów:  przypisy dolne  przypisy końcowe. Jak wstawiać przypisy? Dochodząc w tekście do miejsca. że zawsze możemy zmienić wygląd przypisów. 8. otwieramy zakładkę: O d w o ł a n i a . Wystarczy wybrać typ przypisów. bo podczas pisania dość często się zdarza. że rezygnujemy z jakiegoś przypisu albo dodajemy nowy. Sam też będzie pilnował właściwej numeracji. Dodać należy. Jest to ważne. 178 . gdzie należy wstawić przypis. Zastosowanie automatycznego wstawiania oszczędzi nam żmudnego poprawiania numeracji. Przypisy Microsoft Word wstawia przypisy automatycznie.

I. c… itp. Niżej wybieramy: N u m e r o w a n i e . Możemy też zdecydować się na Z n a c z n i k n i e s t a n d a r d o w y . Możemy wybrać: C i ą g ł e . nawet jeśli tekst będzie krótszy niż strona. Możemy jednak wybrać inny. III…. np. tyle 179 . II. który jest wpisany przez program.III. co znaczy. że w całym pliku wszystkie przypisy będą numerowane w jednym ciągu. W pracach stosuje się opcję: D ó ł s t r o n y . Na początku decydujemy. * lub jakikolwiek inny S y m b o l . 3. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Przypisy dolne Mamy tu kilka możliwości. b. albo: R o z p o c z n i j n o w ą s e k c j ę (czyli ile razy wstawimy podział sekcji. gdzie będą umieszczone przypisy: zawsze na końcu strony (czyli będą się kończyć na linii marginesu) czy też bezpośrednio pod tekstem. a. Jeśli chodzi o F o r m a t n u m e r a c j i . czyli 1. czyli np. to najczęściej stosujemy ten. 2.

Jeżeli przypisy są na kolejnych stronach. Sekcja — poza nielicznymi wyjątkami — obejmuje jeden rozdział. Uwaga! W pracach praktycznie nie spotyka się numerowania: R o z p o c z n i j n o w ą s t r o n ę .Alicja Kaszyńska razy rozpoczniemy nową numerację przypisów). cit. Jeżeli zgodnie z wcześniejszym zaleceniem piszemy w widoku: W e r s j a r o b o c z a . najczęściej stosuje się numerowanie: R o z p o c z n i j n o w ą s e k c j ę . cyt. musimy najpierw podać cały jej adres bibliograficzny. korzystając z klawisza F6 (opcja ta nie działa w widoku: U k ł a d w y d r u k u ). więc w praktyce w każdym rozdziale jest osobna numeracja. to każda strona będzie numerowana osobno. to możemy po wstawieniu przypisu wrócić do tekstu. Jeśli wybierzemy: R o z p o c z n i j n o w ą s t r o n ę . Tu należy dodać. Więc jeżeli zaczynamy na nowo numerować przypisy w rozdziale drugim. to gdy odwołujemy się do publikacji odnotowanej już w rozdziale pierwszym. że op. (dz. 180 . Dopiero przy ponownym odwołaniu wolno nam użyć skrótu.) i ibidem (tamże) mogą być stosowane tylko w obrębie tej samej numeracji.

jest to możliwe i bardzo łatwe: Podświetlamy jeden z przypisów. Następne automatycznie będą ustawione tak samo. Oczywiście. jeżeli potem okaże się. 181 . choć dotyczy wszelkich przypisów. że przypisy z dolnych trzeba zmienić na końcowe lub odwrotnie. Raz przyjęty wzór powinien być stosowany w całej pracy. Na zakończenie jeszcze raz warto przypomnieć o żelaznej konsekwencji w zapisywaniu przypisów. W menu: O d w o ł a n i a otwieramy okno myląco nazwane: P r z y p i s y d o l n e .III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Opcje przypisów wystarczy ustawić przy pierwszym z nich w danym dokumencie.

np. których wielkość jest ujednolicona. Tabele powinny być jednakowo sformatowane. gdy tabela ma być wyjątkowo duża i skomplikowana. Najładniej wyglądają tabele. 182 . Tabele Word całkiem nieźle radzi sobie z tabelami.Alicja Kaszyńska 9. w każdej nagłówki pogrubione na szarym tle. reszta czcionką normalną. Z Excela korzystamy wówczas. czy tabela będzie drukowana w tekście. czyli od marginesu do marginesu. Uwaga! Kilka zasad edytorskich: Czcionki użyte w tabeli powinny być o kilka punktów mniejsze niż te w tekście głównym. np. Należy unikać wielokolorowości. Word 2007 pozwala na precyzyjną pracę z tabelami. jakie zazwyczaj używane są w pracach dyplomowych i magisterskich. czy wykorzystana do prezentacji komputerowej. bez względu na to. można w całej pracy rysować tabele o szerokości tekstu.

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Żeby wstawić tabelę. pogrupowanych w dwóch zakładkach: 183 . Po wstawieniu tabeli zyskujemy dostęp do narzędzi tabel. W otwartym oknie mamy też możliwość szybkiego przejścia do Excela. Możemy również skorzystać z polecenia: S z y b k i e t a b e l e i tam wybrać sobie jeden z gotowych schematów tabel. W pracach dyplomowych jest to mało przydatne. Wstawić tabelę można za pomocą jednego z trzech dostępnych w Wordzie narzędzi. korzystamy z zakładki: W s t a w i a n i e i okienka: T a b e l a .

jakie daje to narzędzie. W zasadzie do wykonania tabeli na potrzeby pracy dyplomowej niezbędne są tylko niektóre z licznych możliwości.Alicja Kaszyńska Zaczniemy od zakładki: P r o j e k t o w a n i e . 184 .

C i e n i o w a n i e oraz listy rozwijane umożliwiające ustalenie rodzaju i grubości linii. Można też w tym celu otworzyć okno (strzałka w prawym dolnym roku rysunku powyżej) w okienku: R y s o w a n i e o b r a m o w a ń : O b r a m o w a nie i cieniowanie. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Obramowanie i cieniowanie Funkcje obramowania i cieniowania łączą się ze sobą. 185 . czyli bezpośrednio poprzez przyciski: O b r a m o w a n i e . Okno: O b r a m o w a n i e i c i e n i o w a n i e ma trzy zakładki.III. Do formatowania tabeli używamy dwóch. Zaczynamy od zakładki: O b r a m o w a n i e : Zakładka: C i e n i o w a n i e pozwala wypełnić całość tabeli lub poszczególne komórki kolorem. Do poszczególnych narzędzi można dojść skrótami.

Oto przykład tabeli przed i po zastosowaniu narzędzia gumki: 186 .Alicja Kaszyńska W oknie: P r o j e k t o w a n i e t a b e l i znajduje się jeszcze bardzo przydatne narzędzie: gumka (ostatnie z prawej). brzegowych linii tabeli) lub łączenia przylegających do siebie komórek. Służy do wymazywania wskazanych linii tabeli (czyli np.

zarówno całej tabeli. Otwierające się tym poleceniem okno ma cztery zakładki: tabela. Do tej funkcji jest dostęp także po rozwinięciu czwartej grupy: R o z m i a r k o m ó r k i . Pozwala ona na precyzyjne ustawienie wielkości i położenia. jak i poszczególnych wierszy. Przydatne zwłaszcza wtedy. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Druga zakładka w menu: T a b e l a nosi nazwę: U k ł a d . wierszy. Po jej otwarciu możemy bardzo precyzyjnie ustalić parametry i położenie: tabeli. Pokazuje kształt tabeli niewidoczny na wydruku Wyświetl linie siatki (ważne w tabelach.III. że zaznaczyliśmy np. będziemy pewni. kolumna lub tabela obejmują więcej niż obZaznacz szar widoczny na ekranie. komórka. kolumna. gdy wiersz. które nie mają obramowania). Grupa: T a b e l a Pozwala na zaznaczenie komórki. wiersz. kolumny lub całej tabeli. Korzystając z tej opcji. całą komórkę lub wiersz. wiersza. 187 . kolumn i komórek. kolumn lub komórek. Ostatnią funkcję: W ł a ś c i w o ś c i warto omówić dokładniej.

jeżeli ma być oblana tekstem. Zaznaczenie tej funkcji bywa przyczyną kłopotów. można jeszcze dokładnie ją wypozycjonować (klawisz: P o z y c j o n o w a n i e ). np. bo psuje nam często już sformatowaną tabelę. czy ma być otoczona tekstem czy też nie. Można w nich ustalić marginesy komórek (czyli jak blisko od brzegów zaczynał się będzie i kończył tekst) oraz czy komórka będzie automatycznie się poszerzać. Zakładka: W i e r s z 188 .Alicja Kaszyńska Zakładka: T a b e l a Pozwala przede wszystkim na ustalenie położenia tabeli na stronie i zdecydowanie. W niektórych przypadkach. Należy zwrócić uwagę na opcje w tym oknie. gdy będziemy do niej wpisywać dłuższy tekst lub dłuższą liczbę.

bez wychodzenia z okna: W ł a ś c i w o ś c i ) lub dla kilku podświetlonych kolumn razem. Zazwyczaj pozwalamy. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Rzadko stosuje się możliwość ustalania wysokość wierszy. d o ś r o d k a k o m ó r k i (z tego korzysta się najczęściej) i d o d o l n e j k r a w ę d z i k o mórki.III. Grupa: W i e r s z e i k o l u m n y Usuń Wstaw Pozwala na usunięcie tabeli. Mamy do wyboru trzy pozycje: W y r ó w n a n i e d o g ó r n e j k r a w ę d z i k o m ó r k i . Zakładka: K o m ó r k a Pozwala na wyrównanie w pionie każdej komórki. Zakładka: K o l u m n a Tu możemy precyzyjnie ustalić szerokości kolejnych kolumn w tabeli. Jeżeli wpis w wiersz ma tylko kilka linijek. kolumny lub komórki. wiersza. 189 . Jeżeli jednak tabela jest tekstowa. Pozwala na wstawienie w odpowiednim miejscu wiersza. jak wskazuje na to ich zawartość. Nieładnie to wygląda. aby były wysokie tak. lepiej nie zezwalać na podział wierszy między strony. Ważniejsza jest tu możliwość wstawienia lub usunięcia znacznika przy: Z e z w a l a j n a d z i e l e n i e w i e r s z y m i ę d z y s t r o n y . Możemy to zrobić osobno dla każdej kolumny (program pozwala na przechodzenie z kolumny do kolumny. kolumny lub komórki tabeli. a wpis ma linijek kilkanaście lub kilkadziesiąt w jednym wierszu. wtedy zezwolenie na podział wewnątrz wiersza jest konieczne.

Alicja Kaszyńska

Grupa: S c a l a n i e
Łączy zaznaczone komórki w jedną. Z opcji tej należy korzystać dopiero gdy już ustalimy szerokości wszystkich kolumn i wierszy, ponieważ potem zmiana tych parametrów będzie wymagała ponownego podzielenia komórek. Dzieli zaznaczoną lub zaznaczone komórki na określoną liczbę nowych. Można tutaj podać, na ile kolumn lub/i wierszy ma być dokonany podział oraz (jeżeli zaznaczyliśmy więcej niż jedną komórkę) czy przed podziałem trzeba zaznaczone komórki połączyć w jedną. Dzieli tabelę na dwie części. Przerywa ciągłość tabeli przed wierszem, w którym ustawiliśmy kursor. Przydatne, jeżeli z jakiegoś powodu chcemy przenieść dalszą część tabeli na nową stronę lub rozdzielić tabelę tekstem ciągłym.

Scal komórki

Podziel komórki

Podziel tabelę

Grupa: R o z m i a r k o m ó r k i
Pozwala ręcznie wpisać parametry komórek, jeśli Okienka do ustalachcemy, aby miały z góry ustaloną wielkość. Pozwala nia wielkości komóteż na zorientowanie się w rozmiarach wyrysowarek nych komórek. Bardzo przydatna funkcja. Często używa się opcji: R o z ł ó ż k o l u m n y r ó w n o m i e r n i e . Dzięki niej podświetlone komórki będą miały identyczną szerokość. Ostrożnie trzeba postępować z opcją: A u t o m a t y c z n i e d o p a s u j d o z a w a r t o ś c i . Jeżeli Autodopasowanie jej użyjemy, to szerokości kolumn będą się zmieniać w zależności od ilości tekstu, który w nie wpiszemy. Nie zawsze jest to pożądane, bo może nam popsuć układ tabeli. Nie radzę więc korzystać z tej opcji przy pisaniu prac.

Rozwinięcie tej grupy spowoduje pojawienie się okna: W ł a ś c i w o ś c i t a b e l i , które zostało omówione przy grupie: T a b e l a .
190

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Grupa: W y r ó w n a n i e
Pozwalają na wybór wyrównania tekstu w zaznaczonych komórkach tabeli. Pozwala na zmianę kierunku tekstu na pionowy. Przydaje się w tabelach o bardzo wąskich kolumKierunek tekstu nach. W takim przypadku tekst poziomy nie mieści się w nagłówkach i trzeba go ustawić pionowo. Można zwiększyć lub zmniejszyć marginesy komórki, Marginesy komórki ale zwykle nie ma takiej potrzeby. Ikony wyrównania

Grupa: D a n e
Nieco mylnie polecenie to znajduje się w poleceniach formatowania tabeli, bo działa także w tekście ciągłym. Pozwala na ustawienie danych w tabeli Sortuj lub w akapitach (np. bibliografia) w kolejności alfabetycznej, numerycznej lub chronologicznej. Jeżeli tabela ma wiersz nagłówkowy, przed sortowaniem należy to zaznaczyć w oknie. Powtarzanie na- Potrzebne w tabelach wielostronicowych, aby na główków wierszy każdej nowej stronie pojawiały się nagłówki. Dzięki temu możemy przekształcić tabelę na tekst Konwertuj lub tekst na tabelę. Rzadko się to robi, ale można. Z tego polecenia zazwyczaj nie korzystają piszący prace dyplomowe. Do używania formuł i przeprowadzania operacji matematycznych i statystycznych bardziej nadaje się Excel. Najczęściej używa się formuły do sumowania kolumn i wierszy. Po wstawieniu kursora w komórkę, w której chcemy otrzymać Formuła wynik podliczenia, i kliknięciu polecenia: F o r m u ł a w menu: Ta b e l a pojawia się ona automatycznie =SUM(ABOVE). Jeśli ma dotyczyć wszystkich liczb z zakresu kolumny lub wiersza, wystarczy OK. Można też skorzystać ze znaczka autosumowania Σ w pasku narzędzi.

191

Alicja Kaszyńska

Pokażemy teraz na przykładzie, jak zrobić w Wordzie tabelę typu często spotykanego w pracach. Oto jedna z takich tabel po sformatowaniu:
Liceum ogólnokształcące Zainteresowania Dziewczęta liczba Czytelnictwo Sport Kolekcjonerstwo (czyli zbieractwo) Film, teatr OGÓŁEM 6 8 5 6 25 % 24 32 20 24 100 Chłopcy liczba 2 16 2 5 25 % 8 64 8 20 100 Ogółem liczba 8 24 7 11 50 % 16 48 14 22 100

Korzystamy z menu: W s t a w i a n i e : T a b e l a . W wywołanym oknie wpisujemy liczbę kolumn (liczymy w wierszu, w którym jest ich najwięcej), w naszym przykładzie — 7. Ponieważ liczba wierszy jest niewielka, możemy też podać ich liczbę (w kolumnie, w której jest ich najwięcej), w naszym przykładzie — 8. Wpisujemy dane, rozmieszczając je mniej więcej i przewidując, które komórki będą potem połączone z innymi. Łączymy komórki dopiero pod koniec formatowania, gdy już ustalimy szerokości kolumn.

192

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Liceum Zaintere- o g ó l n o sowania kształcące dziewczęta liczba % Czytel6 24 nictwo Sport 8 32 Kolekcjonerstwo ( c z y l i5 20 zbieractwo) Film, te6 24 atr OGÓŁEM 25 100

chłopcy liczba 2 16 2 % 8 64 8

ogółem liczba 8 24 7 % 16 48 14

5 25

20 100

11 50

22 100

Podświetlamy tabelę i zmieniamy styl w oknie stylu na styl: T a b e l a (sami go wcześniej utworzyliśmy). Poszerzamy kolumnę pierwszą do szerokości wystarczającej, aby łatwo można było czytać napisy. Podświetlamy kolumny 2–6. W menu: N a r z ę d z i a t a b e l / U k ł a d , odszukujemy: A u t o d o p a s o w a n i e i wybieramy opcję: R o z ł ó ż k o l u m n y r ó w n o m i e r n i e . Jeżeli rozmieszczenie w komórkach pojedynczych jest dobre, możemy już połączyć ze sobą właściwe komórki. W tym celu podświetlamy komórki, które chcemy ze sobą połączyć, a następnie w menu: N a r z ę d z i a t a b e l / U k ł a d odszukujemy: S c a l k o m ó r k i . Postępujemy tak kolejno ze wszystkimi grupami komórek, które mają zostać połączone.

193

klikając w zaznaczoną tabelę prawym przyciskiem myszy). Otwieramy menu: O d w o ł a n i a i szukamy ikony: W s t a w p o d p i s (można też znaleźć to polecenie. Włączamy B — pogrubienie (Ctrl + B). Aby zatytułować tabelę: Zaznaczamy tabelę albo wstawiamy kursor w dowolną jej komórkę. Teraz trzeba ustawić właściwe wyrównanie. Tytuł tabeli Każda tabela musi być zatytułowana. Najlepiej skorzystać z odpowiednich ikonek wyrównania poziomego i pionowego komórek w zakładce: N a r z ę d z i a t a b e l / Układ. Klikamy O K . aby tę czynność potem sobie ułatwić. Nagłówki tabeli są już na wybranym tle. 194 . Włączamy zakładkę cieniowanie. zaznaczamy wybrany kolor. W menu: N a r z ę d z i a t a b e l / P r o j e k t o w a n i e odszukujemy: O b r a m o w a n i e i c i e n i o w a n i e . czy opcje są ustawione poprawnie: Etykieta: T a b e l a .Alicja Kaszyńska Podświetlamy komórki nagłówkowe. Sprawdzamy. Tytuł piszemy nad tabelą. Ponieważ jednak często na końcu pracy musimy zrobić spis tabel. od razu wpisujemy tytuł każdej z nich tak. Położenie: P o w y ż e j w y b r a n e g o o b i e k t u .

W pierwszej linijce okna: P o d p i s już wpisany jest początek podpisu tabeli: T a b e l a 1 — dostawiamy kropkę. Jeżeli dostawimy nową tabelę między dwie inne lub z którejś zrezygnujemy. program sam poprawi numerację. 2. to możemy to zrobić po kliknięciu na klawisz: N u m e r o w a n i e . Nad tabelą pojawił nam się jej tytuł. 3.III. 195 . Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Numerowanie będzie ustawione na 1. OK. Taki sposób tytułowania tabel ma jeszcze jedną zaletę poza możliwością automatycznego zrobienia spisu tabel na końcu pracy. I gotowe. a po niej tekst podpisu. Numeracji tabel będzie pilnował program. ale jeśli z jakiegoś powodu chcemy zmienić format. Unikniemy żmudnego zmieniania kolejnych numerów.

jednakowych wielkości czcionek. a to można osiągnąć przez ujednolicenie pojawiających się w pracy tabel. Ujednolicenie to polega na stosowaniu. Niekiedy pewne dane przedstawiane są w postaci tabel. rysunków i schematów. 196 . schemat ma podpis (umieszczamy go pod obiektem)! 10. a rysunek. więc jeszcze się starają. praca przy pobieżnym przeglądaniu będzie wyglądać na pełniejszą. W pracach stosowane są różne techniki. Ten drugi sposób jest polecany wtedy. Praca powinna wyglądać statecznie. wykres.Alicja Kaszyńska Uwaga! Każda tabela ma tytuł (umieszczamy go nad obiektem). aby każdy wykres był innego typu i zróżnicowany kolorystycznie. tam gdzie jest to możliwe. że nasza praca wygląda nieco zbyt skromnie. Wykresy Wykresy są innym sposobem przedstawienia danych zawartych w tabelach. gdy odnosimy wrażenie. To nie wygląda dobrze. a pod spodem w postaci wykresu. sprawiać wrażenie uporządkowanej. Niekiedy jednak autorzy prac dyplomowych i magisterskich wydają się nie dość usatysfakcjonowani samym pojawieniem się wykresu. a jednocześnie zaświadczy o większych umiejętnościach piszącego. rysunków i jednakowego formatowania podobnych obiektów. Czasem zaś te same dane przedstawia się w postaci tabeli. Jeśli dodamy do każdej tabeli wykres. inne w postaci wykresów.

jeśli od razu zdecydujemy.III. jakiego typu wykresów będziemy się trzymać. do którego trzeba wejść. Moim zdaniem na wydruku wyglądają dużo lepiej niż wykresy płaskie. W niektórych przypadkach otwiera się przykładowy wykres z przykładowym arkuszem danych lub tylko arkusz danych. z menu: W s t a w i a n i e wybieramy: W y k r e s . jeśli dane nie sumują się do 100%. zwłaszcza je- 197 . ale mniej będziemy mieć pracy. w którym ma się pojawić wykres. że niektóre wykresy są przestrzenne i dobrze się na nie zdecydować. Pamiętajmy o jednym. że otwiera nam się okno wyboru typu wykresu: Warto zauważyć. Nie wybieramy wykresu kołowego. Wybór nie jest ostateczny. Starajmy się stosować ten sam typ wykresu w całej pracy. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W miejscu. Na ogół wybranie przycisku: W y k r e s powoduje.

Poniżej prosty przykład. którą już mamy w Wordzie. Wybieramy prezentację danych w procentach. Następnie usuwamy wszystkie nagłówki i dane. Na wykresie chcemy pokazać zainteresowania dziewcząt i chłopców z Liceum Ogólnokształcącego. 198 . których nie będziemy umieszczać na wykresie. Po zatwierdzeniu wyboru typu wykresu program automatycznie przechodzi do arkusza danych (w Excelu) z przykładowo wpisanymi danymi: Najpierw zajmiemy się arkuszem danych. Kasujemy wszystkie wpisane tam przez program dane (to tylko przykład) i wpisujemy swoje lub kopiujemy tabelę. jak wygląda arkusz danych po wpisaniu danych z przykładowej tabeli z wcześniejszego rozdziału. a dane zawarte w każdej z nich podobnie uporządkowane.Alicja Kaszyńska śli tabele są schematyczne.

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? W oknie Worda pojawi się okno z wykresem. Teraz możemy przystąpić do pracy nad odpowiednim wyglądem wykresu. gdy wykres jest uaktywniony. Układ i Formatowanie: 199 . Dokonujemy tego podwójnym kliknięciem. Otwiera się wtedy zakładka: N a r z ę d z i a w y k r e s ó w (z prawej strony wstążki). w której są trzy kolejne zakładki: P r o j e k t o wanie.III. Do arkusza danych w razie potrzeby będziemy mogli wrócić. Zmiany w wykresie możemy wprowadzać tylko wtedy.

Sekcja: Projektowanie 200 . ponownie klikając w pole wykresu. kliknąwszy w dowolne miejsce poza wykresem.Alicja Kaszyńska Do poprzedniego menu można wrócić. Omówimy teraz możliwości formatowania wykresu za pomocą poszczególnych grup poleceń w menu: N a r z ę d z i a wykresów. Do menu wykresu wracamy.

np. które otwieramy ikoną: Z a z n a c z dane. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Grupa: T y p Jeśli wybrany typ wykresu jednak nam nie odpowiaZmień typ wykresu da. zaznaczenie osi pionowej 201 . W nowo otwartym oknie możemy dokonać zamiany kolumn na wiersze i odwrotnie (P r z e ł ą c z w i e r s z / Zaznacz dane k o l u m n ę ). etykiet. Tylko zaznaczenie jednej z nich pozwala na jej sformatowanie. legendy itp. słupkowy na kołowy lub punktowy). ściany. np. Edytuj dane Pozwala na wejście do arkusza danych. Zapisz jako szablon Polecenie raczej nieużywane przez piszących prace. Grupa: D a n e Uaktywnia się po kliknięciu po raz pierwszy przyciPrzełącz wiersz/ko. Grupa: S t y l e w y k r e s u Podobnie jak poprzednia umożliwia wybranie jednej spośród demonstrowanych aranżacji wykresu. znajdującelumnę go się w oknie. Nie warto jednak korzystać z pojawiającej się w niektórych aranżacjach możliwości nadania tytułu wykresowi. możemy wymienić go na inny (np. Sekcja: Układ Grupa: B i e ż ą c e z a z n a c z e n i e Wykres składa się z wielu elementów. Grupa: U k ł a d y w y k r e s u Rozwijane menu pokazuje różne możliwości aranżowania wybranego typu wykresu.sku: P r z e ł ą c z w i e r s z / k o l u m n ę . podłogi. a nie tytuł (tytuł ma tabela). osi. Wykres musi mieć podpis. Możemy też dodać nowe dane (równie dobrze możemy dodać je bezpośrednio do tabeli).III. tak jak inne ryciny lub fotografie.

O tym. Grupa: W s t a w i a n i e W razie potrzeby można dodać do wykresu wybrany obraz. jak wstawić podpis. Grupa: E t y k i e t y Tytuł wykresu Tytuły osi Legenda Etykiety danych Tabela danych Proponuję z tego nie korzystać. Formatowanie legendy. Pozwala na umieszczenie na wykresie etykiet danych. jak te tytuły będą umieszczone. Możliwości jest bardzo wiele. które umożliwia barFormatuj zaznaczedzo precyzyjne formatowanie wskazanego elementu nie wykresu. czyli dokładnych wartości wskazywanych przez poszczególne elementy wykresu. 202 .Alicja Kaszyńska umożliwia zmiany wyglądu tej osi. polesować do stylu cenie to pozwala wrócić do pozycji wyjściowej. Zaznaczyć jakiś element wykresu można też poprzez podwójne kliknięcie w ten element i wejście z powrotem w sekcję: U k ł a d . Pozwala na umieszczenie przy wykresie tabeli z danymi przedstawionymi na wykresie.Jeśli nie jesteśmy zadowoleni z formatowania. kształt lub pole tekstowe pozwalające na dopisanie dodatkowego tekstu. aby dopa. Wykres w pracy dyplomowej powinien mieć podpis jak każdy inny rysunek. Po kliknięciu otwiera się okno. Resetuj. Pozwala dodać tytuły osi poziomej i pionowej oraz zdecydować. przypomnę na końcu podrozdziału o wykresach.

Można dodać do wykresu linie siatki w wybranej gęstości. bo pozwala na łatwiejsze porównanie odległych od siebie rekordów. Rzadko wykorzystuje się ją w pracach dyplomowych. Grupa: A n a l i z a Dostępna jest w niektórych typach wykresów. jak ma wyglądać oś pionowa i pozioma wykresu. dlatego pierwsza grupa jest taka sama jak w sekcji: U k ł a d . pod jakim będą widoczne poszczególne elementy wykresu 3D. Ma to znaczenie w przypadku wykresów z wieloma danymi. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Grupa: O s i e Można tutaj zdecydować. jaki ma być zakres i gęstość zaznaczenia wartości (na przykładowym wykresie zmieniłam wartość maksymalną na 100. ponieważ na wykresie użyłam danych procentowych i chciałam. żeby były porównywalne do 100%). Sekcja: Formatowanie Przynosi kolejne możliwości formatowania poszczególnych elementów wykresu.III. np. Osie Linie siatki Grupa: T ł o Pozwala na ustalenie wyglądu ścian i podłoża wykresu oraz kąta. czyli B i e ż ą c e z a z n a c z e n i e i pozwala na zaznaczenie poszczególnych elementów wykresu: 203 .

Jeśli więc tak miałby się zaczynać podpis każdego wykresu.Alicja Kaszyńska Najważniejsza tutaj jest możliwość wybrania układu wykresu w tekście (grupa: R o z m i e s z c z e n i e . Podświetlamy wykres i z menu: O d w o ł a n i a wybieramy: W s t a w p o d p i s . przycisk: P o ł o ż e n i e ). Tak jak w przypadku tabeli program sam będzie pilnował numerowania wykresów i ułatwi zrobienie ich spisu. Podpis pod wykresem Podpis pod wykresem wstawiamy podobnie jak tytuł tabeli. W pracach dyplomowych wykres powinien znajdować się między akapitami tekstu. Jak widać. następnie wybieramy tę etykietę i tworzymy podpis. wśród etykiet nie ma etykiety: W y k r e s . Jeśli oprócz wykresów w pracy znajdą się rysun- 204 . Klikamy w przycisk: N o w a e t y k i e t a i wpisujemy: W y k r e s albo R y c i n a — w zależności od potrzeb. trzeba zdefiniować nową etykietę.

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

ki i schematy, najlepiej wpisać etykietę: R y c i n a (można w skrócie: R y c . ) , która obejmie wszystkie ilustracje.

Po zmianach wykres z podpisem może wyglądać tak:

205

Alicja Kaszyńska

11. Wzory matematyczne
Nie jest trudno wpisywać w programie Word wzory matematyczne, chociaż jest to żmudne. Niestety, na razie nie wystarczy zapisać równanie, aby program nam je wyliczył i do tego jeszcze utrwalił kolejne kroki, wskazujące na sposób dojścia do rozwiązania, jednak nawet bardzo skomplikowane wzory można zapisać perfekcyjnie. Oto przykład:

Aby zapisać jakikolwiek wzór matematyczny, korzystamy z wbudowanego do Worda programu do edycji równań. Edytor otwieramy, wybierając z menu: W s t a w i a n i e w grupie: S y m b o l e (ostatnia w rzędzie) polecenie: R ó w nanie:

206

III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy?

Po kliknięciu we wskazany klawisz pojawi się pasek: N a r z ę d z i a r ó w n a ń . Korzystamy z niego w ten sposób, że wartości liczbowe i literowe wybieramy z klawiatury (również znaki +, -, =), natomiast symbole matematyczne z rozwijających się list znaków, sensownie pogrupowanych:

Narzędzia ułożone są w trzy grupy. Grupa: N a r z ę d z i a Rozwinięcie tej listy pozwala precyzyjnie ustalić sposób edycji równań i rozmieszczenie ich na stronie. Są tu też dwa polecenia:
Równanie Normalny tekst Pozwala na skorzystanie z jednego z wbudowanych typów równań. Jeśli trzeba do równania dopisać jakiś tekst komentarza, przed rozpoczęciem pisania trzeba włączyć ten klawisz. Żeby dalej wstawiać znaki matematyczne, klawisz trzeba wyłączyć.

Grupa: S y m b o l e Z rozwijanej listy wybieramy potrzebne znaki matematyczne. Grupa: S t r u k t u r y

207

Alicja Kaszyńska

Pozwala na wybranie odpowiedniej struktury matematycznej (np. ułamka, pierwiastka) i wypełnienie pustych kratek cyframi lub literami. Radzę każde równanie, nawet gdyby zapisywane było jedno pod drugim, tworzyć jako osobny obiekt programu Microsoft Equation, czyli przed wpisywaniem następnego równania wstawić nowy obiekt z zakładki: W s t a w i a n i e , wciskając klawisz: R ó w n a n i e .
Uwaga! Tworząc jakiekolwiek wzory, często używamy nawiasów. Należy je wstawiać nie z klawiatury, a z listy struktur (N a w i a s y ). Dzięki temu będą proporcjonalne i dostosowane do treści zamkniętej w nawiasie. Przykłady obrazujące różnice — poniżej.

Równanie z nawiasem wstawionym z klawiatury

208

Mogą służyć wizualizacji przedstawionych treści. Schematy i rysunki Schematy w wielu pracach są niezbędne. Oto przykład prostego schematu przedstawiającego strukturę hierarchiczną: 209 . Schematy powodują. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Równanie z nawiasem wstawionym z programu: Edytor równań zamykamy przez kliknięcie w dowolne miejsce strony poza równaniem.III. że praca wydaje się ciekawsza i bardziej profesjonalna. toku myślenia. Nadają się do przedstawiania struktur organizacyjnych. w innych stanowią przyjemny dodatek. 12. kolejności wykonywanych prac.

wielkość i kształt liter oraz zastosowanie cienia lub perspektywy. korzystamy z odpowiednich narzędzi. Dzięki tym zabiegom całość wygląda harmonijnie. a kolejną skopiować. czyli określamy kolor komórek. by zastosowane pola tekstowe miały powtarzalną wielkość. Najlepiej narysować jedną strzałkę. Następne pola tekstowe przygotowujemy.Alicja Kaszyńska Ten schemat w całości został wykonany za pomocą prostego programu rysunkowego Worda. kolor czcionki. korzystając z ikonki: P o l e t e k s t o w e . Należy też zadbać np. W wersji Word 2007 są one niestety mniej czytelnie uło210 . W naszym przykładzie zastosowaliśmy trzy wielkości: jedną rozszerzoną na najwyższą w hierarchii wartość. Układając schemat. ale proporcjonalnie do ilości tekstu zmniejszyliśmy wysokość. polecenie: K s z t a ł t y ) pozwala na wykonanie niemal każdego schematu tego typu. Żeby się nie napracować. Nieco niżej — ponieważ tam trzeba było zmieścić więcej tekstu — ramki są większe. grupa: I l u s t r a c j e . trzymając lewy klawisz myszy). Należy zadbać. o kąt. Tło wykonujemy za pomocą narzędzia prostokąt odpowiednio wypełnionego kolorem (jeżeli tłem ma być kwadrat. formatujemy je do końca. kopiując to pierwsze i wpisując w miejsce starego tekstu — nowy. Program ten po uaktywnieniu (zakładka: W s t a w i a n i e . a w razie potrzeby odwrócić (uaktywniamy obiekt i ciągniemy w odpowiednią stronę. pod jakim prowadzimy strzałki. rysujemy z wciśniętym klawiszem Shift). jeszcze niżej — zachowaliśmy ich szerokość. Wpisy na schemacie przygotowujemy. radzę postępować w ten sposób: Najpierw przygotowujemy jedno pole tekstowe.

żeby modyfikować dany kształt. Możemy też decydować o tym. W osobnym pasku znajdziemy narzędzia rysunku. z wyjątkiem pierwszej grupy poleceń. a w osobnym pola tekstowego. W narzędziach do rysowania jest to: W s t a w i a n i e k s z t a ł t ó w (z możliwością wstawienia także pola tekstowego). Warto tu zwrócić uwagę na polecenie: E d y t u j k s z t a ł t . że grupy poleceń powtarzają się w obu paskach. czy linie będą proste czy łukowate i jak będą przebiegać. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? żone niż w poprzednich wersjach programu. choć wiele z nich się powtarza i równie dobrze mogłyby być na jednym.III. Dzięki temu poleceniu możemy dowolnie dodawać punkty. aktywne dla obiektów rysowanych ręcznie o nieregularnym kształcie. 211 . Narzędzia do rysowania Narzędzia pól tekstowych Widać.

na wyrysowanie nowego pola tekstowego i ustalenie kierunku tekstu (niekiedy przydaje się tekst w pionie). kontury. Grupa: S t y l e p o l a t e k s t o w e g o Dzięki poleceniom z tej grupy można zmodyfikować wygląd pola tekstowego lub wybranego kształtu: wybrać kolor. Dwie następne grupy — E f e k t y c i e n i a oraz E f e k t y 3 W — pozwalają na przydanie elementom schematu lub rysunku przestrzenności.in. Polecenia w niej pozwalają m. a nawet zmienić uprzednio zdefiniowany kształt. 212 .Alicja Kaszyńska Na pasku: N a r z ę d z i a p ó l t e k s t o w y c h pierwsza grupa to: T e k s t . Kolejne grupy w obu paskach są jednakowe.

który z narysowanych obiektów ma być na pierwszym. Z tej opcji proponuję korzystać w kolejnych etapach pracy nad schematem. Korzystając z polecenia: P r z e s u ń p o d s p ó d . czyli dokonać przekształcenia sypuj/Rozgrupuj) metrycznego względem osi pionowej lub poziomej. Na Grupuj (ikona obok: przykład w naszym przykładzie układamy elementy Przesuń na spód)/ pierwszego stopnia hierarchii i grupujemy. GdybyPrzesuń pod spód śmy go rysowali na końcu. przykryłby cały schemat. możemy je równo rozmieścić na schePrzesuń na wierzch) macie — w pionie i w poziomie. a który na dalszym planie. w tym miejscu pojawi się ikona: R o z g r u p u j . Tu możliZawijanie tekstu wości są duże. W przypadku jeśli zaznaczamy obiekt już zgrupowany. aby można je było razem formatować i przesuwać. Tekst może w różny sposób otaczać rysunek. następnie Rozgrupuj dodajemy strzałki (też zgrupowane) i nową całość znowu grupujemy. Możemy zdecydować. jak będzie umieszczony tekst na stronie. na której znajduje się schemat. ale też rysunek. zaznaczamy z wciśniętym shiftem. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Grupa: R o z m i e s z c z e n i e W pracach dyplomowych wybieramy: R ó w n o z tekstem. 213 . W naszym schemacie pod wszystkimi innymi obiekPrzesuń na wierzch tami znajduje się prostokąt stanowiący tło. Obiekty. jeśli praca tego wymaga. znajdować się nad lub pod nim. możemy umieścić go w tle. albo stanowić dla rysunku tło. które chcemy zgrupować. Położenie Za pomocą powyższych poleceń można nie tylko wykonać schemat. Pozwala na grupowanie kilku obiektów w jeden.III. Zaznaczony obiekt można obrócić o określony stoObrót (poniżej Grupień lub przerzucić. Pozwala zdecydować. Jeżeli z wciśniętym shiftem zaznaczymy dwa lub więWyrównaj (ikona obok: cej obiektów. Opracujemy kolejny stopień hierarchii — grupujemy itd.

Po ustaleniu treści wszystkich rozdziałów trzeba te pliki połączyć w jeden. 6. Wstawiamy plik z kolejnym rozdziałem. 5. 2. najlepiej każdy rozdział pracy wpisywać w osobnym pliku. Powtarzamy kroki od 2–5.Alicja Kaszyńska Przykładowy rysunek jest prosty. 3. Wybieramy w: P o d z i a ł y s e k c j i : N a s t ę p n a s t r o na. dalej: Z n a k i p o działu. Otwieramy menu: U k ł a d s t r o n y . ale to już zależy od potrzeb i talentu rysownika. 1. Można to zrobić na dwa sposoby. Scalanie pracy Jak pisałam na początku. 13. 214 . 4. Przechodzimy (Ctrl + End) na koniec pliku. aż wyczerpiemy liczbę plików. Otwieramy plik: W s t ę p .

Przechodzimy do zakładki: W i d o k i na pasku wybieramy: K o n s p e k t . Istnieje bardziej profesjonalny sposób składania pracy w całość. np. pod nazwą: Ca ł a p r a c a . Menu zakładki: T w o r z e n i e k o n s p e k t u rozszerzy się o nowe opcje.III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? 7. Zapisujemy powstały plik pod inną nazwą. Zapisujemy od razu. Otwieramy nowy dokument (szablon: P r a c a d y p l o m o w a ). np. C a ł a praca. 215 .

W widoku tym widzimy strukturę pliku w wersji rozwiniętej.. do 4. N a g ł ó w e k 2 . Wybieramy więc w menu: P o k a ż poziom: P o z i o m 1 . wystarczy. Aby połączyć kolejne pliki. — tylko tytuły rozdziałów głównych 216 . tytuł + poszczególne akapity. tzn. Jeśli zgodnie z poprzednimi ustaleniami do zapisywania tytułów rozdziałów i podrozdziałów używaliśmy odpowiednio stylów: N a g ł ó w e k 1 . wstawiamy do nowego pliku wszystkie rozdziały pracy. N a g ł ó w e k 3 … . że będziemy widzieć tylko nagłówki rozdziałów głównych. to widok w konspekcie będzie ujmował: Poziom 1.Alicja Kaszyńska Powtarzając czynności od 2.

można ustawić widok konspektu na: P o z i o m 3 (a przy jeszcze bardziej rozwiniętej hierarchii na kolejne). Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Poziom 2. klikając na znaczek 217 . żeby zobaczyć wszystkie tytuły rozdziałów i podrozdziałów. Każdy rozdział można rozwinąć.III. — tytuły rozdziałów głównych i ich podrozdziałów Jeśli pokazane podrozdziały mają jeszcze swoje podrozdziały.

W rozwiniętym tekście kolejne akapity są zaznaczone ciemnymi kropkami.Alicja Kaszyńska +. jak pisać). Gdy ponownie otworzymy plik. to automatycznie zmiana nastąpi w pliku podrzędnym. 14. Następnie układamy bibliografię (o tym w rozdziale. Pierwszą jest wykorzystanie spisu źródeł. może ukazać nam się zamiast całego dokumentu strona złożona z linków do kolejnych dokumentów podrzędnych. To samo osiągniemy po wybraniu w: P o k a ż p o z i o m — Wszystkie poziomy. Każdą wpisujemy w osobnym akapicie. Lepiej więc dokonywać scalania dokumentów na kopiach. do którego zawsze będziemy mogli wrócić. Bibliografię można zrobić dwoma prostymi metodami. bo dzięki temu zostaną nam tzw. Bibliografia Dla potrzeb pracy dyplomowej lub magisterskiej nie korzystamy raczej z możliwości automatycznego wstawiania bibliografii. jeśli robiliśmy go na bieżąco lub wpisanie po prostu kolejnych pozycji bibliograficznych. pliki-matki. Żeby to było możliwe. z pierwotnym tekstem. Otworzą się po kliknięciu lub wybraniu w menu: K o n s p e k t p o l e c e ń — P o k a ż d o k u m e n t oraz R o z w i ń d o k u m e n t y p o d r z ę d n e . Jeśli teraz dokonamy zmiany w pliku: C a ł a p r a c a . należałoby najpierw każdą wykorzystaną pozycję źródeł wpisać w grupę: C y t a t y i b i b l i o g r a f i a znajdującą się w menu: O d w o ł a n i a . 218 .

wyrzucamy powtarzające się i niepełne. żeby się udało. gdy opisy bibliograficzne są skomplikowane. 2.? Jeśli podpisywaliśmy tabele i ilustracje zgodnie z poprzednimi zaleceniami (przez menu: O d w o ł a n i a i polecenie: W s t a w p o d p i s ) . Podświetlamy wszystkie. Jak zrobić spisy tabel. 3…) w tytułach rozdziałów i podrozdziałów  z automatycznego podpisywania tabel i rysunków poprzez korzystanie z menu: O d w o ł a n i a i dalej: Wstaw podpis. Następnie przestawiamy nazwisko autora przed inicjały imienia. 15. zrobienie spisu tabel lub ilustracji będzie łatwe. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Druga metoda (stosujemy ją.1. Wchodzimy na odpowiednią stronę pracy (najczęściej po zakończeniu. W końcu grupujemy zgodnie z zaleceniami z rozdziału o pisaniu pracy.III. Z pozostałych usuwamy numery stron wraz ze skrótem „s”. Warunkiem tego. w jaki sposób złożymy dokument w całość. jest korzystanie wcześniej:  ze stylu: N a g ł ó w e k (1. 15. Spisy tabel i ilustracji oraz spis treści Bez względu na to. układamy według alfabetu. spisy treści. tabel i rysunków robimy w podobny sposób. ilustracji itp. a przed bibliografią. Na końcu zaznaczamy wszystkie pozycje bibliografii i zmieniamy styl na: B i b l i o g r a f i a . tam. a mamy je już w przypisach) polega na skopiowaniu przypisów do rozdziału Bibliografia. gdzie chcemy za219 .

W menu: O d w o ł a n i a w grupie: P o d p i s y wybieramy przycisk: W s t a w s p i s i l u s t r a c j i . czy zgadza się numeracja stron (podobnie postępujemy.Alicja Kaszyńska mieścić spis <po znaku końca sekcji>). wchodzimy jeszcze raz w zakładkę odwołania: 220 . jeśli dodamy jeszcze jakiś rysunek). żeby spis był uwzględniony w spisie treści). Piszemy tytuł tego „rozdziału”. Jeśli nie (albo na wszelki wypadek). np. I to wszystko. Spis rysunków (koniecznie w stylu: N a g ł ó w e k 1 . Otwiera się nowe okno: Klikamy O K . Teraz ten spis można formatować podobnie jak każdy inny tekst (można też korzystać z wyżej pokazanego okna — przycisk: M o d y f i k u j ). Już po zrobieniu spisu treści trzeba wrócić raz jeszcze do tych spisów i sprawdzić.

ale to zajmuje naprawdę niewiele czasu. bo wtedy napis „Spis treści” pojawi nam się zupełnie niepotrzebnie jako element spisu). Wpisujemy tytuł: Spis treści (nie formatujemy za pomocą stylu N a g ł ó w e k . 15.III. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Klikamy O K .2. Jak zrobić spis treści? Wchodzimy na pierwszą stronę całości pracy. 221 . Ustawiamy kursor na początek. Niekiedy tylko trzeba będzie jeszcze raz trochę przeformatować spis. Otwieramy zakładkę: O d w o ł a n i a .

Alicja Kaszyńska W nowo otwartym oknie wybieramy wygląd spisu treści. 222 . Najchętniej korzystam z formatu: F o r m a l n y .

Teraz pod przyciskiem: N u m e r s t r o n y wybieramy polecenie: F o r m a t u j n u m e ry stron. że numeracja zmieniła się tylko w tym rozdziale. a następne są źle ponumerowane. Klikamy O K . ale jeszcze niegotowy. Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? Klikamy OK. Więc pierwsza strona spisu treści to będzie druga strona pracy. Klikamy w zakładce: W s t a w w przycisk: N u m e r s t r o n y .III. wybrać 223 . aby wstęp zaczynał się od nowej strony. to należy wejść kolejno do każdego rozdziału (strona dowolna). Jeśli okaże się. Pierwsza strona to strona tytułowa. Spis treści jest zrobiony. Z pokazanych możliwości wybieramy rodzaj numeracji. którą zrobiliśmy w osobnym pliku i nie ma sensu jej tu wkładać. Po spisie treści trzeba wstawić znak końca sekcji na następnej stronie. Teraz należy poprawić numerację stron.

Alicja Kaszyńska ponownie: F o r m a t u j n u m e r y s t r o n . Zwykle przenoszę nazwy rozdziałów. Numeracja stron się zmieniła. Przechodzimy na stronę spisu treści. zaznaczyć opcję: K o n t y n u u j z p o przedniej sekcji. tak żeby napis: 224 . tyle że zamiast: R o z p o c z n i j o d . teraz zgodnie z tym zaktualizujemy spis treści. to zostawiam tak jak jest). Klikamy O K . jeśli nam się nie bardzo podoba. Teraz możemy poprawić trochę wygląd spisu treści. Niekiedy trzeba zmienić wielkość czcionki. żeby zmieścić spis treści na jednej stronie (chyba że zajmuje ponad 1 i 1/3 strony.

Jak poradzić sobie z komputerową wersją pracy? (i każdy następny) był w pierwszej linii. w przykładowym spisie zamiast spacji miękkiej (zwykłej) w wyrażeniu: i p r a w n y m .III. do nowej linii (np. w. umieszczam tzw. spację twardą — kombinacja klawiszy: Ctrl + Shift + Spacja). w wyniku tego procesu znowu będziemy musieli poprawić trochę formatowanie spisu. ilustracji i rysunków dodać do pracy przed zrobieniem spisów treści. . Jeżeli tego nie zrobiliśmy. i. podobnie jak stronę tytułową aneksu (z napisem aneks w stylu N a g ł ó w e k 1 ). a tytuł rozdziału zaczynał się od kolejnej (stawiamy kursor przed pierwszą literą tytułu rozdziału i przenosimy tytuł w dół za pomocą miękkiego entera — kombinacja klawiszy Shift + Enter) oraz przenoszę wyrazy złożone z pojedynczych liter. trzeba po dodaniu tych elementów wrócić do spisu treści i jeszcze raz go zaktualizować za pomocą klawisza F9. Niestety. Rozdział I Pamiętajmy. żeby strony do spisów tabel. a. tyle że teraz wybieramy aktualizację całego spisu. np.

a przede wszystkim poprawność wyboru zagadnień wewnętrznych. a przy pracach badawczych koniecznie rozdział dotyczący metodologii oraz analizy wyników badań. wskaźniki. wykresy. wstępem a zakończeniem.IV. że oprócz promotora pracę przeczyta jeden lub dwóch recenzentów i potem trzeba ją będzie obronić. teren badań). które dotyczą prac naukowych. techniki. 2. w jaki sposób będzie oceniana przedstawiona przez nich praca. hipotezy. narzędzia badawcze. A są to kryteria podobne do tych. Logiczna struktura wywodu. Wiedzą tylko. 3. zakończenie. Ocena pracy Zwykle studenci nie bardzo wiedzą. uogólnienie wyników i wyciągnięcie poprawnych wniosków. Ocenia się też powiązanie rozdziałów między sobą i zachowanie proporcji między nimi. zmienne. czyli jak w wypracowaniu: wstęp. schematy) oraz odpowiednia ich interpretacja słowna. Ocena pracy i jej obrona 1. sposób wyrażenia wyników badań (tabele. Zgodność treści pracy z tematem. 227 . rozwinięcie. Elementy brane pod uwagę przy ocenie pracy to: 1. w przypadku prac badawczych ujęcie i poprawne opisanie niezbędnych składników procesu badawczego (problemy. Merytoryczna wartość pracy.

Alicja Kaszyńska 4. Nie należy lekceważyć tego elementu. Można skorzystać z tej w języku obcym. wykresami. na obronie recenzent może nas poprosić o kilka słów na ich temat. Na ogół po prostu wnosi do dotychczasowych badań jakąś wartość. Te wszystkie elementy w różnych konfiguracjach znajdują się w wewnętrznych wytycznych danej uczelni i pozwalają na dokonanie ogólnej oceny pracy i wyrażenie jej w postaci stopnia. potem czyta. Przydatność pracy — do tego kryterium nie przywiązuje się zbyt wielkiej wagi w dzisiejszych czasach. Najpierw pracę się widzi. komu praca się przyda i dlaczego. bezwzględnie poprawna ortograficznie i gramatycznie. Starannie wykonana praca nastraja czytelnika. estetycznie wykonanymi i rozmieszczonymi tabelami. z czytelnymi. a więc i recenzenta. Źródła — należy starać się. ale nie niezbędne. żeby praca była rzeczywiście oryginalna. 5. Forma pracy — powinna być napisana zgodnie z wymogami dotyczącymi prac naukowych. To będzie duży plus. Dobrze. aby w bibliografii ująć cały przekrój literatury przedmiotu. pod warunkiem że… się ją rzeczywiście zna. których nie mieliśmy w ręku — jeśli będą rzadko spotykane. ale jest raczej ich kontynuacją niż zupełnie nowym spojrzeniem. To jest ważny pierwszy punkt obrony. gdy można wykazać. rysunkami. 6. 7. ponieważ 228 . Uwaga na dzieła. pozytywnie. zarówno pod względem wyglądu. jeśli jest tu ujęta również literatura najnowsza. Trzeba mieć bardzo dużą wiedzę na dany temat. jak i języka. Nowatorstwo pracy jest mile widziane. choć oczywiście dobrze jest.

że na obronę pracy student powinien być przygotowany z całości materiału obowiązującego na studiach. Ocena pracy i jej obrona niezwykle rzadko się zdarza. aby praca. jakich dotyczyć będą pytania. których użył w pracy  potrafić wskazać elementy badań lub wnioski.IV. którą wykazał w bibliografii. Na większości kierunków — i słusznie — student przed obroną pracy dostaje listę zagadnień. Zazwyczaj jednak nie jest to wymagane. umiejętność rozmowy na temat. to powinien przede wszystkim:  doskonale orientować się we wszystkim. że do obrony pracy przystępuje student po uzyskaniu absolutorium. nie została obroniona. które były inne od przewidywanych i przygotować próbę wytłumaczenia. Ogólnie mówi się. Obrona pracy Formalnie wiadomo. Jeśli nie. przynajmniej te jej rozdziały. dlaczego tak się stało  swobodnie rozmawiać o szerokim tle dziedziny. co można wyczytać w jego pracy  znać literaturę. O ile bowiem poszczególne egzaminy kończące kolejne zajęcia mają na celu sprawdzenie wiedzy. 2. w jakiej praca się sytuuje 229 . czyli zdobyciu wszystkich wymaganych programem studiów zaliczeń i zdaniu egzaminów oraz uzyskaniu pozytywnej oceny przedstawianej pracy. której wartość oceniono na ocenę dobrą i wyższą. o tyle egzamin magisterski ma wykazać dojrzałość dyplomanta i magistranta. znajomość zagadnień podejmowanych w pracy i ich szerszego kontekstu.

przy czym zakłada się. że nasza praca to nie plagiat i nawet po latach nie będzie trzeba się jej wstydzić. Można tylko jeszcze raz przypomnieć. zwłaszcza jeżeli choć w jednym punkcie będzie on się stykał z pracą  warto nastawić się pozytywnie. I to już byłoby wszystko. że obie strony wiedzą. Wtedy naprawdę dobrze zna się poruszane zagadnienia mimochodem gdzieś nam do głowy wejdzie ogólna wiedza z tej dziedziny nauki. . że dobrą i bezstresową obronę pracy ułatwi niewątpliwie samodzielne jej napisanie. no i będziemy wiedzieć na sto procent i na pewno. co mówią i mają prawo do swojego zdania.Alicja Kaszyńska  dobrze jest też znać konika członków komisji. będziemy ekspertami we własnej sprawie. są tacy. to wymiana poglądów między dwiema stronami. którzy niechybnie do niego nawiążą. Obrona to nie sprawdzian.

Umożliwia przejście na dowolną stronę lub do dowolnego obiektu. z małych na wielkie. gdzie obiekt ma być przeniesiony. tabel itp. 231 . gdzie przypis został wstawiony). Podświetlić fragment lub obiekt do przeniesienia. Zmienia wielkość liter w podświetlonym tekście z wielkich na małe (lub tylko pierwsza wielka).V. W widoku: W e r s j a r o b o c z a pozwala na powrót z pola przypisów do tekstu głównego (dokładnie w to miejsce. Wciskanie tej kombinacji klawiszy powoduje kolejne zmiany. Wpisać numer strony lub (z plusem i minusem). Wybrać odpowiedni obiekt z: P r z e j d ź d o . Należy podświetlić spis. o ile chcemy się przenieść do przodu (+) lub do tyłu (-). Wcisnąć F2. Wcisnąć enter. F5 F6 F9 Shift + F3 Skróty klawiaturowe: Ctrl + E Wyśrodkowanie tekstu (i powrót do poprzedniego stanu). Daje wejście do poleceń: Znajdź i Zamień. następnie wcisnąć F9 i wybrać opcję aktualizacji.). Pozwala na aktualizację spisów (treści. Skróty klawiaturowe przydatne podczas pisania pracy Klawisze funkcyjne: Klawisz F2 Działanie i sposób Przenosi fragment tekstu lub obiekt w dowolne miejsce. Wstawić kursor w miejsce. Wcisnąć F5.

które naprawdę przydają się przy pisaniu pracy. Kopiowanie tekstu lub obiektu i umieszczenie CTRL+C w schowku. Jeśli normalną spację (zwaną miękką) CTRL+SHIFT+SPAzamienimy na twardą. Ctrl + J To są skróty klawiaturowe. Ctrl + R Wyrównanie do prawej. twardej spacji. CTRL+U Podkreślenie podświetlonego tekstu. miękkiego entera. Ctrl + L Wyrównanie do lewej.Alicja Kaszyńska Wyjustowanie (wyrównanie do obu marginesów) tekstu. i z a s m a ż k a . i. CTRL+B Zmiana podświetlonego tekstu na pogrubiony. z d o m u ). czyli przeniesieSHIFT+ENTER nie tekstu do następnej linii bez rozpoczynania nowego akapitu. Wstawienie tzw. zajrzyj do pomocy pakietu Office. Wstawianie obiektu umieszczonego w schowku (czyCTRL+V li wyciętego lub skopiowanego). CTRL+I Zmiana podświetlonego tekstu na kursywę. jeśli wyraz jednoliterowy (np. to wyrazy niewidocznie „się CJA kleją” i bez względu na układ tekstu będą w tej samej linijce (chodzi o wyrażenia typu: o s o b i e . Możliwości korzystania z klawiatury jest jednak dużo więcej. . Wycinanie tekstu lub obiektu i umieszczenie CTRL+X w schowku. z) znajdzie się na końcu linijki. Wstawienie tzw. bardzo przydatne. Jeśli chcesz z nich korzystać. w.

Co pewien czas zadajesz sobie pytanie: „Dlaczego by nie napisać o tym książki?”.0 Aleksander Sowa Czy wiesz. Jej autor. Autor ten nie zamierza zachować tylko dla siebie wypracowanych osobiście sposobów na wydanie własnej książki. aby zagwarantować sobie wydanie swojej pierwszej książki. jak napisać książkę i jeszcze na tym zarobić? Prawdopodobnie jeżeli trzymasz w ręku tę książkę. że jest sposób na to. że Twoja wiedza na pewne tematy jest większa niż innych. Wiesz. które w sumie rozeszły się w liczbie 25 tysięcy egzemplarzy i cały czas się sprzedają.zlotemysli. sposób ten opisany jest właśnie w tej publikacji. Jak zabrać się za pisanie i czy ktokolwiek wyda moją publikację? Wyobraź sobie teraz.Autor 2. czy warto w nią zainwestować.pl . napisał już 18 książek. Czy skorzystasz z tej wiedzy? Czy podejmiesz wyzwanie i zmierzysz się na serio z własnym pomysłem na książkę? To już zależy wyłącznie od Ciebie. Jeżeli jednak podejmiesz to wyzwanie. Co jeszcze bardziej nieprawdopodobne. masz głowę pełną pomysłów. Wręcz przeciwnie. Książkę możesz zamówić na stronie wydawnictwa Złote Myśli: http://zostan-autorem. zastanawiając się. za kilka miesięcy Twoją książkę będzie ktoś trzymał w dłoniach. I tutaj pojawiają się dwa podstawowe problemy. dzieli się swoimi pomysłami na łamach tej właśnie publikacji. Aleksander Sowa.

opracowanymi przez praktykujących mistrzów pióra? Czego się nauczysz. aby czytelnicy nie przeczytali. Jeśli masz talent. z wypiekami na twarzy mrucząc pod nosem „Genialne!” Opowiadaliby swoim znajomym.zlotemysli. a pochłonęli Twoją książkę. Ale czy nie lepiej zapoznać się najpierw z paroma regułami warsztatu pisarza.pisz! To. że nie mogli się od niej oderwać i z niecierpliwością przerzucając strony zupełnie stracili poczucie czasu. Proszę bardzo . aby zadziwiać swoich czytelników? Jak konstruować emocjonującą fabułę? Jak prowadzić wartką narrację? Jak wykreować pobudzające wyobraźnię charakterystyki postaci? Jak tworzyć inteligentne dialogi? Jak wprawiać czytelnika w zachwyt w sekwencjach scenicznych? Książkę możesz zamówić na stronie wydawnictwa Złote Myśli: http://jak-pisac. że w ogóle coś piszesz jest pierwszym krokiem do sukcesu.pl ) ) ) ) ) . że wystarczy przecież usiąść i zacząć pisać. to pomysły same przyjdą do głowy. a Ty marzysz o przelaniu swoich myśli i stworzeniu niesamowitego dzieła… Pytanie tylko — jak sprawić.Praktyczny kurs pisarstwa Katarzyna Krzan Jak napisać fascynującą książkę z intrygującą fabułą i odnieść sukces? Rozpoczynasz właśnie swoją przygodę z pisarstwem? Twoja wyobraźnia z pewnością szaleje. Pewnie wydaje Ci się.

Czego dokładnie dowiesz się z tego poradnika? Jak pisać teksty. w jaki sposób pisać różne typy tekstów. CV. czy dopiero uczysz się w szkole. Duża liczba sprawdzonych przykładów tekstów pozwoli Ci pisać praktycznie od ręki gotowe teksty.zlotemysli. jak redagować teksty. czy jesteś przedsiębiorcą. począwszy od opowiadania. aby nie tylko spełniały wszystkie wymogi formalne. który spełni swoje zadanie. jak tworzyć najpopularniejsze formy pisarskie. Dużą zaletą książki jest jej praktyczność. a skończywszy na ofercie handlowej lub rozprawce. jak podanie. które napiszesz. Niezależnie od tego.Sztuka pisania Wiktoria Nester Co zrobić. Poznasz zasady prawidłowej kompozycji i właściwego formatowania takich dokumentów.pl ) ) ) ) ) . Książkę możesz zamówić na stronie wydawnictwa Złote Myśli: http://sztuka-pisania. Zyskasz umiejętność pisania w sposób zrozumiały dla odbiorców tekstów. Będziesz w stanie sam napisać od podstaw dobrze zredagowany i mający prawidłową kompozycję tekst. list motywacyjny czy protokół. Poznasz najważniejsze zasady pisania poszczególnych tekstów oraz wskazówki. w tym poradniku znajdziesz wiele praktycznych porad i wskazówek. przez co Twoje pismo będzie lepiej odebrane przez adresata. ale były zrozumiałe i ciekawe. listu motywacyjnego czy recenzji. były poprawne i ciekawe dla czytających? Sztuka pisania to kompletny przewodnik po tym. z którymi możesz się spotkać w swoim życiu prywatnym lub zawodowym. aby teksty.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful