P. 1
Nowy Poradnik Majstra ego Cz.2

Nowy Poradnik Majstra ego Cz.2

|Views: 1,950|Likes:
Wydawca: pissvv

More info:

Published by: pissvv on Feb 18, 2011
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/02/2013

pdf

text

original

Spis rozdzialow

majstra lanego
Praca zbiorowa

L 2.

Rola majstra budowlanego Organizaeja rob6t budowlanyeh : : : ,. _ ,

. .

,7 12 41

!:- ~~~~~~::::~~~d~~~~~i;·~~.:.·:":""":" ~.. ..~ :.:..:.::::':"~:::"::": 5. Robotyziemne
Fundamenty "

podredakcja Janusza Panas a

'

:'

-

"

-.. " ........................•............

6.

7. Rusztowania 8. Drewno na budowie i deskowania
9. '10. II. Zbrojenie i betonowanie konstrukeji

. . . .

83 99 124

141 183 226 252 298 328 339 427 472 508 530 578 594 614 657 695 741 768 800 829 899 922

Montaz konstrukeji

prefabrykowanych

..............•.....................•..................
•.........................................•......

Montaz stalowyeh konstrukeji

budowlanych

12. Spoiwa budowlanet' 13. Roboty murowe :y, ':•••••••••••••••••••••••••••.•••••.•..•••.••.•••••••••••••••••••••••••••••
14. 15. 16. 17. 18. 19.
I

:

.

Roboty izolaeyjne": S~?py:.:: SeiaJly~alowe Sehody :" Lekkie seiany oslonowe

.-.....•.......................................................... , ' " '" . _.........•.......................................... : .....•.........................................•.....•....... . . . podl6g ,
;, : ••••• a ' •••. _

Dachy,", ........•.........................................................................
'" , .

20. 21. 22. 23. 25. -26. 27.

Roboty dekarskie i blacharskie Roboty tynkowe i okladzinowe Dob6r i montaz okien i drzwi Roboty szklarskie Malowanie i tapetowanie Konstruowanie i wykonywanie Instalaeje
a •••

. : .. . ..
..

sanitarne

J,l

Instalaejeelektryezne
6 •• :

.na placu budowy ~
~ •••••••• ~ •••••• " ••••••••••••••

1'Lo'

oi"")'korowidz

[,
"

ARKADY

......

Charakterystyka

ogolna elementow i polqczeri konstrukcji

stalowych

299

11
Montaz konstrukcji budowlanych
Wojciech Wlodarczyk

n.i. Charakterystyka ogolna elementow i polaczeri konstrukcji stalowych
Konstrukcje stalowe sq to polqczone ze soba plaskie lub przestrzenne elementy nosne (konstrukcyjne) obiektu budowlanego, wykonane ze stali, ktorych glownyrn zadaniem jest przeniesienie wszystkich obciazeri oraz wplywow zewnetrznych i eksploatacyjnych dzialajacych na obiekt, a takze zapewnienie mu bezpieczeristwa i niezawodnosci w okreslonyrn czasie uzytkowania. Elementy konstrukcji stalowych slj to czesci wchodzace w sklad nosnej konstrukcji budowlanej, z ktorych kazda stanowi odrebnq i jednolita calosc, spelniaiaca konkretna funkcje statycznq i wytrzymalosciowa w calej konstrukcji. W stalowych konstrukejaeh budowlanyeh wystepuja przede wszystkim elementy pret owe (prety), ale takze elementy powierzchniowe (plyty, powloki i tareze z blach) oraz ciegna (liny, druty, sploty).
299 300 300 302 304 budowlanych 304 305 306 307 310 310 316 317 320 320 . 320 321 321 324 ..... 325 325 326 b

Elementy pretowe (prety) stosuje silt powszechnie w konstrukcjach stalowych. Do pretow prostych zalicza silt belki, slupy, elementy kratownic i ram, a takze platwie, rygle :§Cian,tlt niki, sciagi itp, Popularnymi pretami zakrzywionymi sq luki. Rozroznia sie prety 0 przekrojach jednolitych pelnosciennych i zlozonych (rys. 11.1). Prety 0 przekrojach pryzmatycznych (prety okragle, kwadratowe lub prostokatne) sa rzadko stosowane w konstrukcjach stalowych. Najczesciej sq stosowane ksztaltowniki stalowe walcowane na goraco oraz elernenty z blach lqczone za pornoca spawania. W lekkich konstrukcjach stalowych i w obudowie stosuje silt prety cienkoscienne profilowane na zimno (rys. 11.2).

z-

LlJO[C
Rys. 11.2. Niektore rodzaje pretow cienkosciennych profilowanych na zimno

Spis tresci
11.1. 11.2. 11.2.1. 11.2.2. 11.2.3. 11.2.4. 11.3. 11.4. 11.5. 11.6. 11.6.1. 11.6.2. 11.6.3. 11.7. 11.7.1. 11.7.2. Charakterystyka ogolna elernentow i potaczeri konstrukcji stalowych Materialy i wyroby stosowane w konstrukcjach stalowych . Stal i wyroby hutnicze . . . . . . . Laczniki meehaniczne .......... Materialy dodatkowe do spawania . . . . lone materialy i wyroby . . . . . . . . . Warunki ogolne wykonania, montazu i odbioru stalowych konstrukcji Dokumentaeja projektowa i wykonawcza . . . . . Sprzet rnontazowy . . . . . . . . . . . . . . . Lqczenie elernentow w stykach rnontazowych Polaczenia Polaczenia srubowe . spawane .

lone polaczenia . . . . . . . . . . . . , . . . Podpory i zakotwienia konstrukcji stalowych Wymagania konstrukcyjne i wykonawcze .. Dopuszczalne odchylki rozmieszczenia podpor i srub kotwiacych Tolerancje montazu elementow i konstrukcji Slupy i belki stalowe . . . . . . . . . . Szyny jezdne i belki podsuwnicowe . . . . . Kominy i wide 0 przekroju rurowym. . .. Niektore inne wymagania w zakresie montazu

l

(! l-~I

11.8.
11.8.1. 11.8.2. 11.8.3. 11.9. 11.10.

~-+r~-l 1 . IL
----1---i

-1-- -

I----I--~I

al

Ocena montazu oraz pomiary i badania odbiorowe ...

Rys, 11.1. Prety b) zlozonych

WID
0

przekrojach:

a) pelnosciennych,

Zespoly i uklady konstrukcyjne, a takze zespoly wysylkowe, bloki rnontazowe itp. skladaja silt z odpowiednio polaczonych elernentow pretowych lub innych. ~~espolem elernentow nazywa silt na ogol kilka . eleffieirtOw pretowych polaczonych w wytworni bqdz na placu budowy w celu ulatwienia montazu lub umozliwienia transportu. _!1kta.deIl1 ,~()l1s!!"_lI~!<yj.!l)'I1L_nazywa elementy polaczosilt ne ze soba w sposob zapewniajacy statecznosc oraz umozliwiajacy ich wzajernna wspolprace w przenoszeniu obciazeri i oddzialywari, a takze wlasciwie podpartena innyeh elementach konstrukcji bqdz.na podlozu gruntowym za posrednictwem fundament6w. W szczegolnym wypadku uklad konstrukcyjny moze stanowic jeden odpowiednio podparty element konstrukcji stalowej. Polaczenia elernentow konstrukcji stalowych urnozliwiaja wykonanie nie tylko pojedynczych elernentow nosnych, ale takze wezlow kratownic i ram, stykow belek i slupow, obudowy

300 scian, dach6w itp. oraz tworzenie zespol6w i uklad6w konstrukcyjnych. We wspolczesnych konstrukcjach budowlanych wysj_~Pl,lj~t2~zeae-~s~y~tkiIE).Q~f!_~P.(l_~~ ne i srubowe (zwykle, doczolowe i cieme), StosowanedawnleT polilczeniariitowe (rli-gorilco) wySt~u14o15ecnie~ylkow konstfukcjacbfstnlejqcycn. W-rekkicn koristruJ(cjach z element6w ·cienkosciennych oraz w lekkiej obudowie stosuje si~Jqczniki specjalne, np. nity jednostronne, kolki i gwoidiie-wstrzeJiwane, sruby i wkrety samogwintujqce lub samowiercace i inne. W zaleznosci od miejsca wykonania i przeznaczenia rozroznia silt _~we (gl6wnie spawane) :-vykonywane w wytwor'ni"konstrukcji stalowychoraip-ol~czernaiiiorira~ zQwe(fJiiede-wszystkimsflibowe) wyJ(on~ n!lbl,ldowie(rys:-nJ). a)

Montaz stalowych konstrukcji budowlanych niestopowa (weglowq) konstrukcyjna zwyklej jakosci, - niestopowa 0 szczeg61nym przeznaczeniu (np. na rury), - niskostopowa 0 podwyzszonej wytrzyrnalosci, - trudno rdzewiejacq. Stal niestopowa (weglowa) konstrukcyjna zwykiej jakosci og61nego przeznaczenia obejmuje nastepujace gatunki wg [12]: StOS, St3SX, St3SY, St3S, St4VX, St4VY, St4V, St4W. Rozroznia silt stal nieuspokojona (z litera X w _oznaczeniu lub StOS), potuspokojonq (z litera Y) oraz uspokojona, Stal uspokojona jest lepsza i drozsza, stosuje silt jq w odpowiedzialnych konstrukcjach. Stal St3SX jest najtatisza i powszechnie stosowana, chociaz jej uzycie w konstrukcji nie zawsze jest uzasadnione. Do grupy stali niestopowych (weglowych) 0 szczeg61nym przeznaczeniu mozna zaliczyc gatunki R, R35, R45, I2X, z kt6rych sa produkowane rury konstrukcyjne. Stal niskostopowa 0 zwiekszonej wytrzymalo- . Sci wg [12] to: 1802, 1802A i I802AV. W kenstrukcjach budowlanych stosuje silt najczesciej stal I802A. Stal niskostopowa 0 zwiekszonej odpornosci na korozje atmosferyczna nazywa silt stala trudno rdzewiejaca, W kraju produkuje silt nastepujace gatunki tej stali: lOH, lOHA, IOHAV, lOHNAP, I2HIIA, I2HNNbA, ale ich zastosowanie w budownictwie jest nadal niewystarczajace, Produkuje silt rowniez w kraju zwykle stale konstrukcyjne z dodatkiem miedzi, np. St3SCu, St4SCu, I802ACu, kt6re maja nieco wieksza odpornosc korozyjna od stali bez dodatku Cu. Ten sam gatunek stali moze miec kilka odmian plastycznosci, stanowiacych jeden z wazniejszych czynnik6w kwalifikacji materialu pod wzgledern jakosciowym. Podstawa tego podzialu ~ll wyniki badari udarnosci probek staIi. Oznaczenia literowe odmiany plastycznosci (np. B, C, D, J, M, U) podaje silt na koricu znaku gatunku stali. Oznaczenie przykiadowe: St3MD okresla uspokojona stal niestopowa grupy St3, z wymagana udarnosciq w temperaturze -20cC, uzyskana na probkach typu KCV (z karbern w ksztaicie litery V) wg PN-88/H-84020. Do konstrukcji sprezonych, ciegnowych i wiszacych stosuje silt liny i druty stalowe 0 bar-

Materialy i wyroby stosowane w konstrukcjach stalowych a)
b) c) d)

301

-J
~
1---

~~
s:

s:

/
-I
d)
Ir-

l/
1 l
5

L

5

l
g)
s:

f)

IQ, x
I1l

~i
I

L_
J

x

wT
pL,
y

a

OJ!

l
i)
j)

h)_L

1
J::

5

-1
~

.s.
5

_l

D

b)

Rys.11.4. Ksztaltowniki stalowe walcowane na goraco: a) dwuteownik zwykly, b) dwuteownik rownolegloscienny, c) dwuteownik szerokostopowy, d) ceownik, e) katownik rownoramienny, f) katownik nierownoramienny, g) teownik, h) zetownik, i) szyna diwigowa, j) rura dzo duzej wytrzymalosci na rozciaganie (do Rm = 2160 MPa). Laczniki punktowe do konstrukcji metalowych wytwarza silt fabrycznie z roznych gatunkow stali niestopowych i stopowych. Najwazniejsza grupa produktow hutniczych stosowanych w konstrukcjach stalowych Sq wyroby walcowane, tj. ksztaltowniki, blachy, prety, tasmy i rury. Ksztaltowniki waIcowane na gorqco (rys. 11.4) naleza do powszechnie znanych i stosowanych wyrobow, Naleza do nich przede wszystkim: dwuteowniki, ceowniki, katowniki i rury, a w mniejszym zakresie - teowniki, szyny, ksztaltowniki okienne itp. Rozroznia silt dwuteowniki normalne, czyli zwykle (oznaczone np. 1200), rownolegloscienne (np._IP1L2_QQ) or~zszerokostopowe (np. fflEB 200). ···· ·'·--··-~··-"--c._, .. Ceowniki mogq bye normalne (np. [~OO), ekonomiczne (np. X:: 300E) oraz specjafne:Liczba w oznaczeniu dwuteownika i ceownikajest rowna wysokosci przekroju ksztaltownika (h) podanej w milimetrach. Katowniki sa rownoramienne i nierownoramienne. Liczby w oznaczeniach katownikow Sq rowne szerokosciom i grubosciom ramion ksztaltownika, podanym w milimetrach, np. L 60x6 lub L 90x60x8. RUrYkoiiste-Warcow~n-;;-na goraco (bez szwu) lub zgrzewane bqdi spawane ze szwem rnajq oznaczenia zawierajqce srednice zewnetrzna oraz grubosc scianki (w rnm), np. Rbs 85x3,5. lone ksztaltowniki walcowane na gorlfc~adziej stosowane w konstrukcjach budowlanych, Wymiary geometryczne oraz najwazniejsze charakterystyki wytrzymalosciowe przekroju po-

Rys. 11.3. Podstawowe rodzaje polqczeri: a) spawane,
b) srubowe

11.2. Materialy i wyroby stosowane w konstrnkcjach stalowych
11.2.1. Stal i wyroby hutnicze W budowlanych konstrukcjach stalowych, zgodnie z PN-901B-03200 [12] stosuje silt stal:

302
a) b) c)

Montaz stalowych konstrukcji d)

budowlanych

Materialy i wyroby stosowane

w

konstrukcjach stalowych

303

teb

Rys. 11.6. Podstawowerodzaje nit6w stalowych: a) z lbem kulistyrn, b) z lbem plaskim, c) z Ibem soczewkowym sciej stQS_OwMymi qcZ;!1ikamielemento\V konl strukcji stalowych: Uzywa .sil( ich do wykoi;anla-poi~czeii. -"Zaklildkowych doczolow-ych, spr~zaiiychiriiespr~zariych, welemeniachroznych konstrukcji obciilZanych statycZ'riieTaynamicznie. . . -- . - -_. -.-~.--' --.

r-

Rys. 11.5. Sruby z trzpieniem walcowym gladkim i Ibem szesciokatnyrn: a) sruba z podkladkq okragla i nakretka szesciokatnq, gwintowana na czesci dlugosci trzpienia, b) sruba 0 dokladnej jakosci wykonania - do polqczeri pasowanych, c) i d) sruby 0 srednio dokladnej jakosci wykonania z lbem szesciokatnym powiekszonym - do polqczeri sprezanych, e) nakretka szesciokqtna przecznego ksztaltownikow wszystkich typow tazowych elernentow konstrukcyjnych z blach i rozrniarow s'l podane w normach hutniczych grubych, ksztaltownikow lub blach i ksztaltowi w tablicach do projektowania konstrukcji stanikow, W konstrukcjach stalow ch stosuje sie lowych, np. [2]. iruby z Ibem~ym, trzpieniem walcoJ:lla!:h-y-_grt,fue_(oQ2__I_l!I!DJ..J2.Il!fhy~cieJ)kie._(do.~,m_gIadkim i troj1<_~YE1_ ~_~~ycz~ 4,:Q mm), tasmy, blachy uniwersalne, prety planym oraz podkladki Qkr_~le -i nakr((tki szescio~kie -z"Wane-plaskownikami stosuje sie w buIiuruCCrys. II.5a). ~owychyol'lcz~_iach downictwie przede wszystkim do wytwarza'IJol~k dwuteownikow normaInych i c(!0'rVnikow nia z nich roznych elernentow konstrukcyjnych.nal~iy.:s~iQWaC"c-zW~_Q~'lt~~podkl~d~_i2Eeblach cieIlkiSll i tasmhutnictwo. p!od!lkujef:~Ju~ln?WY~~ ,~P.()JqcJ:~!Lsprtt~a?ych_sto_ITI.:.ill~ bla(;l1yJaliste ifaldow~.J~g!Cll~()~lli!9_p~uJe. Sl~ rowmez _g!!QY UQ~Ill_szesc~okq£nym __ filowanena zimno. Z blach grubych i uniwerPOW!~szoIlYITIj!:y_§-,Jl'?c, d). salnych produkujesittQ(!lId_d_\Vut~owespawa5ruhy dzieli sie w zaleznosci od k1asy jakone·a'HQmll_tyc:~nie. Do pokrywania pomostow, sci wykonania fabrycznego i wlasciwosci wynastopnie i spoczniki schodow stosuje si~ blatrzymalosciowych stali, z jakiej je wykonano. chy zeberkowe oraz kratki i plyty pomostowe. Rozroznia sie trzy k1asy dokladnosci wykonaWsrod innych wyrobow stalowych uzywanych nia srub: A, B, C. w konstrukcjach mozna wyroznic: belki azureSruby 0 zgrubnej jakosci wykonania (oznaczowe, prety okragle i kwadratowe, druty i liny [2]. nesymoolernC), zwane taKiesrubaini-guro:-

.?:.

11.2.2. Lqczniki mechaniczne Sruby sa najpowszechniej stosowanymi obecnie lqcznikami mechanicznymi (punktowymi), wystepujacyrni zwlaszcza w polqczeniach mon-

~~~"I~:::StQso\\'~(! .. PQ.I'l:' czeniach tymczaso\\,yc.hL<!~utYl<()_\Vrnontazowyc;f:SI~b_§-wi~~tQl1Y"I1.QraLcI()}qczeIlia ele. mentowudrugorzednym znaczeniu. konstrukcyjnym. Sruby 0 srednio dokladnej jak()sci ykonania (oznaczone symbolem B) Sq najcze-

w .•

v.

SJJJ]::Jy_..2_?okladnejjakosci \_D'konania ~czoQ!!_~y_!l1N!~mA), zwane rowniei srubariii" pas~ll!!ymUm.:_Jl:l.Q), sq rzadko~~Qs_Q_wa_l1~-"v_~ns!rll~cjach Qudowfa.nYch-;--iia· ogol tylJ<{Lw_p_Q!q<:.~eniach _~ill\'any_c.h_Q__cluzej_p_@£_~~c_IIIQl1Il~~<:i _ _\Vy_k.Q.nania. ' Cechy wytrzymalosciowe srub i nakretek s'l okreslone przez odpowiednie k1asy wlasciwosci mechanicznych, tj.: 3.6, 4.6, 4.8, 5.6, 5.8, 6.6. 6.8, 8.8, 10.9 i 12.9. Pierwsza liczba oznaczenia o~powiada wartosci Rm sruby w meg~ skalalj1, np. sruba klasy 4.6 rna Rm == 400 Ml>a Rys, 11.7. Wyroby srubowe systemu Huck typu ~wY.irzy.m~ozciqgame). IIoczyn C50L: 1 - trzpieri gladki, 2 - leb, 3 - trzpieri rowkowany,4 - przewezenie technologiczne, 5 - trzpieri gwo.GbJLc:z.!:1.§11,111()wi'lcych oznaczenie klasy sruprzeznaczony do odrzucenia, 6 - tuleja zakoriczona by odpowiada w przyblizeniu wartosci 0, IRe pierscieniem .1I1_8:tt:rialu sruby w megapask~: C_i!_IJ.~~~OS'C!}'_!!I!' sru~ 2J.:-Ofua Re = '_ 4.:.6 = 24 kN/cm2 = 240 MPa. Srub~= ..l'lczen '§PLttiany~1( k1asy nie nizszej Sworznie sa obecnie rzadko stosowane w bul!iz 8.8. Nakr~tki srub s1lQrodukowane w pieciu dowlanych konstrukcjach stalowych, np. w ele. f1~s~.l1~l!\sciwosci mechaniczny~ ill mentach konstrukcji rozbieralnych lub do _~Qznaczenie Jiczbowe k1asy okresla rowksztaltowania przegubow miedzy elernentami nieLwartosc 0,Ql_1~m_ sruby~ z ktorq nakretka .@l_wspolpracowac... --~skladowymi, zapewniajqcymi swobodny obrot. Sworznie montazowe sluza takze do wykonyNity do lqczenia na goraco grubych elemenwania polaczeri nitowych i srubowych. t6w stalowych sa obecnie prawie nie stosowane w budownictwie, Podstawowe rodzaje nitow, Do laczenia elementow cienkosciennych oraz wykonywanych ze stali St2N, St3N i St4N, poblach i plyt lekkiej obudowy z ksztaltownikami kazano na rys. 11.6. stalowymi stosuje sitt inn~czniki mechaniczne Do nowoczesnych Iacznikow mechanicznych {punktowe),dOkt&ycitinozna zaliczyc np. nitY zalicza sie sruby systemu Huck, zwane rowjednOStfOiliie (do nitowania na zimno), gwozniez srubonitami (rys. 11.7). Kazdy lqcznik jest dzie i kolki wstrzeliwane, wkrety samogwintudwuczesciowy; sklada sie ze sruby i z pierjace i sarnowiercace, wkrety do blach profilowascienia b'ldi z tulei zakoriczonej pierscieniem, nych itp. (rys. 11.8). Charakterystyki niektorych Pierscieri lub tuleja zastepuja nakretke i podl'lcznikow podano w [2], inne mozna znalezc kladke. w prospektach firmowych.

1)L.~

orl~
2 1 3 1 3

4

5

4

5

Om

D ",6D

304
a)

Montaz stalowych konstrukcji budowlanych

Warunki og61ne wykonania, montazu i odbioru stalowych konstrukcji budowlanych

305

'i fif
b)

d)

lie

jl'{i~,.

B - otulina jest zasadowa, 5 - elektroda rnozna spawac, stosujac prad zmienny badz staty, a uzysk stopiwa wynosi 140%, 4 - elektroda jest przydatna do wykonywania spoin czolowych i pachwinowych w pozycji podolnej, H5 - zawartosc wodoru w stopiwie nie przekracza 5 mlllOO g stopiwa. Zgodnie z norml! dopuszczalne jest tez skrocooznaczenie elektrody: PN-EN49~4o 3

e~••
c) Rys. 11.9. Liny stalowe: a) jednozwite otwarte, b) jednozwite zarnkniete, c) dwuzwite

a)

b)

rnozna zaliczyc takze niekt6re rodzaje nowych Iqcznik6w stosowanych w lekkiej obudowie roznych system6w. W tablicach do projektowania konstrukcji metalowych [2] sq podane charakterystyki wiekszosci wyrob6w stosowanych w budownictwie stalowym. Oddzielna grupe stanowia materialy do zabezpieczania powierzchni konstrukcji stalowych przed korozja i ogniem.

.

~---

Rys. 11.8. Niekt6re lqczniki punktowe do blach i element6w cienkosciennych: a) wkrety samogwintujqce, b) wkrety do blach, c) kolek wstrzeliwany, d) nit jednostronny

11.2.3. Materialy

dodatkowe

do spawania

Elektrody, druty i prety do spawania, a takze topniki i gazy obojetne sq materialami niezbednymi do wykonywania polaczeri spawanych. Materialy te dobiera sie przede wszystkim w zaleznosci od gatunk6w laczonych stali i technologii spawania. Do recznego spawania lukowego stali stosuje sie elektrody otulone (powleczone specjalna rnasa w celu polepszenia jakosci spoiny). Nazwy i oznaczenia elektrod, uzaleznione od wytrzymalosci stopiwa (rnaterialu uzyskanego ze stopienia elektrody), rodzaju otuliny oraz przydatnosci do spawania w okreslonej pozycji i rodzaju stosowanego prqdu elektrycznego (staly lub zmienny), sa podane w PN- EN 499: 1997. Przykladem pelnego oznaczenia elektro~Y_I1l()le],ye~~N ~99 [19]. Poszczeg6lne eleriieiiiypowyzszego zapisu maja scisle okreslone znaczenie. I tak: E - elektroda otulona do lukowego spawania recznego, 46 - minimalna granica plastycznosci r6wna 460 N/mm2, 3 - minimalna praca lamania r6wna 47 J w ternperaturze -30°C, INi - w skladzie chemicznym jest 1,1% Mn i 0,7% Ni,

Znacznie prostsze i czesciej stosowane oznacze'1l1a:'eleKtf()d siQJ(fe:sIQIl~\'i,katalogach produ,~nt6w_LIlP,: ER-iA6 - elektroda rutylowa (kolor rozowy), EA 1.46 - elektroda kwasno-rutylowa (kolor niebieski), EB 1.46 - elektroda zasadowa (kolor fioletowy). Do spawania stali niestopowych (weglo\V£~Il)_$t,()sujesi~~elelCfi'(i(!TKwasne i riitylowe;natomias; 9()~pawania s~aJi!liS-KostQpmyyi:;b::zasado\Vt:,f)Q spawaniastali trudno rdze\Viejq~ cych sa przeznacz()ne.,erektrod,Yipecjalne: ES lOHA, ES lOHE i ES lOHNB. "V 'spawaniu automatycznym lub p6lautomatycznym w oslonie gazu C02 stali niestopowych stosuje sie drut SpGSI, a stali niskostopowych - drut SpG3S1 Iub SpG4Sl. 11.2.4. Inne materialy i wyroby

11.3. Warunki ogolne wykonania, montazu i odbioru stalowych konstrukcji budowlanych
_Wykonanie_~k!p-ent6w zespolow i calych uklad6W'-!Q!!.strukfjisIalOwy~h,'l~yk~t:Z:\V·W'Ykonawstwo warsztatowe, powinno -odbywae siC( w uprawnionychdotego wytw6rniach. Montaz jest to proces scalania calej konstrukcji 'Zpojedynczych ekmeirtow, zespolow-ruJ.<lad6w _§nstruKcyjTIYcfi _1igSiirrczEiiiycn:-z-::\'iytW6fiii na plac budowy, Oceny,-pr~~prowadzanie badari i odbiory dotycza wszystkich proces6w wytwarzania i montaZU konstrukcji stalowych, a ich zakres powinien bye dostosowany do rodzaju i klasy konstrukcji oraz wymaganego poziomu jakosci, Ze wzgledu na cechy i wymagania wykonawcze konstrukcje stalowe budowlane dzieli sie na trzy klasy wg PN-B-06200:1997 [18]. Klasa 3. - 0 wymaganiach podstawowych, obejmuje konstrukcje obciazone statycznie (nienarazone na zmeczenie), wykonane ze stali kenstrukcyjnej niestopowej kategorii nie wyzszej niz S235, z elementow grubosci t ~ 30 mm, jesli nie wystepuja w nich szczeg6Ine rozwiazania konstrukcyjno-technologiczne i inne warunki wlasciwe dla innych klas. Klasa 2. - 0 wymaganiach podwyzszonych, obejmuje konstrukcje obciazone statycznie lub dynamicznie (narazone na zmeczenie), wykonane ze stali konstrukcyjnej niestopowej Iub niskostopowej kategorii nie wyzszej niz S355. Do tej klasy zalicza sil( rowniez konstrukcje, w ktorych wystepuja szczeg6Ine rozwiazania konstrukcyjno-technologiczne, jak polaczenia srubowe sprezane, pasowane, polaczenia nitowe, polaczenia do montazowego spawa-

b)

-=-E46]JJ'fD~_541I~

Staliwa (stal odlana do formy, nieprzerabiana plastyciiiie) SlfdowyfwarZamaeleiiferi~ t6w () duzych wymiarach, jak np. lozyska podporowe dzwigarow 0 duzej rozpietosci, W PN-9018-03200 rozrozniono trzy rodzaje staliwa o znakach L400, L450 i L500. (Druty i lin~lowe stanowia odrebna grupe ~rzadziej stosowanych w powszechnym budownictwie stalowym, czesciej natomiast - w konstrukcjach inzynierskich, w przekryciach wiszacych i podwieszonych, konstrukcjach sprezonych oraz przy montazu konstrukcji stalowych. Liny 0 budowie otwartej lub zarnknietej wytwarza sie z drut6w stalowych (rys. 11.9). Do lin stosuje sie zaciski, koricowki stozkowe i inne. Sruby specjalnedo konstrukcji stalowych to '-srubyfuiidam:entowe (rys. 11.10), rzymskie, hakowe i inne. Do grupy wyrob6w specjalnych

llzywa

W ~ij?-'
e)

rn~-.

--'a _.-t-J1J--t-='f'C+
·-i-J--.-t-"lpzfi

-to

Rys, 11.10. Sruby fundamentowe: a) fajkowa, b) i c) ptytkowe, d) mlotkowa, e) rozporowa

306 nia gt6wnych element6w nosnych oraz elementy o masie ponad 20 t. Klasa 1. - 0 wymaganiach specjalnych, obejmuje konstrukcje jak w klasie 2., kt6rych awaria pociagnelaby za soba znaczne zagrozenie i:ycia ludzi lub duze straty materialne. W szczegolnosci dotyczy to konstrukcji projektowanych z uwzglednieniem wspolczynnika konsekwencji zniszczenia wiekszego od I, a takze konstrukcji o specjalnych wymaganiach np. Urzedu Dozoru Technicznego, co do kontroli i odbioru. Wytwarzanie konstrukcji stalowych wymaga uwzglednienia jednej z wymienionych wyzej klas, kt6ra powinna bye okreslona w projekcie. Jesli w projekcie nie okreslono klasy, to wytwarzanie konstrukcji powinno bye zgodne z podstawowymi wymaganiami zawartym w PN-B-06200: 1997 [18]. Montaz nalezy prowadzic zgodnie z projektern konstrukcji i projektem montazu z zastosowaniem srodkow zapewniajacych statecznosc w kazdej jego fazie oraz osiagniecie projektowanej nosnosci i sztywnosci po zakoriczeniu rob6t. Jesli roboty montazowe beda prowadzone przez kilku wykonawc6w, powinno dojsc do uzgodnienia terrnin6w wykonywania robot, obciqzeri rnontazowych i warunk6w zapewnienia bezpieczeristwa pracy. Elementy, zespoly i uklady konstrukcyjne powinny bye trwale i w spos6b widoczny oznakowane, zgodnie z symbolika podana na rysunkach montazowych. Przed przystapieniern do scalania elernentow nalezy uprzednio naprawic wszystkie ich uszkodzenia, kt6re mogly powstac w czasie transportu i skladowania. W kazdyrn stadium rnontazu konstrukcja powinna miec zdolnosc do przeniesienia sil wywolanych wplywami atmosferycznymi oraz obciqzeniami montazowymi, sprzetem i materialarni, Dodatkowe stezenia i zakotwienia montazowe zaprojektowane przez wykonawce, odpowiednio do przyjetej metody montazu, powinny bye uzgodnione z projektantem konstrukcji. Metode montazu konstrukcji powinien okreslic wykonawca w projekcie montazu, z uwzglednieniem zalozeri projektowych, warunk6w placu budowy oraz posiadanego sprzetu i doswiadczenia. Spos6b ochrony powierzchni konstrukcji stalowej nalezy okreslic w dokumentacji projektowej bqdz w oddzielnym projekcie zabezpieczeri lub

Montaz stalowych konstrukcji budowlanych pozostawic do uznania wykonawcy, pod warunkiem zagwarantowania wymaganej trwalosci. Wymagania og61ne i szczegolowe dotyczace wykonania, montazu i odbioru stalowych konstrukcji budowlanych slj zawarte m.in. w PN-B-06200: 1997 [18].

Sprz~t rnontazowy a)
b)

307

11.4. Dokumentacja i wykonawcza

projektowa
o

o
<0

Dokumentacja projektowa wg [18] powinna zawierac: I. Specyfikacje techniczna jako dokumentaeje zamawiajacego stanowiaca zalacznik do kontraktu i okreslajaca w spos6b jednoznaczny przedmiot i zakres rob6t oraz wymagania, z kt6ryrni powinno bye zgodne ich wykonanie; jesli nie opracowuje sie specyfikacji technicznej, to jej funkcje spelnia projekt techniczny. 2. Projekt techniczny (budowlany) wykonany zgodnie ze specyfikacja techniczna wg wlasciwych obowiqzujqcych norm, kt6ry jest podstawa uzyskania pozwolenia na budowe; projekt techniczny konstrukcji stalowej zawiera: opis techniczny, obliczenia statyczne, rysunki projektowe, wstepny wykaz stali. 3. Rysunki warsztatowe element6w konstrukcji wykonane wg PN-B-OI040, PN-ISO 5261 i PN-ISO 526l1Ak zgodnie z projektem technicznym.konstrukcji; do rysunk6w dolacza sie wykazy stali, Iljcznik6w oraz schematy montazowe konstrukcji okreslajace usytuowanie element6w oraz niezbedne szczegoly polaczeri montazowych, Rysunki warsztatowe opracowuje wykonawca (chyba ze w kontrakcie uzgodniono inaczej) i akceptuje projektant. Dokumentacja wykonawcza wg [18] powinna zawierac: a) przed rozpoczeciern rob6t: - harmonogram prac, - plan jakosci, - projekt montazu, - plan zapewnienia bezpieczeristwa, b) podczas prowadzenia rob6t i po ich ukoriczeniu: - dokumentacje technologiczna (operacyjna), - dokumentacje wysylkowa, - dokumentacje powykonawcza, - dokumentacje kontroli jakosci, - deklaracje zgodnosci (swiadectwo jakosci).

'"

'"

Rys. 11.11. Zwora montazowa 4 - podk!adka

[10): a) klinowa, b) srubowa;

I - obejma, 2 - kIin, 3 - elementy taczone.

Projekt montazu jest wazna czescia dokumentacji wykonawczej i powinien bye opracowany przez wykonawce montazu, Projekt ten rna charakter technologiczno-organizacyjny. Sktada sie z czesci opisowej, rysunk6w montazowych i wykazu elementow wysylkowych. W czesci opisowej projektu rnontazu podaje sie warunki techniczne rnontazu, kolejnosc scalania i lqczenia elementow, sposoby i warunki laczenia, sposoby zapewnienia statecznosci konstrukcji w poszczeg61nych etapach montazu itp. Projekt montazu opracowuje sie odpowiednio do rodzaju i zakresu rob6t oraz warunk6w realizacji w celu zapewnienia bezpieczeristwa konstrukcji i pracownikow we wszystkich fazach prowadzenia robot,

nia robocze do montazu konstrukcji stalowych om6wiono np. w pracy [10]. Do sprzetu specjalistycznego rnozna zaliczyc np.: zwory montazowe sluzace do dociskania elernentowskladowych przed wykonaniem spoin sczepnych (rys. 11.11 i 11.12), klarnry mon-

11.5. Sprzet montazowy
Narzedzia oraz pomocniczy sprzet montazowy w wykonawstwie konstrukcji stalowych, a takze uzywane w montazu tych konstrukcji rusztowania, dzwigniki, wciagarki, zurawie samochodowe, wiezowe i inne stosuje sie takie same lub podobne jak przy montazu konstrukcji prefabrykowanych (por. rozdz. 10. Poradnika). Specjalistyczny sprzet montazowy i rusztowa-

Rys. 11.12. Zwora montazowa diwigniowa [10): I - obejma, 2 - dzwignia, 3 - przegub, 4 - elementy Iaczone tazowe do regulacji rozwarcia szczelin miedzy krawedziami grubych blach spawanych (rys. 11.13), zaciski do "lljczenia koricowek lin stalowych w petlach odciagow lub wieszakow montazowych (rys. 11.14) czy uchwyty montazowe do przenoszenia dwuteownik6w lub blach (rys. 11.15 i 11.16) [10].

308

Montaz stalowych konstrukcji budowlanych

Sprz~tmontazowy

309

Rys. 11.l7. Klucz dynamometryczny produkcji krajowej Do grupy narzedzi mechanicznych stosowanych w montazu konstrukcji stalowych mozna zaliczyc np. klucze dynamometryczne sluzace do sprezenia polqczenia ciernego lub doczolowego na sruby wysokiej wytrzymalosci. Stosuje sict dynamometryczne klucze reczne, udarowe, hydrauliczne lub pneumatyczne. Wartosc wprowadzonego i wymaganego momentu dokrecania nakretki sruby ocenia sie w rozny spos6b, w zaleznosci od zastosowanego klucza. W kluczach dynamometrycznych recznych (rys. 11.17) nastepujezalamanie w przegubie polaczone z metalicznym trzaskiern Iub zachodzi koniecznosc odczytania wskaznika zegarowego w chwili osiagniecia wymaganej wartosci momentu dokrecenia, Klucz udarowy wylacza sict automatycznie, a klucz pneumatyczny wymaga odczytania na manometrze wartosci momentu dokrecenia, Przykladami innych narzedzi, np. do lqczenia na placu budowy element6w cienkosciennych na nity jednostronne moga bye nitownice reczne lub mechaniczne (rys. 11.18 i 11.19), a do

Rys. 11.15. Uchwyt do przenoszenia dwuteownik6w [10]

Rys. 11.13. Klamra montazowa [10]: a) przed zlozeniem, b) po zlozeniu; J - uchwyt, 2 - klamra montazowa, 3 - plaskowniki oporowe, 4 - klin stozkowy, 5 - k1in 0 przekroju prostokatnyrn

a)

*
i
Rys. 11.16. Samozaciskowy uchwyt do przenoszenie blach w pionie [10]

b)

Rys, 11.14. Zacisk do laczenia koricowki liny [10]:

a) zacisk i jego czesci, b) rozmieszczenie zacisk6w na linie

Rys. 11.18. Nitownice reczne

Rys. 11.19. Nitownice a) PRG 510, b) PRG 540

mechaniczne

typu:

310 lqczenia na wkrety i sruby - wkretarki udarowe i inne (rys. 11.20). Obecnie jest duzy wyb6r urzadzeri i sprzetu do wykonywania konstrukcji stalowych, a wiec takze do rnontazu, a)

Montaz stalowych konstrukcji

budowlanych

Lqczenie element6w Podkladka sfazowana

w stykach rnontazowych

311

f

f

b)

c)

t------

----\-

d)

.PohlCzenia ..doczolowe ....sprl(za!l~_j._niesj2[l(ia( Ee) stosuje sit( w wl(zl1lf.!J._L~t)'Jq,lchJ~onstrukcji prl(towY~IL(@_mowy.fh, zkieletmvych";'kfatos ~)'~_~~)'~fl~!!..R.QQP-QfQ\VY£[~~~Jtc[~I~h, ~_stykach sciagow i stl(zefi, .~ tak£e w stykacn_!c~!I!§:_z_~'\YicnK.Qffi!riQ\YL~up6wTmaszfow rU=-_row:ych.(rys..lJ2Jl.Powierzchni" StYkT.reJemen-~ t6w Iaczonych nie trzeba specjalnie przygotowywac, Sprezenie polaczenia doczolowego uzypowierzchnie skuje sie dzieki kontrolowanemu dokreceniu nalekko naoliwione kretek srub wysokiej wytrzymalosci - jak w poRys.. 11.~2. Sruba wysokiej wytrzyrnalosci w potqlflczeniu ciernym. czeruu ciernym Polaczenia srubowe nalezy wykonywac zgodnie z projektem oraz wymaganiami norm [12] kiej wytrzyrnalosci, kt6re sprezaja zlqcze._Istota i [18]. Dopuszczalne odchylki wykonawcze wyPLac::y_p__oiqczefi..£!~nych ll nll_Im:enTesie-. poleg miar6w i usytuowania otwor6w na sruby Sq podane nil!siUt,'.~l~~~t:y!~e~~~~~l~-siJecj~!!!i~_J!IbY:._w tablicy 7 normy [18]. _gotowanY£lu?~~h_!1jJ_l!~onych-element6w Dlug~sc czesci gwintowane' trzpienia sruby po. ~ silnie docisnietych do siebie pomoc'"if"sruo,_wmna bvc d0 rana liik.,__illzy~l(tkq yc pozoich nakretek i podkladek (rys. 11.22). ~ie mniej nii jeden zw6j gwmtu w poPodkladka wg
PN-83/M-82039

za

M20-10.9

M20-10.9

Cl

.....

Rys. 11.21. Podstawowe rodzaje polqczeri srubowych [3]: a) zakladkowe, b) nakladkowe, c) doczolowe, d) na sruby kotwowe

~
~4
IPN 022

Rys. 11.20. Wkretarki b) pneumatyczna

udarowe:

a) elektryczna,

11.6. Laczenie element6w w stykach montazowych
11.6.1. Polaczenia srubowe

Polaczenie srubowe powstaje w styku dw6ch (lub kilku) blach, scianek, ksztaltownikow, element6w zlozonych itp. za posrednictwem lqcznik6w, czyli srub umieszczanych w wywierconych otworach, z odpowiednio dokreconyrni nakretkami, Przez obr6t i silne dokrecenie nakretki uzyskuje sie sill( rozciagajqca w trzpieniu sruby, czyli tzw. naciag trzpienia. W konstrukcjach budowlanych stosuje sie rozne rodzaje polqczeri srubowych. Ze wzgledu na ksztalt zlacza i kierunek obciazenia rozroznia

sil( przede wszystkim polaczenia: zakladkowe badz nakladkowe oraz doczolowe (rys. 11.21). W tej grupie klasyfikacyjnej mozna rowniez umiescic polaczenia kotwowe pods taw slup6w z fundamentami oraz polaczenia pretow okraglych (sciagow, stezeri itp.) za pomoca nakretek rzymskich [2]. _PoI'1G?:~!1i_L~~~I~~!<()~D3<!L~kladkow~~J'].lje_sil(_I1rz~cI.f!\V~~y~lkim-.w_§_ty'lglEh_p.ll~w __ iSr:Qgilik6w belek. oraz slup6w, w styka<;h pa"s6i_lg:~to~~fc:-'w pofqcze~IaC!i -pr~I9~§jl(~en z-blacha® \vltzlowyiniiij:i. POl~czenia ~l!rg~dko""e LIlaj(I;idkoWe mQi,ii~p()diielitna~WYkl~, jJasowane j_f.!~fIl~.. Polqczenia Sq cZI(sto'stosowane w konStrukc]aCi1ijudowlanych. Pol~czenia Qasowane, rzadko stosowane w buOOWD.lctwi;;, --wymagajq uzycia srub 0 dokladnej jakosci wykonania (srub pasowanych), ktore umieszcza sie w otworach 0 bardzo malych luzach (do 0,3 mm). Polqczenia cierne naleza do nowoczesnych polqczen srubowych; W polaczeniach takich (zakladkowych bqdz nakladkowych) jest konieczne zastosowanie srub wyso-

!
<II <II

022

M20-10.9

zw~

_109

i
llJ

IPE IKS

r
<II

022

~

Rys. 11.23. Przyklady

doczolowych

polaczeri sprezanych srubami wysokiej wytrzymalosci

------------------~
312
Tablica 11.1. Zalecane nakretki i podkladki srub wg [18]

Montaz stalowych konstrukcji budowlanych

Lqczenie element6w w stykach montazowych Tablica 11.2. Kontrolowany moment dokrecania srub nieocynkowanych w polaczeniach

313
sprezanych wg [18]

Rodzaj
polaczenia

Sruby klasa 4,6 4,8 5,6 5,8 8,8 10,9 8,8 10,9 wg klasa 4 5" PN-851M-82101 PN-851M-821051 5 8 10 8 10

. Nakretki

Podkladki wg
twar-

dose HV 100

wg

Srednica gwintu sruby

sila sprezenia
So kN

Sruby klasy 10.9 moment dokrecenia

Mo,N·m
lekkie=

sila
sprezenia So kN

Sruby klasy 8.8 moment dokrecenia

Mo,N·m
lekkie+

Niesprezane

PN-861M-82144 2004 PN-831M-82171 od 315 od 370

PN-781M-82005 PN-791M-820093 PN-791M-820193

Sprezane
I 2 3 4

PN-831M-82343

PN-831M-82039

MI2 MI6 M20 M24 M27 M30

60 110 172 247 321 393

oliwienie 130 320 620 1070 1560 2120
0,5Mo.

pasta MOS2 liD 280 510 900 1300 1750

47 88 137 198 257 314

Z gwmtem na calej dlugosci, D1a srub d > 16 mm kl. 4.
Podkladki klinowe. Twardosc zalecana,

oliwienie 100 250 500 880 1250 1700

pasta MOS2 85 210 410 720 1050 1400

I Pay sprezarnu sila 0,5So moment dokrecenia 2 Rowniez przy srnarze grafitowym,

niesnrezanvch.Lnie -__ ~- niz cztemniei _ ry zwoje gwintu'!Y....Rol~czeniach sprezanych, "TiiPien 'gwint;wany powim~ae _§~a nam:u<l(_po_jeLdQkr.t(~ Nakretki i podkladki srub zaleca sie stosowac odpowiednio do klasy wytrzymalosci srub i rodzaju polqczenia srubowego, np. wg tablicy 11.1. Nakretka i leb sruby powinny bezposrednio i przez podkladki dokladnie przylegac do powierzchni laczonych czesci. Nakretki nalezy zakladac tak, aby oznakowanie klasy bylo widoczne. Podkladki klinowe stosuje sit(, gdy poy!jerz.fbiiia lqczQIlYC_h_(:2:~.scUes! .2~(;h¥lona_~~I~::' cejnii: 3° od plaszczyzny prostopadlej do osi §rulJy:-Podkladki -Iiartowane{tward"e )powinny bye uzywane w polaczeniach sprezanych, przy czym do srub klasy 10.9 - pod lbem i nakretkq sruby, a do srub klasy 8.8 - pod lbem lub pod nakretka od strony dokrecania. Podkladki hartowane nalezy zakladae stron;l-SfazJ)wan~d strony lba~krt(tki (por. rys. 11.22). Sruby rnili~tki-riiepi:iwiiinTbye spawane, chyba ze tak przewidziano w projekcie. Dokrecanie srub w polqczeniach niesprezanych powinno zapewnic dobre przyleganie czesci lqczonych. Dopuszcza si~.Jlo?'Qs~"Yie!!ieszczelin do. 2 mm, jezeli .docisk czesci 1~(;:Z(JI1Y:flinie 'jest Wymfigany wprojekcie)iuby powinny bye dokrecane .zwyklym -Iduczem (b~luzellil.l)(lo pierWsZegi:loporu,- tj .-slli!-=:i~llej __!_t(ki cziowieki-IiilJ" sil~ pO~QQiij~c~ pjerwsze ude-· ri~riiek1ucza-lldarowego. DQlcrt(ce~fe-SruJj ro~
---.-.,--.---.--

laczeniach ~r-'t'~_·

--.--

- ..

~

poczyna sit( od srodka kazdego zl~~~losrubowego. Sruba po dokreceniu nie moze si€( przesuwaCani wyrainie drgac przy kontrolnym ostukiwaniu mlotkiem. Dokrecanie srub w polaczeniach sprezanych musi zapewnic uzyskanie wymaganej w projekcie wartosci sity sprezenia So w trzpieniu sruby wysokiej wytrzyrnalosci, Sruby raz dokrecone do wartosci sily So nie powinny bye powt6rnie stosowane do sprezania polaczeri srubowych. Przed rozpoczeciern sprezania danego polaczenia wszystkie sruby powinny bye wstepnie dokrecone recznie - jak w polaczeniach niesprezanych, Mozna dopuscic pozostawienie miejscowych szczelin w styku do 1 mm, jezeli w projekcie nie jest wymagany docisk na calej powierzchni. Sruby w polaczeniu sprezanym nalezy dokrecac sukcesywnie, poczynaiac od srodka kazdego zlacza wielosrubowego i po- . stepujac symetrycznie odsrodkowo ku srubom polozonym dalej od srodka. W ten spos6b uzyskuje sie r6wnornierny naciqg srub, eliminujqcy nadrnierny spadek sil sprezajacych w srubach najwczesniej sprezanych. Sruby do polaczeri sprezanych, jezeli nie sa przygotowane fabrycznie do dokrecania, powinny miec gwint i podkladke pod cZt(sciq dokrecana nasmarowane odpowiednio do rodzaju polaczenia i srub oraz do metody dokrecenia, W poIaczeniach ciernych nalezy stosowac smar staly nie penetrujacy do styku (paste molibdenowa MOS2 lub smar grafitowy), a do srub ocynkowanych paste molibdenowa,

~prt(zanych sa najczesciej dokf~cane przy uzyciu KlUCZydynamometrycznyeh (por. rys. 11.17). Silt( naciagu trzpieni srub okresla sie ):netodq"_~~mtrolowanego momentu dokrecenia Mo, kt6regOWiirtOsc powmna oye 'przy]€(ta wg zaleceri producenta lub okreslona doswiadczalnie. W tablicy 11.2 podano wartosci moment6w dokrecenia srub nieocynkowanych, pozwalajace uzyskac odpowiednie sily sprezenia So, w zaleznosci od sruby i sposobu smarowania wg normy [18]. Mniej dokladnyrn sposobem oceny stopnia dokrecenia srub w polaczeniach sprezonych jest !!l(!!pcla.-kolltr_o12~aIleg()Qbrotu nakretki (bez kluczy dynamometrycznych), Me.JoAi}(oITihlnowana-wymaga zastosowarila KfU: cza dynamome1fyCznego w pierwszej fazie dokrecenia srub (do 0,75Mo); w fazie koricowej wlasciwy efekt uzyskuje sie przez okreslony obr6t nakretek [18]. Jeszcze innym sposobern kontroli dokrecenia srub jest metoda.bezposrednich wskainik6w napiecia, wyrnagajaca ZastOsowania specjalnycnpiXIKlaoek sygnalizujacych osiagniecie wymaganej sily sprezania oraz realizacji dokrecania srub zgodnie z instrukcjq producenta i weryfikacjq doswiadczaln!\ wg [18]. Polaczenia cierne wymagaja odpowiedniego ·przygotowania powierzchni stykowych, zgodnie z projektem, w kt6rym przyjeto dany wspolczynnik tarcia 11. Klasyfikacje powierzchni stykowych w polaczeniach ciernych, w zaleznosci od wspolczynnika tarcia i sposobu obr6bki powierzchni styku, podano w tablicy 11.3 wg normy [18].

Tablica 11.3. Klasyfikacja powierzchni styku w polqczeniach ciernych wg [18] Klasa t-_lat . mmeJszy 'I rzchni wspo.. . czynmk ciernej tarcia p
powie-

Spos6b obr6bki powierzchni!:

2

A

0,50

B

0,40 0,30

cI

D 0,20 Przy innych sposobach obrobld powierzchni klase polaczenia okreslac wg zalacznika C. 2 Powlold ochronne nakladac bezposrednio po oczyszczeniu powierzchni.

-srutowame Iub piaskowame bez sladow rdzy i wzerow srutowanie lub : piaskiwanie i metalizowanie natryskowe aluminium srutowanie lub piaskowanie i metalizowanie natryskowe produktem cynkowym po badaniach p ~ 0,50 srutowanie lub piaskowanie i malowanie farba krzernianowa alkaliczno-cynkowa grubosci od 50 ut» do 80 pm - oczyszczeme szczotka drucianq lub opalanie bez sladow rdzy bez obrobki

Jesli w polaczeniu ciernym znajdujq sie przekladki, to ich powierzchnie stykowe powinny bye przygotowane tak, jak inne powierzchnie polaczenia. Powierzchnie stykowe przed montazern musza bye pozbawione zanieczyszczeri i sladow rdzy, Tluszcz nalezy usuwac srodkami chernicznymi. Po sprezeniu potaczeniaciemego szczeliny w stYKU powierzchni laczonych grubosci 0,5 mm mogq wystepowac tylko lokalnie, nie wiecej niz na 1/3 powierzchni. Po spreze-

314
Tablica 11.4. Wybrane odchylki dopuszczalne wg [18] wptywajace Parametr

Montaz stalowych konstrukcji

budowlanych

Lqczenie element6w

w stykach montazowych

315

na wykonanie polqczeri doczolowych Odchylka maksymalna

Rodzaj odchylki Prostopadlosc pas6w
;----~~ -- b --; ~&

odchylka od kata prostego

181,;, wieksza

z (O,Olb; 5 mrn)

Ptaskosc pas6w

~.~
I __

..._

I-J.-~ b

odchylka od plaskosci

!
Deformacja

181 = wieksza

z (bIl50; 3 mm)

i

Prostokatnosc

EJI
.c _,,_

blachy

deformacja

8

blachy

181 = wieksza

z (bIl50; 3 mm)

01
.,wA

krawedzi

prostopadlosc do osi podluznej: - czysc nieobrobiona dla podparcia dociskowego - CZC;sc obrobiona dla podparcia dociskowego odchylka

8= ±D/300

8==

±D/IOOO mm

P"I"i~~

"IIT",,,b wanego polozenia w grupie otwor6w

8

osi otworu od jego projekto-

8 == ±2

CD @

@ @ - przekladki wyr6wnawcze grubosci 2; 3; 5mm
z przekladkami wg [I]

-

}usytuowanie w planie osi slupa w poziomie stopy w stosunku do polozenia projektowanego

Rys. 11.24. Przyklady styk6w doczolowych

Przesuniecia

.

JD;
.,..A...,.

osi slup6w

8=

±5 mm

1&

Poziom belki w polaczeniu ze slupem

4~
Dlugosc

poziom na przeciwnym

koricu belki

181 ==

mniejsza z (0,002L; 10 mm)

I-BE
~
1+&

~

dlugosc rnierzona w osi lub w narozu z pasem: - element6w na obu koricach obrobionych do styk6w doczolowych - pozostalych element6w

8= 8=

±(1mm+L/10000)
±(2mm

+ L/1000)

niu kazde polqczenie cieme powinno bye niezwlocznie zabezpieczone podkladowa powloka malarska przed przenikaniem wody do powierzchni styku ciemego. Polqczenla doczolowe sprezane wymagaja zastosowania srub wysokiej wytrzymalosci, kt6re dokreca sie w spos6b om6wiony uprzednio - jak w polaczeniach ciernych. Klucze dynamometryczne do dokrecania srub powinny

rniec dokladnosc nie mniejsza niz ±5%. Prawidlowosc dzialania kluczy dynamometrycznych recznych nalezy kontrolowac codziennie przed rozpoczeciern pracy, a innych kluczy dynamometrycznych po kazdej zmianie momentu dokrecenia, Zastosowanie styk6w doczolowych we wsp61czesnych konstrukcjach stalowych narzuca koniecznosc bardzo doldadnego wykonania ele-

ment6w wysylkowo-montazowych oraz samego polqczenia. Imperfekcje geometryczne w stykach doczolowych rnoga bye przyczyna zmniejszania nos no sci zlaczy, powstawania montazowych sil wewnetrznych w elementach konstrukcji, a takze zmian zachowania sie wezlow, na co zwraca uwage A. Biegus w pracy [1] i w innych publikacjach. W tablicy 11.4 zestawiono wybrane dopuszczalne odchylki geometryczne wykonania i usytuowania niektorych element6w wysylkowo-rnontazowych wg [18], kt6re moga miec znaczenie w odniesieniu do wykonania polaczeri doczolowych. Jesli dlugosci element6w wysylkowo-montazowych zachowuja tylko tolerancje ujemne, to wtedy latwo usunqc w montazu ujemne odchylki dlugosci element6w przez zastosowanie przeldadek wyrownujqcych, srub 0 zwiekszonych dlugosciach oraz dluzszych wspornikowych stoleczkow montazowych [1] (rys. 11.24). [18] w poz. 4.5, 4.7.8 podano wymagania dotyczace tolerancji wykonania powierzchni styk6w dociskowych, a w poz. 7.7.4 - dotyczace tolerancji montazu niekt6rych polaczeri doczolowych. W polaczeniach, w kt6rych jest wymagany docisk na calej powierzchni styku blach czolowych, szczeliny

w styku po dokreceniu srub nie powinny bye wieksze niz LlmlLt = I rnm lokalnie (rys. 11.25).

81 81

Rys. 11.25. Dopuszczalne dociskowego [18]

odchylki montazu

styku

W PN-B-06200:1997

Uzupelniajqce informacje dotyczace projektowania, wykonania i odbioru srubowych polaczeri sprezanych ciernych i doczolowych mozna znalezc w wytycznych opracowanych przez COBPKM Mostostal [8] i [9] oraz w normach [12] i [18].

316

Montaz stalowych konstrukcji budowlanych

Lilczenieelement6w w stykach montazowych

317

11.6.2. Polaczenia spawane
Wsp6lczesne konstrukcje stalowe, zwlaszcza typu pretowego, dose rzadko wyrnagajq spawania w stykach montazowych. Spawanie jest natomills~podstawowym spgsobejrJ lq~iej.la:~~igtatowegowyrob6whutniczych w elementy konstrukcyjne, zespoly i uklady konstrukcyjne - co dokonuje sie najczesciej w wytw6rni konstrukcji stalowych. Ty1ko w odniesieniu do rnontazu ~!Jiornik6w stalowyc~:_I_lImciqg6iv..~njekiQrj'ch urzadzeri te~h_I1~I~gic_i!1Yc_hsp_a,~anie nabudo= wie jest }1lic!ald_QlIliIluj1\cYITI. sposobemiiczen-fa.-Polqczenia spawane nalezy -wykony;,vi!{ zgodnie z projektem oraz wymaganiami i zaleceniami norm, m.in. [12] i [18]. Wprowadzanie dodatkowych spoin 1ub zmiany polozenia spoin w stosunku do projektu sa niedopuszczalne. Roboty spawa1nicze powinni wykonywac spawacze uprawnieni do danego procesu spawania, rodzaju spoin oraz rodzaju i k1asy konstrukcji. Dokument uprawniajacy do spawania (ksiazke spawacza) nalezy udostepnic do kontroli. Roboty spawalnicze wykonuje sie pod nadzorem. Powierzchnie i brzegi czesci przygotowanych do spawania powinny bye suche, czyste i wolne od widocznych pekniec i karb6w. Czesci skladowe zlacza obrabia sie (przygotowuje) odpowiednio do grubosci e1ement6w lqczonych, rodzaju spoiny, metody spawania itp. Materialy dodatkowe do spawania z oznakami uszkodzeri (pekniecia i odpryski otuliny, zardzewialy lub brudny drut itp.) nie powinny bye stosowane. . Elementy w trakcie spawania nalezy zabezpieczyc przed bezposrednim oddzialywaniern wiatru, deszczu i sniegu, zwlaszcza w wypadku spawania w oslonie gaz6w ochronnych. W temperaturze otoczenia nizszej niz O°C nalezy, stosownie do rodzaju konstrukcji, rozwazyc zastosowanie wstepnego podgrzania. Czesci do spawania trzeba tak zestawic, a spoiny tak wykonac, aby koricowe wymiary elementu 1ub zespohi konstrukcyjnego spelnialy tolerancje wytwarzania i montazu okreslone w PN-B-06200:1997 [18]. Nalezy przy tym uwzglednic realne odksztalcenia spawalnicze spowodowane skurczem stygnacej spoiny i materialu w strefie przyspoinowej [10]. Czesci przygotowane i zlozone do spawania ROwinny uni~rucbo~iol1f!_ja.~pQ_l!1_~U~n~nych,uch~Y_t6\V_klinow)'c~,prz~\Vi¥el<_11.l!>_~t

czy srubowyc~\V_ ta~i_~fJ()~()I:J~ podczas spaaby r~i:tia byr- ~~_i1_()_\V_a~!,. _ _!Vlasc_~Y_<iCf§f~p-Icr'!_\yC(~clzj_JqC32!1yc_l1,_ apoukoriczeniuspawaniao.], c~yl~L\V)'_I11j~~\V zl'lczonego elementumiesc], _ly~iC(_w_granicach~aQPuszc-ZaliiYcIi..W wypadku wlasciwego zastosowania" spoin sczepnych uzyskuje siC(znaczne ograniczenia odksztalcen czesci spawanych. KQlejnose._wyk9JlywllnigL§P-Q: i!l~c7:eJl!1)'_ci1__(rys...•-...--".----".,.,, 11.26) jest tak._sarno waz. --.-~-"~ ".-.,.,.,--,..--.~ -.,......
'

a)

..

o

6 4
20+301 t-qrubosc

2

blachy
3 5 7 9

Rys. 11.26. Rozmieszczenie i kolejnosc spoin sczepnych [10]

wykonania

nowe

Rys. 11.27. Polllczenia montazowe element6w spawanych [10]: a), b) przewiazkami,

c), d), e) srubami, 1) kli-

-6¥c:-

_!!..aj<lk_!<'()~jE()_scsP5:st?!J_\VY1.()l1ywani~_j!p_illrr__ i projektowanych Dlugos(sPQin sczepn)'ch ··!1ieJ,.(jWirrna~byc~mll.iej§za niz.5~!<r()inag~ll!JOsl-grllbszej z lqczonych c~zl',!sGi nie ~mpiejsz~~rilz j. ,~ig.~ITIP_:~l~li.~PQ_iIl!l_~sczepmi~.!I1:~.~ lJj'c_~lqcZO~ .?~~ .~§PQi.p«-.Rroj~kJ2~~Ei__!£_~§~BIL~P_QiDi ... w s.£z.t:E_n_~L_i.~~terialy jej UI~~!m!lI.~.p.2.\Vin..l1), do ll""zg!C(dniac.wia~c.~~~£iIp:OiIiy projektowanej. Spoiny sczepne pC(kniC(te oraz-IiieprzeWi<!Ziane ]g_.wlqczema~doSRoiny_p,L9jektowane.j_pow!!!.ni J;>ycwyci~c Przewiazki, uchwyty klinowe czy srubowe (rys. 11.27) lqczqce blachy przygotowane do spawania nie moga ograniczac dostepu niezbed- . nego w celu wykonania spoiny i powinny zapewniac swobode poprzecznego skurczu wykonanego styku [10]. Jezeli proces skladania lub montazu wymaga przyspawania elernentow pomocniczych, uchwyt6w itp., to powinny one bye tak umieszczone, aby mozna je bylo latwo usunac bez uszkodzenia gl6wnego elementu. W dokumentacji projektowej powinny bye okreslone miejsca i strefy, w kt6rych nie mozna przyspawac

rror

element6w pomocniczych. W wypadkach watpliwych decyzje 0 usytuowaniu element6w pomocniczych i sposobie ich Iaczenia z e1ementern glownym podejmuje projektant. Po odcieciu element6w dodatkowych powierzchnia elementu glownego powinna bye oszlifowana na gladko. Nalezy zawsze sprawdzic, czy w rniejscu przyspawania elernentow dodatkowych nie powstaly pekniecia, Ze wzgledu na projekt konstrukcji stalowej 1ub potrzeby wykonawcy moze dojsc do opracowaniaoddzielnej dokumentacji technologicznej spawania w celu uzyskania konstrukcji lub jej czesci zgodnej z zalozeniami i warunkami PN-B-06200:1997. Plan spawania wg [18] wymaga okreslenia m.in.: a) ksztaltu polaczeri, b) wymiarowi rodzaj6w spoin, c) metody spawania, materialow dodatkowych do spawania i ewentualnego zakresu podgrzewania wstepnego i obr6bki cieplnej po spawaniu, d) podzialu na podzespoly, kolejnosci spawania i wymagari dotyczacych kontroli miedzyoperacyjnych, e) zmiany polozenia czesci w trakcie spawania, f) szczeg6l6w zastosowanego oprzyrzadowania, g) odpowiednich przedsiewziec w celu uniknie-

cia pekniec spoin, h) zakresu kontroli, badari i odbioru, i) wyrnagari dotyczacych identyfikacji spoin. Warunki techniczne wykonania, zakres badari kontrolnych i kryteria odbioru polaczeri spawanych Sq podane w obowiazujqcej PN-B-06200:1997 [18], a takze w pracy [6] oraz w monografiach i podrecznikach dotyczacych m.in. konstrukcji spawanych.

11.6.3. Inne polaczenla Polaezenla zgrzewane Illcznik6w (sworzni,
kolkow) w konstrukcjach zespolonych stalowo-betonowych naleza do nowoczesnych sposob6w laczenia stosowanych w wytw6rni i na budowie, zwlaszcza w odniesieniu do be1ek stropowych i dzwigarow mostowych. Zespolenie g6rnej polki belki stalowej z plyta zelbetowa uzyskuje sie najczesciej za posrednictwem specjalnych lqcznik6w stalowych (sworzni z lbem) zgrzewanych doczolowo do dzwigara stalowego (rys. 11.28). Nowoczesne zgrzewarki e1ektryczne stosowane do takich polaczeri daja prad do 3000 A, a czas zgrzewania sworznia 0 srednicy

318

Montaz stalowych konstrukcji

budowlanych

Lqczenie element6w w stykach montazowych b)
Gwozdz ENP 2-21L 15 osadzony za glfilboko

319

Rys. 11.28. Przyklad belki zespolonej: 1 - belka staIowa, 2 ~ plyta zelbetowa, 3 - Iaczniki zgrzewane

"·sialowi9hI(QDstrukcji-wYkonanYch-ikszraItoW"

22 mm wynosi okolo 1 s. Brak jest polskiej normy dotyczacej takich polaczeri, poza niekt6rymi wytycznymi zawartymi w PN-B-06200:1997 [18]. Pewne wymagania dotyczace jakosci polqczeri zgrzewanych doczolowo zamieszczono w normach: niemieckiej DIN 8563, francuskiej A 89-020-1 oraz w Eurokodzie 4. Nizej podano wymagania w zakresie polaczeri zgrzewanych sworzni i kolk6w, zawarte w p. 5.5 normy [18]: - projekt powinien okreslac wymagania szczegolowe dotyczace polaczeri zgrzewanych, - podczas wykonywania serii polaczeri zgrzewanych sworzni lub kolk6w co dwudziesty lacznik powinien bye odgiety w ramach kontroli, - miejsca wykonania polaczeri zgrzewanych powinny bye uprzednio oczyszczone z luznej rdzy, lusek zendry, powlok malarskich i wilgoci, - sworznie i kolki moga bye lqczone do belek stalowych przez blache pokrycia z zachowaniem warunk6w dotyczacych najwiekszych grubosci blachy (1,50 mrn - blacha nieocynkowana, 1,25 mrn - blacha ocynkowana), rodzajupowierzchni, sposobu przylegania itp, Polaczenla na gwoidzie i kolki wstrzeliwane nalezq do najczcrsciej stosowanych sposob6w lqczema15laChtrapezoWych i innycli z efemenfa:mi

~ik6~.waJ~.o_w_<my_fb~na.·g:6l:i!C:O:-G\voidz~ii .. 0 ~ i~czniki stalowe o£Ynk<lli'lIne.()}izpieni!!c_h_ za-l(oticzonydl-n;em roznego ksztaltu. Kolki -=to

~ciiiiRi;-ale'bez'lDa:iylko~iakoticzonenagwrn:t<;w~!!)'mtrzpieniem.Umozliwiaj~ onewYKonanie rozbieralnych polaczeri z roznymi elementami za pomoca tradycyjnych podkladek i nakretek srubowych lub przy zastosowaniu specjalnych nakretek (uchwyt6w) firmowych.

lqcznika wst~lonego-_W_~p'od!~rCia,_ROIllg~ellia ksztaltowego, zgrzania i zIutowania, przy wy~korzystaniu=wjsoklej-'::fem~wytworzonerw procesie-osadzania. Kontrolowana Sila OSa- ·az1mia lacznika jest wywolywana energia specjalnego naboju w osadzaku (pistolecie). R6zne rodzaje gwozdzi i kolk6w maja swoje zakresy zastosowati. Rozne sq tez wymagania dotyczace osadzak6w. Poprawnie i niewlasci, wie wykonane polaczenia blachy ze stalowym podlozem za pomoca gwozdzi przedstawiono na rys. 11.29. Prawidlowa wysokosc osadzenia gwoidzia w podlozu ocenia sit; za posrednictwem wysokosci wystawania lba k, na kt6rq mozna wplywac moca uzytego naboju oraz regulacja osadzaka. Polaczenia pr6bne wykonane na budowie pozwalaja zweryfikowac, czy przyjeto wlasciwie rodzaje naboj6w oraz czy regulowac osadzaki. Poprawne zamocowanie blach lacznikami wstrzeliwanymi rnozna uzyskac, mocujac bezposrednio jedna blache grubosci 0,672,5 mm lub pakiet blach lacznej grubosci max 5 mm do podloza stalowego odznaczajacego sit; dostateczna gruboscia, sztywnosciq i wytrzymaloscia na rozciaganie. W katalogach i prospektach firmowych sa podawane niezbedne dane i wymagania dotyczace prawidlowego wykonania polqczeri na gwoidzie i kolki wstrzeliwane. Polaczenia na nity jednostronne stosuje sie gkiwnie w elementach lekkiej obudowy z blach profilowanych, rzadziej do laczenia takich blach z konstrukcja wsporcza, Nit stalowy surowy (rys. 11.30) sklada sit; z trzpienia w ksztalcie tulejki z kolnierzem oraz z rdzenia wykonanego z preta zakoticzonego pogrubieniem wewnatrz lub na zewnqtrz korpusu tulejki. Na rys. 11.31 przedstawiono schemat nitowania za pomocq jednostronnego nitu zwyklego. Laczenie polega na dw6ch ko1ejnych czynnosciach wykonywanych przez jedna osobe, Najpierw wierci sit; otw6r w elementach laczonych reczna wiertarka 0 napedzie elektrycznym lub pneumatycznym, a nastepnie nituje sit; nitownica reczna (por. rys. 11.18) lub mechaniczna o napedzie elektrycznym lub pneumatycznym (por. rys. 11.19). Polqczenie otrzymuje sit; dzieki peknieciu rdzenia nitu w okreslonym miejscu, pod dzialaniem okreslonej sily (rys. 11.31).

Zamocowanie

~·eWskiitekSIT

a) GwOZdz ENP 2-21L 15 osadzony prawidlowo

c)

Gwozdz ENP 2-21L 15 osadzony zbyt plytko

Wartosci zalecane k 8,2+9,8 mm

=

k> 11 mm (10)

e)

Ry~. 11.~9. P;zyk!ady osadzenia gwoidzi wstrzeliwanych: a) i d) poprawne - w polaczeniach b) I c) niewlasciwe, e) poprawne z kapturkiem uszczelniajacym w poiqczeniu zewnetrznym

wewnetrznych,

a)

2

b)

Rys. 11.30. Nit jednostronny kly, b) szczelny

z lbem plaskim: a) zwyRys. 11.31. Schemat nitowania za pornoca nitu zwyklego: a) wlozenie nitu w otw6r, b) nitowanie, c) gotowe polqczenie: 1 - elementy Iaczone, 2 - trzpieri nitu, 3 - rdzeri, 4 - dzi6b nitownicy

Opr6cz nit6w krajowych, produkowanych wg PN-831M-82971, stosuje sit; rowniez zagraniczne nity jednostronne i lqczniki specjalne, ktorych charakterystyki i warunki wykonania Sq podawane w katalogach producent6w. Polqcz'enia wkretaml naleza do najstarszych sposob6w lqczenia element6w lekkiej obudowy obiekt6w budowlanych. Opr6cz najbardziej znanych blachowkretow stosuje sit; rowniez wkrety

samogwintujqce i samowiercace, Blachowkrety i wkrety samogwintujace wymagaja uprzedniego zastosowania wiertarki w celu wykonania otworu, a wkrety samogwintujqce tylko wkretarki, gdyz wkret z odpowiednia koricowka w pierwszej fazie wykonania polaczenia pel-

"'"~':::""':'-

320 ni funkcje wiertla, natomiast w drugiej - role wkreta samogwintujacego. Polaczenia specjalne, zwlaszcza do element6w obudowy, mega rniec charakter omowionych uprzednio polqczeri z Iacznikami punktowymi lub moga polegac na innych sposobach lqczenia (zatrzaskowe, kombinowane, wklejane itp.). lch wtasciwosci i warunki wykonania sa podawane w katalogach i prospektach producent6w.

Montaz stalowych konstrukcji budowlanych

Tolerancje montazu elernent6w i konstrukcji Tablica 11.5. Dopuszczalne Rodzaj odchylki poziorn fundarnentu
<l. Wymagany poziom

321
podp6r i srub kotwiqcych [18] . Pararnetr Odchylka dopuszczalna

11.7. Podpory i zakotwienia konstrukcji stalowych
11.7.1. Wymagania i wykonawcze konstrukcyjne

Podpory konstrukcji Sq to przede wszystkim fundamenty (stopy, Iawy, plyty, ruszty fundamentowe) wraz z elementami wyrownujacyrni i kotwiacyrni. Fundamenty, sruby kotwiace i inne podpory konstrukcji musza bye wykonywane zgodnie z projektem i szczeg6lowymi wymaganiami norm, odpowiednio wczesniej przed rozpoczeciem montazu, Nosnosc fundament6w i zakotwieri powinna (przed rozpoczeciem montazu) bye dostateczna do bezpiecznego przeniesienia obciqzeri montazowych. Podpory konstrukcji musza bye utrzymywane przez caly czas montazu w stanie zapewniajacyrn bezpieczne przekazywanie obciazeri, -Podstawy slup6w stalowych ustawia sie czt<sto nafuIlQalJlelltach za posrednictwem pC>Qldadek staloW)'c:!:I Ilmo_zliwiajqcychn~g@ls:j~ polozenia { pi<?noW()~~._<)E(lZ .wY.~C>Illl!1i~ PQdlewk1:T~ct: na powierzchnia Pabet6w podkladek stalowych powinna stanowic co najiri!liej I~~_IJOwierzch~ rii podstawy slupa, z tYIJl~(!Illllcaj:Q!! srubfKotwi~CllP()Wiiiff)'PrZ~padaepo dWllJ)_;I_k1eW-G6rpowierzchnie 'podkladek nalezy sytuowac w dolnej plaszczyznie blachy podstawy slupa, Usytuowanie pakiet6w stalych powinno umozliwic otoczenie ich podlewka cementowa, Przed wykonaniem podlewki nalezy starannie oczyscic przestrzeri do wypelnienia pod blacha podstawy slupa, Podlewki cementowe wg projektu lub p. 3.7 normy [18] nalezy wykonywac w temperaturze dodatniej. Kielichy st6p fundamentowych po osadzeniu slup6w wypelnia sie betonem klasy nie nizszej niz klasa betonu fun-

damentu na wysokosc 2/3 glebokosci kielicha. Pozostala czt<se kielicha wypelnia sie po uzyskaniu odpowiedniej wytrzyrnalosci pierwszej partii betonu i po usunieciu klin6w montazo, wych. Zakotwienia srubowe podstaw slup6w stalo. wych w fundamentach betonowych wykonuje sie za posrednictwem srub i element6w kotwiqcych trwale osadzonych w fundamentach przed ich zabetonowaniem (za pomoca odpowiednich szablon6w) albo czesciej za posrednictwem srub kotwionych w czasie montazu w studzienkach pozostawionych w fundamentach. Srednica studzienki na srube kotwiona mechanicznie podczas montazu elementu zabetonowanego w fundamencie powinna umozliwic swobodne umieszczenie kotwi, a gtebokosc studzienki powinna bye wieksza 0150 mm od glt<bokosci zakotwienia. W szystkie studzienki nalezy chronic przed opadami, zanieczyszczeniami i zamarznieciem wody. W wypadku zakotwienia na sruby zabetonowane do powierzchni fundamentu trzeba przewidziec odpowiednia regulacje w otworach powiekszonych w blasze podstawy. Innym sposobem regulacji polozenia sruby moze bye pozostawienie gniazda wok6! g6mej czesci sruby 0 srednicy nie mniejszej niz 75 mm lub trzykrotna srednica sruby, Regulacje polozenia podpory i zakotwienia w kierunku pionowym (prostopadlym do powierzchni fundamentu) nalezy przewidywac w granicach tolerancji okreslonych w tablicy 11.5, a do regulacji stosowac pakiety podkladek stalowych lub dodatkowe nakretki na srubach zabetonowanych przed montazem, 11.7.2. Dopuszczalne odcbylki rozmieszczenia podpor i srub kotwiaeych Dopuszczalne odchylki rozmieszczenia podp6r i srub kotwiacych w stosunku do wymaganego polozenia i poziomu podano w tablicach 11.5 i 11.6 wg [18]. Punkt centralny grupy srub fundamentowych (kotwiqcych) nie powinien bye odchylony od wlasciwego polozenia wiecej niz ±6 mm. Dopuszczalna odchylka polo zenia sruby w grupie srub fundamentowych jest mierzona w odniesieniu do rniejsca lokalizacji punktu centralnego grupy srub.

odchylki rozrnieszczenia

odchylka od wyrnaganego

poziornu

A

__

{

L>

~~~i:j;
+5mrn (powy:i:ej)

odchylka od wyrnaganego w miejscu podparcia konstrukcji

polozenia

Ll= ±25 rnm

Osadzenie kotwy urnozliwiajqcej regulacjlt odchylek polozenia

~ ,!lX,

<l.y

odchylka od wyrnaganego ziornu

polozenia

i po-

.!lx, Lly = + 10 rnrn (polozenie korica)

Llz = { +25 rnrn -5 rnrn (Llz - wysuniecie)

Osadzenie kotwy bez mozliwosci regulacji odchylek polozenia
"'~ <l.z

!lX

:i!!lX ~-f:

t~

I

odchylka od wyrnaganej pozycji, poziornu i dlugosci wysunietej czesci; wyrnagane polozenie mierzone wzgledern polozenia srub

Llx, Lly = 3 mrn

Llz = { +20 mrn -5 mrn

1 ~~

odchylka usytuowania

i poziornu

Llx, Lly

= ±20 rnrn

Llz = ±1O mrn

nq

iaId.et6w

Tablica 11.6. Dopuszczalne odchylki polozenia grup srub fundarnentowych wg [18]

11.8. Tolerancje montazu elementow i konstrukcji
11.S.1. Slupy i belki stalowe Slupy. Osie slupow w planie na poziomie g6rnej powierzchni st6p fundamentowych powinny bye usytuowane z dokladnoscia ±5 mm w stosunku do projektowanego polozenia (tabl. 11.7). Rozwiazanie konstrukcyjne stopy fundamentowej i zakotwienia slupa powinno umozliwiac regulacje polozenia slupa w tym zakresie. Sp6d

1 .!--!_~_._~j.!...!.L~_._~_i__! __
I I -J ••

I' s±<l.s

L±<l.L
L

,

i ••

II

i-

e=+6
I Os

.j •• .

_!_i!l
j•

I

,

• !.

~J-~-- ..!.-L..~

I

I

·r·

-H

<D~ " I CD .'.-..!....-----

.,.

grupy srub

<l.L - odpowiednia wartosc z tablicy 11.5 M=5mm

322

Montaz stalowych konstrukcji

budowlanych

Tolerancje rnontazu element6w i konstrukcji

323

Tablica

11.7. Dopuszczalne Rodzaj odCllylKi

odchylki rnontazowe stup6w [18J Opis usytuowanie w planie osi slupa w poziomie stopy w stosunku do polozenia projektowanego <Jdchylkadopuszczalna

Tablica 11.7 cd, Rodzaj odchylki

J\ __:J.i. -----1: -,--~
I'

f----t.c --f,, , , ,
/!,.=±5 mm

: :'i : /.e ,-/

!

!pp

H III @
T

HJ~H~
J
T

Iz::;; 10 rn: /!,. ±lOmm og61na wysokosc slupow mie20 m < h < 100 m: /!,. = ±0,25 (1z+20) rnm rzona wzgledern poziomu funIz?: 100 m: /!"=±O,I (1z+ 200) mm; damentu h w metrach

L ::;; 0 m: /!,.= ±20 mm 3 odlegtosc miedzy koricowyrni 30 m < Iz < 250 m: /!,.= ±0,25 (L+50) m sluparni w kazdyrn szeregu na L?: 250 m: /!,.= ±O, 1 (1z+500) mm; poziomie fundament6w L w metrach
L:

/_ i I~r
iii /
/
1<-'-

t

1

Odchytka dopuszczalna OPIS polozenie slupa na poziorme fundament6w i pieter wzglee=±!OO mm dem linii prostej lqczacej sasiednie fundamenty pochylenie stupa rniedzy poziomami sasiednich strop6w

e = ±h/500

n

polozenie styku slupa wzgledem linii prostej Iqczqcej punk- e = ±s/500 ty polaczeri na poziomie sa- s::;;h/2 siednich strop6w polozenie slupa na poziomie stropu wzgledern linii pionowej przechodzacej przez jego srodek na poziomie fundamentu; n jest liczba pieter

L2 +t.
I

T

T

T

J

'"

/ ~r.c' 7.£ .e

7

/

]

e = IIz/(300y'il)

_.L_ .,l_L.L_.L_ _ TTTTT
I I

JL+~

I

I

odleglosc slupami

rniedzy

sqsiednimi

/!,.=±lOmm

Tablica 11.8. Dopuszczalne pochylenie slupa budynku jednokondygnacyjnego, bez belki podsuwnicowej z wyjatkiern ramy portalowej Rodzaj odchylki

odchylki rnontazowe belek [18J LJPlS Odchytka dopuszczalna

e= ±1z/300

I

~~

d~

~

I

pochylenie slupa podpierajqcego belke podsuwnicowa, w tym 1z>25 true stup6w ram portalowych

1z<5m:e=±5mm 5::;; Iz::;; 25 m: e= ±h/1000 e=±25
m: mm

t'ozlom rzeczywis Y ,

Jrr
~

~ ~

+1+

polozenie polaczenia belki ze slupem mierzone od osi projektowanej

e=±5

mm

<~

~

I

""'"

.e

i L

~r
.t::J
Widokx-x

4

poziom belki w polqczeniu belki ze slupern mierzone wzgledern ustalonego poziomu rzeczywistego

/!,.= ±10 mm

poziom na przeciwnym

koricu belki

!/!,.!mniejsza z (L/500; 10 mm)

pochylenie slupow ram portalowych nlepodpierajacych belek podsuwnicowych

pochylenie pojedynczego slupa: e = ±1z/100; srednie pochylenie ramy

GtI
1 T

poziomy sqsiednich belek mierzone dajqcych sobie koricach

na odpowia-

/!,.=±1O

mm

el +e2 =±!!_
2 500

=!
~
T

I

1

I

odlegtosc miedzy sasiednimi belkami mierzona na odpowiadajacych sobie koricach

/!,.=±lOmm

poziomy sasiednich strop6w

/!,.= ±10 mm

324
Tablica 11.9. Dopuszczalne

Monta:i: stalowych konstrukcji budowlanych odchylki monta:i:u szyn jezdnych i belek podsuwnicowych Opis lokalna odchytka szyny od prostej na odcinkuL=2m roznica poziom6w szyny na dlugosci L mied:i:y podporami [18]

Niekt6re inne wymagania

w zakresie monta:i:u

325
b)

a)

Rodzaj oachytki

Odchylka dopuszczalna poziomo ~ = ± I mm pionowo ~ = ±2 mm

I~Iwieksza

z (L/lOOO; 10 nun)

rownoleglosc szyn
<l ~

dla y s; 15 mm~=±5 mm dla y > 15 mm 6. = ±IO nun Is=4Wt

r
A

1

·8·-~
II

.!!2

roznica w poziomie szyn

I~Iwieksza

z (A/lOOO;

10 nun)

mimosrodowosc szyny wzgledern srodnika

dla tw ~ 12 mm e = ±0,5tw dla tw < 12 mm e = ±6 nun

b) wynikajqce z odksztalceri spawalniczych

Rys. 11.32. Miejscowe

deformacje

plaszcza trzonu komina [18]: a) wynikajace

z niedokladnosci

wykonania

'

nachylenie gl6wki szyny do poziomu

f3

= ±1/100

arc

11.8.3. Kominy i wie:ie 0 przekroju rurowym
Odchylenie od pionu wierzcholka trzonu komina lub wiezy wysokosci H, mierzone wzgledern podstawy, rnoze wynosic: 30 mm, gdy H:::;: 50 m, 0,0006H, gdy H > 50 m. Odchylenie od linii prostej trzonu scalonego z segment6w wysokosci hi, mierzone w polowie wysokosci segmentu miedzy stykami lub w miejscu styku miedzy stykami sqsiednimi,

uskok w styku szyn

~=

±0,5

mm

deformacje rnierzone po obwodzi~ lub w kierunku tworzacej nalezy przyjmowac wg zapisu 500 :::;:s :::;:2000 mm. I Owalizacje ksztaltu przekroju poprzecznego trzonu 0 srednicy d mozna okreslic w procentach wg wzoru
ll-

_ dmax

-

dmin . 200 wskainika owalizacji

dmax+dmill

stopy slupa powinien bye usytuowany z dokladnoscia ±5 mm w stosunku do wymaganego poziomu. Dopuszczalne odchylki ustawienia i polozenia poszczeg61nych slupow podano w tablicy 11.7 wg [18]. W odniesieniu do sasiadujacych slup6w w budynkach wielokondygnacyjnych nalezy przyj-

rnowac:
a) srednia arytmetyczna odchylek w planie kazdych szesciu wzajemnie powiqzanych slupow wg tablicy 11.7 (dotyczy to wzajemnie prostopadiych kierunk6w), b) pochylenie slupa pomiedzy kondygnacjami w grupie szesciu wzajemnie powiqzanych slup6w wg tablicy 11.7: e s; 0, 1h. Belki, Dopuszczalne odchylki osi i poziomu belek stalowych podane w tablicy 11.8 odnosza sie rowniez do nachylonych element6w, kt6rych odchylki sll mierzone w stosunku do wymaganej plaszczyzny polozenia [18]. Poziom belek nalezy rnierzyc od rzeczywistego poziomu stropu,

Dopuszczalna odchylka od wstepnej strzalki wygiecia zmontowanej belki w srodku jej rozpietosci wynosi 1/500 rozpietosci wzgledem punkt6w podparcia belki, Odchylka od wstepnej strzalki wygiecia zmontowanego podciagu nie. powinna przekraczac 1/300 rozpietosci wzgledem punkt6w podparcia podciagu, Dopuszczalna odchylka korica belki wspomikowej mierzona w stosunku do punktu podparcia wynosi 11300 wysiegu (dlugosci) belki, 11.8.2. Szyny jezdne i belki podsuwnicowe Dopuszczalne odchylki montazowe szyn jezdnych i belek podsuwnicowych podano w tablicy 11.9 wg [18]. Rozwiazanie konstrukcyjne oparcia belek podsuwnicowych na slupach powinno umozliwic regulacje szyn jezdnych w tym zakresie, Odchylki nalezy ewentualnie korygowac odpowiednio do wymagari producenta suwnic.

Dopuszczalne wartosci nalezy przyjmowac:
1I :::;:

hl:::;:2 m, ±4 rnm, gdy hi> 2 m. Szczelina w styku kolnierzowym segment6w nie powinna bye wieksza niz 2 mm, 0 ile w projekcie nie zostana przewidziane uszczelnienia pozwalajqce na zlagodzenie tego wyrnagania. Wgniecenie lub inne deformacje miejscowe plaszcza trzonu w polowie dlugosci Is = 4vrt od tworzacej alba od luku 0 prornieniu r nie powinno bye wieksze niz Wo = 0, Olls (gdzie r, t prornieri i grubosc plaszcza trzonu - rys, 11.32) Miejscowe deformacje plaszcza trzonu w poblizu styk6w spawanych spoinami czolowymi, wynikajece np, z odksztalceri spawalniczych, mierzone w kierunku prostopadlym do spoiny, nie powinny bye wieksze niz Is :::;:500 mm (rys. 11.32). W pozostalych rniejscach plaszcza kornina lub wiezy cylindrycznej miejscowe

moze wynosic: ±3 mm, gdy

2%, 5%,

gdy gdy

d:::;:

500 mm,

II :::;:

d ~ 1250 mrn.

W przypadku posrednich wartosci d mozna stosowac interpolacje Iiniowa. Mimosrod w stykach spawanych blach plaszcza grubosci t nie powinien bye wiekszy niz 0,2t lub 3 mrn.

11.9. Niektore inne wymagania w zakresie montazu .
Montaz nalezy wykonywac zgodnie z projektami konstrukcji i montazu, przy zastosowaniu srodkow zapewniajacych statecznosc w kazdej fazie prac oraz osiagniecie projektowanej nosnosci i sztywnosci konstrukcji stalowej po zakoriczeniu wszystkich rob6t montazowych i wy-

koriczeniowych.

326 Przed rozpoczeciem monta:i:u na placu budowy powinny bye spelnione wszystkie niezbedne warunki okreslone w specyfikacji technicznej lub dokumentacji projektowej oraz w projekcie monta:i:u. Zakres projektu monta:i:u zale:i:y od rodzaju, wielkosci i stopnia zlozonosci konstrukcji i poszczeg6lnych rob6t. Obecnie w wykonawstwie konstrukcji stalowych dazy sie do monta:i:ujak najwiekszych element6w oraz do uprzemyslowienia procesu wytwarzania, scalania i monta:i:u konstrukcji. Projekty monta:i:u opracowane przez podwykonawc6w wymagaja uzgodnienia zagospodarowania placu budowy z generalnym wykonawca i inwestorem. Projekt organizacji monta:i:u, w zaleznosci od zaistnialych potrzeb, moze bye opracowywany w dw6ch etapach: 1) w ramach dokumentacji ofertowej na podstawie zalozeri techniczno-ekonornicznych itp., 2) na etapie przygotowania dokumentacji wykonawczej na podstawie projektu technicznego. W trakcie realizacji projektu monta:i:u jest wymagany nadz6r autorski projektanta konstrukcji. Niekt6re wymagania szczegolowe dotyczqce prac monta:i:owych s,! podane w PN-B-06200:1997 [18] oraz w "Warunkach technicznych wykonania i odbioru rob6t budowlano-montazowych", tom III [6]. W odniesieniu do polaczeri monta:i:owych nale:i:y jeszcze dodac nastepujace wymagania wg [18]: - stale polaczenia element6w konstrukcji powinny bye wykonywane dopiero po dopasowaniu styk6w i wyregulowaniu calej konstrukcji lub jej niezaleznej czesci, - przeldadki stosowane do regulacji konstrukcji w polaczeniach nalezy wykonywac ze staIi 0 takich samych wlasciwosciach plastycznych jak stal w konstrukcji, a po osadzeniu nale:i:yje zabezpieczyc przed wypadnieciem, - w pol,!czenia~ych zakladkowych szcZelirraws1Jku niesprtt:i:a~illi!a ,pfzekraczae-hnm, a w styku sprezanym 1 ~; s1osowane-podldaQKili:!~Ji_Q1Yinnyfjyc cierisze niz·2·-inffi;--·~·--~-"-----':=-]esICzastosowanie przeldadek nie pozwala na wyregulowanie konstrukcji, jest konieczna odpowiednia korekta element6w w wytw6rni lub na budowie, po odpowiednim uzgodnieniu z projektantem konstrukcji i monta:i:u.

Montaz stalowych konstrukeji budowlanych

Deena montazu oraz pomiary i badania odbiorowe metodami geodezyjnymi za pomocq odpowiedniego sprzetu pomiarowego, z dokladnosciq zapewniaj,!c,! zachowanie wymaganych tolerancji monta:i:u. Przed rozpoczeciern monta:i:u naleiy wykonac operat geodezyjny okreslajqcy usytuowanie i rzedne wysokosciowe podp6r konstrukcji oraz oznaczyc na podporach ustalone pozycje monta:i:owe slup6w. Tolerancje monta:i:u powinny bye okreslane w odniesieniu do srodkow przekroju poprzecznego element6w na ich koricach lub osi srodkowych na g6rnym lub zewnetrznym lieu element6w, z uwzglednieniem istotnego wplywu temperatury. System pomiarow kontrolnych podczas montazu, a takze operat geodezyjny pomiaru koricowego po zakoriczeniu montazu moze dotyczye tylko gl6wnych elernentow ncsnych szkieletu konstrukcji. Szczeg6lowe wymagania dotyczace przeprowadzenia ocen, badari i odbior6w stalowych konstrukcji budowlanych s,! podane w PN-B-06200:1997 [18] i opracowaniu [6]. Odbi6r koricowy konstrukcji powinien obejrnowac sprawdzenie i ocene dokument6w kontroIi i badari z calego okresu realizacji w celu ustalenia ezy wykonana konstrukcja jest zgodna z projektem i wymaganiami normy [18]. Nale:i:y sprawdzic w szczegolnosci: 1) podpory konstrukcji, 2) odchylki geometryczne ukladu, 3) jakosc materialow i spoin, 4) stan element6w konstrukcji i powlok ochronnych, 5) stan i kornpletnosc polaczeri. W protokole odbioru sporzadzonym z udzialem stron procesu budowlanego nalezy podac m.in.: przedmiot i zakres odbioru, dokumentacje okreslajacq kornplet wymagari, dokurnentacje zgodnosci wykonania z wymaganiami, protokoly odbior6w czesciowych, parametry sprawdzane w obecnosci komisji odbioru, stwierdzone usterki oraz decyzje komisji odbioru. W niekt6rych wypadkach uzasadnionych ograniczeniarninosnoscj lub trwalosci konstrukcji trzeba opracowac dodatkowo odpowiedniq instrukcje uzytkowania obiektu (konstrukcji).

327

Montaz konstrukcji stalowych mo:i:na prowadzic r6:i:nymi metodami. Wyb6r metody montazu zalezy m.in. od: \ 1) rodzaju konstrukcji, 2) warunk6w placu budowy (rnozliwosc dowozu element6w wysylkowych, istnienie powierzchni mozliwej do wykorzystania na sealanie konstrukcji oraz manewrowanie sprzetem transportowo-rnontazowym), 3) rodzaju sprzetu monta:i:owego, 4) pory roku. Metoda monta:i:u powinna zapewnic: a) wyrnagana jakosc rob6t, b) bezpieczeristwo pracownik6w prowadzacych roboty montazowe, e) krotki cykl inwestycyjny [10]. Metody monta:i:u konstrukcji stalowych r6:i:nych typ6w i wielkosci om6wiono m.in. w pracach [10] i [11]. Wymagania og6lne i szczegolowe, a takze dopuszczalne odchylki monta:i:owe element6w konstrukcji stalowych podane w tabl. 11.7 i 11.8 maja charakter podstawowy i odnosza sie w zasadzie do konstrukcji stalowych obciazonych w spos6b przewazajaco statyczny w budownictwie powszechnym i specjalnym oraz w budowlach in:i:ynierskich nieujetych w odrebnych normach - czyli gl6wnie do konstrukcji klasy 3. wg klasyfikacji przyjetej w PN-B-06200: 1997 [18].

w.. Zyburtowicz M.: Tablice do projektowania konstrukeji metalowych. Arkady, Warszawa 1996. [3] Br6dka 1.: Podstawy konstrukcji metalowych, Wyd. Politeehniki L6dzkiej (2 tomy), L6di 1993, 1994. [4] Lubinski M .• Z6ltowski w': Konstrukcje metalowe. Czesc II. Arkady, Warszawa 1992.
[2] Bogucki [5] Niewiadomski 1.• Gtqbik 1.• Kazek M .• Zamorowski 1.: Obliezanie konstrukcji stalowych wg PN-901B-03200. Wyd. Naukowe PWN, Warsza-

wa 1999. [6] Warunki techniezne wykonania i odbioru robot bUdowlano-montazowyeh.Tom III - Konstrukeje stalowe. Arkady, Warszawa 1992. [7] Warunki wykonania i odbioru konstrukcji stalowych. Og61na specyfikacja (OST) - projekt dokurnentu. Mostostal - Projekt, Warszawa 1995. [8] Wytyczne projektowania, wykonania i odbioru doczolowych polaczeri elementow konstrukcji stalowych sprezanych srubami 0 wysokiej wytrzyrnalosci. COBPKM Mostostal 1978. [9] Wytyczne projektowania, wykonania i odbioru polaczeri eiernyeh. COBPKM Mostostal 1979. [10] Zi6lko 1.: Konstrukcje stalowe. Cz, 2. Wytwarzanie i rnontaz. WSiP, Warszawa 1995.
[11] Zi6lko 1.• Orlik G.: Montaz konstrukcji stalo-

11.10. Ocena montazu oraz pomiary i badania odbiorowe
Ocena montazu konstrukcji dotyczy: - kontrolnych pomiar6w geodezyjnych przed rozpoczeciem, podczas i po ukoriczeniu montazu, - stanu podp6r oraz srub fundamentowych i ich usytuowania, ~ zgodnosci metody monta:i:u z projektem i spelnienia wyrnagari bezpieczeristwa pracy, - stanu element6w konstrukcji przed montazem i po zmontowaniu, ~ wykonania i kompletnosci polaczeri, ~ wykonania powlok ochronnych, - naprawy element6w, konstrukcji, polaczeri i powlok ochronnych oraz usuwania innych nie-

Bibliografia
[1] Biegus

prawidlowosci.
Pomiary kontrolne prawidlowosci wykonania prac monta:i:owych w zakresie polozenia element6w konstrukcji powinny bye prowadzone

A.: Nosnosc graniezna srubowych styk6w doczolowych z imperfekcjami geometryeznymi, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wroclawskiej, Wroclaw 1998.

wych. Arkady, Warszawa 1980. [12] PN-901B-03200 .Konstrukcje stalowe. Obliczenia statyczne i projektowanie". [13] PN-931B-03201 .Konstrukcje stalowe. Korniny. Obliczenia i projektowanie", [14] PN-B-03202: 1996 .Konstrukcje stalowe. Silosy na materialy sypkie". [15] PN-B-03205:1996 .Konstrukcje stalowe. Podpory linii elektroenergetyeznyeh". [16] PN-B-0321O:1997"Konstrukeje stalowe. Zbiorniki walcowe pionowe na ciecze", [17] PN-B-032I5:I998 .Konstrukcje stalowe. Pol~czenia z fundamentami" .. [18] PN-B-06200:1997 .Konstrukcje stalowe budowlane. Warunki wykonania i odbioru. Wyrnagania podstawowe". [19] PN-EN 499: 1997 "Spawalnietwo. Materialy dodatkowe dospawania. Elektrody otulone do recznego spawania lukowego stali niestopowych i drobnoziarnistych". [20] PN-ENV 1993-1-1 Eurokod 3. .Projektowanie konstrukcji stalowyeh". Cz~sc 1-1. ,,Przepisy ogolne i przepisy dla budynk6w".

spoiwa powietrzne nie~ie spowodowane obecnoscia grudek niezgaszonego wapna lub tlenku magnezowego \; sztucznym kamieniu jest szkodliwe. Skurcz na og61 nie jest niebezpieczny. Czas wiazania i twardnienia. Moment, w kt6rym mieszanka spoiwa z woda i ewentualnie kruszywem zaczyna gestniec, nazywamy pocZf!tkiem wiazania, a moment, w kt6rym mieszanka zmienia sie w cialo stale, nazywamy koncem wiazania. Czas wiqzania liczy sit( od chwili dodania wody do spoiwa. Po okresie wiazania nastepuje twardnienie. Odpornosc na agresje chemlczna, Im spoiwo zawiera mniej tlenku, tym bardziej jest odporne na agresje chemiczna, Na przyklad cement hutniczy jest bardziej odporny na agresje chemicznq od cementu portlandzkiego, a portlandzki od spoiw wapiennych. Kalorycznosc, Jest to zdolnosc wydzielania ciepla przez spoiwo w zetknieciu sie z woda. Mozna powiedziec og6lnie, ze im spoiwo szybciej wiaze i szybciej twardnieje, tym wiecej wydziela ciepla, 328 329 329 332 333 333
334

329 Tablica 12.1. Sklad cherniczny wapna budowlanego (wg PN-B-30020:1999) Rodzaj, odrniana i klasa wapna budowlanego CL 90 CL 80 CL 70 DL 85 DL 80 HL2 HL 3,5 HL 5 CaO+MgO
%

12

Wapna czynnego
9C

Spoiwa
Jerzy Widera

;;:,90 ;;:,80 ;;:,70 ;;:,85 ;;:,80

-

-

;;:'8 ;;:'6 ;;:'3

-

Spis tresci 12.1. 12.2. 12.2.1. 12.2.2. 12.3. 12.3.1. 12.3.2. 12.3.3. 12.4. 12.5. Gl6wne cechy spoiw Spoiwa powietrzne . . . Wapno budowlane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . : . . ......... Spoiwa gipsowe . . . . . .. . Spoiwa hydrauliczne . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . Cementy portlandzkie powszechnego uzytku . . . . . . . . . . . Inne cementy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .... . . . . . . . . . Wapno hydrauliczne . . . ... . . . . . . . . .. . . : . . .. . . . . . Warunki transportu, odbioru i przechowywarna SPOlW mmeralnych Olina . . . . . . . . . . . ........ . .

12.2. Spoiwa powietrzne
12.2.1. Wapno budowlane Spoiwa powietrzne - wapno i gips - sf! najstarszymi spoiwami budowlanymi. Wapno budowlane niegaszone (PN-B-30020: 1999) jest wypalane z karnienia wapiennego (CaCD3) w piecach wapienniczych w temperaturze 9007-1250°C. Wapno w zetknieciu z woda reaguje egzotermicznie. Wystepuje w roznym stanie uziarnienia, od bryl do materialu drobno zmielonego, W zaleznosci od pochodzenia (rodzaju surowca) rozroznia sie trzy rodzaje wapna budowIanego: - wapno wapniowe wytwarzane z wapieni czystych CL, - wapno doIomitowe wytwarzane z wapieni doIomitowych DL, - wapno hydrauIiczne wytwarzane z wapieni iIastych HL. . W zaleznosci od zawartosci CaD + MgO rozroinia sie trzy odmiany wapna wapniowego: 90, 80 i 70 - i dwie odmiany dolomitowego: 85 i 90. Sklad chemiczny wapna budowlanego podano w tabI. 12.1..

337 337 337

12.1. Gl6wne cechy spoiw
Podstawowymi materialami willzqc~mi w .budownictwie sa spoiwa mineralne (nieorgamczne). Do nich zalicza sie sp.oiwa. w~plenne, .cementowe, gipsowe, magnezjowe 1 gline. Spoiwa mineralne dzieli sie na 2 grupy: 1) spoiwa powietrzne, ktore po zarobieniu. woda moga wiazac i twardniec .tylko na powietrzu, a na dzialanie wody sq meodpome nawet po stwardnieniu, 2) spoiwa hydrauliczne, kt6re ~o. wswp,nym zarobieniu woda wi¥q i twardnieja zarowno na powietrzu, jak i w wodzie.

Do spoiw powietrznych naleza: wapno zwykle, czyli powietrzne, spoi_wa gipsow.e i magnezJ?we oraz glina. Do SpOlWhydrauhcznych naleza cementy i wapna hydrauliczne. .... , Do podstawowych cech s~?i,": nale~q: ITIlalko~c, statosc objetosci, szybkosc wiqzarna 1 tw~druenia, wytrzymalosc, odpornosc na agresje chemiczna, kalorycznosc. , Mialkosc (stopleti zmielenia). Cecha ta o~esla przecietna wielkosc ziarenek spoiwa ', Im ziarna sq drobniejsze, ·tym wiazanie przebiega szybci~. .. .. . Stalosc objlttosci. Cecha ta Jest . ZWlqzana z wielkoscia pt(cznienia i skurczu spoiwa, Pecz-

Czas gaszenia wapna niegaszonego wynosi 307-120 min, a temperatura przekracza 60°C. Wapno niegaszone w kawalkach jest porowate, barwy bialej, zoltawej do szarej. Gestose wlasciwa tego wapna wynosi 3,1 g/cm", gestosc objetosciowa luzno usypanego materialu 0,8+ 1,1 tim3, a w stanie utrzesionym 1,07-1,2 t/m '. Wapno niegaszone w kawalkach powinno bye transportowane i przechowywane w taki sposob, aby zabezpieczyc je przed opadami atmosferycznymi i wilgocia, Odbi6r ilosciowy odbywa sie przez wyrywkowe wazenie nadchodzacych wagon6w na wagach koIejowych. Do odbioru jakosciowego pobiera sie pr6bki wg PN-EN 459-2:1998. Wapno niegaszone mielone otrzymuje sie przez rozdrabnianie wapna niegaszonego w kawalkach w urzadzeniach mielacych do odpowiedniego skladu ziarnowego. Spoiwo jest dostarczane na budowe w workach. Na budowie miesza sie je najpierw z piaskiem, a dopiero potem zaIewa woda, Zaleta wapna niegaszonego mieIonego jest to, ze odpada czynnosc gas zenia wapna na budowie, a opr6cz tego dzieki wydzielaniu sie ciepla w toku gaszenia sie proszku w zaprawie przyspiesza sie znacznie proces wiqzania i .twardnienia zaprawy, co rna znaczenie przy robotach zimowych, Gt(stose objetosciowa w stanie luinym nasypowym wynosi 0,77-0,8 t/m", w stanie utrzesionym 1,17-1,3 tim3. Wapno niegaszone mieIone jest wyjatkowo szkodIiwe dIa zdrowia, a szczeg6Inie dziala ujenmie na drogi oddechowe i skore. DIatego tez przy poslugiwaniu sie nim nalezy stosowac srodki ochrony osobistej:

330 maski, polmaski, szczelne kombinezony i rekawice ochronne. Wapno niegaszone mielone powinno bye palmwane w worki. Spoiwo to stosuje sie do rob6t murowych i tynkowych. Do odbioru jakosciowego pr6bki nalezy pobrac i przygotowywac wg PN-EN 459-2:1998. Ciasto wapienne (PN-B-30020: 1999) otrzyrnuje sie z wapna palonego przez gaszenie (lasowanie) polegajace na taczeniu wapna z duza iloscia wody. Dobrze zgaszone ciasto wapienne powinno rniec kolor bialy do szarego. Barwa brazowa oznacza, ze jest .spalone'', tzn. zgaszone zbyt mali! iloscia wody. Dobre ciasto wapienne jest lepkie, tluste i jednolite. Jesli w dotyku wyczuwa sie szorstkosc i grudkowatosc, to znaczy, ze wapno jest zaparzone lub niedogaszone. Zawartose wody w ciescie wapiennym wynosi oketo 50%. Ciasto wapienne rnoze bye w dwu gatunkach 0 zawartosci CaO + MgO odpowiednio 67 i 60%. Gaszenie moze odbywac sie recznie lub mechanicznie. Recznie wapno gasi sie w skrzyni drewnianej, zwanej fola (rys. 12.1). Praca przy gaszeniu wapna wymaga zachowania szczegolnej ostroznosci, aby nie dopuscic do poparzenia ciala "gotujijcym sie" wapnem. Dlatego tez pracownicy zatrudnieniu przy gaszeniu wapna powinni bye zaopatrzeni w okulary ochronne, ubranie robocze i buty gumowe. Wapno tluste gasi sie nastepujaco: dopolowy wysokosci foli nalewa sie wode i wrzuca do niej 115 czt(se danej partii wapna palone go, przeznaczonej na jedno gaszenie, a nastepnie miesza sie graca, Po 10 minutach dodaje sie nowe porcje wapna i dolewa wody tyle, aby zakrywala wapno. Nalezy uwazac, aby nie spowodowac tzw, spalenia wapna, objawiajacego sie silnym parowaniem. Mozna zapobiec temu szkodliwemu zjawisku, dolewajqc wody w to miejsce foli, w kt6rym wystepuje parowanie. Wapno srednio tluste gasi sit( podobnie jak wapno tluste, .,. tyrn ze na poczatek wrzuca sie wapno w ilosci 113 objetosci folio Gaszenie rozpoczyna sit( po 10 min i trwa 20-;..30 min. Gaszenie wapna chudego przebiega bardzo wolno, jego poczatek nastepuje przewaznie po 30 min. Do foliwrzuca sie bryly wapna palonego rozdrobnione do wielkosci piesci, a nastepnie polewa sie je woda z konewki z sitkiem. Rozpadajace sie kawalki wapna polewa sie woda dalej i przerabia ostroznie graca, Nadmiema ilosc

Spoiwa budowlane wody moze spowodowac, ze wapno stanie sie grudkowate, wodniste i zle bedzie wiazalo. Celowe jest - w celu uzyskania goracego srodowi, ska gaszenia - uzycie wody podgrzanej do ok, 60-;..80°C lub wrzucenie kilku kawalk6w wapna szybko gaszacego sie, Przerabianie wapna w skrzyni odbywa sie tak dlugo, az otrzyma sie rnase 0 jednolitej kon. systencji podobnej do smietany, Po zgaszeniu wapna spuszcza sie je przez siatke; zatrzymane na siatce niezgaszone pozostalosci wyrzuca si~ lopata, Po zapelnieniu dolu wapno powinno sie zabezpieczyc przed wplywami atmosferycznymi (deszcz, snieg, slorice, mr6z). Przy dluzszym przechowywaniu ciasta w dole nalezy je pokryc warstwa piasku grubosci co najmniej 20 ern, Szczegolnie starannie trzeba chronic ciasto wapienne przed dzialaniern mrozu (np. matami), gdyz przemarzniete wapno nie moze bye stosowane do rob6t tynkowych (por. tez rozdz. 2. Poradnika). Czas dolowania wapna zalezy od jego przeznaczenia i wynosi co najmniej: 6 miesiecy - dla wapna do tynk6w szlachetnych i rob6t specjalnych, 3 miesiace - dla wapna do rob6t tynkowych, 3 tygodnie - dla wapna do rob6t murarskich. Gestosc objetosciowa ciasta wapiennego wynosi 1,3-;..1,4 t/m". Tluste wapno jest lzejsze, chude zas - ciezsze. Stosuje sie rowniez rnechaniczne gaszenie wapna. Maszyny umozliwiaja produkcje mleka wapiennego bez odpad6w przy jednoczesnym skr6ceniu okresu dojrzewania ciasta wapiennego. Wystepuje tu jednak koniecznosc przemialu wapna palonego bezposrednio przed gaszeniem. Wydajnosc maszyny wynosi 2-;..4 t wapna palonego w ciagu godziny. Po zgaszeniu wapno powinno dojrzewac w dolach do 1 tygodnia. Ilosci ciasta wapiennego uzyskane z wapna palonego zestawiono w tabl. 12.2. Tablica 12.2. Hose ciasta wapiennego z wapna paIonego Wyszczeg61nienie Ilosc ciasta wapiennego zIt wapna palonego Hose czesci niegaszacych si,<~ (% wag), nie wiecej
niz

spoiwa powietrzne

331

0 "'"

9
It')

ci

:>i

o 10

N

CD

//1
5

~

\

Odplyw nadmiaru wody

\""

Rys. 12.1. Skrzynia do recznego gaszenia wapna: 1 - deski 32 x 38 mm, 2 - podsypka z piasku, 3 - podwalina 70 x 140 mm, 4 - zaw6r czerpalny, 5 - rura 1+1,5 cala, 6 - zastawka, 7 - rynna spustowa, 8 - warstwa piasku 20+30 ern, 9 - ciasto wapienne, 10 - odeskowanie lub scianka murowana, lJ - siatka 0 oczkach 3 x 3 rnrn Do wydobywania ciasta stosuje sie coraz czesciej zurawiki typu Pionier z chwytakami, do rozwozenia ciasta - wywrotki 0 specjalnej konstrukcji (rys. 12.2). Podczas wiqzania i twardnienia wapna gas zonego w zaprawach zachodza nastepujace procesy: - najpierw odparowuje nadmiar wody, wskutek czego zaprawa gestnieje, - potem w wapnie gaszonym tworza sie krysztalki uwodnionego wodorotlenku wapnia, stanowiqcego podstawowy skladnik wapna gaszonego; skladnik ten po polaczeniu sie z dwutlenkiem wegla znajdujqcyrn sie w powietrzu zmienia sie z powrotem w wapieri, tj. skate, z kt6rej zostato wypalone wapno. Rys. 12.2. Wywrotka do przewozu ciasta wapiennego W ciescie wapiennym przeznaczonym do cel6w budowlanych nie powinno bye wiecej niz 50% wody. Takie ciasto nabierane na kielnie rna ge-

Gat. I Gat. II Gat. III tluste p61tluste chude 2,5 5 2,2 8 1,8 12

332 stosc niepozwalajaca na rozptywanie sie, Zawartose czesci niegaszqcych sie VI ciescie nie moze przekraczac 10%. Pr6bki ciasta wapiennego nalezy pobierac i przygotowac zgodnie z PN-EN 459-2:1998. Wapno suchogaszone (hydratyzowane) (PN-B-30020: 1999). Otrzymuje sie je fabrycznie, traktujac wapno niegaszone odpowiednia iloscia wody do chwili rozpadu ria suchy proszek. Po przesianiu proszek jest pakowany do work6w po 50 kg. Gestosc wlasciwa wapna hydratyzowanego wynosi 2,1 g/crrr', gestosc objetosciowa w stanie luzno nasypanym 0,4-;.-0,5 t/rn'', w stanie utrzesionym 0,6 tlm3. W celu dogaszenia niezgaszonych czastek wapna wskazane jest zarobic woda wapno suchogaszone na 24-;.-36 godz. przed uzyciem, Rozroznia sie dwa gatunki wapna suchogaszonego (tablica 12.3). Tablica 12.3. Cechy chemiczne i stopieri rozdrobnienia wapna suchogaszonego Cecha Zawartosc CaO + MgO (% wag.), nie mniej niz Dopuszczalna pozostalosc (w %) na sicie o boku oczka kwadratowego (w mm) 1,00 . 0,20 0,09 Gatunek
I

Spoiwa budowlane rae i przygotowywac do badari zgodnie z BN-91/6733-03. 12.2.2. Spoiwa gipsowe Gips budowlany otrzymuje sie przez prazenie kamienia gipsowego w prazarkach lub piecach obrotowych i nastepnie jego zmielenie. Gips budowlany, tzw, p6lwodny (PN-B-30041:1997) jest oznaczany dwiema markami GB-G6 i GB-G8. Liczba oznacza wytrzymalose na sciskanie w MPa. Do spoiw gipsowych naleza: gips budowlany (PN-B-30041:1997), gips szpachlowy, gips tynkarski i klej gipsowy (PN-B-30042: 1997). Gips budowlany w zaleznosci od stopnia rozdrobnienia dzieli sie na grubo mielony (GB-G) i drobno mielony (GB-D). Parametry techniczne gipsu budowlanego sq podane w tablicy 12.4. Gips budowlany jest przeznaczony do prac pomocniczych. budowlanych i do produkcji element6w gipsowych i tynk6w dekoracyjnych. Pobieranie i przygotowywanie pr6bek nalezy przeprowadzac wg BN-80/6733-06. Substytutem naturalnego kamienia gipsowego mega bye gipsy odpadowe, jak fosfogips, uzyskiwany przy produkcji nawoz6w fosforowych z apatyt6w i fosforyt6w metoda mokra, i gips odpadowy, powstaj,!cy w instalacji do odsiarczania gaz6w spiekalniczych. Spoiwa gipsowe specjalne (PN-B~30024: 1997) sa stosowane do rob6t wykoriczeniowych. Marke (wytrzymalosc 'na sciskanie) oznacza sie po 7 dniach twardnieniai wysuszenie w 50aC do stale] masy. W grupie gips6w budowlanych specjalnych Sq produkowane nizej wymienione spoiwa. Gipsy szpachlowe przeznaczone do szpachlowania powierzchni z wyrob6w gipsowych (G), betonowych (B) oraz do spoinowania plyt gipsowo-kartonowych (F). Gipsy tynkarskie przeznaczone do wykonywania wewnetrznych wypraw tynkarskich sposobem zmechanizowanym (GTM) lub recznym (GTR). KIeje gipsowe przeznaczone do klejenia prefabrykat6w gipsowych (P) oraz do osadzania plyt gipsowo-kartonowych (T). Cechy techniczne gipsow specjalnych zestawiono w tabl, 12.5.

Spoiwahydrauliczne Tablica 12.4. Wlasciwosci gipsu budowlanego Wymagania 1,00mm Uziarnienie:odsiew na sicie 0 boku oczka kwadratowe0,75 mm go, % masy gipsu, nie wiecej niz 0,20 mm po 2 h wytrzyma!osc na zginanie (MPa), nie mniej niz po wysuszeniu do stalej masy po 2 h Wytrzyma!oscna sciskanie (MPa), nie mniej niz po wysuszeniu do sta!ej rnasy poczqtek wiqzania Czas wiazania, min najwczesniej po uplywie koniec wiqzania najp6iniej po uplywie Liczba dni od daty wysylki, w kt6rych gips budowlany nie powinien wykazywac odchyleri od wymagari norrny Tablica 12.5. Cechy techniczne budowlanych gips6w specjalnych Parametry Dopuszczalna pozostalosc ('70) na sicie 0 boku oczka kwadratowego (mm):

333

Gips budowlany GB-G6 GB-G8 GB-D6 GB-D8 0,5 0,0 15,0 2,0 1,8 2,0 1,8 2,0 4,0 3,0 6,0 5,0 4,0 8,0 4,0 3,0 6,0 5,0 4,0 8,0

3

6

30 90

12

70 \68 0,0 2,0 10,0

Gips szpachlowy F G B 0 2 60 3,0 2,5 0 2 0 2 30 3,0

Gips tynkarski GTM GTR

KIej gipsowy P T

Wapno suchogaszone nalezy przechowywac w suchych, szczelnych magazynach. Spoiwo to stosuje sie do zapraw murarskich i tynkarskich oraz do przygotowania suchych mieszanek tynk6w szlachetnych. Zaleta jest, ze mozna je uzywac bezposrednio do zapraw bez klopotliwego gas zenia i dolowania, Pr6bki wapna suchogaszonego nalezy pobierac i przygotowywac zgodnie z PN-EN 459-2:1998. Wapno pokarbidowe (PN-B-30020:1999) jest to wapno gaszone otrzymywane jako produkt uboczny przy produkcji acetylenu z karbidu. Wapno to w stanie czystym nie rozni sie od wapna zwyklego. Nie powinno zawierac grudek ani wydzielac ostrego zapachu amoniaku lub acetylenu. Wapno pokarbidowe nadaje sie do zapraw murarskich i tynkarskich na r6wni z wapnem zwyklym, Pr6bki nalezy pobie-

1,00 0,20 Poczatek wiazania najwczesniej po up!ywie, min ,Wytrzymalosc na sciskanie (MPa), nie mniejsza niz Okres, w kt6rym spoiwa nie powinny wykazywac odchylen od wyrnagari normy (liczba dni od daty wysylki) Charakterystyczna wlasciwoscia gipsu jest szybkie wchlanianie przezeri wody i szybkie twardnienie masy. Wadq spoiw gipsowych jest ich korozyjny wplyw na stal zbrojeniowa oraz to, ze charakteryzuja sie bardzo duzym spadkiem wytrzymalosci na sciskanie, tj. ok. 70% po nawilzeniu suchego zaczynu gipsowego. Spoiwa gipsowe Sq dostarczane w czterowarstwowych workach papierowych 25-;.-30 i 50 kg; przechowuje sie je w workach zabezpieczajaoych przed wilgocia, Pobieranie i przygotowy-

90 2,5 90

-

60 2,5

-

0 5 3,0

-

25 6,0

wanie pr6bek spoiw gipsowych specjalnych nalezy przeprowadzac wg PN~B-19403:1999.

12.3. Spoiwa hydrauIiczne
12.3.1. Cementy uzytku portlandzkie powszechnego

Cementy sa produkowane w wyniku wypalania mieszaniny wapienia i glinokrzemian6w, a nastepnie bardzo drobnego zmielenia spieczonej

334 masy (klinkieru). Irn bardziej zmielony jest cement, tym jest wytrzymalszy i szybciej wiaze. Cementy takie (PN-B-19701: 1997) s'l spoiwami produkowanyrni ze zmielenia klinkieru cementowego z dodatkiem (do 5%) kamienia gipsowego lub zuzla, pylu krzemionkowego, pucolany, popiolu lotnego badz wapienia, w iloscach od 6 do 80%. Oznaczenie rodzaj6w cement6w powszechnego uzytku z uwagi na Hose dodatk6w zestawiono w tabl. 12.6. Tablica 12.6. Oznaczenie rodzaj6w cement6w powszechnego uzytku z uwagi na ilosc dodatk6w Oznaczenie Dopuszczalna cement6w Nazwa cementu ilose dodatk6w wedlug % wag. PN-B-19701:1997 Portlandzki CEM I Mieszany Hutniczy Pucolanowy CEM IVA CEM IIIB CEM IIIIA CEM IIIIB CEM IV/A CEM IVIB 20 35 65 80 35 55

Spoiwa budowlane odmiany A i B 0 ograniczonej zawartosci dodatk6w. Gl6wne zastosowania cement6w powszechnego uzytku podano w tabl. 12.9. Terminy trwalosci cement6w powszechnego uzytku prawidlowo przechowywanych podano w tabl. 12.10. Kolory rozpoznawcze work6w i nadruku cement6w powszechnego uzytku zestawiono w tabl, 12.11. 12.3.2. lone cementy Cement murarski (PN-811B-30003) jest produkowany w wyniku wsp61nego zmielenia klinkieru, kamienia gipsowego oraz dodatk6w hydraulicznych, pucolanowych i kamienia wapiennego. Cement murarski 15 jest stosowany do zapraw murarskich i tynkarskich, rzadziej do beton6w niskich klas. Cement portlandzki bialy (PN-901B-3001O) jest produkowany z surowc6w 0 bardzo malej zawartosci Fe203 (F), klinkier zas wypala sie, stosujac paliwa bezpopiolowe, W zaleznosci od stopnia bialosci rozroznia sie trzy odmiany dla kazdej klasy. W czasie produkcji do skladu surowcowego dodaje sie fluoryt lub baryt. Cement bialy stosuje sie do produkcji suchych rnieszanek tynkarskich, prefabrykatow elewacyjnych. Z cementu tego otrzyrnuje sie cementy kolorowe. Cement hydrotechniczny (PN-891B-30016) jest produkowany z klinkieru, cementu portlandzkiego 0 rnalej zawartosci (C3A) i kamienia gipsowego. Wytrzymalosc gwarantowana tego cementu 35 MPa jest okreslona po 90· dniach (35190), marka zas 25 po 28 dniach twardnienia. Rozroznia sie dwie odmiany cementu hydrotechnicznego, w zaleznosci od zawartosci (Ca3A): I - max 5%; II - max 8%. Cement hydrotechniczny charakteryzuje sie malym cieplem uwodnienia, dlatego g16wnie jest stosowany do beton6w przeznaczonych na ele-: menty 0 duzych masach, szczeg61nie do rob6t hydrotechnicznych. Badanie wlasciwosc! mechanicznych cementu wykonuje sie wg PN-EN 196-1:1996, a badanie wfasciwosci fizycznych wg PN-EN 196-3:1996. Pr6bki cementu nalezy pobierac i przygotowywac wg PN-EN 196-7:1997.

Spoiwa hydrauliczne Tablica 12.7. Rodzaje i sklady Nazwa cementu
cernentow

335 powszechnego uzytku
zuzel

Rodzaj

Symbol kIinkier
K

Skladniki gl6wne, % pyl krzepucolana
mion-

wielkopiecowy

S
-

kowy D

popi61 lotny natu- przemys- krzemionwapienny wapieri ralna Iowa kowy P Q W V L

CEMI

portlandzki portlandzki zuzlowy

CEM I CEMIVA-S CEM IIIB-S

95.,..100

80.,..94 6.,..20 65.,..79 21.,..35 90+94 80.,..94 65+79 80.,..94
-

-

6.,..20 21.,..35

-

-

-

-

-

-

CEM II

portlandzki krzemion- CEM IIIA-D kowy CEM II1A-P portlandzki CEM IIIB-P pucolanowy CEM IIIA-Q

6.,..10

-

-

-

-

-

CEM IIIB-Q 65.,..79 CEM II1A-V 80.,..94 portlandzki CEM IIIB-V 65.,..79 popiolowy CEM IIIA-W 80.,..94 CEM IIIB-W 65.,..79 portlandzki wapienny CEM IVA-L 80.,..94 CEM IIIB-L 65.,..79

-

I I

-

-

6.,..20 21.,..35

6.,..20 21.,..35
-

-

-

-

-

-

6.,..20 21.,..35

3.,..10 10.,..20

-

-

6.,..20 21.,..35
-

Rodzaje i sklad cement6w powszechnego uzytku zestawiono w tablicy 12.7. Z tablicy tej wynika, ze sa cztery rodzaje cement6w powszechnego uzytku: - cement portlandzki CEM I, - cementmieszany CEM II, - cement hutniczy CEM III, - cement pucolanowy CEM IV. Cementy portlandzkie powszechnego uzytku roznia sie miedzy soba cechami wytrzymalosciowymi, kt6re oznaczone s'l symbolarni cyfrowyrni - "klasarni". Liczbowo s'l to minimaine wymagania wytrzymalosciowe normowej zaprawy na sciskanie, wyrazone w MPa po 28 dniach twardnienia, jak rowniez szybkoscia przyrostu wytrzymalosci zaprawy normowej na sciskanie. Wlasciwosci mechaniczne i fizyczne cement6w powszechnego uzytku zestawiono w tabl, 12.8 (wg PN-EN 196-1:1996). Ze wzgledu na ilose i jakosc dodatk6w cementy CEM II, CEM III i CEM IV dzieli sie na

-popiolowy

portlandzki CEM IVA-SV 81.,..94 3.,..10 zuzlowoCEM IIIB-SV 65.,..79 10.,..20 CEM IIIIA CEM IIIIA CEM IV/A CEM IV/A 35.,..64 35.,..65 20.,..34 66.,..80 65.,..89 45.,..64
-

-

-

CEM III hutniczy CEM IV pucolanowy

-

11+35 36.,..55

-

-

-

-

I

-

Tablica 12.8. Wlasciwosci mechaniczne i fizyczne cement6w powszechnego uzytku Wytrzymalosc na sciskanie, MPa Klasa 32,5 32,5R 42,5 42,5R 52,5 52,5R
~IO

Czas wiazania
poczatek

Stalosc objetosci

wczesna 2 dni 7 dni ~ 16 ~ 10 ~ 20 ;0;, 0 2 ;0;, 0 3

normowa 28 dni ~ 32,5 ;0;,42,5 ~ 52,5 ~ 52,5 ~62,5

koniec h

min

mm

~ 60 ~ 45

~ 12 .:;;10

336

Spoiwa budowlane

Glina Tablica 12.10. Okresy zachowania pararnetrow jakosciowych cernentow

337
rt

Tablica

12.9. Wykaz glownych zastosowari cementow powszechnego Rodzaj cementu Zalecane zastosowania cementu beton zwykly wg PN-88/8-06250 815 do 840 beton kom6rkowy 825 do 850 beton >850 wysokowytrzymalosciowy

uzytku

Dotychczasowy odpowiednik
(rodzaj cementu) klas od portlandzki portlandzki portlandzki portlandzki klas portlandzki klas od portlandzki portlandzki portlandzki CP 35 N CP 35 S CP 45 N

Klasa cementu 32,5; 42,5 32,5 R; 42,5 R; 52,5 52,5 R

Liczba dni (liczac od daty wyslania) 90 60 30 work6w i naKolor nadruku czarny czerwony

Portlandzki Portlandzki Portlandzki Portlandzki Portlandzki Portlandzki Portlandzki Portlandzki Portlandzki

CEM I 32,5 CEM I 32,5R CEM I 42,5 CEM I 42,5 R CEM I 52,5 CEM I 52,5 R CEM I 42,5 NA CEM I 52,5 NA

beton zwykly wg PN-88IB-06250 klas od portlandzki

cr 45

S Tablica 12.11. Kolory rozpoznawcze druku Klasa cementu Kolor worka jasnobrazowy zielony czerwony 32,5 32,5 R 42,5 42,5 R 52,5 52,5 R

cP 50 N CP 55 N i CP 55 S CP 45 NA i CP 45 S CP 50 N CP 55 N

dzaj spoiwa, date workowania i termin trwa10§Ci. W czasie transportu i rozladunku spoiwo nalezy chronic przed opadami atmosferycznymi. Podczas odbiorow spoiwa sprawdza silt ilosc poszczegolnych partii metoda wazenia. Spoiwo budowlane przechowuje silt w suchych, przewiewnych i zarnknietych magazynach. Podlogi magazyn6w powinny bye ulozone na legarach powyzej gruntu, a world nalezy ukladac w spos6b pokazany na rys. 12.3. Cement

beton zwykly wg PN-88/B-06250

CEM I 42,5 R NA 825 do 850 beton zwykly wg PN-88/B-06250 825 do 850 beton wysokowytrzyrnalosciowy >850

Portlandzki krzemionkowy CEM II/A-D 42,5 Portlandzki krzemionkowy CEM IUA-D 52,5 Portlandzki popiolowy CEM IUA-V 32,5 R Portlandzki popiolowy CEM IUA-V 42,5 Portlandzki zuzlowy CEM IUA-S 32,5 R Portlandzki zuzlowy CEM IUA-S 42,5 R Portlandzki zuzlowo-popiolowy CEM IUA-SV 32,5 R Portlandzki zuzlowo-popiolowy CEM IUA-SV 42,5 R Portlandzki popiolowy CEM Il/B-V 32,5 Portlandzki zuzlowy CEM Il/B-S 32,5 Portlandzki zuzlowo-popiolowy CEM IIIB-SV 32,5 Portlandzki wapienny CEM IUA-L 32,5 R Portlandzki wapienny CEM IIIA-L 42,5 Hutniczy CEM III/A 32,5 Hutniczy CEM III/A 42,5 Pucolanowy Pucolanowy CEM IV/A 32,5 CEM IV A 42,5

klasy od nie produkowany klas

I

czarny czerwony czarny bialy

12.3.3. Wapno hydrauliczne Wapno hydrauliczne (PN-B-30020:1999) powinno miec nastepujace cechy techniczne: - stopieri zmieIenia: pozostalosc na sicie 0 wymiarach oczek 0,2 mm - najwyiej wag. 5%, na sicie 0,09 mm - najwyzej wag. 25%, - czas wiqzania: poczatek wiazania ~ 1 h, koniec ~ 15 h, - wytrzyrnalosc zapraw normowych (wg PN-EN 4592:1999) po 28 dniach na sciskanie dIa !das: (HL 2) 277 MPa, (HL 3,5) 3,577 MPa i (HL 5) 5..;.-15MPa. Wapno hydrauIiczne moze bye stosowane do zapraw do murow fundamentowych, rowniez do zapraw zastepujacych zaprawy wapienno-

Rys. 12.3. Przekr6j poprzeczny magazynu na cement workowany

beton zwykly wg PN-88/B-06250 815 do 840 beton kom6rkowy zaprawy murarskie zaprawy tynkarskie

klas od portlandzki portlandzki z dodatkami z dodatkami CPp 35 CPh 35

beton zwykly wg PN-88/B-06250 87,5 do 830 zaprawy murarskie i tynkarskie

klas od

nie produkowany

-cementowe.
beton zwykly wg PN-88/B-06250 87,5 do 840 zaprawy murarskie i tynkarskie betony i zaprawy posadzkowe beton zwykly wg PN-88/B-06250 87,5 do 840 zaprawy murarskie zaprawy tynkarskie beton zwykly wg PN-88/B-06250 87,5 do 835 zaprawy murarskie i tynkarskie klas od hutniczy CH 25 hutniczy CH 35 pucolanowy pucolanowy CM 25 CM 35 klas od portlandzki budowlany C8 35

Wapno hydrauIiczne jest pakowane w world papierowe, a przechowywanie tego spoiwa powinno odpowiadac warunkom obowiazujqcym przy przechowywaniu cementow,

12.4. Warunki transportu, odbioru i przechowywania spoiw mineralnych
Spoiwa budowlane moga bye dostarczane w poJemnikach lub wielowarstwowych workach 25 Iub 50 kg. World powinny bye oznakowane i rniec nadruk okreslajqcy nazwe wytworni, ro-

workowany nalezy przechowywac w magazynach otwartych zadaszonych z bokami zabezpieczonyrni przed opadami oraz w magazynach szczelnych zamknietych. Liczba warstw w stosie nie powinna przekraczac: dla workow 3- i 4-warstwowych - 12, a dIa work6w 6-warstwowych - 18. Cement dostarczany Iuzem specjaInymi cementosamochodarni Iub cementowagonarni jest magazynowany w specjaInie do tego celu przeznaczonych zasobnikach (rys. 12.4). Cement wysylany Iuzem powinien miec identyfikator (w forrnie przywieszki do zbiornika transportowego) zawierajacy co najmniej nastepujace dane: - nazwe, rodzaj, symbol i klase cementu, - nazwt< wytw6rni, mase cementu, - date i godzine wysylki, - numer rejestracyjny pojazdu, - zleceniodawce, numer zIecenia, odbiorce, - terrnin trwalosci cementu.

Hutniczy CEM IIIIB 32,5 Pucolanowy CEM IVIB 32,5

klas od hutniczy CH 25 pucolanowy CM 25

12.5. Glina
Glina zarobiona woda pecznieje, mieknie i traci swoja wytrzyrnalosc. Podczas wysychania kur-

338

Spoiwa budowlane

a)

murowe

13

Janusz Sokalski

Rys. 12.4. Skladowanie i przew6z cementu luzem: a) zasobnik na cement 25 t, b) specjalny samoch6d do przewozu cementu luzem; 1 - przewod doprowadzajacy cement, 2 - drabinka, 3 - zbiornik, 4 - podstawa, 5 - odmierzacz eementu

Spis tresci
13.1 13.2 13.2.1 13.2.2 13.2.3 13.2.4 13.3 13.3.1 13.3.2 13.3.3 13.3.4 13.3.5 13.3.6 13.3.7 13.3.8 13.3.9 13.3.10 13.3.11 13.3.12 13.4 13.4.1 13.4.2 13.4.3 13.4.4 13.4.5 13.4.6 13.4.7 Podstawowe pojecia i definicje Wyroby i rnaterialy K1asyfikacja og61na E1ementy murowe Zaprawy budowlane Wyroby dodatkowe do wznoszenia . . . . . mur6w .............................................. . . . . . . . . . . . . . . 340 340 340 340 375 384 387 387 387 390 390 390 391 391 391 391 392 393 393 394 394 394 394 403 . .
........................................................
,

ezy sie i peka, Glina jest odporna na wysoka temperature, Rozroznia sie gliny tluste 0 zawartosci piasku do 3%, srednio tluste 0 zawartosci piasku 3-.;-15%, a takze ehude 0 zawartosci piasku 15-.;-30% (tab!. 12.12).
Tablica 12.12. Rodzaje glin Hose gliny luzno usypanej do otrzyrnania zawiesiny o konsystencji 15 em stozka pomiarowego m3 0,90-';-1,05 1,06-';-1,15 G~stose objetosciowa zawiesiny glinianej o konsystencji 15 em stozka pomiarowego kg/m3 1300-.;-1400 1400-.;-1500

Rodzaje gliny

Glina tlusta 0 zawartosci piasku do 3% Glina srednio tlusta o zawartosci piasku od 3 do 15% GIina chuda 0 zawartosci piasku od 15 do 30%

Glina moze miec zastosowanie jako podstawowe spoiwo "do zapraw glinianyeh, bez domieszek lub z domieszkami innyeh spoiw, oraz jako domieszka do zapraw eementowych, wapiennyeh i gipsowyeh. Do tego celu nadaja sie gliny bardzo tluste, Przed dodaniem innych skladnikow do zaprawy gline miesza sie z woda w 'betoniarce lub mieszarce, a nastepnie przecedza sie przez sito, a pozostalosc miesza sie dalej ze swiezo nasypana glina i woda, Po 10-.;-20 mieszaniach betoniarke koniecznie trzeba oczyscic. Przed przystqpieniem do przygotowywania recznego lub mechanicznego zawiesiny nalezy gline tlustq moczyc przez 24 h. Po rozmieszaniu gliny nalezy zawiesine przelac przez sito o oczkach 8-.;-10 mm, a nastepnie przez drugie 0 oczkach 2-.;-3 mm. Gotowa zawiesina powinna miec konsystencje 15 em stozka pomiarowego. W opracowaniu wykorzystano: normy oraz instrukcje i aprobaty techniczne ITB.

Zasady wiazania mur6w Og61ne zasady wiqzania mur6w Mury z cegiel ceramicznych pelnych Mury z cegiel dziurawek MuEY z cegiel krat6wek Mury z pustak6w ceramicznych .......................................•................ Mury z cegiel i bloczk6w silikatowyeh Mury z pustak6w betonowyeh MuEY z bloczk6w betonowych Mury z bloczk6w z betonu kom6rkowego Mury z kamienia naturalnego Mury z elernentow gipsowyeh Mury z pustak6w zasypowych Konstrukcje murowe Rodzaje scian murowanych Sciany jednowarstwowe . ~ciany wielowarstwowe Sciany fundamentowe Sciany zewnetrzne oslonowe Sciany dzialowe Sciany z pustak6w zasypowych (warstwowe)

:

;

1,0-.;-1,3

1600-.;-1800

404 404 404

"1 I
340
13.4.8 13.4.9 13.4.10 13.4.11 13.4.12 13.4.13 13.5 13.6 13.7 13.8 13.9 13.10 13.11 13.12 13.13 13.14 Sciany z elernentow z betonu lekkiego z wypelniaczami Sciany z element6w gipsowych i gipsobetonowych organicznymi Roboty murows 404 404 406 408 412 413 414 415 415 416 416 417 419 419 420 423 Wyroby i materialy

341 - w przypadku element6w lllczonych na eienkie spoiny: wysokosc i plaskosc powierzchni ±1,0 mm, pozostale wymiary ±2,0 mm, - w przypadku element6w ukladanych na sucho: wymagania jak przy elementach licowych lub Iaczonych na cienkie spoiny, - we wszystkich przypadkach nie wiecej niz ±10 mm. Wady i uszkodzenia elementow murowych maja szczegolnie istotny wplyw na wyglad zewnetrzny, trwalosc i wytrzymalosc mur6w. Wsr6d wad i uszkodzeri wyr6i:nia sie: - skrzywienia powierzchni i krawedzi, - odchylenia od kata prostego miedzy sasiadujacymi powierzchniami, - szczerby i uszkodzenia krawedzi i narozy, - odpryski, - wtopy i wytopy na powierzchniach licowych, - pekniecia, W przedmiotowych normach lub aprobatach sa podawane dopuszczalne wady i uszkodzenia poszczeg6lnych wyrob6w z uwzglednieniern podzialu na elementy licowe (0 zaostrzonych wymaganiach) i na wyroby zwykle (do tynkowania), wobec kt6rych wymagania sa bardziej liberalne. Masa element6w murowych nie powinna roznic sill' od wartosci deklarowanej przez producenta o wiecej niz ±lO%. Z uwagi na reczna metode ukladania element6w murowych ich mas a nie moze przekraczac dopuszczalnych 'norm okreslonych w przepisach bhp. G~stosc obj~tosciowa wyrobu i g~tosc tworzywa. Gestosc objetosciowa wyrob6w jest szczegolnie istotna cecha element6w 0 podwyi:szonej izolacyjnosci cieplnej. W przypadku element6w murowych miarodajna jest gestose objetosciowa wyznaczona dla pr6bek wysuszonych w 105 ± 5°C. Jedynie elementy gipsowe suszy sill' w 40 ± 5°C. Z uwagi na gestosc rozroznia siy poszczegolne odmiany elementow: murowych (do elementow ceramicznych i silikatowych stosuje sie termin sortymenty). W tablicy 13.2 podano odmiany element6w murowych i odpowiadajace im dopuszczalne gestosci, Gestosc tworzywa jest wyznaczana dla objetosci netto probki, tzn. po odliczeniu otwor6w. Jezeli elementy Sll pozbawione otworow, gestosc tworzywa jest r6wna gestosci objetosciowej wyrobu.

Nadproza Sciany z przewodami wentylacyjnymi, Kominy wolno stojace

dymowymi i spalinowymi

I

Sklepienia i luki Dob6r wyrob6w Transport wyrob6w Skladowanie wyrob6w Zuzycie material6w Narzedzia i sprzet murarski Techniki murowania Organizacja robot murowych Warunki wykonania i odbioru robot murowych Warunki wykonania i odbioru scian szczelinowych i dwuwarstwowych Wykonywanie robot murowych w okresie zimowym

Zawsze ksztalt elernentu murowego musi bye zgodny z dokumentacjq techniczna danego wyrobu. Barwa elementu murowego rna istotne znaczenie w przypadku wyrob6w licowych. Wymiary. Dotychczas w Polsce, podobnie jak i w innych krajach, obowiazywala zasada stosowania scisle okreslonych nominalnych wymiarow element6w murowych. Najbardziej rozpowszechnione systemy wymiar6w nominalnych przedstawiono w tablicy 13.1. Obecnie dopuszTablica 13.1. Wymiary nominalne element6w murowych Wymiary tradycyjne element6w ceramicznych i silikatowych, mm Dlugosc i szerokosc Wysokosd 120,250, 380,510 65, 140,220

13.1. Podstawowe pojecia i definicje
budowlana powstala z element6w murowych spojonych recznie na placu budowy zaprawa murarska, Konstrukcje murowe Sll przeznaczone gl6wnie do przenoszenia obciazeri sciskajqcych, Oddzielna grupe stanowia konstrukcje murowe zbrojone z dodatkowym zbrojeniem stalowym poziomym lub pionowym.

Wymiary modularne elernentow ceramicznych i silikatowych, mm

13.2.2. Elementy Wymagania murowym

murowe stawiane elementom

Dlugosc i szerokosc Wysokosc

88, 188, 288, 388, 488 65, 104, 138, 188,220

Mur jest to konstrukcja

techniczne

13.2. Wyroby i materialy
13.2.1. KJasyfikacja og61na

W konstrukcjach murowych stosuje sill':elementy murowe, zaprawy murarskie, wyroby pomocnicze. Element murowy jest to drobno- lub sredniowymiarowy wyr6b budowlany przeznaczony do recznego wznoszenia konstrukcji murowych. Zaprawa murarska jest to zaprawa budowlana przeznaczona do stosowania w konstrukcjach budowlanych do spajania element6w murowych. Wyroby pomocnicze sa to roznego rodzaju wyroby metalowe lub z tworzyw sztucznych stosowane w konstrukcjach murowych jako elementy uzupelniajace, tj. kotwy, laczniki, wsporniki, nadproza, wzmocnienia spoin.

danego wyrobu do stosowania w konstrukcjach murowych decyduja nastepujace parametry techniczne: - cechy zewnetrzne: ksztalt, wymiary, tolerancje wymiarowe, wady i uszkodzenia, - cechy fizyczne: masa, gestosc objetosciowa elementu i gl'stose tworzywa, nasiakliwosc, mrozoodpornosc, izolacyjnosc eieplna, wytrzymalosc na sciskanie lub zginanie (sporadycznie), promieniotworczosc naturalna, wystepowanie szkodliwych domieszek, odpornosc chemiczna itp. Sprawdzenie cech zewnetrznych 'nie wymaga specjalnej aparatury, dlatego tez oceny mozna dokonywac na placu budowy. Cechy fizyczne mozna sprawdzic jedynie w laboratorium badawczym. Ksztalt. Podstawowe elementy murowe powinny miec ksztalt prostopadloscianu 0 prostych krawedziach i plaskich powierzchniach. Uzupelniajace lub specjalnego przeznaczenia elementy murowe, np. cegla kominowa, cegly naroznikowe lub podokienne, mega miec inny ksztalt, W elementach licowych dopuszcza sill' profilowanie, reliefowanie, szkliwienie, obtlukiwanie itp. powierzchni i krawedzi licowych.

o przydatnosci

Wymiary tradycyjne elernentow .z betonu kom6rkowego, mm Dlugosc i szerokosc 60, 80, 120, 180, 240, 300, 360,490,590 240

Wysokosc

ezalne jest stosowanie w Polsce element6w murowych 0 innych wymiarach nominalnych, np. niemieckich, francuskich lub szwedzkich. Nie zaleca sill' jednak stosowania na jednym placu budowy element6w w r6i:nych formatach, poniewaz moze to istotnie utrudnic prawidlowe przewiazanie murow, jak i popsuc estetyke scian licowych. Tolerancje wymiarowe. Duza dokladnosc wykonania element6w rna istotny wplyw nie tylko na wyglad i jakosc mur6w licowych, ale rowniez na zuzycie zaprawy, szybkosc murowania, trwalosc konstrukcji i jej wytrzymalosc. Zalecane w normach Unii Europejskiej dopuszczalne odchylki wymiarowe element6w murowych nie powinny przekraczac: - w przypadku element6w zwyklych: ±0,40x (badany wymiar)O,5 (mm), ale nie mniej niz ±3mm, - w przypadku element6w licowych: ±0,25 x (badany wymiar)O,5 (mm), ale nie mniej niz ±2mm,

342
Tablica rowych Gestosc objetosciowa, Odmiana (sortyrnent) 300 400 500 600 700 800 900 1000 1200 1400 1600 1800 2000 2200 2400 wyroby ceramiczne i silikatowe
-

Roboty murowe Tablica 13.3. Wartosci wsp61czynnika rozmiekcza, nia wybranych element6w murowych okreslone na podstawie badati Cegla klinkierowa Cegla cerarniczna zwykla Cegla Pustak Pustak Pustak Cegla Beton Beton dziurawka Max z betonu kruszywowego z betrowi6ru i bloczek silikatowy kom6rkowy odmiany od 350 kom6rkowy odmiany 700 0,92+0,94 0,92 0,90 0,91 0,83 0,69 0,85+0,86 0,67 0,88 0,15+0,40

Wyroby i materialy

343
przewodzenia ciepla A rnurow

13.2. Gestosc objetosciowa

element6w

mu-

Tablica 13.4. Wsp6kzynniki

wyroby z betonu

kg/m! wyroby z betonu

Rodzaj sciany

Gestosc
kg/rn!

Wsp6lczynnik przewodzenia ciepla A, W/{m·K)

kornor-

kowego do 300 301+400 401+500 501+600 601+700 701+800 801+900 901+1000

-

do 600

601+800

-

-

Gips i gipsobeton

801+1000 1001+1200 1201+1400 1401+1600 1601+1800 1801+2000 2001+2200 2201+2400

tosci wsp61czynnika rozmiekczania

dla niekto-

-

rych wyrob6w.
Mrozoodpornosc. Elementy murowe przeznaczone do stosowania w konstrukcjach zewnetrznych nieotynkowanych, tj. w murach licowych, zgodnie z polskimi normami rnusza bez uszkodzeri wytrzymac co najmniej 25 cykli zamrazania w i rozmrazania w wodzie 0 temperaturze 20°e. Zgodnie z zaleceniami Unii Europejskiej elementy licowe powinny wykazywac odpornosc na co najrnniej 50 cykli zamrazania i rozrnrazania. W przypadku wyrob6w przeznaczonych do mur6w zewnetrznych otynkowanych jest wymagana nizsza rnrozoodpornosc w granicach od 10 do 20 (srednio 15) cykli. Wyrob6w 0 rnniejszej rnrozoodpornosci lub pozbawionych tej cechy mozna uzywac w murach zewnetrznych pod warunkiem wprowadzenia odpowiednich zabezpieczeri, tj. okap6w, oslon z izolacji terrnicznej, wysokich cokolow, zgodnie z projektem technicznym budynku. Izolacyjnosc cieplna wyrob6w budowlanych zalezy od ich porowatosci, gestosci oraz od liczby i wielkosci otworow, Obecnie najkorzystniejszymi wlasciwosciami cieplnyrni odznaczajq sil; cerarniczne pustaki 0 zwiekszonej porowatosci (tzw, pustaki poryzowane), bloczki z betonu kom6rkowego odrniany 350, 400 i 500 oraz bloczki i pustaki z beton6w z kruszywem organicznym lub styropianowym. Wysoka izolacyjnos cieplna tych wyrob6w pozwala na wykonanie z nieh scian zewnetrznych jednolityeh grubosci rzedu 360-;-388 mrn. Lepsze wlasciwosci cieplne maja jedynie materialy izolacyjne, niekonstrukeyjne, tj. styropian czy welna rnineralna.

-

-2aoe

srednio wilgotne wilgotne Mur z betonu kom6rkowego na cienkich spoinach lub na zapra800 0,29 0,35 wie lekkiej . 1-'7~0;':;'0'-+----;0~,~25r--+---:0~,;;;30~600 0,21 0,25 500 0,17 0,22 400 0,14 Mur z betonu kom6rkowego na zaprawie zwyklej cementowo800 0,38 0,44 700 0,35 0,40 -wapiennej 600 0,30 0,35 500 0,25 0,30 Mur z cegty klinkierowej 1900 1,05 1,15 Mur z cegly ceramicznej pelnej 1800 0,77 0,91 Mur z cegly ceramicznej krat6wki (pionowo drazonej) 1300 0,56 0,62 Mur z cegly ceramicznej dziurawki (poziomo drazonej) 1400 0,62 0,70 Mur z cegly lub z bloczkow silikatowych pelnych 1900 1,00 1,10 Mur z cegly lub z bloczkow silikatowych drazonych 1600 0,80 0,90 Mur z pustak6w ceramicznych 0,30+0,45 Mur z pustak6w ceramicznych poryzowanych 0,14+0,16 Mur z bloczkow lub pustak6w betonowych z uzyciem wypelniaczy organicznych lub styropianowych 0,15+0,30 Mur z kamienia lamanego 2,50 2,80 2400 Tablica 13.5. Klasy wytrzymalosci Klasa 0,5 1 1,5 2 2,5 3 3,5 4 5 6 7 7,5 8 10 12 12,5 15 20 25 30 35 45 60 80 100 120 200 elementow murowych Rodzaj tworzywa beton kom6rkowv karnieri naturalnv

srodowisko

srodowisko

Nasiakllwosc i wsp61czynnik rozmlekczania, Do wznoszenia konstrukcji murowych sa uzywane elementy murowe 0 nasiakliwosci od 2 do 85'70. I tak stosuje si€(elementy 0 nasiakliwosci: - do 6% - w konstrukcjach narazonych na bardzo silne zawilgocenie lub wzrnozona agresj€( chemiczna i biologiczna, - do 12 (16)'70 - w murach licowych (nieotynkowanych), - do 24 (28)'70 - w scianach otynkowanych lub oslonietych izolacjq termiczna, - powyzej 24 (28)% - w konstrukcjach nadziernnych zabezpieczonych w szczeg6lny spos6b przed bezposrednim oddzialywaniem wilgoci (spos6b zabezpieczenia powinien bye opisany w projekcie budynku). W sp6lczynnik rozmiekczania wyrobu jest to cecha charakteryzujaca przydatnosc elementu murowego do stosowania w warunkach silnego zawilgocenia. Okresla si€( go stosunkiem wytrzyrnalosci wyrobu nasyconego woda do wytrzyrnalosci wyrobu w stanie suchym. Elementy 0 wsp6lczynniku rozmiekczania nizszym niz 0,8 nie powinny bye stosowane w .srodowisku wilgotnym. W polskich normach brak jest inforrnacji na temat wspolczynnika rozmiekczania. W tablicy 13.3 podano orientacyjne war-

k~
0,5 1,0 1,5 2,0 2,5 3,0 3,5 4,0 5,0 6,0 7,0 7,5 8,0 10,0 12,0 12,5 15,0 20,0 25,0 30,0 35,0 45,0 60,0 80,0 100,0 120,0 200,0

fb,milJ~

ceramika 0,4 0,8 1,2 1,6 2,0 2,4 2,8 3,2 4,0 4,8 5,6 6,0 6,4 8,0 9,6 10,0 12,0 16,0 20,0 24,0 28,0 36,0 48,0 64,0 80,0 96,0 160,0

silikat

beton

gi~s, gipso eton

+ + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + +

+ + + + + + + + + +

+ + + + + + + + + + + +

+ +

c

+ + +

344 W przypadku zastosowania innych element6w murowych jest konieczne budowanie scian warstwowych. Mur jest konstrukcja zlozona z element6w murowych, zaprawy murarskiej i innych element6w uzupelniajacych, W zwiazku z tym w przedmiotowych normach i aprobatach nie Sq podawane parametry cieplne pojedynczych cegiel czy pustak6w, ale wsp6lczynniki przewodzenia ciepla A charakteryzujace wlasciwosci cieplne mur6w wykonanych z tych wyrob6w (tablica 13.4). Wytrzymalosc na sclskanle. Przyjeta w Unii Europejskiej (PN-EN 772-1 :200 1) znormalizowana srednia wytrzyrnalosc element6w rnurowych na sciskanie fb w danej klasie nie powinna bye mniejsza od wartosci podanej w tablicy 13.5, kolumna 2. Znormalizowana minimalna wytrzymalosc elementu murowego na sciskanie fb,l1lin dla danej klasy nie powinna bye nizsza od wartosci podanej w tablicy 13.5, kolumna 3. Przy czym nie wiecej niz 1/3 pr6bek badanych moze wykazywac wytrzymalosc nizSZq do wymaganej wartosci fb. Znormalizowana wytrzyrnalosc na sciskanie wyznacza sie ze wzoru (13.1) gdzie:

Roboty

rnurows

1

Wyroby i materialy

345 scian licowych bezposrednio narazonych na letnie ogrzewanie do 50+60oe i zimowe ochlodzenie do -20oe. Wspolczynniki rozszerzalnosci terrnicznej mur6w podano w tablicy 13.10. Tablica 13.10. Wsp6!czynnik rozszerzalnosci micznej mur6w aT
ter-

Tablica 13.7. Wartosci wsp61czynnika () wedlug zaleceri Unii Europejskiej
Wysokosc

mm 40 50 65 100 15O 200 ;;, 250

Mniejszy wymiar poziomy elementu, mm 10O 15O 200 50 ;;, 250 0,80 0,70 0,85 0,75 0,70 0,95 0,85 0,75 0,70 0,65 1,15 1,00 0,90 0,80 0,75 1,30 1,20 1,10 1,00 0,95 1,45 1,35 1,25 1,15 1,10 1,55 1,45 1,35 1,25 1,15

Tablica 13.8. Wartosci wspolczynnika () wyznaczo. ne dla wyrob6w polskich Wysokosc mm 65 104 14O 220 ' 240 ;;, 250 88 0,87 1,05 1,19 1,41 1,45 147 Mniejszy wymiar poziomy elementu, mm 104 12O 18O 188 240 0,84 0,81 0,72 0,71 0,66 1,01 0,98 0,86 0,84 0,78 1,15 1,12 1,00 0,98 0,92 1,38 1,35 1,23 1,21 1,13 1,42 1,39 1,27 1,25 1,16 1,44 1,41 1,29 1,27 1,17

;;, 250 0,65 0,77 0,91 1,12 1,14 1,15

11,,'- wsp6lczynnik uwzgledniajqcy stan zawilgocenia badanych element6w wg tablicy 13.6

Tablica 13.6. Wartosci wsp6!czynnika l1w Stan mokry powietrzno- suchy suchy Ceramika 1,1 0.9 Silikaty 1,21 1,0 Beton zwykly f-Q9 1,1 r--:-!-:Beton lekki kruszywowy 1,2 ~0,8 I ?Beton kom6rkowy mentu murowego Tworzywo ele-

gdzie: T/U', (5 - wsp6lczynniki jak we wzorze (13.1), fB,min - wytrzyrnalosc rninimalna element6w na sciskanie uzyskana z badari, Wytrzymalosc srednia element6w murowych na sciskanie fB jest wyznaczana na pr6bkach stanowiacych pojedynczy wyr6b z wyprawq cesilikatowych, betonowych i z betonu kom6rkowego dlugosci ;:;,300 rum i wysokosci ;:;,200 rum wytrzymalosc srednia fB wyznaczac mozna na wycietych kostkach szesciennych 0 wyrniarach 100 x 100 x 100 mm. W przypadku pr6bek przechowywanych i badanych w stanie powietrznosuchym wsp6lczynnik uwzgledniajacy stan zawilgcicenia badanych element6w T/w jest r6wny 1,0. W przypadku wyrob6w wilgotnych lub wysuszonych jest konieczne zastosowanie odpowiedniego wspolczynnika korekcyjnego. W tablicy 13.6 podano wartosci wsp6lczynnika 11wokreslone doswiadczalnie. Wartosci wsp6lczynnika (5 uwzgledniajacego ksztalt badanych element6w murowych wg

PN-EN 772-1:2001 podano w tablicy 13.7. Wartosci tego wsp6lczynnika dla wyrobow 0 "polskich" wyrniarach zestawiono w tablicy 13.8. Jei:eli wytrzyrnalosc element6w jest badana wg "starych" norm pol skich, jest konieczne zastosowanie wsp6!czynnik6w korekcyjnych umozliwiajqcych przejscie na wytrzyrnalosci "europejskie". Niniej sze wsp6lczynniki podano wg PN-B-03002:1999. Sciany konstrukcyjne mozna wznosic z elementow murowych klasy nie nizszej niz 2,5. Wytrzymalosc na zginanie. Konstrukcje murowe w zasadzie projektowane sa jako ustroje sciskane, w zwiazku z tym wiekszosci elementow murowych nie sprawdza sie na zginanie. Wytrzymalosc na dzialanie sHy zginajacej jest sprawdzana w zasadzie jedynie w przypadku: - niekt6rych element6w do scian dzialowych, - ksztaltek uzupelniajacych, tj. podokiennikow, daszk6w ogrodzeniowych, - element6w stropowych, - element6w nadprozowych. Promlenlotworczosc naturalna. Dopuszczalne stezenie naturalnych izotop6w promieniotworczych w elementach murowych wg [85], okreslone wsp6lczynnikarni kwalifikacyjnyrni II i h. powinno spelniac nastepujace wyrnagania:
Ilmax ~

Tworzywo e1ementu murowego a.T 5 .1O-6/oC Ceramiczne peIne 6 .1O-6/oC Ceramiczne drqzone Silikatowe peIne 10·IO-=oJ°C 10·1O-6/oC Silikatowe drazone Betonowe pelne (tylko z betonu kru- 5 .1O-6;oC szywowego) Betonowe drazone (tylko z betonu kru- 10·1O-%C szywowego) 10 ·1O-6/oC Z betonu kom6rkowego Kamienne (z wyjatkiern piaskowca) 8·1O-6/oC 13·1O-6/oC Kamienne z piaskowca Szkodliwe domieszki. W ceramicznych elemen tach licowych nie dopuszcza sie wystepowania odprysk6w i uszkodzeri wywolanych przez margiel. W elementach cerarnicznych zwyklych liczba i wielkosc uszkodzeri spowo, dowanych przez margiel nie powinna przekraczac wartosci okreslonych w przedrniotowej normie za dopuszczalne. W elementach cerarnicznych licowych nie moga wystepowac jakiekolwiek naloty lub wykwity soli rozpuszczalnych. W przypadku innych element6w murowych nie sa podawane wymagania dotyczace szkodliwych dodatk6w. Odpornosc na korozj~ jest istotna w przypadku elementow murowych stosowanych w pornieszczeniach laboratoryjnych, inwentarskich, murach oporowych, w scianach ponizej poziomu wody gruntowej itp, W takim przypadku projekt budynku (konstrukcji) powinien zawierae wymaganq odpornosc element6w murowych i zapraw na dzialanie siarczan6w i chlork6w. Warunki srodowiskowe dzieli sie na pit(e klas: - klasa 1: srodowisko suche - wnetrza budynk6w rnieszkalnych i biurowych, - klasa 2: srodowisko wilgotne wewnatrz pomieszczeri lub srodowisko zewnetrzne, w kt6rym elernenty murowe nie sa wystawione na dzialanie rnrozu, Iacznie z elementarni znajdujacymi sie w nieagresywnym gruncie lub wodzie,

1

oraz

fz ~

185 Bq/kg

(13.3)

Stezenia naturalnych izotop6w prornieniotw6rczych dla wybranych wyrob6w budowlanych przedstawiono w tablicy 13.9.
Tablica 13.9. Stezenie naturalnych izotop6w prornieniotw6rczych w elementach murowych wg [88] Elementy Cerarniczne, kIinkierowe i karnionkowe Silikatowe Z betonu zwyklego
Z zuzlobetonu Z betonu kom6rkowego

mentowa. Dla elementow

IO:8T

II
0,27+0,87 0,07+0,17 0,16+0,33 0,32+0,82 0.07+0,18 0,17+0,93 0,04+0,18

h, Bq/kg
23+139 4+18 2+32 29+115 1+36 26+158 4+51

I

2

Wartose wg PN-EN 772-1:2001. Wartose wg PN-B-03OO2:1999.

uwzgledniajacy ksztalt badanych element6w wg tablic 13.7 i 13.8, fB - wytrzymalosc srednia element6w na sciskanie uzyskana z badari. Minimalna znormalizowana wytrzymalosc na sciskanie wyznacza sie ze wzoru !b,min

(5 - wsp6lczynnik

piaskowego Z betonu kom6rkowego z popiol6w lotnych Z gipsu naturalnego

Rozszerzalnosc

= T/w(5fB,min

(13.2)

cieplna element6w murowych rna istotny wplyw na trwalosc zewnetrznych

346
Tablica 13.11. Zalecany dob6r elementow Elementy murowe (grupy) Ceramiczne Silikatowe Z betonu zwyklego i lekkiezo kruszywowego Beton kornorkowy I, II, III I, II I, II I

Roboty murowe murowych z uwagi na trwatosc wg PN-B-03002: 1999 I
_lc

Wyroby i materialy Tablica 13.12. Podzial elernentow murowych na grupy

347

I

I I

I, II, III I, II I, II

Klasy sr~owlska 4 2 I, II, III.1, II, III'" _3 I, III, II I,II"
-j

:> I, II, III"
-j

Rodzaj materialu Ceramika spoista

Wielkosc! d s

Grupa I cegly klinkierowe zwykle cegly klinkierowe licowe

Grupa II

Grupa III

-

~ustaki kominowe amionkowe cegly dziurawki

Przy nalezytym zabezpieczeniu przed zawilgoceniern. ~ Elementy lieowe - odpowiednio do deklaracji producenta dotyczqcych przydatnosci elementu srodowiskowych lub elementy zwykle przy nalezytyrn zabezpieczeniem przed zawilgoceniem. 3 Nie stosuje sie.

I

r.u_3

I"

_3

w okreslonych

warunkach

Ceramika porowata (zwykla)

d cegly zwykle cegly licowe cegly kominowe

cegly krat6wki cegly szczelinowki cegty modularne drazone Mstaki scienne (Max, SZ, 44, K065-2W, UNI, U) cegla pustaki scienne

S ~ klasa 3: srodowisko wilgotne z wystepujacymmrozem, - klasa 4: srodowisko wody morskiej - elementy murowe sq pograzone calkowicie lub czesciowo w wodzie morskiej lub elementy sq polozone w strefie bryzg6w wodnych bqdz znajdujq si€( w powietrzu nasyconym sola, - klasa 5: srodowisko agresywne chemicznie. W tablicy 13.11 przedstawiono zalecany zakres stosowania poszczeg6inych element6w murowych w zaleznosci od klasy srodowiska. Podzial elernent6w murowych Z uwagi na uzyty surowiec rozroznia si€( wg PN-B-03002: 1999 nastepujace rodzaje element6w murowych: - ceramiczne: zwykle (wypalane, porowate), poryzowane (wypalane 0 podwyiszonej porowatosci), klinkierowe (spiekane, spoiste), kamionkowe (spiekane, spoiste), silikatowe, - betonowe: z beton6w zwyklych (z kruszywem mineralnym), z beton6w lekkich (z kruszywem mineralnym, sztucznym lub organicznym), z beton6w specjalnych, - z betonu kom6rkowego autoklawizowanego i nieautoklawizowanego, - z kamienia naturalnego, - z gipsu naturalnego i syntetycznego, z.gipsobetonu, . - inne stosowane sporadycznie lub jedynie na skal€( doswiadczalna, w tym z: gliny niewypalanej, ziemi prasowanej, tworzyw sztucznych. Z uwagi na wyrnagana dokladnosc wykonania rozroznia si€(elementy: - do murowania na zwykle spoiny, - do murowania na cienkie spoiny, - do ukladania na sucho (bez uzycia zaprawy). Z uwagi na zawartosc otwor6w w elementach murowych rozroznia si€(nastepujace grupy wyI - obejmujacq elementy bez otwor6w lub z otworami pionowymi 0 lqcznej objetosci nieprzekraczajacej 25% objetosci brutto, 11- obejmujqca elementy z otworami pionowy. mi 0 lacznej objetosci od 25 do 55% objetosci brutto, 111- obejmujaca elementy z otworami pionowymi 0 laczne] objetosci od 55 do 70% objetosci brutto oraz wszystkie elementy z otworami poziomymi (niezaleznie od ich objetosci). Wyroby grupy I charakteryzuja si€( najkorzystniejszymi parametrami wytrzymalosciowymi i najwieksza trwaloscia. Wyroby grupy II sq rnniej wytrzymale i odznaczajq si€( mniejsza odpornoscia na oddzialywanie czynnik6w atmosferycznych, chemicznych i biologicznych. Sa jednak lzejsze i rnajq korzystniejsze parametry cieplne. Wyroby grupy III maja najnizsza wytrzyrnalosc, ale sq najlzejsze, odznaczaja si€( wysoka izolacyjnoscia akustycznq i cieplnq, Podzial elernent6w murowych na grupy przedstawiono w tablicy 13.12. Ze wzgledu na przeprowadzana kontrol€( produkcji element6w murowych klasyfikuje si€(je jako elementy kategorii I lub II. I tak: a) w kategorii I: - wyroby maja okreslona wytrzymalosc, - w zakladzie jest stosowana kontrola jakosci, kt6rej wyniki swiadczq,ie prawdopodoCeramlKa o zwiekszonej porowatosci (poryzowana) Silikat d s

-

pustaki do scian dzialowych pustaki do scian dzialowych

d

cegly zwykle cegly licowe . elementy ogrodzeniowe bloczki bloczki i plytki licowe bloczki zwykle bloczki zwykle bloczki plytki uzupelniajqce bloczki bloczki (kostki) licowe ptytki Iicowe
murowy, s - sredniowyrniarowy

cegly drqzone

pustaki kominowe pustaki kominowe

s tieton ZWyKIy i lekki kruszywowy Beton lekki organiczny Beton kom6rkowy Karnieri naturalny
1

bloczki drazone

d s d s d s d s
element

pustaki scienne pustaki scienne

element murowy.

-

d

drobnowymiarowy

~ drobnowymiarowe 0 masie kiIku kilogramow (cegly pelne i drqzone, bloczki pelne), kt6re sq ukladane podczas murowania jedna

rekq,

bieristwo wystqpienia sredniej wytrzymalosci na sciskanie rnniejszej od wytrzymalosci zadeklarowanej jest ~ 5%. b) w kategorii II: - wyroby maja okreslona wytrzymalosc, - w zakladzie nie jest stosowana kontrola jakosci opisana wyiej. Z uwagi na wielkosc rozroznia si€( elementy murowe:

- sredniowymiarowe kilkunasto- lub dwudziestoparokilogramowe (pustaki i bloki pelne), kt6re sq ukladane przy murowaniu oburacz, - wieIkowymiarowe (np. nadproza lub prefabrykowane bloki scienne), kt6re sa ukladane przez kilku murarzy lub przy uzyciu sprzetu mechanicznego. Z uwagi na ksztalt rozr6i:niasi€( elementy murowe: - z gladkimi powierzchniami bocznymi do murowania na pelne pionowe spoiny poprzeczne,
- Z pi6rem i wpustem do murowania bez wypelniania zaprawa pionowych spoin poprzecznych,

- z dwoma uchwytami bocznymi lub z jednym uchwytem centrycznym. Ze wzgledu na funkcj€( pelniona w murze elementy murowe dzieli si€( na: - podstawowe 0 ksztalcie prostopadtoscianu (gl6wne elementy konstrukcyjne), - uzupelniajace 0 roznorodnym ksztalcie, np. narozniki, okapniki, daszki. Elernenty rnurowe ceramiczne Elementy ceramiczne stanowia grup€( wyrob6w o bardzo zr6i:nicowanych parametrach technicznych, co w duzym stopniu wynika ze sposobu ich prefabrykacji. W tablicy 13.13 zestawiono podstawowe rodzaje wyrob6w ceramicznych. Cegly ceramiczne. Podstawowym dokumentern specyfikujacym cegly z ceramiki wypalanej 0 wymiarach tradycyjnych jest PN-B-12050:1996. Cegly 0 wymiarach modular-

robow: ..

rr
=3~4=8 Tablica ----------------------------------------------------R_o_b_o~ty~m_u~ro~w~e 13.13. Specyfikaeja Dodatki do masy gliniastej specjalne dodatki spulchniawyrob6w eeramicznych Proees wytwarzania w zaleznosci od surowcow i wypalu G ,<S t ose kg/drrr'
"

~W~)~'ro~b~y_i_m __at_e_ri_a~~ Tablica 13.14. Speeyfikaeja WytrzymaI" na ose ,. kani SCIS arne MPa 57-20 Mro;::' ""IIPOllio" I' '" , ICZba cyldi Q!:_uPY Rodzaje Typy Klasy cegiel ceramicznych wg PN·B· I 2050: 1996 i PN·B·12051:1996 na dzialanie mrozu

~3~4~9

Rodz~j . ceramiki Ceramika o czerepie porowatym

Tempera. tura wy· palu,oC

Wyglqd ezerepu po wypaleniu

Wyroby

t worzywa

N asia kli . , 1wose,
"G

I z - cegly
I

zwykle, L - cegly licowe

M - odporne na dzialanie rnrozu, N - nieodporne

7C

B - bez otworow, P - peine (otwory do 10%), D - drazone (otwory od 10 do 40%), S - szczelinowe (otworyod 10 do 40%)

950

7-

1000

~----+-----~------~--~~~----~----~----4------4-- __ cegly,
trociny lub zuzel 9507-1000 wypalanie wypalanie porowaty .. pustaki, dach6wki

jace

bardzo I' porowaty, wypa arne tzw. poryzowany

cegly,

pustaki i elementy poryzowane

<

1,2

127-28

do 20

cegly zwykle: 3,5; 5; 7,5; 10; 15; 20; 25 cegly lieowe: 10; 15; 20; 25
w zaleznosci od gestosci objetosciowej rozroznia sie sortymenty: 1,0; 1,2; 1,4; 1,6; 1,8; 2,0 - eegiel typu B i P, 0,6; 0,8; 1,0; 1,2; 1,4; 1,6 - cegiel typu DiS. Wymiary i dopuszc z al ne
0d c h y 'I

Sortymenty

1.8

67-22

57-25

do 45 Wielkosc

lki wyrrnarowe, mm cegly modularne
Z 188±5 238±6 288±6 88±4 104±5 138±5 188±5 220±5 L 188±3 238±4 288±4 88±2 104±3 138±3 188±3 220±3 cegly licowe L

mqczka
bazaltowa (nie zawsze) Ceramika o czerepie scismaczka !ym, spie- bazaltowa czonym speejalne gliny

+ pocza-

10007-1100 tek fazy .k . spre anra

cegly 0 zmmeji kszt~ltki szonej licz- c.eramlczne bie por6w hcowe lub elewacyjne cegly i ksztaltki kJinkierowe zwykle i lieowe

cegly "tradycyjne" Z L 250±6 250±4

1.9

47-12

157-45

do 100

Dlugosc

11007-1300

spiekanie

spoisty

1,972,2

2,576

307-170

do 150

Szerokosc wysokosc

120±5 65±3 140±4 220±5 dla klas: 3,5 i 5 od 7,5 do 15 20 i 25

120±3 65±2 140±3 220±4 cegty zwykle Z nie okresla sie od6do22 od 6 do 20

1300

spiekanie

spoisty

ptytki scienne, kszraltki
kominowe kamionkowe

>2,0

1,57-6

> 100 (na zginanie > 15)

do ISO

Nasiakliwosc, %

od 4 do 16 od 4 do 12 i rozi roz-

Mrozoodpornosc
nych zostaly objete norma przedrniotowa PN-B-12051:1996. W przypadku cegiel 0 innych wymiarach, zgodnie z nowyrni zaleceniami normalizacyjnymi, nalezy stosowac PN-B-12050: 1996. W obu normach podzielono cegly ceramiczne na zwykle i licowe. Z uwagi na rodzaj otwor6w rozroznia silt cegly bez otwor6w, pelne, drazone oraz szczelinowe z otworarni i bez otwor6w. Podstawowe wymagania wobec cegiel cerarnicznych budowlanych przedstawiono w tablicy 13.14. Wymagania zawarte w obuwymienionych normach s,! niemal identyczne. Roznice w zasadzie dotycza jedynie wymiar6w. Nalezy zauwazyc, zepodany w tablicy 13.14 podzial na cegly bez otwor6w (B), pelne (P), dr'!zone (D) i szczelinowe (S) rozni silt od podzialu na cegly pelne (grupa I) i drazone (grupa II) podanego w tablicy 13.12 (zgodnie z PN-B-03002:1999). Przy ocenie jakosci cegiel nalezy korzystac Z obowiqzujacej PN-B-12050:1996 lub PN-B-12051:1996. Przy obliczaniu nosnosci, pro.ektowaniu i wykonywaniu konstrukcji muroRys. 13.1. Cegly ceramiezne wg PN·B·12050:1996; a) licowa bez otwor6w, b) licowa pelna, c) zwykla drqzona, d) zwykla szezelinowa; h = 65, 140 lub 220mm

cegly rodzaju N - nie sprawdza sie ceg'r r~dzaju M, zwykle drazone i szczelinowe - 20 cykli zarnrazania mrazarna ceg'r r~dzaju M, zwykle bez otwor6w i pelne - 25 cykli zamrazania mrazarna cegly licowe wszystkich typ6w - 25 cykli zamrazania i rozmrazania

Obecnosc szkodliwej
sci marglu

zawarto-

nie powinny wykazywac zwykle - nie bada sie

uszkodzeri wiekszych od dopuszczalnych

Obecnosc szkodliwej zawartosci soli rozpuszczalnych

licowe - nie powinny wykazywac

zadnych nalot6w i wykwit6w

nych wyrob6w budowlanych. Cegly zwykle sa stosowane w konstrukcjach murowych otynkowanych i przeznaczone do murowania: scian podziernnych i nienasyconym woda, w gruncie zewnetrznych nasyconym otynkowado popilastrow

Cegly zwykle drazone i szczelinowe z pionowymi otworami s,! przeznaczone do murowania

scian:
nadziernnych lub ocieplonych, zewnetrznych otynkowanych szczelinowych do pomiesz-

- scian nadziemnych nych,

nadziernnych zewnetrznych (mur wewnetrzny sciany),

wych konieczne jest kierowanie silt zaleceniami przedstawionymi w PN-B-03002:1999 i w tablicy 13.12. Na rysunku 13.1 przedstawiono przyklady cegiel cerarnicznych. Cegly ceramiczne zwykle bez otwor6w i pelne naleza do najstarszych i najbardziej uniwersal-

- scian wewnetrznych przylegajacych mieszczen suchych i wilgotnych, - strop6w, i komin6w. sklepieri, lukow, ' slupow,

wewnetrznych przylegajacych czeri suchych i wilgotnych,

-

dzialowych,

Zgodnie z PN-B-03002:1999 cegly zwykle bez otwor6w i pelne naleza do I grupy wyrob6w .

Cegly drazone i szczelinowe ozesto S,! stosowane jako elementy uzupelniajace w scianach murowanych z pustak6w ceramicznych. R6zni,!

Roboty murowe

Wyroby i materialy Tablica 13.15. Specyfikacja Grupa Rodzaj Typ Klasy Wielkosc Dlugosc Szerokosc Wysokosc Scianki (grubosc) Dr¥enia G~stosc, kg/drrr' Nasi¥Ji wosc, % c e girei, cerarrucznych . . dziurawek wg PN-B-12002:1997

351

350 sie miedzy soba jedynie ksztaltem otwor6w. Ma to istotny wplyw na izolacyjnose cieplna i akustycznq scian, ale nie rna wplywu na ich nosnose. Zgodnie z PN-B-03002: 1999 cegly zwykle drqzone i szczelinowe, w zaleznosci od powierzchni wszystkich otwor6w (ponii:ej lub powyzej 25%), naleza do I lub II grupy wyrob6w. Cegly ceramiczne licowe Sq przeznaczone do wykonywania: _ zewn~trznej licowej warstwy muru oblicowanego, _ zewn~trznego licowego muru w scianach cegly wytwarzane recznie odznaczaja sie identycznymi parametrami jak cegly wytwarzane fabrycznie. Roznice wystepuja. ze zrozumialych powod6w, w zakresie dopuszczalnych odchylek wymiarowych oraz dopuszczalnych rys i spekari. Cegly ceramiczne dziurawki (rys. 13.2) wg PN-B-12002:1997 sa ceglami zwyklymi poziomo dr'lzonymi 0 wymiarach tradycyjnych. Poziomy uklad otwor6w sprawia, ze cegly te odznaczaj'l sie niska wytrzymalosci'l w kierunku pionowym, znacznie lepsza wytrzymalosci!j
ledna grupa do murowania na zwykte spoiny M - o.dporne na dzialanie mrozu N - nieodporne na dzialanie mrozu ~ ~ g~~!1~~~~e d~"~r¥.eni~i p.oziom~m~ rownoleglyrni do dlugosci 35' . azeruarm poziomyrrn rownoleglymi do szerokosci , ,5,7,5 Wymiary nominalne i. dopuszczalne odchytki wymiarowe ,mm . wyrrnar I odchylki 250±6 120±4 65±3 10 poziome nie wieksza niz 1,3 cegly klasy 3,5 ~ nie okresla sie cegly klas 5 i 7,5 - od 6 do 22 cegly rodzaju N - nie sprawdza sie ce.gly ro.dzaju M - 20 cykli zamrazania zawartosci zawartosci mar- me powmny wykazywac soli nie bada sip ~

szczelinowych, _ obiekt6w malej architektury, _ detali konstrukcji murowych,

tj. cokol6w,

gzyms6w itp. Nalei:y zauwai:ye, ze parametry techniczne cegiel licowych Sq nie gorsze, a nawet lepsze niz cegiel zwyklych. W zwiqzku z tym cegly licowe moga bye wykorzystywane do wznoszenia mur6w konstrukcyjnych w takim samym zakresie jak cegly zwykle. Poniewai: nie sa praktycznie produkowane cegly licowe z otworami o powierzchni wiekszej niz 25%, wszystkie elementy licowe, zgodnie z PN-B-03002:1999, sa klasyfikowane jako wyroby grupy I. Nalezy zauwazyc, ze znaczna cz~se cegiel ceramicznych licowych nie jest produkowana zgodnie z PN-B-12050:1996 i PN-B-12051:1996, ale wedlug odr~bnych aprobat technicznych. W zwiqzku z tym parametry techniczne tych cegiel mogq w wielu przypadkach r6i:nie sie od wyrnagan podanych w tablicy 13.13. R6znice te dotycza przede wszystkim nast~pujqcych parametr6w: _ podwyzszenia wytrzymalosci cegiel do klasy 45 wlqcznie, _ ograniczenia nasiqkliwosci do 12%, _ podwyi:szenia mrozoodpomosci do 50-;-100 cykli, _ zaostrzenia wymagari w zakresie szkodliwej zawartosci marglu (wszelkie uszkodzenia Sq niedopuszczalne ), _ zaostrzenia wymagari w zakresie odchylek wymiarowych oraz dopuszczalnych wad i uszkodze6.. Oddzielnq grup~ stanowa cegly wytwarzane recznie. Bez wyjqtku cegly te sa objete stosownymi aprobatami technicznymi. Pod wzgledem wytrzymalosci, nasiakliwosci, mrozoodpornosci zawartosci marglu i soli rozpuszczalnych

Mrozoodpornosc
Obecnosc szkodliwej glu Obecnosc szkodliwej rozpuszczalnych

i rozmrazania

uszkodzeri wil(kszych od dopuszczalnych

f)

Rys. 13.2. Cegly ceramicznediiurawki
-12002:1997;

wg PN-Ba), b) c) woz6wkowe, d), e) f) glowko-

we; I, b, h - dlugosc, szerokosc i wysokosc w poziomie oraz stosunkowo dobrymi wlasciwosciami akustycznymi. W zwiqzku z tyro moga bye stosowane w scianach dzialowych, w nadprozach oraz jako elementy uzupelniaj'lce w murach z pustak6w ceramicznych. Podstawowe parametry cegiel przedstawiono w tablicy 13.15. Cegly ceramiczne krat6wki (rys. 13.3) Sq objete norma przedmiotoW'l PN-B-1201l:1997. Wedlug PN-B-03OO2:1999 naleza do grupy drobnowymiarowych element6w pionowo drazonych grupy II. Pod wzgl~dem parametr6W technicznych wlaSciwosci cegly krat6wki s~

Rys. 13.3. Cegly ceramiczne krat6wki wg PN-B-I:~1I:1997; I, b, h - dtugosc, szerokosc i wysokosc; g - grubosc scianek

~biezne. z wlasciwosciami cegiel drazonych ~szczelmowych opisanych w PN-B-12050:1996 I PN-B-12051:1996. Cecha charakterystyczna ~egly krat6wki s'l rombowe otwory zapewniajqce stosunkowo dobre parametry cieplne i wy-

trzym~lo~c!owe. Ceg!y te sa stosowane do murowania scian: na?ziemnych zewnetrznych otynkowanych lub ocieplonych, - nadziemnych zewnetrznych szczelinowych (mur wewnetrzny sciany), - ~ewn~trznych przylegajacych do pomieszczen suchych i wilgotnych, - dzialowych. MO~'l.bye wykorzystywane jako e1ementy uzupelma~qce w scianach.murowanych z pustak6w ceramicznych, Pod~tawowe wYr;'agania dotyczace cegiel ceramicznych kratowek przedstawiono w tablicy 13.16. Cegly klinkierowe (rys. 13.4) (PN-B-12008:1996). W tablicy 13.17 zestawiono pod~tawo,:",e . parametry techniczne dotyczace cegiel klinkierowych. Cegly te s'l zaliczane do . d~obn~wymiarowych element6w z ce. ram.lki, ~plekanej odznaczajacej sie duza SPOlSt?S~I'l, znaczna odpornoscia na dzialanie c~ynmkow atmosferycznych (wody, rnrozu silnego .nasl?nec~nienia) oraz odpornosci~ na korozje biologiczna i chemiczna, a takze wysoka wytrzymaloscia. Jedynie pod wzgle-

i' 11
jJ

352
Tablica 13.16. Specyfikacja cegiel ceramicznych krat6wek wg PN-B-12011:1997

Roboty murOWe

Wyroby i materialy

353

Grupa Rodzaj Wielkosci Klasy Sortymenty Wielkosc Dlugosc Szerokosc

Jedna grupa do murowania na zwykle spoiny M - odporne na dzialanie mrozu, N - nieodporne na dzialanie mrozu KI, K2, K2,5 i K3 3,5; 5; 7,5; 10; 15; 20 w zaleznosci od gestosci objetosciowej: Wymiary nominalne i dopuszczalne odchytki wymiarowe wymiar 250 120 65 140 188 220 10 pionowe w ksztalcie rombu 0 tqcznej powierzchni 30% powierzchni podstawy cegly klasy 3,5 i 5 - nie okresla silt cegly klasy od 7,5 do 15 - od 6 do 22 cegly klasy 20 - od 6 do 20 1,0; 1,2; 1,4 mm odchylki wymiar6w ±6 ±5 ±3 ±4 ±4 ±5 ±2 nie mniejszej niz Rys. 13.4. Cegly klinkierowe wg PN-B-12008: 1996; a) zwykla bez otwor6w, b) zwykla pelna, c) licowa drazona, d) licowa szczelinowa; h - wysokosc

Wysokosc

Wyroby te sa przeznaczone do wykonywania elewacji scian zewnetrznyej, i wewnetrznych budynk6w i budowli oraz obiekt6w malej architektury. Plytki mogq bye r6wniei: stosowane do okladania podl6g, gl6wnie w pomieszczeniach gospodarskich. Wymagania wobec cegiel elewacyjnych podane w tablicy 13.18 sa zbiezne z wymaganiami okreslonyrni dla cegiel licowych ceramicznych lub klinkierowych. W tablicy 13.19 zestawiono wymagania dotyczace plytek. Przyklady cegiel i ksztaltek elewacyjnych pokazano na rys. 13.5, a piytek elewacyjnych na rys. 13.6.

Scianki (grubosc)

Drazenia
Nasiakliwosc, %

cegly rodzaju N - nie sprawdza silt cegly rodzaju M - 20 cykli zamrazania i rozrnrazania Obecnosc szkodliwej zawartosci marglu nie powinny wykazywac uszkodzeri wiekszych od dopuszczalnych Obecnosc szkodliwej zawartosci soli roz- nie bada silt puszczalnych

Mrozoodpornosc

Tablica Grupy Typy KJasy Wielkosc

13.17. Specyfikacja

cegiel k1inkierowych wg PN-B-12008:1996 Z - cegly zwykle, L - cegly licowe B - bez otwor6w, P - pelne (otwory do 10%), D - drazone (otwory od 10 do 40%), S - szczelinowe (otwory od 10 do 40%) .30, 35, 45, 60 WyIriiary i dopuszczalne wymiar 250 120 65 140 220 od 1,2 do 2,5 nie mniejsza niz 1,8 nie wieksza niz 6 25 cykli zamrazania i rozrnrazania cegly zwykle - nie powinny wykazywac uszkodzeri wiekszych od dopuszczalnych cegly licowe - nie powinny wykazywac uszkodzeri wiekszych od dopuszczalnych soli cegly zwykle - dopuszczalne sa niewielkie naloty niedajace silt usun,!c ostrym narzedziem cegly licowe - nie powinny wykazywac zadnych nalotow i wykwit6w odchylki wymiarowe , mm ±6 ±4 ±3 ±4 ±5 ±4 ±3 ±2 ±3 ±4 odchylki wymiar6w cegiel Z odchylki wymiar6w cegiel L

Dtugosc Szerokosc
Wysokosc

Gestosc objetosciowa, kg/dm'' Gestosc materialu, kg/drrr' Nasiakliwosc, % Mrozoodpornosc Obecnosc szkodliwej zawartosci marglu

Obecnosc szkodliwej rozpuszczalnych

zawartosci

dem izolacyjnosci eieplnej ceramika spiekana ustepuje ceramice wypalanej. Dlatego tez cegly klinkierowe rnoga bye stosowane do murowania: - scian podziemnych w gruncie agresywnym chemicznie, - filar6w mostowych i innych obiekt6w inzynierii wodnej, - scian nosnych budynk6w wysokosci do 17 kondygnacji (Wielka Brytania), - scian w pomieszczeniach laboratoryjnych i fabrycznych narazonych na oddzialywanie srodowiska agresywnego chemicznie i biologiczne lub na silne zawilgocenie, - zewnetrznych lic6wek scian szczelinowych, - strop6w, sklepieri, luk6w, slup6w, pilastr6w i komin6w. " Czesto tez sa stosowane do wznoszenia calych obiekt6w uzytecznosci publicznej. Cegly klinkierowe, podobnie jak ceramiczne, dziela sie o~ zwykle i licowe. Z uwagi na rodzaj otwor6w rozroznia sie cegly bez otwor6w, pelne, drazone oraz szczelinowe z otworami i bez otwor6w. Zakres stosowania cegiel klinkierowych licowych jest taki sam jak cegiel ceramicznych licowych, z tym ze klinkierowe bardziej nadaja sie do wykorzystania w srodowisku chemiczoie i biologicznie agresywnym. Powierzchnia otwor6w w ceglach klinkierowych nie przekracza 25%, dlatego tez wszystkie elementy klinkierowe zgodnie z PN-B-03002:1999 sq klasyfikowane jako wyrobygrupy I. Cegly, ksztaltki i plytki elewaeyjne ceramiczne i k1inkierowe (PN-B-12061:1997oraz PN-B-12058:1997 i PN-B-12058:1997/Azl:2001).

Rys. 13.5. Cegla elewacyjna drazona niefazowana (a) i ksztaltka elewacyjna okapowa wypukla bez otwor6w niefazowana (b) wg PN-B-12061:1997; I, b,hdlugosc, szerokosc i wysokosc

b)

J

~t

b

Y

Rys. 13.6. Plytki elewacyjne wg PN-B-12058:1997; a) i b) gladka nieszkliwiona grubosci 15 mm, c) gladka nieszkliwiona grubosci 25 mm, d) gladka nieszkliwiona drazona grubosci 35 mm; b, g - szerokosc i grubosc

.~1
d)

Pustaki sclenne ceramiczne (rys. 13.7) (PN-B-12055:1996 i PN-B-12055/Azl:1998) nalei:q do grupy wyrob6w sredniowymiarowych, z otworarni pionowymi 0 lqcznej powierzchni od 20 do 50% przekroju poprzecznego wyrob6w. Niemal bez wyjatku pustaki ceramiczne wedlug PN-B-03002:1999 Sq zaliczane do II grupy wyrob6w. Mozna z nich wykonywac sci any nadziemne, konstrukcyjne i niekonstruk-

354
Tablica 13.18. Specyfikacja cegiet i ksztaltek elewacyjnych ceramicznych Grupy Rodzaje element6w i klinkierowych

Roboty murowe wg PN-B- I 206 I: 1997

Wytoby i rnaterialy
Tablica 13.19. Specyfikacja .B-12058:1997/AzI:2001 Rodzaje Grupy elernentow plytek elewacyjnych ceramicznych i klinkierowych wg PN-B-P058'1997 -.

355
. PN rv-

K - elementy klinkierowe, C - elementy ceramiczne GN ~ gladkie nieszkliwione GS - gladkie szkliwione PN - profilowane nieszkliwione PS - profilowane szkliwione Typy B - bez otworow, P - peine (otwory do 10%), D - drazone (otwory od 10 do 40%) Odmiany F - ksztaltki fazowane, Z - niefazowane Klasy 10, 15, 20, 25, 30, 35 Wytrzyrnalosc na dzialanie sily zginajq- co najmniej 1,5 kN w przypadku ksztaltek, dla kt6rych dlugosc jest cej wiecej niz 6 razy wieksza od grubosci Gestosc objetosciowa, kg/drrr' nie nizsza niz 1,1 Gestosc tworzywa, kg/drrr' nie nii:sza niz 1,6 Wyrniary , mm Wielkosc plytki modularne plytki "tradycyjne" Dlugosc P5, 189, 215, 250, 375 188,238,288, 338 Szerokosc 60, 65, 89, 120, 125 88, 120, 138 Wysokosc 104,138, 188,220 50,65, 140,220 Dopuszczalne odchylki wyrmarowe Wymiar dopuszczalne odchylki do 140 ±2 od 140 do 250 ±3 powyzej 250 ±4 Nasiakliwosc, % do 6 dla cegiel i ksztaltek klinkierowych do 16 dla cegiel i ksztaltek ceramicznych Mrozoodpornosc 25 cykli zarnrazania i rozrnrazania Obecnosc szkodliwej zawartosci marglu nie powinny wykazywac i:adnych odprysk6w i uszkodzeri na powierzchniach Iicowych Obecnosc szkodliwej zawartosci soli nie powinny wykazywac zadnych nalotow i wykwit6w rozpuszczalnych

I

Odmiany Sortyment

GN - gladkie nieszkliwione GS - gladkie szkliwione PN - profilowane nieszkliwione PS - profilowane szkliwione M - 0 wymiarach nominalnych, T - 0 wymiarach tradycyjnych Z - nie o~esl~ Sltt. scieral_~o~ci i odpornosci chemicznej W - okresla Sltt scieralnosc I odpornosc cherniczna Wyrniary, mm plytki "tradycyjne" piytki modularne 190,245,250,280 150, 200, 250, 300 60,65,90, 120, 125 50, 100, 150, 200 do 15; 15","25; powyi:ej 25 Dopuszczalne odchylki wymiarowe typ wszystkie 15 25 35 15 10 do do gatunek I 1% gatunek II 2%

Wielkosc Dlugosc

Szerokosc
Grubosc Wielkosc Dlugosc i szerokosc Grubosc, mm

±I ±I,5
±2

±I,5
±2 ±3

Wytrzyrnalosc na zginanie, MPa Nasiakliwosc, % Mrozoodpornose Ooecnosc szkodliwej zawartosci marglu Obecnosc szkodliwej rozpuszczalnych zawartosci

dla plytek klinkierowych dla plytek ceramicznych 6 dla plytek klinkierowych 12 dla plytek ceramicznych i rozrnrazania uszkodzeri wiekszych od dopuszczalnych zadnych nalot6w i wykwit6w

25 cykli zamrazania

n~e pow~nny wykazywac soli me powmny wykazywac w zakresie do 160°C

a)

===~

c:::Jc:::::::Jc:::::::Jc::=J c:::::::Jr=::::::::Jc:::::::JCl

b)

==== ====
c)

c::::::::Jc::::::Jc::::::Jc::::=:::::J ~c::::::J~t:::=::JCJ c::::::::Jc::::::ic::::::Jc:::::::J c::Jc::::::Jc::::Jc:::::::JD

0===0

c:::::::Jc:::::::Jc:::::::Jc::::J

c::J c:::=::J c:::::::J c:::::::J

d)

g,~"E
CClCl CClCl

,::11:'0
cacao cacm
CClCl CClCl t::lClO CClCl t::lClO CClCl t::lClO CClCl

e)

f)

=====
c:::::::Jc=:Jc:::::Jc::::::J

Dc:::Jc=::::J~D c::::Jc::::Jt::::::Ic::::::J~
~t:::::::lc::::Jc::::::J

Rys. 13.7. Pustaki ceramiczne scienne wg PN-B"12055:1996; a), b) do murowania zwyklego, c), d) do murowania na pi6ro i wpust, e), f) do rnurowania na suchy styk

cyjne, zewnetrzne i wewnetrzne. Pustaki ceramiczne byly projektowane jako elementy murowe 0 wysokiej izolacyjnosci cieplnej przeznaczone do stosowania przede wszystkim w scianach nadziemnych zewnetrznych otynkowanych jednowarstwowych. Obecnie pustaki ceramiczne znalazly zastosowanie przy wznoszeniu mur6w z zewnetrznym ociepleniem i w murach szczelinowych. W scianach szczelinowych z pustak6w jest wykonywany mur wewnetrzny, Zestawienie podstawowych parametr6w technicznych pustak6w ceramicznych zawarto w tablicy 13.20. Opracowano wiele typ6w pustak6w, np. SZ, Uni, Uni-Max M44, K065-2W (i podobne), a takze powszechnie stosowany Max. Pustaki te sll przeznaczone do murowania na zwykle spoiny. Obecnie pojawiaja sie nowe wersje pustak6w do murowania na cienkie spoiny, na suchy styk oraz na pi6ro i wpust.

Odpornosc na szok termiczny Scieralnosc Odpornosc chemiczna

wedlug deklaracji producenta na dz}alanie: chemikali6w kwasow, zasad uzywanych w gospodarstwie domowym,

Cegly, pustaki i lime elementy ceramiczne poryzowane Sll produkowane w Polsce zgodnie z PN-B-12069:1998 i PN-B-12069/Azl:2002 Iub.wedlug odpowiednich aprobat technicznych. Zwiekszona porowatosc czerepu uzyskuje sie przez dodanie do gliny dodatk6w spulchniajacych, tj. granulek po!istyrenu, wl6kien celulozowyc~, jak rowniez trocin. Zakres stosowania pust~ow poryzowanych (rys. 13.8) jest identyczny jak .zwyklych" pustak6w ceramicznych. Pustaki poryzowane charakteryzujq sie bardzo wysoka izolacyjnosciq cieplna pozwalajacq na wy?udowanie sciany zewnetrzne] konstrukcyjnej Jednowarstwowej grubosci rzedu 360-;-.388 mm. Ce~ly poryzowane Sqprzede wszystkim uzywane jako elementy uzupelniajace w murach z pu-

Rys. 13.8. Pustaki ceramiczne poryzowane wg PN-B-12069:1998; a), b) do murowania na pi6ro i wpust ze spoinarni zwyklymi lub pocienionymi, c), d) do murowania na suchy styk ze spoinarni zwyklyrni lub pocienionymi; I, b - dlugosc i szerokosc

356
13.20. Tablica -12055/Az1:1998 Grupa Specyfikacja pustak6w sciennych ceramicznych wg PN-B-12055:1996

Roboty muroWe oraz PN-B.

Wyroby i materiaty

357

Z -'przezn<iczone do murowania zwyktego S - przeznaczone do murowania na suchy styk W - przeznaczone do murowania na pi6ro i wpust P - przeznaczone do murowania na cienkie spoiny M - odporne na dziatanie mrozu N - nieodporne na dziatanie mrozu D - drazone zwykte S - drazone szcze1inowe 3,5; 5; 7,5; 10; 15; 20 w zaleznosci od g\;stosc objetosciowej rozr6i.nia si\; sortymenty: 0,6; 0,8; 1,0; 1,2; 1,4 Wymiary nominalne, mm

-

Tablica 13.21. Specyfikacja i PN-B-12069:l998/Az1:2002 Grupa

cegie!, pustak6w i elernentow ceramicznych

poryzowanych

wg PN-B-12069:1998

Rodzaj Typ Klasy Sortymenty

-Rodzaj KJasy Sortymenty 438; 488

A - do murowania na zwykte spoiny B - do murowania na cienkie spoiny

C - do murowania na suchy styk ze spoinami poziomymi zwyklymi D - do murowania na suchy styk ze spoinami poziomymi pocienionymi
E - do murowania na pi6ro i wpust ze spoinami poziornymi zwyklymi F, - do .murowania na pi6ro i wpust ze spoinami poziomymi pocienronyrm M - odporne na dziatanie mrozu N - nieodporne na dziatanie mrozu 3,5; 5; 7,5; 10; 15; 20

Grupa pustak6w Z

wielkosc dlugosc szerokosc

wymiar 88; 138, 188,238,288,338,388;

w zaleznosci od gestosci objetosciowej: 0,5; 0,6; 0,7;0,8; 0,9; 1,0; 1,2
Wymiary nominalne, mm - norma nie podaje wymiar6w nominalnych cegly zwykte: dlugosc do 250, szerokosc do 120, wysokosc do cegly modu1arne: dtugosc do 300, szerokosc do 100, wysokosc do 220; powierzchnia otwor6w od 15 do 55% powierzchni podstawy dlugosc do 500, szerokosc do 500, wysokosc do 300; powierzchnia otwor6w od 25 do 75% powierzchni podstawy wyrob wie1kowymiarowy wiekszy od pustaka; powierzchnia od 25 do 75% powierzchni podstawy Dopuszczalne odchytki wymiarowe, mm otwor6w

S

dlugosc szerokosc 95; 145; 195, 245, 295; 345; 395; 445; 495 98; 148, 198,248,298,348,398; 448; 498

Cegla

W,P

dlugosc

Pustak

szerokosc
Z,S, P W

wysokosc wysokosc

138; 188;220;

238; 288

Element

148; 198; 230; 248; 298 Dopuszcza1ne odchytki wymiarowe, mm Wymiar W ±2 ±2 ±2 ±3 ±3 ±4 P ±1 ±1 ±1 ±2 ±2 ±2 Nasiakliwosc, % do 50 51 do 100 101 do 220 221 do 350 od 351

Wymiar

odchytki wymiar6w dla pustak6w grupy: Z S ±2 ±3 ±4 ±5 ±6 ±6

odchytki wymiar6w zwykte ±2 ±3 ±4 ±5 ±6 od 6 do 28

odchytki wymiar6w zmniejszone dotyczace wysokosci wyrob6w grup B, D i F

do 20 21 do 50 51 do 100 101 do 220 221 do 350 351 do 400 Nasiakliwosc, %

±2 ±3 ±4 ±5 ±6 ±7

±1

pustaki klasy 3,5 i 5 - nie okresla sie pustaki klasy od 7,5 do 20 - od 6 do 22

Mrozoodpornosc

wyroby rodzaju N - nie sprawdza sie wyroby rodzaju M - 20 cykli zarnrai.ania i rozmrai.ania

Mrozoodpomosc

pustaki rodzaju N - nie sprawdza sie pustaki rodzaju M - 20 cykli zamrai.ania i rozmrai.ania Obecnosc szkod1iwej zawartosci marglu

Obecnosc szkodliwej zawartosci marg1u Obecnosc szkodliwej zawartosci soli rozpuszczalnych

cegly nie powinny wykazywac czalnych

uszkodzeri wiekszych

od dopusz-

pustaki nie powinny wykazywac nie bada sie

uszkodzeri wiekszych od dopuszczalnych

Obecnosc szkodliwej zawartosci soli rozpuszczalnych

nie bada sie

,~

358 stak6w poryzowanych. Moga bye rowniez stosowane do wykonywania sci an dzialowych. Zestawienie podstawowych parametr6w technicznych wyrob6w poryzowanych zarnieszczono w tab1icy 13.2l. Pustaki ceramiczne do scfan dzialowych sa produkowane wedlug wymagari PN-B-12057:1996 wraz ze zmianami w PN-B-12057:1996/Al:1998. Cecha pustak6w do scian dzialowych sa charakterystyczne otwory. W wie1u przypadkach sq to otwory poziome, zapewniajace wysoka izolacyjnosc akustyczna, ale stosunkowo niska izolacyjnosc ciep1na i niewielka nosnosc na obciazenia pionowe. Rowniez odpornosc pustak6w na oddzialywanie czynnik6w atmosferycznych, a w szczeg61nosci ich mrozoodpornose, jest niewystarczajaca. Dlatego tez pustaki te, podobnie jak cegly dziurawki, sa nieprzydatne jako e1ementy do scian zewnetrznych (np. 1ic6wek) 1ub do scian
a)

Roboty murowe

-

-

Wyroby i materialy Tablica 13.22. Specyfikacja ceramicznych elernenrow ogrodzeniowych wg PN-B-12067: 1999 Ksztatt i wymiary

359 "p61k1in.kierowym". Cegly te rozni przede wszystkim ksztalt wynikajacy z przeznaczenia cegiei korninowych do wykonywania wolno stojacych komin6wo przekroju okraglym. Nalezy zaznaczyc, ze z cegiel korninowych sa wykonywane zewnetrzne plaszcze kominow, tak wiec nie stykaja sie one bezposrednio z chernicznie agresywnyrni spalinarni. Cegly termalitowe sq stosowane zgodnie z PN-751B-12019 do wykonywania oslon termicznych pracujacych w temperaturach do 900°C. Cegly termalitowe sq wyrobami izolacyjnymi, ceramicznymi, 0 czerepie porowatym. S~.produkowane z gliny wymieszanej z ziemia okrzemkowa i z dornieszkami organicznyrni, tj. trocinami, rnialem torfowym. Podstawowe wymagania dotyczace tych cegiel zestawiono w tablicy 13.24. Cegly termalitowe nie sa odporne
Tablica 13.24. Specyfikacja wg PN-751B-12019 Ksztalt cegiet termalitowych

I technicznq

zgodnie

z dokurnentacja wyrob6w

Typy

pustaki ogrodzeniowe, elementy slupk6w ogrodzeniowych, daszki ogrodzeniowe, Dopuszczalne odchylki wymiarowe, ±2 ±3 ±4 ±5 ±6 ±7 zgodnie z dokumentacja

Dkosc
a)

C r=TI-

b)

mm

Wielkosc

wymiar i odchytki

Do 20 21 do 50 51 do 100
101 do 220 221 do 350 351 i wiecej

Rys. 13.9. Ceramiczne elementy ogrodzeniowe wg PN-B-12067:1999; a) pustak ogrodzeniowy, b) i c) element slupka ogrodzeniowego, d) daszek ogrodzeniowy; /, b, h - dlugosc, szerokosc i wyso-

Masa
Odpornosc na dzialanie sity zgniatajqcej Nasiakliwosc, %

±109C

nie mniej niz 1,5 kN

nosnych.

Ceramiczne elementy ogrodzeniowe s~ produkowane na podstawie PN-B-12067:1999. Norma dotyczy: _ pustak6w ogrodzeniowych przeznaczonych do wykonywania azurowych mur6w ogrodzeri, taras6w, balkonow, slupk6w ogrodzeniowych i innych azurowych scianek, _ elementow wypelniajacych uzywanych w ceramiczno-ze1betowych konstrukcjach ogrodzeniowych, _ daszk6w ogrodzeniowych przeznaczonych do zwiericzenia mur6w i slupk6w ogrodzeniowych. Przykladowe rozwiqzania e1ement6w ogrodzeniowych przedstawiono na rys. 13.9, a podstawowe parametry techniczne w tablicy 13.22. Ceramiczne elementy kominowe stanowia grupe e1ement6w budow1anych przeznaczonych do budowania scian przewod6w kominowych. W zwiazku z tym wyroby te maj~ specyficzny ksztalt i wtasciwosci. Obecnie s~ stosowane cegly cerarniczne korninowe, pustaki (ksztaltki) cerarniczne do przewod6w wenty1acyjnych i dymowych oraz pustaki (ksztaltki) karnionkowe do przewod6w dymowych i spalinowych. Nalezy zaznaczyc, ze w przygotowaniujest projekt nowej PN-EN 1457. Wraz z wprowadzeniem tej normy do po1skiej praktyki budow1anej bedzie konieczne rozszerzenie zakresu badari, m.in. 0 sprawdzanie gazoszczelnosci polaczeri,

c)

~rI I~l
"

at

b)

CJlt

do 16 rozrnrazania
25 cykli zamrazarua

Mrozoodpornosc

Obecnosc szkodli wej za- uszkodzenia nie wieksze niz dopuszczaIne wartosci marglu Obecnosc szkodliwej za- nie bada sie wartosci soli rozpuszczalnych

prostopadloscian Wymiary nominalne i dopuszczalne odchylki wymiarowe, mm Wielkosc wymiar i odchylki Dlugosc Szerokosc Wysokosc Odmiany 650 0,650 8 Gestosc objetosciowa kg/dm ' Wytrzyrnalosc nie, MPa Wsp6tczynnik przy temperaturze przy temperaturze na sciskaprzewodzenia 50°C 350°C 250±4 120±3 65±3 750 0,750 16

I

odpomosci na scieranie. odpornosci na pozar sadz itp. Ceramiczne c e g ly kominowe (rys. 13.10) sa produkowane zgodnie z PN-B-12004:1999. Pod wzgledern parametrow fizycznych (tabl. 13.23) cegly korninowe odpowiadaja ceglom budowlanym zwyklym
Tabclica 13.23. Specyfikacja cegiel ceramicznych

ciepla A., W/(m·K) 0,17 0,26

T

0,22 0,30

kominowych

wg PN-B-12004:1999

Ksztalt
Typy Odmiany Klasy

ksztalt wycinka pierscienia kolowego w zaleznosci od dlugosci typ: 100, 150, 250, 300 w zaleznosci od promienia R: 600, 900, 1500 i 2500 20: 25 15 do 25 1,2 do 1,6 10 cykli zarnrazania

Rys. 13.10. Cegly ceramiczne kominowe wg PN-B~ -12004:1999; a) typu 100, b) typu 150, c) typu 200, d) typu 250, e) typu 300; R - prornieri, L - dlugosc,

od Gc;:stoscobjetosciowa, kg/dnr' od Nasiqkliwosc, % do ~rozoodpornosc 25 Obecnosc szkodliwej zawartosci marglu

Drqzenia, %

a - szerokosc

Q_becnosc szkodliwej zawartosci soli rozpuszczaInych

I nie

I nie

i rozrnrazania
bada sie bada sie

360 na oddzialywanie czynnik6w atmosferycznych, a w zwiazku z tyrn powinny bye wykorzystywane zsodnie z przeznaczeniem jedynie do wykonyw~nia wewnittrznych wykladzin przewod6w kominowych. Ceramiczne pustaki do przewod6w we n t yl ac y j nyc h (rys. 13.11) powinny spela)

Roboty murowe

Wyroby i materialy

361
cerarnicznych pustak6w do przewod6w wentylacyjnych wg PN-B-12006: 1997 i PN-

I.

m
,
a

, ._
.0

Tablica 13.25. Specyfikacja -B-12006: 1997/Azl :2001 Typ Odmiany

~

Rys. 13.12. Pustaki ceramiczne do przewod6w dymowych wg PN-B-12007:1997; a) bez otworu bocznego, b) z otworem bocznym; a - dlugosc, b - szerokosc, h - wysokosc, s - grubosc scianki, D - srednica otworu, d - srednica otworu bocznego

niac wymagania zestawione w tablicy 13.26, w tym dotyczace sprawdzenia odpornosci wyrob6w na zmiany temperatury do 250°C. Kamionkowe k s z t al t k i do przewod6w dymowych i s p al i n o w yc h (rys. 13.13) sq produkowane na podstawie oda)

pustaki typu A, B. C, D, E 1 - bez otworu bocznego; 2 - z otworem bocznym kwadratowym lub prostokatnyrn: 3 - z otworem bocznym okraglym Klasy ;;'5 Wymiary nominalne , mm Wielkosc typ A. B i C typ D typ E typ F 188, 200 188,200 238, 250, 288 388 188,200 238. 250, 288 188,200 188 bl Szerokosc lub srednica otworu, mm nie mniejsza niz 110 220,240,250,300,450,500 wysokosc ;;'10 Scianki Dopuszczalne odchylki wyrmarowe , rnrn wymiar Wielkosc odchylki wymiarowe Wszystkie wymiary do 25 ±2 26 do 70 ±3 71 do 150 ±4 151 do 250 ±5 251 do 400 ±6 401 do 500 ±7

ar

T

Masa Nasiakliwosc, % Mrozoodpornosc Obecnosc szkodliwej zawartosci marglu Obecnosc szkodliwej zawartosci soli rozpuszczalnych
I

nie rnoze r6inie sie od wartosci deklarowanej 0 wiecej niz ± 10% od3d022 nie sprawdza sie nie powinny wykazywac uszkodzeri wiekszych od dopuszczalnych nie bada sie

Rys, 13.11. Pustaki ceramiczne do przewod6w wentylacyjnych wg PN-B-12006:1997; a) typu A bez otworu bocznego, b) typu B bez otworu bocznego, c) typu C bez otworu bocznego, d) typu A z otworem bocznym, e) typu B z otworem bocznym, f) typu C z otworem bocznym; a - dlugosc, b - szerokosc, h - wysokosc, g - grubosc, m, n - wymiary otwor6w bocznych

DDOO
em)'

b)

fm
'.n

:), :' urr!

niac wymagania PN-B-12006:1997 i PN-B-12006:1997/Azl:2001. W tablicy 13.25 zestawiono podstawowe parametry techniczne pustakow, Od pustak6w sciennych pustaki wentylacyjne roznia sie w zasadzie jedynie ksztaltem i wewnetrznym kanalem sluzacym do odprowadzania zuzytego powietrza z pomieszczeri budynku. Ceramiczne pustaki do przewod6w dymowych (rys. 13.12) (PN-B-12007:1997 i PN-B-12007:1997/Apl:1999) powinny spel-

: t _._.
I I

): H'm m
c)

d)

Oznaczenia

jak na rysunku.

Tablica 13.26. Specyfikacja -12007:1997/Apl: 1999 Odmiany Klasy

ceramicznych

pustak6w do przewod6w dymowych wg PN-B-12007:1997

i PN-B-

9

mh.):

1 - bez otworu bocznego, 2 - z otworem 5 Wymiary norninalne! i dopuszczalne 240±5, 250±5, odchylki wymiarowe , mm 300±6, 450±7, 188 500±7 188±5.200±5 220±5, 150±4 160±4 dla a i b; 1l0±4 10±2 nie rnoze roznic sie od wartosci deklarowanej % zawartosci marglu soli od 3 do 18 nie sprawdza sie rue powinny wykazywac rue bada sie 250°C uszkodzeri wiekszych od dopuszczalnych wiecej niz 0 ±IO%

aib
h

,

D
d s Masa Nasiakliwosc, Mrozoodpornosc Obecnosc szkodliwej Obecnosc szkodliwej zawartosci rozpuszczalnych
I

k)

dla a i b ; 200

Rys. 13.13. Ksztaltki kominowe ceramiczne, kamionkowe i szamotowe wg PN-EN 1457: a), b), c). d) przyklady dopuszczalnych przekroj6w ksztaltek kominowych, e), f), g), h) przyklady zlaczy ksztaltek kominowych, i), j), k) przyklady otwor6w rewizyjnych i przylaczy kominowych

Odpornosc na zmiany temperatury
Oznaczenia jak na rysunku.

362
Tablica Ksztalt 13.27. Specyfikacja kamionkowych ksztaltek kominowych wg ZUAT-15/l.J4/2002

Roboty murowe

Wyroby .i materialy

363
cegiel, do do do do do do blokow na na na na na na i eIement6w wieIkowymiarowych siIikatowych wg PN-B-

w dokumentacji technicznej okresla sie ksztalt, wymiary nominal, ne, otwory, szkliwienie, rowki, powierzchnie montazowe (pi6ro i wpust) do 100 mm: odchylki dopuszczaIne ±2 mm (gatunek I) lub ±3% (gatunek II); przy wymiarach wiekszych: odchylki dopuszczaIne ±2% (gatunek I) lub ±3% (gatunek II) nie powinna roznic silt od wielkosci podanej w dokumentacji nicznej 0 wiecej niz ± 10% tworzywa nie nizsza niz 1,9 nie wieksza niz 6 nie mniej niz 25 cykli zarnrazania na zginanie, MPa na sciskanie nie nizsza niz 15 i rozrnrazania

TabIica 13.28. Specyfikacja _12066: 1998 (z poprawkami) Grupa ABCDEF-

.

Wymiary (odchylki) Masa Gestosc objetosciowa kg/drrr' Nasiakliwosc, %

Rodzaj Typy KJasy Sortymenty

murowania murowania murowan~a murowan.la murowao!a murowama

zwykle spoiny cienkie spoiny suchy styk ze spoinami poziomymi zwyklymi s~chy.styk ze spoinami poziomymi pocienionymi P!6ro ! wpust ze spoinami poziomymi zwyklymi pioro I wpust ze spoinami poziomymi cienkimi

tech-

M - o.dporne na dzial~nie mrozu (do scian zewnetrznych) N - nieodporne na dzialanie rnrozu (do scian wewnetrznych) P - peln.e bez otworow Iub z drazeniami D - drazone z otworami od 10 do 60% 5; 7,5; 10; 15; 20; 25; 35; 45; 60 w zaleznosci od gt;stosc objetosciowej rozroznia sortymenty: 1,0; 1,2; 1,4; 1,6; 1,8; 2,0; 2,2 Wymiary oominaIne silt nominaInych do 10%,

Mrozoodpornosc Wytrzyrnalosc Wytrzyrnatosc Odpornosc

mm - norma nie podaje wymiar6w szerokosc 50, 65, 80,90, 100, 120, 150, 180,200,250,300,400 88, 138, 188, 238, 288, 388 96, 146, 196,246, 296, 396

prostek bez otworu bocznego powinna odpowiadac klasie nie nizszej niz 10 elementy do przewod6w dymowych i spalinowych powinny wykazywac odpornosc na oddzialywanie ternperatury 250°C nie nizsza niz 98% w przypadku elementow do przewod6w dymowych pracujacych w stanie mokrym lub 95% w przypadku elementow do przewod6w pracujacych w stanie suchym odnosnie do wielkosci oraz odpor-

Rodzaj , wymlarow Wymiary tradycyjne, mm

grupa A, B, C,D

dlugosc 250, 300, 400, 500, 600, 750, 800, 1000 288, 388, 488, 588, 688, 788, 888, 988

wysokosc
50, 65, 104, 138, 220, 300, 500, 750, 900, 1000 104, 138, 188, 220, 288, 388, 488, 588, 688, 788, 888 108, 146, 196,220,296,396, 496, 596, 696, 796, 896 104, 138, 188, 220, 288, 388, 488, 588, 688, 788, 888 108, 146, 196, 220, 296, 396, 496, 596, 696, 796, 896

na zmiany temperatury

K wasoodpornosc

Wymiary A moduIarne, mm

B

W ZUAT podano dodatkowe zalecenia dotyczace przewod6w kominowych, nosci na: temperatury ekspIoatacyjne, pozar sadzy, scieralnosc,

C,E

r---D,F Cegla

296, 396, 496, 596, 696, 796, 896, 996

88, 138, 188, 238, 288, 388 96, 146, 196, 246, 296,396

rebnych aprobat technicznych. W tablicy 13.27 podano wymagania dla ksztaltek kominowych okreslone w ZUAT-IS/I.14/2002. Z uwagi na funkcje pelniona w przewodzie kominowym rozroznia sie: prostki (pustaki), prostki z bocznym wycieciem, tr6jniki, luki, zwezki, odsadzki, czyszczaki, korki, kominki, zasuwy, g6me zakoriczenia komin6w (z daszkiem lub bez), przylaczenia kominowe itp. W odroznieniu od pustakow ceramicznych ksztaltki kamionkowe spelniajq wymagania w zakresie odpornosci na zmiany temperatury i dzialanie kwas6w. Wyroby silikatowe Wyroby te otrzymuje si~ z mieszaniny piasku i wapna formowanej pod odpowiednio duzyrn cisnieniern w podwyzszonej temperaturze. Wyroby silikatowe, nazywane rowniez wapienno-piaskowymi, obejmuja cala game cegiel, bloczk6w i element6w przeznaczonych do stosowania w murach i obiektach malej architektury; sa

uzywane w budownictwie nadziernnyrn, w srodowisku powietrznosuchym. Odznaczaja sie niska izolacyjnoscia cieplna i s~ wrazliwe na dzialaniewody i kwas6w. Dlatego tez nalezy unikac stosowania silikat6w w kenstrukcjach narazonych na silne zawilgocenie lub agresje biologiczna i chemiczna, Cegly, bloki i elementy wielkowymiarowe silikatowe scienne zwykfe przeznaczone do wykonywania konstrukcji murowych powinny spelniac wymagania PN-B-12066:1998 z poprawkami zawartymi w PN_B-12066: 1998/Azl: 1999, PN-B-12066: 1998/Az2:2000 i PN-B-12066: 1998/Az3:2001. W tablicy 13.28 zestawiono glowne wymagania dotyczace wyrob6w silikatowych, a na rys. 13.14 pokazano przykladowe wyroby. W tego typu konstrukcjach cegly silikatowe mozna stosowac zamienne z ceglami ceramicznymi, a bloczki drazone zamiast pustak6w ceramicznych. Z uwagi na niewielka izolacyjnosc cieplnq

dlug?sc do 250 rnrn, szerokosc do 120 mm, wysokosc do 220 mrn przy wymiarach tradycyjnych oraz dlugosc do 300 mm, szerokosc do 100 rnm i wysokosc do 220 mm przy wymiarach modularnych, dlugosc do 500 .mm, wysokosc do 300 mm wyr6b wielkowymiarowy; dlugosc wieksza lub r6wna 500 mm wysokosc wieksza lub r6wna 300 mm ' Dopuszczalne odchylki wymiarowe mm

Blok Element

Wymiar do 150 od 151 do 300 od 301 do 500 od 501 do 750 od 751 do 1000

odchylki wymiar6w eIementow do zwyklych spoin ±2 ±3 ±4 ±5 ±6

odchylki wymiar6w eIementow do cienkich spoin ±I ±2

Nasiakliwosc
Mrozoodpornosc

wyroby klasy 5 i 7,5 - nie okresla silt wyroby wyzszych kIas - do 16 % wyroby rodzaju N - nie sprawdza silt wyroby rodzaju M - 25 cykli zarnrazania i rozrnrazania

364

Roboty murowe

Wyroby i materialy Tablica 13.29. Specyfikacja Grupy Rodzaje Typy Odmiany Rodzaj elementu silikatowych e1ement6w elewacyjnych wg PN-B-12062:1997

365

a)

,I

-+----'kk!i
Ie '

, b)

I,OO?O !~t
, , . .f

~-___!__--c""

,..._._

K ksztaltki elewacyjne szerokosci wiekszej niz 60 mm P - plytki elewacyjne szerokosci nie wiekszej niz 33 mm G T N elementy gladkie, L lupane, M - mlotkowane peine, D drazone niefazowane, F fazowane dlugosc, mm wysokosc, mm szerokosc, mm 65, 80, 120, 180, 250, 500 88, 188, 288, 388, 488 ad 60 do 250

,

'ITIIE"""C,',"
,

. .<:

d)

szereg wymiarowy tradycyjne modularne tradycyjne modularne tradycyjne modularne tradycyjne modularne

OCJO c)~,."O 0,
, I

.0

','

.0

Ksztaltki gladkie Ksztaltki lupane

250, 500, 750, 1000 65, 88, 104, 120, 138. . 220, 240, 450 88, 188, 288, 388, 488, 688, 988 250, 500, 750, 1000 88, 188, 288, 388, 488, 688, 988 250, 500, 750, 1000 88, 188, 288, 388, 488, 688, 988 250, 500 188,288,488, 65, 88, 104, 120, 138, 220,240,450 65, 88, 104, 120, 138,220,240,450 Odchylki wymiar6w

mlotkowane PIytki Rys. 13.14. Cegly i bloki silikatowe wg -12066:1998; a) cegla pelna, b) cegla drazona, gla drqzona z otworern montazowyrn, d) blok ny z wnekarni chwytowymi; I, b, h - dtugosc, kosc, wysokosc . PN-Bc) cedrqzoszeroRys. 13.15. Silikatowe elementy elewacyjne wg PN-B-12062:1997; a) ksztaltka gladka, pelna, niefazowana, b) ksztaltka gladka, drazona, niefazowana, c) ksztaltka lupana, pelna, niefazowana, d) ksztaltka lupana, pelna, fazowana, e) ksztaltka mlotkowana, pelna, niefazowana, z jednq powierzchnia zdobionq, f) plytka lupana, pelna, niefazowana; I, s, h, g - dlugosc, szerokosc, wysokosc i grubosc przede wszystkim z rodzaju uzytego betonu. Rozr6inia sift elementy z beton6w zwyklych (z kruszywem mineralnym), z beton6w lekkich kruszywowyeh (z kruszywem mineralnym, sztucznym, popiolowym lub organicznym), z beton6w lekkich z wypelniaczami organicznymi i z beton6w specjalnych. Elementy z beton6w zwyklych oraz z beton6w lekkich kruszywowych i popiolowych zostaly znormalizowane, tzn. objete odpowiednimi normami przedmiotowymi, a konstrukcje z tych wyrob6w mozna projektowac i wykonywac wg PN-B-03002:1999. Bloczki betonowe sclenne (rys. 13.17) drobnoi sredniowymiarowe powinny spelniac wymagania zawarte w PN-B-19306:1999 i w PN-B-19306: 1999/Azl:2002. Norma obejmuje elementy pelne, tj. bez otwor6w lub z otworarni pionowymi do 25%, z betonu zwyklego, z betonu lekkiego kruszywowego lub z tworzywa popiolowego. Przedmiotem normy sq bloczki zwykle murowane na spoiny zwykle i pocienione oraz bloczki lqczone na pi6ro i wpust. Wymiar, mrn do 138 od 139 do 250 od 251 do 400 od 401 do 500 od SOl do 1000

Ksztaltki

100 68,168 10. 20, 30, 32,5

element6w, ±2 ±3 ±4 ±5 ±6

mm

bloezk6w drazonych silikatowyeh nie nalezy ich stosowac w scianach zewnetrznych jednowarstwowych. Elementy silikatowe zdaja natomiast egzamin w nadziemnych scianach szezelinowych. Silikatowe elementy elewacyjne (rys. 13.15) zostaly opisane w PN-B-12062:1997. W tablicy 13.29 przedstawiono specyfikacje wyrob6w silikatowych. Nalezy zaznaczyc, ze znaczna liezba element6w elewaeyjnych (cegiellicowych) zostala objeta aprobatami technicznymi. Silikatowe ksztaltki sclenne, pustaki wentylacyjne i pustaki ogrodzeniowe spelniac powinny wymagania PN-B-12054:1996. Najwai:niejsze z tych wymagari zestawiono w tablicy 13.30, a przykladowe rozwiazania ksztaltek pokazano na rys. 13.16. Nalezy zauwazyc, ie nie sq produkowane wapienno-piaskowe pustaki do przewod6w dymowyeh i spalinowyeh, co wynika z malej odpornosci silikat6w na oddzialywanie siarki zawartej w produktach spalania, Elementy murowe betonowe Elementy te stanowia rozbudowana grupe wyrob6w 0 zroznicowanych parametrach technicznyeh wynikajacych nie tylko z ksztaltu, ale

Gestosc Wytrzyrnatosc
na sciskanie

dla ksztaltek pelnych - nie wieksza niz 2,0 kg/dm-' dla ksztaltek drazonych - nie wieksza niz 1,6 kg/drrr' ksztaltki peine - nie mnie)sza niz 15 MPa ksztaltki drazone wysokosci do 240 mm - nie mniejsza ksztaltki drazone wysokosci do 450 mm - nie mniejsza do 16% 25 cykli zamrazania i rozrnrazania ksztaltek sciennych, pustak6w wentylacyjnych i pustak6w ogrodzeniz 13 MPa niz II MPa

Nasiakliwosc
Mrozoodpomosc

Tablica 13.30. Specyfikacja silikatowych niowych wg PN-B-12054:1996 Rodzaje Typy

M odporne na dzialanie rnrozu, N - nieodporne na dzialanie mrozu w zaleznosci od istniejqcych otwor6w rozroznia sie: P - peine, D - drazone w zaleznosci od ksztaltu otwor6w rozroznia sie: A - z otworem okragtym, B - z otworem kwadratowym ' 7,5; 10; 15; 20 K - ksztaltki elewacyjne szerokosci wiekszej niz 60 mrn P - plytki elewacyjne szerokosci nie wiekszej niz 33 mm Wymiary i dopuszczalne odchylki , mm 250±3 65±2; 138±2; w przypadku w przypadku pustak6w ogrodzeniowych pustak6w ogrodzeniowych 80±2 220±3 techniczna techniczna wyrob6w wyrob6w

Klasy Grupy

Dlugosc

Szerokosc Wysokosc
Barwa Masa

- zgodna z dokurnentacja - zgodna z dokumentacja

Nasiakliwosc
Mrozoodpornosc

dla klasy 7,5 - nie okresla sie, dla pozostalych wyrob6w - do 16% dla rodzaju N - nie okresla sie, dla rodzaju M - 25 cykli zamrazania i rozmrazania

366
Tablica 13.31. Specyfikacja -19306: I9991 Az 1:2002 Typ Rodzaj bloczkow betonowych sciennych wg PN-B-19306:1999 i PN-B-

Roboty murowe

Wyroby i materialy

367 Nie sa objete norma bloezki lieowe. Podstawowe parametry teehniezne bloezk6w przedstawiono w tabliey 13.31. Bloczki z betonu zwyklego sq stosowane przede wszystkim do scian fundamentowyeh oraz scian nadziemnyeh silnie obciazonych (zamiennie z ceglami eeramieznymi pelnyrni zwyklymi), a bloczki z beton6w lekkieh sa stosowane glownie w scianach nadziemnyeh (zamiennie z pustakami zar6wno betonowymi, jak i eeramieznymi lub z betonu kom6rkowego). Pustakl betonowe scienne drobno- i sredniowymiarowe (rys. 13.18) sa przedmiotem PN-B-19307:1999 (z poprawkami w PN-B-19307: 1999/Azl:2002). Norma dotyczy element6wz otworami pionowymi lub poziomymi o objetosci wiekszej niz 25%. Pustaki rnoga bye wykonane z betonu zwyklego, z betonu lekkiego kruszywowego lub z tworzywa popiolowego i murowane na zwykle i cienkie spoiny oraz laczone na pi6ro i wpust. Podstawowe parametry techniczne bloczk6w przedstawiono w tablicy 13.32. Pustaki stosowac mozna we wszelkiego rodzaju scianach nadziemnyeh konstrukcyjnych i wypelniajacych (zamiennie z pustakami ceramicznymi lub bloczkami z betonu kom6rkowego). Norma obejmuje rowniez pustaki do przewod6w kominowych wentylacyjnych oraz pustaki zasypowe uzywane jako szalunek tracony. Mury z pustak6w z otworami pionowymi 0 objetosci do 55% nalezy konstruowac zgodnie z PN-B-03002: 1999, przyjmujac do obliczeri II grupl( wyrob6w. Pustaki 0 wiekszej objetosci otworow lub z otworami poziomymi nalezy zaliczac, wedlug PN-B-03002:1999, do III grupy wyrob6w. Elementy scienne z beton6w lekkich z wypelniaczami organiczilymi nie Sq objete normami, dlatego tez imogq bye stosowane jedynie na podstawie przedmiotowyeh aprobat technicznych okreslajacych zar6wno parametry teehniezne wyrob6w, jak i zasady projektowania, obliezania i wykonywania konstrukeji murowyeh. Z uwagi na rodzaj wypelniaezy rozroznia sil( wi6robeton, troeinobeton, wi6rotroeinobeton, zrebkobeton. Do korica lat osiemdziesiatych xx w. bardzo popularne by10 stosowanie beton6w lekkieh z wypelniaezami organicznymi 0 gestosci objetosciowej 0,70-;-1,00 kg/dnr', wsp6lczynniku przewodzenia ciepla A = 0,20-;-0,30 W/(m·K), nasiakli-

w zaleznosci od wymiar6w: b-I, b-2, b-4 i b-6

z - z betonu

zwyklego L - z betonu lekkiego kruszywowego lub styropianu P - z tworzyw popiolowych

z wypelniaczami

mineralnymi,

sztucznymi

Klasy Odmiany Gatunki

1; 2,5; 3,5; 5; 5; 7,5; 10; 12,5; 15; 17,5; 20; 25; 30 w zaleznosci od gestosci objetosciowej: 1200, 1400, 1600, 1800 i 2000 400, 600, 800, 1000,

c)

o
250+2

M- do wykonywania mur6w ze zwyktymi spoinami D - do wykonywania rnurow z cienkimi spoinami oraz lqczonych na pioro i wpust Wymiary nominalne, mm b-4 250 250 140 rnrn b-6 380 250 140

Wielkose Dlugosc Szerokosc

b-I 250 120 65 Dopuszczalne

b-2 250 120 140· odchytki wymiarowe,

Wysokosc

Rys. 13.16. Elementy silikatowe wg PN-B-12054:1996: a), b) ksztaltki scienne petne i drqzone, c), d) pustaki wentylacyjne

Dlugosc
i szerokosc 120+150 151+250 251+400 401+510

odchylki bloczk6w do zwyklego murowania ±4 ±5 ±6 ±8

odchylki bloczk6w do murowania na cienkie spoiny i laczonych na pi6ro i wp,;!st ±2 ±2 ±3 ±3 ±6

Wysokosc
65 66+140 ponad 140 ±3 ±4 ±5 bloczki moga bye bez otwor6w lub z otworami do 25%

±2

Otwory Nasiakliwosc

wyroby z betonu zwyklego: 5% - w przypadku elementow narazonych na bezposrednie oddzialywanie czynnik6w atmosferycznych 9% - w przypadku element6w oslonietych przed bezposrednim oddzialywaniem czynnik6w atmosferycznych wyroby z betonu lekkiego: 20% - w przypadku elementow narazonych na bezposrednie oddzialywanie czynnik6w atmosferycznych 25% - w przypadku element6w oslonietych przed bezposrednirn oddziatywaniem czynnik6w atmosferycznych

Mrozoodpornosc

25 cykli zamrazania

i rozmrazania

Rys. 13.17. Bloczki betonowe wg PN-B- I 9306: 1999; a) jednoceglowy, b) dwuceglowy, c) czteroceglowy,

d) szescioceglowy

368 a)
-,

Roboty murows b)

,..

wymby , mrucr',iy
Tablica 13.32. Specyfikacja -19307: 1999/Azl :2002 Typ Podtypy Rodzaj pustak6w betonowych sciennych wg PN-B-19307:1999 i PN-BBS itp.

369

A-A

i
/

..r

0

J
:m:
r
104 B-B

,

N.

:
240 240
"

~I
I

w zaleznosci od ksztaltu i wymiar6w, np. Alfa, Kontra, MZ-ITB, pustak p - podstawowy i pustak u -.uzupelniajqcy z wypelniaczami

·Z -'z betonu zwyklego L - z .betonu lekkiego kruszywowego styropianu P - z tworzyw popiolowych w zaleznosci od gestosci objetosciowej: 1400, 1600, 1800 i 2000

mineralnymi,

sztucznyrni

lub

Klasy Odmiany Gatunki Wymiary nominalne,

I; 2,5; 3,5; 5; 5; 7,5; 10; 12,5; 15; 20 400, 500, 600, 700, 800, 900, 1000, 1200,

M - do wykonywania mur6w ze zwyklymi spoinami D - do wykonywania mur6w z cienkimi spoinarni oraz Iqczonych na pi6ro i wpust mm - zgodnie z dokumentacja Dopuszczalne techniczna mm odchylki wymiarowe, murowa-

A
0

en ..r

A

A

Dlugosc i szerokosc
do 100 101-;-300

odchylki bloczk6w do zwyklego nia ±2 ±3 ±6 ±3 ±2 wyroby z betonu zwyklego: 5% - w przypadku element6w

odchylki bloczk6w do rnurowania na cienkie spoiny i laczonych na pi6ro i wpust ±2 ±2 ±3 ±2 ±2

I

301-;-650 Wysokosc a) podstawowy, b) uzupelniajqcy b) c)

Rys. 13.18. Pustaki betonowe Alfa wg PN-B-19307:1999;

Scianki Nasiqkliwosc

wosci ok. 40% (i wiecej), skurczu 6-;-8 mmlm i wytrzymalosci ok. 2,5-;-5,0 MPa. Z takich beton6w wykonywano bloczki i pustaki 0 wytrzymalosci 2,5-;-3,5 MPa. E1ementy te stosowano powszechnie do wznoszenia nadziemnych scian konstrukcyjnych w budynkach rnieszka1nych wysokosci do dw6ch kondygnacji. Obecnie, glownie z uwagi na wymagania zwiazane z izolacyjnoscia cieplna, Sq stosowane lzejsze odrniany beton6w z: wypelniaczarni organicznyrni 0 gestosci objetosciowej vok, 0,50-;-0,70 kg/dm", wsp6lczynniku przewodzenia ciepla A wynoszacym 0,13-;-0,20 W/(m·K), nasiakliwosci 40-;-90% i wytrzyrnalosci z reguly nieprzekraczajacej Z tych beton6w Sq wykonywane, coraz czesciej metoda wibroprasowania, pustaki 0 duzej izolacyjnosci ciep1nej, pozwalajacej na konstruowanie 2,5

a)

atrnosferycznych

narazonych

na bezposrednie

oddzialywanie

czynnik6w

9% - w przypadku element6w oslonietych przed bezposrednim nik6w atmosferycznych

oddzialywaniem

czyn-

wyroby z betonu lekkiego: 20% - w przypadku elementow narazonych na bezposrednie oddzialywanie czynnik6w atmosferycznyeh . 25% - w przypadku element6w oslonietych przed bezposrednirn oddzialywaniern czynnik6w atmosferyeznyeh Mrozoodpornosc
10 cykli zamrazania i rozrnrazania

Tablica 13.33. Speeyfikacja Rys. 13.19. Pustaki betonowe stosowane jako szalunek tracony wg AT-15-4912/2001: a) do sciany zewnetrznej z dodatkowa izolacja styropianowa, b) do sciany wewnetrznej, c) narozny stosowane wiorobetonowe ksztaltki scienne typu Iso-Span (np. rys, 13.19) wedlug aprobaty technicznej AT-15-4912/2001 oraz trocinobetonowe pustaki typu CS-24 spelniajqce wymagania zawarte w AT-15-4~86/2001. Ksztaltki obu typ6w pelniq role sza1unku traconego (w czasie budowy) i ocieplenia (w czaObecnie Typ

wi6robetonowych

ksztaltek sciennych typu Iso-Span wg AT-15-4912/2001

tosc liczbowa oznaeza szerokosc ksztaltki)
ksztaltki do scian zewnetrznych S-25/6, S-30/5, S-3017, S-30/9, S-301l1 (wartosci liczbowe oznaezajq: szerokosc/grubosc wkladki styropianowej) . Ksztalt i wymiary - na rysunku

ksztaltki do scian wewnetrznych 1-15,1-20,1-22,1-25,1-30

(war-

MPa.

sa

Gestosc tworzywa, kg/dm! Wsp61czynnik przewodzenia Dopuszezalne ciepla, W/(m·K)

0,5-;-0,6 :( 0,135 dtugosc ±3, szerokosc, wysokosc, grubosc scianek ±2 0,5 10 cykli zamrazania do 88,5 i rozmrazania

scian zewnetrznych grubosci

300-;-400

mm.

jednak na niewielka wytrzymalosc 0,5-;-2,0 MPa pustaki mogq bye .stosowane w scianach wypelniajacych (oslonowych) 1ub jako szalunek tracony w ~cianach konstrukcyjnych z nosnym szkie1etem zelbetowym,

Z uwagi

odchylki wymiarowe, rnrn

Klasa Mrozoodpornosc. Nasiqkliwosc, %

370 sie eksploatacji). Podstawowe parametry techniczne ksztaltek lso-Span przedstawiono w tablicy 13.33. Sciany wykonane z tego typu element6w sa bardzo wrazliwe na zawilgocenie, co naklada na projektanta obowiazek zastosowania skutecznych zabezpieczen konstrukcji. Wbrew pozorom elementy z beton6w z wypelniaczami organicznymi wykazuja wystarczajaca rnrozoodpornosc. Bloczki i plytki licowe (elewacyjne) z beton6w specjalnych rowniez nie zostaly objete normami przedmiotowymi. Obecnie w Polsce uzywane sa sporadycznie wyroby elewacyjne importowane, a w zwiqzku z tym moga bye stosowane jedynie na podstawie przedmiotowych aprobat technicznych. . Elementy murowe z betonu kom6rkowego moga bye wykonywane zar6wno z tworzywa autoklawizowanego, jak i nieautoklawizowanego. Elementy z nieautoklawizowanego betonu kom6rkowego zostaly objete wymaganiami PN-B-19304:1997 (tabl. 13.34). Elementy rnozna stosowac w czesciach nadziemnych budynk6w po odizolowaniu ich trwala warstwa woTablica 13.34. toklawizowanego -19304: 1997 Typy Nazwa Bloczki Plytki Specyfikacja element6w z nieaubetonu kom6rkowego wg PN-Bod ksztaltu i wymiar6w szerokosc mm 240±8 120±8

Roboty murowe

Wyroby i materialy Tablica 13.35. Specyfikacja i PN-B-19301:1997/Azl:2002 elernentow z autoklawizowanego betonu kom6rkowego

371
wg PN-B-19301:1997

trza przekraczajacej 70 (75)%, bloezki nalezy zabezpieczyc przed zawilgoceniem. Obecnie nieautoklawizowany beton kom6rkowy jest stosowany sporadyeznie w scianach wypelniajacych lub jako oeieplenie np. poddaszy. Elementy z autoklawizowanego betonu kom6rkowego w wiekszosci przypadk6w Sq produkowane zgodnie z wymaganiami PN-B-19301:1997 z poprawkami w PN-B-19301:1997/Azl:2002. Wymagania obu norm zestawiono w tablicy 13.35, a typowe elementy przedstawiono na rys. 13.20. Nalezy

Typy - w zaleznosci Nazwa elementu Bloczki typ 490/360 490/300 490/240 490/180 590/360 590/300 5901240 5901180 Plytki 4901120 490/80 490/60 5901120 590/80 590/60 Odmiana Marka

od ksztaltu i wyrniarow

wymiary i dopuszczalne odchylki(w nawiasach odchylki dla element6w do murowania na cienkie spoiny lub na pi6ro i wpust) dlugosc, mm 490 +3 -5 (±3) szerokosc, mm 360 +3 '---5 (±2) 300 +3 -5 (±2) 240 +3 -5 (±2) 180 +3 -5 (±2) 590 +3 -5 (±3) 360 +3 -5 (±2) 300 +3 -5 (±2) 240 +3 -5 (±2) 180 +3 -5 (±2) 490 +3 -5 (±3) 120 +3 -5 (±2) 80 +3 -5 (±2) .60 +3 -5 (±2) 590 +3 -5 (±3) 120 +3 -5 (±2) 80 +3 -5 500 600 4,0 (±2) 700 6,0 60 +3 -5 (±2) wysokosc, mm 240±3 (±1,5)

I 1 1,5

400 2,0 _[ 3,0 2,0 15 cykli zamrazania

I

Mrozoodpornosc Nasiakliwosc Rys. 13.20. Elementy betonu kom6rkowego b) plytka, c) bloczek wielkowymiarowy do scienne z autoklawizowanego wg [90]: a) bloczek (gladki), z pi6rem i wpustem, d) blok rnontazu mechanicznego Odmiana 400 500 600 700

4,0 3,0 i rozrnrazania przewodzenia stan suchy 0,10 0,14 0,17 0,20

I

3,0

I

1 5,0 1 6,0

5,0

I

I

7,0

nie bada sie Wspolczynmk ciepla A, W/(m·K) wilgotnosc ustabilizowana 0,15 0,21 0.25 0,29

-w

zaleznosci

typ 4901240 5901240 400/120 490/120 590/120

dlugosc mm 490±8 590±8 400±8 490±8 590±8

wysokosc
mm 240±8 240±8

Gestosc objl;tosciowa Marka Mrozoodpornosc Wilgotnosc sorpcyjna Wsp6lczynnik przewodzenia ciepla A

nie wieksza niz 0,95 kg/drrr' 4,5,6 i7

15 cykli zamrazania i rozmrazania nie wieksza niz 5 nie wiekszy niz 0,23 W/(m·K)

doszczelna od fundament6w. W czesciach zamknietych budynk6w, przy wilgotnosci powie-

zaznaczyc, ze duza ezctse element6w jest obecnie produkowana na podstawie odrebnych aprobat technicznych. Wymagania zawarte w tyeh aprobatach roznia sie ad wymagari normowych. Odchylki wymiarowe wysokosci element6w murowych na cienkie spoiny lub lqczonych na pi6ro i wpust wynosza ± 1,5 mrn (wyroby znormalizowane) lub ±1,0 mrn (elementy objete aprobatarni teehnicznymi). W przypadku element6w znorrnalizowanych do odmiany np. 500 zalicza sie wszrstki: wyroby 0 gestosci od 451 do 550 kg/m , zas w przypadku objetych aprobatami wyroby o gestosci od 401 do 500 kg/m", Wytrzymalosc wyrob6w znormalizowanych sprawdza sie na pr6bkach wysuszonych, a wyrobow objetych aprobatami w stanie powietrznosuchym. W tyro drugim przypadku wytrzymalosc bedzie 0 20% nizsza, Elementy z autoklawizowanego betonu kom6rkowego Sq produkowane (wbrew

nazwie normowej) w postaci srednio- lub wielkowymiarowych bloczk6w (blok6w) bez otwor6w. Mniejsze plytki sa traktowane jako elementy uzupelniajqce, Nie Sq produkowane natomiast drobnowymiarowe eegly. Obeenie pojawily sie na rynku nowego rodzaju wyroby uzupelniajace, np. nadprozowe, stropowe, oslonowe do urzadzeri instalacyjnych 0 ksztaltach wynikajqcych z pelnionych funkcji. Elementy z betonu autoklawizowanego Sq przeznaezone do stosowania w scianach nadziernnych konstrukcyjnych i wypelniajacych. W pomieszczeniach. 0 wilgotnosci powietrza przekraczajacej 60% bloczki nalezy zabezpieczyc przed zawilgoceniem. W przypadku scian zlokalizowanych w srodowisku wilgotnym (powyzej 70-;.-75%) jest konieczne stosowanie odpo-

wiednieh zabezpieczeri. Obecnie bloczki i plytki z autoklawizowanego betonu komorkowego moga bye murowane na zwykle spoiny z uzyeiem zapraw zwyklych lub lekkich oraz na cienkie spoiny, a takze Iaczone na pi6ro i wpust. Kamieri naturalny Kamieri naturalny przeznaczony do stosowania w budownictwie powinien spelniac wymagania fizyczno-rnechaniczne zawarte w PN-84/B-01080. W tablicy 13.36 podano orientacyjny zakres stosowania r6i:nych skal w budownictwie. Przedmiotem PN-881B-04120 jest podzial, pojecia podstawowe, nazwy i okreslenia z zakresu budownictwa z kamienia naturalnego. Nizej podano, jakimi normami przedmiotowyrni sa objete poszczeg61ne wyroby kamienne:

,,,....-372 Roboty murowe wyroby i materiaty Tablica 13.38. Specyfikacja Grupy Rodzaje Odmiany Typy Odchyiki wymiarowe kamiennych plyt do okladzin pionowych zewnetrzne, Pw - wewnetrzne T - trawertynowe, wg PN-B-11203:1997 37 3

Tablica

13.36. Orientacyjne

zastosowanie Sciany bud. niemieszkalnych

roznych skal w budownictwie Gzymsy i obramowania Okladzina

i drogownictwie Mosty i budownictwo wodne

wg PN-84/B-I0800

Rodzaj skaly

Fundamenty

Cokoly

Sciany bud. mieszkalnych

zewnetrzna
pioponowa zioma

Okladzina wewnetrzna popionowa zioma

Krawezniki

Siupy drogowe

Kostka brukowa

Pz - plyty okladzinowe

plyty: G - granitowe, S - sjenitowe, M - marmurowe, P - piaskowcowe, D - dolomitowe, Wz - z wapienia zbitego, W - z wapienia Iekkiego lupkowana, grotowana, ptomieniowa, polerowana, gruszkowana I - plyty
0

pilowana, piaskowana, 2 - profilowanych

szlifowana,

Granit Granodioryt Sjenit Dioryt Gabro Noryt Porfir Andezyt Bazalt Diabaz Melafir Keratofir Tuf Piaskowiec: m2

+ +_ + + + + + + + + + +
0

+0 +0 +0 +0 +0 +0 +0 + .0 + + + +
-

0 0 0 0 0 0 0 0
-

+ +
+
0
-

+

-

+ + +
-

+ + + + +
0

+ + + + + +
-

+ + + + + +
0

+ + + + + +
0 0
-

+ + + + +
0

+
+
0 0
-

+ +
0 0
-

+ + + +
0
-

krawedziach

prostokqtnych,

dtugosc i szerokosc po obr6bce udarowej ±2 mm, po obr6bce sciernej ± I mm odchylki grubosci: dla plyt G, S, M, T, Wz ±2 mm, dla plyt P, D ±3 mm, dla plyt W ±5 mm Cechy fizyczne plyt do okladzin zewnetrznych w zaleznosci od klasy

+
-

+
-

+
-

-

-

-

-

0
-

+
0
-

+ + + + +
-

+ +
-

+ +
-

-

+ + + +
0

Cecha G Wytrzymaiosc Nasiakliwosc na sciskanie w stanie mokrym, MPa nie wieksza niz, % cykle 100 0,5 25 S 100 0,5

rodzaj rnaterialu T 30 0,6 P 40 5,0 D 40 1,9 W 7 12,0

0

0 0

+

0 0

-

+

+
0

0 0

0

-

-

+ +
+

+ + + + +

0
-

+
-

+
-

+
-

Mrozoodpomosc,

Cechy fizyczne plyt do okladzin wewnetrznych Cecha G Wytrzymalosc Nasiakliwosc na sciskanie w stanie mokrym, MPa nie wieksza niz, % 90 0,5 S 90 0,5

w zaleznosci

od klasy

s' +
-

klasa ksztaltki M 61 1,0 P 30 10,0 T 24 0,6 D 61 2,0 Wz 61 2,0

brrr'

0

0 0 0 0

+ +

0

+ + +

0 0

0 0
-

0 0
-

+
-

+
-

0

+
-

0

-

+

Wapieri zbity Wapieri lekki Marmur

+
-

+
-

+ +

0 0

+

0

0
-

. s' -

+
0

plaskowce

+ 0 +. .. + . .0 sredme] wytrzymaioscl, m2
kamiennych

+

+
0
-0

male] wytrzymaloscl,

++.. +

3 -0

0

bm

bardzo male]

.. wytrzymaloscl .

~ bloki, formaki, -11200: 1996, ~ podokienniki -11201:1996, - plyty posadzkowe - PN-B-11202:1996, - plyty do i wewnetrzne

plyty

surowe
-

-

PN-BPN-B-

- plyty z konglomerat6w kamiennych ny kamieri) - PN-B-I1212:1997.

(sztucz-

zewnetrzne

W przygotowaniu
dotyczacej 771-6.

jest

elernentow

projekt nowej normy kamiennych Pr PN-EN

Tablica

13.37. Specyfikacja Odmiany Wielkosci ksztaltek 1 2

ksztaltek budowlanych dtugosc, mm 250 250 375 375 500 500

wg PN-B-11207:1996 szerokosc, mm 120 150 120 1.50 120 150 od klasy klasa ksztaltki II 2,2-;.-2,6 60-;.-100 0,5 21 III 1,9-;.-2,2 20-;.-60 10 21 IV 1,6-;'-1,9 12-;.-20 15 15 140 wysokosc, mm

zewnetrzne i wewnetrzne zewnetrzne

ksztaltki lupane, krzesane, ciosane i pilowane

okladzin

pionowych - PN-B-11203:1997,

3
4 5 6

- plyty cokolowe -11204:1996, - stopnie monolityczne PN-B-11205:1995, - podokienniki -11206:1996, -:-- ksztaltki

zewnetrzne
i okladzina

-

PN-Bstopni -

wewnetrzne

-

PN-B-

13.37 podano wymagania dotyczace kamiennych ksztaltek 0 ksztalcie prostopadloscianu stosowanych do wznoszenia fundament6w, an roznego przeznaczenia i jako zewnetrzna okladzina scian budynk6w. W tablicy 13.38 zebrano podstawowe wymagania w zakresie plyt okladzinowych sciennych zewnetrznych i wewnetrznych,

W tablicy

sci

Cechy fizyczne w zaleznosci Cecha Gestosc objetosciowa; Wyrrzyrnalosc Nasiakliwosc Mrozoodpornosc, g/cnr' I >2,6 na sciskanie cykle

budowlane

- PN-B-11207:1996, z odpad6w kamiennych -

_V

< 1,6
6-;.-12 20 15

- plyty posadzkowe PN-B-11208:1996, kamieri kamieri lupany

w

stanie mokrym, MPa

> 100 0,5 25

- PN-B-11209:1996, do licowania scian - PN-

nie wieksza niz, %

lamany - PN-B-1121O:1996,

- elementy lupane -B-11211:1997,

Elementy murowe gipsowe Elementy murowe gipsowe sa wykonywane z gipsu naturalnego, z gipsu syntetycznego oraz gipsobetonu. Elementy gipsowe odznaczaja sie korzystna izolacyjnoscia cieplna, mal'! gestoscia objetosciowa i duza dokladnoscia wykonania. Wada tych element6w jest bardzo du:i:a wra:i:liwosc na zawilgocenie i niezbyt wysoka wy-

374
Tablica

Roboty murowe
13.39. Specyfikacja drobnowymiarowych elementow sciennych typu Eko-Gips wg AT-15-2760/1997

Wyroby i materialy wanej lub ze styropianu. Budownictwo z gliny niewypalanej rna w Polsce wielowiekowa tradycj((. Obecnie w bardzo ograniczonym zakresie jest kontynuowane na Podkarpaciu, gdzie powstaja budynki rnieszkalne w technologii muru pruski ego (szkielet drewniany wypelniony glinq ubijana), Nalezy zauwazyc, ze budownictwo z gliny zostalo w Polsce objete BN-62/8841-01 i BN-62/8841-04. Budownictwo z zierni ubijanej, np. w systernie Terrablok, nie wyszlo w Polsce poza etap pr6b. Znaeznie wiekszyrn powodzeniem ciesza sie pustaki styropianowe stosowane w budownictwie jako szalunek tracony, np. w systemach Thermomur, Thermodom, Styrosystem lub lzodom. 13.2.3. Zaprawy budowlane

375 nologiczne i woda zarobowa, powinny odpowiadac warunkorn technicinym ustalonym przez projektanta zaprawy, jak rowniez wymaganiom odpowiednich norm lub aprobat technicznych. Do produkeji suehej mieszanki zaprawy stosowac mozna jedynie wyroby dopuszczone do stosowania oraz do obrotu towarowego. Podstawowe wyroby uzywane do produkcji zaprawy powinny spelniac wymagania nastepujacych norm: cement: PN-B-19701:1997, wapno budowlane: PN-B-30020:1999, piasek do zapraw budowlanych: PN-791B-067 11, woda do beton6w i zapraw: PN-881B-03250 (wymagania jak dla wody pitnej). Zastosowane spoiwa polimerowe i inne domieszki do zapraw rowniez powinny spelniac wymagania odpowiednich norm polskich lub aprobat technieznyeh. Wyniagania techniczne dotyczace zapraw budowlanych Cecha charakterystyczna zapraw budowlanych jest wiazanie, czyli stopniowe przechodzenie ze stanu plynnego lub plastycznego w stan staly, W zwiazku z tym istotne sa zar6wno wlasciwosci mieszanki suchej (kontrola biezaca proeesu produkcji), jak i zaprawy swiezej (cechy istotne dla murarza) oraz zaprawy stwardnialej (ceehy decydujace 0 jakosci budowli). . Wymagania dla rnieszanki suchej: proporcje skladnik6w suehyeh, wyglqd rnieszanki suchej, zbrylenia, uziarnienie wypelniaczy, gestosc nasypowa w stanie suchym, okres przydatnosci suehej mieszanki do stosowania. Wymagania dla zaprawy swiezej: wyglad zaprawy swiezej, g((stosc objetosciowa, konsysteneja, rozplyw, proporcje mieszania suchej rnieszanki z woda, spos6b mieszania, ezas korekty polozenia elernentow murowyeh, czas zaehowania wlasciwosci roboczych, wydajnosc. Wymagania dla zaprawy stwardnialej: wyglad zaprawy .stwardnialej, gestosc objetosciowa, wytrzyrnalosc na sciskanie. wytrzymalosc na zginanie, przyczepnosc dopodloia, nasiakliwosc, wspolczynnik rozrniekczania, rnrozoodpornosc, izolacyjnosc cieplna, skurcz, kwasoodpornosc, alkalioodpomosc, paroszczelnosc. Rodzaje zap raw budowlanych Zaprawy wapienne nalezace do grupyzapraw zwyklych powinny spelniac wymagania PN-90/B-14501. Zaprawa wapienna jest przygotowana w odpowiedni spos6b mieszanina wapna

Rodzaje Odmiany

elementy podstawowe (do scian zewnetrzny ch) narozne, wegarkowe, do scian wewnetrznych, elementy nadprozowe, wiericowe, izolacyjno-maskujace z wkladkq styropianowq grubosci 80 lub I 00 mm
dlugos

Wielkosci ksztaltek podstawowych, mm

Odchylki wymiarowe, mm gwarantowana na sciskanie, MPa
Wytrzymalosc Nasiqkliwosc

wysokosc szerokosc 248 340 498 c 1 dlugos c i szerokosc ±1,5, wysokosc ±I,O, scianki ±2,0

I

0,5

1

1,0

1

1,5 40 0,9 15 .

1

2,0

1

2,5

nie wieksza niz, % cykle

Gestosc tworzywa, kg/drrr' Mrozoodpornosc, Wspolczynnik przenikania ciepla, W/(m2.K)

0,37 d la scian z wkladkq styropianowq 80 mm 0,34 d la scian z wkladka styropianowa 100 mm

246

fNNN)1
~~
o co

strukeyjnyeh sil na placu budowy zalewane mieszanka betonowa, W t319m przypadku elernenty Eko-Gips pelnia w konstrukcji role szalunku traconego (rys. 13.21) i ocieplenia. Elementy Reablok z gipsu syntetycznego sa przeznaczone do scian dzialowych (zgodnie z AT-15-404712000). Podstawowe parametry techniezne element6w gipsowych zestawiono w tablieach 13.39 i 13.40. 13.40. Specyfikacja gipsowych elemenTablica tow do scian dzialowych typu Reablok wg AT-15-4047/2000

498 Rys. 13.21. Element gipsowy scienny podstawowy typu 80 wg AT-15-2760/1997

Rodzaje

bloczki ReabloklOO wielkosci 400 x 100 x 250 mm bloczki Reablok 120 wielkosci 400 x 120 x250 mrn

trzymalosc. W sp6lczynnik rozrniekczania wynosi od 0,15 (elementy gipsowe) do 0,40 (niekt6re gipsobetony). Z tyeh tez wzgledow elementy gipsowe nalezy stosowac wedlug odrebnyeh zaleceri, Wyroby gipsowe murowe sa produkowane jako pustaki, bloezki pelne i plyty scienne. Obeenie jedynie plyty scienne do wykonywania scian dzialowych sil znormalizowa- . ne. Pustaki i bloezki do scian konstrukcyjnych sq wytwarzane obeenie jedynie na podstawie przedmiotowych aprobat teehnicznyeh. Elementy (pustaki) Eko-Gips sil produkowane z gipsu naturalnego wedlug aprobaty teehnicznej AT-15-2760/1997. Elernenty przeznaczone do murowania scian dzialowych sa fabrycznie wypelnione styropianem, a wyroby do scian kon-

Odchylki

dlugosc +9, -2, . wymiarowe, mm szerokosc +2, -2, wysokosc +3, -2

Wytrzyrnalosc gwarantowana 0,511,011,512,012,5 na sciskanie, MPa

Nasiakliwosc nie wieksza niz, % W spclczynnik rozmiekczania
Gestosc tworzywa, kg/drrr'

35 0,15 1,25 nie bada sie

Mrozoodpornosc,

cykle

lone elementy murowe sil stosowane sporadycznie lub jedynie na skale doswiadczalnaw tym np. z gliny niewypalanej, z zierni praso-

Charakterystyka ogolna Zaprawy budowlane sa mieszanina spoiwa, kruszywa, wody i innych dodatk6w technologicznych. Zaprawy budowlane dzieli sie na: - murarskie przeznaczone do spajania element6w murowych w jednq konstrukcyjnq calose i wyr6wnywania naprezeri wystepujacych w murach, - tynkarskie stosowane do wykonywania wypraw i gladzi na powierzehniach konstrukeji, - specjalne, np. zaroodporne, montazowe lub zalewowe. Zaprawy murarskie dzieli sie na zwykle, lekkie, do cienkich spoin (klejowe) i specjalnego przeznaczenia, np. do Iqczenia element6w silikatowych. W zaleznosci od uzytego spoiwa zaprawy budowlane zwykle dzieli sie na: cementowe (oznaezenie c), eementowo-wapienne (cw), wapienne (w), gipsowe (g), rnieszane gipsowo-wapienne (gw) oraz eementowo-gliniane (cgl). W zaprawach stosuje sie przede wszystkim spoiwa mineralne, tj. cement, wapno, gips, gline, oraz spoiwa polimerowe (kleje). Jako kruszywa stosuje sie przede wszystkim piasek oraz kruszywa sztuczne, np. styropian, jak rowniez organiezne, np. trociny. Uplynnianie zaprawy osiaga sie przez dodanie odpowiedniej' ilosci wody. W zaprawach sil stosowane roznego rodzaju dodatki uplastyczniajace, przyspieszajace ~ub opozniajace wiazanie, uszczelniajace, wiazace wode, pigmenty itp. Skladniki stosowane do produkcji zaprawy, tj. spoiwa mineralne, spoiwa polimerowe, wypelniacze, dodatki tech-

_Ji

376 Tablica 13.41. Specyfikacja zapraw wapiennych wg PN-90/B-14501

Roboty murowe

Wyroby i materialy Tablica 13.42. Orientacyjny zakres stosowania zapraw budowlanych zwyklych wg PN-90/B-14501 Rodzaj Konsyszaprawy tencja, ern bez ograniczeri! Fundac 6-;.-8 menty w gruntach podmoklych cgl 6-;.-8 w gruntach suchych w, cw 6-;.-8 bez ograniczeri Sciany 6-;.-8 c pornieszczeri 0 wilgotnosci powyzej 60% oraz w porniesz- cw 6-;.-8 czeniach podlegajacych wstrzasorn i mury ponizej izolacji poziomej polo zone w gruntach nasyconych woda z przewodami dymowymi oraz z gliny i zuzlobetonu 6-;.-8 cgl nadziernne nosne w budynkach do 2 kondygnacji cw 6-;.-8 wypetniajace oraz nadziernne nosne w budynkach 6-;.-8 w jednokondygnacyjnych Filary nosne, luki i sklepienia (obciazone) 6-;.-8 c cw cgl Sklepienia cienkoscienne grubosci 114 cegly c 6-;.-8 cienkoscienne grubosci 112 cegly Posadzki podloze pod posadzke 5-;.-7 c warstwa wyrownawcza 4-;.-6 Izolacja pionowa i ponizej zwierciadla wody cgl 7-;.-8 Tynki obrzutka pod tynk zewnetrzna c 9-;.-11 cw wewnetrzna c 9-;.-10 cw w g gw cgl narzut zewnetrzny 6-;.-9 c cw wewnetrzny 6-;.-9 w g cw warstwa wierzchnia 6-;.-8~ zewnetrzna c 9-;.-10 cw, cgl 6-;.-8< wewnetrzna c cw 9-;.-10 g gw cgl tynki pocienione i gladzie na podlozach gipsowych 6-;.-11 g i gipsobetonowych . gw Ukladanie posadzek kamiennych z piaskowca 4-;.-7 w z innych kamieni 4-;.-7 cw Osadzanie okladziny kamiennej pionowo cw 7-;.-12 poziomo cw 4-;.-12 Mocowanie elernentow kotwiqcych i do do robot kamieniarskich 4-;.-12 c wykonywania zalewki lub podkladu do innych prac 4-;.-12 c Wykonywanie warstwy wyrownawczej pod podokienniki, 4-;.-7 c nakrywy, uktadanie stopni schodowych z kamienia naturalnego Przeznaczenie zaprawy
I Zgodme z wymagamaml proJektu budynku.

377

Orientacyjny sklad objetosciowy zapraw wapiennych proporcje objetosciowe wapno:piasek wapno hydratyzowane ciasto wapienne 1:3 do 1:4 I :3,5 do 1:4,5 MO,3 1:1 do 1:2,5 1:2 do 1:3 MO,6 1:1,5 MI WlaSCIWOSCI fizyczne wlasciwosci zapraw w zaleznosci Cecha od marki (wytrzyrnalosci na sciskanie) MO,3 MO,6 MI I I Wytrzymalosc na zginanie nie mniejsza niz, MPa 0,3 0,4 0,45 I I Nasiakliwosc nie wieksza niz, % 15 Mrozoodpornosc - ubytek masy po 25 cyklach nie okresla sie nie wieksza niz, % Mrozoodpomosc - spadek wytrzymalosci po 25 cyklach nie okresla sie nie wiekszy niz, % Skurcz po 28 dniach nie wiekszy niz, mrnlm 1,5 I I ' 1,5 I Czas zachowania wlasciwosci roboczych, h 8 , _J " Orientacyjna ilosc skladmkow na I m zaprawy (konsystencja plastyczna) ciasto wapno hydratyProporcje wapno:piasek piasek, m3 woda, dm3 wapienne, m3 zowane, kg Zaprawa z ciasta wapiennego 1:1 0,70 0,70 30 I: 1,5 0,51 0,77 37 0,86 1:2 0,43 50 100 1:3 0,32 0,96 130 1:3,5 0,28 0,98 1:4,5 l,01 166 0,22 Zaprawa z wapna hydratyzowanego I: I 410 0,68 380 1:2 290 0,97 280 1,04 250 1:2,5 250 1:3 216 1,08 250 1:4 168 1,10 250 Marka zaprawy lub ciasta wapiennego, piasku i wody. Zaleznie od potrzeb do zapraw uzyc mozna: sproszkowanego wapna hydratyzowanego, wapna mielonego palone go, ciasta wapiennego z wapna palonego lub pokarbidowego, wapna magnezjowego lub wapna hydraulicznego. Do zapraw murarskich jest stosowany piasek o uziarnieniu do 2 mID, a do zapraw tynkarskich 1 mID. Zaprawy wapienne naleza do najlepiej urabialnych i ulatwiajacych prace murarskie. Przy czym zaprawy z wapna sproszkowanego sa slabiej urabialne niz zaprawy z ciasta wapiennego. Zaprawy wapienne w rnurze twardnieja dlugo, nawet do 3 lat. Tynki, przy sprzyjajacej pogodzie, schna szybciej, nawet w ciagu 2 tygodni. Twardnienie zapraw rnozna przyspieszyc przez podgrzewanie pomieszczeri, Zaprawy wapienne twardnieja jedynie przy dostepie powietrza, charakteryzuja sie niska wytrzymaloscia i duZll wrazliwoscia na zawilgocenie oraz dobryrni wlasciwosciarni cieplnyrni. Orientacyjny sklad objetosciowy zapraw wapiennych i ich cechy techniczne podano w tablicy 13.41. Nalezy zauwazyc, ze zawarte w tej tablicy relacje miedzy wytrzyrnaloscia zaprawy

zaprawy M4-;.-M12 M4-;.-M7 MO,6-;.-MI M4-;.-M12 M4-;.-M7 M2-;.-M4 M2-;.-M4 MO,3-;.-MI M12-;.-M20 M4-;.-M7 M4-;.-M7 M7-;.-M20 M4-;.-M15 M12-;.-M20 M2-;.-M7 M4-;.-M7 M4-;.-M15 M2-;.-M7 M4-;.-M15 MI-;.-M7 MO,6-;.-MI M4 M4 M2 M4-;.-M7 M2-;.-M7 MO,3-;.-MI M2-;.-M4 MI-;.-M7 M2-;.-M4 M4-;.-M7 MI-;.-M4 MI-;.-M2 MI-;.-M2 MO,6-;.-M2 M2-;.-M4 MO,6-;.-MI MI-;.-M7 M7 M4-;.-M7 M4-;.-M7 M7-;.-M15 M4-;.-M7

Marka

(marka) a skladern objetosciowym sa wartosciami orientacyjnyrni przyjmowanyrni dla przecietnych warunk6w panujacych na budowie. W przypadku wykonywania zapraw metoda przemyslowa przy podanym skladzie objeto-

sciowym mozna uzyskac wytrzymalosci niekie-

2 6,,;8 em przy narzuele r~eznym, 9-;.-10em przy narzueie mechanieznym.

378
Tablica 13.43. Specyfikacja zapraw cernentowych Orientacyjny Marka cementu M2 25 35 Wlasciwosci Cecha M2 Wytrzyrnalosc Nasiakllwosc na zginanie nie mniejsza niz, MPa nie wieksza niz, % 10 I fizyczne 1:6 wg PN-90/B-14501 zapraw

Roboty murowe

Wyroby i materialy

379
zapraw cementowo-wapiennych Orientacyjny wg PN-90/B-14501 zapraw cement:wapno:piasek M2 1:0,5:4,5 do 1:1:6 M4 1:1:6 M7

Tablica 13.44. Specyfikacja Marka cementu M20 1:1 1:1,5 Cecha M20 5 25 35

sklad objetosciowy

sklad objetosciowy MO,6 1:2:12 MI

proporcje objetosciowe M4 1:5 M7 1:4

cement:piasek MI2 1:3 1:3,5 MI5 1:2 1:3

proporcje objetosciowe 1:2:9 do 1:2:12 -

1:0,5:4,5

Wlasciwosci

.. .. fizyczne

wlasciwosci zapraw w zaleznosci od marki (wytrzyrnalosci na sciskanie)

I

M4 1,7 12 5

I

M7 2,5

MI2 4

I

MI5 4,5 10

I

I

I
I

I
I

I
I

Wytrzyma!ose na zginanie nie mniejsza niz, MPa Nasiqkliwosc nie wieksza niz, % Mrozoodpornose - ubytek masy po 25 cyldach nie wiekszy niz, % Mrozoodpornosc - spadek wytrzymalosci po 25 cyklach nie wiekszy niz, % Skurcz po 28 dniach nie wiekszy niz, mrn/rn Czas zachowania wlasciwosci Orientacyjna Proporcje cement:wapno:piasek roboczych, h

wlasciwosci zapraw w zaleznosci od marki (wytrzymalosci na sciskanie) MO,6 MI M2 M4 M7 0,3 0,4 0,8 1,5 2 15 25 75 0,45 15 20 70 '0,45 14 15 55 0,50 5 plastyczna) piasek m3 1,00 0,99 0,95 0,99 1,04 0,96 50 74 106 96 78 129 1,00 0,99 0,95 0,99 1,04 0,96 woda, drrr' 200 200 200 200 213 192 270 280 310 300 300 320 cement kcr 0 300 265 19O 170 138 115 300 265 190 17O 138 115 ciasto wa- wapno hydrapienne, m3 tyzowane, kg 0,D75 0,110 0,158 0,142 0,115 0,112 14 10 50 0,60 12 5 45 0,70

Mrozoodpornosc - ubytek masy po 25 cyklach nie wiekszy niz, % Mrozoodpornosc - spadek wytrzyrnalosci '25 cyldach nie wiekszy niz, '70 po

3

2

1,5

I

I
0,40

40 (przy cemencie 35) lub 65 (przy cemencie 25)

30 (przy cemencie 35) lub 40 (przy cemencie 25) 0,45 2

Skurcz po 28 dniach nie wiekszy niz, mm/m Czas zachowania wlasciwosci Onentacyjna Proporcje cement:piasek 1:1 1:1,5 1:2 1:3 1:4 1:5 1:6 roboczych, h

I

0,50

I

0,55

n dose skladmkow na I m j zaprawy (konsystencja

ilosc skladnik6w

na 1 m3 zaprawy (konsystencja cement, kg 808 635 538 411 326 267 229

plastyczna) woda, dm3 324 305 277 236 230 224 230

piasek, m3 1,03 0,79 0,90 1,03 1,08 1,12 1,15

Zaprawa z ciastem wapiennym 1:0,3:4 1:0,5:4,5 1:1:6 1:1:7 1:1:9 1:2:10 Zaprawa z wapnem hydratyzowanym 1:0,3:4 1:0,5:4,5 1:1:6 1:1:7 1: 1:9 1:2:10

dy nawet trzykrotnie wyzsze, Przy mieszaniu recznym ciasto wapienne rozciericza sie woda, a nastepnie dodaje piasku. Przy mieszaniu mechanicznym kolejno dozuje sie wode, piasek i ciasto wapienne. Wapno w proszku jest na sucho mieszane z piaskiem, a nastepnie jest dodawana woda. Czas mieszania mechanicznego, od chwili zaladowania ostatniego skladnika, wynosi od 2 do 3 min. Przy mieszaniu recznym zaprawa jest gotowa, gdy uzyska jednolita mase, Zakres stosowania zapraw wapiennych i innych zapraw budowlanych zwyklych podano w tablicy 13.42. Zaprawy z wapna hydraulicznego s,! rnniej plastyczne i trudniej urabialne, ale bardziej wytrzymale i odporniejsze na oddzialywanie wilgoci. Zaprawy z wapna hydraulicznego nadaja silt do mur6w podziemnych w gruntach wilgotnych, jak rowniez do wypraw zewnetrznych.

Zaprawy cementowe nalezace do grupy zapraw zwyklych powinny spelniac wymagania PN·901B-14501. Zaprawy te S,! mieszanina cementu, piasku i wody oraz ewentualnie dodatk6w, np. uplastyczniajacych, uszczelniajacych, przyspieszajacych wiazanie itp, Zaprawy cementowe uzyskuja duze wytrzymalosci i S,! odporne na oddzialywanie czynnik6w atmosferycznych, dlatego tez s,! szczegolnie przydatne do stosowania w konstrukcjach silnie obciazonych lub narazonych na duze zawilgocenie, Zaprawy te S,!jednak trudno urabialne, co powoduje, ze czesto stosuje si~ specjalne srodki uplastyczniajace. W tablicach 13.42 i 13.43 podana zakres stosowania oraz orientacyjne proporcje skladnikow, podstawowe parametry techniczne, a takze przyblizone ilosci poszczegolnych skladnik6w na 1 m3 zaprawy cementowej. Przy recznyrn przygotowaniu najpierw miesza

silt piasek z cementem, a pozniej dodaje wody. Mieszanie z,aprawy trwa az do uzyskania jednolitej masy zarobu. Czas mieszania mechanicznego wynosi od 2 do 2,5 min. Zaprawy cementowo-wapienne naleza do grupy zapraw budowlanych zwyklych objetych PN"901B-14501. 'Zaprawy te l'!cz'! najlepsze cechy zapraw wapiennych i cementowych i S,!obecnie najczesciej stosowane. Nosnosc scian murowanych na zaprawach cementowo-wapiennych jest wyzsza od nosnosci scian murowanych na zaprawach cementowych 0 rownorzednej wytrzymalosci. Zaprawy cementowo-wapienne S,! dobrze urabialne. Pod wzgledern parametr6w tech-

nicznych zaprawy cementowo-wapienne plasuja silt posrodku miedzy zaprawami cementowymi a wapiennymi. Orientacyjne proporcje skladnikow i podstawowe parametry techniczne zapraw przedstawiono w tablicy 13.44. Nalezy zaznaczyc, ze podobnie jak w przypadku zapraw wapiennych i cementowych podane proporcje skladnik6w dotycza zapraw wykonywanych w warunkach przecietnej budowy. Badania wykazaly, ze zaprawy wykonywane z duZ'! precyzja odznaczaja silt znacznie lepszymi parametrarni wytrzyrnaiosciowymi (czesto trzy-, a nawet czterokrotnie).

380 Tablica 13.45. Specyfikacja zapraw cernentowo-glinianych wg PN-90/B-14501
Orientacyjny

Roboty murowe

Wyrobyi materialy zaprawach cementowo-glinianych jest porownywalna lub nawet wyzsza od nosnosci scian murowanych na zaprawach cernentowo_wapiennych 0 rownorzednej wytrzymalosci. S,! dobrze urabialne, wykazuja duza przyczepnosc do cegie!. Odznaczaja silt znaczna wodoszczelnosci,!. Przy urabianiu recznyrn zawiesine gliniana pobrana z drugiej komory osadnika wlewa sie do skrzyni i wsypuje silt odpowiednia ilose cementu, mieszajqc do czasu uzyskania jednolitej masy, Nastepnie dodaje silt piasek i rniesza sie tak dlugo, az uzyska silt mase 0 jednolitej konsystencji. Przy urabianiu mechanicznym do betoniarki wsypuje silt oddzielnie cement i zawiesine gliniasta i miesza przez okolo 2 min do czasu uzyskania jednolitej masy (barwy), a nastt(pnie dodaje silt piasek i miesza przez co najrnniej 3 min. Zaprawy gipsowe naleza do grupy zapraw budowlanych zwyklych i powinny spelniac wymagania PN-90/B-14501. Podstawowe parametry techniczne i przyblizony sklad zapraw podano w tablicy 13.46. Zaprawy gipsowe S,! uzyTablica 13.46. Specyfikacja zapraw gipsowych wg PN-90/B-14501 Orientacyjny sktad objetosciowy zapraw Proporcje objetosciowe gips:piasek M2

381 wane do spajania murowych element6w gipsowych w scianach nienarazonych na oddzialywanie wilgoci (por. tabl. 13.42). Wszystkie suche skladniki zaprawy gipsowej sa w stanie sproszkowanym dokladnie mieszane, a dopiero potem zarabiane woda przez 2 do 3 min. Dodatki opozniajace wiazanie sa dodawane do wody zarobowej. Zaprawy gipsowe bez domieszek sa stosowane rzadko, g16wnie z powodu bardzo szybkiego czasu wiazania, Znacznie wieksze zastosowanie znalazly zaprawy gipsowo-wapienne i zaprawy gipsowe z innyrni dodatkarni opozniajacyrni czas wiazania z 15 do 60 min. Zaprawy gipsowo·wapienne naleza do grupy zapraw budowlanych zwyklych i s,! przedmiotem PN-90/B-14501. Podstawowe parametry techniczne i przyblizony sklad zapraw podano w tablicy 13.47.Przy urabianiu mechanicznym do odmierzonej ilosci wody dodaje sie piasek i wapno, mieszajac kazdy skladnik przez 1 min, a nastepnie dozuje silt gips i miesza przez nastepne 2 min. Opozniacze (jesli silt je stosuje) dodaje sie na samym poczatku do wody zarobowej i miesza silt przez 1 min. Przy urabianiu recznym skladniki sypkie miesza silt na sucho, a nastepnie wsypuje silt je do wody czystej lub zarobionej ciastem wapiennym. Opozniacze (jesli sq stosowane) dodaje silt do wody zarobowej i dokladnie miesza. Lekkie zaprawy murarskie, zwane rowniez cieplochronnymi, sruz,! do wykonywania mur6wz element6w murowych 0 podwyi:szonej izolacyjnosci cieplnej, takich jak bloczki z betonu kom6rkowego, bloczki i pustaki z betonu lekkiego, pustaki ceramiczne zwykle i poryzowane. Lekkie zaprawy murarskie S,! wytwarzane z lekkich kruszyw sztucznych, mineralnych i organicznych. Zaprawy lekkie roznia silt od zwyklych rnniejsza gestoscia objetosciowa i znacznie korzystniejszym wspolczynnikiem przewodzenia ciepla It. Wad,! takich zapraw jest ich nizsza wytrzymalosc i wieksza wrazliwosc na wilgoc i mroz, Nosnosc scian murowanych na zaprawach lekkich jest o 20% nizsza od nosnosci scian murowanych na zaprawach cementowo-wapiennych 0 rownorzednej wytrzymalosci, Zaprawy lekkie sa przede wszystkim przeznaczone do scian nadziemnych, zewnetrznych, otynkowanych. Mozna je tez bez ograniczeri stosowac w scianach we-

sklad objetosciowy MO,3 MO,6

zapraw MI 1:2;10
-

Rodzaj zaprawy Zaprawy murarskie i tynkarskie Zaprawy wodoszczelne

proporcje objetosciowe cement.wapno.piasek M2 1:1,5:8
-

M4 1:1:6 1:2:3 do 1:2:4

M7 1:0,5:4 1:1,5:2,5

1:4:16
Wlasciwosci

1:3:12

fizyczne

Cecha

wlasciwosci zapraw w zaleznosci od marki (wytrzyrnalosci na sciskanie)

MO,3
Wytrzymalosc Nasiakliwosc na zginanie nie rnniejsza niz, MPa nie wieksza niz, % -

MO,6 0,4 20 20 80
-

MI 0,45

M2 0,6

M4 1 15

M6 2

0,3

- ubytek masy po 25 cyklach nie wiekszy niz, % Mrozoodpornosc Mrozoodpornosc - spadek wytrzyrnatosci 25 cyklach nie wiekszy niz, %

15 75

10 65

5 55 I

5 45

po

-

Skurcz po 28 dniach nie wiekszy niz, mmlm Czas zachowania wtasciwosci roboczych, h
Orientacyjna

ilosc skladmk6w na I m3 zaprawy zawiesina gliniana, m3

--

2

Proporcje
cement.zawiesina gliniana.piasek

cement, kg

piasek, m3 0,96 1,03 1,00 0,98 0,98

woda, dm3 215 150 165 180 130

1:0,5:4 1:1:6 1:1,5:8 1:2:10 1:3:12

286 206 150 118 98

0,120 0,172 0,187 0,196 0,246

I

M4 fizyczne wlasci wosci zapraw w zaleznosci od rodzaju zaprawy i od marki (wytrzyrnalosci na
sciskanie)

Wlasciwosci

Przy recznym sposobie przygotowywania zarobu w pierwszej kolejnosci rozrabia silt woda ciasto wapienne, a potem wsypuje silt mieszanine cementu i piasku. Nastepnie calose miesza silt az do uzyskania jednolitej masy. Przy metodzie mechanicznej do uprzednio rozciericzonego ciasta cementowego wsypuje silt cement, piasek i dodaje potrzebna ilose wody, Czas mieszania od 2 do 2,5 min. Zaprawy gliniane sq obecnie stosowane sporadycznie do wykonywania polep w budownictwie wiejskim. Z uwagi na duza odpornosc na wysokie temperatury glinajest uzywana do murowania piec6w, palenisk itp. Znacznie wieksze zastosowanie znalazly zaprawy gliniane z domieszka piasku w stosunku od 1:2 do 1:4 i sieczka ze slomy lub siana. Domieszki te polepszaja urabialnosc, przyspieszaja wysychanie

i zapobiegaja pekaniu przy wysychaniu. Zaprawy takie osiagaja wytrzymalosc do 0,4 MPa. Uzywa silt ich do Iaczenia element6w z gliny niewypalonej w scianach nadziernnych oslonietych przed bezposrednim oddzialywaniem wilgoci. Zaprawy gliniano-wapienne, wproporcjach glina:wapno:piasek = 1:0,3:376, sa stosowane do murowania lub tynkowaniabudynk6w z gliny. Zaprawy cementowo-gllniane naleza do grupy zapraw budowlanych zwyklych og61nego przeznaczenia i powinny spelniac wymagania PN-90/B-14501. W tablicy 13.45. przedstawiono najwazniejsze parametry techniczne tych zapraw, a w tablicy 13.42 zakres ich stosowania. Zaprawy cementowo-gliniane pod wieloma wzgledami przypominaja zaprawy cementowo-wapienne. Nosnosc scian murowanych na

Cecha

M2 M4 1,5 3 Wytrzymalosc na zginanie nie moiejsza niz, MPa Nasiakliwosc nie wieksza nie okresla sil( niz, % Mrozoodpornosc - uby- nie okresla sie tek masy po 25 cyklach
nie wiekszy niz, %

Mrozoodpornosc
dek

- spa- nie okresla sil( po 25 cyklach nie wiekszy niz, % 1,1 1,1 Skurcz po 28 dniach nie wiekszy niz, mm1m Czas zachowania wlasci- zaleznie od rodzaju op6iniacza od 15 do 60 wosci roboczych, min
wytrzymalosci

382 Tablica 13.47. Specyfikacja zapraw gipsowo-wapiennych wg PN-90/B-14501 Orientacyjny sklad objetosciowy MI 1:1,5:4,5 zapraw Proporcje objetosciowe gips:wapno:piasek

Roboty

rnurows

Wyrobyi materiaty wnittrznych w srodowisku powietrznosuchym. W tablicy 13.48 zestawiono najwazniejsze parametry teehniczne zapraw lekkich typu Termor i Termor W. Nalezy zauwazyc, ze pojawiaja silt nowe rodzaje lekkich zapraw. Moga bye one stosowane zgodnie z przedmiotowymi aprobatami technicznymi. Zaprawy murarskie do cienkich spoin sq przeznaczone do laczenia element6w murowych na eienkie spoiny grubosci od 1 do 3 rom. Zaprawe otrzymuje silt w wyniku wyrnieszania z woda na placu budowy fabrycznie zaprojektowanej i przygotowanej mieszanki suchej. Mieszanka taka sklada sie ze spoiwa mineralnego (cementu lub z cementu i wapria), spoiw polimerowych, drobnoziamistych wypelniaczy mineralnych (piasku) 0 uziarnieniu do 1,0 mm oraz z dodatk6w i domieszek technologicznych, pigment6w itp. Mieszanka sucha poza cementern moze zawierac rowniez spoiwo wapienne. Najczltsciej sa stosowane domieszki uplastyczniajace i zwiekszajqce przyczepnosc zaprawy do podloza. Zaprawa moze bye stosowana do recznego lqezenia element6w murowych, tj. cegiel, pustak6w i bloczk6w, wedlug zasad okreslonych w PN-B-03002:1999, lub mozna jej uzye do produkcji element6w wielkoformatowych. Sciany, nadproza, luki i inne konstrukcje murowe z eienkimi spoinami mega bye stosowane w budownictwie powszechnym i specjalnym. Wiekszosc zapraw jest przeznaczona do murowania scian wewnetrznych w pomieszczeniach w srodowisku powietrznosuchym orazdo wznoszenia murow zewnetrznych, nadziemnych otynkowanych lub winny spos6b zabezpieczonych przed bezposrednim oddzialywaniem wody opadowej i rnrozu. Rozroznia silt zaprawy do mur6w z element6w ceramicznych, silikatowych, z betonu zwyklego, z betonu lekkiego, z betonu kom6rkowego i z kamienia naturalnego. Sa rowniez zaprawy uniwersalne, np. do mur6w z silikat6w i zbetonu kom6rkowego. Tolerancje wymiarowe element6w murowych, przeznaczonych do murowania na cienkie spoiny, nie powinny przekraczac w przypadku wysokosci i plaskosci ±1,5 rom (zalecane ±1,O mm). Wlasciwosci techniczne zapraw do cienkich spoin przedstawiono w tablicy 13.49.

383 Tablica 13.49. Specyfikacja zapraw do cienkieh spoin wg ZUAT-15/1.09/2002
Wlasciwosci

Wymagania do 1,0 mm zgodnie z producenta
deklaracja

I

M2
Wtasciwosci

1:0,5:1~: 1:0,5:2

fizyczne

=

Uziarnienie wypelniaezy
Gestosc nasypowa w sta-

nie suehym

Cecha Wytrzymatosc na zginanie nie mniejsza niz, MPa
Nasiakliwosc

wlasciwosci zapraw w zaleznosci od marki (wytrzymalosci na sciskanie)

MI nie wieksza niz, % nie okresla sie

M2

M4 2

Przydatnosc suchej mie- nie mniej niz 3 miesiqce szanki do stosowania 6+9 em Konsysteneja Proporeje mieszania suchej mieszanki z woda Czas korekty Czas zaehowania wlasciwosci roboezych
Gestosc objetosciowa

zgodnie z producenta

deklaracjq

Mrozoodpornosc

- ubytek masy po 25 cyklach nie wiekszy niz, % nie okresla sie

nie mniej niz 7 min. nie mniej niz 2 h nie mniej niz 1500 kg/rrr' klasa nie nizsza niz M5 nie mniej niz 0,5 MPa sciany nadziemne otynkowane - do 20% sciany nadziemne otynkowane z eeramiki poryzowanej - do 24% nadziemne otynkowane - 15 eykli sciany fundamentowe i licowe - 25 eykli
sciany

Mrozoodpornosc - spadek wytrzymalosci po 25 cyklach nie wiekszy niz, % Skurcz po 28 dniach nie wiekszy niz, mmlm .Czas zachowania wlasci wosci roboczych, h

nie okresla sie 0,6 0,3

Wytrzymalosc Przyczepnosc do podloza
Nasiakliwosc

Orientacyjna ilosc skladnik6w na I m3 zaprawy (konsystencja plastyczna) Proporcje gips:wapno:piasek Przy uzyciu ciasta wapiennego 1:0,5:2 1:0,5:3 1:2,4 1:2:6 Przy uzyciu wapna hydratyzowanego 1:0,5:2 1:0,5:3 1:2:4 1:2:6 gips, kg 324 248 160 124 364 278 179 139 ciasto wapienne, m3 0,17 0,13 0,33 0,36 114 87 224 174 wapno hydratyzowane, kg piasek, m3 0,68 0,77 0,67 0,78 0,76 0,87 0,75 0,87 woda, dm3 290 300 200 220 350 330 370 340

Mrozoodpornosc

Tablica 13.48. Specyfikacja zapraw lekkich Termor i Termor W wg BN-88/6734-06
Wlasciwosci

Uziarnienie wypclniaczy Gestosc nasypowa w stanie suchym Przydatnosc suchej mieszanki do stosowania Konsystencja Proporcje mieszania suchej mieszanki z woda Czas zachowania wtasciwosci roboczych Klasy (wytrzymalosc na sciskanie) Wytrzymatosc na zginanie G"stosc objetosciowa zaprawy swiezej Gestosc objetosciowa zaprawy stwardnialej Przyczepnosc do podloza Nasiakliwosc Mrozoodpornosc Wsp6tczynnik przewodnosci cieplnej A.

Wymagania do4 mm nie wieksza niz 565 kglm3 nie mniej niz 3 rniesiace 7+8,5 em 2:1 nie mniej niz 3 h MI,5 M3 2,0 MPa 1,0MPa 1,17 g/cm! 1,27 glcm3 3 do 700 kglm do 855 kglm3 nie mniej niz 0,15 MPa nie rnniej niz 0,30 MPa do 44% 15 eykli nie wiekszy niz 0,2 W/(m·K)

Zaprawy ogniotrwale naleza do grupy zapraw specjalnych i sluzq w zasadzie jedynie do murowania ksztaltek ogniotrwalych. W por6wnaniu z zaprawami zwyklymi zaprawy ogniotrwale maja nizsza wytrzymalosc i przyczepnosc, Wykazuja duza wrazliwosc na oddzialywanie wody opadowej, sa jednak znacznie bardziej odporne na dzialanie wysokich temperatur, spalin i kwas6w. Zaprawy takie zazwyczaj wytwarzaja producenci cegiel i ksztaltek ogniotrwalych. Poniewaz wyroby te sq objete zaleceniami przedmiotowych aprobat technicznych, dlatego tez zaprawy ogniotrwale nalezy przechowywac i stosowac dokladnie wedlug instrukcji producenta. W tablicy 13.50 przedstawiono podstawowe parametry techniczne zaprawy termalitowej przeznaczonej do spajania cegiel i ksztaltek termalitowych w przewodach kominowych. Zaprawa termalitowa jest wykonywana z mieszaniny ziemi

I

r·.·

384
Tablica 13.50. Specyfikacja wg BN-65/6757-01 Wtasciwosci Uziarnienie wypetniaczy od Uziarnienie wypetniaczy 0,6 do 2,0 mm Zawartosc Gestosc suchym wilgoci nasypowa w stanie zaprawy termalitowej

Roboty murOWe

Wyroby i rnaterialy

385

Wymagania ponizej 2,0 mm nie wiecej niz 30% nie wiecej niz 15% nie wieksza 800 kg/m! nie mniejsza 0,75 MPa nie wiekszy 0,186 W/(m·K)

niz niz

Wytrzyrnalosc na sciskanie Plastycznosc
Wsp6tczynnik cieplnej przewodnosci

nie wieksza niz 2%

niz

Skurcz po wyschnieciu Skurcz catkowity Skurcz po wypaleniu Okres sktadowania

nie wiekszy niz 3% nie wiekszy niz 4% nie wiekszy niz 1% nie dluzej niz 30 dni

- nazwl( i symbol wyrobu, - date produkcji, - nr partii badz kod pakowacza lub brygady roboczej, - mase opakowania (wraz z dopuszczalna tolerancja), - dopuszczalny okres przechowywania, instrukcje stosowania (spos6b zarabiania mieszanki suchej woda, wymagana konsystencjl(, czas przydatnosci do uzycia zaprawy swiezej, opis metody murowania, dopuszczalny czas korekty ulozenia wyrobu), instrukcje przechowywania, paletowania i transportu, - numer normy lub aprobaty technicznej, - numer certyfikatu zgodnosci lub deklaracji

Rys. 13.22. Kotwie syrnetryczne do rnurow szczelinowych wg Pr PN-EN 845-1: 1 - pretowe, 2 - plasko-

wnikowe, 3 - skrecone (spiralne), 4 - cienkoscienne

zgodnosci,
znak budowlany. do wznoszenia 13.2.4. Wyroby dodatkowe

okrzemkowej lub zierni krzemionkowej i glinki ogniotrwalej. Zaprawy natryskowe. Przy renowacji uszkodzonych, np. zarysowanych, konstrukcji murowych lub betonowych czesto jest wtlaczany pod cisnieniern srodek iniekcyjny. Zaprawy natryskowe odznaczaja sie duza wytrzymaloscia i wodoszczelnoscia, Maja wlasciwosci uszczelniajace. Zaprawy te sq stosowane na podstawie przedmiotowych aprobat technicznych. Zaprawy kwaso- i alkalioodporne- naleza do wyrob6w specjalnych stosowanych w srodowisku silnie agresywnym chemicznie lub biologicznie. Wymagania dotyczqce tych zapraw powinny bye okreslane w projektach technicznych budynk6w. Badania odpornosci chemicznej nalezy przeprowadzac wg PN-B-IOI06:1997. Zaprawy wytwarzane fabrycznie. Na budowach s~ powszechnie stosowane zaprawy gotowe - suche i uwodnione. Mieszanka sucha powinna bye pakowana w worki z folii lub worki papierowe potr6jne zabezpieczajace wyr6b przed zawilgoceniem. Zawartosc mieszanki w workach powinna wynosic 5, 10, 15,20,25, 30, 40 lub 50 kg. Niedob6r lub nadmiar mieszanki w workach nie powinny przekraczac 4%. Na kazdyrn opakowaniu powinien bye napis zawierajacy nastepujace dane: - nazwe, adres, kod i znak firmowy producenta,

murow
Wyroby dodatkowe sa obecnie powszechnie stosowane przy pracach murowych, chociaz w wiekszosci przypadk6w nie byly dotad znormalizowane. Obecnie w ostatniej fazie przygotowari znajduja sie trzy nowe projekty polskich wersji norm europejskich EN 845-1:2001, EN 8452:2001 i EN 845-3:200l. Przedmiotem Pr PNEN 845-1 s~ nastepujace wyroby stosowane w murach: - kotwie symetryczne do scian szczelinowych (rys. 13.22), - kotwie niesymetryczne zar6wno do scian szczelinowych, jak i do innych scian zelbetowych lub drewnianych z domurowanq licowka murowana (rys. 13.23), - roznego rodzaju kotwie specjalnego przeznaczenia, np. przenoszace jedynie sily scinajace lub scinajace i rozciagajqce (rys. 13.24), - wsporniki np. do mocowania lic6wki mur6w szczelinowych (rys. 13.25), - listwy kotwiace przeznaczone do l~czenia scian murowanych z innymi elementami, tj. dachami, stropami (rys. 13.26), - wieszaki do opierania legar6w stropowych na scianach murowanych (rys. 13.27). Pr PN-EN 845-2 dotyczy nadprozy betonowych, stalowych i murowanych stosowanych w konstrukcjach murowych. Z uwagi na konstrukcje

Rys. 13.24. Kotwie specjalnego przeznaczenia wg Pr PN-EN 845-1: 1,2,3,4..: slizgowe, 5, 6 - scinane

a) Rys. 13,23. Kotwie 845-1: 1 - mocowane cany, 3 - mocowane ramy drewnianej, 5 -

niesyrnetryczne wg Pr PN-EN
w zaprawie, 2 - t'!cznik wkrena zywice, 4 - przykrecane do przybite do ramy drewnianej

i spos6b przenoszenia obciazeri nadproza okreslono w normie jako: . - pojedyncze prefabrykowane pracujace jako pojedyncza belka (rys. 13.28), - zespolone zawierajace cZl(se prefabrykowana oraz uzupelniajaca, wykonywana na miejscu budowy (rys. 13.29), - zlozone skladajqce sie z dw6ch lub wiecej ~lement6w, z kt6rych kazdy rna strefe sciskana I rozciagana (rys. 13.30). Pr PN-EN 845-3 dotyczy spawanych siatek stalowych, wiazanych siatek stalowych oraz rozciaganych siatek stalowych stosowanych jako zbrojenie do spoin wspornych murow (rys. 13.31).

d)

Rys. 13.25. Wsporniki roznych typ6w do mocowania lic6wki murowej wg Pr PN-EN 845-1: a) nastawiany za pomocq plytki ryflowanej, b) nastawiany za pomoc,! wkretu, c) nastawiany za pomoca listwy zebatej i naktadki, d) do lekkich obciazeri z wygi~t'! krzywka

386

Roboty murowe

Zasady wiazania mur6w

387 wzgledern siebie 0 114 cegly, Zakoriczenie murow grubosci 112 cegly wykonuje sie z reguly cegtami polowkowymi, Zakoriczenie w warstwie woz6wkowej: - muru grubosci 1 cegly :...2 dziewiatki polozone woz6wkowo, - muru grubosci 1,5 cegly - 3 dziewiatki poIozone woz6wkowo, ~ muru grubosci 2 cegiel - 4 dziewiqtki polozone woz6wkowo, - muru grubosci 2,5 cegly - 5 dziewiatek po-

13.3. Zasady wiazania mur6w
13.3.1. Og61ne zasady wiazania mur6w
Prawidlowe przewiqzanie element6w w murze zapewnia r6wnomierny rozklad obciazeri i odksztalcen. Przy wykonywaniu mur6w nalezy kierowae sie nastepujqcyrni zasadami: _ elementy powinny bye ukladane na plask, a nie na rab lub na stojaco, co zapewnia najlepsza rownowage muru, - spoiny poprzeczne i podluzne powinny bye usytuowane mijankowo, co zapewnia rozklad obciqien skupionych z jednego elementu na kilka innych. Iezeli elementy zostana prawidlowo ulozone, to nawet bez zaprawy mur stoi stabilnie dzieki tarciu wewnetrznemu. Podstawowym zadaniem zaprawy jest rozlozenie obciazeri, a nie sklejanie pojedynczych cegiel w konstrukcyjna calosc. Podczas murowania nalezy zwracac szczegolna uwage na jakosc wykonania, kt6ra rna ogromny wplyw na nosnosc i trwalosc konstrukcji, Mury powinny bye projektowane jako konstrukcje sciskane, a nie zginane lub rozciagane. Od powyzszych, og6lnych zasad istnieja odstepstwa wynikajace np. ze wzgledow estetycznych, cieplnych, zwiazanychz ksztaltem wyrob6w lub technologia wykonaniaSa stosowane nastepujace uklady cegiel w murze: wiqzanie pospolite (inne nazwy: blokowe lub kowadelkowe), wiazanie krzyzykowe (inna nazwa: weneckie), wiazanie polskie (inne nazwy: wendyjskie lub gotyckie), wiazanie wielorzedowe (inna nazwa: amerykariskie). Mury z pustak6w Sq wznoszone wedlug takich samych lub pochodnych regul.

Iozonych wozowkowo,
muru grubosci 3 cegiel - 6 dziewiatek po-

Rys, 13.26. Mur z listwq 1 do poziomego zakotwienia konstrukcji dachowej wg Pr PN-EN 845-1

Rys. 13.29. Nadproi:e zespolone wg Pr PN-EN 845-2: 1 - mur podpierany, 2 - czesc uzuperniajqca nadproi:a murowana lub betonowa, 3 - cz«sc prefabrykowana nadproi:a

lozonych woz6wkowo.
Zakoriczenie w warstwie gl6wkowej: - muru grubosci 1 cegly - 1 cala cegla polo.zona gl6wkowo, - muru grubosci 1,5 cegly - 2 dziewiatki polozone gl6wkowo, - muru grubosci 2 cegiel ~ 4 dziewiatki polozone gl6wkowo i przedzielone 1 cegla cala, - muru grubosci 2,5 cegly - 2 dziewiatki polozone gt6wkowo i przedzielone 1 cegla cala, - muru grubosci 3 cegiel. - 4 dziewiatki polozone gl6wkowo i przedzielone 3 ceglami calymi. Mury krzyzujqce sit: i narozniki: w kazdym poziomym przekroju zlacza dw6ch przenikajqcych sie mur6w powinny spotykac sie warstwy woz6wkowa z glowkowa, w zlqczu warstwa woz6wkowa jednego z murow przechodzi na przestrzal, - w zlaczu warstwa gl6wkowa jedynie dotyka do sasiedniego muru, - w warstwie wozowkowej spoiny poporzeczne powinny bye przesuniete 0 114 lub 112 cegly

Rys. 13.30. Nadproze zloi:one wg Pr PN-EN 845-2: 1 - mur podpierany, 2 - zewnetrzna czc;sc nadproi:a, 3 - wewnetrzna cz«sc nadproi:a

a)

Rys. 13.27. Wieszak do mocowania legar6w stropowych na murze wg Pr PN-EN 845-1

b)SZVSZ: ~
c)

II

II

II

II : [

wzgledern krawedzi zlacza,
Slupy prostokatne i kwadratowe sa wykonywane wedlug tych samych zasad co sciany "dlugie". Przyklady rozwiazari mur6w w wiazaniu pospolitym przedstawiono na rys. 13.32713.36. Willzanie krzyzykowe (weneckie). W murze wystepuja na przemian warstwy woz6wkowe i warstwy glowkowe, W odroznieniu od wiazania pospolitego w wiazaniu weneckim warstwy wozowkowe sq wzgledern siebie przesuniete 0 112 cegly. Wszystkie spoiny poprzeczne i podluzne sa przewiqzane, Wiazanie weneckie Iatwo rozpoznac po charakterystycznym rysunku krzyza na powierzchni licowej muru. W wiqzaniu krzyzykowym latwo jest zrealizowac po-

3~~~?~g I
~

13.3.2. Mury z cegieJ ceramicznych

pelnych

Rys. 13.28. Nadproi:e pojedyncze wg Pr PN-EN 845-2: 1 - mur podpierany, 2 - nadproze

Rys. 13.31. Zbrojenie spain wspomych wg Pr PN-EN 845-3: a) typu drabinka, b) typu kratowniczka. c) siatka pleciona, d) siatka ci~to-ciqgniona

Willzanie pospolite. W wiqzaniu pospolitym sa calkowicie uwzglednione zasady prawidlowego rozmieszczenia elementow i przewiqzania spoin pionowych i podluznych, W murach grubosci 112 cegly wszystkie cegly sq ulozone wozowkowo, a spoiny poprzeczne sa przesuniete przewaznie 0 112 cegly, tj. 120 mm (rozwiazanie korzystniejsze), chociaz mozliwe jest przesuniecie spoin 0 114 cegly, tj. okolo 50 mm (wariant mniej korzystny). W murach grubszych kolejno wystepuja warstwy woz6wkowe i glowkowe, a spoiny poprzeczne i podluzne sa przesuniete

388
a)

Roboty murowe

Zasady wiazania mur6w d

389

n
n+1

c£,..I.".--,-~~
P w

a) Wa rstwa wo z6wkowa
N1

n

IL--,-I _-'--"

W

c)

n~w

J:S!TrTT

:1

-I I
lc T
I i_, I¥

l
N2

1

n+1

t.1I6TI

--;!;~

+ lc
C)~

9

e)

~

Rys. 13.38. Mur w wiazaniu polskim wg [91]: wgwarstwa woz6wkowo-gl6wkowa (mieszana), d - cegly ulamkowe (dziewiatki)

Rys. 13.32. Wiazanie pospolite wg [91] w murach z cegty grubosci: a) 112 cegty, b) I cegty, c) I i 112 cegly, d) 2 cegiel, e) 2 i 112 cegty, f) 3 cegiel; w - warstwa woz6wkowa, g - warstwa g!6wkowa, p - pot6wka cegly, d - dziewiatka (3/4 catej cegly), n - warstwa pierwsza, n + I - warstwa druga (kolejna)

Rys. 13.33 -: Przenikanie .sil( dwoch murow w wiazaniu pospolitym wg [91]: a) pod katern prostym, b) pod innym katern; n - warstwa pierwsza, n+ 1warstwa kolejna, c - dtugosc jednej cegty, N I i N2 - oznaczenia przenikajqcych sie mur6w
d

Iaczenia muru na strzepia uciekajace, co pokazano na rys. 13.37. Wiqzanie krzy:iykowe jest bardziej pracochlonne od wiqzania pospolitego. Wiqzanie polskie (wendyjskie lub gotyckie). Wszystkie kolejne warstwy muru sa woz6wkowo-g16wkowe. Kolejne identyczne warstwy sq wzgledem siebie przesuniete o 3/4 cegty. W wiazaniu polskim czC(sc spoin podluznych nie jest przewiazana. Wiazanie takie jest skomplikowane wykonawczo, ale atrakcyjne pod wzgledem estetycznym (rys. 13.38). Wiqzanie wielorzedowe (amerykanskie). Mur VIwiazaniu wielorzedowym sklada siC(z powtarzalnych pas6w (rys. 13.39). Kazdy pas sklada sie z czterech lub pieciu rownoleglych nieprzewiazanych warstw wozowkowych i dw6ch warstw glowkowych. W wiazaniu wielorzedo-

N'.
~
n+1

Rys. 13.34. Przenikanie sie (polaczenie) muru zewnetrznego z murem wewnetrznym (mury w wiazaniu pospolitym) wg [91]; n - warstwa pierwsza, n+ I - warstwa kolejna, NI i N2 - oznaczenia przenikajacych sie mur6w, d - cegta ulamkowa (dziewiatka)

Rys. 13.36. Filary i stupy w wiazaniu pospolitym: a), b) filary lub slupy prostokatne (wg R. Cwila), c), d), e), f) stupy wieloboczne wg [91]; n - warstwa pierwsza, n + I - warstwa kolejna, c - dlugosc jednej cegly

A···············A

A-A

n

N2

N1

i

d

N1

'-'-+-'-+-'--¥'--7I Rys. 13.35. Naroznik muru w wiazaniu pospolitym wg [91]; n - warstwapierwsza, n+ 1- warstwa kolejna, Nl i N2 - oznaczenia mur6w w narozniku. d - cegta utamkowa (dziewiatka)

w1 9 w2 9 w1 9 w2 9 w1

r-.-~~~,--,~,-~~

Rys. 13.37. Mur w wiazaniu weneckim wg [91]: w - warstwawoz6wkowa, d - cegly utamkowe (dziewi'ltki)

Rys. 13.39. MUf w wiazaniu amerykariskim

wg PN-

-68/B -10020

390 wym wystepuja spoiny podluzne nieprzewi,!~ane na wysokosci 4 lub nawet 5 warstw. W wielu przypadkach spoina podlui:na szerokosci od 10 do 40 mm jest niewypelniana zaprawq, co poprawia izolacyjnosc cieplna sci any. Spoiny poprzeczne musza bye wypelniane zaprawa, W przypadku braku takich wypelnieri izolacyjnose sciany gwaltownie maleje, szczegolnie w wietrzne dni. Zaletami wiazania wielorzedowego s'!: . - latwe i szybkie wykonanie mur6w z uwagi na duza liczba woz6wek w lieu scian, _ rnozliwosc wypelnienia wnetrza muru niepelnowartosciowymi ceglami ulamkowymi, _ mniejsza liczba cegiel przycinanych w naroznikach, Wada muru jest wystepowanie nieprzewiazanych spoin podluznych, co nie ulatwia rownomiernego rozlozenia obciazeri. Nosnosc scian podluznych w wiqzaniu wielorzedowyrn jest o okolo 10% nizsza od nosnosci scian z przewiqzanymi spoinarni podluznymi, W przypadku slup6w i kr6tkich filarow miedzyokiennych mimosrodowo obciazonych nosnosc konstrukcji wielorzedowych rnoze bye nawet 0 30% nizsza od nosnosci konstrukcji w wiazaniu pospolitym. 13.3.3. Mury z cegiel dziurawek Mury z cegiel dziurawek rnozna wiazc ja~ m~ry z cegiel pelnych. Trzeba jednak panuetac, ze przelotowe poziome otwory cegiel nie rnoga wystepowac w licach scian zewnetrznych, narazonych na dzialanie deszczu i rnrozu. W takim przypadku warstwy gl6wkowe sciany nalei:y wykonywac z cegiel typu G, a warstwy ~o~ z6wkowe z cegiel typu W (rys. 13.40). Jezeli brak jest na budowie obu typ6w cegiel, w naroznikach scian stosuje sicr cegly pelne. 13.3.4. Mury z cegiel kratowek

Roboty murows

Zasady wiqzania rnur6w b)

391

Wiqzanie mur6w z cegiel krat6wek jest realizowane takimi samyrni metodami jak murow z cegiel pelnych i dziurawek (rys. l3.41).

...-------~~
F====
c)

d)

Rys. 13.41. Mur z cegiel krat6wek K-2 grubosci cegly (wg R. Cwila)

112

P~r

365

X

13.3.S. Mury

z

pustak6w

ceramicznych

Rys. 13.42. Mur z pustak6w ceramicznych (Iub betonowych): a) na zwykle lub cienkie spoiny z pustak6w gladkich, b) ze spoinami pasmowyrni, np. z pustak6w ceramicznych K 065-1 lub kerarnzytobetonowych Optiroc, c) z pustak6w ukladanych na suchy styk (wg [89]), d) z pustakow tqczonych na pi6ro i wpust (wg [89])

Rys. 13.40. Mur z cegiel dziurawek wg [91]: g warstwa gl6wkowa, w - warstwa wozowkowa

W przypadku mur6w z pustak6w ceramicznych sq stosowane og61ne zasady wiqz~nia cegiel. W naroznikach, filarach .micrdzyokien~ych i miedzydrzwiowych wystepuje czesto koniecznose stosowania element6w ulamkowych, Wykonywanie na placu budowy element6w ulamkowych z pustak6w z duza liczbq otwor6w i cienkirni sciankami grubosci 8-7-10 mm prowadzi czesto do duzego marnotrawstwa material6w. Dlatego tez nalezy stosowac elementy uzupelniajace, np. cegly modularne, cegly krat6wki lub cegly uzupelniajace produkowane specjalnie w tym celu. Z uwagi na izolacyjnose akustycznq pustaki w scianach wewnetrznych uklada sie szczelinarni prostopadle do lica sci an. W scianach zewnetrznych jednowarstwowych, z uwagi na izolacyjnosc cieplna, pustaki uklada sicrSzczelinarni r6wnolegle do lica scian. W scianach zewnetrznych warstwowych, w ktorych izolacyjnosc cieplna zapewnia styropian lub welna mineralna, uklad szczelin w pustaku nie jest tak istotny. Minimalne przesuniecie spoin poprzecznych wynosi, tak jak ~ przypa?kumur6w z cegiel, 50 mm. Z uwagi na sposob wykonania spoin wspornych rozr6i:nia sie:

- murowanie na zwykle spoiny grubosci od 8 do 15 mm, - murowanie na spoiny pasmowe grubosci od 8 do 15 mrn, - murowanie na cienkie spoiny grubosci od 1 do 3 mm. Z uwagi na rodzaj zlacza pionowego miedzy pustakami rozr6i:nia sil? laczenia: - zwykle z rozprowadzeniem zaprawy na powierzchniach bocznych lqczonych pustak6w, - na suchy styk, - na pi6ro i wpust. Murowanie na suchy styk i na pi6ro i wpust jest mozliwe jedynie w przypadku pustak6w 0 odpowiednim ksztalcie, Murowanie na cienkie spoiny wymaga zastosowania pustak6w 0 duzej dokladnosci wykonania. Przyklady mur6w z pustak6w ceramicznych pokazano na rys. 13.42. 13.3.6. Mury z cegiel i bloczk6w sllikatowych Zasady wiqzania mur6w z cegiel silikatowych sq identyczne jak w przypadku wiazania mu-

r6w z cegiel ceramieznych. Mury z blok6w silikatowych sa wykonywane wedlug tych samych zasad co mury z pustakow ceramieznych. 13.3.7. Mury z pustak6w betonowych

Uwagi dotyczace mur6w z pustak6w ceramicznych odnosza sie r6wniei: do mur6w z pustak6w betonowych. 13.3.8. Mury z bloczk6w betonowych Mury z bloczk6w betonowyeh wykonuje sicrwedlug tyeh samych zasad co mury z cegiel cerarnicznyeh. 13.3.9. Mury z bloczk6w z betonu kom6rkowego W przypadku mur6w z bloczk6w z betonu kom6rkowego Sq stosowane ogolne zasady wiazania element6w. Bloezki z betonu kom6rkowego uklada sie na zwykle spoiny wsporne grubosci od 8 do 20 mrn lub eienkie spoiny grubosci od 1 do 3 mm. Minimalne przesuniecie spoin pionowyeh wynosi 60 mm. Z uwagi na rodzaj

392 zlqcza pionowego miedzy bloczkami rozr6:i:nia sie lqczenia: _ zwykle z rozprowadzeniem zaprawy na powierzchniach bocznych bloczk6w, - na suchy styk, - na pi6ro i wpust. Bloczki z betonu kom6rkowego uklada sie w murze podobnie jak pustaki ceramiczne i betonowe, z ta jednak roznica, :i:e nie stosuje sie spoin pasmowych. 13.3.10. Mury z kamienia naturalnego

Roboty rnurowe

Zasady wiazania mur6w

393

Mury z kamienia naturalnego znajduja zastosowanie w budownicrwie monumentalnym, uzytecznosci publicznej. mostowym, inwentarskim i przy wykonywaniu wszelkiego rodzaju licowek. Rozr6:i:nia sie nastepujace rodzaje mur6w z kamieni: - nieregularne (dzikie, poldzikie i cyklopowe), _ p6lregularne (warstwowe, mozaikowe i rzedowe), - regularne (z cios6w i z bloczk6w). Mury dzikie sq wykonywane z karnieni narzutowych 0 naturalnym oblym ksztalcie oraz z kamieni lamanych niesortowanych (rys. 13.43).

najwiekszym stopniu spoin poprzecznych i podlu:i:nych. W tym celu stosuje sie dlugie karnienie, tzw. siegacze. Prawidlowo przewiazany mur dziki stoi stabilnie bez u:i:ycia zaprawy. Po ulo:i:eniu kamieni mur zalewa sie rzadka zaprawq. Zaprawy mocniejsze stosuje sit( przy wiazaniu kamieni mocnych i spoistych, a slabsze przy porowatym materiale karniennym. Mury p61dzikie wykonuje sie tak jak mury dzikie, ale z kamieni sortowanych, w zwiazku z czym prawidlowe przewiazanie jest bardziej prawdopodobne. Mury cyklopowe sq konstruowane z ciezkich blok6w kamiennych 0 lieu w ksztalcie nieregularnych wielobok6w (rys. 13.44). Powierzchnie

I
I

I

I

CJCJt R LI=:JDL

=c=JLlC
J(II

II

II

DOl

C

pCJI

IC][

J[ I

Rys. 13.45. Mur warstwowy (z kamieni) wg [91]

Rys. 13.47. Mur rzedowy wg [91]

Rys. 13.48. Mur z cios6w kamiennych Rys, 13.46. Mur mozaikowy wg [91] Rys. 13.44. Mur cyklopowy wg [91]

wg [91]

Rys. 13.43. Mur dziki wg [91]

Kamienie sq ukladane na mchu, glinie lub zaprawie wapiennej, cernentowo-wapiennej badz cementowej. Kamienie przed u:i:yciem trzeba zwilzyc woda, Uklada sie je na plask w wykopie lub w deskowaniu. W naro:i:nikach i na l!!czeniach nale:i:y ukladac kamienie mo:i:liwie regularne i wieksze, Wolne przestrzenie miedzy du:i:ymi karnieniami wypelnia sit( kamieniarni mniejszyrni. Mimo nieregularnego ksztaltu kamieni nale:i:y dazyc do przewiqzania w jak

wsporne blok6w musza bye w przybli:i:eniu plaskie i prostopadle do lica. Od strony licowej muru cyklopowego widac nieregularna siatke spoin. W murze cyklopowym nie mo:i:na wyroznic poziomych warstw. Spoiny pionowe musza bye przewiazane. Wznoszenie mur6w cyklopowych jest pracochlonne, ale w efekcie uzyskuje si~ konstrukcje 0 niezaprzeczalnych walorach estetycznych. Mury warstwowe sa wykonywane z kamieni lupanych warstwowo 0 dw6ch powierzchniach wspornych plaskich ijednoczesnie rownoleglych (rys. 13.45). Mury warstwowe sa ukladane w zasadzie wedlug tych sarnych zasad co mury z cegiel, Mury mozaikowe wznosi sie z kamieni prostokatnych 0 r6:i:nej wielkosci. W zwiazku z tym nie jest zachowana ciqglose spoin wspornych, co podkresla dekoracyjnosc lica muru (rys. 13.46). Mury rz~dowe sa wykonywane z kamieni prostokatnych (rys. 13.47) jednakowej wysokosci,

dzieki czemu uzyskuje sie mur z r6wnoleglymi warstwami (ale r6:i:nej wysokosci), Mury z cios6w powstaja w wyniku zestawienia du:i:ych, regularnych element6w. Stosuje sie wiazania pospolite lub polskie, identycznie jak w przypadku mur6w z cegiel (rys. 13.48). Dodatkowo, zwlaszcza w przypadku bardzo duzych cios6w, jest stosowane dodatkowe lqczenie za pomoca stalowych Iqcznik6w. Mury z bloczk6w kamiennych powstaja wedlug zasad obowiazujacych przy wznoszeniu mur6w z cegiel ceramicznych (rys. 13.49). 13.3.11. Mury z element6w gipsowych

Rys. 13.49; Mur z bloczk6w kamiennych

wg [91]

Mury z bloczk6w lub z pustak6w gipsowych badz gipsobetonowych uklada sie w murze, stosujac wiazanie pospolite. 13.3.12. Mury z pustak6w zasypowych

Pustaki zasypowe uklada sie na sucho, wykonujac wiazanie pospolite. Po ulozeniu dw6ch lub

trzech warstw pustak6w ich pionowe komory wypelnia sie lekka zasypka stabilizowana, betonem lekkim lub betonem zwyklym, w zaleznosci od funkcji, jakie powinna spelniac nowo wznoszona sciana. Zalewanie rnieszanka betonowa, jej sztychowanie (lub wibrowanie), zakladanie ewentualnego zbrojenia stalowego powinno odbywac sie wedlug zasad obowiazujacych przy wykonywaniu rob6t betonowych, a nie murowych.

394

Roboty rnurowe

Konstrukeje murowe

395

13.4. Konstrukcje

murowe

13.4.1. Rodzaje scian murowanych Z uwagi na rodzaj sciany murowane konstrukeji dzieli sie na jedno- i wielowarstwowe. Z uwagi na funkcje pelnione w budynku rozroznia sie sciany konstrukeyjne i "niekonstrukeyjne. Gl6wnym przeznaezeniem scian konstrukcyjnyeh jest przenoszenie dodatkowego obciazenia poza ciezarem wlasnym (obciqzenie dodatkowe to obciazenie od stropow, obciazenie z wyzszych kondygnacji, pareie wiatru lub gruntu itp.). Z uwagi na spos6b obciazania sciany konstrukcyjne dzieli sie na sciany obciazone gl6wnie pionowo i obciazone gl6wnie poziomo. Scianq usztywniajaca nazywa sie sci ane przenoszaC!! sily poziome dzialajqce w jej plaszczyznie, a takze sciane usytuowana prostopadle do sciany usztywnianej i stanowiqcej jej podpore przy przejmowaniu obciazeri poziomych. Sciana niekonstrukcyjna nazywa sie sciane, kt6rej nie uwzglednia sie w obliczeniach statyeznych i ktora mozna USUn!!ebez szkody dla n05nosci calej konstrukeji. 13.4.2. Sciany jednowarstwowe

z przewiazaniem ceglanym, z okladzina elewacyjna, z domurowana licowka (zmodernizowane). Przyklady scian jedno- i wielowarstwowych przedstawiono na rys. 13.50. Seiany oblicowane " Sciany takie sa wykonanez kilku (zazwyczaj dw6ch) rodzaj6w element6w murowych tworzacych warstwy roznomaterialowe (rys. 13.50c). W scianach tych nie rna wewnetrznych szczelin, czyli sa to sciany pelne. Poszczeg61ne warstwy murowe S!!ze soba przewiazane w spos6b zapewniajacy pelna wspolprace przy przejmowaniu obciazeri pionowych i poziomych, co oznacza, ze warstwy te tworza jednolita konstrukcje nosna rnuru. Pelna wspolpraca statyczna obu warstw murowych jest zapewniona przy spelnieniu nastepujacych warun-

a)

f)

OL

or
01
L
_l

I

I

II
II

10 I
II

i)
9 1

-

=::JO
~"

-:

10 JO

1

II

I

'l 1
I

87

2

.

/

kow:
- obie warstwy S!!murowane rownoczesnie, _ siegacze warstwy zewnetrznej wnikaja w mur wewnetrzny na glebokosc co najrnniej 112 cegly, tj. 120 mm, _ grubosc warstwy licowej wynosi nie mniej niz 70 mm (grubosc zalecana 1/2 cegly), _ odleglosc przewiazek murowych spinajacych obie warstwy murowe nie powinna bye wieksza niz 700 mm (gdy przewiazki skladajq sie z dw6ch lub trzech warstw glowkowycb) lub 350 mm (gdy przewiazki S!!pojedyncze). Jezeli powyzsze warunki nie sa spelnione, licowke nalezy traktowac jako okladzine powierzchniowa niewspolpracujaca z reszta muru przy przenoszeniu obciqzeri. Sciany oblicowane S!!konstruowane wedlug tych samych zasad co mury z cegiel ceramicznych, przy czym powszechnie jest stosowane w murach tego typu wiazanie polskie. Sciany szczelinowe Sciany takie skladaja sit( z dw6ch warstw murowych polaczonych kotwiami (rys. 13.50e). Pomiedzy obiema warstwarni murowymi znajduje sit( szczelina szerokosci od 50 do 150 mm, z reguly wypelniona odpowiednim materialem izolacyjnym. Obie warstwy wspclpracuja przy przenoszeniu obciazeri poziomych. Obciqzenie pion owe jest przenoszone tylko przez warstwe murowa bezposrednio obciazona stropami.

- JO 1
1

10

Sciany jednowarstwowe (pojedyneze) S!!to konstrukcje jednomaterialowe, pelne, tj. bez wewnetrznych szczelin (pustek). Mega bye otynkowane lub nieotynkowane (licowe). W przekroju poprzecznym muru wyroznic mozna tylko jedna warstwe (nie liczac tynku) wykonana z jednego typu elementow murowych, np. z cegiel kratowek. Sciany jednowarstwowe nalezy projektowac zgodnie z zaleeeniami PN-B-03002:1999. 13.4.3. Sclany wielowarstwowe (warstwowe)

Rys. 13.50. Rodzaje scian murowanych: a) jednowarstwowa, b) dwuwarstwowa, e) oblieowana, d) szezelinowa z przewiazaniern eeglanym poziomym. e) szezelinowa, f) szezelinowa z przewiazaniem .ceglanyrn pionowym, g) z okladzina powierzchniowa elewacyjna, h) ocieplona metod'! lekkq, i) zmodernizowana, ocieplona i z domurowana Iicowka; 1 - warstwa wewnetrzna, 2 - warstwa zewnetrzna, 3 - szczelina, 4 - kotew, 5 - siegacze ceglane (poziorne), 6 - przewiazki murowe pionowe, 7 - okladzina powierzchniowa, 8 - warstwa ocieplajqca, 9 - kotew niesymetryczna mocowana do sciany .srarej" za posrednictwern kolka rozporowego

Charakterystyka ogolna Sciany wielowarstwowe (warstwowe) S!! zbudowane z kilku warstw pionowych (nie liczlje tynku), Warstwy mega bye konstrukcyjne, tj. wykonane z elementow murowych, lub niekonstrukcyjne,np. okladzina powierzchniowa, izolacja cieplna, szczelina powietrzna. W przekroju poprzeeznym sciany mozna wyroznic kilka warstw. Pod wzgledem konstrukcyjnym sciany wielowarstwowe dzieli sie na: oblicowane, szczelinowe, dwuwarstwowe, szczelinowe

Sciany szczelinowe S!! stosowane jako: zewnetrzne sciany nosne i samonosne w budynkach murowanych, zewnetrzne sciany wypelniajace w budynkach 0 konstrukeji szkieletowej zelbetowej lub stalowej, wewnetrzne (rniedzytnieszkaniowe) sciany nosne i samonosne, Wewn~trzna wars twa konstrukcyjna bezposrednio styka sie ze 'stroparni i scianami poprzeeznymi budynku. W scianach nosnych przenosi obciazenia pionowe od wyzszych kondygnacji i strop6w opartych na scianie szczelinowej, Minimalna grubosc warstwy wewnetrznej sciany szczelinowej nosnej wynosi 180 mm, a przy scianach samonosnych i oslonowych 120 mm. Warstwa wewnetrzna moze bye wy-

konana z element6w murowych 0 wytrzyrnalosci na sciskanie minimum 2,5 MPa; pozostale wymagania s!! identyczrie jak dla wyrob6w przeznaczonych do stosowania w scianach wewnetrznych, Zewnetrzna warstwa oslonowa. Grubosc warstwy zewnetrznej oslonowej powinna wynosic 120 mm. Do wznoszenia warstwy oslonowej sa najbardziej przydatne licowe elementy murowe pelne (bez otwor6w lub z otworami do 25% objetosci), 0 wytrzymalosci minimum 15 MPa, nasiakliwosci do 12% i odpornosci na zamrazanie minimum 25 cykli (zalecane 50 cykli). Sq to licowe cegly klinkierowe, ceramiczne, silikatowe, betonowe i z kamienia naturalnego. W przypad-

-----~ 397
Sciana ze szczelina niewentylowana. Uklad warstw sci any jest nastepujacy: - wars twa wewnetrzna nosna, - material termoizolacyjny, - warstwa zewnetrzna oslonowa. W scianach niewentylowanych mega r6wmez wystepowac pustki powietrzne niewentylowane grubosci nieprzekraczajqcej 25 mm. Na dole warstwy zewnetrznej oslonowej nalezy, w celu odwodnienia szczeliny, pozostawic co 4 pusta spoine poprzecznq. Kotwie nie musza miec specjalnego zabezpieczenia w postaci kapinos6w przed penetracja wody. Nie sll rowniez stosowane krazki dociskowe sluzace do rnocowania izolacji termicznej. Izolacje termiczna nalezy rnocowac do warstwy wewnetrznej sci any. Posadowienie sclany szczelinowej. W budynkach niskich sciany szczelinowe sadowi sie na pelnej scianie piwnic (fundament6w) ry~. 13.53. Warstwa oslonowa moze bye wysunieta poza obrys cokolu 0 40 mm (minimalne podparcie warstwy oslonowej wynosi 80 mm). Dolna kraw~di sciany szczelinowej powinna wznosic sie ponad poziom gruntu co najmniej 150 mm, gdy jest wykonana z cegly ceramicznej pelnej, cegly klinkierowej, bloczk6w betonowych i z kamienia naturalnego, lub co najmniej 500 mm, gdy jest zbudowana z innych material6w murowych. Dolna cz~se szczeliny powinna bye zabezpieczona izolacja przeciwwilgociowa ze spadkiem na zewnatrz, U spodu warstwy zewnetrznej nalezy wykonac otwory odwadniajace szczeline, W takim przypadku jest konieczne zastosowanie dodatkowego ocieplenia strefy przysciennej przy wykorzystaniu izolacji poziomej lub pionowej. Mozna rowniez posadowic licowke na wspornikach stalowych mocowanych do zelbetowej sciany piwnic. Gorne zakoriczenle sciany szczelinowej powinno bye zaopatrzone w dodatkowe kotwie, rozmieszczone ok. 150 mm od g6rnej krawedzi muru, w ilosci 3 szt. na 1 m sciany, Korzystne jest wzmocnienie muru warstwy zewnetrznej przez polozenie w spoinie wspornej dodatkowego zbrojenia, np. bednarki. Szczelina powinna bye od g6ry zamknieta okapem oslaniajacym wnetrze sciany przed destrukcyjnym oddzialywaniem czynnikow atmosferycznych. Pomiedzy konstrukcja dachowa a warstwa zewnetrzna powinna bye przerwa dylatacyjna po-

396
ku cegiel drazonych zewnetrzne scianki cegiel

Roboty murOWe

Konstrukcje murowe

nie powinny bye cierisze niz 20 mm. Poniewaz warstwa zewnetrzna ma chronic, a nie ocieplac, to nie zaleca sie jej wykonywac z gazobetonu, cegly dziurawki czy pustak6w. Z uwagi na specyficzny rodzaj obciazenia wiatrem warstwa zewnetrzna musi bye odporna na zniszczenie w plaszczyznie nieprzewiazanej spoiny wspornej. Dlatego tez warstwa oslonowa powinna bye murowana na zaprawie cementowej marki minimum M4 (zalecana marka M7). Kotwie powinny bye rozmieszczone r6wnomiernie i przemiennie na calej powierzchni sci any (rys. 13.51). Pionowy i poziomy od_jgc=n=:JCJgOc.::JCJC.Jpqc;.Jq4

m2 sciany powinno przypadac nie mniej niz 2.5 kotwi. W narozach sciany wzdluz jej g6rnej kraws, dzi, przy szczelinach dylatacyjnych i otworach okiennych oraz drzwiowych nalezy zastosowae dodatkowe kotwie w odleglosci ok. 150 mm od krawedzi muru, w ilosci 3 szt. na 1 m krawedzi, Kotwie wykonuje sie z pretow okrqglych 0 sred. nicy od 4 do 6 mm. Minimalna srednica kotwi wynosi 4 mm w przypadku szczelin szeroko. sci do 100 mm i 5 mm w przypadku szczelin szerszych. Minimalna glebokosc osadzenia kotwi w warstwie murowej wynosi 50 mm (glebokosc zalecana 60+80 mm), Koricowki kotwi powinny bye zagiete na co najmniej 30 mm (zalecane zagiecie 50 mm, rys. 13.52).

wentylowane). 0 tym, jaki typ szczeliny zostanie zastosowany, decyduja wymagania cieplno_wilgotnosciowe danego budynku i warunki klimatyczne. Sciana ze szczelina wentylowana, Szczelina sciany moze bye pusta lub czesciowo wypelniona materialern termoizolacyjnym, z pozostawieniem pustki powietrznej wentylowanej rniedzy izolacjq a warstwa oslonowa. Uklad warstw sciany w og6lnym przypadku jest nastepu-

jacy:
_ wars twa wewnetrzna nosna, - material termoizolacyjny, _ pustka powietrzna wentylowana grubosci ~25 mm, - warstwa zewnetrzna oslonowa, Laczny przekr6j otwor6w odpowietrzajacych (na g6rze) i odwadniajacych szczeline (na dole) wykonanych w warstwie zewnetrznej powinien wynosic od 500 do 750 mm2 na jeden metr dlugosci sci any. W murze oslonowym jako otwory odpowietrzajace i odwadniajqce sa stosowane puste spoiny poprzeczne co 1+4 cegiel. Otwory powinny bye osiatkowane lub osloniete kratka wentylacyjna, Mozna rowniez stosowac specjalne ksztaltki z mozliwoscia regulacji doplywu powietrza do szczeliny (w okresie ziniowym doplyw zimnego powietrza do szczeliny jest ograniczany, a w okresie letnim zwiekszany). Otwory odpowietrzajace w warstwie zewnetrznej powinny bye rowniez wykonane nad otworami okiennymi i drzwiowymi. Mury muSZq bye zabezpieczone przed penetracja wody z jednej warstwy murowej na druga przez kotwie. W tym celu nalezy na kotwie zakladac krazki blaszane lub z tworzywa sztucznego z kapinosem (por. rys, 13.52). Dzieki kapinosowi woda scieka w d61 szczeliny, a nie przemieszcza sie wzdluz kotwi z jednej warstwy na drugq, Material termoizolacyjny musi bye przymocowany do warstwy wewnetrznej sciany, Jezeli izolacja rna bye mocowana do muru za postednictwem kotwi, to nalezy dodatkowo zastosowac specjalne krazki dociskowe. Krazki takie powinny bye mocno docisniete do termoizolacji, co poprawia jej przyleganie do warstwy wewnetrznej. W scianach ze szczelina wentylowana zaleca sie stosowanie plyt z welny mineralnej.

Rys. 13.51. Rozmieszczenie kotwi. Widok warstwy konstrukcyjnej od strony szczeliny wg [85]: J - warstwa konstrukcyjna, 2 - otw6r okienny, 3 - nadproze, 4 - wieniec

Rys. 13.52. Sciana wan'! wg [85]: J stwa oslonowa, 3 neralna, 5 - pustka zek dociskowy

zewnetrzna ze szczelina wentylowarstwa konstrukcyjna, 2 - warkotew 04+6 mm, 4 - welna rnipowietrzna, 6 - kapinos, 7 - krq-

step rniedzy kotwiami powinien bye wiekszy niz 500 mm, co odpowiada liczbie 4 kotwi na 1 m2 powierzchni bocznej sci any. W uzasadnionych przypadkach, np. gdy mur jest wykonywany z element6w 0 innych wymiarach, mozna zastosowac inny system kotwienia obu warstw murowych, przy spelnieniu warunk6w, ze: pionowy odstep miedzy kotwiami nie powinien prze'kraczac 500 mm, a poziomy 1000 mm, zas na

Szczelina. Szczelina musi bye ciagla na caIej dlugosci i wysokosci sciany, co oznacza, ze obie warstwy murowe w zadnym punkcie nie powinny bye ze soba sztywno polaczone, Szerokosc szczeliny moze sie zawierac w granicach 50+ 150 mm i musi bye stala na calej wysokosci i dlugosci sci any. Szczeliny rnoga bye: puste wentylowane, czesciowo wypelnione izolacja termiczna wentylowana pustka powietrzna, czesciowo wypelnione izolacja termiczna niewentylowana pustka powietrzna oraz szczelnie wypelnione izolacja termiczna (nie-

398
_j-------------

Roboty rnurows zioma szerokosci 20 mm. W przypadku szczeli, ny wentylowanej gorne zakoriczenie sciany powinno bye zaopatrzone w otwory wentylacyjne. Przerwy dylatacyjne sciany szczelinowej. W scianach zewnetrznych stosuje sie rozne odstepy dylatacyjne w warstwie konstrukcyjnej i oslonowej. Odstepy miedzy przerwami dylatacyjnymi w warstwie wewnetrznej sq identyczne jak w przypadku mur6w pelnych wykonanych z takich samych material6w. Zewnetrzna wars twa oslonowa, odgrodzona od wnetrza budynku gruba warstwa izolacji termicznej, jest narazona na silne naslonecznienie w lecie, co moze spowodowac jej nagrzanie do 50--;-60°C. W zimie jej temperatura spasc moze do -20°C. W celu przeciwdzialania niekorzystnym odksztalceniom i pekaniu mur6w jest konieczne ograniczenie zar6wno dlugosci, jak i szerokosci lic6wki. Cecha charakterystyczna scian szczelinowych Sq dylatacje pionowe i poziome. Odstep miedzy przerwami dylatacyjnyrni w warstwie oslonowej (zar6wno pionowyrni, jak i poziomymi) nie powinien przekraczac 12 m - w przypadku scian z cegiel ceramicznych licowych, 8 m - w pozostalych przypadkach. Podane wartosci mozna zwiekszyc 0 25% na scianach p6lnocnych. Przy scianach poludniowych i zachodnich zaleca sie zmniejszenie tych wartosci 0 25%. Dodatkowe dylatacje pionowe nalezy wykonac rowniez w naroznikach scian. Wierice i oparcie stropow. W scianach szczelinowych zewnetrznych stropy opiera sie jedynie na warstwie wewnetrznej (rys. 13.54). W zwiazku z tym w poziomie strop6w wykonuje siy wierice na warstwie wewnetrznej, niestykajace sie z warstwa zewnetrzna oslonowa muru szczelinowego. Opieranie strop6w na warstwie wewnetrznej sci any szczelinowej odbywa sie wedlug identycznych zasad jak opieranie strop6w na scianach jednowarstwowych. Otwory okienne i drzwiowe (rys. 13.55 i 13.56). Przy projektowaniu otwor6w okiennych i drzwiowych nalezy przestrzegac nastypujacych zasad: - obie warstwy murowe w zadnyrn rniejscu nie mega stykac sie ze soba, - stolarka rnoze bye przymocowana tylko do jednej z warstw murowych (przewaznie do warstwy wewnetrznej),

Konstrukcje murowe

399

Rys. 13.55. Przekr6j pionowy sci any szczelinowej w poziomie podokiennika wg [85]: 1 - warstwa konstrukcyjna, 2 - warstwa oslonowa, 3 - kotwie (w rozstawie 460 x 500 mrn), 4 - kotwie dodatkowe (3 szt./m), 5 - szczelina (wentylowana lub niewentylowana), 6 - okno, 7 - rygiel dolny ramy drewnianej zamykajacej szczeline, 8 - szczelina szerokosci 20 mm wypetniona kitem trwale plastycznym, 9 - papa

I' '.::.: I

.:':::

Rys. 13.54. Przekr6j pionowy sciany szczelinowej w poziomie nadprozy wg [85]: a) niewentylowana, b) wentylowana; 1 - warstwa konstrukcyjna, 2 - warstwa oslonowa, 3 - kotew, 4 - styropian, 5 - nadproze zelbetowe warstwy konstrukcyjnej, 6 - nadproze ceglane warstwy oslonowej, 7 - g6my rygiel ramy drewnianej zamykajacej szczeline, 8 - szczelina szerokosci 20 mm wypelniona kitem trwale plastycznym, 9 - izolacja przeciwwilgociowa, 10 - okno, 11 - otwory odpowietrzajace, 12 - welna mineralna, 13 - pustka powietrzna, 14 - nadproze stalowe warstwy oslonowej dla obu warstw murowych nalezy wykonac

_CJ

niezalezne nadproza,
- stolarka musi bye zabezpieczona przed zawilgoceniem woda zbierajqca sie w szczelinie, - krawedzie oscieza mUSZq bye zaopatrzone w dodatkowe kotwie w ilosci 3 szt. na 1 m krawedzi, rozmieszczone w odleglosci 150 mm od otworu. Wzdluz pionowych krawedzi oscieza nalezy ulozye pionowa izolacje przeciwwilgociowa, oddzielajaca warstwy murowe od siebie. Izolacja przeciwwilgociowa powinna bye rowniez zainstalowana powyzej i ponizej otworu. Poziorna .izolacja nalozona powyzej okna powinna

~r~----------~--~
Rys. 13.53. Posadowienie sciany ze szczelinq wentylowana wg [85]: 1 - warstwa konstrukcyjna, 2 - warstwa oslonowa, 3 - kotew, 4 - welna mineralna, 5 - pustka powietrzna, 6 - pelna sci ana betonowa lub murowana, 7 - otwory odwadniajace, 8 - izolacja przeciwwilgociowa, 9 - dodatkowa izolacja termiczna sciany piwnicznej, 10 - nachylenie spodniej czesci szczeliny uformowane z zaprawy lub betonu, 11 - strop

I-

Rys. 13.56. Przekr6j poziomy sciany z oknem wg [85]: 1 - warstwa konstrukcyjna, 2 - warstwa ostonowa, 3 - kotew, 4 - kotew dodatkowa, 5 - szczelina (wentylowana lub niewentylowana), 6 - okno, 7 - slupek ramy drewnianej zarnykajqcej szczeline, 8 - szczelina szerokosci 20 mm wypelniona kitem trwale plastycznym, 9 - papa, 10 - szczelina dylatacyjna warstwy oslonowej, wypelniona kitem trwale plastycznym .zeslizgiwac sie" w d61- w kierunku zewnetrznej warstwy, ktora nalezy zaopatrzyc w dodatkowe otwory odpowietrzajqco-odwadniajqce, przez kt6re woda ze szczeliny moglaby swobodnie wyplywac na zewnatrz sciany, Nadproza warstwy wewnetrznej Sq zazwy" czaj konstruowane jako zelbetowe monolitycz-

400 ne lub prefabrykowane zelbetowe bqdz staloceramiczne (por. rys. 13.54, 13.63 i 13.64). W warstwie zewnetrznej sq wykonywane tradycyjne nadproza ceglane ze zbrojeniem dolnym w postaci bednarki lub pretow stalowych. Stosowane sll rowniez nadproza zlozone, w tym specjalne obejmujace rownoczesnie obie warstwy murowe. Elastyczna konstrukcja tego nadproza umozliwia obu warstwom murowym niezalezne przemieszczanie sie i odksztalcanie. Stosowanie jednego sztywnego nadproza dla obu warstw murowych jest niedopuszczalne. Balkony. Konstrukcja nosna balkonow jest zespolona z warstwa konstrukcyjna sciany szczelinowej. W zwiazku z tym balkony nalezy oddylatowac od warstwy zewnetrznej oslonowej. Pomiedzy zelbetowa konstrukcja balkonu a ceglana warstwa oslonowa nalezy zachowac odstep 20 mm, wypelniony materialern trwale plastycznym. leglosci okolo 150 mm od szczeliny dylatacyjnej. Bruzdy i wnekl (dotyczy sclan miedzymiesz. kaniowych) rnoga bye prowadzone jedynie w warstwie wewnetrznej, pod warunkiem, ze jest ona wykonana z cegiel pelnych, a jej gru. bose jest nie rnniejsza niz 120 mm. Wnek] i bruzdy nie wymagaja uwzglednienia w obliczeniach nosnosci sciany; jezeli sa spelnione nastepujace warunki: - bruzdy i wneki sll pionowe, - maksymalne wymiary bruzd i wnek, wykonanych w trakcie wznoszenia muru, wynosza: szerokosc 250 mm, glebokosc 120 mm, - minimalna grubosc sciany wynosi 240 mm, - lllczna szerokosc bruzd i wnek nie przekracza 250 mm w scianie dlugosci 2 m; jesli dlugosc sciany jest mniejsza niz 2 m, dopuszczalna laczna szerokosc bruzd i wnek powinna bye zredukowana odpowiednio do dlugosci sciany, - odleglosc miedzy bruzdami i wnekami nie moze bye mniejsza niz 250 mm, - odleglosc bruzd od otworow nie rnoze bye mniejsza niz 120 mm, - odleglosc wnek od otworow nie moze bye mniejsza niz podw6jna ich szerokosc, Zabezpieczenia przeciwwilgociowe. W scianach szczelinowych stosuje sie nastepujace zabezpieczenia przeciwwilgociowe: otwory odpowietrzajace i odwadniajace szczeline w warstwie zewnetrznej, - zabezpieczenie przeciwwilgoeiowe w dolnej czesci sciany szczelinowej, - zabezpieczenie przeeiwwilgociowe stolarki okiennej. Zabezpieczenie muru przed przemakaniem. W scianach szczelinowych wars twa oslonowa nietynkowana powinna bye specjalnie zabezpieczana przed niszczacyrn oddzialywaniem wody opadowej. Do zabezpieczeri tych zalicza sie przede wszystkim: - stosowanie element6w murowych licowych odpornych na przenikanie wody, - murowanie scian na pelne spoiny, - spoinowanie muru, - srodki irnpregnacyjne. Sciany nietynkowane przemakaja glownie przez spoiny poprzeczne. W zwiazku z tym nalezy zwracac uwage na staranne wypelnienie spoin

Konstrukcjemurowe pionowych zaprawll, szczeg6lnie w· przypadku seian ze szczelina niewentylowanq. leieli warstwa zewnetrzna nie jest wykonana z element6w licowych, nalezy jll bezwzglednie otynkowae. Skutecznym zabezpieczeniem sciany przed zamakaniem jest stosowanie szerokich okap6w. Sciany zewnetrzne budynk6w niskich wysokoscl do 12 m. W przypadku budynkow niskich

401 strukcyjna grubosci 120 mm zaleca sie stosowac, gdy: - warstwy murowe nie maja zadnych wyztobien ani wnek, - zastosowano wieniec obwodowy. Sciana zewnetrzna wypelniajqca jest to sciana, kt6rej ciezar i pozos tale obciazenia sa przenoszone na grunt za posrednictwern innych element6w konstrukcji, takich jak: stropy, sciany poprzeczne lub slupy. Rowniez w scianie wypelniajacej wyroznia sie warstwe wewnetrzna, stykajaca sie ze stropami i scianami poprzecznymi, oraz warstwe oslonowa, Wysokosc sciany odpowiada wysokosci jednej kondygnacji. Wewnetrzna warstwa sci any szczelinowej stoi na stropach kolejnych kondygnacji. Minimalna grubosc warstwy wewnetrznej wynosi 120 mm. Warstwe oslonowa mozna posadowic bezposrednio na stropie lub na specjalnym wsporniku (por. rys. 13.58). Wada posadowienia lic6wki bezposrednio na stropie sa znaczne problemy zwiazane z prawidlowym zabezpieczeniem wierica przed przemarzaniem. Mozna istotnie zmniejszyc straty ciepla, opierajac warstwe oslonowa na metalowych wspornikach. Przekr6j poprzeczny wspornik6w jest znacznie mniejszy od przekroju poprzecznego .wysunietych wiericow zelbetowych, co znaczqco wplywa na izolacyjnosc cieplna sciany, Wspornik powinien bye obliczony na przeniesienie pionowego obciazenia od warstwy oslonowej. Wsporniki rnusza bye zakotwione w wiericu zelbetowym, najlepiej w osi sci an poprzecznych. konwobec scian wewnetrznych i zewnetrznych Sll identyczne. Ponizej podano jedynie te wymagania,kt6re sq charakterystyczne dla scian wewnetrznych. Obie warstwy murowe sciany nosnej rnoga bye obciazane niezaleznie stropami (wierice obu warstw murowych nie stykaja sie ze soba), Warstwy murowe sa polaczone kotwiami, podobnie jak w scianach zewnetrznych. Minirnalna grubosc warstw murowych wynosi 120 mm. Warstwy rnurowe grubosci 120 mm mozna stosowac jako elementy nosne tylko, gdy: - w scianie nie rna otworow, - wysokosc kondygnacji nie przekracza 3 m, - poprzeczne sciany usztywniajqce znajduja sie w odleglosci nieprzekraczajacej 5 m, strukcyjne

ze scianami nosnyrni zewnetrznymi wysokosci
do 12 m i scianami szczytowymi wysokosci do 15 m mozna zrezygnowac z dylatacji poziomych warstwy oslonowej. Sciany zewnetrzne budynk6w wysokoscl przekraczajacej 12 m wymagaja stosowania dylatacji poziornych. Wars twa zewnetrzna oslonowa jedynie najnizszych kondygnacji jest posadowiona na scianie piwnicy. Warstwa oslonowa wyzszych kondygnacji stoi na specjalnych wspornikach stalowych (rys. 13.58). Miedzy wspornikami a warstwa oslonowa muru polozona nizej nalezy wykonac pozioma dylata-

Potaczenle sciany szczelinowej ze sclanami poprzecznymi. Wars twa zewnetrzna nie moze stykac sie ze scianami poprzecznymi budynku (rys. 13.57). Jedynie warstwa wewnetrzna muru szczelinowego jest przemurowywana ze sciana poprzeczna budynku lub winny spos6b z nia polqczona.
Narozniki, Z uwagi na przemieszczenie termiczne w naroznikach sciany szczelinowej nalezy wykonac dylatacje pion owe w warstwie zewnetrznej. Po obu stronach szczeliny dylatacyjnej stosuje sie dodatkowe kotwie w ilosci 3 szt./m krawedzi sciany, rozmieszczone w od-

Rys. 13.58. Oparcie warstwy oslonowej na wspornikach stalowych wg [85]: 1 - wspornik zakotwiony w wiericu

Sciany wewnetrzne. Og61ne zalecenia

bOOhn
I

II
u u n

u

II

JlI
f.
n u u

r:
n

2

iII:: II
:: n

r:

3

r:
I~

4

,

ejcrszerokosci 20 mm, urnozliwiajqca swobodny ruch warstwy oslonowej. Sclana zewnetrzna samonosna jest sciana konstrukcyjna nieprzejmujaca, zgodnie z zalozeniami projektu, obciazenia od strop6w. Jedynie warstwa wewnetrzna sciany bezposrednio styka sie ze stropami iscianami poprzecznymi budynku. Belki stropowe, przylegajace do warstwy konstrukcyjnej sciany szczelinowej, zaleca sie oprzec na wiericu zelbetowyrn lezacyrn na tejze warstwie na szerokosc ok. 20 mm. Z uwagi na to, ze sciany samonosne nie przenosza obciazenia od strop6w, jest mozliwe zmniejszenie grubosci warstwy wewnetrznej do 1/2 cegly, tj. 120 mm. Wewnetrzna warstwe kon-

III j
('N\

i ! !

n n n n
!I

::L..

/I::::

n

r-ii n n nn
u u u
==tl

u

n n n

::

:iL

r'YvY
u n

n
n u

n u n u u

n

:: ! :: !
I

Rys, 13.57. Polqczenie sciany szczelinowej ze sciana poprzecznq wg [85]: 1 - warstwa konstrukcyjna,

2 - warstwa oslonowa, 3 - kotew, 4· - szczelina, 5 - sciana poprzeczna

402 - warstwy murowe nie maja :i:adnych wyzlobien ani WIH<k, - rozpietosc strop6w opartych na warstwach murowych nie przekracza 4,5 m, - obciqzenie ze strop6w jest czesciowo przekazywane na sciany poprzeczne lub inne ustroje pionowe, np. slupy, - zastosowano wieniec obwodowy, - zastosowano zabezpieczenie g6mej krawedzi muru przed uszkodzeniem spowodowanym obrotem konstrukcji stropowej (np. wkladki centrujace, podciecie wewnetrznej krawedzi muru), - jest to sciana najwy:i:szej kondygnacji. Szczelina sci any miedzymieszkaniowej spelnia funkcje izolacji przeciwakustycznej. W stosunku do scian jednowarstwowych sciany z pusta szczelina rnajq wyzsza izolacyjnosc akustyczna srednio od 5 do 7 dB. Zwiekszenie izolacyjnosci akustycznej sci any mo:i:na uzyskac przez wypelnienie szczeliny mata wykonana z welny mineralnej, waty szklanej lub wl6kien syntetycznych. Mata powinna bye luino zawieszona na kotwiach. Podstawq sciany szczelinowej jest pelna sciana piwnicy (fundamentu). Izolacje przeciwwilgociowa uklada sie poziomo. Kazda z warstw (niezale:i:nie) nale:i:y zwiericzac oraz opierac na nich przylegajace stropy. Wierice obu warstw murowych nie mega stykac sie ze sobq, Sciany poprzeczne sa przewiazywane jedynie z przylegajaca do nich warstwa murowa, co oznacza, ze sci any poprzeczne nie przenikajq sie ze scianami szczelinowymi na przestrzal (rys. 13.59).

Roboty murowe Przewody dymowe, spalinowe i wentylacyjne moga bye prowadzone w kazdej z warstw wykonanych z cegiel ceramicznych pelnych wedlug og61nych zasad. Sciany dwuwarstwowe Sciany takie skladaja sie z dw6ch warstw muro. wych polaczonych metalowymikotwiami (por, rys. l3.50b). Miedzy obiema warstwami murowymi nie pozostawia sie szczeliny. Sciane dwu. warstwowa r6:i:ni od sciany oblicowanej spos6b polaczenia obu warstw murowych, a od sciany szczelinowej brak szczeliny. Obciazenia pionowe przenosi jedynie warstwa wewnetrzna (konstrukcyjna) obciazona bezposrednio stropami. Wars twa zewnetrzna (licowa) rna za zadanie chronic przegrode przed czynnikami atmosferycznymi. Obie warstwy murowe wspolpracuja przy przenoszeniu obciazeri i odksztalceri poziomych. Mimo zewnetrznego podobieristwa scian dwuwarstwowych do scian oblicowanych sciany dwuwarstwowe na1e:i:y projektowac i wykonywac wedlug zasad okreslonych dla scian szczelinowych. Sciany szczelinowe z przewiqzaniem ceglanym Sciany te skladaja sie z dw6ch warstw murowych polaczonych sztywnymi przewiazkami murowymi (por. rys. I3.50d i f). Miedzy obierna warstwami murowymi znajduje sie szczelina szerokosci od 50 do 700 mm. Sztywne przewiazki zapewniaja pelna lub czesciowa wsp61pracl( obu warstw murowych przy przenoszeniu obciazeri pionowych i poziomych. Pod wzgledem konstrukcyjnym rozr6:i:nia sie sciany: - z przestawnymi szczelinami, - z ciaglyrni przewiqzkami poziomymi, - z ciaglymi przewiazkami pionowymi, tzw. sciany kom6rkowe (ang. cellular walli, - z przewiazkami w postaci pojedynczych siltgaczy. Niegdys mury szczelinowe z poziomym przewiazaniern ceglanym byly bardzo popularne (par. rys. l3.50d). Obecnie, szczeg6lnie w budownictwie mieszkaniowym, sa wypierane przez sciany szczelinowe z kotwiami metalowymi, kt6re odznaczaja sie znacznie lepsza izolacyjnoscia cieplna (mniejsze mostki termiczne) i prostsza konstrukcja (latwiejsze w budowie i mniej awaryjne). Jedynie sciany komorko-

Konstrukcjemurowe we, odznaczajace sie bardzo dobrymi wlasciwosciami wytrzymalosciowymi, maja duza szanse bye wykorzystane, szczeg6lnie w budownictwie przemyslowym, tzn. wszedzie tam, gdzie istotnq roll! odgrywa duza nosnosc, a odpowiednia izolacyjnose cieplna nie jest najwazniejsza cech~. Nosnose sci an kom6rkowych osiqga sie dzieki sztywnym przewiazkom w postaci pionowych przepon zapewniajacym pelna wspolprace obu warstw murowych przy przejmowaniu obciqzeri pionowych i poziomych. Sciany z okladzlnq elewacyjnq (powlerzehnlowa) Sq to sciany z przytwierdzona do murowej warstwy konstrukcyjnej zewnetrzna okladzina elewacyjna (powierzchniowa) (por, rys. 13.50g). Spos6b mocowania okladziny sprawia, ze obie warstwy nie tworza jednolitej konstrukcji. Wszystkie obciazenia (w tym r6wnie:i: ciezar okladziny) sa przenoszone jedynie przez warstwe konstrukcyjna, Podstawowa funkcja okladziny elewacyjnej jest ochrona muru przed destrukcyjnyrn oddzialywaniem czynnik6w zewnetrznych: d~szczu. mrozu, srodowiska agresywnego chernicznie lub biologicznie, jak row~ie:i:zapewnienie estetycznego wygladu sciany, Sciany ocieplone naleza do grupy scian z okladzina powierzchniowq (por. rys. 13.50h). Ocieplenie sklada sie z dw6ch warstw, tj. warstwy izolacji cieplnej i zewnetrznej lekkiej warstwy oslonowej w postaci tynku na siatce lub blachy metalowej b~di z tworzywa sztucznego. Podstawowym zadaniem warstw ocieplajacych jest podniesienie izolacyjnosci cieplnej sciany oraz ochrona wnetrza muru przed bezposrednim oddzialywaniem czynnik6w atmosferycznych. Ciezar izolacji i warstwy ochronnej Jest przenoszony w calosci przez warstwe konstrukcyjna sciany, Sciana jest murowana wedlug zasad obowiazujacych przy wznoszeniu mur6w jednowarstwowych. Ocieplenie scian nastepuje dopiero po wykonaniu stanu surowego budynku. Sciany z domurowanq licdwka W budynkach 0 konstrukcji :i:elbetowej zeW?l(trzne sci any s~ czesto oblicowywane ceglamr (por. rys. l3.50i). R6wnie:i: stare modernizowane budynki murowane, :i:elbetowe lub drewniane sa ocieplane z wykorzystaniem oslony

403 w po~taci murowanej lic6wki. Zasady konstruowarna tego rodzaju scian licowych sq identyczne z opisanymi w czesci poswieconej murom szczelinowym. 13.4.4. Sciany fundamentowe Fundamenty w budynkach murowanych wykonuje sie powszechnie jako betonowe lub zelbetowe (por. rozdz. 6. Poradnika). Fundamenty mo:i:na bez ograniczeri wznosic z cegiel ceramicznych, klinkierowych i z bloczk6w z betonu zwyklego. Elementy murowe przeznaczone do wbudowania poni:i:ej poziomu terenu powinny bye pozbawione otwor6w lub peine. Wykonywanie fundament6w z innych element6w murowych jest mozliwe, gdy: - grunt nie jest agresywny, - zaprojektowano i wykonano odpowiednie zabezpieczenia muruprzed destrukcyjnym oddzialywaniem wilgoci i mrozu, - producent zadeklarowal mozliwosc stosowania jego wyrob6w w konstrukcjach fundamentowych. Elementy 'z betonu kom6rkowego, z betonu lekkiego, jak i silikatowe mo:i:na w okreslonych przypadkach stosowac przy robotach fundamentowych. Z tyrn jednak, ze w przypadku jakiejkolwiek awarii calkowita odpowiedzialnosc spada na wykonawc6w lub producent6w. Przy projektowaniu i wykonywaniu fundament6w nalezy przestrzegac zaleceri zawartych w tablicy 13.11. 13.4.5. Sciany zewnetrzne oslonowe

~~/~~[~} LlJ -- --\
~ ~~-~--I ---T-

Murowane sciany oslonowe nale:i:y projektowac i wykonywac wedlug zasad konstrukcyjnych obowiazujacych przy wznoszeniu sci an dzialowych. Z tq jednak roznica, ze sci any oslonowe musza spelniac odpowiednie wymagania cieplne (a nie akustyczne) oraz musza bye zabezpieczone przed bezposrednim oddzialywaniem czynnik6w atmosferycznych. Sciany oslonowe mog~ bye wykonywane z element6w murowych o wytrzymalosci rnniejszej niz 2.5 MPa. 13.4.6. Sciany dzialowe Murowane sciany dzialowe s~ konstrukcjami wypelniajacyrni wewnetrznyrni (por. rozdz. 17. Poradnika).

Rys. 13.59. Polaczenie scian szczelinowych zewnetrznej z wewnetrzna wg [85]: 1 - sciana zewnetrzna, 2 - sciana wewnetrzna, 3 - szczelina dylatacyjna szerokosci 20 mm, wypelniona kitem trwale plastycznym. 4 - kotwie

404

Roboty murowe

KonstfUkcje murowe

405

13.4.7. Sciany z pustak6w

zasypowych

Pustaki zasypowe sq to elementy wykorzystywane w czasie murowania jako szalunek tracony, a po zbudowaniu funkcjonujqce jako ocieplenie. Pustaki zasypowe moga bye wykonane z betonu lekkiego kruszywowego, z betonu lekkiego z wypelniaczami organicznymi, z gipsu i gipsobetonu lub z tworzyw sztucznych b11di np. ze styropianu. Poniewaz pustaki nie Sl1podstawowym elementem konstrukcyjnym muru, ich wytrzymalosc na sciskanie mo:i:e bye ni:i:sza ni:i: 2,5 MPa. Pustaki zasypowe sl1 ukladane na sucho w wiazaniu pospolitym. Z uwagi na niestosowanie zaprawy pustaki zasypowe powinny odznaczac sie duza dokladnoscia wykonania, tj. taka, jaka jest wymagana w przypadku element6w ukladanych na cienkie spoiny. Po ulo:i:eniu dw6ch lub trzech warstw pustak6w ich pionowe komory wypelnia sie lekka zasypka stabilizowana, betonem lekkim lub betonem zwyklym, w zaleznosci od funkcji, jakie powinna spelniac nowo wznoszona sci ana. Beton zwykly lub lekki jest stosowany przy wznoszeniu scian konstrukcyjnych. Do scian oslonowych u:i:ywa sie betonu lekkiego lub zasypki stabilizowanej. Po wypelnieniu kom6r betonem zwyklym lub lekkim tworza sie slupy konstrukcyjne betonowe, kt6re po zwiqzaniu przenosza obciazenia. W budynkach wysokich jest konieczne zastosowanie dodatkowego zbrojenia stalowego wkladanego w otwory pustak6w jeszcze przed zabetonowaniem. W takim przypadku elementem konstrukcyjnym sl1 slupy :i:elbetowe utworzone w przelotowych otworach pustak6w zasypowych. Nalezy zauwazyc, ze wobec stosunkowo niewielkich wyrniar6w otwor6w pustak6w r6wnie:i: wymiary poprzeczne betonowych lub zelbetowych slup6w sl1 ograniczone, a w zwiazku z tym i nosnosc tych wiotkich element6w konstrukcyjnych jest ograniczona. Dlatego te:i: zaleca sie tworzenie w scianach tego typu r6wnie:i: betonowych (lub zelbetowych) poziomych przepon spinajacych poszczeg6lne slupy w jeden stabilny i wytrzymaly ruszt. Przyklad realizowania scian przy u:i:yciu pustak6w zasypowych z betonuz wypelniaczarni organicznyrni typu Iso-Span przedstawiono na rys. 13.60. Nale:i:y zauwai:ye,:i:e metody wznoszenia scian z pustakow zasypowych nie zostaly znormalizowane, dlatego tez przy wykonywaniu

takich scian nale:i:y postepowac dokladnie Wedlug zasad okreslonych przez producenta pustak6w. 13.4.S. Sclany z element6w z betonu lekkiego z wypelniaczami organicznymi Zgodnie z obowiazujqcyrni przepisami sciany z element6w z betonu lekkiego z wypelniaczami organicznyrni nalezy projektowac i wykonywac wedlug indywidualnych zaleceri okre, slonych dla danego wyrobu w przedmiotowej aprobacie technicznej. Te specjalne zalecenia w szczegolnosci dotycza koniecznosci zabezpieczenia scian przed wilgocia i rnrozem. SCiany moga bye stosowane jako: . - konstrukcyjne z bloczk6w wytrzymalosci nie mniejszej niz 2,5 MPa, - zewnetrzne oslonowe lub wewnetrzne dzialowe z bloczk6w i pustak6w 0 wytrzymalosci mniejszej niz 2,5 MPa, - zewnetrzne i wewnetrzne z pustakarni pelniacyrni funkcje szalunku traconego. Elementy konstrukcyjne 0 wytrzymalosci nie mniejszej ni:i:2,5 MPa sq obecnie rzadko produkowane, a wiec niezbyt czesto stosowane. Wynika to z faktu, ze uzyskanie odpowiednio duzej wytrzyrnalosci jest okupione spadkiem izolacyjnosci cieplnej. Sciany wypelniajace zarowno zewnetrzne, jak i wewnetrzne wznosi sie wedlug zasad obowiazujacych dla pozostalych scian z element6w betonowych. 13.4.9. Sciany z element6w gipsowych i gipsobetonowych
D

przed nalozeniern nastepne] warstwy ksztaltek oczyscic g6rne krawedzle ksztaltki za pomoca kielni

Sciany z element6w gipsowych i gipsobetonowych nale:i:y projektowac i wykonywac wedlug zaleceri okreslonych w przedrniotowej aprobacie technicznej. Podobnie jak w przypadku sci an z beton6w z wypelniaczami organicznyrni te specjalne zalecenia w szczegolnosci dotYCZ11 koniecznosci zabezpieczenia scian przed oddzialywaniem czynnik6w atrnosferycznych. Sciany z element6w gipsowych i gipsobetonowych mog11bye stosowane jako: - konstrukcyjne z bloczk6w 0 wytrzyrnalosci nie mniejszej ni:i: 2,5 MPa, - zewnetrzne oslonowe lub wewnetrzne dzialowe z bloczk6w i pustak6w, - zewnetrzne i wewnetrzne z pustakarni pelniacyrni funkcje szalunku traconego.

Warstwy ksztaltek ukladac r6wnomiernie na obwodzie budynku. Nie nalezy wznoslc calej wysokosci kr6tkich odcink6w sclan ani filarow Rys. 13.60. Kolejne fazy wykonywania scian· w technologii Iso-Span z u:i:yciem pustak6w betonowych jako sza.lunkutra.conego wg AT-15/4912/2001

406 Obecnie tylko sporadycznie sa wykonywane klasyczne sciany murowe z element6w gipsowych konstrukcyjnych. Przewazaja sciany zewnetrzne i wewnetrzne z pustakami uzytymi jako szalunek tracony.

Roboty murowe

Konsttukcje murowe

407

13.4.10. Nadproza
Otwory w scianach murowych wyrnagaja przekrycia nadprozami, kt6ryeh zadaniem jest przeniesienie ciezaru sciany lezacej powyzej otworu na sciany przylegajace do otworu. Stosowane sa nadproza lukowe (por. p. 13.4.13) lub plaskie. Nadproza plaskie rnoga bye: - murowe zbrojone wykonywane na budowie, - murowe zbrojone zespolone, - stalowe, - zelbetowe monolityczne, - zelbetowe prefabrykowane. Nadproza rnurowe zbrojone musza bye wykonywane na budowie jako nadproza ze zbrojeniem dolnym lub plytowe typu Kleina. Nadproza murowe ze zbrojeniem dolnym maja niewielkq nos nose i moga bye stosowane przy otworach rozpietosci do 1,5 m. Zaleta nadprozy tego typu jest zaehowanie 'jednolitego rysunku elewaeji sciany, dlatego tez konstrukcje te sa chetnie stosowane w zewnetrznej warstwie oslonowej sci an szczelinowych. Nadproze wykonuje sie na sztywnym podstemplowanym deskowaniu. Najpierw uklada sie warstwe zaprawy eementowej 1:3 grubosci 30-.;-40 mm. Nastepnie w zaprawe wtapia sie prety 05 mm w liczbie nie mniejszej niz jeden pret na kazde p61 cegly grubosci muru, lecz nie mniej niz dwa prety w nadprozu, Prety musza bye zakotwione w murze co najmniej na 1,5 cegly (380 mm). Nadproze powinno odpowiadac zaleeeniom PN-B-03340:1999. Nastepnie muruje sie 4 lub 5 warstw cegiel na mocnej zaprawie cementowej. Deskowanie i stemplowanie jest rozbierane po okolo 2 tygodniach Nadproza murowe zbrojone plytowe typu Kleina odznaczaja sie wieksza nosnoscia i moga bye stosowane do przekrywania otwor6w rozpietosci do 2,5 m (rys. 13.61). Nad oknami szerokosci 1,5 m zaleca sie stosowac nadproza wysokosci co najmniej 112 cegly (cegly ulozone na rab). W przypadku okien szerokosci od 2,5 m nadproze powinno rniec wysokosc jednej cegly (cegly ulozone na stojaco lub dwie plyty z ee-

510

l

Rys. 13.61. Nadpro:i:e typu Kleina wg [91]: a) wysokosci 112 cegly, b) wysokosci 1 cegly

b) giel ulozonych na rab). Liezba uzytych pretow powinna bye zgodna z obliczeniami statyeznymi przeprowadzonymi wedlug PN-B"03340:1999. Nadproza rnurowe zespolone sa wykonywane na placu budowy z gotowyeh ksztaltek nadprozowych, zbrojonych pretarni stalowymi i laczonyeh (zespalanyeh) betonem. Nadproza murowe zespolone moga bye stosowane na podstawie przedmiotowych aprobat technieznych. Szczegotowe instrukcje wykonywania tyeh nadpro:i:y sa dostarezane przez producent6w wraz z elementami nadprozowyrni, Elementy nadprozowe mogq bye eeramiczne, silikatowe, betonowe i z betonu kom6rkowego (rys. 13.62). Nadproza stalowe skladaja sie z diwigara stalowego i element6w murowyeh wypelniajacych, Najprostszym diwigarem moze bye dwuteownik, chociaz coraz czesciej sa stosowane specjalne ksztaltowniki nadprozowe z cienkosciennych katownikow lub eeownik6w grubosci od 1,6 do 2 mm. W pierwszej kolejnosci nad otworem, na specjalnie utworzonych podlewkach z mocnej zaprawy cementowej, ustawia sie i poziomuje diwigar metalowy. Je:i:eli to konieczne, nalezy osiatkowac stopki diwigara w celu zwiekszenia przyczepnosci. Nastepnie stalowy diwigar oklada sie elementami murowymi na zaprawie cementowej. Otulina wokol element6w stalowych rna przeciwdzialac powstawaniu mostk6w cieplnych oraz zabezpieczyc nadproze przed skutkami ewentualnego pozaru, Diwigary stalowe nie wymagajasternplowania w czasie montazu i sa projektowane na przeniesienie catego obciazenia. Oznacza to, ze po wyrnurowaniu okladziny mozna natychmiast przystapic

A-A

f;~~;%'j;;;;diJr[N;W{[;;;1;'1~~i.f~'?1
,,, ,.. _-----_._-------

Rys. 13_62; Nadpro:i:e zespolone Ytong z ksztaltek U Iqczonych na miejscu budowy wg [93]: a) widok nadpro:i:a, b) nadpro:i:e zainstalowane nad oknem

Rys. 13.63. wewnetrzna typu L (2). lowe 4 i 5;

Nadpro:i:a scian szczelinowych. Wars twa (1) - prefabrykowane zelbetowe belki Warstwa zewnetrzna (3) - nadproza sta6 - papa, 7 - otwory wentylacyjne

Rys. 13.64. Nadproze zlozone spelniajace funkcje nadpro:i:a warstw zewnetrznej i wewnetrznej: 1 - warstwa wewnetrzna, 2 - warstwa zewnetrzna, 3 - nadproze zlozone, 4 - otwory wentylacyjne, 5 - drewno

408 do wznoszenia sci any nad nowo wbudowanyrn nadprozern. W scianach szczelinowych stosuje sie pojedyncze nadproza w zewnetrznej warstwie oslonowej (rys. 13.63) lub nadproza zlozone do obu warstw murowych (rys, 13.64). Nadproza zelbetowe monolityczne odznaczaja sie duza nosnosciq, Moga bye stosowane w scianach wewnetrznych i w warstwach wewnetrznych mur6w szczelinowych. Nadproza te sa wykonywane zgodnie z zaleceniami obowiazujacymi przy wznoszeniu konstrukcji zelbetowych, Nadproza zelbetowe prefabrykowane mozna stosowac bez koniecznosci stemplowania konstrukcji w czasie montazu (rys. 13.63). Belki nadprozowe mega bye wykonywane z beton6w: zwyklego, lekkiego kruszywowego lub komorkowego. W pierwszej kolejnosci sa rnontowane belki prefabrykowane na wczesniej przygotowanych podlewkach. Nastepnie nadproze oklada sie elernentami murowymi chroniacymi konstrukcje przed przemarzaniem (nie jest to konieczne w przypadku nadprozy z betonu kornorkowego).

Roboty murowe

Konstrukcje murowe Wylot obustronny na przestrzal a)
-)-"--.--

409

13.4.11. Sciany z przewodaml wentylacyjnymi, dymowymi i spalinowyml'
Podstawowa norma, w kt6rej okreslono wymagania i badania przy odbiorze przewod6w kominowych murowanych z cegly, jest PN-89/B-10425. Sciany z przewodami murowanymi powinny bye projektowane wg PN-B-03002:1999 i wykonywane wg PN-68/B-l0020. Przygotowywany jest projekt nowej normy Pr PN-EN 1457, w kt6rej szczegolowo okreslone beda wymagania wobec element6w stosowanych w przewodach kominowych. Z uwagi na przeznaczenie przewody kominowe dzieli sie na wentylacyjne, dymowe i spalinowe. Przewody wentylacyjne sluza do odprowadzania na zewnatrz zuzytego powietrza i nie mUSZq spelniac zadnych szczeg61nych wyrnagari poza odpowiednimi wymiarami przekroju poprzecznego. Przewody dymowe sq to kanaly odprowadzajace produkty spalania w piecach lub kominkach opalanych weglem bqdz drewnem. Przewody te sq narazone na oddzialywanie wysokich ternperatur do 600°C. Chwilowe przegrzanie przewodu kominowego, np. w przypadku zapalenia
I

Por. rez rozdzial 3. Poradnika

sie sadzy, moze prowadzic do powstania tempe_ ratury 1000°C. Wedlug Pr PN-EN 1457 przewody dymowe mozna wykonywac z dement6w o kwasoodpornosci nie nizszej niz 95%. Przewody spalinowe odprowadzaja produkty spalania piecyk6w opalanych gazem illub ropq; w takim przypadku na przewody dzialaja nizsze temperatury do 300°C. Z uwagi na niewielkie temperatury moze wystqpic w przewodach zjawisko silnej kondensacji spalin, a wiec i zwi~kszone oddzialywanie kwas6w zawartych w spalinach. Wymusza to (wg Pr PN-EN 1457) nakaz stosowania element6w kominowych 0 kwasoodpornosci nie rnniejszej niz 98%. Materialy. Do wykonywania przewod6w komi, nowych mozna stosowac ceramiczne i silikato. we (tylko do przewod6w wentylacyjnych) cegly pelne klasy nie nizszej niz 15. Lokalizacja przewod6w w scianach murowanych. W celu zapewnienia maksymalnego ciagu przewody powinny bye prowadzone w scianach ogrzewanych wewnetrznych, np. miedzymieszkaniowych, a nie nalezy ich lokalizowac w nieogrzewanych scianach przylegajacych do klatek schodowych lub w scianach zewnetrznych. Przewody wentylacyjne i dymowe mogq bye laczone we wsp61ne bloki, co pomaga w ogrzewaniu sie przewod6w wentylacyjnych, a w konsekwencji poprawiasile ciagu. Wzgledy bezpieczeristwa i higieny przemawiaja za nielqczeniem przewod6w kominowych. Dlatego tei w budynkach niskich, jezeli jest to rnozliwe, nalezy prowadzic oddzielne przewody kominowe dla kazdego pomieszczenia, piecyka, termy czy kominka. Prowadzenie przewod6w dymowych. Przewody nalezy prowadzic ad otwor6w wycierowych do wylot6w komina zgodnie z projektem budynku. Kanaly dymowe opuszcza sie ponizej najnizszego paleniska, z reguly az do piwnic. Otwory wycierowe usytuowane w piwnicach powinny znajdowac sie na poziomie od 1,0 do 1,2 m od podlogi i powinny bye zamkniete hermetycznymi drzwiczkami (rys. 13.65). Dolna krawedz otworu wycierowego przewodu z palenisk usytuowanych w pomieszczeniach, w ktorych znajduje sie wlot. powinna znajdowac sie na wysokosci 0,3 m ad podlogi (rys. 13.66a). Otwory wycierowe powinny bye latwo dostepne, miec osadnik na sadze i bye zamkniete szczelnymi drzwiczkami. Otwory wycierowe

,

,
~

,

przew6d

Otw6r wycierowy

h~~.-J ~ ~ ~
.... _ 1,-_
»> -

+-. _W--,Y,_lo_t

.....=...=.,.

c5

'"

Trzon kuchenny

b)

Otw6r wycierowy Rys. 13.65. Usytuowanie dow wg PN-89/B-I0425 wlot6w i wylotow przewoRys. 13.66. Sytuowanie otwor6w wycierowych wg PN-89/B-10425: a) w kuchni, b) przy podw6jnym rzedzie przewod6w

przewod6w prowadzonych w dw6ch rzedachpowinny bye umieszczone jak na rys. 13.66b. Wyloty przewod6w dymowych nalezy umiejs-

cawiac:

.

- przy dachach plaskich 0 kacie nachylenia do 12° co najrnniej 0 0,6 m powyzej poziomu kalenicy (rys. 13.67a), - przy dachach stromych 0 kacie nachylenia powyzej 12° 1 pokryciu Iatwo zapalnym co najrnniej 0 0,6 m powyzej poziomu kalenicy (rys. 13.67b), - przy dachach stromych 0 kacie nachylenia powyzej 12° i pokryciu niepalnym, niezapalnym i trudno zapalnym co riajmniej 0 0,3 m powyze] powierzchni dachu oraz w odleglosci poziomej od tej powierzchni co najrnniej 1,0 m (rys. 13.67d). Przy usytuowaniu komina obok innego ele-

mentu konstrukcyjnegostanowiacego
d~ w prawidlowym funkcjonowaniu (rys, 13.67c), jego wyloty powinny

przeszkokomina znajdo-

Wac sie:

- ponad plaszczyzna wyprowadzona pod kqtern 12° w d61 od poziomu najwyzszej przeszkody dla komin6w znajdujacej sie w odleglosci od 3 do 10 m od przeszkody, - co najmniej na poziomie g6rnej krawedzi przeszkody dla komin6w usytuowanych w odleglosci od 1,5 do 3 m od przeszkody, - co najmniej 0 0,3 m powyzej g6rnej krawedzi przeszkody dla komin6w usytuowanych w odleglosci do 1,5 m od tej przeszkody. Prowadzenie przewod6w spalinowych. Przewody spalinowe nalezy prowadzic od otwor6w rewiiyjnych do wylot6w komina wedlug projektu budynku. Odleglosc pionowa porniedzy otworem wlotowym a rewizyjnym powinna wynosic co najmniej 0,4 m (zalecane 1,5 m; por. rys. 13.65). Prowadzenie przewod6w wentylacyjnych. Przewody nalezy prowadzic od wlotu do wylotu

410
a)

Roboty murOWe

J(onstrukcjemurowe Grubosci przegr6d z cegiel miedzy poszczeg6lnymi przewodami oraz miedzy tymi przewodami a licem muru wewnetrznego powinny wy!losie 112 cegly, Przegrody rniedzy przewodami a licem muru zewnetrznego powinny rniec grubose co najmniej 1 cegly. Od strony zewnetrznej zaleca silt dodatkowo wykonac szczeline powietrznq (rys. 13.69).
szczelina powietrzna Warstwa1

411

Ochraniacz stalowy

b)

I

I

M

,,

,~ ,

~;;vrm
~I

Rys. 13.71. Przewody kominowe w scianie grubosci 2 cegiel wg PN-8918-10425 i 13.71). Stosowanie cegiel ulamkowych jest dopuszczalne jedynie w przypadku koniecznosci zachowania prawidlowego wiazania, Mury z przewodami nalezy wykonywac w wiazaniu pospolityrn. Przewody z pustak6w kominowych ceramicznych, silikatowych lub betonowych nalezy obrnurowac pelna cegla ceramiczna na grubose co najmniej 112 cegly (rys. 13.72).

1;[]21ll

c)

ci
AI

~

f),,~
<

,, ,,
,

","

",,'

Szczelinapowietrzna

rn
d) w tekscie)

,, ,,
~

,, ,, ,,

, ' ' ,,">(_ ,,

przew6d

Ochraniacz stalowy

DOD

~ Otw6r rewizyjny ----~.~.-.-.-.-------.---.----

Rys.13.69. lzolacja przewod6w w scianie zewnetrznejwg PN-89/B-10425 Wil!zanie cegieJ w murze z przewodami. Spoiny pionowe kazdej z warstw powinny bye przewiazane. W powierzchniach wewnetrznych przewod6w powinno bye. jak najmniej spoin pionowych. Cegly nalezy ukladac na pelne spoiny. Cegly stanowiqce przegrody rniedzy poszezeg61nymi przewodami powinny bye jednym koricerrr osadzone w prostopadle do nieh potoi:onych sciankach zewnetrznych (rys. 13.70

Rys. 13.68. Odchylenie przewodu od pionu wg PN-8918-10425: a) nie wieksze niz 30°, b) od 30 do
45°

Pokrycie niepalne, niezapalne lub trudno zapalne

Rys. 13.67. Usytuowanie wy1ot6w komina (opis

komina (por. rys. 13.65). Wloty do przewod6w wentylacyjnych powinny bye zlokalizowane tuz pod sufitern. W pomieszczeniach pozbawionych okien nalezy przewidziec dwa otwory wentylacyjne, jeden na g6rze pod sufitem, drugi na dole przy podlodze, Otwory przewod6w wentylacyjnych w pokojach mieszkalriych moga bye zaopatrzone w zaluzje umozliwiajace regulacje przeplywu powietrza, Kierunek prowadzenia "przewedcw. Aby nie powodowac zawirowari, przewody powinny bye prowadzone w miare mozliwosci pionowo, bez zalamari. Ewentualne odchylenia przewo-

du od pionu nie powinny przekraczac 30° (rys. 13.68a). Za zgoda terenowego organu administracji paristwowej dopuszcza si« odchylenie przewod6w od pionu do 45°, pod warunkiem umieszczenia na zalarnaniach przewodu otwor6w rewizyjnych zamknietych szczelnymi drzwiczkami (rys. 13.68b). Przekroje przewod6w. Kanaly moga miec przekr6j kolowy alba kwadratowy, Minimalny przekr6j przewod6w kominowych z cegiel wynosi 1/2 x 1/2 cegly, tj. 140 X'140 mrn, Najmniejszy wymiar przekroju lub srednica przewodu dymowego lub spalinowego wynosi 140 mm. Przewody kominowe do wentylacji grawitacyjnej powinny miec fowierzchni« przekroju co najrnniej 0,016 m oraz najmniejszy wymiar przekroju co najrnniej 110 mm. Nalezy jednak pamietac, ze wymiary przewod6w kominowych powinny bye okreslone w projekcie budynku na podstawie przewidywanej ilosci odprowadzanych spalin, dym6w i 'zuzytego powietrza, wysokosci przewodu kominowego oraz roznicy temperatur wewnatrz i ria zewnatrz,

Rys. 13.72. Przewody z pustak6w ceramicznych dymowych obmurowane cegla pelna wg [89] Wloty do przewod6w. Trzony kuchenne i piece powinny bye polaczone z przewodami dymowymi ksztaltkami ceramicznymi, kamionkowymi lub zeliwnymi nachylonymi ku dolowi w kierunku pieca. Przenosne trzony kuchenne i piecyki moga bye polqczone z przewodem ksztaltka z blachy stalowej. Polaczenie z przewodem spalinowym piec6w gazowych nalezy wykonac ze szczelnie polaczonych rur z blachy kwasoodpornej. Wpomieszczeniach mieszkalnych zaleca silt stosowanie regulowanych kratek wentylacyjnych. Wyloty przewod6w. Do wykonywania komin6w ponad dachem mozna uzywac cegiel licowych, chyba ze w projekcie przewidziano inne rozwiqzanie, W przypadku uzycia cegiel nie-

Rys.13.70. Przewody kominowe w scianie grubosci 1,5cegly wg PN-89!B-10425

412 licowych jest konieczne otynkowanie komina. W miejscu przejscia komina przez dach nalezy wykonac obrobke blacharska zabezpieczajaC'! poddasze przed woda opadowa, Wierzch komina powinien bye nakryty czapka zelbetowa z okapnikiem (rys. 13.73). Pod czapka powinna .bye polozona papa. W przypadku przewod6w wentylacyjnych nalezy zastosowac wyloty boczne (rys. 13.74).

Roboty rnuroWe bye tak wbudowane, by wszystkie spoiny by. ty dokladnie wypelnione zapraw'!. Odpowiej, nia jakosc wykonania rnozna osiagnac, stosujqC szablon do murowania wewnetrznej czesci ka, nalu(przewodu). Zaprawe w czasie murowania nalezy rozscielac dokladnie na calej powierzej, ni muru (murowanie na pelne spoiny). CZl(sc zaprawy moze spasc w d6l podczas murows, nia. Nalezy j,! zbierac.istosujac deske ustawion,! ukosnie u dolu kanalu, przy otworze wycie. rowym lub przy tymczasowych otworach rewi, zyjnych.

Konstrukcjernurowe z kotlowni nalezy wykonywac zgodnie z "Warunkami technicznymi wykonania i odbioru kotlowni na paliwa gazowe i olejowe" z roku 1995. Zgodnie z wymienionym wyzej dokumentem jedynie zewnetrzne trzony komin6w mozna wykonywac z cegiel ceramicznych klasy nie mniejszej niz 20, na zaprawie cementowo.wapiennej lub cementowej marki nie nizszej oii 3. Wewnetrzne powierzchnie przewod6w spalinowych powinny bye wykonywane z: szamotu, stali nierdzewnej, specjalnego szkla, aluminium (tylko przy kotlach 0 mocy do 35 kW), iworzyw sztucznych (tylko przy kotlach kondensacyjnych).

413 - rozpietosc luku lub sklepienia - odleglosc miedzy wezglowiarni, - os luku lub sklepienia - srodek rozpietosci luku lub sklepienia, - strzalke sklepienia - pionowa odleglosc rniedzy osia a szczytem, . - klirice - elementy murowe w ksztalcie klina, - wspory - klirice ulozone bezposrednio nad wezglowiem, - zworniki - klirice ukladane w szczycie konstrukcji luku lub sklepienia, - klucz sklepienia - wszystkie zworniki na calej dlugosci szczytu sklepienia. W zaleznosci od wielkosci strzalki rozroznia sie sklepienia (luki): - pelne - strzalka r6wna polowie rozpietosci, - podwyzszone - strzalka wieksza od polowy rozpietosci, - splaszczone - strzalka mniejsza od polowy rozpietosci, - plaskie - sklepienie (luk) 0 plaskiej powierzchni. W zaleznosci od krzywizny rozroznia sie sklepienia i luki p6lkoliste, odcinkowe, eliptyczne, paraboliczne, koszowe, ostrolukowe, bizantyjskie i pelzajace. W zaleznosci od kata miedzy czolern a osia rozroznia sie sklepienia proste; ukosne i wspiete. Najczesciej sq stosowane sklepienia odcinkowe, w kt6rych obwodnica jest odcinkiem kola 0 strzalce stanowiacej od 1/6 do 1/12 rozpietosci, Grubosc sklepienia w zworniku powinna wynosic nie mniej niz 1/30 rozpietosci. Na rysunku 13.76 pokazano przyklady sklepieri odcinkowych stosowanych w budownictwie mieszkaniowym. Usztywnieniem sklepieri i luk6w moga bye wystajace z konstrukcji nadll(cza lub podlecza wysokosci 1/2 cegly, 1 cegly lub 1,5 cegly w rozstawie 1,2-;-1,5 m. Sklepienia i luki sa wykonywane na specjalnych pelnych szablonach, przewaznie drewnianych. Cegly w sklepieniach uklada sie zazwyczaj w wiazaniu pospolitym. S,! stosowane rowniez inne wiazania, np. w jodelke, Murowanie rozpoczyna sie od obu wezglowi rownoczesnie, Plaszczyzny kolejnych warstw murowych musza bye rownolegle do osi sklepienia. Elementy zwornikowe uklada sie na sucho z uzyciem klinow, Po rozklinowaniu spoiny klucza sa zalewane rzadka zaprawa, Sklepienia i luki muruje sie obecnie, zaleznie od wielkosci obciazenia, na zaprawie

13.4.12. Kominy wolno stojace
Wolno stojace kominy murowane nalezy projektowac i realizowac zgodnie z zaleceniami PN-88/B-03004 i PN-EN 1443:2001, a w niedalekiej przyszlosci rowniez zgodnie z PN-EN 1457 (rys. 13.75). Spos6b odprowadzenia spalin

13.4.13. Sklepienia i loki
Stropy krzywoliniowe nosza nazwe sklepieri, Sklepienia nad otworami drzwiowymi i nad oknarni sa nazywane lukami. W prawidlowo skonstruowanych sklepieniach i lukach wystepuja jedynie naprezenia sciskajace, co pozwalana racjonalne wykorzystanie wyrrzymalosciowych wlasciwosci ceramiki, betonu, betonu kom6rkowego, silikatu czy kamienia naturalnego. Wszystkie te materialy wykazujq znaczna wytrzymalosc na sciskanie i kilkakrotnie nizsza wytrzymalosc na zginanie. Zar6wno sklepienia, jak i luki murowe s,! obecnie stosunkowo rzadko stosowane. Ale wystepuja masowo w budowlach zabytkowych, a wiec dose czesto musza bye remontowane lub odbudowywane. Sklepienia mogq bye 0 pojedynczej krzywiinie, plaskie, 0 podwojnejkrzywiznie i zlozone, W konstrukcjach lukowych i sklepieniach rozroznia sie nastepujace elementy: - powierzchnie podniebienna (sklepienie) spodnia cZl(se konstrukcji, - powierzchnie grzbietowa (grzbiet) - g6ma cZl(sekonstrukcji, - powierzchnie czolowa (czolo) - wystepuje tylko w lukach, - wezglowia - oparcia luku lub sklepienia na

CJ CJ CJ CJ
Rys. 13.73. Wyprowadzenie przewod6w korninowych dyrnowych i spalinowych ponad dach wg [91]

Rys. 13.74. Wyprowadzenie przewod6w kominowych wentylacyjnych ponad dach wg [91]

Warunki wykonywania murow z kanalami
i kommow. Projekt powinien zawierac szczeg6lowe rysunki w przekroju pionowym i poziomym obrazujace szczegolowo polozenie kanal6w, wlot6w, zalamari, trzon6w kominowych, obr6bki blacharskiej, zakoriczenia g6mego itp. Scianki kanal6w powinny bye murowane na tej samej zaprawie co sasiadujqce mury. Nie nalezy tynkowac wnetrza kanalow dymowych lub spalinowych. Cegly otaczajqce kanal powinny Rys. 13.75. Elernenty kornina z wyposai:eniern wg PN-EN 1443:2001: 1 - komin, 2 - kanal spalinowy, 3 - wewnetrzna warstwa kornina, 4 - izolacja terrniczna, 5 - sciana zewnetrzna kornina, 6 - obudowa lub okladzina, 7 - odcinek kornina, 8 - kornin wielowarstwowy,9 - ksztaltka korninowa, 10 - czopuch. 11 - urzadzenie grzewcze

scianie,

- pachy - przestrzeri miedzy scianami bocznymi a grzbietem, - szczyt sklepienia - najwyzszy punkt powierzchni podniebiennej, - obwodnice (krzywizne) sklepienia lub luku - krzywa charakteryzujaca krzywizne danego sklepienia lub luku,

414
b)

Roboty murOWe

Skladowanie wyrob6w

415

e)

I'

""\

4

17

~

~ cegly

I

~ cegly

2 r:

~ cegly

rlrrP
l'tS'I\_g_
4

Rys. 13.76. Sklepienia odcinkowe wg [91]: a) przekr6j poprzeczny, b) przekr6j podluzny, c) wiqzanie muru; I - nadlecza, 2 - podlecza, 3 - pacha, 4 - pierwsza wars twa cegiel, 5 - druga warstwa cegiet

eementowo-wapiennej lub cementowej. W przypadku niewielkieh otworow do 2 m sa stosowane czesto luki plaskie. Przyklad luku plaskiego przedstawiono na rys. 13.77.

13.5. Dob6r wyrob6w
Przy wyborze materialow budowlanych nalezy przestrzegac okreslonej w art. 10 ustawy Prawo budowlane zasady stosowania do budowy obiekt6w budowlanyeh jedynie tych wyrobow, kt6re zostaly okreslone w projekcie architektonicznym. W przypadku koniecznosci dokonania zmian w planie zakupow nalezy uzyskac na to zgode projektanta budynku. Wszelkie samowolne zmiany asortymentu wyrobow ea niedopuszezalne. Potrzebne wyroby i materialy budowlane najlepiej jest kupowac bezposrednio w zakladzie produkeyjnym lub u koncesjonowanego .posrednika, kt6ry cieszy sie dobra opinia u innych inwestor6w. Przy zakupie nalezy sprawdzic, ezy wyroby S!! prawidlowo magazynowane, przy czym najlepiej jest nabywac wyroby na paletach, zafoliowane i zabezpieczone przed oddzialywaniem ezynnik6w atmosferycznych. Wyroby powinny bye trwale oznakowane, true znakiem budowlanym lub znakiem bezpieczeristwa, Na etykietach dolaczonych do kazdej partii wyrob6w powinny bye umieszezone nastepujace dane:

\ h-L ... j_L!

\\-8,5 . 12 1
1-

Li ,, , ,
,.
...J

tn_

+"
...J

,

~

o-"---- _ ___+_
wg [91]

Rys. 13.77. Lukplaski

_ nazwa, adres, kod i znak firmowy produeenta, _ nazwa i symbol wyrobu, _ data produkcji, _ nr partii lub kod pakowacza lub brygady roboczej _ masa opakowania (wraz z dopuszczalna tolerancjll), - podstawowe parametry wyrobu zgodnie z przedmiotowq norma (wytrzymalosc, wymiary, masa itp.), - instrukcja stosowania, przechowywania, paletowania i transportu opracowana przez producenta (nie jestto konieezne w przypadku wyrobow typowych; jezeli jednak producent opracowal wlasna instrukcje, to bezwzglednie nalezy stosowae siy do podanych w niej zaleceri), - numer normy lub aprobaty technieznej, - numer certyfikatu zgodnosci lub deldaracji zgodnosci, - znak budowlany. Sprzedawca jest zobowiazany do udostepnienia kupujacernu kopii nastepujqcych dokument6w: - certyfikatu na znak bezpieczeristwa B (jesli dotyczy kupowanego wyrobu), - aktualnego eertyfikatu na zgodnosc z przedmiotowq norma lub aprobata techniczna wydanego przez upowazniona jednostke certyfikujaca lub - aktualnej deldaracji zgodnosci z norma lub aprobata techniczna wydanej przez producenta. Badania wyrob6w mogq bye wykonywane przez niezalezne od produeenta laboratoria badawcze. Moga bye rowniez przeprowadzane w laboratorium zakladowym. Przy zakupie nalezy dokonac wizualnej oceny stanu wyrob6w. Ocene wizualna wyrob6w przed ich zakupem i przed wbudowaniem powmna przeprowadzic osoba odpowiedzialna za budowe, np. kierownik budowy, inspektor nadzoru, majster lub murarz. Nalezy zauwazyc, ze ustawa Prawo budowlane zezwala projektantowi na zastosowanie jednostkowe wyrobow niespelniajqcych wymagari stosownyeh norm lub aprobat teehnieznych. W szczegolnosci przepis ten dotyczy nowych wyrob6w opraeowanych i wyprodukowanych na specjalne zam6wienie. W takim jednak przypadku projektant bierze na siebie calkowita odpowiedzialnose w razie jakiejkolwiek awarii konstrukcji.

13.6. Transport wyrob6w
Wyroby budowlane do rob6t murowych mogil bye przewozone roznyrni srodkami transportu. Przewozi sie je luzem, ale z uwagi na mozliwosc uszkodzeri w czasie transportu, zaladunku i rozladunku, a pozniej w czasie magazynowania, nalezy raczej dostarczac wyroby na paletach. _ Wyroby na paletach laduje sie i rozladowuje jedynie mechanicznie. Palety nalezy ustawiac scisle jedna obok drugiej, r6wnomiernie na calej powierzchni, miedzy burtami pojazdu transportowego a paletami trzeba zachowac odpowiedni dystans. Palety powinny bye tak ustawione, aby byl mozliwy wyladunek obustronny. Zaladunek i wyladunek wyrob6w luzem odbywa sie recznie. Wyroby nalezy ukladac scisle jeden obok drugiego, dluzszym bokiem w kierunku jazdy, Wysokosc ladunku nie moze przekraczac wysokosci burt pojazdu.

13.7. Skladowanie wyrob6w
Elementy licowe, z zalozenia odporne na oddzialywanie czynnik6w atrnosferycznych, moga bye przechowywane na zewnatrz, ale powinny bye zabezpieczone przed zawilgoceniem. Dlatego tez elementy takie skladuje sie zafoliowane na pale tach ustawionych na r6wnym, suchym podlozu. Od g6ry palety powinny bye nakryte przenosnymi daszkami. Elementy drazone cerarniczne, silikatowe, betonowe, bloczki z betonu kom6rkowego powinny bye przechowywane na paletach pod dachem (wiaty), zabezpieczone przed bocznym nawiewaniem sniegu i deszczu i odizolowane od wody gruntowej. Elementy gipsowe.powinny bye skladowane na paletach w zamknietych pomieszezeniach. Cement, wapno i gotowe zaprawy zaleca sie przechowywac w workach w zamknietych i zabezpieczonych przed wilgocia magazynach. Kruszywa mogq bye skladowane na wolnym powietrzu, ale tylko i wylacznie na terenie suchym i odwodnionym.

416
Tablica 13 51 Ilosc element6w murowych potrzebnych do wykonania muru 0 powierzchni Grubosc muru,mm 120

Roboty murOWe

Techniki murowania

417 Przy murowaniu na puste spoiny zaprawa po ulozeniu cegiel powinna dochodzic do liea muru na okolo 15 mm. W ten spos6b sa ukladane cegly zewnetrznych rzedow, W murach grubosci 2,5 i wiecej cegiel powstaje w srodku tzw. fola. Fole zapelnia sie warstwa zaprawy grubosci 15-;-20 mm, a nastepnie uklada sie cegly, takze uszkodzone ezy niepelnnwartosciowe, Od strony zewnetrznej nalezy stosowac cegly pelnowartosciowe, Ostatnia czynnoscia jest zalewanie foli rzadsza zaprawa weelu wypelnienia wiekszych pustek miedzy ceglarni. Tradycyjne murowanie na pelne spoiny polega na takim rozscieleniu zaprawy, aby po zakoriczeniu prac spoiny byly szezelnie nia wypelnione. W takim przypadku ostatniq czynnosciq murarza jest sciagniecie kielnia nadrniaru zaprawy wycisnietej na zewnatrz muru. Inny tradycyjny spos6b murowania polega na nanoszeniu zaprawy na cale powierzchnie boczne cegiel, dzieki czemu po osadzeniu i docisnieciu cegiel spoiny pionowe pozostaja szczelnie wypelnione zaprawq. Murowanie na wycisk (rys. 13.79). W pierwszej kolejnosci rozsciela sie zaprawe na murze pasarni szerokosci ok. 80 mm w przypadku warstwy woz6wkowej lub ok. 220 mrn w przypadku warstwy gl6wkowej. Nastepnie uklada sie cegle w odleglosci ok. 60 mm od poprzednio ulozonych cegiel, silnym ruchem dociskajqc jq do nich. W wyniku tego zostanie zgamieta CZctSe zaprawy, kt6rawypelni szczeline pionowa powstala miedzy dociskana cegla a cegla wczesniej utozona, Cegly moga bye ukladane jedna lub obiema rekarni (metoda szybsza, lecz mniej dokladna). Murowanie na docisk (rys. 13.80) jest stosowane w przypadku, gdy zaprawa pozostaje malo plastyczna (np. cementowa lub z grubym piaskiem).: Po rozscieleniu zaprawy zgarnia sie koricem (lub bokiem) kielni pewna jej ilosc i przyciska do scianki uprzednio ulozonej cegly. Rownoczesnie druga reka chwyta sie kolejna cegle, przesuwa po rozscielonej zaprawie i silnie dociska do uprzednio ulozonej cegly, Murowanie na spoiny pasmowe polega na rozscielaniu zaprawy (za pomoca speejalnej skrzynki) w dw6ch pasach odpowiedniej szerokosci i grubosci. Taki spos6b .stosuje sie w przypadku scian z niekt6rych typ6w pustak6w cerarnicznych, np. K065-J, lub betonowych, np. typu

Im

2

wg [89]

Zuzycie
Rodzaj elementu Cegty ceramiczne, peine i drazone Cegly ceramiczne klinkierowe i silikatowe zwykle i licowe, Wymiary elernentu, mm 250 x 120 x 65 250 x 120 x 140 250 x 120 x 220 modularne peine i drazone 288 x 88 x 104 288 x 88 x 220 288 x 120 x 188 288 x 120 x 220 Cegly ceramiczne krat6wki 250 x 120 x 65 250 x 120 x 140 250 x 120 x 220 Cegly ceramiczne dziurawki 250 x 120 x 65 288 x 188 x 220 250 x 188 x 220 Porotherm 440 x 250 x 238 380 x 250 x 238 300 x 250 x 238 Pustaki z ceramiki poryzowanej Pustaki do scian dzialowych Pustaki do scian dzialowych Pustaki betonowe Alfa Bloczki z betonu kom6rkowego Krotherm PD I PD2 388 x 195 x 220 250 x 65 x 140 250 x 65 x 220 250 x 120 x 140 250 x 120 x 220 490 x 240 x 240 490 x 240 x 240 240 240 120 120 188 220 188 250 440 380 300 388 65 88 288 88 288 288 288 120 element6w w sztukach na I m2 rnuru 51 26 17 29 86 14 43 38 33 51 26 17 51 14 24 17 22 16 16 16 22 26 17 26 17 8,2 8,2

cinak murarski, pucka murarska, drag murarski oraz inne specjalistyczne narzedzia, np. do obr6bki kamieni naturalnych. Wainym elementem na stanowisku murowania Sll rusztowania. Przy murowaniu zwyklym budynk6W 0 wysokosci kondygnacji ok. 3 m stosuje sie trzy poziomy: murowanie ze stropu na wysokose nie wieksza niz 1,2 m i dalej murowanie z rusztowari wysokosci 1-;-1,2 m oraz 2,0-;-2,4 m. Rusztowania powinny wytrzymywac obciqzenia technologiczne nie mniejsze niz 2 kN/m2. W budynkach ze scianami szczelinowymijest konieczne murowanie z zewnetrznych rusztowan, co stwarza istotne problemy techniezne, zwlaszcza w przypadku obiekt6w wysokich. Wtedy nalezy stosowac specjalne rusztowania i zabezpieczenia.

Pustaki cerami cine Max Pustaki ceramiczne U

13.10. Techniki murowania
Murowanie na zwykle spoiny, tj. grubosci od 8 do 17 mrn, jest najstarszym i ciagle jeszcze podstawowym sposobem Iqczenia element6w murowych. Pozos tale metody sa stosunkowo nowe w polskiej praktyce budowlanej. Mury szczelinowe i dwuwarstwowe wymagaja rowniez odrebnych metod murowania. Murowanie na zwykle spoiny moze bye tradycyjne, na wycisk, na docisk Tradycyjny spos6b murowania polega na nakladaniu zaprawy na boczne powierzchnie kazdej ukladanej cegly. Jest to metoda pracochlonna, ale bardzo efektywna, jezeli chodzi 0 jakosc wykonania. Mur moze bye wykonywany na puste i pelne spoiny w wiqzaniu pospolitym i krzyzykowym. Zaprawe.nanosi sict na cale powierzchnie boczne cegiel lub tylko czesciowo, Do sposob6w tradycyjnych zalicza sie murowanie na puste spoiny. Kolejne fazy ukladania cegiel w murze przedstawiono na rys.· 13.78. W pierwszej kolejnosci kielnia rozprowadza sie zaprawe na g6mej powierzchni muru. Rozlozona zaprawa powinna dochodzic do krawedzi muru na odleglosc 30-;-40 mrn. Nastepnie na boczne plaszczyzriy cegly naklada sict zapraw~,przy czym odleglosc zaprawy od lica cegly powinna wynosic okolo 30 mrn. Cegle z naloionq zaprawq kladzie sie na warstwe zaprawy, a nastepnie dociska sie do cegly uprzednio ulo-

Pustaki z ceramiki poryzowanej

13.8. Zu:iycie material6w
Zuzycie podstawowych
element6w murowych na wykonanie okreslonej jednostki powierzchni muru podano w tablicy 13.5L

13.9. Narzedzia i sprzet murarski
Do wyznaezania i sprawdzania kierunku, wyrniar6w i plaszczyzn sastosowanenastepujace narzedzia: pion murarski, lata murarska, linia wazna (linia pozioma) do wyznaczania i sprawdzania plaszczyzn, waz wodny do wyznaczania

jednakowych poziom6w, poziomnica uniwersalna, lata kierunkowa, warstwornierz do wyznaczania poziom6w poszczeg61nych warstw, do zaczepiania sznura i do wyznaczania kierunku. sznur murarski, kqtownik murarski, wykr6j. Do przechowywania material6w budowlanych w poblizu stanowiska roboczego sluza: kastra i szafel do zaprawy, szkopek do wody, palety na elementy murowe. Murarz stosuje bezposrednio przy murowaniu: kielnie murarskie roznej wielkosci i przeznaczenia, czerpak, wiaderko i lopate do zapraw. Do obr6bki element6w murowych sa uiywane: mlotek murarski, kirka, oskard murarski, prze-

zonej,

418

Roboty murow-

Warunki wykonania i odbioru robot murowych

419 Zespol dwojkowy, Wykwalifikowany murarz uklada cegly. Pomoenik przenosi rnarerialy, miesza zaprawe, polewa mur woda, przenosi na mur elementy i zaprawe, Pas, po kt6rym poruszaja sift murarze, rna szerokosc okolo 0,6 m, pas z materialami okolo 0,7 m, pas komunikacyjny okolo 1,2 m. W pierwszej kolejnosci ustawiany jest warstwomierz, po czym murarz osadza blok kierunkowy, przewaznie w naroznikach, a dalej przeciaga sznur miedzy sasiednimi blokami kierunkowymi. Nastepnie pornocnik podaje cegly na sciane i rozsciela zaprawe pod licowy rzad cegiel od strony zewnetrznej. W tym samym czasie murarz uklada cegly wzdluz zewnetrznej krawedzi muru od jednego do drugiegobloku kierunkowego. Po dojsciu do drugiego bloku rozpoczyna murowanie cegiel wzdluz wewnetrznej krawedzi muru. Nastepnie pomocnik rozsciela zaprawe w foli i podaje cegly na mur. Cegly w foli mega bye ukladane przez murarza lub przez pomocnika. Ostatnia czynnoscia murarza jest sprawdzenie prawidlowosci wznoszonego muru. Zespo! trojkowy, Murarz wykonuje te same czynnosci co w systemie dw6jkowym (bez ukladania cegiel w foli). Pierwszy pomocnik pomaga przy ustawianiu warstwomierza i w naciaganiu sznura i samodzielnie uklada cegly w foIi. Drugi pomocnik podaje cegly i rozsciela za-

Rys. 13.7 8 . wg [91)

Kolejne fazy murowania

tradycyjnego

z nak!adaniem

zaprawy

na· boczne powierzchnie

cegie!

_ zaprawe do cienkich spoin rozprowadza sift specjalnq kielnia z zabkowana krawedzia dopaSOwanqdo szerokosci muru, _ nastepnie uklada sift pustaki (bloczki) drugiej i kolejnych warstw; jezeli jest to konieczne, polozenie element6w mozna korygowac w ciazu pierwszych 7-7-15 min (czas ten jest podany ~a opakowaniu zaprawy). Zasady murowania scian szezelinowych opisano w podrozdziale 13.13.

.,--"

~

..

~

b=1r

.

_ ...--.
. ,-;)}

13.11. Organizacja

robot murowych

Rys. 13.79. Kolejne fazy murowania na wycisk wg [91)

Rys, 13.80. Kolejne fazy murowania na docisk wg [91)

Optiroc. Zaletq jest tu (w _p?r6wna~iu. z rnurowaniem tradycyjnym) mmejsze zuzycie zaprawy oraz lepsza izolacyjnosc ciepln~ p~zegro~y. Wada - mniej r6wnomierne rozlozenie obciazen w murze. Miedzy pustakami lub bloczkami z b~tonu kom6rkowego mozna stosowac zlqcza pionowe: _ zwykle z rozprowadzeniem zaprawy ,na powierzchniach bocznych lqczonyc~ pustakow; grubosc spoin poprzecznych wynosi tu od 3 do 12mm, _ na suchy styk; pustaki (bloczki) dostawia sift do siebie na odpowiednia odleglosc, po czym zalewa zaprawq otwory utworzone na styku wyrob6w, .. _ na pi6ro i wpust; pustaki (bloczki) dostawia sift do siebie w taki spos6b, aby pi6ro jednego elementu weszlo we wpust drugiego. Laczenie element6w na suchy styk lub na pi6ro i wpust jest mozliwe jedynie w przypa~ku ment6w 0 odpowiednim ksztalcie powierzchni bocznych. .

Murowanie na cienkie spoiny grubosci od I do 3 mm przy uzyciu specjalnej zaprawy dotychczas znalazlo zastosowanie przy wznoszeniu scian z: bloczk6w z betonu kom6rkowego, element6w silikatowych, elementow bet~nowych, pustak6w ceramicznych, a w szczegolnosci mur6w z pustak6w poryzowanych. Og6lne zasady murowania na cienkie spoiny Sq nastftpujqce: _ pustaki (bloczki) pierwszej warstwy ukl~da sift bardzo dokladnie na mocnej ,zaprawl: cementowej (np. 1:3), tak by wye~lm1ll0Wae nier6wnorillerne osiadanie elementow murowych, _ polozenie elementow pierwszej. warstwy w pionie i w poziornie nalezy dokladnie kontrolowac za pornoca poziomniey, gumowego mlotka i ewentualnie niwelatora, _ jezeli uzywa sift bloczk6w z betonu komorkowego, rnozna pierwsza warstwe dodatkowo przeszlifowac,

=:

Wytyczne do ustalenia metody wykonywania robot okresla dokumentacja teehniczna budowy. Nizej wymieniono podstawowe elementy prawidlowej organizacji przy robotach murowych. Sa to: - praca na murach w pojedynke lub w grupach (zespolach) 0 liczebnosci dostosowanej do rodzaju budowy, - racjonalne urzadzenie stanowiska murarskie- go z dogodnym umieszczeniem material6w budowlanych (najblizej muru wolny pas szerokosci 600 mm, dalej materialy, a za materialami drogi transportowe), - wznoszenie mur6w pasami odpowiedniej wysokosci, - dob6r odpowiednich rusztowari, - zaopatrzenie robotnikow w· odpowiedni sprzet murarski i ochronny, - dostarczanie rnaterialow budowlanych do stanowiska roboczego w spos6b wykluczajacy przestoje, - zorganizowanie robot w system ruchu rownorniernego (podzial budowy na dzialki). Murowanie przez pojedynczego murarza jest stosowane sporadycznie, w zasadzie tylko przy wykonywaniu niewielkich prae, np. rernontowych. Murowanie zespoJowe jest obecnie powszechnie stosowane. Zespol murarski liczyc rnoze od 2 do 6 ludzi. Podzial zadari w zespole powinien bye taki, ze prace skomplikowane wykonuja najlepsi murarze, prace proste pracownicy mniej wykwalifikowani. Kilka zespolow murarskich tworzy brygade. Brygada powinna bye tak duza, aby w jej ramaeh bylo mozliwe wykonanie jednego pasa wysokosci 1-7-1,2 m na calej jednej dzialce.

prawe,

Praca w zespoJach piqtkowyeh i szostkowych jest obecnie rzadko podejmowana.

13.12. Warunki wykonania i odbioru robot murowych
Roboty murowe musza bye wykonywane zgodnie z zatwierdzonym projektern budynku, przy czym projektant rna prawo .i obowiazek nadzorowania przebiegu budowy. Jezeli niezbedne sq odstepstwa od zatwierdzonego planu robot, np. w sytuacji ujawnienia bledow projektowych, decyzja 0 dalszym prowadzeniu prac musi bye uzgodniona z projektantem. Zgodnie z obowiazujacym Prawem budowlanym przy wykonywaniu rob6t murowych nalezy stosowac wyroby dopuszczone do powszechnego lub jednostkowego stosowania. Dopuszczone do powszechnego stosowan.ia Sq wyroby: ,

420 _ dla kt6rych wydano certyfikat na znak bez-

Roboty rnurowe Wymagania dotyczace scian murowanyeh Z elementow ceramicznych. Mury nalezy ukla. dac warstwami, stosujac odpowiednie wiqzanie oraz zachowujac wlasciwe grubosci spoin, a tak. ze pion i poziom. Przy doborze .wiazania muru powinno silt uwzgledniac rodzaj konstrukcji, obciazenia, estetyke itp. Elernenty murowe, zaprawy budowlane i elementy pomocnicze (uzupelniajace) powinny bye przed wbudowaniem ocenione wzrokowo przez murarza. Wyroby 0 zlej jakosci nalezy zamienic na inne. Przed wbudowaniem elementy ceramiczne powinny bye nawilzone woda, Mury wznosi sie rownomiernie na calej dlugosci. Roznice poziom6w poszczeg6lnych fragment6w mur6w z cegiel nie powinny przekraczac 4 m (3 m w przypadku mur6w z pustak6w). W miejscach laczenia mur6w wznoszonych w roznyrn czasie nalezy pozostawic strzepia zazebione, Jezeli sa Iaczone mury 0 wiekszych roznicach wysokosci lub mur nowy ze sterym, jest konieczne stosowanie strzepia uciekajacego, Minimalny czas wznoszenia muru nad swiezo wykonana kondygnacja wynosi: _ 7 dni w przypadku muru na zaprawie wapiennej, - 5 dni w przypadku muru na zaprawie cementowo-wapiennej, - 3 dni w przypadku muru na zaprawie cementowej. Lic6wki z cegiel i ksztaltek ceramicznych wykonuje sie rownoczesnie z murem konstrukcyjnym. Okladziny powierzchniowe i oeieplenia mocuje sie do warstwy konstrukcyjnej muru juz po zbudowaniu sciany murowanej. Wneki i bruzdy instalacyjne wykonuje silt w czasie murowania scian. Kotwie, sciagi, belki i inne elementy dodatkowe nalezy wmurowywac zgodnie z instrukcja stosowania danego wyrobu.

Warunki wykonania i odbioru scian szczelinowych i dwuwarstwowych kasci r6wnej pionowej odleglosci miedzy kotwiami (rys. 13.81), przy czym roznica pozio-

421

pieczeristwa,

_ dla kt6rych dokonano oceny zgodnosci i wydana certyfikat zgodnosci lub deklaracje zgodnosci z polska norma, _ dla kt6rych dokonano oceny zgodnosci i wydana certyfikat zgodnosci lub deklaracje zgodnosci z aprobata techniczna, _ urnieszczone w wykazie wyrob6w niernajacych istotnego wplywu na spelnienie wyrnagari podstawowych, - wytwarzane i stosowane wedlug tradycyjnie uznanych zasad sztuki budowlanej, - oznaczone symbolem CE, . - znajdujace sie w okreslonym przez Komisje Europejska wykazie wyrob6w majacych niewielkie znaczenie dla zdrowia i bezpieczeristwa ludzi. Dopuszczone do jednostkowego stosowania w obiekeie budowlanym sq wyroby wykonane wedlug indywidualnej dokumentacji technicznej sporzadzonej przez projektanta obiektu lub z nim uzgodnionej, dla kt6rych dostawca wydal oswiadczenie wskazujace, ze zapewniono zgodnose wyrobu z ta dokumentacja oraz z przepisami i obowiazujacyrni normami. Roboty murowe powinny bye wykonywane zgodnie z zasadami sztuki budowlanej. Wymagania dotyczace odbioru rob6t murowych z cegiel ceramicznych zostaly opisane w PN-68/B-10020. Z kolei PN-691B-10023 dotyczy rob6t murowych wykonywanych przy wznoszeniu konstrukcji zespolonych ceglano-zelbetowych. Wymagania dotyczace odbioru robot murowych z drobnowymiarowych element6w z autoklawizowanych beton6w kom6rkowych sq zawarte w PN-681B-I0024. W latach szescdziesiatych XX w. opracowano serie norm branzowych poswieconych robotom murowym. Zawarto w nich warunki techniczne wykonywania i odbioru: - scian z gliny ubijanej (BN-62/8841-04), - rob6t kamieniarskich (BN-64/8841-06), - mur6w z pustak6w Alfa (BN-68/8841-17). Zgodnie z ustawa Prawo budowlane normy branzowe juz nie obowiazuja, ale w przypadku braku odpowiednich norm polskich lub aprobat technicznych mozna korzystac ze starych norm branzowych, Nalezy zaznaczyc, ze w przypadku element6w murowych objetych aprobatami technicznymi obowiqzuja zasady wykonywania rob6t murowych okreslone przez producenta.

Rys. 13.81. Kolejne fazy wznoszenia sciany szczelinowej wg [87]: a) warstwa konstrukcyjna, b) warstwa oslonowa, c) kotew, d) izolacja terrniczna; 1 - rozscielenie zaprawy, ;2 - ulozenie kotwi, 3 - wymurowanie warstwy konstrukcyjnej, 4 - mocowanie izolacji terrnicznej do warstwy konstrukcyjnej, 5 - domurowanie warstwy oslonowej m6w poszczeg6lnych warstw nie powinna przekraczac 500 mm. Zewnetrzne sciany szczelinowe nalezy wykonywac z rusztowari zewnetrznych. W pierwszej kolejnosci powinna bye wznoszona warstwa wewnetrzna sciany (konstrukcyjna). Z uwagi na bezpieczeristwo niedopuszczalne jest rozpoczynanie prac od wymurowania jako pierwszej warstwy zewnetrznej. W przypadku wewnetrznych scian szczelinowych jest obojetne, od kt6rej warstwy rozpoczyna sie rnurowanie. Prace nalezy rozpoczac od rozscielenia zaprawy. W zaprawie nalezy urniescic kotwie w rozstawie co 500 mm, a nastepnie ukladac pierwsza i nastepne warstwy element6w rnurowych. Po zwiazaniu zaprawy do warstwy wewnetrznej mocuje sie plyty izolacyjne. Kolejnq czynnoscia jest domurowanie zewnetrznej warstwy oslonowej. Jezeli izolacja termiczna rna bye mocowana do muru za posrednictwern kotwi, to powinny bye one wczesniej zamurowane w warstwie wewnetrznej, Po wymurowaniu i zwiazaniu zewnetrznej warstwy oslonowej mozna przystapic do murowania nastepnego pasa warstwy wewnetrznej, Czas wznoszenia jednego pasa sciany szczelinowej wynosi co najrnniej 2 dni. W czasie murowania moze wystapic potrzeba stosowania cegiel ularnkowych. Jesli uciete cegly beda zbyt duze, mega two-

13.13. Warunki wykonania i odbioru scian szezelinowyeh i dwuwarstwowych
Zalecana metoda murowania. Obie warstwy murowe sa kolejno wznoszone pasami 0 wyso-

rzyc w szczelinie wystepy, na ktorych bedzie zatrzyrnywac sie spadajaca zaprawa lub woda, a jesli beda zbyt male, to mega oslabic mur. W scianach wznoszonych z materialow porowatych bardzo trudno jest zrobic gladka i rowna szczeline, dlatego tez w takim przypadku zaleca sie zwiekszyc szerokosc szczeliny, aby zlikwidowac ewentualne .mostki" stwardnialej zaprawy, przez kt6re rnoze przenikac wilgoc i zimno z jednej warstwy murowej na druga, W trakeie murowania nalezy szczeline chronic przed zarzuceniem jej zaprawa, co mozna osiagnac, stosujqc listwy drewniane opuszczane na linach zakrywajqce otw6r lub usuwajqc spadajaca zapraWI( z kotwi i lica mur6w bqdz codzienne czyszCZqCsp6d szczeliny przez tymczasowe otwory w murze. Kotwie powinny bye rozlozone na r6wnym poziomie. Jak wykazaly badania, nier6wne ulozenie kotwi moze bye przyczyna spadku nosnosci muru na parcie wiatru nawet 0 40% (dopuszcza sie nieznaczne pochylenie kotwi w kierunku warstwy zewnetrznej oslonowej). Kazdego dnia po zakoriczeniu prac mur nalezy zakryc od g6ry daszkiem ochronnym. Nadproza i wsporniki metalowe zabezpieczone przed korozjq metoda galwaniczna lub zanurzeniowq muszq bye ukladane bardzo ostroznie, w przeeiwnym razie rnoze dojse do uszkodzenia warstwy antykorozyjnej. Btedy przy. murowania sclanszczellnowych. Nie zaleca sie wznoszenia sci an szczelinowych w spos6b przedstawiony na rys. 13.82. W tym przypadku w pierwszej kolejnosci jest murowana warstwa wewnetrzna, a w niej sq mocowane jednostronnie kotwie. Nastepnie do wymurowanej warstwy przytwierdza sie izolacje termiczna, "nadziewajqc" jq na wystajace z muru kotwie. Ostatniq czynnosciq jest domurowanie warstwy oslonowej. Wznoszenie sciany w ten spos6bprzebiega szybeiej niz przy murowaniu pasami wysokosci 460+500 mm, ale rozwiazanie to rna podstawowa wade, Jezeli Warstwy murowe Sq wznoszone w r6i:nym czasie, to jest praktycznie niemozliwe zachowanie poziomego ulozenia kotwi, co rna istotny wplyw na odpornosc warstwy zewnetrznej na parcie wiatru. Taki sposob wykonania jest rowniez, w wielu przypadkach, przyczyna pekania scian, co jest spowodowane nierownomiernym osiadaniem obu warstw murowych. Nie wolno rozpo-

Roboty murowe

422

I

Wykonywanie robot murowych w okresie zimowym

423 szerokosci 20 mm. Po zamontowaniu stolarki p:z~rwa powinna bye wypelniona masa uszczelmaHc~ trwale plastycznq, tak jakszczeliny dylatacyjne, Bardzo czesto zamkniecie szczeliny stanowi drewniana lub plastikowa rama rnocowana do warstwy zewnetrznej muru, ale oddzielona od niej przerwa szerokosci 20 mm, wypelnionq masa uszczelniajaca, Ramy zamykajqce szczeline stanowia jednoczesnie oparcie dla stolarki okiennej i drzwiowej. Przy dokonywaniu oceny prawidiowosci i dokladnosci rob6t murowych nalezy stosowac silt do zaleceri zawartych w normach i aprobatach technicznych, a dotyczacych materialow uzytych do wznoszenia scian szczelinowych.

Rys. 13.82. Przyklad nieprawidlowego wznoszenia muru szczelinowego wg [87]: 1 - warstwa konstrukcyjna, 2 - warstwa ostonowa, 3 - kotwie, 4 - izolacja termiczna, 5 - odginanie kotwi na czas murowania (przed zamocowaniem plyt izolacyjnych kotwie S'l odginane do poziomu)

czynac wznoszenia scian szczelinowych od wymurowania jako pierwszej warstwy zewnetrznej oslonowej, poniewaz grozi to zawaleniem silt sciany w trakcie jej budowy. Rowniez mocowanie plyt izolacyjnych do warstwy oslonowej moze bye przyczyn<j awarii sciany, Powszechnym zjawiskiem jest wyginanie kotwi w trakcie murowania scian szczelinowych. Zdarza silt, ze po wzniesieniu pierwszej z warstw murowych wystajace na zewnatrz koncowki kotwi sa zaginane ku dolowi, tak aby nie przeszkadzaly murarzom w dalszej pracy, Nastepnie, przed zamocowaniem plyt termoizolacyjnych, koricowki kotwi sa po raz drugi wyginane, lecz tym razem do poziomu. Jest to dzialanie nieprawidlowe, skutkujace znacznym spadkiern wytrzymalosci kotwi, oslabieniem zar6wno ich zamocowania, jak i naruszeniem konstrukcji sci any. Ponadto w przypadku kotwi ocynkowanych nastepuje uszkodzenie powloki galwanicznej. Zabezpieczenie mum szczelinowego przed zamakaniem. W wiekszosci przypadk6w warstwa zewnlttrzna muru szczelinowego jest nietynkowana. W trakcie murowania spoiny nalezy bardzo dokladnie wypelniac zaprawa, gdyz woda opadowa wnika w gl<jb muru, gI6wnie przez nieszczelnosci w scianach. Skutecznym zabezpieczeniem muru przed deszczem jest dokladne wyspoinowanie warstwy zewnetrznej (rys, 13:83), najlepiej w spos6b, kt6ry zabezpiecza przed zbieraniem silt wody, sniegu i lodu na odslonietych plaszczyznach poziomych. R6w-

Rys. 13.83. Przyklady prawidtowego i nieprawidlowego wykonania spoin w warstwie oslonowej muru szczelinowego wg [87]: a) spoinowanie prawidlowe, b) spoinowanie niezalecane ze wzgledow wytrzyrnalosciowych, c) spoinowanie nieprawidlowe z uwagi na mozliwosc zawilgocenia a) muru b) Spoiny wykonane niestarannie Kotwie zanieczyszczone

Rys. 13.84. Przyklady prawidlowego (a) i nieprawidlowego (b) wykonania spoin w mime od strony szcze1iny wg [87]

niez powierzchnia wewnetrzna od strony szczeliny musi bye r6wna, gdyz wystajaca ze spoiny zaprawa zmniejsza swiatlo szczeliny i moze bye przyczyna mostk6w termicznych. Warstwy zewnlttrznej oslonowej nie nalezy rnurowac na puste spoiny, poniewaz jest to bardzo niekorzystne ze wzgledow konstrukcyjnych (oslabienie muru na parcie wiatrn) (rys. 13.84). Jezeli warstwe oslonowa wykonano z element6w rnurowych nielicowych, to nalezy j<j bezwzglednie otynkowac. Osadzanie okien i drzwi. Prawidlowe zamontowanie okien i drzwi nalezy do najtrudniejszych problem6w. Wynika to stad, ze w obrebie osciezy nalezy polaczyc ze sobq kilka roznych elernentow spelniajqcych odmienne funkcje, wykonywanych z roznych materialow i odmiennie obciazonych. Wiekszosc uszkodzeri mur6w szczelinowych jest spowodowana nieprawidlowym rozwiazaniern otworow okiennych. Dlatego tez kazdy projekt budynku ze scianami szczelinowyrni powinien zawierac szczegolowe rysunki otwor6w okiennych i drzwiowych. . Przy projektowaniu i wykonywaniu otwor6w okiennych i drzwiowych nalezy kierowac silt zasadami podanymi w p. 13.4.3. Istotnym problemem jest skuteczne zabezpieczenie stolarki o~en~ej i .dr~wiowej przed przenikaniem wody zbierajacej sie w szczelinie. Zamkniecie szczeliny moze stanowic wegarek wykonany w warstwie zewnetrznej badz specjalna rama drewniana (Iub z tworzywa sztucznego). Zamkniecie szczeliny powinno bye szczelne, ale jednoczesnie elastyczne. Dose powszechnie w polskim budownictwie przemurowywuje silt obie warstwy. przy .otworach. Jest to najprostsze i (pozornie) najlepsze rozwiqzanie, bo zwiekszajace sztywnosc calej konstrukcji. Wieloletnie doswiadczenia wskazuja jednak, ze takie sztywne polaczenie obu mur6w, szczeg61nie w przypadku wysokichIicowek, prowadzi do pekania mur6w w poblizu polaczenia. Przez spekania w ~1U~e przenika woda, powodujaca zawilgocerue I przedwczesne zniszczenie stolarki. P~ze~~rowanie obu warstw scian moze bye ~owmez przyczyna przemarzania scian w pobliZU.okien i drzwi. Wegarek warstwy zewnetrznej, stanowiacy zarnkniecie szczeliny, nie moze stykac silt z warstwa wewnetrzna. Miedzy warstwami murowymi nalezy pozostawic przerwe

13.14.' Wykonywanie robot murowych w okresie zimowym
Roboty murowe w okresie zimowym rnoga bye wykonywane wewnatrz budynku lub na otwartej przestrzeni, pod warunkiem przygotowania rob6t, uzycia specjalnychoslon, dodatk6w przeciwmrozowych itp. [86]. Przed zima nalezy: -:- sp~awdzie stan techniczny dr6g i tor6w pod zurawie, wykonac naprawy i ewentualnie ulozyc nowe torowiska (drogi) przed nastaniem mroz6w, - odwodnic teren i uprzatnac smieci, - zalozyc instalacje wodociagowa i kanalizacyjna na glebokosci 1,0+1,2 m; jesli przebiega na powierzchni terenu, zastosowac ocieplenie, np. z mat szklanych, - zainstalowac ogrzewanie w pornieszczeniach zalogi, - przygotowac pornieszczenia i cieplaki do wykonywania zapraw, podgrzewania kruszywa, skladowania srodkow odladzajacych, - przygotowac rniejsca skladowania element6w murowych, zapraw i innych materialow budowlanych, - przygotowac materialyizolujqce i oslony, Murowanie w okresie zimowym przy temperaturach od 0 do -lSoC jest mozliwe pod warunkiem przestrzegania podanych nizej zaleceri: praca powinna odbywac silt w specjalnych przenosnych lub tymczasowych pornieszczeniach (tzw, cieplakach) wykonanych z drewna, mat slornianych lub brezentu; cieplaki mega

424 calkowicie lub czesciowo oslaniac konstrukcje

Roboty rnurows

Wykonywanie robot murowych w okresie zimowym

425
[50] PN-B-12066:1998/Az2:2000 "Wyroby budowlane silikatowe. Cegly, bloki, elementy (Zmiana Az2)". [51] PN-B-12066:1998/Az3:2001 "Wyroby budow. lane silikatowe. Cegly, bloki, elementy (Zmiana Az3)". [52] PN-B-12067: 1999 .Wyroby budowlane miczne. Elementy ogrodzeniowe", [53] PN-B-12068:1999 .Wyroby budowlane miczne. Cegly klinkierowe drogowe". ceracera-

murowq,
_ cieplaki powinny bye ogrzewane nagrzewnicami lub promiennikami ciepla, tak aby zaprawa wiazala w temperaturze dodatniej, -" wszystkie materialy uzyte do murowania musza bye suche i niezamarzniete, co oznacza, ze powinny bye wczesniej skladowane w pomieszczeniach oslonietych; rowniez w czasie trans" portu materialy trzeba zabezpieczyc przed utrata ciepla, -" mozna zastosowac specjalne dodatki przy" spieszajace wiazanie zaprawy; ta metoda po" zwala na murowanie scian konstrukcyjnych w temperaturze do -SoC; najczesciej stosuje silt chlorek wapnia dodawany do wody zarobowej w ilosci 274% masy cementu; z uwagi na zagrozenie korozja chlorek wapnia nie moze bye stosowany do zapraw stykajacych silt z elernentami stalowymi, -" w okresie zimowym lepiej jest stosowac zaprawy cementowe, kt6re wi!!z!! znacznie szybciej niz cementowo"wapienne (wapno mozna zastqpic domieszkami uplastyczniajacyrni). Przy murowaniu w okresie zimowym nalezy przede wszystkim stosowac oslony ocieplajqce, a dodatki chemiczne traktowac jako srodki

[9] PN-69/B-I0023 .Roboty murowe. Konstrukcje zespolone ceglano-zelbetowe wykonywane na budowie. Wymagania i badania przy odbiorze". [10] PN-68/B-10024 .Roboty murowe. Mury z drobnowymiarowych element6w z autoklawizowanych beton6w kom6rkowych. Wymagania i badania przy odbiorze". [II] PN-89/B-10425 .Przewody dymowe, spalinowe i wentylacyjne murowane z cegly, Wymagania techniczne i badania przy odbiorze". [12] PN-B-IOI06:1997 .Tynki i zaprawy budowlane. Masy tynkarskie do wypraw pocienionych". [13] PN-B-11200:1996 "Materialy kamienne. Bloki, formaki, plyty surowe". [14] PN-B-11201 :1996 .Materiety kamienne. Elementy kamienne. Podokienniki zewnetrzne", [15] PN-B-11202:1996 "Materialy kamienne. Elementy kamienne. Plyty posadzkowe zewnetrzne i wewnetrzne", [16] PN-B-11203:1997 ,,Materialy kamienne. Elementy kamienne. Plyty do okladzin pionowych zewnetrznych i wewnetrznych". [17] PN-B-11204:1996 ,,Materialy kamienne. Elementy kamienne. Plyty cokolowe zewnetrzne", [18] PN-B-11205: 1996 "Materialy karnienne. Elementy kamienne. Stopnie monolityczne i okladzina stopni". [19] PN-B-11206:1996 ,,Materialy kamienne. Elementy karnienne. Podokienniki wewnetrzne", [20] PN-B-11207:1996 menty kamienne. ,,Materialy kamienne. Ksztaltki budowlane", Ele-

[29] PN-B-12006:1997/AzI:2001 .Wyroby budowlane ceramiczne. Pustaki do przewodow wentylacyjnych (Zmiana Az l )". [30] PN-B-12007:1997 .Wyroby budowlane ceramiczne. Pustaki do przewod6w dymowych". [31] PN-B-12007:1997/Apl:1999 .Wyroby budowlane ceramiczne.Pustaki do przewodow dymowych", [32] PN-B-12008:1996 .Wyroby budowlane miczne. Cegly klinkierowe budowlane". [33] PN-B-12011:1997 .Wyroby rniczne. Cegly kratowki". [34] PN-75/B-12019 budowlane ceracera-

"Cegla terrnalitowa".

[54] PN-B-12069:1998 .Wyroby budowlane ceramiczne. Cegly, pustaki, elementy poryzowane". [55] PN-B-12069:1998/AzI:2002 .Wyroby budowlane ceramiczne. Cegty, pustaki, elementy poryzowane (Zmiana AzI)". [56] PN-90/B-14501 .Zaprawy budowlane zwykle", [57] PN-B-19301:1997 .Prefabrykaty budowlane z autoklawizowanego betonu kom6rkowego. Elementy drobnowyrniarowe". [58] PN-B-19301:1997/AzI:2002 .Prefabrykaty budowlane z autoklawizowanego betonu kom6rkowego. Elementy drobnowymiarowe (Zrniana AzI)". [59] PNcB-19304: 1997 .Prefabrykaty .budowlane z nieautoklawizowanego betonu kom6rkowego. Elementy drobnowymiarowe". [60] PN-B-19306: 1999 .Prefabrykaty budowlane z betonu. Elementy scienne drobnowymiarowe. Bloczki", [61] PN-B-I9306:l999/Azl:2002 .Prefabrykaty budowlane z betonu. Elementy scienne drobnowymiarowe. Bloczki (Zmiana AzI)". [62] PN-B-19307:1999 .Prefabrykaty budowlane z betonu. Elementy scienne drobnowymiarowe. Pustaki", [63] PN-B-19307:1999/Azl:2002 .Prefabrykaty budowlane z betonu. Elementy scienne drobnowymiarowe. Pustaki (Zmiana Azl)". [64] BN-88/6734-06 .Zaprawy budowlane. Lekka zaprawa murarska Termor i Termor W". [65] BN-65/6757-0l .Zaprawa termalitowa", [66] BN-62/8841-0l .Budownictwo z gliny. Masy cementowo-gliniane z wypelniaczarni", [67] BN-62/8841-04 .Budownictwo z gliny. Sciany z gliny ubijanej. Warunki techniczne wykonywania i odbioru". [68] BN-64/8841-06 .Roboty kamieniarskie. Warunki techniczne osadzania okladziny kamiennej. Zasady og6Ine".

[35] PN-B-12030: 1996 .Wyroby budowlane ceramiczne i silikatowe. Pakowanie, przechowywanie i transport". [36] PN-B-12030:1996/AzI:2002 "Wyroby budowlane ceramiczne i silikatowe. Pakowanie, przechowywanie i transport (Zmiana AzI)". [37] PN-B-12050:1996 .Wyroby miczne. Cegly budowlane", [38] PN-B-12051:1996 .Wyroby miczne. Cegly modularne". budowlane budowlane ceracera-

[39] PN-B-12054:1996 .Wyroby budowlane silikatowe. Ksztaltki scienne, pustaki wentylacyjne, pustaki ogrodzeniowe", [40] PN-B-12055:1996 .Wyroby budowlane miczne. Pustaki scienne rnodularne". cera-

wspomagajace.
Bibliografia
[I] PN"B-03002:1999 .Konstrukcje -rnurowe niezbrojone. Projektowanie i obliczanie". [2] PN-B-03002: 1999/ Ap I :200 I .Konstrukcje rnurowe niezbrojone. Projektowanie i obliczanie". [3] PN-B-03002:1999/AzI:2001 .Konstrukcje murowe niezbrojone. Projektowanie i obliczanie (Zmiana Az l)". [4] PN-88/B-03004 we. Obliczenia .Korniny murowane i zelbetostatyczne i projektowanie",

[41] PN-B-12055/AI:1998 .Wyroby budowlane ceramiczne. Pustaki scienne modularne (Zmiana AI)". (42] PN-B-12057:1996 .Wyroby budowlane miczne. Pustaki do scian dzialowych", cera-

[21] PN-B-11208:1996 "Materialy kamienne. Elementy kamienne. Plyty posadzkowe z odpad6w kamiennych", [22] PN-B-11209:1996 "Materialy kamienne. Kamien lupany". [23] PN-B-1l210:l996 "Materialy kamienne. Kamien lamany". [24] PN-B-II211:1997 ,,Materialy kamienne. Elementy kamienne lupane do licowania scian", [25] PN-B-I1212:1997 menty kamienne. ,,Materialy kamienne. Ele- . Plyty z konglomerat6w ka-

[43] PN-B-12057:1996/AzI:1999 "Wyroby budowlane ceramiczne. Pustaki do scian dzialowych (Zmiana AzI)". [44] PN-B-12058:1997 .Wyroby miczne. Plytki elewacyjne". budowlane cera-

[5] PN-B-03340:1999 .Konstrukcje murowe zbrojone. Projektowanie i obliczanie". [6] PN-88/B-04120 .Kamieri budowlany. Podzial, pojecia podstawowe, nazwy i okreslenia", [7] PN-84/B-Ol080 .Kamieri dla budownictwa i drogownictwa. Podzial i zastosowanie wedlug wlasnosci fizyczno-mechanicznych". [8] PN-68/B-10020 .Roboty murowe z cegly. Wymagania i badania przy odbiorze".

[45] PN-B-12058:1997/AzI:2001 .Wyroby budowlane ceramiczne. Plytki elewacyjne (Zmiana AzI)". [46] PN-B-12061:1997 .Wyroby budowlane miczne. Cegly i ksztaltki elewacyjne". cera-

miennych", [26] PN-B-12002:1997 '"Wyroby budowlane ceramiczne. Cegly dziurawki". [27] PN-B-I2004:l999 "Wyroby budowlane cerarniczne, Cegly kominowe". [28] PN-B-12006:1997 "Wyroby budowlane cerarniczne. Pustaki do przewod6w wentylacyj-

[47] PN-B-12062:1997 .Wyroby budowlane silikatowe. Elementy elewacyjne", [48] PN-B-12066:1998 "Wyroby budowlane silikatowe. Cegly, bloki, elernenty", [49] PN-B-12066:1998/AzI:1999 .Wyroby budowlane silikatowe. Cegly, bloki, elementy (Zmiana AzI)".

nych".

426
[69] BN-68/8841-17 .Roboty murowe. Mury z pustak6w zuzlobetonowych Alfa. Wymagania i badania techniczne przy odbiorze". [70] BN-78/9026-01 "Prefabrykaty budowlane z betonu, Bloki dymowe, spalinowe i wentylacyjne". [71] Pr PN-EN 771-6:2002 "Wymagania dotyczqce elementow murowych. Cz~sc 6: Elementy murowe z kamienia naturalnego". [72] PN-EN 772-1:2001 .Metody badari element6w rnurowych. Czesc 1: Okreslenie wytrzyrnalosci na sciskanie". "Metody badari [73] PN-EN 772-1:200IlApl:2002 element6w murowych. Czesc I: Okreslenie wytrzymalosci na sciskanie". [74] Pr PN-EN 845-1 .Specyfikacja techniczna wyrob6w dodatkowych do wznoszenia mur6w. Cz~sc 1: Kotwy, listwy kotwiace, wieszaki i wsporniki". [75] Pr PN-EN 845-2 "Specyfikacja techniczna wyrob6w dodatkowych do wznoszenia mur6w. Czesc 2: Nadproza", [76] Pr PN-EN 845-3 "Specyfikacja techniczna wyrob6w dodatkowych do wznoszenia mur6w. Cz~sc 3: Stalowe zbrojenie do spoin wspornych", [77] PN-EN 1443:2001 .Korniny, Wymagania ogolne". [78] Pr PN-EN 1457 .Kominy. Wypalane/Ceramicz" ne wewnetrzne przewody kominowe. Wymagania i badania", Aprobat Technicznych [79] Zalecenia Udzielania ITB ZUAT-15/U4/2002. .Kamionkowe elementy przewod6w kominowych". [80] Zalecenia Udzielania Aprobat Technicznych ITB ZUAT-15/L09/2002 "Zaprawy murarskie do cienkich spoin".

Roboty murowe

[81] AT-15-2760/1997 .Drobnowymiarowe ty scienne typu Eko-Gi ps". [82] AT-15-4047/2000 .Elernenty dzialowych Reablok". [83] AT-15-4886/200 pu CS-24".

elemen-

gipsowe do scian pustaki tyksztaltki

I "Trocinobetonowe "Wi6robetonowe

Roboty izolacyjne

14

[84] AT-15-49 12/2001 scienne Iso-Span",

ITB 23411995 "Wytyczne bada[85] Instrukcja nia promieniotworczosci naturalnej surowcow i rnaterialow budowlanych". [86] Instrukcja ITB 282/1988 "Wytyczne wania robot budowlano-montazowych sie obnizonych temperatur".

Jerzy Olifierowicr Wladyslaw Plonski Barbara Szudrowicz

wykonyw okre-

[87] Instrukcja ITB 34111996 ,,Projektowanie i wykonywanie murowanych scian szczelinowych". naturalna [88] Krawczyk M.: Promieniotw6rczosc material6w budowlanych. Wymagania i badania kontrolne. Artykul w .Budownictwc i Gospodarka Miejska" nr 8-9, 10/1992. [89] Jadczak 1., Jarmontowicz R.: Buduje dom z cerarniki. COIB, Warszawa 2000. [90] Zapotoczna-Sytek G.: Buduje dom z betonu kom6rkowego. COIB, Warszawa 2000. [91] Zenczykowski W: Budownictwo og6lne. Tom II. Arkady, Warszawa 1992. [92] Optiroc. Wytyczne wanie producenta. do projektowania.

Spis tresci
14.1. 14.1.1. 14.1.2. 14.1.3. 14.1.4. 14.1.5. 14.1.6. 14.1.7. 14.1.8. 14.1.9. 14.2. 14.2.1. 14.2.2. 14.2.3. 14.2.4. 14.2.5. 14.2.6. 14.2.7. 14.2.8. 14.2.9. 14.2~1O. 14.2.11. 14.3. 14.3.1. 14.3.2. 14.3.3. Izolacje wodochronne (oprac. 1. Olifierowiczi ".................. Rodzaje izolacji wodochronnych Wymagania og61ne dotyczace izolacji wodochronnych .' "..... Materialy izolacyjne i ich stosowanie Izolacje przeciwwilgociowe w budynkach niepodpiwniczonych .. " Izolacje przeciwwilgociowe w budynkach podpiwniczonych Drenaz opaskowy i powierzchniowy ".................................. .......... Izolacje balkon6w i loggii Izolacje taras6w "....................................... Izolacje w pornieszczeniach .mokrych" .: " ".... Izolacje termiczne (oprac. W P/OIIski) Wiadomosci og61ne ,......................................................... Pojecia podstawowe (definicje i symbole) Ocieplanie scian zewnetrznych budynk6w Ocieplanie metod'! lekkq scian w budynkach nowo wznoszonych "........................ Ocieplanie metodq lekka scian budynkow istniejqcych Ocieplanie sci an metod'! lekka plytami z welny mineralnej Ocieplanie scian plytami z welny mineralnej z winylowq okladzina elewacyjna typu siding. Izolacja termiczna podl6g na gruncie Izolacje termiczne strop6w i stropodachow Zmniejszenie strat ciepla przez okna i drzwi zewnetrzne "......... Wyroby termoizolacyjne ." :......................... Izolacje akustyczne (oprac. B. Szudrowicn Zasady i wymagania dotyczace ochrony przed halasem i drganiami "..... Sciany wewnetrzne masywne - wlasciwosci akustyczne, przeciwdzwiekowe Stropy masywne, podlogi, sufity podwieszone dodatkowe izolacje ".............. "............... 464 466 428 428 428 429 431 432 433 434 436 439 440 440 440 441 443 445 450 450 452 453 456 459 462 462

Opraco-

[93] Ytong. Katalog produkt6w 2000. Opracowanie producenta. [94] Warunki techniczne wykonania i odbioru kotlowni na paIiwa gazowe i olejowe. Polska Korporacja Techniki Sanitarnej, Grzewczej, Gazowej i Klimatyzacji, Warszawa 2000.

428
14.3.4. 14.3.5. 14.3.6. 14.3.7. 14.3.8. Lekkie sciany dzialowe Stropy drewniane Sciany zewnetrzne Izolacje pomieszczeri technicznych i urzadzeri instalacyjnych Pomiarowa kontrola parametr6w akustycznych budynku

Roboty izolacyjne 468 468 469 470 471

Izolacje wodochronne

429 sie rys (nawet wloskowatych) moze powodowac wnikanie wody do zabezpieczonej konstrukcji. Nieco pewniejszym rozwiazaniem sq tzw. elastyczne mikrowyprawy, poniewaz skutecznie : kryja rysy wloskowate, Nalezy jednak pamietac, ze mineralne powloki uszczelniaj£j~~od~eza_lyGll§it;: sto~o.wae jedynie. przy zabezpie~zaniu .~~aI;ifaffiym ..wnikaniem-wiIgoc1Tto pod _\Y~~ll_nki§1'\VyKonani~']~.[:R2~lo~'Iia sztyw. l1ych Lni~oaKszfalcalnycfip?dlo£ach, kisle wecllllg_s~~z<;g61Q}YY~~ instrukcJi .jcl1uzyC'{ll. W otwartym wykopittfubpod~zas zasypywania wykopu fundamentowego gruntem z kamieniami, gruzem, szklem, metalowymi zanieczyszczeniami powloki uszczelniajace Sq narazone na uszkodzenia mechaniczne, a zatem wymagaj~.Mosowania zabezpieczen ochronnych w postaci plyt lub arkuszy 0 dostatecznej wytrzyrnalosci na oddzialywanie czynnik6w mechanicznych, chemicznych, fizycznych i biologicznych.

14.1. Izolacje wodochronne 14.1.1. Rodzaje izolacji.·Wodochrollnych
W zaleznosci od spelnianych funkcji ochronnych rozroznia sie nastepujace rodzaje izolacji wodochronnych: - izolacje przeciwwil~przeznaczone do ochrony obiekt6w budowlanych lub ich czesci przed dzialaniern wody niewywierajacej cisnienia hydrostatycznego, izolacje [lrzeciwwodne zabezpieczajace obiekty budowlane lub ich czesci przed dzialaniem wody, kt6ra wywiera cisnienie hydrostatyczne, - izolacje parochronne przeznaczone do zabezpieczenia przegr6d budowlanych przed przenikaniem i kondensacja pary wodnej wewnatrz tych przegr6d.

~4.i.2.>WYrnagallia.·.()g61Iie••.• dotycz4ceizolacji }Vodochronnych
Izolacje wodochronne powinny stanowic ciagly i szczelny uklad jedno- lub wielowarstwowy oddzielajacy budowle blldi jej czesci od wody lub pary wodnej. Podklad pod izolacje powinien bye trwaly, nieodksztalcalny i przenosic wszystkie dzialajace nan obciazenia, Powierzchnia podkladu pod izolacje przyklejane lub izolacje powlokowe powinna bye sucha, r6wna (bez wglebieri, wypuklosci oraz pekniec), czysta, odtluszczona i odpylona. Pod izolacje z mas i folii z tworzyw sztucznych powierzchnia podkladu powinna bye gladka i dokladnie oczyszczona z wszelkich okruch6w. Naroza jJowierzchni ~"!'.aBy£I:!_.p_()winny bye za()krqglone{wyoblone) IJromieniem'niemnlejszym fiii:" fiib .sfazowan~·poa·k~l:ein4Y~.

Izolacje wodochronne powinny bye ukladane: - podczas bezdeszczowej pogody, - po wykonaniu wszelkich rob6t poprzedzajacych glowne prace izolacyjne, - po uszczelnieniu dylatacji i osadzeniu wpust6w, - przy temperaturze powyzej 5°C, z tyrn ze dla okreslonego rodzaju izolacji moga bye podane przez producent6w odrebne wymagania (np. w przypadku lepik6w na rozciericzalnikach Ofganicznych dopuszcza sie 075°e, w przypadku dyspersji wodnych - powyzej 10°C, a powloki zywiczne zaleca sie ukladac w 18°C). tvlaterialy_r:Q!ow.e_U.l;R_iki nalezy przechowywac wtemi).~il!tJ!rze 20°C dO czasulch'rozwrni~Cia na izolowanefpc;wlerzchilC'-"---"Izolagepowinny"1cme przylegac do izolowanego podkladu, bez spekari ibez lokalnych wglebien lub wybrzuszeri, Miejsca przechodzenia przez warstwy izolacyjne wszelkich przewod6w instalacyjnych i element6w konstrukcyjnych powinny bye szczegolnie starannie uszczelnione w spos6b wykluczajqcy przeciekanie wody rniedzy tymi przewodami lub elementami a izolacja (rys. 14.1 i 14.1).

Rys. 14.1. Przyklad uszczelnienia przejscia rurowego przez mur przy wywieranym parciu hydrostatycznym wg [3]: 1- izolacja wodochronna, 2 - tarcza przyspawana do korpusu urzadzenia dlawicowego, 3 - tarcza dociskowa przykrecana sruba, 4 - nakretka regulujaca nacisk na szczeliwo, 5 - szczeliwo sprezyste, 6 - kit trwale plastyczny, 7 - rura

W trakcie prowadzenia prac izolacyjnych i po ich wykonaniu nalezy chronic warstwy izolacji przed uszkodzeniarni mechanicznymi. Szczeg6lnie izolacje poziome sq narazone na uszkodzenia przy transporcie material6w, ukladaniu nastepnej warstwy, spadaniu narzedzi i przedmiot6w, ustawianiu rusztowari itp.

Iiolacyjnemasy

powlokowe

Wsr6d.IIlas.izolacyjnych mozna wyroznic: ::::..xiJas~·. rozcienczillnikach organicznych (asfaltowe,. asfaltowo-kauczukowe, polimerowe itp.), -::I!1asy dyspersyjne (na rozciericzalniku - wodzie), . '. .

na-

14.1.3. Materialy izolacyjne i ich stosowanie IV1il1eralnepovvl()kills:zc:zelniajqce
Sq to suche mieszanki cementu, piasku i do.~.'lt~~."Y..£ill:J1l.1£.~nych..:_przyg~!~_Il_ajczftsciej fab.rY'£'Z_f1i_~,_~~.~!QrY~_I!!i~j.§~ uz~o~aje sie.. dpQW.l;QnillHose W.9_g): w celu_uz~ o nia konsystencji _gt;:stejsmietany, Nak1!ida.sit;:je p~dzrem -lliO'szczoilGt ni'wyr6wiiine (uprzednio namoczone IJodlofe warstwami(co najlririiej dwie) gruboscLQlcQlo 1 rnrn kazda, w tecnnolona swieze":· .. -· ..·-------·~

-:::-.I11l:1,sys]:pl!chlo\Ve . ukladane za pomocq kielni lub szpachli. .. Powloki z mas powinny bye ukladane na rownym, sztywnym i zagruntowan.y.m_(rozcienczonll masq) podlozuco~ej w dw6ch~-;ar::-' StwaCh':-Uzyskiwane w ten spos6b izolacj~ majq zwykle ~Iastycznosc,ruer6wnoczesn1!i:::S.i·~raiHwe-M~ko~ -dzenHCmeCharuczne. . .- .. --'-~-' -Najczit"stszeustefid izolacji z mas powlokowych powstajq w wyniku: - braku wlasciwego przygotowania powierzchni (wyr6wnania), - niezagruntowania powierzchni pod dana mase izolacyjna odpowiednim dla niej srodkiem gruntujacym, - zaniedbania zalecenia, ze warstwy nastepne nalezy nakladac po wyschnieciu warstwy poprzedniej; rna to szczeg61ne znaczenie w przypadku uzycia emulsji bitumicznych na rozciericzalniku - wodzie, kt6re powinny bye nakla-

gllJwi~ze

.§.padki Watslwy··godklaoowe]::_w.:.6iilkonacfiTtarasach ~----powinny
I"-'-' •..~-----.-

3cm

wynosie co najmniej 1% (zale-

------ ------,

Rys. 14.1. Przyklad uszczelnienia przejscia rurowego przez mur przy braku cisnienia hydrostatycznego: 1 - izolacja przeciwwilgociowa, 2 - wyoblenie masq izolacyjna, 3 - warstwa ochronna

:lIe przygotowane podloze, z uierownosciami, rysami, peknieciami, nie daje mozliwosci rownomiernego rozlozenia powloki jednakowej grubosci na calej powierzchni. Ruchy podloza wystepujace zazwyczaj po wzniesieniu budowli, np. w obszarze spoin lub polaczeri roznych rnaterialow, Sq przyczyna powstawania rys rowniez w warstwie powloki uszczelniajqcej, Pojawienie

430 dane w co najmniej trzech warstwach (kolejna warstwa w innym kierunku niz poprzednia, co zmniejsza prawdopodobieristwo nakladania sie oslabieri), ze wzgledu na to, ze poszczeg61ne warstwy Sq cienkie i wolno odsychaja (przy wiekszych naciskach w mase izolacyjna wtapia sie siatke, np. z wlokniny propylenowej). Poniewaz powloki izolacyjne z mas sa wrazliwe na uszkodzenia mechaniczne, _Qowinny bye zabezpieczone warstwq ochronna, Ii()lacyjne materiaIy rolowe Sa to najpowszechniej stosowane materialy do wykonywania izolacji wodochronnych poddanych oddzialywaniu cisnienia hydrostatycznego zar6wno kr6tko- jak i dlugotrwalego. Nalezy pamietac, ze izolacje wodochronne sa zwykle przykryte innymi warstwami (np. w podlogach ulozonych na gruncie, tarasach itp.) i przez wiele lat muszq skutecznie zabezpieczac budowle. Trzeba tez miec na uwadze, ze wobec braku dostepu do izolacji ich naprawy beda mozliwe po zdjeciu warstw przykrywajqcych. Do Ip~eria16_~_rol~\\1)'ch zalicza S!!r_;_'_ - papy zw)'kle na osnowie z tektury budowlanef,Z w16kn'; szklanegoIUbPQfi~trowego;-teimQi.gIL:~walrie:= - -- --- -'

Roboty izolacyjne ca zaledwie 2% powoduje, ze przy wywinie, ciu pod katern' prostym papy te pekajq, Na, lezy wiec wyrabiac wyoblenia - zaokrqglenia w narozach, Duzo bardziej elastyczne Sq papy na osnowie poliestrowej - ich wydluzalnose wynosi 40%. Dose powszechnie sil obecnie stosowane paw 'termozgrzewalne na osnowie z w16kn;LSzklane~ go i pofiestrowego. 'Asfa~papy termozgrzewalne nowej generacji modyflkii,je'-;;;- dodatkaffii" uszlachetniajacyrni. Sa to: SBS - elastomer terrnoplastyczny (styren-butadien-styren), termoplast - plastomer (ataktyczny polipropylen), OCB - zwiazki olefinowe (olefin-butadien-bilUmen). Uszlachetniacze zwiekszajq temperature mieknienia (lepsze wlasciwosci materialu w wysokich temperaturach) i poprawiajq elastycznosc w niskich temperaturach, a takze zwiekszaja odpornosc pap na starzenie. Papy sa przyklejane na zagruntowane podloze i rniedzy soba w wyniku nadtopienia palnikami gazowymi masy bitumicznej i docisniecie do podloza juz ulozonej warstwy. Z uwagi na duza zawartosc masy (2000-;.-4000 g/rrr') oraz obecnosc najQowszechniei stosowanej osnowy_ z wlokna poliestrowego charakteryzuja sie duzq "Wytrzymafoscilp-pelilli wodoszczelnosciq~ wet 11rz)'oddzial~.'. -Czesto zdarza sie jednak miejscowe niedogrzanie lub przegrzanie masy na stykach poprzecznych i podluznych pasm, co w konsekwencji powoduje, ze w tych miejscach tworza sie nieszczelnosci, Podstawowa przyczyna powstawania nieszczelnosci sa jednak trudnosci w izolowaniu papq termozgrzewalna narozy i wszelkich elementow wystajacych z poziomych plaszczyzn, Izolacje przeciwwodna najlatwiej wykonac, uzywajqC_mgm~raJl~~l11oprzylepn~ch. Sq one cienkie, 'git;:tkie,' stqiI' iatwo' obrabrii-'sit;: nimi wszelkie wystepy i naroza, Membrany sa zwykle materialami jednowarstwowymi,kt6re uklada sie na wyr6wnanym i zagruntowanym (odpowiednia masa gruntujqca) podlozu, Na plaszczyznach pionowych zaleca sie na g6rnej krawedzi mocowac membrane mechanicznie, a na powierzchniach poziomych i pionowych dociskac walkiem do podloza.

Izolacje wodochronne Membrany samoprzylepne charakteryzujq sie duzq wydluzalnoscia przy rozciqganiu (200%), co daje mozliwosc dobrego krycia wszelkich zal)'sowa~Jl~\\1staHcYchna:powierzclmrach. zone na r6wnym i sztywnym podlozu przenoszq parCinlu2£\\1~]Y-~y~k(,Ic:i doT{fm.----··Uszkodzenia izolacji z membran samoprzylepnych wystepuja w wyniku ulozenia ich na nier6wnych i nieoczyszczonych z okruch6w powierzchniach, na ostrych wystepach, przy pozostawieniu zbyt malych zaklad6w pasm, a przede wszystkim podczas transportu po izolacji np. element6w zbrojenia, przejazdu taczki z zaprawa do ulozenia gladzi cementowej itp. Folie izolacyjne Sq produkowane glownie z polietylenu, polipropylenu i PVC, w postaci cienkowarstwowych (grubosci 0,2-;.-1,00 mm) arkuszy, pasm i bryt6w.

431 W wczesniejszych rozwiazaniach pod wlasciwa podloga wytwarzano wentylowana przestrzeri podlogowa. ktora czasami czesciowo wypelniano materialern termoizolacyjnym (rys. 14.3a).

ufo-

ML-

"--papy

:~~~rr.1~n!!!y_saJ!loprzYIe:PJ)S<, .. __ folie~twggyw. sztllc.znych._ Najslabszym materialem do rob6t hydroizolacyjnych sa pap)' na osnowie z tektur), budowlanej, ktore priY~dziafywariTu-wOcfy 'zezasem nasiqkaja woda, tracac wytrzymalosc i wlasciwosci izolujace. Calkiern nieskuteczne jest uzywanie na izolacje wodochronne tzw. papy izolacyjnej oznaczonej symbolami np. IJ333, IJ400. Jest to tektura budowlana nasaczona jedynie roztworem asfaltowym (brak gramatury masy bitumicznej). ,:p_apyzwykle nil_2snow.ie ~_'?{_~6kp.aszkl~~~~ czy poliestrowego Sq to materialy stosunkowo sztywne, a wit;:c wymagajace r6wnego podloza. Przy ich ukladaniu nalezy pamietac 0 wczesniejszym zagruntowaniu powierzchni, r6wnomiernym rozlozeniu masy klejacej, przyklejeniu pierwszej warstwy papy, powt6rnym rozlozeniu masy klejacej i przyklejeniu drugiej warstwy papy. Wydluzalnosc przy rozciaganiu pap na osnowie z tektury i z wlokna szklanego wynosza-

.o---

__

.-...-.._.

~,_____

--

~~ ~lad~!l£_!!!l__g9~_!}Y£h_QQwlerzclimach, z ewentualnym punktowym przy-klejaniem-do podloz;iTz.p~iif_ziill~iIi--aii<~~iY przeZ:f.~~f~iY!l_ii_i~~~}~!(!j.(!!li~,flJ9_m~.t~[i~IY_ .. S .... Dara~.~~ll~H~~.I1ltp!Z_e.Qtcj(!IQ:z:g~ie.9ngll1!. i ':Wszelkie inne oddzialywaniamechaniczne . dla~..tego nie~t6rerodill}efofii ~br9JQ~~~~~ik~ 'l twardegopolietyleI1uJll~P91.ipr9PYlenu. . ,Szczeg61ne o<if!liany __folii~~sit;: jako paroizolacje i wiatroizo~~ (folie wstepnego ''krycla):--Polie g_aroizolacyjne odznaczajq sie bardzo mala ~rzepuszczalnosciq pary wodnej (0,5-;.-2,0 g/m-/24 h), natomiast jJilie_wiatm:_ izolacyjne nie przepuszczaja wody, chroniq przed wyziebieniern konstrukcji wskutek dzialania wiatru, ale bardzo dobrze przepuszczajq part;: wodna gromadzaca sie w konstrukcji (1000-;.-3000 g/m2 24 h).

tet

_i~

14.1.4.·•• Izolacje •. ·przeciwwilgociowe wbudynkach niepodpiwniczonych W budynkach niepodpiwniczonych w obrebie posadowienia z powierzchni gruntu usuwa sie ziemie roslinna, Lawe fundarnentowa posadawia sie w waskoprzestrzennym wykopie ponizej granicy przemarzania gruntu, a nastepnie wykonuje sit;:.§_ciany fU!lQIDpJ<!!!9.we wysoko~ do .9J},~E~~!ere'l~_~a tym poziomie zar6wno w scianach zewnetrznych, jak i wewnetrznych uklada sie tzw. izolacje pozioma, kt6rq nastepnie Iaczy sie zpoziomq izolacja przeciwwilgociowa podlogi.

Rys. 14.3. lzolacje przeciwwiIgociowe w budynkach niepodpiwniczonych: a) z podpodlogcwa przestrzenia wentylowana (rozwiqzanie dawniej stosowane), b) rozwiqzanie wspotczesne: 1 - izolacje poziome, . 2 - podsypka piaskowa, 3 - chudy beton, 4 - izolacja termiczna, 5 - murki do oparcia Iegar6w, 6 - Iegar drewniany, 7 - wlasciwa podloga, 8 - szlichta cementowa, 9 - posadzka

Obecnie podloga jest ukladana bezposrednio na gruncie, a w ukladzie warstw stosuje sie izolacje przeciwwilgociowa polaczona z poziorna izolacjq scian oraz izolacje termiczna zmniejszajaca straty ciepla (rys. 14.3b).

432

Roboty izolacyjne

IzoIacjewodochronne Wymurowane powierzchnie pionowe wymagaja zwyKle wyr6\"l1a_I1i~ zaprawq cementowq w ce1i.I ~go_i.:giad@egO(aIeSzO@Klego) .po~W innym przypadku mas a lzolacyj"na nie pokryje r6wnomiemie podloza, a materialy rolowe rnogq ulec miejscowym uszkodzeniom od nacisku gruntu. Izolacje z mas naklada sie w co najmniej dw6ch warstwach, natomiast materialy roiowe, poza przykJejeniem do podloza, na og61 dodatkowo mocuje sie mechanicznie na g6mej krawedzi. B_M_g~o_ stagmni~~dn.~olq~c izolacj~_poziom~t3 pionowa, Laczone wierzchnie musza bye wolne od kurzu i innych zanieczyszczeri, zagruntowane, sklejone lub zgrzane, a nastepnie docisniete, Podobnie powinny bye wykonane polqczenia poziome izolacji scian z izolacja podlogi. lzoIacje pionowe nalezy chronic przed uszkodzeniami rnechanicznymi, kt6re moga wystapic przy zasypywaniu wykopu gruntem. Dawniej powszechnie stosowano -----=----~-.~-------- scianki dociskowe rnurowane zceglypelnej.Ob~cll1e dose ITjzpowsze-cl1nione-1e~Cz_abe-zpleczanie i~ollicji jJionQ\'l~j_plY_liiQiL~jJiankTekstrudowanej-(hie!l~qkliWyj twardy polistyi:eii);ll-nawetZesfy_£~p_i_!!DU_z~v.yklego,:dii~Riczeffit;::: pozaoslonq .Jlg~19k przed.uszkodzenjarni ffieChanicznymr:. dodatkowo zwi«ksza.si«_izolaGyjnoscteilllicznq s<;ianpiwnic. -.~~-

433

Po-

Szczeg6lA

Rys. 14.4. Izolacja przeciwwilgociowa w budynkach podpiwniczonych: 1, 2 - izolacje poziome, 3 - izolacja pionowa, 4 - izolacja podtogi, 5 - podsypka piaskowa, 6 - chudy beton, 7 - szlichta cementowa, 8 - posadzka, 9 - warstwa ochronna (np. ekstrudowany poliester); szczeg61 A z warstwa izolacji termicznej w podlodze Zaleca sie ulozenie na scianie fundamentowej pionowej izolacji od zewnatrz, tj. od strony najwiekszego zawilgocenia gruntu. i pozioma podl6g. Wystepujqce poza obrysem

scian fragmenty izolacji nalezy chronic przed
uszkodzeniami mechanicznymi i zabrudzeniem, np. spadajacymi resztkami zaprawy uzywanej do murowania scian, Po wymurowaniu scian piwnic na wysokosc co najmniej 0,3 m powyzej poziomu terenu (zwykle do poziomu ukladaniastropu nad piwnicami) uklada sie druga izolacje pozioma, kt6ra powinna bye polaczona z zewnetrzna izolacja pionowa, Obie izolacje w strefie cokolu maja chronic sciane przed zawilgoceniem od topniejacego sniegu i rozprysk6w deszczu. Podloze pod izolacje nalezy wyrownac zaprawa cementowa (zalecane sa dodatki uszczelniajqce) i w zaleznosci od rodzaju uzytej izolacji rowniez zagruntowac odpowiednim roztworem badz emulsja, Izolacje poziome wykonuje sie najczesciej z pap asfaltowych przyklejanych do podloza i sklejanych lepikiem miedzy soba, z papy termozgrzewalnej, z membran samoprzylepnych, niekiedy takze z dw6ch warstw folii polietylenowej.

l4.. .5.Izolllcje •• 1 przeciwwilg?ci?we W.budynkacb podpiwniczonycb
W budynkach podpiwniczonych jest wyrnagane wykonanie (rys. 14.4): - w scianach zewnetrznych dw6ch izolacji poziomych (nad lawa fundamentowa oraz min. 0,3 m nad poziomem terenu), a w scianach wewnetrznych izolacji poziomej nad lawa fundamentowa (zwykJe na poziomie izolacji ukladanej w podlodze), - pionowej izolacji wodochronnej scian zewnetrznych stykajacych sie z gruntem, - poziomej izolacji wodochronnej w podlogach ukladanych na gruncie. Po wykonaniu law fundamentowych uklada sit; izolacje poziome, dopasowujqc ich poziorn do projektowanego usytuowania izolacji podl6g. Izolacje poziome powinny bye wysuniete po 50..;.-100 mm poza powierzchnie wznoszonej sciany, w celu ich wlasciwego polqczenia z pozniej wykonywanymi izolacjami pionowa scian

Przy zastosowaniu drenazu pionowego przy scianach zewnetrznych w niekt6rych rozwiazaniach zaleca si« uzycie specjalnych plyt drenujacych, kt6re jednoczesnie chroniq ulozona izolacje pionowa. W ramach innych technologii Sq stosowane specjalne plyty zabezpieczajace.

14.1.6. Drenaz: opaskowy: I. powierzchniowy
Drenaz opaskowy (zwany rowniez otokowym lub pierscieniowym) jest to .£fzew6d rurow_y_ ~ill'Y zazwyczaj obie~ obszarze jego posadowienia. Ma za zadanie odebranie wo?yZolera.ili§Jsi!r. i spi«trzaj_qg:LmY~ _!l!mdamentach oraz splywajacej z drenazu po\Vier;;hnwWegi~Iozonego pod poologq, a nastxp!1I~0~~9]:~~if~e.J woaY'OoS1UdZieiiki ~hi,?~_c_zl!j;i __ !llej. c:!o_kl!!!l!l~z.::_cj~.~g;czo~ ~ .Ill.!ll!gg.uJxc1a. Nizej p()dina zasady projektowania i wykonywania drenazu opaskowego (rys. 14.5). I tak: Rys. 14.5. Drenaz opaskowy i powierzchniowy: a) drenaze w rzucie poziomym, b) przekr6j pionowy, c) rozmieszczenie dren6w powierzchniowych; 1 - drenaz opaskowy, 2 - drenaz powierzchniowy, 3 - studzienki kontrolne, 4 - studzienka zbiorcza, 5 - mata filtracyjna, 6 - obsypka zwirowa, 7 - folia,8 - chudy beton, 9 - warstwa wyrownujaca, 10 - izolacja wodochronna, 11 - szlichta cementowa, 12 - posadzka, 13 - warstwa drenujqca ochronna, 14 -'- dren otokowy, 15 - rura pelna (bez bocznych otwor6w)

434 - drenaz musi rniec r6wnomierny sp~oczq~zge~j.!Jizszegf> 'punktu (studzienki zbiorczejl, w jego zasiegu 'powinny pozostawae wszystkie zagrozone przez wode elementy budynku, lacznie z wystepami i wnekami; - Rfzy wszystkich p_l.l.nktacll.~a@J!l~I}ia_E~~.Zy_z<!Rr.()jekt()_,:,,~~ .. t~~~_nhl2!:!g-.2!.~~.Lumoz~ liwiajqce sprawdzenie droznosci i ewentualne oczyszczenie (g16wnie przez przeplukanie) dren6w; - przewody drenazowe nalezy ukladac tak, aby najwy~)'_Jl_l!Il~t_u!!adu~_Ili~j_~~gQ znaj_:: sier ponizej poziomej izolacji w piwnicy, i.pajnizszy_powyzejpOcfeszwy 1~1.f_!!~~

Roboty izolacyjne

Izolacje wodochronne

435 ~ch plaszczyznach (np, scianach budynku. balustradach pelnych),wysterpach (slupkach balustrad) oraz w 21aszczymiepoziomej (pol a np. 2 x 2 m); -..--.-. - nawierzchni balkonu wykonuje siy prze~z plytek mrozoodpornyc na zaprawre kl~j.9_w1!j_;_ .:::::.._ progi drzwi wyjsciowych na balkon nalezy dokladnie zaizolowac, wykladajqc izolacjerprzeciwwilgociowq na pionowe plaszczyzny i dokladnie uszczelnic polaczenia ze stolarka drzwiowa (rys, 14.7);

ne staje sie wykonanie drenazu powierzchnio~ ,vegoTpoapoarc;g'ow~jll~~g£,'t'2d~, anast~Pnle-'OQProwaazaTIice@JI do drenazu :QPi\.sk.9~g~. W ten spos6b mozna uniknlle koniecznosci wy_~nia znacznie kosztowniejszych izolac.ji 'luKladu warstw zabezpleczaj.!l9'~_spi~trzaniem sil;~y.J...w_y_wjeraniem parcia ~ -~ na podtogj. Nizej podano podstawowe zasady wykonania drenazu powierzchniowego, I tak: - na gruncie zaleca sie ulozenie maty filtracyjnej z wl6kniny zabezpieczajacej przed przenikaniem drobnych, pylastych czastek zarnulajacych drenaz; - podstawowa warstwe drenujaca grubosci co ~~~ P.lI:I1.Ig~l!L,:"yj~gi<l_Qrzy___p.l()jektow~!Ij!Lwadk6w najmniej 0,2 m wykonuje sir; zwykle ze zwiru .i glerb_~oscl uloz,:nia _.dn~.m@D~~LP.91oze.Qle o uziarnieniu jak do betonu; -punktu przylaczenia _do zbieracza wody (stu- przewody drenarskie (saczki) 0 srednicy dzienKrzJ)iQ~ ~ przewaznie 100 mm nalezy ukladac w odsteG._::::_ najcz~§ciej p~yj.!IWji<..§ier__gJ~k0,5%'2~.~~. pach co najwyzej 3,5 m i ze spadkiem co najprzy naplywie duzych ilosci womniej 0,5% w kierunku do przewodu zbiorczedy i dlugich przewodach drenazowych srednice go, z kt6rym powinny bye polaczone pod kqtem i uklad dren6w powinny bye dobierane przez ostrym wzgledern kierunku odplywu; w lawach specjalist6w; fundamentowych nalezy przewidziec i osadzic - najczersciej stosuj~Ler_S_!!ezki..JLsrednicy rurki (bez perforacji) do polaczenia przewod6w lQ'Q~Inm-,_rnme ~ z tworzywa sztuezn~o drenazu powierzchniowego z otokowym. ']L postaci przewodu p_gforowanego, przejmuj~gQ...Wod~ calf! swojA..ROwierzchni~E 14.1.7. Izolacje balkonow i loggii ~_::_ciqgi saczkow muszq bye na catej dlugoBalkony sa stale narazone na bezposrednie dziasci i ze wszystkich stron otoczone materialanie czynnik6w atmosferycznych (opady desztern 0 trwalej przepuszczalnosci (np. zwirern czu i sniegu oraz zmiany temperatury), dlatego o uziarnieniu jak do betonu), warstwa grubotez przy ich projektowaniu i wykonywaniu trzesci co najmniej 0,2 m; ba przestrzegac okreslonych zasad. I tak: - jako zabezpieczenie drenu_l_()!?~y~_jwi- konstr~k,cja @'_ty balkonow.§j~ rowe[ RrzedzaITii.ilenlemdrobny.mi czqstkami winna-IDlec wY2rofilowal}YJHadek poprz;.zstosu}e sie maty filtracyj~en llyl72%, ~1;~y'skiwany_prz~p2~ 1~~lrc_z;~Ii(ge~':"!~§Ey).jil(fa_(f~I1E·~"~PO-~ie4~~E~.~licht~IE..~~~_g_\y~j_j!!kQ3!lI.s6b cillglfmi{d~ygr_l.lJ1!.(!I11_.Il,_()1:>§YI'kll; st~y~yr6wnawczo:~owej ; --'---:~wa~':"_ilfst~~~fil!J:~c:yj_~ na calej swej ::....na kr-;;Wydz"i' zewnl;trznej montuje sie fartupowierzcfii1! musi zbierae wode przesaczajacq chy blaszane z kapinosami; sie z zasypki wykopu i odprowadzac jll do dre_. w zaleznosci od przyjetego rodzaju izolanazu opaskowego; ~y.1c!!!..ujesilU~ z warstwy cji przeciwwiIgociowej izolowane powierzchnie zwir!!_gruboslj__Q.2_.!l!J!!1>2P~jalnyeh £ly.uJ.repowleka sie odpowiednim srodkiem gruntuja"nuj~ych; warstwa drenujaca z plyt ehroni r6wcym; nie± izolacjl; pionowa przed uszkodzeniami me- izolacje przeciwwilgociowa z mas izolacyjchanicznymi przy zasypywaniu wykopu i zanych, pap czy tez z folii uklada sie na calej geszczaniu gruntu. powierzchni z wywiniyciem wch materi~ Przy oddzia!ywaniu wody na Rodlogi piwnic sciany do wysokosci 0,1570,30 m powyzej g6rJ!IQ:__<!22.lywie ..£~~p_q_du w bu<!Qwli,duzych ~.2...poziomu nawierzchni; wahanil!.~h_p.Qzj_omhi w6d_g_r!lJ1!_()~~.!!LIc_()~z-

'dowaf

Rys. 14.6. Balkony i loggie wspornikowe: 1 - plyta halkonowa, 2 - styropian, 3 - warstwa fakturowa, 4 - izolacja przeciwwilgociowa, 5 - styropian twardy (ekstrudowana pianka polistyrenowa), 6 - folia, 7 - szlichta cementowa. 8 - plytki nawierzchniowe i cokolowe

zareCaIiYffi1%;

b)

gruntU

Rys. 14.7. Wyjscie na balkon: 1 - plyta balkonowa, 2 - izolacja przeciwwilgociowa, 3 - dwie warstwy foIiipolietylenowej, 4 - szlichta cementowa, 5 - plytki mrozoodporne, 6 - styropian, 7 - wyprawa cienkowarstwowa Rys. 14.8. Balustrady balkonowe wg [4]: a) osadzenie slupkow balustrady w plycie balkonowej od gory, b) zamocowanie balustrady od dolu plyty balkonowej; 1 - plyta balkonowa, 2 - izolacja przeciwwilgociowa, 3 - dwie warstwy folii PE, 4 - szlichta cementowa ze spadkiem, 5 - plytki mrozoodporne na zaprawie klejowej, 6 - otw6r do osadzenia slupka wypetniony zaprawa montazowa, 7 - slupek stalowy balustrady, 8 - tuleja z kolnierzern, 9 - kapturek oslonowy, 10 - fartuch blaszany z kapinosem, 11 - element balustrady, 12 - marka stalowa osadzona w plycie, 13 - wspornik stupka balustrady, 14 - spaw, 15 - rynhak z rynnq

- z uwagi na tworzenie sie mostk6w termicznych na polqczeniu plyt balkonowych z zelbetowyrn wiericem obecnie zaleea sil; ulozenie warstw izolacji termicznej (np, twardego sty_ropianugrulJoSciOk~Omm) Hod i nad Plytll balkonow0ol11czenie leh z izolacjq termicznq scian; .

r..:_ ~ji termicznej uk~l;___'t'ar3~er folii lub geowl6kniny, a nastepnie w~a ~il(_l~ic:~tl; cemeIltowll gn,lQ_Qsci_4.O.s:5_O mm; "szlichtl; nalezy 'zdylatow~-przy wszystkich!2IO•.• • ,"_ .•. -.< •• -., ••• ~.-_. __ .--_, " .. _ •• _. __ .,._ ..

k.~_~.

--

--

436 - obecnie odchodzi sil( od osadzania slupk6w 1>J).~gQrY..Jlli'.!y~j ze wzgll(dU na koniecznosc przebieia izolacji przeciwwilgoeiowej oraz zwiazane z tym trudnosci z trwalyrn uszczelnieniem (rys. 14.8a); zaleca sil( mocoWln~~6w balustrad od czola lulj_ud-S.Qodu illY.!Y__irys. 14.8b); - p~uzy:ch._J2!~yznach balkon6w i loggii na zewnetrznych ich krawedziach osadza sie blach:t okapowe z kapinosami; .Q!]:y_ wil(kszy-ch p_laszczyznacQ,_zbierajacych wieksze ilosci wody zaleca sie ~ spustowych.

Roboty izolacyjne

Izolacje wodochronne

437

14.1.8. Izolacjetaras6w
Tarasy stanowia uklad warstw na konstrukcji stropu nad pomieszczeniami ogrzewanymi lub nieogrzewanymi. Nawierzchnie taras6w przy. stosowuje sie do sposobu uzytkowania: ruchu pieszego lub samochodowego badf jako tzw. tarasy zielone (rys. 14.9). Tarasy Sq narazone na oddzialywanie zmiennej temperatury powodujacej odksztalcenia poszczeg61nych warstw oraz wody przenikajqcej przez warstwy nawierzchniowe. W celu przeciwdzialania tym niekorzystnyrn zjawiskom nalezy przy projektowaniu i wykonawstwie taras6w przestrzegac nizej podanych zasad: .§!<utki ruch6w termicznych warstw nawierzchniowych niweluje sl~ie OyTataCji; warstwy nawierzchnlowe i podkladoWepoclIeEajqCe najwiekszyrn wahaniom temperatury musza bye oddzielone od pionowych powierzchni i element6w, np. scian, ciaglych balustrad lub slupk6w balustrad azurowych; zgodnie z polskimi przepisami warstwa nawier~E!mio':.Y1LROwinn<Ll:!y.£_.Qy:latowana RoIL~ 11J!._ .. -(rys. 14.10 i 14.11); -~

b)

- 'izolacje wodochronne z materialowjnlo':Yy§hTf(jlil mozn~:ul(fzyc~ednio naplyta~h z ti<~~~n~jjiia~klpoiIStyre,nower sto_s!lJ~!?owled~q p:~klad_~x_z ..fIi_2:eli[Jy gelub --~16kmny; - fuITeuKla.da sie luzno, szczelnie lqczqc zaklady i wywijajqc folie na plaszczyzny pionowe i mocujac jq mechanicznie lacznikami lub przez przyklejenie; - pierwsz1L}Yarst~Yi(J2~PY (sklejanej lub zgrzeRys. 14.11. Dylatacja konstrukcyjna: 1 - wkladka wa.nej) uklada sie luzno, sklejajac tylko na zadylatacyjnaprzyklejona do nawierzchni masa lub takladach; w przypadku pap zwyklych, po dosrnq obustronnie samoprzylepnq, 2 - wkladka ze stykladnym pokryeiu lepikiem, nakleja silt druga ropianu, 3 - izolacja wodochronna wzmocniona nad warstwe z przesunieciern styk6w pasm w stoszczelina dylatacyjna sunku do pierwszej warstwy, zas do ulozonej luzem pierwszej warstwy termozgri~apyPod~owe~ifdrug~1t palgo piasku lub talku technicznego pokrytej papq, nikami gazowymi (nalezy_pamilttaeowywini~c _obe_cnk.!@jczi(seiej z dwu warstw folii Roliety. $!.u...papy_n_a_plaszcz):zny p~kose lenowej; ~puw-yi:ej_na~m~u); --::':::~strukcji stropu formuje si~ - na izolacji ukla~o (sklejajac jedyn_~~_.z_l:\pr~:YLS~!!l,<ntow.ej warstwt( spadkoYLl! nie na zakladach) dwie warstwy folii polietyo nachylelliu 1 ±2% w lcierl,mku-ul'zqdzen od- . lenowej w celu wytworzenia ~R9'wadniajqc:ych; .,.- .--- --.

Rys. 14.9. Uklady warstw w tarasach nad pornieszczeniami ogrzewanymi: a) tradyc::yjny, ), c) dla rub _9!y_pieszego,d) dla ruchu samoch~ zielone; 1 _ strop, 2 _ warstwa spadkowa, 3 _ paro~_ izolacja termiczna~5 _ folia, 6 _ szlichta cementowa.g? _ izolacja wodochronna, 8 _ warstwa poslizgowa, 9 _ warstwa dociskowa, 10 _ plytki na zaprawie kIejowej, 11 _ :i:wir,12 _ plyta :i:elbetowa zbrojona, 13 _ warstwa rozdzielajaca, np. geowloknina, 14 _ nawierzchnia, np. kostka betonowa, 15 _ ziemia roslinna

Rys. 14.10. Dylatacja termiczna warstwy nawierzchniowej dociskowej: 1 _ warstwa nawierzchniowa (np. plytki), 2 _ zaprawa kIejowa, 3 _ warstwa dociskowa, 4 _ 2 x folia polietylenowa, 5 - izolacja wodochronna, 6 - izolacja termiczna, 7 - przekladka oddzielajqca, 8 - walek z propylenu, 9 - kit dylatacyjny trwale plastyczny aby zabezpieczye izolacjJ< wodochronnq p~ze<rniszczqcym dzialanit;!!! okre~~o zmiennych -sifpoziomycli~iworzy sic< tzw. warst~sl_i~_g()~!i_= dawriiej w postaei warstewki suche-

<

~ na warstwie spadkowej uklada siI(J@31izol~~ cje, przewaznie w postaci specjalnej (0 duzym termicznych war~~y~ai.l~jsJ(j".;y~j; oporze dyfuzyjnym) folii polietylenowej; waz-c warstwl( dociskowq stanowi beton lub szlichne jest tu zachowanie ciaglosci folii (szczelta cementowa gruboSci-conajmniej 50 mm ne polaczenia zakladow), niedopuszczenie do (ewentualnie zbroj~6 mm co jakichkolwiek uszkodzeri mechanicznych oraz 150 mm), w zaleznosci od przejmowanych ob-, wywiniecie jej na powierzchnie pionowe z zaciazeri; pewnieniem szczelnego przylegania do tych po- warstwe nawierzchniowq (np. z plytek) uklawierzchni; disilt na fabrycznie przygotowanej zaprawie klejowej wodo- i mrozoodpornej. - izolacj_l(~miczn~ wykonuje sie z materialow 0 podwyzszonej wytrzyrnalosci na sciska~Il~iejscami, kt6re w_ymagajq bardzo starannego zaizolowania, Sq ~ nie, najczesciej z plyt z ekstrudowanej pianki Z Qomieszczen-na-taras_,_Progl powinny bye polistyrenowej, majacych na obrzezach wyroWyniesione okolo 150 mm ponadpoziorn nabione wreby zakladowe lub wpust i pi6ro; tawierzchni tarasu w celu zabezpieczenia przed kie polqczenia plyt elirninuja .mozliwosc poweiekaniem wody z rozbryzg6w padajacego wstawania mostk6w termicznych i jednoczesnie deszczu i topniejacego sniegu. Do wysokouzyskuje sie rowna powierzchnie.jjezeli uzysci prog6w nalezy wywijac izolacje przeeiw\Vl!._siltiI!lJych.-:rnateriaI6w termoizolacyjl1ych;' wilgociowa oraz ukladac izolacje termiczna ja~_IlP. JW.lI.n!.ej elny -mlneralneJ, szkiii-pianw (rys. 14.12). kowego, .pillnki-I;oliure~~ilOWeJ,TllieuzysKuje Odwodnienie taras6w musi gwarantowac szybki silt dostateCzi-lier6wnej i nieodksZtaicaInejposplyw wody do wpust6w sciekowych lub rynien. wleiz(jim:nale~YJlIQ~~_y.rll!~!\V_ItJolin poKrye Wpusty sciekowe mUSZqmiec kolnierze (najle-jq warstwagtadzi (;t;.f!1:(,!nto}V_!!j, kt6raaocisnie,' piej elastyczne) w celu umozliwienia szczelnewyr6wna I~sziywni podloze pocrizolacjlt wo<doi::hionl1i!-_(takl_z_aJ)j~-g:jesrnS_!VnienroilleCziiy-- go polqczenia z izolacja wodochronnq. Musza tez odprowadzac wode przez boczne otworki przy wykoIlyy.r!lniuizolacji_pg:ec~ociower z warstw wyzej ulozonych (rys. 14.13) . . z mashYQroi:zolacyjnYGh);

:~~~~~:ih;:~:!¥!~~

438

Roboty izolacyjne

lzolacje wodochronne

439 Na warstwie filtracyjnej wykonanej ze zwiru uklada sit; warstwe oddzielajaca z geowlokniny Iub ftizeIiny, a warstwe nawierzchniowa stanowi ziernia roslinna 0 skladzie dobranym w zaleznosci od projektowanego rodzaju roslinnosci,

duzej elastycznosci (wydluzenie przy rozciaganiu > 300%), zachowujqce wszystkie parametry fizykornechaniczne w przedzia1e temperatury od -20 do 70°C. Dzit;ki takiemu rozwiazaniu tworzy sit; zaj,~eczenre-przeci'wwilgociowe tuz -poana::wierzchniq, ch~Q!1.~fl<::_Jlrzed zawIIgoceniem warstwy .nizej polozone, a jednoczesnie dzit;ki dii-" zerdastycznosci'-m-as poIimerow),chzapob;e:giSit; powstaWai1Iu~!!iszczenTnieszczeTr1O§cr wwarstwiepowierzchniowej. PoaailyWyzefspos6o'wykorzystuje sit; rowniez przy naprawach i remontach istniejacych tarasow, co ogranicza zakres prac rozbi6rkowych i wykonanie nowych warstw. Uklad warstw w nawierzchniach np. strop6w nad garazami z przewidywanyrn ruchern pieszych oraz sarnochod6w osobowych (np. parkingi) 1ub dostawczych rnoze sit; r6znie jedynie rodzajern warstwy nawierzchniowej (wzrnocniona konstrukcja w ce1u przeniesienia zwiekszonych obciqzeri - rys. 14.14). .

14.1.9. Izolacje w pomieszczeniach "mokrych"
Do pomieszczeri "mokrych" zalicza sit; lazienki, we, natryski, kuehnie, pralnie oraz pornieszczenia produkcyjne, w kt6rych - w trakeie procesow teehnoIogicznych - wydzie1a sit; duza ilosc wody i pary wodnej. W pornieszczeniach tych musza bye izolowane przeeiwwilgociowo zar6wno podlogi, jak i sciany, Materialy arkuszowe (papy, folie) jako izo1acje ukladane na scianach rnocuje sit; rnechanicznie, nastepnie tworzy sit; sztywna warstwe oslonowa (np. tynk na siatce), a warstwe zewnetrzna stanowia najczesciej plytki glazurowane ulozone na wodoodpornej zaprawie klejowej, W bardziej nowoezesnych rozwiazaniach na wyr6wnanym podlozu (na stropie i na scianach) uklada sit; warstwe specjaInej masy hydroizolacyjnej i do niej przykleja sit; plytki glazury na zaprawie k1ejowej lub przy uzyciu masy izolujaco-klejacej . W pomieszezeniaeh .mokrych" musza bye w podlodze zainstalowane wpusty podlogowe, kt6re trzeba dokladnie uszczelnic w polaczeniu z izolacja przeciwwilgociowq,

Rys. 14.12. Taras dla ruchu pieszego: 1 - strop :i:elbetowy, 2 - szlichta cernentowa z wyrobionyrn spadkiem w kierunku odwodnienia, 3 - paroizolacja, 4 - terrnoizolacja z polistyrenu ekstrudowanego, 5 - izolacja wodochronna, 6 ,- dwie warstwy folii PE, 7 - szlichta cernentowa, 8 - plytki mrozoodporne na zaprawie klejowej, 9 - cok61 z plytek, 10 - okapnik z blachy lub z plytek

Oddy1atowariie warstw podkladowej i nawierzchniowej od scian, slupk6w ba1ustrad azurowych i ba1ustrad pelnych zabezpiecza te warstwy przed pekaniem i odspajaniern sit; plytek. Warstwa pos!izgowawykonana, z dw6ch luing_=i!I(j?:2_!1~_lL::Warshi;_::fo1iCiiitiezplecza_:_izolacjt; wodochronna przed uszkcdzeniamijnecha, , ilicZnyrn:Cpny--przemieszczefu:a~h __ wa[st;Wyzefpolozonycfi;-~np:--wskutek . roznic raJtiry," ' ,"-----------.---.-~--

terri2~

Rys. 14.13. Przyklad wpustu odprowadzajacego de z nawierzchni i z izolacji wodochronnej

wo-

Obecnie, gdy sa dostepne cienkowarstwowe rna~dobry.m-rozwil!ziiillem_jest_uloze:__ nle-warstwy p~ifzgowej na podkladzie (szlich- . CiecemelltOWej)~niej beZ12osrednio plyJek na zaprawie k1ej,QWej. alezy dObierac rnasy N iZOIacyjlleO~j przyczepnosci do podloza,

Rys. 14.14. Przykladowy uklad warstw w tarasie parkingowym: 1. - plyta :i:elbetowa, 2 - warstwa wyrownujaca ze spadkiern, 3 - izolacja wodochronna, 4 - izolacja terrniczna (polistyren ekstrudowany), 5 - geowl6knina, 6 - warstwa drenujaca (:i:wir 4/8 rnrn), 7 - klin wyoblajacy, 8 - kostka brukowa, 9 - plyta betonowa ograniczajqca odlegtosc sarnochod6w od sci any, 10 - element cokolowy

Bibliografia
[1] Schild E. i inni: Siabe miejsca w budynkach. T. 1 i 3. Arkady, Warszawa 1992. [2] Zenczykowski W: Budownietwo og61ne. T. 3.1. Arkady, Warszawa 1987. [3] Praca zbiorowa: Poradnik rnajstra budowlanego. Arkady, Warszawa 1996. [4] PN-69/B-10260 .Jzolacje biturniczne. Wymagania i badania przy odbiorze". Aprobaty techniczne oraz katalogi inforrnacyjne producent6w rnateria!6w izolacyjnych.

Y:Ltzw,-taFasach_zie1ony~azwyczaj wprowadza sit; niewielkie zrniany w ukladzie g6rnych warstw,

440

Roboty izolacyjne nica wynosi jeden stopieri, Miara wspolczynnj, ka przenikania ciepla jest W/(m2·K). W celu obliczenia wsp6tczynnika U trzeba znac obliczeniowy wsp6tczynnik przewodzenia ciepta It rnaterialu, z kt6rego jest lub bedzie wykonana przegroda, a jesli sktada sie ona z kilku warstw, to trzeba znac obliczeniowe wartosei wsp6tezynnika A. wszystkieh warstw. Obliczs, niowe wartosci wsp6lczynnika A. warstwy materialu jednorodnego cieplnie S,! okreslone w PN-EN ISO 6946:1999 .Komponenty budowlane i elementy budynku. Op6r cieplny i wsp6lczynnik przenikania ciepla, Metoda obliczania". W normie tej sa podane obliezeniowe warto. sci wsp6lczynnik6w przewodzenia ciepla materiat6w stosowanych w budownictwie oraz zasady obliczania opor6w cieplnych i wsp6lczynnik6w przenikania ciepla przez przegrody. Natomiast nie zawarto w niej wymagari dotyczacych wsp6lczynnika przenikania ciepla U, jakie powinny bye spetnione przez poszezeg61ne przegrody budynk6w. Zamiast wsp6lczynnika U zostat wprowadzony wskaznik sezonowego zapotrzebowania na cieplo do ogrzewania budynk6w oznaczony symbolem E. Wartosc tego wskaznika powinna bye mniejsza od wartosci granicznej Eo. Wskaznik E oblicza sie i przyjmuje zgodnie z wymaganiami PN-B-02025:1999 "Obliczanie sezonowego zapotrzebowania na cieplo do ogrzewania budynk6w mieszkalnych". Obliezanie oporu eieplnego R i wspolczynnlka przenikania clepla U. Obliczeniowe wartosci cieplne wyrob6w budowlanych s,! podawane w dwojaki spos6b: jako obliczeniowe wspolezynniki przenikania ciepla oznaczone symbolern U lub jako obliczeniowe opory cieplne oznaczane symbolem R. W PN-EN ISO 6946: 1999 znajduje sie wsp6lczynnik przewodzenia ciepla A. danego materiatu i oblicza sit; op6r cieplny wg wzoru R""

lzolacje termiczne

441

H·2·t·\yjadornosci.ogolne Izolacje termiczne spelniaja wazne funkcje w budynkach. Przede wszystkim zrnniejszajq straty ciepla, dzieki czemu obnizaja sie koszty ogrzewania budynk6w. Ponadto dobrze wykonane izolacje termiczne zapewniaja utrzymanie prawidlowych warunk6w zdrowotnych w pomieszczeniach, bo zapobiegaja takim szkodliwym zjawiskom jak wykraplanie wilgoci i rozw6j plesni na wewnetrznych powierzchniach przegr6d. Plesnie rozwijaja sie najczesciej tylko w niektorych miejscach, gdzie izolacja termicznajest zle wykonana, np. na polaczeniu strop6w ze scianami lub w naroznikach pomieszczeri. Miejsca te nazywamy rnostkami terrnicznyrni, bo przez nie traci sie bardzo duzo ciepla, Wymagania odnosnie do izolacji termicznych w budynkach obecnie wznoszonych s,! 0 wiele wieksze niz dawniej, dlatego najpierw omowione zostana zasady wykonywania tych izolacji w budynkach nowo wznoszonych, a nastepnie problemy termomodernizacji istniejacych zasob6w budowlanych. !4:.2.2.l'oJ~ciapodstawowe isymbole) ••• (defiriicje

1[1,;
f)

l27

g) h) i) j) k) [I)

41 58

o

20

40

60

80 Grubosc warstwy, em A.,W/(m·K) 0,025 0,042 0,042 0,070 0,140 0,160 0,170 0,250 0,620 0,720 0,770 1,100

Material ~) oianka ooliuretanowa b) styropian e) p!yty z weJny mineralnej d) plyty trzeinowe e) pJyty wi6rkowo-eementowe (suprema) f) drewno sosnowe g) bloczki z betonu kom6rkowego M500 na cieplej zaprawie h) bloezki z betonu kom6rkowego M700 na cieplej zaprawie i) eegJa dziurawka j) keramzytobeton y-1400 kg/m3 k) eegla eeramiezna pelna I) eegJa silikatowa pelna

~ys. 14.1~._Wlasciwosci t~rm~i~olacyjne niekt6rych material6w budowlanych, wyrazone grubosciq, jaka mu~I~lyby ~I.ec wykonan.ez_ nich sciany 0 wsp6lczynniku przenikania ciepla U = 0,55 W/(m2·K): u g6ry - grubosc man z roznych matenalow (nazwy jak na rysunku nizej) 0 wsp6lczynniku U = 55 W/(m2·K), u dolu - wartosc wsp6lczynnika A. roznych material6w

Wlasciwosci termoizolacyjne materialow okresla wsp6lczynnik przewodzenia ciepla, kt6ry jest oznaczony symbol em It (lambda), a jego jednostka jest W/(m·K). Materialy termoizolacyjne charakteryzuja sie niskim wspolczynnikiem It. Wraz ze wzrostem wartosci tego wspolczynnika pogarszaja sie wlasciwosci terrnoizolacyjne materialu, Na rysunku 14.15 zestawiono wlasciwosci termoizolacyje niekt6rych materia16w. Z por6wnania wynika, ze warstwa dobrego materialu termoizolacyjnego, np. styropianu lub welny mineralnej grubosci 1 em, jest rownowazna pod wzgledem izolacyjnym scianie z cegly pelnej grubosci okolo 20 cm. Wlasciwosci termoizolacyjne przegr6d okresla wspolczynnik przenikania ciepla, kt6ry do niedawna byl oznaczany symbolem k, a obecnie symbolem U. Wsp6lczynnik ten okresla gestosc strumienia cieplnego przenikajacego przez 1 m2 przegrody, przy zalozeniu, ze temperatury po obydwu jej stronach nie zmieniaja sie, a ich roz-

W/(m2·K) Rsi+R+Rse ' w kt6rym: R - op6r cieplny warstwy materialu jednorodnego cieplnie, Rsi, Rse - opory przejmowania ciepla przy zewnetrznej i wewnetrznej powierzchni przegrody podane w tab!. 14.1. Tablica 14.1. Opory przejmowania ciepla przy powierzchniach plaskich Op6r przejmowania Kierunek strumienia cieplnego ciepla, m2.K/W w gore poziomy w d61
Rsi

u=

I'

d

m .K/W

2

w kt6rym: d - grubosc warstwy materialu w przegrodzie jednorodnej cieplnie, A. - obliczeniowy wsp6lczynnik przewodzenia ciepla przyjety z PN-EN ISO 6946:1999. Wsp6lczynnik przenikania ciepla U przegr6d wykonanych z jednej warstwy jednorodnej cieplnie oblicza sie ze wzoru

e;

0,10 0,04

0,13 0,04

0,17 0,04

gdzie: RJ, R2, R j s,! oporami cieplnymi poszczeg61nych warstw wykonanych z material6w jednorodnych cieplnie. Projekt ocieplenia powinien bye opracowany przez projektanta budynku. Przy obliczaniu wskaznika E (tj. sezonowego zapotrzebowania na cieplo do ogrzewania budynku) projektant okresla optymalna wartosc wsp6lczynnika ciepia U dla kazdej przegrody, przez ktora traci sie cieplo, Przegroda ta moze bye jednorodna cieplnie lub warstwowa, zbudowana z warstw nosnych i warstw termoizolacyjnych (ocieplajqcych). Zaleznie od oporu cieplnego warstw nosnych musi bye dobrana odpowiednia wartosc oporu cieplnego warstw ocieplajacych, 14.2.~.95ieplanie lmdynkow

Jesli przegroda sklada sie z kilku warstw jednorodnych cieplnie, to wsp6lczynnik U jest sum'! odwrotnosci ich opor6w cieplnych U= 1 Rsi+RJ +R2+Rj+Rse

scian ze~ll~trznycb

, W/(m2·K)

Oeieplanie scian szczelinowycb. Najstarszym sposobem zmniejszenia strat ciepla przez sciany

442
jest ocieplanie ich w warstwie srodkowej, co polega na wykonywaniu tzw. scian szczelinowych (rys. 14.16). z dw6ch warstw muru polqczonych .

Roboty izolacyjne ne obecnie plyty z welny mineralnej, kt6re ponadto jest latwo ulozyc w ciagla warstwe i nie trzeba mocowac ich do scian (sq podtrzyrnywa, ne przez zaprawe murarska wyciskana w czasie murowania). Wszystko to przemawia za oeieplaniern scian szczelinowych plytami z welny mineralnej, a nie styropianem. W przypadku scian szczelinowych wystepu, jq znaczne niedogodnosci zwiqzane z wykonywaniem nadprozy nad oknami i drzwiarni (rys. 14.17). W miejscach tychjest trudno wy-

lzolacje termiczne metodq jest trwale i skuteczne przez wiele lat. Metoda lekka zostala opracowana w Polsce, ale przy wykorzystaniu doswiadczeri zagranicznych. Zostala dopuszczona do stosowania w budownictwie (swiadectwo nr 530/94, wydane przez Instytut Techniki Budowlanej). ITS wydal r6wniez dokladna instrukcje oeieplania scian metoda lekka, dlatego w niniejszym opracowaniu pominieto mniej wazne szczeg6ly wykonawcze. Opr6cz metody lekkiej zostaly dopuszczone do stosowania bardzo podobne metody nazywane .systemami ocieplania scian", opracowane przez firmy, kt6re produkuja materialy lub je kornpletuja w odpowiednich zestawach, a jednoczesnie czesto same wykonuja roboty termoizolacyjne. Aktualnie w Polsce jest dopuszczonych do stosowania kilkanascie krajowych i kilkakrotnie wiecej zagranicznych system6w ocieplania. Nawiazanie kontaktu z firma, kt6ra uzyskala aprobate na sw6j system ocieplania, ulatwia zakup odpowiednich rnaterialow wraz z inforrnacja 0 sposobie ich stosowania. Przed rozpoczeciern rob6t ociepleniowych metoda lekka nalezy wykonac prace przygotowawcze. Przede wszystkim trzeba zapoznac sie z projektem oeieplenia, kt6ry powinien bye opracowany dla kazdego konkretnego budynku. W budynkach nowo wznoszonych wykonanie takiego projektu jest zadaniem stosunkowo prostym, poniewaz jest znana jakosc warstw nosnych scian, natomiast w budynkach istniejqcych sprawa jest trudniejsza, gdyz trzeba rozpoznac rzeczywisty stan techniczny obiektu, jego ewentualne uszkodzenia, sposoby wbudowania scian, konstrukcje balkon6w i inne szczeg6ly. Przed rozpoczeciem rob6t majster powinien sprawdzic, czy dostarczone materialy odpowiadaja warunkom podanym w aktualnych normach lub okreslonym w aprobatach technicznych. Kazda partie materialu nalezy dostarczyc na budowe z atestem stwierdzajqcyrn zgodnosc wtasciwosci technicznych z wymaganiami podanymi w normach lub aprobatach.

443 wraz ze stropami, przy uzyciu kompletu form. R6wnie czestyrn rozwiazaniern sa konstrukcje szkieletowe, w kt6rych sciany wykonuje sie, wypelniajac bloczkami betonu kom6rkowego lub pustakami ceramicznymi przestrzeri miedzy elementami szkieletu. Zar6wno przy scianach z betonu monolitycznego, jak i scianach szkieletowych bardzo dobre efekty termiczne przynosi ocieplanie metoda lekka, Rowniez sciany nosne z cegly wysokosci kilku kondygnacji powinno sie ocieplac metoda lekka, zamiast wykonywac sciany szczelinowe. Przekr6j sci any z betonu monolitycznego oeieplonej metoda lekka pokazano na rys. 14.18. Uklad termoizolacyjny sklada sie z plyt styro-

Rys. 14.16. Przekr6j sciany szczelinowej z cegly: 1 - warstwa wewnetrzna sciany, 2 - warstwa zewnetrzna z cegly klinkierowej, 3 - warstwa termoizolacyjna z plyt z welny rnineralnej, 4 - kotwa ze stali nierdzewnej kotwami ze stali nierdzewnej. Obydwie warstwy moga bye z jednego materialu (np. z cegly) lub z roznych material6w (np. warstwa wewnetrzna z pustak6w cerarnicznych, cegly lub bloczk6w betonu kornorkowego, a zewnetrzna z cegly silikatowej lub klinkierowej). Warstwy te sq rozdzielone szczelina, w kt6rej umieszcza sit( material termoizolacyjny. Do niedawna panowal poglqd, iz szczeliny nie nalezy calkowieie wypelniac, lecz po chlodniejszej stronie termoizolacji pozostawiac szczeline wentylacyjna do odprowadzenia wilgoci, kt6ra rnoze zgromadzic sie w scianie z powodu wykraplania pary wodnej lub przenikania wody deszczowej przez zewnetrzna warstwe sciany, Dokladne badania wykonane w kilku krajach zachodnich wykazaly, ze szczelina wentylacyjna nie daje zadnych korzysci, a tylko komplikuje wykonywanie scian szczelinowych, gdyz w takim rozwiazaniu material termoizolacyjny musi dokladnie przylegac do scianki wewnetrznej, a wiec trzeba go przymocowac. W zwiazku z tym zrezygnowano z pozostawiania szczeliny wentylacyjnej, obowiqzuje jednak warunek, ze do oeieplania nalezy stosowac materialy hydrofobowe, to znaczy odporne na zawilgocenie, jak np. produkowa-

Rys. 14.17. Prawidlowo wykonane nadproze sciany szczelinowej z bloczk6w ceramicznych i zewnetrznej warstwy z cegly klinkierowej: 1 - nadproze z beleczek L-22, 2 - warstwa zewnetrzna nadproza, 3 - oscieznica okienna lub drzwiowa, 4 - kotwa ze stali nierdzewnej konac prawidlowe ocieplenie, dlatego czesto pojawiaja sie mostki termiczne. Z tego powodu obecnie wykonuje sie coraz rzadziej sciany szczelinowe w budynkach nowo wznoszonych. Pr6by oeieplania w podobny spos6b scian budynk6w istniejacych wykazaly nieprzydatnosc tej metody. Metoda lekka oeieplania scian budynkow polega na ocieplaniu scian od strony zewnetrznej. Nadano jej nazwe .Jekka", gdyz rzeczywiscie caty uklad ocieplajqcy jest lekki. Metode te opracowano z mysla 0 termoizolacji scian obiekt6w istniejacych, ale obecnie jest r6wniei powszechnie stosowana do ocieplania budynk6w nowo wznoszonych. Z praktyki wiadomo, ze przy prawidlowym wykonaniu i przestrzeganiu zasad biezacej konserwacji ocieplenie tq

Rys. 14.18. Uklad warstw w scianie z betonu monolitycznego ocieplonej metoda lekkq: 1 - sciana, 2 - zaprawa klejqca, 3 - styropian, 4 - warstwa zaprawy zbrojonej tkanina szklanq, 5 - wyprawa tynkarska, 6 - tkanina z wl6kna szklanego (siatka) pianowych, przyklejonych do zewnetrznej powierzchni sciany, Na styropian naklada sie specjalna zaprawt(, ktora zbroi sie, wciskajqc tkanine szklana (nazywana siatka szklana), Na warstwie zbrojonej wykonuje sie warstwe elewacyjna z zaprawy tynkarskiej. Przyklejanie plyt styropianowyeh. Plyty styropianowe przykleja sie do umytej i wyschnietej powierzchni sciany, przy bezdeszczowej pogodzie, temperaturze nie nizszej niz 5°C. Wymiary plyt nie powinny przekraczac 100x50 ern. Mase klejaca naklada sie na plyty styropianowe plackarni, w spos6b pokazany na rys. 14.19.

wbudynkaehnowo

1~·t·.~'2~.i~I1~~~i~ scian .•. .lekka•• ~e~~~~••• wznoszonyeh

Obecnie w wysokich budynkach mieszkalnych projektuje sie coraz czesciej sciany zewnetrzne jako zelbetowe monolityczne, wykonywane

444

Roboty izolacyjne

Izolacje termiczne

445 - opis dotyczacy sposobu wykoriczenia powierzchni elewacyjnej, z uwzglednieniern rodzaju faktury wyprawy tynkarskiej (natrysk mechaniczny, nakladanie reczne, spos6b zacierania) i jej kolorystyki, - rysunki pokazujace spos6b ocieplenia miejsc szczeg6lnych, jak: oscieza okienne i drzwiowe, balkony, dylatacje, przy czym w wiekszosci przypadk6w mozna wykorzystac do tego celu rysunki podane we wspomnianej instrukcji, - kosztorys inwestorski. W projekcie ocieplenia lub w ekspertyzie powinna bye rowniez zawarta analiza sposobu przymocowania ukladu ocieplajacego, poparta niezbednymi obliczeniami stwierdzajqcymi zapewnienie bezpieczeristwa. Kierownik rob6t powinien dokladnie zaznajomic sie z projektem. Zaleca sie projektowac warstwe z plyt styropianowych takiej grubosci, aby wsp6lczynnik przenikania ciepla ocieplonej sci any wynosil okolo 0,30 W/(m2·K). Nalezy przy tym bezwzglednie pamietac 0 ociepleniu osciezy okiennych, Grubosc warstwy ocieplajacej oblicza sie wedlug wzoru VI gdzie: d - grubosc warstwy ocieplajacej, m, A. - wsp6!czynnik przewodzenia ciepla materialu termoizolacyjnego, VI - wspolczynnik przenikania ciepla scian przed ociepleniem, V2 - wspolczynnik przenikania ciepla scian po ociepleniu. Aby mozna bylo zastosowac ten wzor, trzeba przedtem obliczyc wspolczynnik przenikania ciepla V scian budynku, kt6ry rna bye ocieplany. Jesli sciany sq jednorodne, czyli wykonane z jednego materialu, to trzeba okreslic jego rodzaj. Na przyklad sciany ceglane mogly bye zrobione z cegly ceramicznej pelnej, dziurawki lub roznego rodzaju pustak6w ceramicznych. Sciany z betonu kom6rkowego byly wykonywane z roznych odmian tego materialu, rozniacych sie gestoscia objetosciowa, Wznoszone tez byly sciany z keramzytobeton6w, iwirobeton6w i pustak6w z tych material6w. Po rozpoznaniu materialu, z kt6rego jest wykonana sciana, oraz po zmierzeniu jej grubosci, nalezy przyjac wartosc wsp6!czynnika A. dla danego materialu z PN-EN ISO 6946:1999 d=

kryte zaprawa zbrojona i wyprawa tynkarska, Niedopuszczalne jest np., aby styropian przyklejony jesienia kryto warstwami ochronnymi dopiero wiosna, f4.2.5.··.0cieplaniemetodl! budynk6w ••stniejllcych i
Rys. 14.19. Spos6b utozenia masy klejacej na plycie styropianowej

Iekkasscian«

Plyty trzeba przyklejac tak, aby zachowac uldad poziomy dluzszych krawedzi i mijankowe polozenie spoin. Po nalozeniu masy klejacej styropian nalezy przylozyc bezzwlocznie do sciany, dosunac do element6w juz przyklejonych i docisnac, uderzajac packa drewniana, az do uzyskania r6wnej plaszczyzny z sqsiednimi plytami. Jest bardzo wazne, aby swiezo przyldejona plyta nie zostala poruszona, poniewaz wtedy zmniejsza sie przyczepnosc do podloza. W razie poruszenia lub nieprawidlowego przyldejenia plyte styropianowa trzeba oderwac, zebrac mase klejaca, po czym nalozyc nowe placki i ponownie docisnac plytl( do sciany, Plyty styropianowe przyldeja sie na styk. Jezeli utworzy sie szczelina wieksza niz 2 mm, to trzeba w nia wcisnac paski styropianu. Powierzchnia plyt powinna bye calkowicie wyr6wnana, dlatego po przyklejeniu trzeba j!! przeszlifowac packarni wylozonymi papierem sciernym. Uklad plyt w narozniku budynku jest pokazany na rys. 14.20. W przypadkach uzasadnionych opr6cz przyIdejania trzeba styropian dodatkowo mocowac lacznikami w ksztalcie grzybk6w. Stosuje sie l!!czniki rozprezne (majace swiadectwa ITB) o takiej dlugosci, aby bylo mozliwe ich osadzenie w scianie .na glebokosc co najmniej 6 cm. Gl6wki tqcznikow nie mega wystawac poza plaszczyzne styropianu, lecz powinny bye z nia dokladnie zlicowane. Liczbe i rozmieszczenie l!!cznik6w okresla sie w projekcie ocieplenia. Przewaznie nie jest konieczne stosowanie lacznikow przy ocieplaniu scian wysokosci nie wiekszej niz 20 m, z mocna warstwa powierzchniowa, zapewniajaca trwale przyldejenie styropianu. Przed ociepleniem nowo wznoszonych scian trzeba w nie wbudowac okna i drzwi w taki spo-

Rys, 14.20. Uklad plyt styropianowych przy narozniku budynku: 1 - sciana istniejaca, 2 - plyty styropianowe

sob, aby zewnetrzne krawedzie oscieznic byly usytuowane w plaszczyznie zewnetrznej scian. W rezultacie tego prawie cale oscieznice mozna pokryc styropianem, co zapewnia doskonale ocieplenie tych miejsc i likwiduje calkowicie mostki termiczne. Pokazano to na rys. 14.21.

Rys. 14.21. Spos6b ocieplenia sciany wok61 otworu okiennego, gdy krawedz oscieznicy jest osadzona w zewnetrznej plaszczyinie sci any: 1 - zaprawa klejaca, 2 - styropian, 3 - warstwa zaprawy zbrojonej, 4 - wyprawa tynkarska, 5 - tkanina szklana podwinieta pod styropian, 6 - lacznik mechaniczny do mocowania styropianu, 7 - kit silikonowy

Plyty styropianowe przyldejone do sciany nie powinny pozostawac przez dluzszy czas niepo-

Sciany istniejace ociepla sie w podobny spos6b jak sciany w budynkach nowo wznoszonych. R6inice dotycza tylko prac przygotowawczych, gl6wnie fazy opracowania projektu ocieplenia, w kt6rym nalezy uwzglednic rzeczywisty stan techniczny scian zewnetrznych budynku. W tym celu jest konieczne przeprowadzenie wizji 10kalnej i wykonanie ekspertyzy dotyczacej: - materialow, z kt6rych sq wykonane sciany, a zwlaszcza stanu technicznego warstw zewnetrznych, - stolarki okiennej i drzwiowej oraz sposobu osadzenia oscieznic i obr6bek blacharskich, - konstrukcji balkon6w, loggii, cokol6w i scianek attykowych, - innych szczegolow, kt6re majq wplyw na zakres i przebieg rob6t ocieplajqcych, jak np. nierownosci i. uszkodzenia powierzchni. Jest rowniez wskazane przeprowadzenie wywiad6w z mieszkaricarni w celu uzyskania informacji, czy na wewnetrznych powierzchniach scian nie wystepuja plesnie lub przecieki wody deszczowej. Projekt ocieplenia powinien zawierac: - szczegolowy opis i ocene ismiejacego stanu technicznego zewnetrznej warstwy scian i wystepujacych w niej element6w, - okreslenie grubosci warstwy styropianu, - opis materialow ukladu ocieplajacego (styropianu, mas lub zapraw klejacych i tynkarskich, tkaniny szldanej, lqcznik6w tworzywowych), ornowienie sposobu przygotowania powierzchni sciany do przyklejenia plyt styropianowych (oczyszczenie powierzchni, wypelnienie ubytk6w tynku lub plytek okladzinowych bqdi calkowite usuniecie tynku i okladzin, jesli odspoily sie od powierzchni sciany), - opis dotyczacy sposobu przymocowania plyt styropianowych do powierzchni sciany, Z uwzglednieniem rodzaju masy lub zaprawy klejacej oraz liczby i rozmieszczenia l!!cznik6w, jesli opr6cz przyldejania jest konieczne mocowanie mechaniczne,

(_!_ V2

__!_)

A.

446 i obliczye, zgodnie z wymaganiami tej. ~ormy, wsp6lczynnik przenikania ciepla U istniejacych scian. . wiele trudniej jest okreslic wsp6lczynntk U scian 0 strukturze niejednorodnej, zwlaszcza warstwowych scian wielkoplytowych, kt6re bardzo czesto wykonywano niezgodnie z dokurnentacja technicznq, Zarowno podczas p.rodu~cji prefabrykat6w, jak i w fazie montaz~, me przestrzegano zasady, aby ~varst~a term?l~o.lacyjna byla ciagla na calej powierzchni sel~n i rniala wymagana grubosc. Z tych p~wodow w scianach jest wiele mostk6w termicznych trudnych do zidentyfikowania. i dlatego me J~st mozliwe obliczenie dokladnej wartosci wspolczynnika U, nawet przy zastos?waniu pr.ac~chtonnych i kosztownych badan termowizyj-

Roboty izolacyjne

Izolacje termiczne

447 Mas a k I e j q c a - gotowa mieszanina do stosowania na budowie, przeznaczona do przyklejania styropianu do podloza i tkaniny szklanej do styropianu. Zapra w a tyn karska - sucha mieszanka do zarobienia woda na budowie, przeznaczona do wykonywania wyprawy na warstwie ochronnej. Masa tynkarska - gotowa mieszanina do stosowania na budowie, przeznaczona do wykonywania wyprawy na warstwie ochronnej. Wars twa ochronna zbrojona tkanin q s z k I a n q ~ uklad skladajacy silt z masy klejacej lub zaprawy klejacej, z wcisnietq w niq i naciqgnieta tkanina szklanq z zakladem 10 ern na styku poszczeg61nych arkuszy. Wy p r a w a ty nkarska - zaprawa tynkarska i mas a tynkarska po stwardnieniu, stanowiqca zewnetrzna warstwe wykoriczeniowa ukladu ocieplajacego. Do przyklejania styropianu i tkaniny szklanej nalezy stosowac zaprawy klejace lub masy klejqce dopuszczone do stosowania na podstawie aprobat technicznych wydanyeh przez Instytut Techniki Budowlanej. Zaprawa klejaca powinna stanowic jednolity pod wzgledem zabarwienia proszek bez zbryleri i obcych wtraceri, Iatwy do wymieszania z woda, Masa klejaca powinna stanowic, pod wzgledern zabarwienia i struktury, ciekla kompozycje bez zbryleri i grudek, latwa do wymieszania bezposrednio przed stosowaniem, nawet w razie koniecznosci dodawania do niej cementu. W atescie zalaczonym do partii zapraw lub mas klejqcych oraz tynkarskich powinien bye podany czas ich przydatnosci do uzycia, Oeieplanie scian przy cokole budynku, Jezeli piwnica nie jest ogrzewana, to warstwa ocieplajaca powinna siegac okolo 40 em ponizej dolnej plaszczyzny stropu parteru, a w przypadku piwnic ogrzewanych - okolo 20 ern, Jezeli sciany parteru wystajq poza obrys cokolu (co czesto wystepuje w budynkach wielkoplytowych), ocieplenie nalezy wykonac zgodnie z rys. 14.22. Najpierw trzeba nakleic na cokole styropian takiej grubosci, aby jego powierzchnia stanowila przedluzenie plaszczyzny sci any parteru. Pod styropianem podkleja silt pas tkaniny szklanej. Nastepnie nakleja silt styropian z przedluzeniern na cokol, ale tak, aby dolne zakoriczenie bylo pochyle w d61 od sci any.

Tablica 14.2. Wartosci wsp6lczynnika U r6:i:nych scian po ich ociepleniu efektywnym materialem termoizolacyjnym duzej grubosci Grubosc styropianu, cm ,6 6 6 8 8 8 Wspolczynnik U po ociepleniu W/(m2·K) 0,415 0,440 0,470 0,344 0,360 0,380 0,300 0,310 0,320 Wsp6lczynnik U przed ociepleniem W/(m2.K) 1,10 1,30 1,60 1,10 1,30 1,60 1,10 1,30 1,60

o

10
10 10

nych. .,. . .. Obliczenia wspolczynnika U scian Ist?leJqeych budynk6w Sq niezbedne, jezeli chce Slit spra~dzic, po jakim czasie zwroca silt n~klady preniezne poniesione na oeieple?ie. Je~h sta~ techniczny scian jest dobry, a ich ocieplenie rna sluzye tylko zmniejszeniu strat ciepla, to okres zwrotu naklad6w wynosi ponad 10 lat. . Zupelnie inaczej przedstawia si~ to zagadnienie, jezeli w scianach wystltpuJll wady technoloziczne lub ieh elewacja wymaga remontu. Aby wyeliminowac bledy teehnologiezne, trzeba sciany ocieplic, niezaleznie od wy~ok~sci nakladow, w rezultaeie czego zalatwia slY dwie sprawy - likwiduje wady i zmniejsza str~ty ciepla, Rowniez jezeli oci~'plenie wykonuje silt w trakcie remontu ~le~acJI, ~o koszty OCl~plenia sa stosunkowo mski.e, pomewaz stanowia tylko cZltse kosztu calkowitego. Na podstawie wykonywanych dotY~,hc~as, ~omiarow i obliczeri mozna stwierdzic, ze SCl~ny budynk6w zbudowanych xrzed 1982 r;.~aJq wsp6lczynnik U 0 bardzo roznych wartosciach, zmieniajqcych silt od 1,10 do 1,60, a nawet 1,80 W/(m2·K). Ocieplajac te sciany od ~trony zewnetrznej plytami z welny mineralnej I~b .styropianem grubosci 8 lu~ 10 em, otrzy~a Slit wyniki zestawione w tablicy 14.2. Mo~~a. na tej podstawie stwierdzic, ze. pomi~o zro~meowanej wartosci poczatkowej .ws~olczynmka scian, po oeiepleniu otrzyrnuje S~1t bardzo .zbhzone jego wartosci, mieszczace Slit w gramcac? bledow pomiarowyeh i wystarc~ajqce .d? obliczenia zapotrzebowania mocy cieplnej instala-

'!

cji ogrzewczej, ktora w tyo: ~rzypadku trzeba dostosowac do ocieplonych SCIan. W obliczeniach, kt6rych wyniki zest~wiono w tablicy 14.2, pominieto wplyw I?ostkow ter: micznych na wartosc wsp6lczynmka U, gdyz w scianach prawidlowo ocieplonych od zewnqtrz mostki prawie nie wystepujq. . . Uwzgledniajqc powyzsze dane, zaleca Slit ocieplac sciany istniejqcych budynk?w wars.twq plyt styropianowych lub z welny rmneral~eJ ~rubosci nie mniejszej niz 10 ern. Po spelnieniu tego warunku mozna w przypadku kazdej ocieplonej sciany przyjmowac do obliczeri strat ciepla .wartose wsp6lczynnika U = 0,32 W/(m2·K), ruezaleznie od tego, jaka to jest sciana. Przy ocieplaniu nowo wznoszonych scia_nzelbetowych monolitycznych warstwe st~~oplanu lub , welny mineralnej zaleca silt pogrubic do 12 em. Zwraca silt jednak uwage, ze powy~s~e zale~enia Sq prawidlowe tylko wtedy, gdy s.cIany o~lepia sie od zewnqtrz i na caly~h pO,",,:lerzchmach oraz na osciezach okiennych 1 drzwlOwych. ~ozostawienie nieocieplonych osciezy jest rozwrazaniem wadliwym, gdyz nie Sq likwidowan: mostki termiczne wok61 okien, przez kt6re traer silt w dalszym ciagu duzo ciepla, W t~m przypadku nie mozna przyjmowac ~art?SCI ",,:sp?lczynnika U, zgodnie z zaleceniami wym~aHcyrni z tablicy 14.2, lecz nalezy go obhczye z uwzglltdnieniem mostk6w termicznych. Materialy do oeieplania scian metod~ le~Il' Nalezy tu stosowac materialy odpowladaJllce

postanowieniom aktualnych norm b~di wyma2uniom podanyrn w aprobatach technicznych albO swiadectwach wydanych przez Instytut Techniki Budowlanej lub innq uprawniona do tego instytucjlt badawcza, Kazda partia materialow powinna bye dostarczona na budowe z kopiq atestu, stwierdzajqca zgodnosc wla~eiwosci technicznych z wymagamarrn podanymi w normach lub aprobatach. Partia materialu dostarczona bez ate stu moze bye odrzucona. Do wykonywania warstwy termoizlacyjnej nalezy stosowac plyty styropianowe rodzaju FS (samogasnqce) 0 gestosci objetosciowej nie mniejszej niz 15 kg/rrr' i nie wiekszej niz 20 kg/m", zgodnie z BN-9116363-02, odpowiadajqee nastepujqcym wymaganiom: a) wyrniary - nie wieksze niz 600 x 600 mm ±0,3%, grubosc zgodna Z projektemtechnicznym ocieplenia, b) struktura styropianu - zwarta, niedopuszczalne Sq luino zwiazane granulki, c) powierzchnia plyt szorstka, po krojeniu blokow, d) krawedzie plyt - proste z ostrymi kantami, bez wyszczerbieri i wylamari, . e) wytrzyrnalosc na rozrywanie silq prostopadla do powierzchni - nie mniej niz 8 N/cm2. Piyt styropianowych nie mozna stosowac do ocieplania scian bezposrednio po wyprodukowaniu, lecz dopiero po okresie sezonowania wynoszqcym okolo 8 tygodni. Tkanina szkIana (nazywana rowniez siatkq szklana) powinna odpowiadac wymaganiom PN-92/P-05010 lub obowiazujacym aktualnie normom zagranicznym. Powinny to bye tkaniny z wlokna szklanego zaimpregnowane alkalioodporna dyspersja tworzywa sztucznego. Wymiary oczek siatki powinny wynosic 3-;.-7 mm w drugim kierunku. Mocniejszym rodzajem zbrojenia Sq siatki pancerne z wl6kna szklanego, przeznaczone do zbrojenia warsrw ochronnych na dolnych czesciach scian, a takze do wzmacniania naroznik6w. Zaprawy i masy klejace oraz tynkarskie sa dostarczane na budowe w r6i:nych postaciach i pod nizej podanymi nazwami: Zaprawa k l ej ac a - sucha mieszanka do zarobienia woda na budowie, przeznaczona do przyklejania styropianu do podloza i tkaniny zbrojqcej do styropianu.

448

Roboty izolac~

Izolacje terrniczne

449 zanie jest mozliwe w scianach z cegly i betonu kom6rkowego. W scianach warstwowych wielkoplytowych nie da sie go zastosowac. Oscieza mozna skutecznie ocieplic, jezeli przy otworach okiennych nie rna wegarkow, W taki~ wypadku okna przesuwa sie do zewnetrzn~J 'p~as.zczyzny scian i naklada sie styropian na osciezruce (rys. 14.26). Rozwiazanie takie po-

I I
I

I

-__l_---

__

~.~

__'__..u..J_

Rys. 14.24. Szczeg61 ocieplenia g6rnego nadproza okiennego: 1 - placki rnasy klejqcej styropian, 2 - styropian, 3 - warstwa zbrojona

Rys. 14.22. Szczeg61 ocieplenia cokolu, gdy sciana parteru jest nadwieszona nad cokolem: 1 - masa klejaca, 2 - plyty styropianowe,3 - warstwa podw6jnie zbrojona tkaninq szklana, 4 - wyprawa tynkarska

Rys. 14.26. Spos6b ocieplenia sciany wok61 otworu okiennego, gdy wymienia sie okno i oscieznice mozna osadzic w zewnetrznej plaszczyznie sciany: 1 - masa lub zaprawa klejqca, 2 - styropian, 3 _ warstwa zbrojona, 4 - wyprawa tynkarska, 5 - tkanina szklana podwinieta pod styropian, 6 - kit silikonowy

Przy wykonywaniu warstwy zbrojonej najpierw trzeba wywinac i przykleic tkanine szklana podklejona na cokole pod styropianem, a nastepnie przykleic styropian i tkanine szklana na calej scianie (wcisnac j!! w nalozona na styropian zaprawe) i po jej stwardnieniu pokryc wyprawa elewacyjna, Jezeli kiana parteru nie jest nadwieszona, to szczegol ocieplenia cokolu zaleca sie wykonac zgodnie z rys. 14.23.

cokolu, gdy sciana parteru nie jest nadwieszona nad cokolem: 1 - war-

Rys. 14.23. Szczeg61 ocieplenia

winno sie zastosowac, jezeli okna sa juz zniszczone i wymienia sie je na nowe.

stwa ochronna podw6jnie zbrojona tkanina szklanq, 2 - plyty styropianowe, 3 - profil z blachy ocynkowanej lub aluminiowej, przyrnocowany do sciany, 4 - sciana cokolowa

Jak

prawidlowo ocieplac metoda

lekka?

Ocieplanie osciezy okiennych i drzwiowych.
W budynkach istniejacych przy otworach okiennych wystepuja mostki termiczne, przez kt6re traci sit( bardzo duzo ciepla. Jezeli ocieplajqc sciany, pozostawi sie odkryte oscieza, to popetni sie powazny blad. Do ocieplenia osciezy nalezy stosowac styropian takiej grubosci, jaka mozna zmiescic prawie na calej grubosci oscieznicy widocznej od :zewnqtrz, Szczeg6! ocieplenia oscieza g6rnego przedstawiono na rys. 14.24, a osciezy pionowych na rys. 14.25. Cwiercwalki oslaniajace styki oscieznic z osciezarni nalezy usunac i cala powierzchnie osciezy dokladnie oczyscic z kurzu, tuszczacej sie farby i innych zanieczyszczen.

Na powierzchniach osciezy g6rnych i pionowych trzeba przykleic plyty styropianowe, ktore powinny bye tak przyciete, aby na plaszczyznie sciany przylegaly dokladnie do plyt ocieplajacych oscieza (rys. 14.24). Jezeli oscieznice S!!malo widoczne spoza wegark6w, przy oscieznicy scina sie ukosnie plyty styropianowe, zgodnie z rys. 14.25. Na s~ku ocieplenia z oscieznica trzeba nalozyc kit elastyczny, np. silikonowy. Na osciezach p~ziomych dolnych nie rna miejsca na izol~c~1( cieplna, ale mozna obnizyc poziom tych osctezy przez sciecie g6rnej warstwy i naklejenie styropianu, a nastepnie wykonanie na nim warst':"y ochronnej i obr6bki blacharskiej. Takie rozwia-

Rys. 14.25. Szczeg61ocieplenia osciezy pionowych: I - placki rnasy klejqcej, 2 - styropian, 3 - warstwa

zbrojona,4 - kit elastyczny, np. silikonowy

W celu zapewnienia dobrej jakosci i odpowiedniej trwalosci ociepleri wykonanych metoda lekka jest konieczne przestrzeganie szeregu zasad przy prowadzeniu robot, Wykonawca musi miec projekt ocieplenia budynku i dobrze przeszkolonych pracownik6w, w tym majstra z duzyrn doswiadczeniem. Powinien takze dokladnie kontrolowac dostarczane materialy, W trakcie rob6t nalezy dokonywac czesciowych odbior6w technicznych, a ich wyniki dokumentowae w protokolach odbior6w czesciowych. Po zakoriczeniu robot ociepleniowych musi miec rniejsce odbior koricowy, Wykonawca jest obowiqzany przeprowadzic nastepujace odbiory czesciowe, w ramach kt6rych ocenia sie: . - jakosc przygotowania powierzchni sciany (podloza do ocieplania); jest to szczeg61nie wazne przy ocieplaniu budynk6w starych z duza liczbq roznych uszkodzeri na scianach, - jakosc zamocowania plyt styropianowych lub plyt z welny mineralnej do podloza,

450 _ jakosc warstwy zbrojonej siatka sz~lanq. zwlaszcza ulozenia na zaklad poszczegolnych arkuszy i dokladnego poIa;yei~ ~a~rawq. siatki, _ prawidlowose ocieplenia osciezy okiennych i drzwiowych, . ~ prawidlowosc wykonania warstwy elewacyjnej (prace nie mega bye prow~~z?ne w temp~raturze nizszej niz 5°C lub - jesli w prognozie meteorologicznej przewiduje sie spade~ temperatury ponizej 5°C - w ciagu 24 godzm)., , Brak odbior6w czesciowych trzeba uznac za bardzo wazne niedociagniecie, ~wlaszcza g~y inwestorzy i majstrzy slabo znaja technologie oeieplania scian. Z obserwacji wynika, ze jezeli sq odbierane roboty zan~kajqce, to w~konawc~ nie troszcza sie 0 prawidlowy pr~e~leg kolejnych czynnosci, kt6rych jakosc me Jest potem mozliwa do sprawdzenia. Brak ciaglego nadzoru technicznego jest jedna z podstawowy~h przyczyn zlej jakosci oeiep!en, a w nastepstwie tego ich roznych uszkodzen.

Roboty izoiacyjne

IzoIncje termiczne

451

mineralnej grubosci 6 em, to - .u.wzglt(dniaj.qc grubosci warstwy wyr6wnaw:z~J 1 mas,Y.kleJqcej - nalezy stosowac l.qc;mk~ dlugosci oko. 10 14 cm. Gl6wki lacznikcw me mog~ wysta. wac poza plaszczyzne welny, lecz powmny b~c z nia dokladnie zlic.owan~. W tYI? ?elu .w plycle z welny mineralnej nale~y. WYClqC gmaz.do na glowke lacznika glebokosci ?kol~ ~ mm 1 lqcznik osadzic tak, aby gl6wka 1 trzplen. rozporowy byly calkowieie schowane w zaglt(blemu .. Przymocowane plyty Fasrock. po~ywa SIt(: podobnie jak styropian, mas~m~ mme~alnyml lub polimerowymi, kt6re zbroi SIt( tkanina szklanq (siatkq), a potem naklada warstwe zapr.awy tynkarskiej, stanowiaca wypra;Vt( el~wac~Jnq ..~anina szklana powinna byc naplt(t~ ~ ~clsm~ta w mase klejaca, nalozon~ wczesruej na powierzchnie sciany, Pasy tkaniny powmny zachodzic na siebie po okolo 10 cm.

~~~~t.?zC~:~iifu1~ii~IW~tod.l! •• •. le0kl!
W ostatnich latach zostaly opracowan~ i d~puszczone do stosowani~ systeI?Y oc~e~lama scian plytami z welny mineralnej 0 duzej sp~istosci i znacznej wytrzymalosci na. rozry",,:ame silq dzialajaca prostopadle do powl,erzchm. ~q to m.in. plyty onazwie Fasrock, ktore sa dr~zsze od styropianu, ale ze wzgl~ na .bezpl~~we_PLzeznaczone do ocieplania scian budynkow wyzszych niz _2?~ Plyty ~e ~o powierzchni scian, podob~e jak styropian, ale ich pods~a~owe zamocowame stanowia rozporowe lqczmki z two~zyw sztucznych. Ilosc Iqcznik6w na 1 ~~ zalezy ~d. r?~zaju powierzchni zewnetrznej 1 wysO~OSC.lsCla~. Dane te powinny bye podane w projekcie robot oeiepleniowych. .' Do dodatkowego mocowan~a .nal~zy stoso~ wac lllczniki rozprezne z nacieciarru bocznyrm i otworem wewnetrznyrn, w kt6ry - po osadzeniu lqcznika - weiska sie tr~pi~n rozp~rowy (z tworzywa). Po wbiciu trzpiema mlotkiem lqcznik klinuje sie w scianie. " ., Duze znaczenie rna dob6r dlugosc~ 11l:Z~lkow, kt6ra powinna bye taka, a~y. c~ najmm.eJ 6 em lqcznika bylo osadzo~e .scIame. Wy~ika z tego, ze jesli ociepla SIt( sciany plytarm z welny

14.2.7 .•Qcieplanie·.s~ianplyta~izweln.Y:· . llli~eralIlejzwinylowq okladzIflll elewacYJ11ll tY;IlU siding

'scian z bloczk6w odmiany. 600 lub 700 grubosci-24cm'nazwyl<lejzaprawle-Toclepla'::' iileBd 'Z'ewIlqirZ'fifateri'i!lefiitefi!iQizqJ'a£yjnypl '--.r ..ub9'~lJ)kQfo]Q_-sm::'s9.J;ape-wnia-=u;,:y~_ka.nie ,--._--' -.~" wsp6IczynIlika U. 0 .w~[tQgLQJQ.W/(m:_J5)' "00 ociepjinlanajbardziej odpowiednie sq plyty z welny mineralnej oraz okladzina elewacyjna typu siding. Okladzine przybija sie do rusztu z lat drewnianych przymocowanych do sciany, Spos6b wykonania ocieplenia jest pokazany na rys. 14.27, a budynek ocieplony tq metoda na

~~~~~~~§_~XgQ~yJnY~:J~§l:JriE~E£e Rys.
.

murowane na zaprawie cieplochronnej (np. Termor) oraz maja prawidlowo ocieplone wierice i nadproza, to wspolczynnik przenikania ciepla wynosi nie wiecej niz 0,45 W/(m2·K). Wad'l tego rozwiazania jest stosunkowo duzy wsp6lczynnik przenikania ciepla (mimo znacznej grubosci sci an) oraz fakt, iz trzeba wykonywac zelbetowe wierice j nadproza wyrnagajace dobrego oeieplenia materialern termoizolacyjnyrn, co nie jest zadaniem latwym. L,epszym rozwi'lzaniem, zwlaszcza w budyn-

14.28. Widok budynku ociepionego z welny minerainej z okladzinasiding

plytami

g

')"-'"

p~wym?wa sajding) jest 'produkowana w postacl_paneh w _!?zny:h ko-~llcych deski. Jest to m~ten~l.latwy w obr6bce i montazu, ale ponH;",,:az Jest palny. mozna go stosowac tylko do sCl~n b~ayn~ wyzszych niz 5 kon~y?na~jl (naJ~~jest Oobudynkow_J~dnoro.::. dzinnych wysokosei I lub 2 kondygnacji). . ~Seiany budynk6w jednorodzinnych sq obecme najczesciej wykonywane z blocz~6w i. plytek z betonu kom6rkowego. Poza wY~llaraml ~loczki i plytki roznia sie odmiana I 1 markll-·)3-t. ton kom6rkowy marki nie nizszej ni~_~.~~_.~ r ------------·.. ---~-·"Sf--WaffY--jaKO mate-. (odmiany 30Q)_l!!9.;':le._l,1y~J!Q~_ . -:--,-_ "; doscian.w,budOy{})!ct~!e$dnQ; --~~dzinnYIQ,.I!!!!Q!I1ia:st.b.etonk?mQrlco~Y_II1;U-~ ·nleruz~z.~jJli~.~~Q.MPa {Qdffil-an.y,._~9,Q~.:: J.a!<? Rys. 14.27. Przekr6j sciany z betonu kom6rkowego - materlal.VlypelniajqcylcoIls!f!.l.lccJt(.gkiel~t9':"~ ocieplonej od zewnatrz plytami z welny minerainej ~l;udYDkach .niskich.I ..wYSQlQ.c:h,!l t!l~~,e_~9 z okladzina siding: 1 - beton kornorkowy odmiany ;Zno~zeIlia .~.ci~n.,w_!:m.gYIlkl:!c:h.d~!!IsQ,I!d.y~a- 600 lub 700, 2 - laty clrewniane, 3 - plyty z welny cyjI1.YCI';:J;§iC§eiany maja grubosc 36 em 1 sq niineralnej, 4 - lqczniki mocujqce welne do sciany,

typu paneli, Nalezy rowniez zamocowac listwy drewniane wok6l wszystkich otwor6w okiennych i drzwiowych. Laty impregnuje sie preparatami zwiekszajacyrni ognio- i grzyboodpornose 0 nazwie Boramon lub Fobos M-2. Nastepnie przestrzeri rniedzy latami wypelnia sie plytami z welny mineralnej, np. 0 nazwie handlowej Polmin PT-ZH. Plyty te powinny przylegac dokladnie do powierzchni sciany i w tym celu trzeba je przyrnocowac kolkarni rozporowymi z tworzyw sztucznych. Do mocowania tat drewnianych do scian nalezy stosowac sruby stalowe ocynkowane M8x 120 rom wedlug PN-851M-82505, kotwione w tulejach rozporowych dlugosci 60 mm. Roboty wykonuje sie na podstawie projektu prac oeiepleniowych, w kt6rym powinny bye zawarte obliczenia konstrukcyjne i cieplne, rysunki niekt6rych detali i zestawienie potrzebnych material6w. ~j!.mQcp.wanil!_pJy.LL~elny~Uli~ra1nej_do seian2:!ilecasit( ..okryc je _f()Ij~_mikrQp.Q[Q~~ __ i~,kt6raj!l.k0 p[iepi!szczall1a dla pary wodnej ' - ulaiwia wysychanie Tochrariia:p,~~4Jnfi_Ui:acjq powietrza. Jest kilI<afodzaj6w folii przydatnych do tego celu, np. Nicofol, Nicopol l l O SE, Svitapfol 110 D. Stosowanie folii jest konieczne na scianach nowo wznoszonych budyIlk6w, bo przyspiesza ich wysychanie, natomiast przy ocieplaniu scian budyIlk6w istniejacych folia chroni przed infiltracjq powietrza. Laty sq najczescie] usytuowane w ukladzie pionowym, a okladzina w poziomym, ale rnoze tez bye zastosowany uklad odwrotny. W panelach okladzinowych sq podluzne otwory na gwoz-

iraGzolicYJny.

5 - sruba staiowa mocujaca latt( do sciany, 6 - okladzina siding, 7 - folia mikroporowata

v:

rys, 14.28. Do sciany mocuje sie 1JlSZ~ drewnianych rozstawionych co 50 cml w ukladzie pionowym lub poziomym, w zaleznosci od

452 ~~------------------------------------------~--~ dzie, ktore trzeba umieszczac w srodku otworu (rys. 14.29). Gwozdzi nie nalezy wbijac do

Roboty iwl"'Yj~

r

Iml~je termiczne ~~~----------------------

~4~53

go do podlogi i scian sq podane w zalaczniku doPN=EN1SUo946: 1999~ Podlogi-iia gruncie wYKonuje sie i ociepla IV rozny sposob, zaleznie od poziomu wody gruntowej. Na terenach z wysokim poziomem ~vodygruntowej podloga musi bye zabezpieczona izolacja wodoszczelnq. Uklad warstw w takim przypadku jest podany na rys. 14.31. OcieRys. 14.32. Przyklad ocieplenia podlogi na gruncie w przypadku niskiego poziornu wad gruntowych: 1 - podtoga z desek, 2 - legary drewniane ulozone na podkladzie z paskow folii, 3 - miekkie plyty z welny mineralnej, 4 - podklad betonowy, 5 - warstwa piasku, 6 - grunt rodzimy

Rys. 14.29. Umiejscowienie okladzine siding

gwoidzi

mocujacych

korica, lecz trzeba pozostawic okolo I mm rniedzy glowka gwozdzia a panelem, aby byl mozliwy ruch paneli (kurczenie i wydluzanie silt) przy zmianach temperatury. Spos6b ocieplenia osciezy okiennych jest pokazany na rys. 14.30. W celu prawidlowego wykonania ocieplenia i elewacji typu siding sa niezbedne odbiory stwierdzajqce prawidlowosc: - rozmieszczenia i zamocowania rusztu nosnego z lat drewnianych, . - ulozenia i mocowania plyt z welny mineralnej, - rnontazu i mocowania okladziny typu siding, - wykonania i zamocowania obrobek okiennych. Odbioru robot powinni dokonywac przedstawiciele nadzoru inwestorskiego przy udziale kierownika zespolu wykonawczego: Ostateczny odbi6r rna miejsce po zakoriczeniu wszystkich prac. Bardziej szczegolowe informacje dotyczace ocieplania scian zewnetrznych budynk6w z zastosowaniem plyt z welny mineralnej i okladzin elewacyjnych typu siding sa podane w·pracy [4].

Rys. 14.31. Przyklad ocieplenia podlogi na gruncie
przypadku wysokiego poziomu wod gruntowych: I - podloga, 2 - gladi cernentowa, 3 - styropian, 4 - warstwa betonowa, 5 - izolacja wodoszczelna, 6 - podklad betonowy, 7 - wars twa piasku, 8 - grunt rodzimy
IV

W budynkach nowo wznoszonych izolacje termiczna uklada sie na stropie i zaleznie od rodzaju podlogi wykonuje sie jq w rozny sposob (rys. 14.33). Jezeli na podlodze jest przewidy-

-------=-------~

plenie moze bye wykonane ze styropianu plyt z welny mineralnej 0 nazwie Strop-rock _g~ rodzimym powinna bye ulozona .stw_~piasku grubosci okolo 15 cm.

lub ..Na \~ -,

:t4.2~8Iioi~cj~termiczna .•

..p()dI6gna •• gruncie

W .1l0I!lieszczeIli!lc_ll.llieogrzew.!l~y~'!__<:l_te_~peraturze r s; goC nie stawia sie zadnych wymagail ~()t1C~~£Y(:J:C!~?J[f~jD~r~~:z.1l~I.!i:[Eodlo~ gach stykaj!lcyc:h.si«.~gr~llte.I1l, Natomiast podlogi na gruncie w pomieszczeniach ogrzewanych powinny bye ocieplane, przy ~zym nalezy uwzglednic op6r cieplny gruntu i przyjmowac jego wartosc w zaleznosci od strefy podlogi. W.~t()§Ei ()porll.c;i~pIIleg~_g.I1:lntuEE_z~!egajllce-

Rys, 14.30. Sposob ocieplania osciezy w scianach z okladzina siding: a) ocieplenie bocznego oscieza okna: 1 - kiana istniejqca, 2 -. okno istniejace. 3 - ruszt nosny drewniany, 4 - listwa drewniana, 5 - welna rnineralna (obcieta), 6 - blacha powlekana, 7 - lis twa wykoriczeniowa, 8 - plyiy z welny mineralnej, 9 - listwa szeroka ,,1", 10 - panel winylowy; b) przekr6j pionowy przez okno: 1 - sciana istniejaca, 2 - okno istniejace, 3 - ruszt nosny drewniany, 4 - lis twa drewniana, 5 - uciety kawalek plyty z welny mineralnej, 6 - blacha powlekana, 7 - list~a wykoriczeniowa, 8 - plyty z welny mineralnej, 9 -~stwa szeroka ,,1", 10 - panel winylowy, 11 - okapoik z blachy powlekanej

J:tZY-~y-grUntowej nie jest J<2?i,*:z:~ wykOI.lywameiwlacji wodoszczel_r:.e,[c..~~BLQwJ!.~tyropian,_jaLLillY!Y z welny mineralnej nie podciqgajll kapilamie ~~nych, ~~ezeli podtoga Jest zmywana lUb-ziilewana wO~i~ rzez warstwy wierzchnie do warstwy ~~EI?oizolacyj~_i&r:omadzi si~ na powierzchni lzolacji wodoszczelnej. Uklad warstw podlogi chroni'lcy przed takim zawilgoceniem p~ ~14.32~ ~

----------,

14·2.9.Izolacjetermicznestrop6w L~tr?J1odach6w•.' Stropy nad piwnicll.~lL~ ~mperatury wyzszej niz 12°C, to strop ~~e_~Y.I!!~~ ocieplenia, natomiast strop~ lJlwnicami nteogrzewanymi powinny bye ocie.E.I~~e,a_wsp61czynmk przemkania ciepla U nie .p~\Vinien ]2YTwi«kszy niz O-;6D W7(rr?~K).---

Rys. 14.33. Sposoby ocieplenia stropu nad piwnica w budynkach nowo wzoszonych: a) podloga z klepki, b) podloga z desek; 1 - klepka, 2 - gladi cementowa, 3 - styropian, 4 - strop, 5 - deski podlogowe, 6 - miekkie plyty z welny mineralnej, 7 - legary drewniane ulozone na pasach z folii

--------..,___-----~-----

to na calej powierzchni stropu uklada sie plyty styropianowe i na nich wykonuje sie warstwe gladzi cementowej grubosci oketo 3,0 ern. Po dokladnym wyschnieciu gladzi mozna ukladac parkiet (rys. 14.33a). Jezeli jest przewidziana podloga z desek, za1ecas~

~e.t"

-------.--~

---.,

Roboty izolacyjne 454 ocieplic strop miekkimi plytami z w~lny ~ineralnej 0 gt(stosci od 35 do 4~ ~g~m '. ktore. sq tarisze od styropianu i nie gniezdza SIt(w I1l~h gryzonie. Na stro~i~ uklada sit(,~egary drewn~ane takiej grubosCI jak wysokosc .w~rstwy. ocieplajacej. Pod legarami trzeba utozyc paski z folii. ,~le nie na calej powierzchni. Rozstaw tat zalezy od grubosci desek pod~ogowych ..Na calej powierzchni miedzy latami u~l~da S1t(. plyty z welny i od razu mozna przyblJac deski podtogowe (rys. 14.33b). .' , W budynkach istniejqc~h oClepla~le. st~op.ow Ead piwnicq~~_'!Y.y.zeJ-_I1le.-Jest wskazane z powodu podwy.~.~~~~_~~~o~_u -poalogi;T" wyji\iKfemprzypadk6w gay ~frop; ~Z--P-O\VOQU zlego stanu technicznego, musi. byc . . b .. " poztorn wymieniony I mozna 0 rnzyc Jego . W zwi~)IlLS1mllY. w~stnk.illtCych b~Rys. 14.34. Sposoby ocieplenia strop~ nad piwnicq _;!.ynka~__QrzewaznIe o~ spo~. Mozw budynkach Istnlejqcych: a) stro~ oCleplony.styrona to wykonac dwoma sposobaml (rys: 1~.34). . em b) strop ocieplony plytaml z welny mineralpian , .' . Pierwszy z nich polega n~ prz~kleJemu od nej; 1 _ strop ismiejacy, 2 - rozpn::zneIqc.zmkiz twospodu styropianu masa kleHtq. jak '". rnetorzyw sztucznych, 3 - rnasa klejaca styropian, 4 - wardzie lekkiej (rys, 14.34a). Powlerzchma strostwa styropianu, 5 - warstwa ochronna ~ zaprawy pu powinna bye dokladni~ ocz~szczona z kubetonowej, 6 - plyty z welny mineralneJ, 7 - My rzu i innych zanieczyszczen. Kaz~q p~y~t(rzeba t drewniane, 8 _ sruby stalowe mocujqcc laty do strododatkowo przymocowane co nejmniej ~woma pu, 9 _ plyty gipsowo-kartonowe przymocowane do rozpreznymi lacznikami, j.akie stosuje SIt(przy lat wkretarni lub gwoidziami ukladaniu styropianu na sClanach. Od spodu s~y~ ropian pokrywa sie warstwa zaprawy grubosci co najmniej 5 rnrn. . Drugi spos6b pol ega na zastosow~n_!U plyt z welny mineralnej (rys. 14.34b) .. NaJP~erw d~ stropu przytwierdza sie laty ~re~mane srubaffil stalowymi, a nastepnie mocuje sie plyty. z welny mineralnej 0 gt(sto~ci obj~tosc~oweJ okolo 100 kcr/m3 rozprt(znyffil lqczmkaml z tworzyw sztucz~ych w ksztalcie grzybka. Od spod~ str~p okrywa sie plytalni gipsowo-karton0_WYffil, kt~re przymocowuje sie do Iat wkretami lub gwozdziami z uzyciem podkladek metalowych. . Izolacja termiczna str?p6w p~ddaszy meogrzewanych. Ocieplame stropow poddaszy nieogrzewanych jest stosunkowo proste oraz t~nie i dzieki temu bardzo optacal~e. Zaleca. SIt( stosowac tak gruba warstwe matenal~ tel1!'Ol~oRys, 14.35. Przyklad ocieplenia stropu pod niskim lacyjnego, aby wsp6lczynnik przemkama ciepoddaszem nieogrzewanym: 1 - strop, 2. - ply~ 2 pia U nie byl wiekszy niz 0,30 W/(m .K). Spoz welny mineralnej, 3 - maty z welny rmneralneJ s6b oeieplania zalezy od tego, .ezy poddasza sa 4 _ papier laminowany lub welon szklany na mat~c b wysokie ezy niskie, ale ~ym p~yp~dku z welny, 5 - elementy dachu, 6 - otw6r wentylacYJny naleZ~~I2alne~.£, poddasza w kt6rym me gniezdzq ~

Izolacje termiczne

455

Rys. 14.36. Przyklad izolacji termicznej poddasza przeznaczonego na mieszkanie: 1 - krokiew, 2 - podsufitka z desek lub plyt gipsowo-kartonowych (suchy tynk), 3 - paroizolacja z folii polietylenowej, 4 - plyty z welny mineralnej 0 nazwie handlowej Rockmin lub Polmin M-ZH, 5 - izolacja wiatroszczelna (folia polietylenowa mikroporowata), 6 - laty drewniane, 7 - dach6wka lub inny material dekarski . rnaterialu sypkiego 0 nazwie Ekofiber lub pianki krylaminowej spienianej przy wdrnuchiwaniu. Do wdmuchiwania, zwlaszcza pianki krylaminowej, potrzebna jest speejalistyczna aparatura i rnoga to robic tylko firmy majace do tego uprawnienia. Ocieplanie przegr6d w poddaszu ogrzewanym. W budynkaeh z dachami strornymi na poddaszach powinny bye projektowane pornieszczenia mieszkalne, Zasade oeieplenia przegrod poddasza ogrzewanego ziIustrowano na rys: 14.36 i 14.37. Polacie daehowe powinny bye wykonane z nastepujacych warstw, liczac od strony wewnetrznej: podsufitki z desek lub plyt gipsowo-kartonowych, paroizolaeji z folii polietylenowej, oeieplenia z welny mineralnej, warstwy wiatroszezelnej, tat lub. desek na krokwiach, zaleznie od rodzaju pokrycia daehu. Wars twa wiatroszezelna powinna bye wykonana z takiej folii polietylenowej, ktora przepuszcza pare wodna, np. folii Nieofol, UItradif, Svitapfol 110 D. Trzeba jq przybic do zewnetrznej strony krokwi, tworzac zaklad i sklejajac poszczegolne arkusze tak, aby powstala ciagla i szczel-

J!Zede wszystkim wyrob6w z weln~lnej. W budynkaeh nowo wznoszonych najbarOzlej odpowiednim materialem sq lekkie wyroby z welny mineralnej ulozone w dwoch warstwach (rys. 14.35). Na spodzie rnogq to bye plyty 0 nazwie Roekrnin, a na wierzchu maty z weiny na osnowie z papieru laminowanego lub z tkaniny szklanej. Matynalezy tak ulozyc, aby papier byl na wierzchu, Jesli poddasze jest przewidziane do skladowania jakichkolwiek przedmiot6w, trzeba zrobic podloge, W tym celu uklada sie na stropie drewniane legary, a miedzy nirni material ocieplajacy i przykrywa cala powierzchnie deskami lub plytami drewnopochodnyrni, w podobny spos6b jak na rys. 14.33b. W budynkach istniejacych z wysokim poddaszern strop poddasza mozna ocieplic w ten sam spos6b jak opisany wyzej, W przypadku bardzo niskiego poddasza, gdzie ulozenie plyt lub mat wyrnagaloby zrywania pokryeia dachowego, bardziej prawidlowym rozwiazaniem jest zrobienie otwor6w w pokryeiu i wdmuehiwanie przez nie np. granulowanej welny mineralnej,

Roboty izolacyjne 456 mi 0 tem~aturze wyzszej niz ~j_~ ',Y_~R6k~ynni~_!! ___[Lp_o _ __oci~~_kniu _E_~~I~~YC _nie_wi~ksza niz O.lQ.JYL(m:,~K).. , Do 9,cieplaoi.!l~Er'<:>~~i.l_c_l:l.~~~a.le~L~lQ~~\Ya~'stYr:.e>pian~llII1_(Jg,a,~~cr ,0 ~t(~tosc~nlt!ITIn~eJszeJ 2O:kg!m~Jub,plytyz ,\:\';~!ny_ mmeralneJ gdu±ej twarQ(js_c:i! p. 0 nazwie D~chrock. n Spos6b ocieplania stropodachow w bu?ynkaeh istniejqcych zalezy o~ ich ~tanu tech~lcznego. Przewaznie ten stan Jest mezado~alaJ~cy. ~okrycia sa uszkodzone, mate:ial ?cleplajqcy Jest czesto zawilgocony, a w mektor~c~ stro?oda~ chach calkowicie zniszczony. Je~~h stwierdzi sie, ze material ten ulegl destrukcji - !rzeb~ go usunqc i wykonac nowa warstwe ocieplajaca. Natomiast jezeli jest zawilgocony, ale zach?wal . SIt(W dobrym stanie, to rnoze bye pozostawlOoy. '. .,.. . W takim przypadku nalezy napr~wI~ lstmeJ~ee pokrycie papowe przez p:ze~wcle I P?dklejenie p~eherzy oraz przykl~Jeme kawalkow papy w miejscu pekniec lub mnych usz~odzen pokrycia. Na wyreperowanym P?kry~lU przykleja sie dodatkowq warstwe oCleplajqc~ ze sty~ ropianu lub rwardych plyt z w.e~y mmeralneJ odpowiedniej grubosci, a na ~eJ ~owe pokrycie wodoszczelne oraz wykonuje niezbedne obr6bki dekarskie. Spos6b ocieplenia stropodachu pokazano na rys. 14.38.

Izolacje termiczne tll widzenia termicznej ochrony budynku. Przez I mL stosowanych w okien traci sie oketo trzykrotnie wiecej ciepla niz przez 1 m2 sci any z bloczk6w z betonu kom6rkowego odmiany 700 grubosci 24 em lub z cegly dziurawki grubosci 42 ern. W stosunku do scian dobrze ocieplonych, zgodnie z obecnie obowiazujacymi wymaganiami, roznica jest w przyblizeniu osmiokrotna. 'Wlasciwosci cieplochronne okien zaleza w gl6wnyrn stopniu od ich szczelnosci i rodzaju oszklenia, Przez wiele lat obowiazywala zasada, ze nieszczelnosc stolarki okiennej sluiy dobrze wentylacji pomieszczeri, Ponadto w wielu oknach stosowano tzw. lufciki, kt6rymi mozna bylo regulowac, w pewnym stopniu, naplyw swiezego powietrza. Nie brano pod uwage faktu, ze przez zle uszczelnione okna naplywa nadmierna ilosc zewnetrznego zimnego powietrza i znacznie zwiekszaja sie straty ciepla, zwlaszcza podczas wietrznej pogody. W ostatnich latach zaczeto produkowac okna bardzo szczelne. Dzieki temu zmniejszono straty ciepla, ale okazalo sie, ze ilosc swiezego powietrza naplywajacego przez te okna nie zapewnia wymaganej wentylacji pomieszczeri, Wskutek tego utrzymuje sie bardzo wysoka wilgotnose powietrza, co w skrajnych przypadkach powoduje wykraplanie sie pary wodnej na powierzchni scian, a po ich zawilgoceniu rozw6j plesni, bardzo szkodIiwych dla zdrowia Iudzi. Aby wyeliminowac to zjawisko, zaleca sie stosowac specjalne nawiewniki, umieszczone w g6rnej czesci oscieznic ,Iub zamki z dwustopniowym dociskiem do zamykania skrzydel okiennych. Nie Sq to rozwiazania w pelni zadowalajqce, dlatego poszukuje sie takich urzadzeri, kt6re beda regulowaly samoczynnie nawiew swiezego powietrza w zaleznosci od zapotrzebowania i zewnetrznych warunk6w klimatycznych. Dotychczas wymagania takie spelnia tylko wentylacja mechaniczna, kt6ra w naszym kraju jest rzadko stosowana w budownictwie mieszkaniowym. Mozna wiec stwierdzic, ze zagadnienie zwiazane z oszczedzaniern energii cieplnej w wyniku uszczelniania okien, lecz jednoczesnym zapewnieniem odpowiedniej wentylacji, wymaga dalszych prac doswiadczalnych. Termomodernizacja okien. W przewazajacej liczbie starych budynk6w mieszkalnych Sq okna

457 drewniane zespolone. Byly w nich zakladane uszczelki, ale 0 malej efektywnosci i trwaloki. Gdy okna wbudowywano, przyjmowano dla nich obIiczeniowy wspolczynnik przenikania ciepla U = 2.6 W/(m2·K). Okna te po wieloletnim uzytkowaniu Sq przewaznie w zlym stanie technicznym - skrzydla Sq skrzywione, uszczelki zniszczone lub w og61e ich nie rna, zarnkniecia zle dzialaja. Jesli uzytkownik chce przedluzyc ich .zywot", musi dokladnie okreslic zakres i oplacalnosc napraw, co mozna ustalie w wyniku szczegolowego przegladu i oceny techniczno-ekonornicznej. Jesli ocena wypadla pozytywnie, trzeba wykonac czynnosci naprawcze, najczesciej polegajqce na: - uzupelnieniu ubytk6w kitu, - wzmocnieniu naroznikow skrzydel okiennych w celu zlikwidowania zwis6w, - wyregulowaniu okuc lub wymianie na nowoczesniejsze, - usunieciu resztek starych uszczelek i zalozeniu nowych. Nie wolno uszczelniac okien przez oklejanie wszystkich przylg papierem lub tasma samoprzylepna, bo uniernozliwi to naplyw swiezego powietrza. Pomieszczenia nie beda wentylowane, wskutek czego wzrosnie wilgotnosc powietrza, co z kolei spowoduje wykraplanie wilgoci na scianach i pojawienie sie plesni, Wyrniana okien. Naprawa starych okien rnoze bye oplacalna tylko w budynkach niedawno zbudowanych, natomiast w budynkach uzytkowanych przez dziesiatki lat przewaznie jest konieczna wymiana okien na nowe, 0 Iepszych wlasciwosciach termoizolacyjnych. Obecnie sa wytwarzane okna drewniane i z tworzyw sztucznych, rnajace znacznie lepsze wlasciwosci termoizolacyjne niz te produkowane przed kilkunastu laty, przy czym okna te rozniq sie miedzy soba parametrami, zaleznie od jakosci stosowanych szyb, Od kilkunastu lat stosuje sie szyby zespolone, kt6re skladaja sie z· dw6ch lub trzech szyb pojedynczych, zlaczonych ze soba na obrzezach, ale rozdzielonych szczelinami powietrznymi, powstalymi w wyniku umieszczenia na obwodzie przekladek dystansowych i dokladnego uszczelnienia. Szyba zespolona, skladajqca sie z dw6ch szyb pojedynczych, rna jedna, a skladajqca sie z trzech szyb - dwie szczeliny powietrzne. ' ,

pop;:zeamcnta:tacn

-nIl

R ys. 14 .37 . Widok przearody dachowej ocieplonej plytami z welny mineralnej: 1 - podsufitka: 2 - lZ~lacja paroszczelna, 3 - plyty z welny ml~eralneJ, 4 _ izolacja wiatroszczelna, ale przep~sz~zaHca p~fie wodna, 5 - laty drewniane do utozenia pokrycia z dach6wek, 6 - krokiew
0 •

'na dla wiatru warstwa. Ten spos6b zapo?iega przenikaniu zewnetrznege zimneg~ powletrza przez welne mineralna. a me ut:~dn.la wysych~nia wilgoci, kt6ra moze znalezc .Slt( w welnie wskutek kondensacji pary wodnej lub z powodu przeciek6w przez pokrycie d~ch~. Po przybiciu folii wiatroszczelnej mocuJ.e slit laty lub deski, zaleznie od rodzaju pokryClad~ch~wego. Gdy dach zostanie pokryty: wypel~la SIt( ply: tami lub matami z welny mineralnej przestrzen mit(dzy krokwiami, oslania je folia paroszczelnq od spodu i przybija podsufitkt(. Jesli grubose krokwi jest rnniejsza niz.15 em, to nalezy przybic do nich listwy drewma.ne, uzu~ pelnie odpowiedniq warstwq. weln~ mineralnei i dopiero wtedy ulozyc paroizolacje or~z podsufitke, Ocieplanie stropodach6w p~ych. S~ropodachy pelne sa to takie konstrukcJ~, w ktorych na warstwie nosnej jest bezposredmo ulozony material termoizolacyjny, a do niego je~t przyklejone pokrycie wodoszcz~lne. w_ uhieglych latach na materiale termolzolacYJny~ ukladano gladz cernentowa, a do niej przyklejano p~krycie z papy. Ponadto stropodachy !lad ponueszczeniami 0 duzej wilgotnosci powletrza by~ zabezpieczane przed kondensacja pary wodnej paroizolacja, ulozona pod matenalem t~rmOlzo~acyjnym. ~stropodachach nad pomteszczema-

Rys. 14.38. Spos6b ocieplenia stropodachu w budynku istniejqcym: 1 - strop z plyt panwiowycb2 - stara termoizolacja (plyty wi6rkowo-cementowe), 3 _ aladi cementowa, 4 - stare pokrycie z papy, 5 _ ;warde plyty z welny mineralnej (Dachrock), 6 - nowe pokrycie z papy 14:2.10. Zmniejszenie strat ciepla przez okna i drzwi zewIi~trzne " .e Wlasciwosci cieplochronne i wenty I aCYJD okien. ~ najslabszym elementem z punk-

458 W celu zwixksz~ia..izolac_yjnosci cieplnej szyb "zespolonych ze szczelin wysysa sit( powietrze, .~-~--.--~.:-a na to ~rowadza sl~_g~~__~ny g 'argon, kt6ry_s.bar~teryzuje sit( znacznie wiekJ?,y.~QQorf;!ll~llln)'m.ni_Z_PQ.»'~\!:z;e. -~ Na szybach zespolonych sa stosowane powloki niskoemisyjne przepuszczajace dobrze swiatlo sloneczne, a zmniejszajace strumieri wypromieniowania eiepla z pomieszczeri, Dzieki temu okno jednorarnowe oszklone szyba zespolona. skladajaca sie z dw6ch szyb, z ktorych jedna jest zwykla, a druga rna powloke niskoemisyjna, oraz zawierajace w szczelinie miedzy szybarni argon zamiast powietrza, odznacza sie wsp6lczynnikiem przenikania ciepla w przyblizeniu 1,6 W/(m2.K), czyli 0 okolo 40% lepszym niz w produkowanych dawniej oknach zespolonych. Wartosc wspolczynnika U zalezy od wymiar6w okien, jakosci powloki niskoemisyjnej na powierzchni szyb i rodzaj6w ramiakow, dlatego producenci powinni podawac rzeczywista wartosc tego wsp6lczynnika. ~.ly_m miejs~.':i~~~c:a .si~ll~Egy,ze na niekt6rycnszYb.[ich. zespolQ~ych( ()sa~zori)'ch -~'okilach)sq podane. \\isPQ~(;~YI1iliki' ,lych [J aleiii~Jrloznat~j,,\\i~rtosci przy}ni~\\iae ,.do ()bliczen stratdepla. przezea.le0kn0(I~cz~ Ei~.ir~mafti.i),]:>.o·cale om6 rna innqwartose ws -_._ ..P.61cz nnilca U.-·"-·~--·-·---·'-y,...--.~ W budynkach mieszkalnych stosuje sie obecnie okna drewniane i z tworzyw sztucznych (ramiaki i oscieznice z utwardzonego polichlorku winylu). Okna z tworzyw sztucznych maja taka sama izolacyjnosc termiczna jak drewniane, pod warunkiem, ze sa identycznie oszklone i szczelne. Nie jest prawda, ze stolarka z two. rzyw sztucznych rna lepsze wlasciwosci termoizolacyjne. Natomiast jej zaleta jest to, ze nie wymaga prawie zadnych zabiegow konserwacyjnych przez ealy okres uzytkowania (por. tez rozdz. 22. Poradnika). ~ygzn)'ch, z kt6ry,ch sL\\iYkonane ramy oki~q_kiJkakrotnie wiek~:aIiiQ§C_termj£;.zn!l niz ramy drewnia~ z t~g.2...l)owoduokna z tworzyw-nie powmny-iTIiee zby.l duzych wymiar6W:"'Zlileca si~, aOy --skrzydla otwieran:e-m:i:aty-szerokose nie wi~kszl! niz 90 cm, a osciezniee byly przymocowane do seian w spos6b umozliwiajqey jch swobodne wydluzanie i kurczenie pod wplywem nagrzewania i oehladzania. W zwiqzku z tym, zaleznie

Roboty izolacyjne

lzolacje termiczne

459

----

od wymiar6w i koloru okien z worzyw sz ucz, nyeh, powinny bye pozostawione odstepy mie, dzy oscieznica a przyleglymi scianami, zgodnie z tablica 14.3.
Tablica 14.3. Wymagane odstepy miedzy oscieznl, cq a przyleglymi scianami lub miedzy kilku oknam] zestawionyrni w jednym ciqgu, w zaleznosci od wymiar6w i koloru okien z tworzyw sztucznych [6] Szerokosc okna, m kolor bialy Odstep, mrn ____ ....Lk:::o:..:lor ciernny ~I 10

·10

172 10 15

273
10

20

.~iyD,-

Przy montazu oscieznic z tworzyw sztucznych do scian trzeba zwrocic szczegolna uwage na ich zamocowanie i uszczelnienie styk6w. Do zamocowania powinny bye stosowane kotwy lub dyble, osadzone co okolo 60 ern, a wiec gesciej niz w wypadku oscieznic drewnianych [6]. Okna 0 malych rozmiarach mocuje sie kotwami rozporowymi, natomiast okna 0 duzych rozmiarach sprezonymi kotwarni w postaei listew z blachy, odksztalcajqcych sie zgodnie z ruchami profili okiennych. Spoiny dylatacyjne nalezy zapelniae scisliw~ materialem termoizolacy.jnym, np. filcem z welnyIDIneralnej lub miekkimi uszczelkami ze spienionego tworzywa sztucznego. l',onadto jako.~uszczelki styk6w oscieznic ze '1C1iiilailli ~je siY.22ienione~ywa roz~ce .!ih.£l.2.stoS.Q.W.~.9JLksztaltu-profilLj_w_y.miL. r_6~ ~E()Lllgy'lgta.c;:yjny.ch; I1rzekr6j_p..ID'li!llim., ich zmieniac sie w wynik~kure~1.l i wy.dluzania -~~wnia dobrq szczelnosc i nie ' powoduje n_ill?rltzenw okna_c.h...MQg!l-tob)'e na --przyklaluszczclki_z_rni~kkieLpj!lnkLp.oliureta:_ _I1ow-;;rn.~L[i_g~~!TI 0 odpowiednio dobra,-nych wymiarach i ksztalcie. 1Jszczeliii~~w oseieznic ze scianami ~p..oliuretanow't wtryskiwanq w spoiny jest rozwiazaniem prawidlowym przy oknach o-duzycfi wymiarach, poniewaz .eianka jest zOyf ~szty\ViU[Luni~~ydluzanie si~OSci'ei-: ·iilc.--J'esliokna maja male wyrniary, nie stwarza tozagrozenia,ale wjlli,yp_adku duzych olQen, !iio_~eby.~PIz;yczy'n!LP_~kaD!~ szy~~zen powstajqcych w'wyniku znacznego wydluzaniii' <:Lkurczelli~~ofilIZWlaszCZa1yChwctemnych kolorach. Dotyczy to nie tylko okien, ale ' f6~nIer~i~Tz-ewn~trznyc~ -

me

ki~h, poltwardych i twardyeh. Ponadto produkllJ~ sie I?aty, welne granulowanq oraz otulinv do Iz.olacJ~r~r. W zaleznoscj od stopnia zageszcz.ema wlokien produkuje sie plyty w wielu cdmianach, kt6re okresla sil; wedlug nominalnych gestosci objetosciowyeh ~ Filce Sq wytwarzane na lepiszczu oroanicznym maty z~s sa wykonywane z warstwyOwelny mi~ ner~lneJ uloz?neJ na welonie szklanym Iub na papierze Ia~mowanym i przeszyte nicrni. Filce wystepujq w arkuszach dlugosci od 2000 do 5000 mm, szerokosci 500 lub 1000 mm i w kilku grubosciach. Maty z welny mineralnej maja dlugose 3000 rnm, szerokosc 500 mm i rozne grubosci. Filce i maty Sq to wyroby scisliwe, dlate~o zwija sie je w rulony, co ulatwia transport I skladowanie. P~t~ ,odzn~czaj't sie roznyrni gestosciami objetosclO,,:",yml~ ,o~ 35, ~o 180 .kg/m3 i w zwiazku 14.2.11. Wyroby termoizolacyjne z tym ich wlasciwosci techniczne roznia sie, co dotyezy zwlaszcza scisliwosei. Lekkie odmiaWedlug przyj_ytego po?zialu' rozroznia sie trzy ny s~ ~il;kkie, dlatego nie nalezy ich stosowac .-g!EN'_wYEobow te~zolacyjnych: . w miejscach, gdzie ~~dq poddane obciqzeniu, ~.E0ch01~en~. mineraInego(~yroby z welny nat?mlast plyty 0 duzych gestosciach Sq twarmmer~ln~J 1 szK!anej"'Oraz SZKlopiankowe), de I m~gq przenosic obciazenia, I tak np. ply tv -:- _~Iem~ne tworzywa sztu£ll!e (styropian, Rockmin 0 gestosci 35745 kg/rri! sa przeznapianka poliuretanowa, pianka krylaminowa), czone do oCle~la~la strop6w poddasza nieuzyt-.J?Q~.~~~~':~~z ktorych najbar~owego, a takze innych strop6w, jesli podloza d~l,eJSq znane plyty pilsniowe porowate i plyty Jest. wykona?a z ~esek na legarach. Nadajq si~ wlOrkowo-cementowe. tak:i:e do ocieplania lekkich scian oslonowych. Asortyment jest tu bardzo roznorodny, gdyz naPI!'ty .Rockton 0 gestosci 50 kg/rrr' s,! odpowet, .wyroby z jednej grupy sit produkowane wledn~e do oeieplania nowo wznoszonych scian o,roznych nazwach handlowych przez poszczesz~zelmowych z cegly, plyty Wentrirock lub Pogol~y~h ~r?du~ent6w. i r6zniq sie niektorymi ~~m ~"Zf! ~ gestosc] 100 kg/m ' - do oeieplania wlasclwosclaml techmcznymi. scian I_stmeJqcych budynk6w z zastosowaniem Przy obliczaniu kosztu ocieplania trzeba brae okladzmy elewacyjnej z blachy faldowej, a plypod ~w~g~ cene 1 m3 i wsp6lczynnik przewoty Pan.e~ock oraz Polmin PT-ZH pod okladzine dz~~~ ciepla ~yrobu. Iloczyn tych dw6ch wartyp~ .sldl~g..~lyty bardzo twarde, 0 gestosci ni~ tOSCI prawidlowym wskaznikiem, natomiast Jest mruejszej TIlZ 145 kg/m'' i nazwie handlowej sarna ce~.a 1 m3 wyrob6w prowadzi do blednej DachrO~k, sq odpowiednie do ocieplania strokalkul.a~Jlkoszt6w, jesli wystepuja rozne wspolpodachow pod bezposrednie krycie papq, zaS czynniki przewodzenia ciepla. o nazwie Fasrock do oeieplania scian zewnetrz. Wyroby z ~elny ~ineralnej i szklanej. Wynych metoda lekka (zamiast styropianu). ro?y ~ermO!z.ola~YJne z wlokien mineralnych Wyroby z welny mineralnej sl! zrdznicowanzaJm~]q dominujqca pozycje w budownictwie. cenowo. Na przyklad lekkie plyty Rockrnin sa wlelu krajach produkuje si~ weln~ mineralnq okolo 5 razy tansze od plyt Fasrock. . I W~l~~s~k!anq. Wyroby te majq bardzo dobre S~klo piankowe (ang. Foamglas). Szklo wlasclwOSClcieplochronne, odznaczajq si~ duz't y!a~y.1Q_p!odukowane w kraju w dw6eh~' trwaloS~iq i 5q produkowane z latwo dost~pnych _2c1I]Hanach_~-kolor\L1511l~--czarnegQ,Jecz ~ur~wcow. W Po!sce wy~warza si~ gl6wnie wy -__ ~):J()wo~u.._Il~~~dowalajqcycliwfasciwoSc1t';c1i':--~ ob} z welny mmeralneJ w postaci plyt mi~k ~l~~n)'~~.•!... , ViysQ1g;et:c;e.t;wnie.ZlllljgOWa!aszcr--

~gram~za.me wymiarow, a takze przestrzegame omowionych wyzej zasad mocowania okien i drzwi z tworzyw sztycznych do konstruk~ji budynku oraz uszczelniania spoin rna duze znac~eme praktyczne, gdyz tylko w ten sposob mozna zapobiegac deformacjom oscieznic i ram, a w skrajnych przypadkach pekaniu szyb. Z .tego. powodu do rnontazu tych wyrob6w nalezy uzywac odpowiednich element6w rnocujq, cych i material6w uszczelniajqcych. Produkowane obecnie okna (zarowno z tworzyw sztucznych, jak i drewniane) Sq bardzo szczelne, w zwiazku z czyrn trzeba stosowac w~roby ,ze spe.ejalnymi nawiewnikami lub przewietrzac pomleszczenia w okreslonyeh odstep~ch cz.as~, zwlaszcza kuchnie podczas gotowarna posilkow, 0 sposobaeh postepowanta trzeba poinforrnowae uzytkownik6w pomieszczen.

yv

-.-

...,~-"------._

460
T bli 144 a lea

Roboty izolacyjne

lzolacje termiczne

461 czynnika spieniajacego i sposobu wbudowania materialu, Jezeli nie zastosowano szczelnej oslony, to srodek spieniajacy ulatnia silt, na jego miejsce wchodzi powietrze, a wsp6lczynnik A. zwieksza silt do okolo 0,030 W/(m·K). Natomiast przy szczelnej oslonie, jak np. w ply tach PW-8, wsp6lczynnik A = 0,025 W/(m·K). ~uretanowa jest p.!oduk.Q~J!na_jaJ.;() palna i samogasn1\£!i. Wykazuje odpornosc na zawilgocenie oraz na temperature nie wYZSZ'l niz !OO°C. ,Piank;!C_IJQlilJ_r~tfI!lowa._jest.znl!.cznie droz~:Z;.i!.njz styropian, dlatego jest stosow~nawbudownic[wie w duzo mniejsZym""Zakres~iilaZalo-zyc, ze w przyszlosci stropodachy bedq ocieplane pianka spieniana bezposrednio na budowie. Potrzebrta jest do tego kosztowna aparatura oraz bardzo dokladnie przeszkoleni pracownicy. Z zywicy mocznikowo-formaldehydowej jest produkowana pianka k r y l a m i n o w a 0 gestosci objetosciowej okolo 12 kg/rrr' (sa tez produkowane pianki 0 gestosci 20, a nawet 30 kg/rrr'), Przewodnosc cieplna A pianki krylaminowej jest taka sarna jak styropianu i wynosi 0,040 W/(m·K), ale jej wytrzymalose mechaniczna jest bardzo mala. Pod niewielkim naciskiem ulega zgnieceniu, w zetknieciu z woda bardzo szybko zawilgaca silt. jest trudno palna. Pianka krylaminowa wydziela formaldehyd, ktory jest szkodliwy dla zdrowia. Wprawdzie z uplywern czasu zwiazek ten ulatnia silt, ale swiezo wyprodukowana pianka jest niebezpieczna i dlatego rnoze bye stosowana tylko tam, gdzie istnieje pewnosc, ze formaldehyd nie zagrozi Iudziom. Pianka krylaminowa 0 nazwie Lumar zostala dopuszczona jako material do ocieplania strop6w betonowych pod poddaszami nieuzytkowymi (jest spieniania bezposrednio na rniejscu) (swiadectwo ITB nr 1046/95). Dawniej wykonana w ten spos6b wars twa termoizolacyjna ulegala spekaniu, a nawet rozkruszala silt. Obecnie pianka ta zostala ulepszona i jest uzywana z dobrym skutkiem do ocieplania trudno dostepnych (niskich) poddaszy, natomiast nie zaleca silt jej stosowac do ocieplania scian. Podobne wlasciwosci wykazuje pianka mocznikowa 0 nazwie Izopiana MB, dopuszczona do stosowania na podstawie aprobaty technicznej AT-15-2185, wydanej przez ITB.

.. wtasciwosci

techniczne wtasciwosci

szkla piankowego e techniczne

(Foamglas T4) deklarowane przez producenta 0 Wartosc liczbowa 300 x 450 grubosc 25 : 50 600 x 450 grubosc 40~ 180 okolo 120 okolo 0,8 W/(m·K) 0,045 calkowicie szczelne (woda zwilza tylko powierzchnie)

Wymiary plyt, mm Gestosc, kg/rrr' 2 Wytrzymalosc na sciskanie, N/mm Wspolczynnik przewodzenia ciepla A. Opor dyfuzyjny Nasiqkliwosc wodq

wartosc obliczeniowa,

o

szezo zastosowania. Na poczatku 1995 r. zostal~ dopuszczone do stosowania w Polsce szkl9 piilnkowe 0 nazwie Fo~&!.a.~_T4 (decyzja ITB nr -63T/94) proQu](cji belgijskiej. Jest to wyr6b koloru czarnego: 0 strukturze por6w zarnknietych. Deklarowane przez producenta wlasciwosci techniczne plyt Foamglas T4 podano w tablicy 14.4. Szklo piankowe jest bardzo dobrym materiatern termoizolacyjnym. Q_d_zI1f!.<;kll_0L~~.':~:)::trzymaloscia mechaniczna, malym ~p6lcz~ :mIZ~m.,,:-prze:wodZe!Jt~s.!~pla-;-C!!!(Q.\vit1l ..9..dPQr.c nosci'l!1anasiqkliwQj_£ ..~odq i dyfuzje paJ), -wodI!ej ..Jestn~galns=j.g.~oj~t!1E~la·sr:9Q.QY!lSb. Plyty mega bye produkowane 0 innych wymiarach niz podano w tablicy 14.4. Sz;klopJanko~~_j~g_~_aterial~~dose drQgi~_, alatego.powinno·byc_uiYYlane.tam,:.gdzie-wJjstltpujq dU~I:!I!il£is!<~..I:a.\_V~rst:v~~:~~p_Iaj~~()ra~ n1i:lzliWQ§£z;a.wilgQ!::.:pLa. Zaleca SlitJe stosowac do o~ieplania stropodach6w pelnych, zwlaszcza na warstwie nosnej z blach faldowych, nad pomieszczeniami 0 duzej wilgotnosci powietrza oraz do ocieplania podlozy i podl6g na gruncie, na kt6rych wystepuja duze naprezenia sciskajace. .

nie w budownictwie znalazl tylko styropian. W znacznie mniejszych ilosciach sa uzywane pianki: poliuretanowa, krylaminowa i mocznikowa. Sty r 0 pia n jest produkowany w postaci plyt iako palEX i saIDQg~ogasnqca pali si!'; rowniez w zetkniltciu z ogmeiTi;ale -~len ijierOiSZ~~J~..e~ }!y,!.QIlliI.D_p.alny_j.e~.Lpzn_~~Q!1y.Ji\!<L'l_s" sallQ,gasn'lcy FS. z;:;QCi;:;'leze-znoweli?:owan'l PN- B- 20130; 1997 st;ropian jest produkowany w pieciu odmianach, rozniqcych silt gestoscia i wsp6lczynnikiem przewodzenia ciepla A. Sa to odmiany: 10 - gestosc ~ 10 kg/m3, wsp6lczynnik A = = 0,045 W/(m·K), 12 - gestosc ~ 12 kg/m", wsp6lczynnik A = = 0,043 W/(m·K), 15 - gestosc ~ 15 kg/rrr', wsp6lczynnik A = = 0,040 W/(m·K), 20 - gltstose ~ 20 kg/m3, wsp6lczynnik A = = 0,040 W/(m·K), 30 - gestosd ~ 30 kg/m3, wsp6lczynnik A = = 0,040 W/(m·K). Im wieksza gestosc styropianu, tym powinna bye wieksza wytrzyrnalosc mechaniczna i mniejsza scisliwosc, ale nie zawsze tak jest, gdyz wlasciwosci te zaleza takze od stopnia Wyroby ze spienionych tworzyw sztucznych. spienienia. Jesli perelki polistyrenowe nie sa Wyroby termoizolacyjne ze spienionych twodostatecznie spienione i polaczone ze soba, to rzyw sztucznych S'l bardzo lekkie, charakteryplyty styropianowe maja zwiekszona gestosc zuja silt doskonalymi wlasciwosciarni termoizoobjetosciowa, lecz mala wytrzymalosc mechalacyjnymi oraz znaczna wytrzyrnaloscia mechaniczna. niczna i odpornoscia na zawilgocenie. Ich wad'l Cenna wlasci woscia styropianu jest _()~QQlJ!.os_c_. J§Lgalnose. na zawilgocenL~_ _(PJLzanur.?&!!.it,l.J:l~.~~.!1l.i?,b~ W_p-rawdzie Sq produkowane wyroby samogaw.iL~i!e~~~i~azu j~"!l!1l1.~LQ~L!\kliwos0·Wadq sn'lce, lecz Vi. ogniu sp~l!j~ si~-:a_~.-~en1p0itii~ lest nato~alnose, niszczenie przez gryzo~'iachPodwyzszonycli-ulegaj'l rozkladOwi. rlieTmala odp.9_rnos([.niuemperat~-od Asortyment tworzyw sztucznyc piankowych 8O~~!oiRQS~),l.l<l.glt.~;!2P.i~!!!~:~t:!.!~_ego nanie jest duzy, ale w Polsce szerokie zastosowa-

leiY go stosowae tam, gdzie istnieje obawa, ze "imperatura ta zostame przekroczona. Styroplal1i'OZpuszcza ~ w zetknieciu z rozpuszczalnikami, olejami i smola, wskutek czego niekt6rzy twierdza, ze sublimuje lub znika. Pozornie tak wyglada, gdyz rozpuszczony zamienia sie w cienka, prawie niewidoczna warstewke polistyrenu. Jezeli na styropian nalozy sil( papit ~lIiWYJ:!lna zimno (a WIItC zawierajqcyrn roz]2uszczalnik), to spoWodu~tyropianu. NatomIast 'lepilnrsfiiltowy na gor'lco nie dziala szkodliwie nasryropian i naaaje silt do J!go przyklejania, jicio'\varunIGem jednak, ze bedzie rozgrzany do ·t~P_~~@Lri1e.~~~~z~j_ nii ClK._UO.':.C-.-Styropian jest stosowany przede wszystkim do ocieplania stropodach6w pelnych oraz sci an zewnetrznych istniejacych budynkow rnetoda lekkq mokra. Nalezy wtedy uzywac wyrob6w o ciezarze objetosciowyrn nie mniejszym niz 20 kg/m ' - prz)' ogpla.niu sci~~q - odmiany 15 lub 20. Styropian rnoze tez stanow~lacyjn'l podl6g oraz scian betonowych wielkoplytowych, pod warunkiem jednak, ze w czasie nagrzewania prefabrykat6w temperatura nie przekroczy 80°C. Styropianu .nie nalezy uzywac do ocieplania '~trop6\v po(Cpoddiiszem-nieogrzewanym~ ze WZ~~~II_Il~~~~~. o_!~-:mozliwo~~.-:-g~zec nia_sj~-.F_!lim gryzoni. Ji!e.zalecasil( takze stosowania t~eiialu w. scianach szczeIl-· WbardzierodPowi~anle's'l mineTIilnej:-----'-' - ......

'n-;wych:-ponJe'w~i
P1Y'tYZwelny

"w.

'Styropian-jestl'fddIT)(owany w Polsce w kilkunastu wytworniach. Pi a n k e p o l i u r e t a n o w a produkuje silt W dw6ch postaciach - jako miekka (sprezystq) i sztywna, Pianka miekka jest stosowana do produkcji wielu wyrob6w, m.in. materac6w i siedzeri oraz uszczelek, natomiast z pianki twardej wyrabia silt plyty termoizolacyjne oraz otuliny na rury. W znacznych ilosciach produkuje silt plyty warstwowe 0 symbolu PW-8, w kt6rych rdzeri jest wykonany z pianki, a okladziny z blachy stalowej powlekanej. Pianka poliuretanowa sztywna ma wlasciwosci podobne do styropianu. Jej gltstose - w zaleznosci od odmiany - wynosi od 30 do 60 kg/m '. Od gestosci zaleza wlasciwosci mechaniczne im wieksza gestosc, tym mniejsza scisliwosc. Wsp6lczynnik przewodzenia ciepla zalezy od

462 Wyroby pochodzenia roslinnego. Materialy termoizolacyjne pochodzenia roslinnego, dose powszechnie stosowane w ubieglych latach, nie wytrzymuja konkurencji z wyrobami z wl6kien mineralnych. Sq wytwarzane z surowc6w latwo dostepnych lub odpadowych i znaidujq zastosowanie w wielu dziedzinach, ale ich produkcja nie wzrasta. Plyty wi6rkowo-cementowe, nazywane suprerna, s!l produk()~~_t!.,~w~lny_._d[~~~j._polqszmlli_8pOlwe~~Itl~I!_t()',\Iym.Gestosc objetosciowa tydi ptyt i ich wlasciwosci techniczne sa uzaleznione od stopnia sprasowania. Zaleta plyt wiorkowo-cernentowych jest dose duza wytrzymalosc mechaniczna, umozliwiajaca ich stosowanie do ocieplania scian bezposrednio pod tynk oraz na podsufitki i inne elementy o funkcji konstrukcyjnej. Wada jest natomiast duza przewodnosc cieplna, okolo trzykrotnie wieksza niz plyt z welny mineralnej (warstwa termoizolacyjna z supremy musi bye trzykrotnie grubsza, a zatem znacznie drozsza), Plyty wiorkowo-cementowe sa produkowane w wielu malych wytw6rniach. Jakosc tych plyt wytwarzanych w kraju jest niska, zdecydowanie gorsza od jakosci podobnych wyrob6w zagranicznych. Plyty pilsniowe porowate sq od dawna znanym wyrobem termoizolacyjnym produkowanym z odpad6w drzewnych. Podobnie jak drew" no sa podatne na zagrzybienie i gnicie, ale tylko wtedy, gdy ulegna zawilgoceniu. Natomiast utrzymane w stanie suchym i niewystawione na dzialanie czynnik6w atmosferycznych nie ulegaja prawie zadnyrn zmianom. Plyty pilsniowe nadaja sie do ocieplania lekkich scian oslonowych, strop6w poddasza, polaci dachowych, a takze na scianki pomieszczeri poddasza ogrzewanego. Ekofiber jest nowoscia na naszym rynku (aprobata techniczna ITB nr K-2021/95). Jest to material luiny, produkowany z makulatury gazetowej z dodatkiem soli boru, preparatu bioi ogniochronnego. Wyr6b ten jest trudno zapalny, a ulozony warstwowo na powierzchniach poziomych nie rozprzestrzenia ognia. W spolczynnik przewodzenia ciepla wynosi okolo 0,040 W/(m·K). Ekofiber jest przydatny do ocieplania stropow poddasza, zwlaszcza niedostepnych, gdyi wdmuchuje sie go specjalnyrni dmuchawami. Wada tego materialu jest jego stosunkowo wysoka cena. Bibliografia

Roboty izolacyjne

Izolacje akustyczne Ochrona przed halasem i drganiami pomieszczen w budynku pol ega na ograniczeniu, w miar« mozliwosci, ir6del zewnetrznych i wewnetrznyeh, kt6re rnoga stanowic zagrozenie wibroakustyezne budynku, oraz na przeciwdzialamu rozprzestrzenianiu sie halasow w budynku zar6wno droga powietrzna, jak i materialowa, Akustyczne wymagania normoweobejmujq: - dopuszczalne poziomy halasu przenikajqeego do pomieszczeri z zewnatrz budynku i pochodzacego od ir6del zlokalizowanych w budynku, - minimalne wartosci izolacyjnosci sci an zewnetrznych i okien, scian wewnetrznych i drzwi od dzwiekow powietrznych oraz izolacyjnosei strop6w od dzwiekow powietrznyeh i uderzeniowyeh, - dopuszczalne poziomy drgari w budynkaeh ze wzgledu na odczucie drgari przez ludzi znajdujacych si« w budynku. W odniesieniu do budynk6w mieszkalnych normy okreslaja ponadto maksymalne dopuszezalne poziomy halasu wytwarzanego przez urzadzenia stanowiace techniezne wyposazenie budynku (transformatory, pompy, urzadzenia dzwigowe). Og61ne zasady ochrony przed halasern i drganiami budynku sprowadzaja sie do: a) oehrony przed halasem zewnetrznym, z czym wiaze sie: - wlasciwa lokalizaeja budynku i pornieszczeri w budynku w stosunku do zrodel zewnetrznych (np, tras komunikacyjnych), - stosowanie w miare potrzeby wibroizolacji fundament6w budynk6w (np. w przypadku 10kalizacji budynku w poblizu tras komunkacyjnyeh przeznaczonych dla pojazd6w ciezkich), - stosowanie scian zewnetrznych i okien 0 polepszonych, w stosunku do rozwiazan stan dardowyeh, parametraeh akustycznyeh; b) ochrony przed halasem wewnetrznym instalacyjnym, na co rna wplyw: - lokalizowanie, W rniare mozliwosci, urzadzeri instalacyjnych, takich jak np. transformatory, urzadzenia stacji hydroforowych itp., poza budynkiem (zwlaszcza dotyczy to budynk6w rnieszkalnych), - stosowanie w budynkach urzadzeri 0 dobrej pod wzgledem akustycznym jakosci (zgodnej z wymagal1iami normowymi),

463 ~ przeeiwdzialanie rozprzestrzenianiu sie w budynku dzwiekow materialowych przez przewody instalacyjne w wyniku stosowania lacznikow elastycznych oraz podkladek przeciwdrganiowych w miejscaeh mocowania przewod6w do przegr6d budowlanych, - stosowanie dodatkowych zabezpieczeri przeciwdrganiowyeh urzadzeri i instalacji, a takze zabezpieczen pornieszczeri technicznych, w ktoryeh te urzadzenia sq zlokalizowane; e) oehrony przed halasem powodowanym przez u:i:ytkownik6w budynku; tu du:i:e znaczenie rna: - wlasciwe, przy uwzglednieniu funkcji poszczeg61nych pomieszczeri, rozplanowanie budynku uwzgledniajace zasade grupowania pomieszczeri 0 zblizonych poziomach halasu i podobnych wymaganiach akustyeznyeh, - stosowanie strop6w, scian oraz drzwi 0 zgodnych z normami parametrach akustycznych, stosowanie (w niekt6rych przypadkach) diwi«koehlonnych wykladzin sci an i sufitow, Z powyzszych zasad wynika, ze uzyskanie zgodnych z normami parametr6w akustyeznych budynku wymaga zarowno stosowania wlasciwych (z punktu widzenia akustycznego) rozwiazari arehitektonicznych, materialowo-konstrukeyjnyeh i instalacyjnych, jak tez dodatkowyeh zabezpieezen przeciwdiwiykowych i przeciwdrganiowych. Wymagania dotyczace dopuszczalnych poziomow dzwieku A w pomieszczeniach sq zawarte w PN-871B-02151/02. Wymagania dotyczace rninimalnych wlasciwosci diwi«koizolacyjnych scian wewnetrznych, zewnetrznych i strop6w w budynku zamieszczo. no w PN-B-02151-03:1999. Norma ta znajduje sie w wykazie norm. Zastapila ona obowiazujqeq poprzednio PN-871B~0215l/3. W PN-B-02151-03:1999 wprowadzono do oceny izolacyjnosci od dzwiekow powietrznych przegr6d budowlanych nowe wskazniki jednoliczbowe dostosowane do widm halas6w najczesciej wyst«pujqeych w obiektach budowlanych i w ich otoczeniu. Sq to: wskaznik oceny izolacyjnosci akustycznej wlasciwej RAl stosowany przede wszystkim do oceny izolacyjnosci przegr6d wewnetrznych i ich element6w oraz wskainik oeeny izolacyjnosci akustyeznej wlasciwej RA2 stosowany przede wszystkim do aceny izolacyjnoset przegrod zewnetrznych i ich element6w.

.Komponenty budow, lane i elementy budynku. Op6r cieplny i wspo]. czynnik przenikania ciepla. Metoda oblicza, nia". [2] Dom z betonu kom6rkowego. Warszawskie Centrum Wacetob, Warszawa 1993. [3] Plonski W: Energooszczedne technologie i innowacyjne wyroby w budownictwie mieszka. niowym. Izba Projektowania Budowlanego Wiadornosci, nr 6 (113) 2000. [4] Dzieriewicz Z: Instrukcja rnontazu i ocieplania scian zewnetrznych budynk6w przy zastosowa. niu winylowych okladzin elewacyjnych. American Building Products.
[5] Domiticzvk W. Pogorzelski l.A.: Termomoder-

[1] PN·EN ISO 6946:1999

nizacja budynk6w. Poradnik - Informator. Centralny Osrodek Informacji Budownietwa, Warszawa 1997. [6] Kaminski W: Befestigungssysteme fiir Kunststoff - Fenster. Intemationaler Kunststoff Kongress, Berlin 1995.

14.3. Izolacje akustyczne 14.3.1.
Zasady i wymagania dotycz~ce ochrony przed halasem i drganiami Obowiazek ochrony budynk6w przed halasem i drganiami wynika z nastepujacych przepis6w budowlanyeh: - ustawy z dnia 7lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity Dz.U. nr 207 z 2003 r., poz, 2016 - zgodnie z obwieszczeniem Marszalka Sejmu RP z dnia 21 listopada 2003 r.), - rozporzadzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunk6w technicznych, Jakim powinny odpowiadac budynki i ich usytuowanie (Dz.U. nr. 75 z dnia 15 czerwea 2002 r., poz. 690), - polskieh norm z zakresu akustyki budowlanej znajdujqcych sie w wykazie norm zamieszczonym w rozporzadzeniu Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa; to rozporzadzenie zostalo uchylone rozporzadzeniern Ministra Infrastruktury z dnia 12 wrzesnia 2002 r. zmieniajacym rozporzadzenie w sprawie wprowadzenia obowiazku stosowania niekt6rych Polskich Norm dla budownictwa (Dz.U. nr 156, poz. 1304).

464 Spos6b wyznaczania wskainik6w RA' i RA2 jest podany w PN-EN ISO 717-1:1999. Nowe wskazniki RA' i RA2 zastepuja dotychczas stosowany wskaznik wazony izolacyjnosci akustycznej wlasciwej uwzgledniony w PN-87IB-02151/03. Miedzy dotychczasowymi i nowymi wskaznikami wystepuja nastepujace zwiazki: RAJ=Rw+C RA2=Rw+Crr gdzie: Rw - wazony wskaznik izolacyjnosci akustycznej wlasciwej, dB, C - widmowy wskaznik adaptacyjny dostosowany do widma halasu wewnetrznego bytowego (widmo plaskie w funkcji cztrstotliwosci); dla przegr6d masywnych wartosc wskaznika C w przyblizeniu wynosi od 0 do -3 dB, dla przegr6d lekkich szkieletowych od -2 do -6 dB, Crr - widmowy wskaznik adaptacyjny dostosowany do widma halasu zewnetrznego pochodzqcego od komunikacji drogowej w miescie (widmo z przewaga niskich czestotliwosci); dla przegr6d masywnych, okien szklonych szyb~i zespolonymi wartosc wskaznika Crr w przyblizeniu wynosi od -4 do -6 dB, dla przegr6d lekkich szkieletowych od -6 do -15 dB. Wymagania akustyczne wg PN-B-02151-3: 1999, jak i wg wczesniejszej PN-87/B-02151/03 dotycza izolacyjnosci przegr6d wewnetrznych i zewnetrznych, ktora okresla sie jako "przyblizonq", a odpowiednie jednoliczbowe wskazniki oznacza sie np. R:v, R~J' R~2' Na przyblizona izolacyjnose akustyczna rna wplyw boczne przenoszenie dzwieku wbudynku; jest ona zawsze mniejsza od izolacyjnosci takiej samej przegrody okreslonej w warunkach laboratoryjnych. Metody okreslania wplywu bocznego przenoszenia dzwieku sq podane w PN-EN 12345-1 i 2 oraz w formie uproszczonej w PN-B-02151-3:1999. Wymagania w stosunku do izolacyjnosci akustycznej przegr6d w budynkach dotycza: a) w odniesieniu do scian wewnetrznych i drzwi _ przyblizonej izolacyjnosci akustycznej wlasciwej wyrazonej za pomoca wskaznika oceny R~I (w PN-B-02151-3:1999) lub w przypadku budyok6w projektowanych przed 1 stycznia 2000 r. za pomoca wskaznika wazonego R:,. (wg PN-87IB-02151103),

Roboty izolacyjne b) w odniesieniu do strop6w - przyblizonej izo. lacyjnosci akustycznej wyrazonej za pornoca wskaznika lub (w zaleznosci od stosowanej normy) oraz przyblizonego znormalizowanego poziornu uderzeniowego wyrazonego za pomoca wazonego wskaznika L:"w (w jednakowy spos6b w obu normach), c) w odniesieniu do przegr6d zewnetrznych (scian, dach6w nad pomieszczeniami uzytkowymi, okien) - przyblizonej izolacyjnosci akustycznej wlasciwej (dla przegr6d zewnetrznych z oknami - izolacyjnosci akustycznej wypadkowej) wyrazonej za pomoca wskaznika oceny R~2 (w PN-B-02151-3:1999) lub wskaznika wazonego Rrr,w (w PN-87/B-02151/03).

izolacje akustyczne

465

R~,

R:..

14.3.2. Sciany wewnetrzne masywne wlasciwosci akustyczne, dodatkowe izolacje Jlrzeciwdiwi~kowe Sciany masywne to sci~ny z podstawowych material6wbudQ',Vlanych, tf' betori6wiwyklych, betonQw.lekkidlkruszy.wQw)'c:h,j~ip~, el~~en,'t6w ..ceral11icznych,.silikatowych- pelnY..~hi_Qr.q'2:onyCh. IZohicyjnose akustyczna tego rodzaju seian niedrazonych zalezy od masy 1 m2, a wiec od gestosci objetosciowej materialu i grubosci sciany, Wynika stad, ze z punktu widzenia akustycznego nie jest mozliwa zamiana materialu sciany na material 0 mniejszej gestosci objetosciowej bez odpowiedniego zwiekszenia grubosci sciany, W scianach pojedynczych z element6w drazonych (np. ceramicznych) izolacyjnosc akustyczna sciany zalezy od wymiar6w geometrycznych drazeri i sposobu ich ulozenia w stosunku do powierzchni sciany, Bardzo niekorzystne pod wzgledem akustycznyrn Sq drazenia szcze~ linowe ulozone r6wnolegle do powierzchni sciany, Przegrody wykonane z takich element6w charakteryzuja sie zazwyczaj [zolacyjnoscia akustyczna znacznie mniejsza od tej, jaka wynikalaby z ich jednostkowej masy powierzchniowej. Minimalne grubosci scian pojedynczych masywnych zapewniajace spelnienie wymagari w stosunku do izolacyjnosci akustycznej sciany w budynku nalezy ustalac, uwzgledniajac wskazniki izolacyjnosci akustycznej wlasciwej Rw bqdi RAJ lub RA2 danego rodzaju scia-

ny (przyjmowane wg aprobat technicznych lub wej porowatej, papy nie daje zadowalajqcych innych dokumentow, np. instrukcji ITB) oraz efekt6w akustycznych. Korzystne z punktu wiprzewidywanq w zaleznosci od konstrukcji budzenia akustycznego jest zroznicowanie grubodynku wartosc bocznego przenoszenia dzwiesci scian skladowych. Niedopuszczalne jest natOl}1j@czenie obu sciaiiKOtwaml-~). ku. Wlasciwy rodzaj wskaznika przyjmuje sie w zaleznosci od przyjetej przy projektowaniu normy akustycznej. a) Dobrze b) Zle Og6lnie przyjmuje six, ze spelnienie wyrnagafI~SiawlanYch-§Cianom lni~Qzymi'eszkarfiow-ouoyrikacnwielorooZinnyc!1jesL!fioiiiwe przysciaiife b~toliowergruboscrr5+T6cm .(.. z~lei:nosci od stopnla 'bocznegoprzeiioszev fiia.diwi~Ku);scianie'z·tegly-peliie) grubosei 25cl11~.saanY-ieIemenI6wte(amiCZ!lych dr'l:i:ony-chgrubosci 25 cm, a tille seiany- z be_ts>~u kom6rkowego 0JtrS~e ,,;;700 kgTm3 i gruooscT24-6fazJO ern nie osiqgajq izolacyj·.fios~1,~a~~~!~~~.Il_ei=5Y:'~l!clY..II!<.t!:.:::6apowTadaJiiCej wymaganiom akustycznym stawianyiifscTimom mi~dzymieszkam6\Vym:·'·-···-· ~ ..
c-"'~.

Wyrn

-W celi.iuzY~k~;;ia·zalozonych normowych parametr6w akustycznych sci any jest niezbedne ponadto: - zapewnienie calkowitej szczelnosci polaczeri miedzy poszczeg61nymi elernentarni sciany oraz miedzy sciana a przegrodami przyleglymi (scianami bocznyrni, stroparni), - dokladne zapelnienie (zaprawq lub gipsern, w zaleznosci od materialu sciany) wszelkiego rodzaju otwor6w w scianie (np. otwor6w montazowych, technologicznych itp.), W przypadku scian z elernentow drobnowyrniarowych nalezy zwrocic szczegolna uwage na dokladne zapelnienie spoin zaprawq (dotyczy to zar6wno spoin poziomych, jak i pionowych). Ze wzgledu na izolacyjnosc akustyczna jest mozliwe stosowanie technologii wznoszenia muru na pioro-wpust, pod warunkiem bardzo dokladnego zestawiania element6w oraz wykonania tynk6w grubosci h > 10 mm. Jezeli sciany wewnetrzne nie Sq scianami nosnyrni, to niekiedy stosuje sie sciany podw6jne. Odleglosc miedzy scianami skladowymi przegrody podw6jnej nie powinna bye mniejsza niz 40-750 mm. Korzystne jest wypelnianie przestrzeni powietrznej materialami wl6knistymi. Do tego celu uzywa sie najczesciej plyt z welny mineralnej p6ltwardej 0 gestosci objetosciowej 80-7100 kg/rrr'. Stosowanie w przestrzeni powietrznej np. Iuzno zawieszonej plyty pilsnio-

Rys. 14.39. Przyklad rozwiazania sciany podw6jnej: a) prawidlowy pod wzgledem akustycznym, b) nieprawidlowy pod wzgledern akustycznyrn; 1 - sciany skladowe przegrody podw6jnej, 2 - wypelnienie przestrzeni powietrznej rnaterialern izolacyjnyrn, np. plytami z welny rnineralnej, 3 -l'lczniki, kotwy Podkreslic jednak nalezy, ze przy scianach podw6jnych ustawionych na wsp6lnej plycie stropowej (a jest to przypadek najczesciej spotykany w budynkach wielokondygnacyjnych) wystepuje znaczne boczne przenoszenie dzwieku, W wyniku stosowania tego rodzaju rozwiazari jest bardzo trudno osiagnac W praktyce izolacyjnosc akustyczna odpowiadajaca wymaganiom doryczacym scian miedzymieszkaniowych w budynkachwielorodzinnych, Dobrymi wlasciwosciami akustycznymi charakteryzujq sie sciany podw6jne (nawet symetryczne) z calkowita dylatacja miedzy sciankami skladowyrni. .RQzwi!l~takig_jest_zal~cane_d_o_ seian micrdzy bUQY~ij~!!,Qfodf:inny_mi_przy~()= \Vie szeregowej. W przypaaku'koniecznosci zwiekszenia izolacyjnosci akustycznej any masywnej bqdi do-

v.:

sci

466

Roboty izolacyjne

Izolacje akustyczne Tablica 14.5. Charakterystyka ustroj6w izolacyjnych na stropach Nazwa ustroju Schemat 1 opis przy ladowecrorozwiazarna p1ywaNcapodloga /) e

467

gdyz zamiast poprawiac, pogarszajq one ~astawia sie do niej druga sciane masywna w celu ;:C¥;j.nilsLakustYCZQq seiany. R6\vnie niekorzysr, uzyskania ukladu jak na rys. 14.39a (rozwiqzane wlasciwosci aku~majq sciany masyw, nie takie rna opisane wyzej zalety i wady akune wykonane z ksztaltek styropianowyeh trak, styczne scian podw6jnyeh), bqdz stosuje sie dodatkowe ustroje izolacyjne wg rys. 14.40. Y_:;!I~~ towanych jako izolacja termiczna.i jednoczesnis deskowanie tracone. W wyniku stosowania takich rozwiazari wzrasta znaeznie stopieri bocznego przenoszenia dzwieku w budynku. Z tego wzgledu nalezy scisle przestrzegac wszyst. kich zasad podanyeh we wlasciwych aprobatach teehnieznyeh.

Charakterystyka akustyczna P?dt~ga powo uje zwifikszen~e .!Z(~lacyjnosci stropu od dZ~lfikow. powietrznych oraz zwiekszeme tlumienia przez strop dzwiekow uderzenio. wych

14.3.3. Stropy masywne, podtogi, sufity podwieszone
Stropom Sq stawiane wymagania dotyczace odpowiedniej izolacyjnosci od dzwiekow powietrznyeh (podobnie jak w przypadku scian) oraz odpowiedniego tlumienia dzwiekow uderzeniowych. W wyniku zwiekszenia masy strop6w mozna spelnic wymagania norrnowe w zakresie izolacyjnosci od dzwiekow powietrznyeh (aczkolwiek wymaga to stosowania plyt stropowych znaeznyeh grubosci). Nie jest jednak mozliwe bez specjalnych konstrukcji podlogowych uzyskanie okreslonego norma tlumienia dzwiekow uderzeniowych. ~toMlli'anY'£!Lkonstr.!!.kcjLpQc!tQgpwye"h~_}'iym~g_~.j~<!n.~k_zwit(kszenia_zar6~no -izolacyjnosei od diWit(k6w-powietrznyc)1, jak .yi.tderzeni"owYeh.-Siosujesi¥'w(5wczas: a)-~ e~l~zwit(kszenia izolacyjnosei od dzwiek6w.powiet~~y(;b:._:--------... -:- plywajqeepodJQgi,_. .....:.. podwieszg9"Umfityizolac-yjne.;." .. b) weeluz'vVil(!5:~:?:~TIiaJ.lYmie_~wil(k6w u~:. CJa

1 _ strop, 2 - warstwa przeciwdrganiowa. np. plyta pilsniowa porowat~ I x !2,5 rnm, 2. x 1~,5 mm, styropian elastyczny 30 ~m, 3 _ izolacja ~rzeclwwllgocIOWa, 4 _ jastrych cementowy 30.,..35 mm, 5 _ nawierzchnia podlogowa (dowolna), 6 _ listwa podlogowa

powietrznych jest minimalny

powo uje c ownie zwiekszenie tlumieni: przez strop dzwiekow uderzeniowych. Wplyw podlocri na izolacyjnosc stropu od diwifik6w

Po loga

Rys, 14.40'}Eyklady dodatkowych ustroj6w zwit(~szajqcych izolacyjnosc akustyczn'l scian: a) na szkie-

lec!e drewniany~, b) na szkielecie z ksztaltownik6w gietych na zimno; 1 - kiana, 2 - szkielet drewniany, 3 - plyta okladzinowa, np. z plyt gipsowo-kartonowych 12,5 mm, przymocowana do szkieletu wkretarni, 4 - plyty z welny mineralnej lub waty szklanej, 5 - szkielet stalowy, 6 - przekladka elastyczna izolujqca szkielet od sciany, 7 - podkladka elastyczna izolujaca szkielet od stropu, 8 - listwa
maskujaca

yktadzma podlogowa z warstwa izolacyjnq lub typu dywanowego

1 _ strop, 2 _ p~yta pilsniowa porowata typu Bar, 4 -·hstwa podlogowa

19 mrn na lepiku, 3 _ deski

wych

Podloga powo uje wy qcznie zwiekszenie tlumienia przez strop dzwiekow uderzenio-

z warstwy ~aterialu przee~\V: _!kganiowego.,_najkoIZ.y~j z wel!!y miI}~!~nej lub waty szklanej i plyty okladzinowej, ne:_gipsowo-=kartonowej, tynKuIiasiatee. Szkielet poa:trzymuJqcy p1ytl(-oktadzinciWi\mo:i:e bye drewniany lub wykonany z ksztaltownik6w gietych na zimno. Warunkiem uzyskania dobryeh wlasciwosci akustycznyeh (zwlaszeza ustroj6w izolacyjnyeh ze szkieletem drewnianyrn) jest odizolowanie szkieletu od sciany za pomoca pod" kladek korkowyeh, z plyty pilsniowej porowatej, z maty polietylenowej lub w wyniku odsuniecia szkieletu od sciany, ~~glttd6w aklls.tyeznych nie nalezy stosowae na seianaeh wewn!(1!:znycnulClaaow warstwowych ze styro~,

)s~.~1(

PodWIeszony su t izolacyjny

1 _ strop, 2 _ wykladzina

podlogowa,

3 _ listwa podlogowa

rzeniowych;

~o wieszony sufit powo uJe wzrost izolacyjnosci stropu od dzwiekow powietrznych. Wplyw tej konstrukcji na tlumienie przez strop dzwiekow uderzeniowych jest niewielki
1 _ strop, 2 _ ~sztaltownik stalowy giety na zirnno 507100 mm, lub wata szklana, 4 _ plyta gipsowo-

-plywajqee podlogi, - Iekkie konstrukeje-podlogowe, __ - wykladzinypod.IQgowe.z_ warstwa izolacyjna lub Wy!5:t!i<l.:z:i!1Y. podlogowe_tY-P.uClY2Yilll.owego;-Charakterystyke stosowanyeh na stropaeh ustroj6w izolaeyjnyeh podano w tabI. 14.5. Szczegolowe rozwiazania sa zawarte w instrukejaeh ITB oraz W odpowiednieh aprobatach technicznyeh wydanyeh przez Instytut Techniki Budowlanej. Nie nalezy stosowac material6w nieobjetych ww. dokumentami.

POdwleszony su diwifikochlonny

3 _ welna nuneralna -kartonowa 12 mm

1 _ strop, 2 _ elementy nosne sufitu podwieszonego, 3 _ kasety metal~w~ perforowane z wkladkq dzwiekochlonnq lub inny rodzaj plyt dzwiekochlonnych wg aprobat technicznych ITB

Podwieszony su t nie powoduje wzrostu izolacyjnosc] stropu od dzwiekow powietrznych ani wzrostu tlurnienia przez strop dzwiekow uderzeniowych. Podwieszony sufit powoduje wzrost chlonnosci akustycznej pomieszczenia pod stropern

468 Przed wykonaniem na stropie ustroj6w izolacyjnych ws tablicy 14.5 nalezy zwrocic uwage na doklad;e uszczelnienie zlqczy i ewentualnych otwor6w w ply tach stropowych. Wykonujqc ~jqce podlogi, .nalezy scisl~ Q~ zasady- oarw[owama==plyty=pod!S:la_dowej __ (n<ycz~sciej_z_jast[y~hJLc:ement~e00). QcLscianp_omieszczenia~J~Q_lacj~p_QRmna :by~;yy!s:()rlllQl\_~.p~~~a.~*~przs:ciwdrg~nioweg2,li!lmQ,wywlm~CleJl~ny paE~ n~e ·Jest'~v)'stllIc;.~aJl!~(!_:zt::_~~gl~Qu izolacYJ!!2:'e ?a :_ii15.:i!S!y.C:,:ZQl!."Przewody instalacyjne ukla~ane na g6rnej powierzchni plyty stropowej nalezy pr~~ wadzic tak, aby nie zniszczyc warstwy izolacji przeciwdrganiowej i nie spowodowac powst~nia mostk6w akustycznych przy wykonywamu jastrychu cementowego. . . W sufitach podwieszonych lzolacyjnych ze szkieletem drewnianym szczegolna uwage nalezy zwrocic na odizolowanie szkiele~u. od dol~ej powierzchni stropu. Jako podk!adkl. I~olacyjne mozna stosowac paski gumy sredniej twardosci grubosci minimum 10 mm, file techniczny grubosci 8+12 mm, mate polietylenowa grubosci 3+5 mm, Elernenty mocujqce szkielet nie moga przechodzic przez podkladke elastyczna, Ko;zystniejsze jest stosow~nie izolacyjnych podwieszonych sufit6w ze szkieletem z. ksztaltownik6w gi~tych na zimno z plyt glpso~vo-kartonowych, z wypelnieniem welna mineralna. Jezeii przez stropy przechodza przewody instalacyjne, np. C.O., to mUSZqbye one. zaizol~wa~~ wg rys. 14.41, aby nie pogarszaly izolacyjnosci akustycznej stropu.
°

Roboty izolacyjns

Izolacje akustyczne a) lie
b) Dobrze c) Bardzo dobrze 1

469

Rys. 14.42. Przyklady polqczenia sciany szkieletowej poprzecznej z podluznq: a) nieprawidlowe pod wzgledern akustycznym, b), c) prawidlowe pod wzgledem akustycznyrn; 1 - sciana poprzeczna, 2 - sciana podluzna, 3 - welna mineralna, 4 - uszczelka Rys. 14.41. Przejscie przewod6w przez strop w pomieszczeniu z plywajqca podloga: 1 - strop, 2 - warstwa przeciwdrganiowa plywajqcej podlogi,. 3 - p~ta podkladowa plywajqcej podlogi, 4 - nawierzchnia podlogowa, 5 - przewod c.o., 6 - tuleja, 7 - uszczelnienie (szczeliwo syntetyczne, welna mineralna ubita) bosci, maja izolacyjnosc od RHO 30 nawet do = dB. Sciany szkieletowe w budynku nalezy wykonywac z duza dokladnoscia, spelniajao wszystkie warunki techniczne, szczeg61nie w zakresie stosowania uszczelek, podkladek i przekladek elastycznych przy mocowaniu ok~ad~i~ do szkieletu, jak rowniez przy polqczeniu sciany ze stropami i scianarni bocznyrni. W prz~padku wykonywania jako szkieletowych zarow~o scian poprzecznych, jak i podluznych nalezy zwracae uwage na bardzo istotny ze wzglt(du na izOIacyjnose akustycznq spos6oli\:cze-~ ic~ s~Qq,_Na rysunku 14.2!Zl?oda- no· przyklady -rozwiqzan niekorzystnyc~ I, ~orzystnych ze wzgledu na akustyke ..!--ekkie ~claJly_~a..r_s!~owo_:§:z1<i~_(:towemepo\\,m~yy~ s.tab wiane na plywajqcych)10CHogach, gdyz takie.lch u~y_t.t!o_~ariTe-po~.':~za,:, -z~a~zn.yrn.stopniu IZOlacyjQose riii~azy pomleszczemam,l. Przyklady 'rozwi~iUlowycliTriiepraWldlowych podano na rys. 14.43. a)
b) c)

Bardzo dobrze 1

Dobrze

lie

s; =55

Rys, 14.43. Przyklady posadowienia lekkiej sciany szkieletowej na stropie w budynkach z plywajqcymi podlogami: a), b) prawidlowe pod wzgledem akustycznym, c) nieprawidlowe pod wzgledern akustycznyrn; 1 - sciana szkieletowa, 2 - plyta podkladowa plywajqcej podlogi, 3 - warstwa przeciwdrganiowa plywajqcej podlogi, 4 - strop, 5 - dylatacja plyty podkladowej zapelniona przekladkq elastyczna lub kitem trwale plastycznym, 6 - izolacja (elastyczna przekladka) plyty podkladowej od sciany

14.3.4.:Lekkieiseia.ny

dzialowe

Sposrod stosowanych w prakt~ce le.kkich scian dzialowych mozna z punktu widzenia akustycznego wyroznic: .' . a) sciany warstwowe ze sztywnyrm rdzeniami (rip:Z~ sztywnej pianKi poliuretanowej), b)_scill!1)' warstwowo-szkieletow~ O§ciany w~owe - ze szty~m rdzen!em C?~rakteryzuja sie bardzo niekorzystnYI?~ wlasciwosciami akustycznymi i nie spelniaja nawet najnizszych wymagari normowych. Sciany warstwowo-szkieletowe, w z~lez.no~ci od rodzaju szkieletu, okladzin, wypelnienia 1 gru-

14.3.S. Stropy drewniane Stropy drewniane prefabrykowane typu s~zynkowezo charakteryzuja sie niekorzystnyrni wlasciw~ciami akustycznymi. Prz~strz_(!tL:rJl!.x?zy , zebrami po~ :,:~na~<l_~~q ~eliiY-rffinera:Jnej grubosc~BO_O~. ZWlt(kSZefile-gfIToosCi ponaCI 100 mm me powodu-

je poprawy parametr6w akustycznych strop6w. Lepszymi wlasciwosciarni akustycznymi charakteryzujq sie stropy drewniane podw6jne oraz stropy drewniane belkowe z warstwa zasypki z piasku stabilizowanego wapnem grubosci 50+80 mm. Przyklady rozwiazari podano na rys. 14.44. W przykladzie na rys. 14.44c nalezy zwrocic uwage na koniecznosc zastosowania pod podsufitkq warstwy welny mineralnej. Kazdy z podanych na rys.14.44 strop6w wymaga stosowania pod16g zwiekszajqcych tlumienie dzwiekow uderzeniowych, np. podlog drewnianych na plycie pilsniowej porowatej, grubosci 19 mm, na podkladzie z mat polietylenowych (wg aprobat technicznych ITB). 14.3.6. Seiany zewn ..trzne Sciany zewnetrzne powinny zapewniac normowe wartosci izolacyjnosci akustycznej dzieki swej konstrukcji. Ewentualne zwiekszenie izo-

lacyjnosci akustycznej rnozna osiagnqc w wyniku stosowania dodatkowych szkieletowych ustroj6w izolacyjnych z wypelnieniern welna mineralna, _Wykol!y.wanj~~~l~~n!(~~_<2.C:iepleri z warstwq termoizolacyj!Lq ze styropiaIiUIU5 welny mineralnej, z wI6knamlulozQ_ny;m-}Y:::kiefUnKU--~1!~_ao:::powierzchni PlyjYJJ()~arsza .wlasci wosci_~l.!!i.ty-cl:I1esci any. VIIbudynkii ZleIddmi scianami oslonowyiriinalezy zwrocic szczegolna uwage na dokladne, szczelne polqczenie sciany oslonowej ze stropami i scianami wewnetrznyrni, Wszystkie szczeliny powinny bye dokladnie wypelnione welna mineralna (ubita) i dodatkowo powierzchniowo uszczelnione kitem trwale plastycznym. Szczegoly rozwiqzari Sq po dane w aprobatach technicznych. W scianie zewnetrznej nalezy stosowac okna o odpowiedniej klasie akustycznej, spelniajace wymagania normowe wynikajqce z poziomu halasu panujqcego na terenie, na jakim

470

Roboty izolacyjne

lzolaeje akustyczne 471

~!~=:JJ
~r~
as
m~~,__ ~~,,~~~~~~~~~

6

1

technicznych, w budynku powinny bye wprowadzone ~ab~z'pleczema akustyczne budowlane. W zaleznoscl, od usy~uowania w stosunku do pomieszczen chromonych sa to: - podwieszone sufity lub plywajqce podlogi, ~ izolacje akustyczne scian, - drzwi 0 zwiekszonej izolacyjnosci akustycznej. Wszystkie urzadzenia w pomieszczeniach t:c~nicznych, takie jak pornpy, wentylatory, dZWIgarki, powinny bye posadowione na .a~ortyzowanych fundamentach i lqczon~ z siecia p~zewod6w lacznikami elastycznyrni, Sche~at Ideowy (na przykladzie zabezpieczeri przeciwdrga. niowych wentylatora) podano na rys, 14.45.

W pomieszczeniach

Spos6b zabezpieczen akustycznych pomieszczeri technicznych i urzadzeri w nich zlokalizowanych powinien bye okreslony w projekcie. Przewody wodociagowe mocuje sie do scian za posrednictwem przekladek elastycznych. Dotyezy to szczeg61nie przypadkow, gdy przewody sa mocowane do sciany wsp61nej rniedzy pomieszczeniem sanitarnym a pomieszczeniami podlegajqcymi ochronie przeciwhalasowej (np, pokojem). Podkreslic jednak nalezy, ze mocowanie przewod6w i urzadzeri sanitarnych do wsp61nej sciany rniedzy pomieszczeniam sanitarnyrn a np. pokojem (szczeg61nie "obcego" mieszkania) jest rozwiazaniem niewlasciwym pod wzgledern izolacyjnosci akustycznej.

[2] Dokument interpretaeyjny do dyrektywy 891106IEEC dotyczqcej wyrob6w budowlanych, Wymaganie podstawowe nr 5 "Ochrona przed halasem", ITB. Dokumenty Unii Europejskiej dotyczace budownictwa, Warszawa 1993. [3] Fasold W, Veres E.: Sehallsehutz + Raumakustik in der Praxis. Verlag fur Bauwesen, Berlin 1998. [4] Instrukeja ITB nr 345/1997 "Zasady oceny i metody zabezpieczen istniejqcych budynk6w przed halasem zewnetrznyrn komunikacyjnym". ITB, Warszawa 1997. [5] Instrukcja ITB nr 346/1997 ..Zasady oceny i metody zabezpieczen akustyeznych przegrod wewnetrznycj, w istniejqcyeh budynkach rnieszkalnych", ITB, Warszawa 1997. [6] Instrukcja ITB nr 347/1997 "Zasady oeeny i metody zabezpieczen akustycznych istniejq. cych budynkach mieszkalnych przed halasem wibracyjnym pochodzqcym od technicznego wyposazenia budynku", ITB, Warszawa 1997. [7] Instrukcja ITB nr 348/1998 .Diagnostyka dynamiczna i zabezpieczenia istniejqcych budynk6w mieszkalnych przed szkodliwym dzialaniem drgari na wtasciwoscl uzytkowe budynk6w". ITB .. Warszawa 1998. [8] Instrukcja ITB nr 369/2002 "Wlasciwosci diwi;rkoizolacyjne przegr6d budowlanych". !TB, Warszawa 2002. [9] Szudrowic- B.: Podstawy ksztaltowania izolacyjnosci akustycznej pomieszczeri w budynkach mieszkalnych. Prace Naukowe ITB, Warszawa 1992. [!O] Rozporzadzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w Sprawie warunk6w technicznych, jakim powinny odpowiadac budynki i ich usytuowanie (Dz.U. nr. 75 z dnia 15 czerwca 2002 r., poz. 690).

14.3.8. Pomiarowa kontrola parametr6w akustycznych budynku
Pomiarowa kontrola parametr6w akustycznych budynku obejmuje: - kontrole poziom6w halasow, ewentualnie drgari wyst\?puj'lcych w budynku (szczeg6lnie pochodzacych od urzqdzeri instalacyjnych), - kontrole izolacyjnosci scian i strop6w od dzwiekow powietrznych oraz strop6w od dzwiek6w uderzeniowych. Porniary kontrolne rnoga bye wykonywane wylacznie w budynku wykoriczonym, Pomiary izolacyjnosci akustycznej przegr6d budowlanych przeprowadza sie w Iaboratorium na fragmentach przegr6d 0 powierzchni 10 m2. Tlumienie dzwiekow uderzeniowych przez wykladziny podlogowe bad a sie na pr6bkach 0 powierzchni D,S m2.

Rvs, 14.44. Schematy strop6w drewnianych 0 zroznic~wanych parametrach akustycznych: a) strop skrzynkowy Rw "" 40 dB, RAl "" 36 dB, b) strop podwojny RIV "" 50 dB, RAl "" 48 dB, c) strop belkowy R", = 47 dB, R,J,I "" 45 dB; 1 - welna mine:~lna y = 60-0-80 kg/rn-', 2 - zasypka z piasku stabilizowanego wapnern, 3 - folia PVC, 4 - podkladka przeciwdrganiowa

jest wznoszony budynek, oraz z przeznaczenia obiektu. Okna 0 duzej izolacyjnosci akusty~znej ~dznaczajq sie najczesciej bardzo malymi wspolczy?nikami infiltracji powietrza. Przy stos~wanlU w budynku takich okien musi bye odrebnie rozwiazany problem wentylacji pom\eszczen. J,e~eli zatem sa przewidziane w oknie lub w ~clanie zewnetrznej (niezaleznie od okna) nawlew: niki powietrza, to musza one charakteryz~wac sict takimi parametrami, aby zostaly spelm?ne wymagania akustyczne wynikajqce z odpowiednich norm.

Rys. 14.45. Schemat posadowienia w,entyla~or~: 1 ~ lacznik elastyczny laczacy urzqdzenie z siecia przewodow, 2 - przew6d, 3 - plyta stanowiqca posadowienie wentylatora, 4 - amortyzator, 5 - fundament, 6 - szczeliwo elastyczne

14.3.7. Izolacje pomieszczeri technicznych i urzadzeri instalacyjnych
Halas pochodzacy od urzadzeri i~sta~acyjnych rozprzestrzenia sie w budynku gl~wme za posrednictwem tzw. dzwiekow matenalowych.

Amortyzatory powinny bye dobrane odpowiednio do typu i wielkosci urzadzenia, co n~lezy scisle okreslic w projekeie. Stosowanie "przypadkowych" amortyzator6",:, lub podkladek zastepczych moze doprowa~zl~ do rez~nansu i wzmocnienia zamiast tlumienia drgari. Przewody instalacyjne w wezlach eieplnych, hydroforniach, wentylatorniach mUSZq bye podwieszone do stropu za posrednictwem elastycznych wieszakow, Przejscia przewod6.w przez sciany lub stropy musza bye uszczelniane rnaterialem elastycznym. Transformatory, ze wzgledu na emisje halasu i drgari w pasmie niskich czctstotliwosci: powinny bye lokalizowane poza budynkanu lub w pomieszczeniach calkowicie oddylatowanych od konstrukcji budynku.

Bibliografia
[I] Ciesielski R., Kawecki J. Maciqg E.: Ocena wplywu wibracji na budowle i ludzi w budynkach. lTB, Warszawa 1993.

Rozwi'lzania stropow niej elastyczna przekladka izolacyjna (warstwa tlunuqca), sufity podwieszone, warstwy tlurniace pod posadzka itp.

473 wych, a takze strop6w zelbetowych plytowych monolitycznych. Stosuje sie tez stropy drewniane, zwlaszcza w domach 0 konstrukcji w postaci szkieletu drewnianego. Ustepuja one' jednak wyrnienionym wyzej strop om pod wzgledem ognioodpornosci i usztywniania budynku, a takze trwalosci. Nalezy zaznaczyc, ze producenci elementow stropowych powinni wydawac ich odbiorcom dokumenty stwierdzajace dopuszczenie wyrob6w do stosowania w budownictwie, a takze instrukcje montazu (wykonania) stropu.

Stropy
Stefan Pyrak

15

i plytowo-zebrowych

15.2. Rozwiazanla
15.2.1. Wiadomosci

strop6w
wstepne

Rozwiqzania strop6w rnozna klasyfikowac wg

roznych kryteri6w. Na przyklad w zaleznosci od
rodzaju material6w stosowanych na konstrukcjtt nosna rozroznia sie stropy drewniane, stalowe, stalowo-betonowe, stalowo-ceramiczne, cerarniczno-zelbetowe, zelbetowe i z betonu sprezonego, a w zaleznosci od przeznaczenia funkcjonalnego - stropy miedzykondygnacyjne i nad podziemiami, a takze stropy poddasza i stropodachy. Obecnie we wszystkich rodzajach budownictwa najszerzej stosuje sie stropy zelbetowe i ceramiczno-zelbetowe, a przy wiekszych rozpietosciach - z betonu sprezonego, Ze wzgledu na spos6b wykonania stropy zelbetowe i z betonu sprezonego mozna podzielic na: monolityczne, prefabrykowane i monolityczno-prefabrykowane (zespolone). Pod wzgledern konstrukcyjnym rozroznia sie stropy plytowe zbrojone jedno- i wielokierunkowo, plytowo-zebrowe, gestozebrowe, belkowe, kasetonowe itp. Na rodzaj stosowanych strop6w zasadniczy wplyw maja: rodzaj obiektu, wymiary pornieszczeri (rozstaw podp6r), wartosc i rodzaj obciazeri oraz wymagania w zakresie odpornosci ogniowej. W obiektach malych, takich jak domy jednorodzinne, zazwyczaj wazne jest zapewnienie mozliwosci wykonania strop6w bez uzycia ciezkich dzwigow, co wymaga stosowania strop6w wykonanych na miejscu wbudowania lub strop6w z element6w prefabrykowanych, kt6re mozna montowac recznie. Dlatego do stosowania w tego rodzaju obiektach mozna zalecic stropy gestozebrowe, zwlaszcza niewymagajqce wykonania deskowari, np. stropy zespolone ceramiczno-zelbetowe. Elementy prefabrykowane (belki i pustaki) tego rodzaju strop6w sq produkowane w wielu wytw6rniach w kraju. W niekt6rych przypadkach celowe moze okazac sie stosowanie strop6w na belkach stalo-

,~ 15.2.2. Stropy zelbetowe plytowe
~. .. . ....

~

Spis tresci 15.1. 15.2. 15.2.1. 15.2.2. 15.2.3. 15.2.4. 15.2.5. 15.2.6. 15.2.7. Wymagania og61ne .
Rozwiazania stropow . Wiadornosci wstepne . Stropy zelbetowe plytowe Stropy zelbetowe plytowo-zebrowe Stropy na belkach stalowyeh . . ..

.:

Stropy prefabrykowano-monolityezne . Stropy z prefabrykatow .... Stropy na belkaeh drewnianych ....

472 473 473 473 480 484 485 502 505

15.1. Wymagania

og6lne

Stropy sq przegrodami poziomyrni dzielacyrni budynek na kondygnacje. Skladaja sie z konstrukeji nosnej oraz - zaleznie od funkcji, jaka spelniaja - z podlogi, podsufitki i izolacji. Podsufitka przylega bezposrednio do spodu konstrukcji nosnej (np. tynk na stropie) lub jest z nia potaczona w spos6b sztywny bqdz sprezysty, Niekiedy stosuje sie tez podsufitke podwieszona do konstrukcji stropu. Zadaniern strop6w jest przenoszenieich ciezaru wlasnego, obciazeri zrniennych i ciezaru scian dzialowych, usztywnienie budynku w kierunku poziomym, a takze ochrona poszczeg6lnych kondygnacji przed przenikaniem ciepla i dzwie-

k6w bqdz pary wodnej (np. stropy nad pralniami). Stropy muszq wiec spelniac stawiane im wymagania dotyczace wytrzymalosci, sztywnosci, izolacyjnosci cieplnej i akustycznej, ognioodpornosci, trwalosci itp. Jednoczesnie powinny charakteryzowac sie mala pracochlonnoscia podczas realizacji oraz mozliwie najmniejszym kosztem. Nalezy zaznaczyc, ze stosowane w budownictwie konstrukcje nosne strop6w nie chronia dostatecznie przed przenikaniem dzwiekow powietrznych i materialowych (uderzeniowych). Z tego wzgledu, w celu poprawy izolacyjnosci akustycznej, na stropach stosuje sie tzw. podlogi plywajace, tzn. nie polaczone z konstrukcja budynku w spos6b sztywny, lecz oddzielone od

Stropy zelbetowe plytowe zazwyczaj projektuje sie i wykonuje jako monolityczne. W rzucie rnaja one najczesciej ksztalt regularny (prostokata, kwadratu), rzadziej kola, trojkata i nieregularny. Pod wzgledem statycznym rozroznia sie plyty pracujqce jedno- i wielokierunkowo. Do pracui~y~kiemnko}y.o--A!!icza sie P.My_(ry.LJ5 . utwierdzone na jednejKi'i}: . Wtr_d_z_i, .Qgart~!lL r6WI)Ql~gJyCh . podp()[.aSh ciaglych, np. scianach, belkach a ialcie lJOCI~pjrte. na~ech lub_~terec;!:Li<!aw((diiach, jeTeli }!Q~_I1~k_.Qlugosci.kraw((dzidluE~jllQ]@IszeT jest_wi((ksztE~~.2_·Je.zeli wa~~~~Et nie przekracza 2; f()~k.p.Q.dpilf~ej)lYtypracujiFdw.uJgec. runkowo . PlYty pracujace jednokierunkowo zbroi sie w jednyrn kierunku (dotyczy to pretow nosnych), a pracujace wielokierunkowo - w wielu kierunkach. Wsrod tych ostatnich najczesciej stosuje sie plyty zbrojone dwukierunkowo (krzyzowo), np. plyty 0 rzucie w ksztalcie prostokata lub kwadratu. Rozpilttosc plyt zelbetowych zbrojonych jednokierunkowo na ogol nie przekracza 3,0-;-.3,5 m, a zbrojonych krzyzowo 5,0-;-.6,0 m.

..u

l.p-:-,

~~~~.

grubosc me mmejsza mz 60 rom, a tego rodzaju plyty pod przejazdarni - co najmniej 120 rom. St()~_ll!l~k._!!fte.lqywnej rozpietosci plyty_je.j:J__Qg

.. .yso.!()i(:i_ll~yj~:::I~.fJfrZeJ~ii)j.!!~ w

__ op

"orazplytzbrojonych krzyzowo.

winien bye. \Vi((k~?:y_niz40 - w. wypadku .plyt swob_()cln~.P_Qc:lP[l[!ychzl:ii;ojon:vch]ednokierun.i(_()~Q,~QP!?:~5Q_-=~. 'Y~dKi£"j)1yl._utwierazonych i ciqglychzbrojQ_I!ych jednokierunkewo

..

474

Stropy

Rozwiqzania strop6w

475
w zaleznosci

Tablica 15.1. Klasy ekspozycji Oznaczenie klasy

od warunk6w srodowiska

(wg PN-B-03264:2002)1

XO

d),~ -===~I~B======~ __

rr~3 :::3
c) d)

rKierunek zbrojenlii
I nosneqo
I

1
\...?I

'{

AI

,

I

1ft..
I Ix/ly>2

j··rf·mi"tt:
e) Rys.

XCI XC2 XC3

Przyklad (0 charakterze informacyjnym) wystepowania klas ekspozycji Brak ryzyka korozji lub agresji srodowiska Beton niezbrojony i niezawierajqcy innych element6w metalowych; wszystkie srodowiska z wyjqtkiern przypadk6w wystepobeton wewnqtrz budynk6w 0 bardzo niskiej wilgotwania zarnrazania i odmrazania, scierania nosci powietrza lub agresji chemicznej Beton zbrojony lub zawierajqcy inne elementy metalowe; srodowiska bardzo suche Korozja spowodowana karbonatyzacjq Suche lub stale mokre beton wewnatrz budynk6w 0 niskiej wilgotnosci powietrza; beton stale zanurzony w wodzie Opis srodowiska Mokre, sporadycznie Umiarkowanie suche powierzchnie betonu nara:i:one na dlugotrwaly kontakt z woda; niekt6re fundamenty beton wewnqtrz budynk6w 0 umiarkowanej lub wysokiej wilgotnosci powietrza; beton na zewnqtrz osloniety przed deszczem

05h)

wilgotne

L

_j

l

~ IB

powierzchnie betonu nara:i:one na kontakt z woda, ale nie jak w kJasie ekspozycji XC2 I W normie sq rowniez podane klasy ekspozycji w przypadku korozji powodowanej: chlorkami niepochodzqcyrni z wod)' rnorskiej (klasy XDl+XD3), chlorkarni z wody morskiej (klasy XSl+XS3), agresywnymi oddziatywaniami zamrazania/rozrnrazania z lub bez srodkow odladzajqcych (klasy XFl+XF4) oraz agresjq chernicznq (klasy XAI+XA3).

xc-i

Cyklicznie

rnokre i suche

Rys. 15.1. Schematy plyt pracuj~cych 'ednokierunkowo: a) jednostronnie utwierdzonej, b) opartej swobOdill:e na dw6ch podporach r6wnoleglych, c) ciaglej opartej na podporach r6wnoleglych, d) opartej swobodnie na obwodzie

i innych element6w skiem oporowym, e) wspornik (ili~I;-sl~--z'zaieZiio§Cn;ff= In + anI + aa. w kt6rej: ill - rozpietosc w sWletie podp6r liili wysieg wspornika, anI, a-a - wartosci okreslone na podstawie rys. 15.2. W przypadku elementow prefabrykowanych wartosci an mozna przyjmowac r6wne polowie gl€(bokosci oparcia, a w innych przypadkach (poza pokazanymi na rys. 15,:2).an==O,QZ5In'_ Gl~bokoSc oparcia plyt na podporach powinna b) Pr~t poprzeczny bye przyjeta tak, aby mozliwe bylo prawidlowe zakotwienie pretow zbrojenia na podporze. Ztego wzgledu w ply tach zbrojonych pretami na~50 lezy R_rlttynosne rozci~gane dOR_rowadzone do podp6r przedluzyc poza krawedz podpory 0 od~ Rys. 15.3. Zakotwienie zbrojenia plyt na podporze ~mmeJ 50 (rys. 15.3a). pr€(!)' (objaSnienia w tekscie) gIadIQeoTredrl~x:~'t",ksZerni~_!_Il!.I1l:_EQ_~~ny <rilletillil:(onCil-hak p61okr~!y_Jillu!rzy~RQJ9ny - nidIUgosci zakotwieni~_r:€(lP.<>prz~~.my_Q_S@!7 mm - przy oparciu na rnurze lub· scianie mCYO,60(rys.I5.3fi). Jed~~~ !. ZlJetOriUleIiliego bljdz zwyklego klasy B15,

Efektywnll rozpi~toseplyt

15.2. Wyznaczenie ro~~ywnej left zaleznie od warunk6w podparcia (wg PN-B-03264:2002): a) podpora skrajna swobodna, b) podpora wewnetrzna w elemencie ciaglym, c) podp~ra skrajna z pelnyrn utwierdzeniem, d) podpora z lozy-

i !:kg_q_~l,!§J:,~1.zszej~~~JJI?-, t 40 _!.!lm =_pgx_o.parc~ll_!l~_f!g£I!~~lowY~L_
1~
wypadku plyt zezbrgj<:!niem g6rnym na 1 podporze,. przewidzianym do zabetonowania -w wiencu.zelbetowYI11,gl~boko~ oparcia JJlyty f moze bye zmniejszona 0 20 mm, lecz nje .moze ; wynosic mniej niz 40 mm. !Gt;bokOUOparcia plyt 0 rozpietosci nie wiekI szej niz 1,20 m i wykonanychz odchylka nie 1) wieksza niz ±1O mrn moze bye zmniejszona i, do 30 mm, pod warunkiem, ze wartosc obliczeniowa obciazenia plyty ponad ciezar wlasny , nie przekracza 2,0 kN/m2• -Szczeg6lowe informacje, w tym dotyczace sposob6w kotwienia siatek zbrojeniowych, sa podane w PN-B-03264:2002.

! _§Q.l11_gI~J>.!:.~L(~p~scian~~~!t.YY_::
!

W celu ochrony stali przed korozja-« w zaleznosci od warunk6w srodowiska i klasy ekspozycji (tabl. 15.1) - grubosc otulenia zbrojenia, w tyrn pretow rozdzielczych i strzemion, powinna bye nie mniejsza niz pod ana w tabl. 15.2. Zachowaniu najmniejszej grubosci otulenia musi towarzyszyc odpowiednia jakosc betonu (minimalna klasa, maksymalny stosunek w]« oraz minimalna zawartosc cementu; por. tabl. 15.2).
Tablica 15.2. Minimalne grubosci otulenia pretow zbrojenia i zalecenia dotyczace jakosci betonu ze wzgledu na korozje (wg PN-B-03264:2002)1 Klasa ekspozycji (wg tabI.15.1) Minimalna grubosc otulenia
Cmin,

'1-

Jti2 .

brak XO 10

Przyczyna korozji karbonatyzacja XCI XC2 XC3 XC4 15 20 25

01

~~t6w ~_I_?~~~e mniejsza niz 4,5 mm. W siatkach zgrzewanycnaopusiczasi~ stosowanie drut6w 0 srednicy 3 mm.

mm

1'80

(op~~p~~~..!?~J~

~---~

Otulina zbrojenia c w elementach zelbeto~rnni¥alllz: c_~_0, 'gdy dg ~ 32 mm oraz c ~ 0 + 5 mm, gdy ·'d;->}2-mm~gazie:-Qr-:__-srednic!lpre.ta; :n-a,j_~vi~~sz)'_\VIJ!li~r}C§~zywa~--- ..,_ --- -_ -_

cr;:._

Minimalna kJasa B30 B15 B20 B20 B25 betonu Maksymalny 0,50 0,65 0,60 0,60 stosunek w / c Minimalna zaw. 300 260 280 280 cementu, kg/m3 .. I W normie sq r6wniei podane rrnmmaIne grubosci otulenia w przypadku, innych klas ekspozycji.

..

-_.. ---------~=~

476
Minimalne grubosci 9tulenia podane w tabl~w~m-wartosci w klasie eks-pozyC]iXC1) rnozna zrnniejszyc 0 5 mrn w elem~nt_1I91__~_Qetol}~tll6rego_~YJr~)'malo~~ o dwieJ(lasy\vyz~za od zalecanej. Szczeg6lo-=-we informacjesq podanew PN-B~03264:2002. W projektowaniu (obliczaniu) rnintI11_aJpqgrllbose otulenia nalezy zwiltkszye owartose dopuszczalnejodcnylkilic; iaiefn~· od POZiOIDu wyko~awsiwaT kontroliJItkosci. I tak: tlc = 0.;.-5 mm - w elementach prefabrykowanych, tlc = 5.;.-10 mm - w elernentach monolitycznych(betonowanych w miejscu wbudowania). Grubosc otulenia ze wzgledu na odpornosc ogniowa okresla silt wg odrebnych przepis6w. Zbrojenie plyt pracujaeych jednokierunkowo 'skladasi~-zpr~tow_no~ny~ft(g16wnych) 'ukladanych w kieril!lk:u:zgimlnia- oraz-prltt6w--roz-dzie1czych ukladanych J:lrost()-pa~le dopr~t6w nosnych (rys. 15.4). Naj\Vi_ltJ(sz;y !:ozstawosiowy pretow nosnych s powinienspelmae-w3runki:s:':; 120 rnm, jezeli h :,:;100 mm,orazs:':;l;:ih is:':; 250 mm, jezeli h » 100 mrn. ... _...--

Stropy

Rozwi~zania stropow

477
Pr~ty nosne
/'

TeSt

R(gS_ti!~prltt6w rozdzielczych powinien bye nie wi~ks:l)'~fqczna nosnosc nie -inriiejs:zanjz:.._---.------- 1/10 nosnosciZbrO]ei1ia noa) _~-.~ snegow \Yypadku_ohciqzenia rozlozonego r6w~ norniemie, __ .bLU:L!lQ~i_zbI.Qjenia n~ w wypadku obciqzenia roz!o_ionego rownomier. nieLg_b.ciqienii!_silami skupionymi, gdy mo.menty zginajqceod-Gbciqi_te~~~~EiQ_1}):'_~e wieksze niz 50% moment6w calkowitych; w in.nycn ~ytuacjil£h_?brojenie rozdzielcze nalezy ~cz~qP.rt(ty rozdzi.i:lCze lqczy si z preta}!l~~~~m wli!za~~m lub w wY.Eik_!1_?g_rz~_11ja. ~b~ojenie rozdzie1cze sytuuje sie ~nad~cI_~Il}ym[p[_t(t.~!DL1iQ~JjY:mi]Jr:~c:uj¥:)iI11_i: na momenty dodatnie oraz I?onizej g6rnych prt(t6w nofuych-pracu ji(cych momenty u1effine~Prt<ty-rOZQzielczetimie-siciasi~ -na Citlejaliigosci --pracuj~cegQ_.Z_~E()jeniagI6wnegoor~.z wrriiejscach jego zalaI11ad~-- - .. -. ..' . -.-, _-'
.....

--

.'

.

'c)

,

~-/6-1----~I~n-----r-lnz-/~-:I-ng~:II
Wariant 1 Rys. 15.6. Zbrojenie plyt utwierdzonych nie (objasnienia w tekscie) jednostron-

na-

Wariant2

Plyty swobodniepodparte mogq __ iee-zbrcm jenie umieszczone tylko dolernl (rys. 15.5a):' Jezeli jednak obr6t plyty na podporaeh-rnoze bye Utrudniony, co w praktyce wystepuje r6w'podpafcta:-p1yf;a-wi~c m()g!! tam-wYstqpi6rno'menty .•. ujell1ne,t5-S1'fef~· przy]JoapClfowqnale"Zy 2:])roieroWiiiez'u -gory.-f>raktY(;i~i~=wystarcza odgiqell-3--:t 112 ptltt6w' pracujqcych w prz~sle (rys.15:55):\ -----------.--~--Jezeli-korice plyty sa czesciowo lub calkowicie"utwiera~dpOrlfc1l,tOOpr6cz. '-~1~~1_~_pr~~w'-moZe'-ialstffiec--potrieba od~~_ niiiprzy-zaiozeniuwobliczeniiiC!1SwObOdnego

Wariant3

a)

Pr~ty nosne

A-A -I~

~
b) T

/.L

//

r

Pr~ty rozdzielcze

< 300

.l

<300

J ~wo
I

.~
A

Rys. 15.5. Zbrojenie plyty jednoprzeslowej: a) swobodnie podpartej ze zbrojeniem tylko dolem, b) swobodnie podpartej ze zbrojeniem odgietyrn przy podporach, c) utwierdzonej czesciowo lub calkowicie

Rys. 15.7. Zakotwienie pretow zbrojenia elernent6w utwierdzonych w rnurze (wg PN-B-03264:2002): a) pretow prostych, b) pretow zagietych (lbd - dlugosc zakotwienia wymagana wg PN-B-03264:2002)

,_t~_~~

II

I

I

/

I

[

T
~ < 300 ~ < 300

i

1
t

I

T

1

1

wadzeriia _::--y~g6rji~I?Q<:!E~~lLP_M~iez przeslowych doprowadzonych

ry (rys~15.5croqdrzastOSowaniapl"zy-podporze

pr~6w d.QIem_o9-goopo-

s ~ 120mm, jei:eli h ~ 100mm s ~ 1,2h oraz ~ 250mm, jei:eli h > 100mm Rys. 15.4. Rozrnieszczenie zbrojenia w pl:ycie pracujacej jednokierunkowo: a) w przekroju poprzecznym, . b) w rzucie poziomym

Nie mniej niz 113 dolnych Pfltt6w potr:zebIlych przesle plyty i co najl1miej ~ prt(ty na llll.szerokosci jej przekroju nalezy doprowadzic bez .odgit(e do podpory. -.
W

QQ_aatKowych~p(~i6w.g6i~ic_Q,-_~R<i~~dn!Q:Zi.::_ kotwionych, Wewnetrzne srednice odgiec preto\v-pbwinny spelniac warunki podane w PN-B-03264:2002. Jezeli w polu plyty wystepuja otwory, to ich obrzeza powinny bye dodatkowo zbrojone. Gdy wymiary otworu nie przekraczaja 114 obliczeniowej rozpietosci plyty, a obliczeniowa wartose obciazenia plyty ponad ciezar wlasny jest nie wieksza niz 10 kN/m2, przekr6j zbrojenia obrzeznego powinien bye nie mniejszy niz przekr6j zbrojenia przypadajqcego na szerokosc otworu. W ply tach jednostronnie \itwier<i::lQnych(wspornikowych) zbrojenie ukladasit(wrozci~ga---~-.-~,-

c~j;_n~s!~~iednio~elnie (rys. 15. . Nalezy przy ~!>~()JC':!1!tellaclE.?~p2Tq __ d!ugq. W celu ujednoliQlw.ie_PJ.t(J;y_~oae cenia ukladu zbrojenIii (rozstawu pretow) moz(rys. 15.7). W ply tach tego rodzaju, majacych na zmieniac srednice pretow, Zaleca sie stosowieksza rozpietosc, mozna zastosowac kr6tszy wanie zbrojenia nosnego z pretow 0 nie wiecej co drugi pret zbrojenia (rys. 15.6b). niz dwu roznych srednicach. M>~enie plyt ci~glych wieloprzeslowych ~jb.i!Ldziej __elo~j.§t.stosowanie c pretow, kto'pr9jek~ie)leWenr~p.!..~~£h9d:z:q:z:e. trefy ..rozciqgruiervip@~le .. § ~e::naj~Sze (ujemne) momenty prz!ill_o-jakCi- uzu~~ _ _OLaz nllj~L,<lg;Z_t;:_{!:.Ijemll~_momentY_Rodp-o~.<!g_~!retY._IQ~ciqganej-nacrpocti:joTIi: 'p~ce zbrojenieriaifpooporil (do il~ f_ow,e: W projekcie nalezy dqzye do jak naj.!l1~gll!1ej__wg obliczen} ~ozna sto~.!!£_p!~ty lepszego wykorzystania przekroju pretow, tzn, pr()stf),_alefi1ajq<;e_takq_dlugQse,~z-rl>yobydwoprzyjecia takiego ich przekroju, jaki wynika rna konc1lIIliwch()~:z:i!y_~~gsk~Jlq_strcl~1:ietonu Z obliczeri, oraz do mozliwie najprostszego (rys. 15.8a). . ukladu zbrojenia. nej strefie g6rnej

...

--.-=------=-----=-.~

Wielokrotne wyginanie pretow, jak tez ich ~noczesne spelnienie tych warunk6w w wytransport na deskowania sq jednak klopotliwe . pad~lYt 0 wiekszej liczbie przesel nie zawsze .. -~.--.-.--J~g_m9zliw.e~ W~tyce ~ zastC!§_QYlae Dlatego w oraktyce czesto dlugose tezo ro~e=-:.::: d~d prt(tow 0 powlada jednemu lub dw6m zaju \~_przt(_slachp_9srednich plyty (drugi..!!L nastepi przt(slOm(rys. 15.8b). Ze wzglt(cIU-naTaiWose nych) jednakowe zbWjenie, i\-dozbrgi[Jedynie ~~--=-najczl(~~ sit<_prt(ty proste ··Jlrz~sl~~sf<rajne-::~oJ)nr~;J~Q!1~~rojenie (Ey~:J~·~<;,_QL__ --~mozna ulozye nad podporami posrednimntrze-

---

---~

.~-

478

Stropy

ROlwiqzaniastrop6w

479

2.

i

: ,,

W

5'

~--~--~I~n--------~LJ~1

~I~n_

b) In/10

n

~ln/4

~ln/4

~ln/4

~
?

~'

In

'U;
~

~
G

;,

In

;U:

t

116

:In:4
"S

1
In

Rys. 15.9. Plyty zbrojonekrzyzowo

Tego rodzaju konstrukcje maja najczesciej regulama siatke slup6w, zazwyczaj 0 ksztalcie kwadratu rnajacego boki do okolo 5,0-;-7,0 m. Stropy w tych konstrukcjach Sq zbrojone dwukierunkowo (krzyi:owo). Szczeg61nej uwagi wymaga tu rozwiazanie zbrojenia plyt w strefie ich oparcia na slupach. Zbrojenie to (obliczane z warunku nosnosci plyty na przebicie) powinno skladac silt ze strzemion pionowych bqdz ukosnych, zamknietych lub inaczej dobrze zakotwionych przy obydwu powierzchniach plyty lub z pretow odgietych (rys. 15.11). Stosowane sa tez inne rozwiazania zbrojenia na przebicie.
a) !>O,75d
r

~~
tJ~------=ln------~LJ~----~ln-

r-'"l
In

~ln/4

~

~ln/4

r
In

~ln/4r

~ln/4

1
In

tJ

LJ

Rys, 15.8. Przyklady

zbrojenia plyt ciqglych wieloprzeslowych

(objasnienia

w tekscie)

do krawedzi zamocowanej wynika z obliczeri (na moment zamocowania na tej krawedzi). W narozach swobodnie podpartych nalezy rowniez umieszczac dodatkowe zbrojenie dolne, ukladane prostopadle do dwusiecznej naroi:nika i rozmieszczone na szerokosci r6wnej 0,2 mniejszej rozpietosci plyty. Przekr6j tego zbrojenia na 1 m szerokosci przekroju powinien bye co najmniej r6wny przekrojowi wiekszego zbroJenia w srodku plyty. W ostatnim czasie sa dose czesto stosowane monolityczne konstrukcje slupowo-plytowe, w kt6rych plyty stropowe S!l opierane na slupach (rys. 15.10). Na obwodzie takie plyty mog,! tez bye opierane na podporach ciaglych, np. na scianach, a)

:1]J

1 1j

-O,5d

, [[[I~

~_J
~

b)

<O,75d
r

: 71BS:\

l~I_J

\ ,-0,5d t11

l:'l
I

::r

a=30°.,.600

c)

-ft
~

-05d

L_~
I
IIII
I

I~

l-:at

d:

Nalezy podkreslic, ze w przeslach plyty, na kt6n!dZ1afa.f~duzeo5ciitzeniaZ_riiIerme,··rnog~Wy-st'lPie momenty ujemne:~£!1 PrZ~~~h_!1.i~lezy zbrojeni~ r6wnie?_g6r~_(rY.s. f5,_8d)_, -:~. becnie w ply tach zelbetowych stosuje silt r6wO ~~!1j~~~Bmj.t!QJt!. ••.

r~enie-·PIY1--dwukierunkowo

·t·•siSH!?~-tl}Wj~lliR~Y£h,~<_ •. .•-

zbrojonych

~ nalezy konstruowaczgoonie-zzalo:zeniaillime'Ii tody obIiczania moment6w zginajacych, Najwi«kszy osiowy roz&lI¥l_N.«~:illy:ch~ .go rodzaj!!__p_lytacb nie I1owinien_I!rzekr~£~ae 250 mm.

'WJet:lnopolowych plytach podpartych na 4
krawedziach (rys. 15.9), obliczanych wedlug anaIizy liniowo-sprezystej, zbrojenie kazdego z dw6ch kierunk6w wyznaczone dla srodkowej czesci plyty powinno bye ukladane w pasmie

srodkowym szerokosci r6wnej 3/5 szerokosci plyty. W pasmach skrajnych, obejmujqcych po 115 szerokosci plyty, przekr6j zbrojenia moze bye zmniejszony do polowy. W narozach swobodnie podpartych nalezy umieszczac dwukierunkowe zbrojenie gorne, r6wnolegle do krawedzi, na szerokosci rownej 0,3 mniejszej rozpietosci (por. rys. 15.9). Przekr6j tego zbrojenia na jednostke szerokosci przekroju plyty powinien wynosic w kazdym kierunku co najrnniej polowe przekroju wiekszego zbrojenia, znajdujqcego silt w srcdku plyty. W narozach, w kt6rych zbiega silt krawedz swobodnie podparta z krawedzia zamocowana, postanowienie to rozciaga silt jedynie na zbrojenie naroza r6wnolegle do krawedzi zamocowanej, natomiast przekr6j zbrojenia prostopadlego

Siup

-llllr~~; IIII
II
I

III

b)

Rys. 15.11. Zbrojenie p!yt na przebicie: a) strzemionami pionowymi, b) strzemionami nachylonymi,
c) pretarni odgietymi

Rys. 15.10. Stropy monolityczne p!ytowe: a) bezglowicowy,b) glowicowy (grzybkowy)

Obecnie niekiedy - ze wzgledu na przyjete rozwiazanie funkcjonalne - stosuje silt tez plyty stropowe oparte na slupach usytuowanych w spos6b nieregularny. Zar6wno sily wewnetrzne w konstrukcjach slupowo-plytowych, jak tez przekr6j niezbednego

480

Stropy

Rozwi'lzania stropow

481

o
aj

o

o Ili

" °

--~--t--.---:--- --"_--:---r--"-~-- }-I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I

,,, ,,,

,,.., ,, ,- ,, ,
I I I C\l1 ,1 I I

,,

--:---~-- --:--- --~-i---f--at'--i-- tf-I I I I I I I I I I I I I : I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I L I I ...... ' 1I I I I I I I I

I I I I I I I

I I I I I I t

..

I t I I I I I

I I I I I I I

I I I I I I 1

Rys. 15.13. Rozmieszczenie r~

zbrojenia prlttami

5,00+7,00

l

5,00+7,00

I

5,00+7,00

I. 5,00+7,00 L

miltdzy pretami Eowinna miec szerokosc wyStarC'Zajqc.llJ1Gp-r.o_~enia wibratora wgltt.:

,: ,: ,: ,: ,: ,: ,: ,: ,: ':~ fr O --~--t--~--~--+--~--~--+--~--tI I I I I I I I I I I I I I I I I I I

: : : : : : : : : :8J! ' ' ' "Ii
+
I; I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I~ ,r-, 1+ ,0

, , ,
- -:--- t - -..- - -:---t --..
I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I J I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I

bnego-:-

--:--- t --.
I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I

I

I

I

I I I I I I I

,8

,0_

i

--:---t --Ill- --:---t --.. - -l---t --111-- -:--- t-r.
t I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I I

I I I

--:--- t -I I I I I I

I

:
I

,

ILl)

L 5,00+8,00 I.

5,00+8,00

I.

5,00+8,00

L

5,00+8,00

Rys, 15.12. Przyklady

rozplanowania

zeber i podciqgow strop6w plytowo-zebrowych

(objasnienia

w tekscie)

- Otuleiiie pr~t6w c w konstrukcjach znajduja~ych sie w srodowiskach r6i:nych klas (por. tabl. 15.1) powinno odpowiadac warunkom podanym w tab!. 15.2. Grubosc otuliny W obliczeniach be1ek monolitycznych zwieksza sie 0 warlose dopuszczalnej odchylki I'lc = 5.;-10 mm, a belek prefabrykowanych 0 I'lc = 0.;-5 mm (por-:-' p. 15.2.2). Rozpietosc efektywnq belek okresla sit(, G:lt1!()}{.()_si!_QP..!!rcia na podporze powinbelek !1.a~c_~~~I~dl>y~j~~i":. prz~slow~~.. wadzone A(LRQ~p-ory_mQ.zn_l!..!?y'lo ce1u za(w -kot\Vienia) .PIzedl_uj:Y£..P_ozakr~lidTpoapory o odcinekJ1i~kr6t§'2:Y .11ji::-2f37bd-:_ Wwypadku podparcia beZPQsn,dniego (podp'arcia'oddolu) oraz hd - przy podpa.JdiipQ~redliim(ni:,:zebro zabetonowane w podciagu) (rys-:-EC14I!5i:ugosc zakotwienia ij,d oblicza sit( wedlug PN-B-=03264:2oo2. -~----------------------.

Rys. 15.15. Zakotwienie pretow zbrojenia belek o stosunku leff/h ~ 12 (objasnienia w tekscie)

~~~~~g_ry~

zbrojenia oblicza sie zazwyczaj wykorzystujac odpowiednie programy komputerowe.
., 15.2.3. Stropy zelbetowe plytowo-zebrowe r---,"~--~._._,",,_-,_,_~-_~_

n.~~
nosic:

czenie do ich nadmiemych ugiec. Belki musza wiec miec dostateczna sztywnosc. Orientacyjnie moi:na pruj.llc, ze stosunek ich\ilysoKosCirozpi~ci e~J4f_p..£.\Vinien wij:

W projektowaniu strop6w plytowo-zebrowych przyjmuje sie na og6l rozpietosci przesel plyty r6wne 1,50.;-3,00 m, zeber okolo 5,00.;-7,00 m, a podciagow 5,00.;-8,00 m (rys. 15.12). Stropy te sa na obwodzie opierane zazwyczaj na podporach ciaglych (np. scianach), a wewnatrz na slupach, W tego rodzaju stropach plyty projektuje sie jako ciagle wieloprzestowe wg zasad om6wionych w p. 15.2.2 (por. rys. 15.8). Projektujqc belki omawianych stroRQ',L(a takT~i~ne), zaIeca·sif-prZyJmOwanie ich wymia~6w,~ja.!<~g~p]je:aTszer6KoscDelekprostoY~nych Ci:eb.(!LP~ekk~:J5(j:T8Q~~2UO; --25QI!1l!1i_~I!!~j..£~_~Q_IJ.1!!!,JV- wyso~~sc belek - prosto1cqtllyc;h it~\'{y_c.b_::: 250,300_.m!1!jJiit~ lej co 50n:u:ri-ejp_8.QQ.mm,..a-RQW-y_ii:HOO mm co 166 mm. Grubosc scianek w monolitycznych'belkach 0 paekroju zlozonym powinna wynosic co najmniej 60 mm. W projektowaniu belek nalei:yzWracac uwa"gt(m.in. na niedopusz-

iJ2w .elementach .. wymagajacych obl!czel1ia zhrojeiiia si1~:i>~piieg~~1i'ys~I5I5~t 100 -:-- g.y 9Pproy.rll.dz~.I1iu QQP«?dpQ!y.c;Q.I!l:lj_mD.iej p ·2/3 pretow wymaganych w przt(sle, 150 - przy _9.?p~()_\V_a.i!z~u::ao·Poi!E«?D'SQ._,!~jn1nTef171_R[~. towwcymaganych\V··przt(sle,·------· J~~t!Ji.rl~meiity zelbetowes~ utwierdzone jed,itostronuiew .mur:.z(!,J(r-pr~ty.pr§stelliilei:Y"za~ kotwic w sp9s6h pokazany na rys.~i5.7a:·a ty zgiete - na rys. 15.7b. si~ciriif.t( 'iagl~cia prt(~Q.w_nale:iy.-przyjm..9wac_zgQgnj_e z PN=B"-03264:2002. -..___--.

nil

p~~-

·~1I18 - w belkach dachow)'ch i zebrach 'slab~~lJc;i~iQ_l}y_(:h, ----.---.. -.-----.

··Uf8-o:-Jl15.=--¥.L~brach_silllie ob.£iqi:onych, ·lb.~±1/!:f.=.wpodciqgach-slab.o_Q1J.g_~~_Oi!Yii!i, .. 1112.;-118- wpod«i~ach.§Ul1ie obciqzonych. b) 'SzeroKosc .&~lkr 'na .og6l. pgyjIiijij~-::ii~=~.YillJL_ '1/3.;-112 jej wysokosci, 'Pr~tyzDrojerihi belek powinny bye tak rozmieszczone, aby umozliwic nalezyte ulozenie i zageszczenie mieszanki betonowej, bez segre~ gacji jej skladnikow, a takze zapewnic wlascib we warunki przyczepnosci zbrojenia do betoRys. 15.14. Zakotwienie pretow zbrojenia belek na nu. Odleg~poziome i pionowe SI, mietzone podporze: a) podparcie bezposrednie, b) podparcie ~mit(.dzy_p.Qszczeg61nymi prt(.tamiJub posrednie wa~st~gll_P!x~~~owjnn)' __!:>yc ~sze niz pod£n_e.na_rys_,_l~J1Na rysunku tym oznaczono: 0 - najwieksza ~~e_1inie przeprowadza sie szczeg6lowych obsrednica preta, dg - najwiekszy wymiar ziam lic~~_~l.llgoscregooa~a w ~y~kruszywa. J:'.rt(!yu_loi:o~ w warstwach Eo\Vinny .~e__nt_6\V_~g1!l.!IDy-cl:u>J,ftZh ~ 12 moi:na przyj= bye usytuQwane-jeden nairdrugfffi, a prZestrzefl ~ff - rozpit(tosc efektywna): --------.----,,__----.~.--

J

6pr6cispI!Trii~riill. podanychwymagari jest konieczne sprawd;zenie:czy-iostal spelilloiifwa·runek nosnosci.mllrll na~ocisk wmie]sc\lza·moc9\V"aniaelementu oraz wariine~st~1~c_Z_I1()sci na obr6t. Srednica_pQ.4rn.tJIYl:.1l pI.:~~6lY nosnych rozcia~e powinna bye rnnjejszanlZ"'8'mm·.:\V~·l?:e1Kac1flIlonolityCzn~Ii"·i·p-mm-=w-bel.kach_pr~fa!JrYlco\vllllycfh~6w nosn~y.~_.Il~~jsza._nii:_(.O.QRO3~n.:o) .~~jJQ__~l~~~bet~h £O_~!D~ 113 prt(tow zbrojenia do1neg~ trzebnych w przesle i nie mniermz 2prj(ty_powinn)'_I>JI~op~o~i~i_()!i.e _.!J~;Z-Q~~~~c ~p_odpory:_J.>r~.ty...!Il.(JI1!..~owe maj_l!~ykle_s[~d_nict( 8.;-12mIl1. Vi be1kach zelbetowych, w kt6rych wysokosc przekr_oju jest wi«kszanizlOO mm i nieprzekrac.z.~.J:Q.Q6.~~przy-pOwrefzChruach

.. ".-~

...

·-~czIl)'chulI_lie_szc~.a~p~~I~~~-prt(tY](oiistruk-

482 ~jg~j-.!liz_8-l11m,...w~ stawie nie wiykszym niz 3S0 mm rYLIS.16).

Stropy

Rozwiqzania strop6w Dodalkowe zbrojenie g6rne

483

I
0~8mm

~

/I

!
8 a
-e-

powinien spelniac warunki: SIIIlU" :::;; 0,7Sd oraz 'S;;;";iX~400 mm. /Pft~!roagiyte, uwzglydniane w obliczeniach ~wi~_r:_~~~:
~~~.y_Qdl\eglosd-Stl_-i-sb·-bY-lY_.!!ie wieksze .,9d ~-~- .YIJl!!2§£i_p_o9any<jul.lL!Y~ .....
5 ~ ~

~---"'--.

~I
4,S'mm -.

\

s: v a a

VI

,

fE
tf s: "0

Sa ~
So

50mm oraz

s ~h

----~----

]E

< lh -c-5

r-,

---71

¥
leff/4

c-----

Rys. 15.18. Rozstaw pretow odgietych w strefie przypodporowej (wg PN-B-03264:2oo2) b)

Podciqg ~ 1/3 zbrojenia pIyty ~ loff/4 ~ 40 kN/m dlugosci ~odciqg u

Jezeli w be1ce zastosowano prety sciskane, potrzebne .ze wzgledow obliczeniowych, rozstaw strzemion zamknietych powinien bye nie wiekRys. 15.16. Zbrojenie konstrukcyjne przy boczszy niz IS srednic tego zbrojenia. nych powierzchniach belek wysokosci z przedzialu W plycie ze zbrojeniem gl6wnym ulo:ionYJ!l 700 mm < h ~ 1000 mm ~Ql!poQ~, kt6r!j stanQwi belka lub sci ana, nalezy zastosowac dodatkowe zbroStrzemiona w belj):~~Q.kosc!.. wiyksze~ j~ie g6iMP!QP~_J:§_P..§{J2~ 3S0 mm, zbrojonych w strefie rozci!Uilln~j wilt:. -§!l.Q§fi..!1jt;L!!lni£:js~ej-l!ji-1Ll.!!.Q~.~fL~1?'!9j~.·_ cej niz 3 pryJami, powinny bye czteror~!llis:1!!!'l. niagl6wnego w .teLpJy_£L~,_Q_p-rzekrojY .... ~.<l9J: .. - (rys~13TI).\l-S-;~dnica .stiiell}iCJ_~~IiQ~i_nll~y_£ nYrn-pizenies~~sily_.!ozc:illgajqC:ll...!i~..mJliej~.z_q , niz 4(fkNlm dluggsc:ip_o_(iciqgll:., .l>rojenie.Jo Z 'niemnIejsza1hiz: wl1~lkac;ilB}g.!!9l!_powinii()}Y?:~p~~_~c.zg!l.e...~ ... ?M~..!l~_dlug6s.c l -tycznydi, 3. wbeIkac~PTefal1rX!.<~\\fanych, . nl~-mniejszll niz 114 oblic:~c::!!i9.F.J;j_1.QMJj~!osci ·-idakZe. niemniejsia@~Q,6~Sre~!1!.~y"J;brojS!n@ -pJytYPoKazoej-sirOIire-pod{Jo!"y,_ liC;~!lc_qgj~j , po41~~i1eg~~~~~_n~:g~_ -.., kritwydzi(rys: -15]9): -~_(fno~~.e..~!1~~!"pjenie i_16wne plytivi pasnue 0 szerokosci r6wnej obliczeniowej rozpiy~oscLpMY,_Ilrzyleg~lll£YE1 dOteJPodpory:mozna zreduko\Vae!!Q_poIQ~)'. :.w:.pri.y:paakiL~~nia:riilij!J!!;!~~a podcillg__w__ obrybie je~ysokosci, polqcze-nlebelki z ~l?2..wi~~~zpie--czoneaod-atkowym zbroj~mieI!1.n!!e!!F.?glydn!Qb>350 L uYnl \V obllczeniu podciqgu_~_s,i_ty_I!.o.p.~~£?;.ne

_.

Zbrojenie nosne pIyty zredukowane do polowy

I ell I I

I

mm:'_

Rys. 15.19. Zbrojenie zapewniajqce (wg PN-B-03264:2oo2)

wspolprace

p!yty z podciagiem:

a) rzut poziomy, b) szczeg61 polqczenia

Q~
!

y4

a)

b)
.D

Rys. 15.17. Strzemiona

zamkniete w belkach

-(iis.-13:20b):- . __ ._----

.

'/

Slrzemiona dodalkowe

//

Rozstaw strzemion wzdluz dlugosci belki nalezy przyjmowae na podstawIe06i:iCZenWetl=" 1!!.g ~264:2002 oraz tistalonycnz~~~d ,konstrukcyjnych. StrZe~~--p~inny bye, nalezyciezakotwione - zgodnie z zasadami podanymi w PN-B-03264:2002, Maksymalny odst~p ramion strzemion Smax W kierunku podluznym (w kierunku osi belm

~

...

-----

'l)odCi~gi--(beiki) z wbetonowanymi koricami belek prefabrykowanych moga bye traktowane jak elementy 0 pelnej szerokosci przekroju tylko w6wczas, gdy gorne prety zbrojenia podluznego (glownego lub montazowego) biegna nieprzerwanie na calej dtugosci podciagu i sa polaczone ze zbrojeniem dolnym za pomoca strzemion (rys. IS.2Ia i b). Odleglosc w swietle miedzy belkami prefabrykowanymi wzdluz podciag6w powinna bye nie mniejsza niz 3 glebokosci

~

s:

50

~ ~~
')450

~b ~ \

I

lh·~l b lh-hbl

~
do obliczeri przekroje podkoricarni belek (wg PN-B-03264:2002): a) i b) przekroje 0 pelnej wysokosci, c) przekr6j ograniczony do dolnej czesci podciagu Rys. 15.21. Przyjmowane

Rys. 15.20. Polqczenie zebra z podciagiem: a) schemat, b) zbrojenie strzemionami przenoszace reakcje belki na podciag

ciagow z wbetonowanymi

~4~84:_

-----:-

S_tr_o'-!.~1"

~,w~=i,,~~
A-A

485

:t!2;;;l-;:r
1 2

IB 3

4

I

1200 lub 1500

b) Plyta lekka

t '" "

20H 120kL15

hi .l

275

"

'"
L

noDDl " ,flTlrui J !
435 Plyta clezka 2 6

Plyta polciezka

IB

M'
'

Plyta polciezka

B-B
1 3

445

J

170!

275

l 170 l
b)

Rys. 15.22. Strop Kleina na belkach sta!owych: a) przekr6j poprzeczny, b) uklady cegiel i zbrojenia w plycie (przyklady); 1 - beton, 2 - podloga, 3 - gruz z wapnem, 4 - siatka, 5 - cegly, 6 - plaskownik oparcia belek. W wypadku przedstawionym na rys. 15.21c nalezy przyjmowac, ze przekrojem pracujacym jest jedynie przekr6j dolnej czesci o wymiarach b x h. Zbrojenie podciagu z wbetonowanymi koricami belek prefabrykowanych powinno spelniac warunki podane wyi:ej (por. rys. 15.20). Szczegolowe informacje dotyczace zasad konstruowania belek sll podane w PN-B-03264:2002, a takze w literaturze. 15.2.4. Stropy na belkach stalowych 20 mrn, podluzne niezbrojne 15 mm, poprzeczne zas 10 mm. Cegly w plycie uklada sie na zaprawie cementowej 1:3 uplastycznionej mlekiem wapiennym (5 1 wapna na 50 kg cementu). W celu umozliwienia wykonania na plycie tynku grubosci 15 mm nalezy jll obnizyc 10 mm ponizej spodu belki stalowej. Dolna p6lkc:;belki trzeba osiatkowac, Miedzy belkarni stalowymi sll tez stosowane ceglane sklepienia odcinkowe. Przy rozpietosci powyi:ej 5,00 m belki strop6w Kleina wykazuja duze ugiecia. Z tego wzgledu zaleca sie podpieranie tych belek w polowie rozpietosci podczas wykonywania rob6t oraz obetonowanie ich g6mej czesci (por. rys. 15.22a). Dzieki temu zapewnia sie wspolprace plyty z belka i w efekcie zrnniejsza ugiecia stropu. Jako wypelnienie miedzy belkarni stalowymi mozna stosowac plyty zelbetowe prefabrykowane, np. plyty WPS (rys. 15.23). Dzieki temu eliminuje sie deskowanie oraz skraca czas wykonania stropu. Tego rodzaju plyt ui:ywa sie glownie w stropach nad piwnicarni, pomieszczeniarni gospodarczyrni itp. Plyty WPS maja szerokosc 0,40 m oraz dlugose 1,17 m (przy rozstawie belek stalowych r6wnym 1,20 m) blldi 1,47 m (przy rozsta-

10

0-0

~

£_II

II
10

II

II rf
1170 lub 1470

§rn
@.j.

~~

,l

RYs.15.23. Strop Kleina z plytami prefabrykowanymi WPS: a) rzut aksonometryczny i przekroje poprzeczne, b) konstrukcja plyty WPS; 1 - legar, 2 - pod!oga, 3 - polepa, 4 - papa, 5 - siatka, 6 _ zaprawa cementowa

Do wykonania tego rodzaju strop6w najczesciej stosuje sic:;stalowe walcowane belki dwuteowe. Wypelnienie miedzy belkami stanowia zazwyczaj plyty ceglane (z cegly pelnej lub dziurawki) zbrojone, zwanych plytarni Kleina. W zaleznosci od rozstawu belek stalowych (na og6l1 ,20-;.-1,80 m) i wartosci obciazenia stosuje sie trzy rodzaje plyt Kleina: lekkie, polciezkie i ciezkie (rys. 15.22). Plyty zbroi sie bednarka 0 przekroju poprzecznym od 1 x 20 do 2 x 30 mm lub pretami 0 srednicy od 4,5 do 8 mm, zaleznie od obciazenia. Sp6d zbrojenia w stropach tynkowanych powinien znajdowac sie 10 mm nad dolna powierzchnia plyty, a w stropach nietynkowanych 30 mm. Spoiny zbrojone powinny miec grubosc

wie belek 1,50 m). Stosuje sie je w stropach z belkami nie nizszyrni niz 140 mm. Uklada sie je recznie, szczelnie obok siebie, a nastepnie spoiny miedzy plytarni oraz krawedziami plyt i belkami wypelnia sie zaprawa cementowlll:3. Belki stalowe walcowane 0 rozpietosci do 6,00 m moga bye opierane bezposrednio na murze z cegly pelnej lub na scianie z betonu, po wyr6wnaniu zaprawa cementowa, Jezeli sciana jest wykonana z cegly krat6wki, betonu kom6rkowego, pustakow ceramicznych itp., to belki nalei:y opierac na poduszkach betonowych badf na czterech warstwach muru z cegly pelnej, wy_ r6wnanych zaprawa cementowq, a najlepiej - na wiericu i:elbetowym. Belki uklada sie na wypoziomowanych murach.

Korice belek urnieszczane w murze nalezy zabezpieczyc przed korozja, np. powlec mlekiem cementowym. Nacisk na powierzchnie bezposredniego podparcia belki stropowej nie powinien przekraczac wytrzymalosci obliczeniowej materialu podpory. Aby zapewnic r6wnomiemy rozklad nacisku belki na podpore, przyjmuje sie, ze dlugosc oparcia belki c (w milimetrach) powinna spelniac warunek c ~ 150+h/3, gdzie h - wysokosc belki w rnilimetrach. 15.2.5. Stropy prefabrykowano-monolityczne Zasady og61ne konstruowania strop6w g~_ sto:iebrowych. Stropy gestozebrowe (stropy o zebrach rozstawionych nie rzadziej niz co

486 900 mm) sa najczesciej wykonywane jako prefabrykowano-monolityczne. Skladaja sie one z belek (zeber) prefabrykowanych, pustak6w (element6w wypelniajqcych przestrzenie miedzy belkami) i betonu (nadbetonu) ulozonego na budowie. W celu zapobiezenia klawiszowaniu zeber, tj. niezaleznernu ich uginaniu sie, stropy gestozebrowe usztywnia sie zebrami poprzecznymi (prostopadlymi do zeber nosnych), nazywanymi zebrarni rozdzielczymi. Rozstaw tych zeber przyjmuje sill!og61nie wg danych zawartych w tab!. 15.3, w zaleznosci od wartosci chaTablica 15.3. Rozstaw zeber rozdzielczyeh w stropach gestozebrowych
Wartosc

Stropy

Rozwiqzania strop6w 487
c)

l

Rys. 15.24. Zebro rozdzieleze stropu gestozebrowegn w zbrojeniu Iqczqcym ze zbrojeniem gornyrn, o polu przekroju nie mniejszym niz 0,20 pola przekroju zbrojenia dolnego w przesle i bye zdolne do przeniesienia sily rozciagajacej nie mniejszej niz 40 kN/m szerokosci stropu. W odniesieniu do wiekszosci stosowanych w praktyce strop6w gestozebrowych nie rna potrzeby wykonania szczegolowych obliczeri, Okresla sie jedynie wartosci dzialajacego na nie obciazenia i na tej podstawie dobiera sie odpowiednie e1ementy strop6w. Strop Akermana jest to strop monolityczny, z wypelnieniern pustakami ceramicznymi (rys. 15.25a, b). Pustaki maja wysokosc 150, 180, 200 lub 220 mm (cztery typy) oraz dlugose 195 mm (odmiana 200) i 295 mm (odmiana 300). W konstrukcji stropu pustaki powinny bye tak ukladane, zeby w sasiednich pasmach byly przesuniete 0 p61 dlugosci pus taka. Plyta stropu rna najczesciej grubosc 30 lub 40 mm, zaleznie od wartosci i rodzaju obciazenia zmiennego. Podstawowe dane charakteryzujace strop Akermana podano w tab!. 15.4. Zebra stropu zbroi sie pretami oraz strzemionami 0 srednicy 4,5 mm. W strefach przypodporowych moze okazac sie koriieczne zageszczenie strzemion ze wzgledu na sily poprzeczne. Jezeli na strop dzialaja niewielkie obciazenia zmienne (np. w budynkach mieszkalnych), to strzemiona rnozna zastosowac tylko na odcinkach przypodporowych dlugosci 115 rozpietosci przesla w swietle, Projektujac zebra stropu na momenty dodatnie (w przesle), przyjmuje sie przekr6j obliczeniowy wg rys. 15.25c, a na momenty ujemne (nad podpora) oraz na dzialanie sil poprzecznych (w strefie przedpodporowej) - przekroj prostokatny szerokosci 70 mm i wysokosci rownej wysokosci stropu.

stropu z wypelniezmiennego (wraz niem sztywz zastepczym nym i trwalym obciqzeniem od wieksza niz scian dzialowyeh)
obciazenia kN/m2 m

eharakterystyezna

Rozpietosc

Odstep miedzy

:i:ebrami
rozdzielczyrni w swietle nie wiekszy niz m

d) zebro pod scianq dzialowa

Rys.15.25. Strop Akermana: a) rzut aksonometr c b)" . y zny, przekroj poprzeezny, e) obhezeniowy przekr6j zebra,

«< 3,00
3,00 < q :( 4,00 4,00 < q :( 6,00 q>6,00

6,00 5,00 4,50 4,00

zebra w polowie
rozpietosci

Tabela 15.4. Charakterystyka stropu Akermana w zaleznosci od wysokosc] pustak6w
Wysokosc

4,00 3,50 3,00

pustaka mm

Masa stropu, kg/rrr', z plyt,! betonu uzupelniaj'lcego (nadbetonu) grubosci 30 rnm 40mm 260 289 313 337

rakterystycznej obciazeri zmiennych, w kt6rej uwzglednia sie rozlozone rownomiernie obciazenie zastepcze od scian dzialowych, Trzeba zaznaczyc, ze wymagania dotyczace rozstawu zeber rozdzielczych zalezq od rodzaju stropu i sq podawane w aprobatach technicznych badz normach dotyczacych strop6w. Zbrojenie zeber rozdzielczych powinny stanowic co najmniej dwa prety, g6my i dolny, zdolne do przenoszenia sily nie mniejszej niz li x 40 kN (li - rozstaw zeber rozdzielczych w metrach). Prety gorne i dolne laczy sie strzemionami o srednicy 6 mm i rozstawie odpowiadajacym zazwyczaj osiowemu rozstawowi zeber strop6w (rys. 15.24). Jezeli stropy gestozebrowe sq projektowane jako swobodnie podparte, a na podporze nie zapewniono im pelnej swobody obrotu przekroju, to powinny na podporze miec prety zakotwione

150 180 200 220

235 264 288 312

Maksymalna rozp~~~osc metraeh) stropu z plytq (w betonu uzupelmaJ<jcego(nadbetonu) grubosci 30 mm 40 mm stropodaeh stropodach strop ciagly strop ciagty lub swobodnie lub czesciowo swobodnie czesciowo podparty utwierdzony podparty utwierdzony 6,20 5,40 5,00 4,15 7,30 6,50 5,90 4,90 8,20 7,15 6,50 5,40 8,80 7,70 7,00 5,90

Jezeli trzeba zwiekszyc przekr6j zeber przy podporze w celu przeniesienia znacznych sil poprzecz?ych, to mozna w kazdyrn zebrze wyjqe pusta.ki (na o??l nie wiecej niz dwa) i ewentu~lm~ zastqplc. je .ulozonymi na plask ceglarru dziurawkami (uzyskuje sie zebro szerokosc! b,= 310 - 120 = 190 mm).

,
"Strop Akermana wykonuje si~ jako jednoprz~slowy swobodnie podparty lub czesciowo utwierdzony, a takze jako wieloprzeslowy ciagly. Do :vykonania stropu jest niezbedne zastoso~ame deskowania pelnego lub azurowego (pod zebra~l), odpowiednio opartego na podporach m~nta~O\:,ych. Podpory te mozna usunac po osiagmeciu przez nadbeton stropu pelnej wytrzymalosci 28-dniowej.

w_ praktyce ,mo~e zaistniec potrzeba zwiekszen.la wymiarow zeber, wzdluz kt6rych ustawia SIll! ciany dzialowe (rys. 15.25d). s

488 Sposoby zbrojenia zebra w jednoprzestowyrn stropie Akermana pokazano na rys. 15.26. Srednice preta zbrojeniowego nalezy przyjmowac zgodnie z projektem stropu.

Stropy ki) i PN- B-82024: 1997 (ksztaltki ceramiczne do belek stropowych). Belki stropowe Ceram (rys. 15.28) maj'l dlugosc 237077170 rnm (ze stopniowaniem

Rozwi~zaniastrop6w Tablica 15.5. Zbrojenie dodatkowe belek rodzaju 40 i 45 stropu Ceram wg PN-B-82022:1997) Olugosc belki mm 3870 4170 4470 4770 5070 Rodzaj 401 typ A 1 200
Rodzaj 45

489

I

typ B 1 odmiana belki 1_701 200 1 210·1 230 1 230N 1 170 1 180 I 200 I 220 ~~~ba i srednica w mm pretow dodatkowych w dolnym pasie belki 1 220N

typA

106 106 1010 208 2010 2012

106 108 208 2010 2012

106 106 108 1010 2012 2010 2012

106 106 106 108 208 2010 2012

-

-

106 106 108 1010 208 2010 1010 1012 2012 1014

208 1012 2010 2012 1012 1014

c

Nazmianli! (w kolejnych i:ebrach)

..,

L~ J~

106 108 1010 108 1010

106 108 1010 1012 2010 2012

-

106 106 108 1010 208 2010 2012

-

106 106 108 1010 208 208 1010 1010 1012 1012 1014

-

-

-

~""---N-a-z-m-ia-n-Ii!---~--_:::'

}J
N

Rys. 15.28. Belka stalowo-ceramiczna stropu Cerarn: 1 _ zbrojenie podstawowe 08 mrn, 2 - zbrojenie dodatkowe .(uzupelniajace), 3 - krzyzulce 05 mm, 4 _ ksztaltka ceramiczna, 5 - beton klasy B20 co 300 mm). Tworza je stalowe kratownice przestrzenne, kt6ryeh pas g6my stanowi pret 08 mrn, dolny dwa prety 08 mm; krzyzulce sll wykonane z pretow 05 mm. Zbrojenie dolne dodatkowe (w belkaeh dlugo sci 3870 mrn i wiekszej) stanowia prety 06716 mm (tabl. 15.5 i 15.6). Prety podluzne belek Sllze stali klasy A-III, a krzyzulce ze stali klas A-O lub A-I. Dlugosc belek jest 0 30 mm rnniejsza od odpowiedniej rozpietosci modularnej stropu. W zaleznosci od osiowego rozstawu (w centymetraeh) w konstrukcji stropu rozroznia sie eztery rodzaje belek: 40, 45, 50 (0 stopce szerokosci 120 mm) i 60 (0 stopee szerokosci 130 mm), a w zaleznosci od typu pustak6w stropowych - dwa typy belek: _ A, stosowane do wykonania stropu z uzyciem pustak6w typu A (rys. 15.29a), _ B, stosowane do wykonania stropu z uzyciem pustak6w typu B (rys. 15.29b). Rozroznia sie trzynascie odmian belek (w zaleznosci od wysokosci pustakow stropowyeh wyrazonej w milimetrach): 160, 170, 175, 180, 200, 200C, 200N,210, 2ION, 220, 220N, 230 i 230N. Symbol C oznaeza odmiane belek przewidziana do pustak6w 0 zwiekszone] masie, a symbol N - odmiane belek strop6w 0 wysokopodwyzszonej przez stosowanie nakladek na pustakach. Te nakladki wykonuje sil( ze styropianu lub element6w cerarnieznych (rys. 15.29c oraz rys. 15.30).

5370 5670 5970 6270 6570 6870 7170

1010 208 2010 2011 1012 1014

~

N_a_zm_ia_n~Ii!

~}j
J}i ~

Nazmianli!
C--------------~

Tablica 15.6. Zbrojenie dodatkowe belek rodzaju 50 i 60 stropu Ceram (wg PN-B-82022: 1997) Rodzaj 50 Dlugosc belki mm 3870 4170 4470 4770 5070 5370 5670 5970 6270 6570 6870 7170 typA 210 Rodzaj 60 typ A typ B 175 106 108 1010 208 1012 2010 2012 1012 1014 108 1012 2010 2012 2014 2016

Rys. 15.26. Warianty zbrojenia zebra jednoprzl(slowego stropu Akermana Strop Ceram - podobnie jak inne stropy gestozebrowe prefabrykowano-monolityczne - sklada sie z prefabrykowanych belek stalowo-ceramicznych, pustak6w ceramicznych i betonu monolitycznego (nadbetonu) klasy co najmniej B15 (rys. 15.27). Rozwiazanie elernent6w tego stropu jest przedmiotem norm: PN-B-82022:1997 (belki), PN-B-82023:1997 (pusta-

106 108 1010 1010 1012 2010 2012 2014

106 108 108 1010 1012 2010 1010 1012 2014

106 108 208 208 1012 1014 2012

208 2010 1010 1012 1012 1014 2016

1010 208 2010 2012 1012 1014

sci

Rys. 15.27. Rzut aksonometryczny stropu Ceram

490

Stropy

Rozwiqzania

strop6w

491 lek na grubszych scianach mozna je ukladac na warstwie zaprawy cementowej marki M 12, grubosci 10-7-20 mm. Przyklady oparcia belek omawianego stropu pokazano na rys. 15.31. W wypadku stropu swobodnie podpartego szerokosc wierica powinna wynosic co najmniej 150 mm.

Rys, 15.29. Pustaki stropu Ceram (przyklady): a) typu A. b) typu B, c) nakladka ceramiczna

Rys. 15.30. Strop Ceram 50 typu B: a) z pustakami bez nakladek, c) z pustakami i nakladkami

Oznaczenie belki stropowej Ceram powinno zawierac numer normy oraz symbole: rodzaju, typu, odmiany i dlugosci, np. belke stropowa rodzaju 50, typu A, odmiany 210, dlugosci 5070 mm oznacza sie: Belka stropowa Cerarn PN-B-82022-50A-210-5070. W zaleznosci od szerokosci dostosowanej do osiowego rozstawu belek stropowych (w centymetrach) rozr6inia sie cztery rodzaje pustak6w: 40, 45, 50 i 60, a w zaleznosci od ksztaltu przekroju poprzecznego dwa typy pustak6w: A i B (por. rys. 15.29). Rozr6inia sie dziewiec odmian pustak6w (w zaleznosci od ich wysokosci wyraionej w milimetrach): 160, 170, 175, 180,200, 200C, 210, 220 i 230. Symbol C oznacza pustaki o zwiekszonej masie. Pustaki maja dlugosc: 150, 200, 250 lub 300 mm, a nakladka ceramiczna (por. rys. 15.29c): 150, 200, 250 lub 300 mm. Oznaczenie pustaka Ceram powinno zawierac numer normy oraz symbole: rodzaju, typu, odmiany i dlugosci, np. pustak stropowy rodzaju 50, typu A, odmiany 210, dlugosci 300 mm oznacza sie: Pustak stropowy Cerarn PN-B-82023-50A-21O-300. W oznaczeniu nakladki ceramicznej podaje sie numer normy oraz dlugosc, np. nakladke dlugo200 mm oznacza sie: Nakladka ceramiczna PN-B-82025-200. Poszczeg61ne rodzaje, typy i odmiany belek moga bye stosowane tylko z takimi samymi rodzajami, typami i odmianami pustak6w, zgodnie z tabl. 15.7 i 15.8. Strop Cerarn zostal zaprojektowany jako swobodnie podparty, Zgodnie z PN-B-82022: 1997 jego dopuszczalne obciqzenie calkowite nie powinno przekraczac wartosci podanych w tabl. 15.9-7-15.12. Wartose charakterystyczna tego obciazenia jest r6wna sumie ciezaru wlasnego stropu oraz wartosci charakterystycznej obciazenia zewnetrznego wynoszacej 3,7 kN/m2• Prefabrykowane belki stropu Ceram mozna opierac na scianach (murach) grubosci nie mniejszej niz 190 mm lub wbetonowac w podciagi, Glebokosc oparcia (badz wbetonowania) belek nie powinna bye mniejsza nii 80 mm. Jezeli mur rna grubosc 190 mm, to jego krawedzie nalezy zabezpieczyc przed zgniataniem, np. zwiekszajac wysokosc wierica zelbetowego ponizej belek 0 30-7-40 mm. Przy opieraniu be-

Tablica 15.7. Zestawienie belek i pustak6w strop6w Ceram (z pustakami bez nakladek) (wg PN-B-82022: 1997) Rodzaj belki i pustaka w zaleznosci Lp. od osiowego rozstawu belek w stropie w centymetrach I 40 2 3 4 5 45 6 7 8 9 10 II 50 12 13 14 60 15 Typ belki i pustaka w zaleznosci od ksztaltu przekroju stosowanego pustaka Odmiana belki i pustaka w zaleznosci od wysokosci stosowanego pustaka w milimetrach 200 170 200 210 230 170 180 200 230 210 160 200 200 200C 175

A A

B

A
B

A
B

Rys. 15.31. Oparcie belek stropu Ceram na scianach zewnetrznej i wewnetrznej

sci

Tablica 15.8. Zestawienie belek i pustak6w strop6w Ceram (z pustakami i naktadkami) (wg PN-B-82022: 1997) Rodzaj pus taka 45 A 230 50 B 220 40 A 210 50 B 200 65 ceramika 200N

Typ belki i pustaka Wysokosc
pustaka, mm Grubosc

nakladki, mm
Material nakladki Odmiana belki

styropian 230N 220N 210N

Tablica 15.9. Dopuszczalne obciqzenie strop6w Ceram 40, typ A, odmiany 200, kN/m2 (wg PN-B-82022: 1997)

Wartosc obciazenia
- charakterystyczna - obliczeniowa - czesci dlugotrwalej Wysokosc stropu, mm 6,73 8,03 5,76 230

Podczas montazu belki stropu naleiy tymczasowo opierac na podporach posrednich (do czasu uzyskania przez beton uzupelniajacy uloiony na budowie jego pelnej wytrzymalosci 28-dniowej). W wypadku stropu 0 rozpietosci do 3,90 m stosuje sie jedna tego rodzaju podpore w pobliiu srodka rozpietosci, do 6,00 m - dwie podpory usytuowane co okolo 113 rozpietosci (w wypadku wykonania podp6r przy scianach - do 6,30 m), a powyzej 6,00 m - trzy podpory co okolo 1/4 rozpietosci (rys. 15.32). Zaleca sie, aby takie podpory byly stosowane r6wniei przy scianach, W wypadku strop6w 0 rozpietosci 5,40 m i wiekszej zaleca sie tak wykonac podpory montazowe, aby uzyskac wygiecie belek stropu do gory, w srodku ich rozpietosci r6wne 10 mm. W stropie Ceram o rozpietosci wiekszej niz 4,50 m naleiy wykonac jedno zebro rozdzielcze, usytuowane w poblizu srodka rozpietosci (por. rys. 15.24). J ezeli sciana dzialowa jest usytuowana wzdluz zebra stropu, to naleiy pod nia zastosowac zeb-

492

Stropy

Rozwi¥ania

strop6w strop6w

493

a)~=SA
~~ 1,90

Jl

Tablica 15.11. Dopuszczalne obciazenie Cerarn 50, kN/m2 (wg PN-B-82012:1997)

Wartosc
obciazenia

Charakterystyczna Obliczeniowa Czt;sci dlugotrwalej

Typ A Typ B odmiana belki 210 210N 160 200 200N wysokosc stropu, mm 240 290 200 240 300 6,76 7,04 5,38 5,69 7,00 8,10 8,41 7,34 8,02 8,90 5,76 6,04 5,38 5,69 6,45

Tablica 15.12. Dopuszczalne obciazenie Cerarn 60, kN/m2 (wg PN-B-82022:1997)

strop6w

Wartosc obciqzenia

Charakterystyczna Obliczeniowa Czesci dlugotrwalej

Typ B Typ A I odrniana belki 175 200 I 200C wysokosc stropu, mm 240 220 I 240 6,307 6,85 5,80 7,718 8,20 7,00 5,322 4,84 I 5,85

I I

Rys. 15.33. Zebra stropu Ceram pod scianami dzialowymi: a) w postaci dw6ch belek stropowych, b) w postaci belek stropowych i dodatkowej belki monolitycznej; 1 - sciana dzialowa

Rys. 15.32. Rozmieszczenie c) powyzej 6,30 m

rnontazowych

podparc belek stropowych rozpietosci:

a) do 6,00 m, b) do 6,30 m,

Tabela

15.10. Dopuszczalne

obciazenie

strop6w Ceram 45, kN/m2 (wg PN-B-82022:1997) . TypA Typ B 230 270 7,50 8,95 6,50 odmiana belki 230N 170 180 wysokosc stropu, mm 200 220 320 6,07 5,90 7,70 7,34 7,11 9,20 6,70 5,07 4,94 200 . 230 6,30 7,60 5,30 220 260 6,71 8,05 5,71 220N 300 7,00 8,37 6,00

Wartosc obciazenia

170 200 6,50 7,85 5,50

200 230 6,78 8,14 5,78

210 240 6,87 8,30 5,85

Charakterystyczna Obliczeniowa Czesci dlugotrwalej

ra wzmocnione, obliczane z uwzglednieniern calkowitego ciezaru sciany, np. w postaci dw6ch belek prefabrykowanych blldi tego rodzaju belek i dodatkowej belki monolitycznej (rys. 15.33). Belki stropowe nalezy przewozic srodkami transportu wyposaionymi w platformy ze scianami czolowymi i bocznymi. Transport zewnetrzny tych belek moze odbywac sie po osia-

gnieciu przez beton wytrzymalosci odpowiadajqcej kIasie betonu B20. Na srodkach transportu belki nalezy ukladac rownolegle do kierunku jazdy, najwyzej w pieciu warstwach poziomych, przy czym dolne pasy g6rnej warstwy belek powinny znajdowac sie co najmniej 50 mm ponizej krawedzi bok6w platformy. Stopki (pasy) belki powinny bye u dolu. Podczas transportu belki powinny bye zabezpieczone przed

zmiana polozenia, Dopuszcza sie jednostronne wystawanie koricow belek poza platforme srodka transportu nie wiecej niz 1/6 dlugosci belki. Miedzy warstwami belek nalezy umieszczac . drewniane taty grubosci co najmniej 30 mm, usytuowane w wezlach kratowych, w odleglosci 1/5 dlugosci belek od ich koricow, Przy podnoszeniu belek nalezy je chwytac lub mocowac w dw6ch wezlach preta g6rnego odleglych nie wiecej nii 0 115 dlugosci belki od jej koricow, Nie dopuszcza sie podnoszenia belek za prety pasa g6rnego i krzyiu1ce. Kazda belka powinna bye znakowana w spos6b trwaly, Belki nalezy ukladac w stosach na wyr6wnanym podlozu, na podkladkach rozstawionych w odleglosci 115 dlugosci belki od jej koricow, Podkladki (laty) powinny bye ulozone na wezlach preta g6rnego kratownicy, W stosie nie powinno bye wiecej niz 10 warstw belek, Pustaki na srodku transportu uklada sie otworami pionowo, podstawami do siebie i dluzszyrn bokiem r6wnolegle do kierunku jazdy. Ladunek nie powinien wystawac nad gorna krawedz platformy wiecej niz 100 mm. Pustaki nalezy

zabezpieczyc przed mozliwoscia wzajemnych przesuniec, Dopuszczalne wady belek i pustak6w sa podane w normach dotyczqcych tych wyrob6w. Do wykonania stropu gestozebrowego (w tym typu Cerarn) mozna przystapic po sprawdzeniu: zgodnosci wykonania podp6r stropu z dokumentacja techniczna oraz wypoziomowania podp6r. Belki prefabrykowane nalezy ukladac rownolegle do siebie, zgodnie z kierunkiem przewidzianym w projekcie. Dopuszczalne odchylenie ukladanej belki od belki juz ulozonej nie moze bye wieksze niz ±5 mm w jakirnkolwiek jej miejscu. Belki nalezy ukladac po uprzednim wypoziomowaniu podpor stalych stropu i podp6r montazowych posrednich, Rygi podpierajace belke powinny bye usytuowane w wezlach pasa dolnego (w miejscu styku preta podluznego z krzyzulcami). Po sprawdzeniu prawidlowosci ulozenia wszystkich belek wykonywanego stropu nalezy rozlozyc miedzy nimi pustaki ceramiczne. Uklada sie je z pomost6w roboczych wykonanych z desek grubosci 38 mm. Czola skrajnych pustak6w przylegajacych do wiericow, podciagow lub zeber musza bye przed ich ulozeniem zamkniete (zadek!owane). Pustaki ulozone na belkach nie moga opierac sie na podpo-

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->